ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական ԵԿԴ/0146/01/16
շրջանների ընդհանուր իրավասության
առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը
կայացրած դատարանի կազմը
նախագահող դատավոր` Ա.Վարդանյան

Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ


12 դեկտեմբերի 2016թ. ք. Երևան

ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ /այսուհետ նաև`
Վերաքննիչ դատարան/ ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ`


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ
Վ.ՌՇՏՈՒՆԻ

ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆԻ

ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ`
ՄԵՂԱԴՐՈՂ` Ա.ՈՍԿԱՆՅԱՆԻ
ՊԱՇՏՊԱՆ` Ա.ՀՈԲՈՍՅԱՆԻ
ԱՄԲԱՍՏԱՆՅԱԼ` Կ.ՄԵԼԻՔՅԱՆԻ

դռնբաց դատական նիստում ամբաստանյալ Կ.Մելիքյանի շահերի պաշտպան Ա.Հոբոսյանի վերաքննիչ վերաքննիչ բողոքի հիման վրա, վճռաբեկության կարգով քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Կարեն Լևոնի Մելիքյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետով և 364-րդ հոդվածի 1-ին մասով,
Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1. Գործի դատավարական նախապատմությունը և փաստական հանգամանքները.
2015 թվականի օգոստոսի 19-ին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներով ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում, տուժող Ջուլիետա Զատիկյանի հաղորդման կապակցությամբ, անհայտ անձի կողմից Ջ.Զատիկյանի գույքի զգալի չափի բացահայտ հափշտակություն կատարելու դեպքի առթիվ հարուցվել է թիվ 15146515 քրեական գործը:
2015 թվականի մարտի 5-ին կասկածյալ Կարեն Մելիքյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել` զորամասի հրամանատարության հսկողության հանձնելը։
Նախաքննական մարմնի 2015 թվականի մարտի 5-ի որոշմամբ Կարեն Մելիքյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետով։
Նախաքննական մարմնի 2016 թվականի մայիսի 13-ի որոշմամբ Կարեն Մելիքյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետով ռաջադրված մեղադրանքը լրացվել է և նրան կրկին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 364-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 176-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետով այն բանի համար, որ <<նա հանդիսանալով ՀՀ ՊՆ 70179 զորամասի 4-րդ հրաձգային գումարտակի 14-րդ վաշտի 2-րդ դասակի դիպուկահար, ժամկետային զինծառայող, կոչումով շարքային, 2015թ. օգոստոսի 17-ից մինչև օգոստոսի 18-ը նշանակված լինելով օրվա ներքին վերակարգում որպես 4-րդ հրաձգային գումարտակի պարեկ, խախտելով ՀՀ ԶՈՒ ներքին ծառայության կանոնագրքի 287-րդ հոդվածի պահանջները, հրաժարվել է զինվորական ծառայության առանձին` պարեկի պարտականությունները կատարելուց, որը զուգորդվել է դրանց փաստացի դադարեցմամբ, այն է` 2015թ. օգոստոսի 17-ին` ժամը 23։00-ի սահմաններում, ինքնակամ թողել է զորամասը, մեկնել է քաղաք Երևան, որտեղ շահադիտական դրդումներից ելնելով` ուրիշի գույքին ապօրինի տիրանալու դիտավորությամբ, նյութական օգուտ ստանալու նպատակով, 2015թ. օգոստոսի 18-ին` ժամը 03։40-ի սահմաններում, Նալբանդյան և Բյուզանդ փողոցների հատման խաչմերուկում բացահայտ հափշտակել է Երևան քաղաքի Ֆիրդուսի 17-րդ շենքի 9-րդ բնակարանի բնակչուհի Ջուլիետտա Վարազդատի Զատիկյանի ձեռքին գտնվող 2.000 ՀՀ դրամ գումար արժողությամբ կաշվե պայուսակը, որի մեջ եղել է 11.000 ՀՀ դրամ արժողությամբ <<Սամսունգ Ց-3520>> մոդելի բջջային հեռախոս և 5.700 ՀՀ դրամ գումար, որը զուգորդվել է վերջինիս առողջության համար ոչ վտանգավոր բռնության գործադրմամբ` մեկ անգամ ձեռքով հարվածել է նրա դեմքին և գցել գետնին, ինչի հետևանքով Ջ.Վ.Զատիկյանին պատճառվել է ձախից ստորկոպային շրջանի արյունազեղման, աջ դաստակի երրորդ մատի փափուկ հյուսվածքների սալջարդի ձևով առողջության թեթև վնասի հատկանիշներ չպարունակող մարմնական վնասվածքներ և զգալի չափերի` ընդհանուր 18.700 ՀՀ դրամի գույքային վնաս>>:
2016 թվականի մայիսի 31-ին քրեական գործը Կարեն Լևոնի Մելիքյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետով և 364-րդ հոդվածի 1-ին մասով, հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարան /այսուհետ նաև` Դատարան/, 2016 թվականի հունիսի 1-ին ընդունվել է վարույթ, ապա նշանակվել դատական քննության։
Դատաքննությունն անց է կացվել արագացված կարգի կիրառմամբ:
Դատարանի 15.07.2016 թվականի դատավճռով Կարեն Լևոնի Մելիքյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետով և 364-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետով դատապարտվել է ազատազրկման` 3 (երեք) տարի ժամկետով,
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 364-րդ հոդվածի 1-ին մասով` ազատազրկման 1 (մեկ) տարի ժամկետով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի 3-րդ մասի կիրառմամբ, ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժները մասնակիորեն գումարելով, Կարեն Մելիքյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ է նշանակվել ազատազրկում` 3 (երեք) տարի 3 (երեք) ամիս ժամկետով։
Կարեն Մելիքյանի պատժի կրման սկիզբը հաշվվել է նրան փաստացի արգելանքի վերցնելու պահից:
Կ.Մելիքյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` հրամանատարության հսկողության հանձնելը, թողնվել է անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Վճռվել է` իրեղեն ապացույց ճանաչված և Դատարանում պահվող` տուժող Ջուլիետա Վարազդատի Զատիկյանին պատկանող սև կաշվե պայուսակը և <<Սամսունգ>> տեսակի <<Ց3520>> մոդելի 355261051027448 գործարանային համարի բջջային հեռախոսը` տուփով հանդերձ, վերադարձնել վերջինիս` դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո:
Դատական ծախսերի հարցը համարվել է լուծված:
Դատարանի վերոնշյալ դատավճռի դեմ 20.07.2016 թվականին վերաքննիչ բողոք է բերել ամբաստանյալ Կ.Մելիքյանի շահերի պաշտպան Ա.Հոբոսյանը:
Վերաքննիչ բողոքի կապակցությամբ գրավոր պատասխան չի ներկայացվել:
Թիվ ԵԿԴ/0146/01/16 քրեական գործը Վերաքննիչ դատարանի դատավոր Մ.Պետրոսյանին և կոլեգիալ կազմում ընդգրկված դատավորներին է հանձնվել 18.08.2016 թվականին, Վերաքննիչ դատարանի 22.08.2016 թվականի որոշմամբ` վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ, և քրեական գործն ըստ մեղադրանքի` Կարեն Լևոնի Մելիքյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետով և 364-րդ հոդվածի 1-ին մասով, նշանակվել է քննության` ՀՀ վճռաբեկ դատարանում գործերի քննության համար սահմանված կանոններով:

2. Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, փաստարկներն ու պահանջը.
Ըստ պաշտպան Ա.Հոբոսյանի վերաքննիչ բողոքի` Դատարանի 04.07.2016 թվականի դատավճիռն օրինական, հիմնավորված և արդարացի չէ:
Բողոքաբերը` վկայակոչելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 397-րդ հոդվածի 1-ին մասի, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ հոդվածների պահանջները, նշել է, որ առաջադրված մեղադրանքում ինչպես նախաքննության ժամանակ, այնպես էլ Դատարանում ամբաստանյալ Կ.Մելիքյանն իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել և զղջացել կատարածի համար, միաժամանակ միջնորդել է արագացված դատաքննության կարգի կիրառում:
Բողոքաբերը` վկայակոչելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի` Կ.Հարությունյանի վերաբերյալ գործով 30.11.2007 թվականի թիվ ՎԲ-201/07, Պ.Բայրամյանի վերաբերյալ գործով 01.06.2007 թվականի թիվ ՎԲ-84/07 նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները, փաստել է, որ ամբաստանյալ Կ.Մելիքյանի կողմից մեղքն ընդունելը, կատարածի համար անկեղծ զղջալն ու խոստովանական ցուցմունքներ տալը, արագացված դատաքննություն միջնորդելը, որպես նրա հետհանցավոր դրական վարքագիծ, վկայում է այն մասին, որ ամբաստանյալն այլևս գիտակցել է իր արարքի հանրային վտանգավորությունն ու զղջացել է դրա համար, որպիսի պարագայում քրեական պատժի նպատակների իրացումը, այդ թվում` պատժի ենթարկված անձին ուղղելու հավանականությունը զգալիորեն բարձրանում է, ուստի, այդ հանգամանքները ևս պետք է գնահատել որպես նրա պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ:
Ամբաստանյալ Կ.Մելիքյանի ուղղման ու վերադաստիարակման մասին է վկայում նաև այն հանգամանքը, որ մեղադրանքը հիմնված է նաև վերջինիս խոստովանական ցուցմունքի վրա: Այսինքն, Կ.Մելիքյանը ոչ միայն չի խոչընդոտել նախաքննության իրականացմանը, այլ նաև աջակցել է` տալով ինքնախոստովանական ճշմարիտ ցուցմունքներ, իսկ Դատարանում կրկին ընդունելով մեղքը, տուժողից ներողություն է խնդրել:
Ըստ բողոքաբերի` Վերաքննիչ դատարանը նման պայմաններում կարող է հանգել հետևության, որ ամբաստանյալ Կ.Մելիքյանի նկատմամբ արագացված դատաքննության կիրառման պայմաններում, նրա կատարած արարքի համար նախատեսված պատժի խիստ տեսակը` ազատազրկում նշանակելու անհրաժեշտությունը բացակայում է, և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը կիրառելու միջոցով հնարավոր կլինի ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակների իրացվելիությունը, ինչն անտեսել է Դատարանը:
Նշել է նաև, որ Դատարանն ամբաստանյալ Կ.Մելիքյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս թեև նշել է, որ հաշվի է առնում վերջինիս անձը բնութագրող տվյալները` այն, որ Կ.Մելիքյանը նախկինում դատված չի եղել, կատարծ հանցանքի համար անկեղծորեն զղջում է, ինքնախոստովանական ցուցմունքներ է տվել, գործում չկան նրա պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանք, սակայն պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները իրականում հաշվի չի առել և նրան դատապարտել է խիստ պատժի:
Վկայակոչելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի` Ֆ.Գալստյանի վերաբերյալ գործով 26.03.2010 թվականի թիվ ԵԿԴ/0058/11/09, Ա.Ավագյանի և Վ.Սահակյանի վերաբերյալ գործով 31.10.2014 թվականի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները, նշել է, որ Դատարանը չի պատճառաբանել, թե ինչու հնարավոր չի եղել վերը նշված մեղմացուցիչ հանգամանքների պարագայում ամբաստանյալ Կ.Մելիքյանի նկատմամբ կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը:
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 73-րդ, 358-րդ, 394-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանին խնդրել է.
<<1. Մասնակի բեկանել և փոփոխել Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 15.07.2016թ. դատարանի ակտը,
2. իմ պաշտպանյալ Կարեն Լևոնի Մելիքյանի նկատմամբ նշանակված պատժի հետ միաժամանակ կիրառել ՀՀ քր. օր 70 հոդվածը և պատիժը պայմանականորեն չկիրառել, սահմանելով փորձաշրջան, քանի որ քրեական գործով հավաքված ապացույցները և փաստական հանգամանքները հնարավորություն են տալիս կայացնելու նման ակտ, և դա բխում է արդարադատության շահերից>>:

3.Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
Վերաքննիչ դատարանը` ստուգելով գործի փաստական հանգամանքների բացահայտման ու քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, ինչպես նաև գործը քննելիս և լուծելիս քրեադատավարական օրենքի նորմերի պահպանումը, լսելով պաշտպանական կողմի հիմնավորումները վերաքննիչ բողոքի կապակցությամբ, մեղադրողի պատասխան առարկությունները, ներկայացված վերաքննիչ բողոքի հիմքերի ու հիմնավորումների սահմաններում վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, հանգում է այն հետևության, որ պաշտպան Ա.Հոբոսյանի վերաքննիչ բողոքը պետք է բավարարել` հետևյալ պատճառաբանությամբ.
Վերաքննիչ դատարանը վերաքննիչ բողոքում բարձրացված և վերլուծման ենթակա հարցերին անդրադառնալուց առաջ անհրաժեշտ է համարում արձանագրել հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
<<Վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում>>:
Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն`
<<Վերաքննիչ դատարանում բողոքի քննության ժամանակ առաջին ատյանի դատարանում հաստատված փաստական հանգամանքներն ընդունվում են որպես հիմք, բացառությամբ այն դեպքի, երբ բողոքում վիճարկվում է որևէ փաստական հանգամանք և վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն եզրակացության, որ տվյալ փաստական հանգամանքի վերաբերյալ եզրակացության հանգելիս առաջին ատյանի դատարանն այն ճիշտ չի գնահատել>>:
Ամբաստանյալ Կարեն Լևոնի Մելիքյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետով և 364-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքները կատարելը և նրա մեղքը դատավարության որևէ մասնակցի կողմից չի վիճարկվում:
Չի վիճարկվում նաև առաջին ատյանի դատարանի դատավճռով հաստատված ճանաչված որևէ փաստական հանգամանք, պաշտպան Ա.Հոբոսյանը` պատճառաբանելով, որ ամբաստանյալ Կ.Մելիքյանի ուղղվելը հնարավոր է նաև ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով, խնդրել է` ամբաստանյալ Կարեն Լևոնի Մելիքյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառել:
Նկատի առնելով վերոգրյալը` Վերաքննիչ դատարանն ամբաստանյալ Կարեն Լևոնի Մելիքյանին` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետով և 364-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղսագրված հանցանքների հիմնավորվածությունը` քննության առարկա չի դարձնում:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
<<Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը`
(…)
5) ապացուցված է արդյոք ամբաստանյալի պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների առկայությունը.
6) ենթակա է արդյոք պատժի ամբաստանյալն իր կատարած հանցանքի համար.
7) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի ամբաստանյալի նկատմամբ.
8) ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը.
(…)>>:
Նշված իրավադրույթից երևում է, որ կոնկրետ պատժաչափով կոնկրետ պատժատեսակի նշանակումը և արդեն իսկ նշանակված պատիժը կրելու անհրաժեշտության հարցի լուծումն իրենցից ներկայացնում են պատժի հարցերի դատական լուծման գործընթացի ինքնուրույն և հաջորդական փուլեր:
Այսինքն` դատարանը նախ և առաջ որոշում է ամբաստանյալի` պատժի ենթակա լինելու հարցը, այնուհետև` դրա տեսակը և չափը, որից հետո որոշում, թե ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի՞ իր նկատմամբ նշանակված պատիժը` հաշվի առնելով առանց նշանակված պատիժը փաստացի կրելու դրա նպատակներին հասնելու հնարավորությունը:
Սույն գործով Վերաքննիչ դատարանի առջև բարձրացված իրավական հարցը հետևյալն է. առկա՞ են արդյոք ամբաստանյալ Կ.Մելիքյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելու օբյեկտիվ հիմքեր:
Ըստ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածների դրույթների` հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի և պատժաչափի, այնպես էլ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հագամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը:
Պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը հաշվի է առնում նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ և 63-րդ հոդվածներով նախատեսված պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, որոնք հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի և բնույթի, հանցավորի անձնավորության մասին, և յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատականացնել պատիժը:
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելն ամրագրած ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն` եթե դատարանը կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
Այսինքն` դատարանը կայացնելով մեղադրական դատավճիռ, ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակում է քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածում թվարկված պատժատեսակներից /կալանք, ազատազրկում կամ կարգապահական գումարտակում պահելը/ որևէ մեկը` սահմանելով դրա չափը, այնուհետև համոզված լինելով, որ դատապարտյալի ուղղվելը հանրավոր է առանց նշանակված պատիժը փաստացի կրելու որոշում է դատապարտյալի վրա որոշակի պարտականություններ դնելով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել:
Նույն հոդվածի 2-րդ մասը սահմանում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները և չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների տեսակների, հանցավոր արարքի վտանգավորության աստիճանի ու բնույթի, այնպես էլ անձանց շրջանակի հետ կապված հատուկ սահմանափակում չի նախատեսել, սակայն դատարանը պարտավոր է, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, հաշվի առնել նաև հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը:
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար կարևոր նշանակություն ունեն հանցագործության կատարման հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, մեղքի ձևը, հանցավորի կողմից այդ հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքները նախատեսելու բնույթն ու աստիճանը:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը, կատարելով իրավունքի զարգացմանը նպաստելու և օրենքի միատեսակ կիրառումն ապահովելու իր սահմանադրական գործառույթը, նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելու ընթացքում դատարանի կողմից հաշվի առնվող հանգամանքներին անդրադարձել է թիվ ՎԲ-139/07, ՎԲ-195/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-201/07, ՎԲ-01/08, ԵԿԴ/0034/01/08, ԱՎԴ2/0059/01/08, ՀՅՔՐԴ3/0109/01/08, ԵՔՐԴ/0571/01/08, ԱՎԴ/0100/01/08, ԱՐԴ/0117/01/08, ԱՐԱԴ/0050/01/08, ԵԱՔԴ/0078/01/09, ԼԴ2/0019/01/09, ՍԴ/0226/01/09, ԵԱՔԴ/0120/01/09, ԵԷԴ/0138/01/09, ՍԴ/0085/01/10, ԵԿԴ/0126/01/10, ԵԱՆԴ/0091/01/09, ԵԷԴ/0201/01/11, ԵԱԴԴ/0034/01/12, ԼԴ/0093/01/12, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված նախադեպային որոշումներում:
Վերոնշյալ որոշումներում ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից ձևավորված կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն` պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունը, որ ամբաստանյալի ուղղումը հնարավոր է առանց իրական պատիժ կրելու։ Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին։
Դատավճռի ուսումնասիրությունից երևում է, որ Դատարանն ամբաստանյալ Կ.Մելիքյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս և ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելու հարցը քննելիս, նշել է, որ հաշվի է առնում վերջինիս կողմից կատարած հանցանքների` հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում` պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները, մասնավորապես այն, որ ամբաստանյալ Կ.Մելիքյանը նախկինում դատապարտված չի եղել, երիտասարդ է, համաձայն ՀՀ ՊՆ թիվ 70719 զորամասի շտաբի հրամանատարության կողմից հստատված բնութագրի` ծառայության վայրից բնութագրվում է բացասական, իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել ու անկեղծորեն զղջացել կատարածի համար, աջակցել է գործի քնությանը` քննչական փորձարարության ժամանակ դեպքի վայրերը մատնացույց անելով, և ամբաստանյալ Կ.Մելիքյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայության պայմաններում, իր իսկ կողմից վկայակոչած վերոգրյալ հանգամանքները բազմակողմանի գնահատության և օբյեկտիվ վերլուծության չի ենթարկել, և ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելն անթույլատրելի ճանաչելիս` հանգել է ոչ իրավաչափ հետևության:
Վերոգրյալից բացի, Դատարանն ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, նրա պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները հաշվի է առել միայն վերջինիս նկատմամբ պատժաչափ, այդ թվում` հանցագործությունների համակցությամբ վերջնական պատժաչափ սահմանելիս, ինչը Վերաքննիչ դատարանն անհիմն է համարում և արձանագրում է, որ Դատարանը խախտել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջն այն մասին, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:
Ամբաստանյալ Կ.Մելիքյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելու նպատակահարմարության հարցը քննելիս, որպես քրեական պատասխանատվության և պատժի անհատականցման հիմք, Վերաքննիչ դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձնավորությունը, հանցավորի անձը բնութագրող առանձին հատկանիշներն ու վարքագիծը` որպես օրենքով նախատեսված պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք, և արձանագրում է, որ ամբաստանյալ Կ.Մելիքյանի անձը բնութագրող տվյալները հաշվի առնելու անհրաժեշտությունը պայմանավորված է ինչպես պատժի նպատակների իրագործման, այնպես էլ` անձի արժանապատվության հարգման սահմանադրական պահանջի առկայությամբ:
Սույն քրեական գործի նյութերի, այդ թվում` ամբաստանյալ Կ.Մելիքյանի <<Հաշվառման-Ծառայողական>> քարտի ուսումնասիրությունից երևում է, որ վերջինս նախկինում դատապարտված չի եղել, ունի իննամյա կրթություն, ըստ Արմավիրի զինվորական կոմիսար Ա.Համբարձումյանի կողմից 30.01.2015 թվականին տրված բնութագրի` Կ.Մելիքյանը <<Քաղաքականապես հասուն է, բարոյական հատկանիշներով օժտված, սիրված և հարգված է ընկերների և շրջապատի կողմից, խելացի, համեստ, կարգապահ, հարմարվող անձնավորություն է: Վնասակար սովորություններ և շեղումներ վարքում չկա:>> (հատոր 2-րդ, գ.թ. 55), ծնողների կողմից բնութագրվում է որպես խելացի, համեստ, կարգապահ, ընկերների և կոլեկտիվի կողմից սիրված և հարգված անձնավորություն (հատոր 2-րդ, գ.թ. 56), 30.01.2015 թվականին զորակոչվել է ՀՀ զինված ուժեր և ծառայության անցել ՀՀ ՊՆ 70179 զորամասում` որպես հրաձգային դասակի դիպուկահար, ծառայության ընթացքում արժանացել է և´ խրախուսանքների և´ տույժերի, զորամասի հրամանատարության կողմից տրված ծառայողական բնութագրի համաձայն` Կ.Մելիքյանը բնութագրվում է դրական և բացասական կողմերով (հատոր 2-րդ, գ.թ. 65), վատառողջ է, ՀՀ ՊՆ 08.04.2013 թվականի թիվ 410 հրամանի 16գ և 36գ հոդվածների համաձայն` զինվորական ծառայության համար պիտանի է ճանաչվել սահմանափակումով (հատոր 1-ին, գ.թ. 162):
Բացի այդ, ՀՀ ՊՆ ռազմաբժշկական վարչության հոգեբուժական բաժանմունքի պետ Ս.Սարդարյանի կողմից 12.12.2016 թվականին տրված տեղեկանքի և դրան կից էպիկրիզի համաձայն` ամբաստանյալ Կ.Մելիքյանը 13.09.2016 թվականին ՊՆ 20440 զ/մ-ի ուղեգրով ընդունվել է Երևանի կայազորային հոսպիտալի հոգեբուժական բաժանմունք, հետազոտությունների արդյունքում նրա մոտ ախտորոշվել է <<Թեթև աստիճանի նևրոսթենիա: Վերտեբրոգեն թույլ լյումբալգո` թեթև ցավային համախտանիշով>> և ԿՌԲՀ 26.10.2016 թվականի N 2826 որոշմամբ, ՀՀ ՊՆ 08.04.2013 թվականի թիվ 410 հրամանի 7գ, 16գ, 36գ հոդվածների 1-ին սյունակի համաձայն` ճանաչվել է պիտանի զինվորական ծառայության համար սահմանափակումով:
27.10.2016 թվականին Կ.Մելիքյանը դուրս է գրվել Երևանի կայազորային հոսպիտալից, իսկ 06.10.2016 թվականից մինչև 21.10.2016 թվականը ԿՌԲՀ-ի որոշմամբ գտնվել է վերականգնողական արձակուրդում:
Ամբաստանյալ Կ.Մելիքյանի կողմից կատարած հանցանքները` նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 364-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 176-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետով, ըստ բնույթի և հանրության համար վտանգավորության աստիճանի, համապատասխանաբար դասակարգվում են ոչ մեծ ծանրության և միջին ծանրության հանցագործությունների շարքին, ամբաստանյալն ի սկզբանե դեպքի կապակցությամբ տվել է ճշմարտացի խոստովանական ցուցմունքներ, առաջադրված մեղադրանքներում իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել, անկեղծորեն զղջացել է կատարածի համար, իր գործողություններով աջակցել է հանցանքները բացահայտելուն, ինչը պայմանավորված է նրանով, որ դեպքի կապակցությամբ վարույթն իրականացնող մարնին հայտնել է այնպիսի տեղեկություններ, որոնք մինչ այդ հայտնի չէին, մասնավորապես` քննչական փորձարարության ժամանակ հստակ մատնանշել է 2015 թվականի օգոստոսի 17-ին երեկոյան անվանականչից հետո զորամասն ինքնակամ թողնելու վայրը` ՀՀ ՊՆ 70179 զորամասի 4-րդ հրաձգային գումարտակի ծխարանի հարակից պատը:
Վերաքննիչ դատարանն ամբաստանյալ Կ.Մելիքյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելու նպատակահարմարության հարցը քննելիս, հաշվի է առնում նաև սույն գործի կոնկրետ տվյալները, մասնավորապես այն, որ տուժող Ջ.Զատիկյանը հաշտվել է ամբաստանյալ Կ.Մելիքյանի հետ, վերջինիս նկատմամբ որևէ պարտք կամ պահանջ չի ներկայացրել և առաջին ատյանի դատարանին 28.06.2016թ. ներկայացված դիմումով խնդրել է վերջինիս հանդեպ կիրառել մեղմ պատիժ:
Վերաքննիչ դատարանը հաշվի է առնում նաև ամբաստանյալ Կ.Մելիքյանի ծառայությունը պետության առջև, տվյալ դեպքում` ՀՀ զինված ուժերում (շուրջ 1 տարի 11 ամիս), որը պետական ծառայության առանձնահատուկ տեսակ է, քանի որ զինվորական ծառայության առանձնահատուկ բնույթից ելնելով` որոշվում է նրա գերակայությունը պետական ծառայության ուրիշ ձևերի և ՀՀ քաղաքացիների այլ գործողության նկատմամբ:
Դրա հետ մեկտեղ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ ամբաստանյալ Կ.Մելիքյանի կողմից մեղքն ընդունելը, անկեղծորեն զղջալն ու խոստովանական ցուցմունքներ տալը, նաև արագացված դատաքննություն միջնորդելը, որպես նրա հետհանցավոր դրական վարքագիծ, վկայում է այն մասին, որ վերջինս այլևս գիտակցել է իր արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանն ու զղջացել է դրա համար, որպիսի պարագայում քրեական պատժի նպատակների իրացումը, այդ թվում` պատժի ենթարկված անձին ուղղելու հավանականությունը, զգալիորեն բարձրանում է: Ուստի, այդ հանգամանքները ևս պետք է գնահատել որպես ամբաստանյալ Կ.Մելիքյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ:
Վերաքննիչ դատարանն ամբաստանյալ Կ.Մելիքյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող որևէ հանգամանք չի արձանագրում:
Վերոգրյալից հետևում է, որ ամբաստանյալ Կ.Մելիքյանի անձը բնութագրող տվյալների, այդ թվում` պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող վերոգրյալ հանգամանքների գնահատումն իրենց համակցության մեջ հնարավորություն են տալիս վերջինիս դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող անձանց, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ` որպես կոնկրետ անձ` իր անհատական հատկանիշներով, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս և էական նշանակություն ունեն դատարանի կողմից նրանց նկատմամբ ինչպես պատիժ նշանակելիս, այնպես էլ այն կրելու նպատակահարմարության հարցը քննելիս:
Նման պայմաններում` Վերաքննիչ դատարանը գալիս է համոզման, որ մատնանշված վերոգրյալ հանգամանքներն իրենց համակցությամբ էականորեն նվազեցնում են ամբաստանյալ Կ.Մելիքյանի կողմից կատարած հանցանքների` հանրային վտանգավորության աստիճանը, և հիմք են հանդիսանում վերջինիս նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար:
Ինչ վերաբերում է ամբաստանյալ Կ.Մելիքյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառումն անթույլատրելի ճանաչելու վերաբերյալ մեղադրողի պատասխան առարկություններին և այդ կապակցությամբ Վերաքննիչ դատարան ներկայացված ապացույցներին այն մասին, որ վերջինս ՀՀ ՊՆ 88863 զորամասի ընդունիչ-բաշխիչում գտնվելու ժամանակահատվածում իրեն դրսևորել է բացասական կողմերով և ենթարկվել է կարգապահական տույժի, ապա Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ վերոգրյալ հանգամանքները սույն գործի շրջանակներում չեն կարող բավարար հիմք հանդիսանալ ամբաստանյալի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելն անթույլատրելի ճանաչելու համար:
Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի իրավադրույթների, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի վերոնշյալ նախադեպային իրավունքի համատեքստում վերլուծելով սույն քրեական գործի փաստական տվյալները, գնահատելով ամբաստանյալ Կ.Մելիքյանի կատարած արարքների` հանրային վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, նրա անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, գտնում է, որ վերոգրյալ հանգամանքներն ողջամտորեն նվազեցնում են ամբաստանյալ Կ.Մելիքյանի կողմից կատարած հանցանքների` հանրային վտանգավորության աստիճանը, և հանգում է այն հետևության, որ սույն քրեական գործի շրջանակներում առկա են վերջինիս նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելու ռեալ և օբյեկտիվ հիմքեր, ամբաստանյալի ուղղվելը և դաստիարակվելը հնարավոր է նաև առանց ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը փաստացի կրելու, որի պայմաններում հնարավոր է հասնել արդարության վերականգմանը, պատժի ենթարկված անձի ուղղմանը և հանցագործությունների կանխմանը, այն բխում է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 2-րդ կետի համաձայն`
<<Բողոքարկված դատական ակտը բեկանվում կամ փոխվում է, եթե թույլ է տրվել դատական սխալ, այն է`
(...)
2) ճիշտ չի կիրառվել քրեական օրենքը կամ Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագիրը.
(...)>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 397-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
<<1. Քրեական օրենքի կամ միջազգային պայմանագրի ոչ ճիշտ կիրառումը քրեական օրենքի կամ Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրի այն հոդվածի կամ հոդվածի այն մասի կիրառումն է, որը ենթակա չէր կիրառման, կամ այն հոդվածի կամ հոդվածի այն մասի չկիրառումն է, որը ենթակա էր կիրառման, կամ քրեական օրենքի կամ միջազգային պայմանագրի սխալ մեկնաբանումն է, որը չի համապատասխանում դրա իսկական իմաստին:>>
(...)>>:
Վերը նշված հանգամանքների առկայության պայմաններում Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Դատարանը չի կիրառել այն քրեական օրենքը /ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70–րդ հոդվածը/, որը պետք է կիրառեր, ինչը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 2-րդ կետի համաձայն` ընդհանուր իրավասության դատարանի դատավճիռը փոփոխելու հիմք է:
Նկատի առնելով վերոգրյալը, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Կ.Մելիքյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը կրելու մասով Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2016 թվականի հուլիսի 15-ի դատավճիռը պետք է փոփոխել, ամբաստանյալ Կ.Մելիքյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառել` սահմանելով համապատասխան ժամկետով փորձաշրջան:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ, 394-րդ, 395-րդ, 397-րդ, 399-րդ և 402-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Պաշտպանի վերաքննիչ բողոքը բավարարել:
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2016 թվականի հուլիսի 15-ի դատավճիռը` Կարեն Լևոնի Մելիքյանի վերաբերյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետով և 364-րդ հոդվածի 1-ին մասով, փոփոխել Կ.Մելիքյանի նկատմամբ նշանակված պատժի մասով:
Կարեն Լևոնի Մելիքյանի նկատմամբ կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը և 15.07.2016 թվականի դատավճռով նրա նկատմամբ 3 (երեք) տարի 3 (երեք) ամիս ժամկետով ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել` սահմանելով փորձաշրջան` 3 (երեք)տարի ժամկետով:
Փորձաշրջանի ընթացքում ամբաստանյալ Կարեն Լևոնի Մելիքյանի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողությունը դնել ՀՀ ՊՆ համապատասխան զորամասի հրամանատարության վրա` ըստ ծառայության վայրի, իսկ զորացրվելուց հետո` ՀՀ ԱՆ ՔԿՎ համապատասխան տարածքային ստորաբաժանման վրա:
Ամբաստանյալ Կ.Մելիքյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` հրամանատարության հսկողության հանձնելը, պահպանել` մինչև սույն որոշման օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Դատավճիռը մնացած մասով թողնել անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ


ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ


Վ.ՌՇՏՈՒՆԻ