Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ


Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը,


նախագահությամբ` դատավոր Մ. Մարտիրոսյանի,
քարտուղարությամբ` Ա. Հովհաննիսյանի,

մասնակցությամբ`
մեղադրող,
Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական
շրջանների դատախազության դատախազ Ռ. Գևորգյանի,

հանրային պաշտպան Տ. Սարգսյանի,

տուժող Թ. Հարությունյանի,

2016թ. հուլիսի 12-ին Երևանում,


դատարանում, դռնբաց դատական նիստում, քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի
Ռուզաննա Միասնիկի Ավետիսյանի`
ծնված 1989թ. դեկտեմբերի 12-ին Հայաստանի Հանրապետության /այսուհետ ՀՀ/ Վարդենիս քաղաքում, հայ, ՀՀ քաղաքացի, միջնակարգ-մասնագիտական կրթությամբ, ամուրի, խնամքին ոչ ոք, չի աշխատում, նախկինում չդատված, հաշվառված է ՀՀ Գեղարքունիքի մարզի Վարդենիս քաղաքի Շահումյան փողոցի թիվ 43 տանը, փաստացի բնակվում է Երևան քաղաքի Ավան վարչական շրջանի Ա. Նարեկացու թիվ 39 շենքի թիվ 27 բնակարանում, կալանքի տակ չէ, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 1-ին մասով։


Գործի դատավարական նախապատմությունը

Թիվ 15127715 քրեական գործը ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում հարուցվել է 2015թ. հուլիսի 15-ին, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 1-ին մասով։
Քննիչի 2015թ. սեպտեմբերի 15-ի որոշումներով Ռ. Ավետիսյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ, նրա նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրվել է չհեռանալու մասին ստորագրությունը, հայտարարվել է նրա հետախուզումը և կասեցվել է քրեական գործի վարույթը` նրա գտնվելու վայրը պարզված չլինելու պատճառաբանությամբ։
2015թ. դեկտեմբերի 02-ին Ռ. Աբրահամյանը կամովին ներկայացել է ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնական բաժին, ներկայացվել է քննության և քննիչի նույն օրվա որոշմամբ թիվ 15127715 քրեական գործով վարույթը վերսկսվել է։
Այդ օրը Ռ. Աբրահամյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 1-ին մասով` հետևյալ արարքի համար, որ նա. «2014թ.-ի նոյեմբերին Թագուշ Հարությունյանի կողմից Ռուսաստանի Դաշնության Բելգորոդ քաղաքում 5 տարի ժամանակով տրված և նոտարական կարգով հաստատված թիվ 31 Ըը 0639757 լիազորագիրն օգտագործելով՝ Երևանի Նորքի 5-րդ փողոց 29 հասցեում գործող «Հայ Փոստ» կապի թիվ 47 բաժանմունքից 2014թ.-ի դեկտեմբերի 03-ին և 2015թ.-ի հունվարի 04-ին ստացել և յուրացման եղանակով՝ շահադիտական նպատակով, անհատույց և ապօրինի հափշտակել է իրեն վստահված զգալի չափերով՝ 209.967 ՀՀ դրամ գումար կազմող Թ.Հարությունյանի կենսաթոշակը։
Այսպիսով՝ Ռուզաննա Միասնիկի Ավետիսյանը կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործություն։»։
2016թ. մայիսի 30-ին թիվ 15127715 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան, 2016թ. հունիսի 06-ին ընդունվել է դատարանի վարույթ, իսկ 2016թ. հունիսի 06-ին որոշում է կայացվել քրեական գործի դատական քննությունը 2016թ. հունիսի 15-ին նշանակելու մասին։


Նախաքննության մարմինը հիմնավորված է համարել հետևյալը.

«Գործով տուժող, Արտաշատ քաղաքի բնակիչ, 1929թ. ծնված թոշակառու Թագուշ Արտեմի Հարությունյանը 2014թ. մայիսին մեկնել է ՌԴ և քանի որ, այդ ընթացքում չէր կարող ստանալ իր կենսաթոշակը՝ ՌԴ Բելգորոդ քաղաքում 2014թ. նոյեմբերի 20-ին հարսի՝ Ֆրիդա Հարությունյանի հորեղբոր թոռանը՝ գործով մեղադրյալ Ռուզաննա Միասնիկի Ավետիսյանին՝ (ծնված 12.12.1989թ. հայ, ՀՀ քաղաքացի, նախկինում չդատված, միջնակարգ մասնագիտական կրթությամբ, չամուսնացած, չի աշխատում, հաշվառված ք. Վարդենիս Վ. Մամիկոնյան փ. 36 տուն), որպես վստահելի մարդու՝ նախնական պայմանավորվածության համաձայն լիազորագիր է տվել 5 տարի ժամանակով՝ լիազորելով իր փոխարեն ստանալ իրեն հասանելիք կենսաթոշակը և պայմանավորվածություն է ձեռք բերել Ռ.Ավետիսյանի հետ, ով խոստացել է կենսաթոշակը ստանալուց հետո փոստով գումարներն ուղարկեր Թ.Հարությունյանին։ Ռ.Ավետիսյանը վերադառնալով ՀՀ, լիազորագիրն օգտագործելով՝ այն ներկայացրել է Երևան քաղաքի Նորք 5-րդ փ. 29 հասցեում գործող Հայփոստի թիվ 47 կապի բաժանմունք, որտեղից 2014թ. դեկտեմբերի 3-ին ստացել է Թ.Հարությունյանի՝ մինչ այդ չվճարված՝ անցողիկ 154.686 ՀՀ դրամ և տվյալ ամսվա ընթացիկ 25.781 ՀՀ դրամ՝ ընդհանուր 180.467 ՀՀ դրամ գումարը, իսկ 2015թ. հունվարի 4-ին ստացել է Թ.Հարությունյանի տվյալ ամսվա ընթացիկ կենսաթոշակը՝ 29.230 ՀՀ դրամի չափով, դրանց համար ստորագրելով համապատասխան ցուցակներում՝ Թագուշ Հարությունյանի և իր անվան դիմաց նույն տողում, տվյալ գումարները Թ.Հարությունյանին չի ուղարկել և շահադիտական դրդումներով ու յուրացման եղանակով հափշտակել է Թ.Հարությունյանի կենսաթոշակի գումարները՝ ընդհանուր 209.697 ՀՀ դրամի չափով։»։

Վերոհիշյալ արարքի կատարման համար Ռ. Ավետիսյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 1-ին մասով` հիմնավորված համարելով, որ նա. «2014թ.-ի նոյեմբերին Թագուշ Հարությունյանի կողմից Ռուսաստանի Դաշնության Բելգորոդ քաղաքում 5 տարի ժամանակով տրված և նոտարական կարգով հաստատված թիվ 31 Ըը 0639757 լիազորագիրն օգտագործելով՝ Երևանի Նորքի 5-րդ փողոց 29 հասցեում գործող «Հայ Փոստ» կապի թիվ 47 բաժանմունքից 2014թ.-ի դեկտեմբերի 03-ին և 2015թ.-ի հունվարի 04-ին ստացել և յուրացման եղանակով՝ շահադիտական նպատակով, անհատույց և ապօրինի հափշտակել է իրեն վստահված զգալի չափերով՝ 209.967 ՀՀ դրամ գումար կազմող Թ.Հարությունյանի կենսաթոշակը։»։

Համաձայն մեղադրական եզրակացության` «Առաջադրված մեղադրանքում Ռուզաննա Ավետիսյանն իրեն մեղավոր չի ճանաչել և հրաժարվել է ցուցմունք տալուց։»։
/հատոր 1, գ.թ. 71, 115/

Մեղադրանքի կողմը Ռ. Ավետիսյանին առաջադրված վերոհիշյալ մեղադրանքը հիմնավորված է համարել հետևյալ ապացույցներով.
«Տուժող Թագուշ Արտեմի Հարությունյանի ցուցմունքներով այն մասին, որ շուրջ 35 տարի է, ինչ ստանում է կենսաթոշակ, որը կազմում է ամսեկան մոտ 29.800 ՀՀ դրամ։ 2014թ. մայիսին մեկնել է ՌԴ և քանի որ, այդ ընթացքում չէր կարող ստանալ իր կենսաթոշակը՝ ՌԴ Բելգորոդ քաղաքում 2014թ. նոյեմբերի 20-ին հարսի՝ Ֆրիդա Հարությունյանի հորեղբոր թոռանը՝ Ռուզաննա Միասնիկի Ավետիսյանին որպես վստահելի մարդու լիազորագիր է տվել 5 տարի ժամանակով՝ լիազորելով իր փոխարեն ստանալ իրեն հասանելիք կենսաթոշակը և պայմանավորվածություն ձեռք բերել Ռ.Ավետիսյանի հետ, ով խոստացել է կենսաթոշակը ստանալուց հետո փոստով գումարներն ուղարկել իրեն։ Դրանից հետո Ռ.Ավետիսյանը վերադարձել է Երևան, սակայն իր գումարները չի փոխանցել։ Այդ նպատակով բազմիցս զանգահարել է նրան, ով պատասխանել է, որ գումար չունի, կուղարկի այն ժամանակ, երբ որ կարողանա։
2015թ. ապրիլի 25-ին վերադարձել է ՀՀ, գնացել է իրեն սպասարկող Երևան քաղաքի Նորք 5-րդ փ. 29 հասցեում գործող Հայփոստի թիվ 47 կապի բաժանմունք, որտեղ իմացել է, որ Ռուզաննա Ավետիսյանն իր փոխարեն ստորագրել և ստացել է իր կենսաթոշակը՝ 2014թ. նոյեմբերից մինչև 2015թ. հունվարը ներառյալ, որից հետո, երևի ամոթ զգալով, հունվարից հետո դադարել էր թոշակը ստանալուց։ Դրա համար 2015թ. ապրիլին Հայփոստի բաժանմունքի աշխատակիցներին հայտնել է, որ եթե նույնիսկ Ռուզաննան լիազորագրով ներկայանա, նրան չտան իր թոշակը, որից հետո ստացել է փետրվարից ապրիլ իրեն հասանելիք թոշակը։
Ռուզաննա իրեն ասել է, որ փոստով կուղարկի, հավաստիացրել է, որ ինքը ձևերը գիտի, այնպես կուղարկի որ ինքը հեշտ ստանա, կոնկրետ չի նշել թե ինչ եղանակով, ասել է փոստի միջոցով, սակայն այդպես էլ իրեն գումար չի ուղարկել՝ արդյունքում իրենից հափշտակել է իր կենսաթոշակը՝ 209.697 ՀՀ դրամի չափով։
Գ.Թ. 39-41, 70, 148-149

Տուժող Թ.Հարությունյանն իր ցուցմունքը պնդել է մեղադրյալ Ռ.Ավետիսյանին առերես. Ռ.Ավետիսյանը չի պատասխանել հարցերին։
Գ.Թ. 167-168

Վկա Հայկ Արմենի Հարությունյանի ցուցմունքով այն մասին, որ իր տատիկից՝ Թագուշ Հարությունյանից իմացել է, որ վերջինս 2014թ. նոյեմբերին ՌԴ-ում Ռուզաննա Միասնիկի Ավետիսյանին լիազորագիր է տվել, որպեսզի վերջինս Հայաստանից ստանա Թագուշի կենսաթոշակը և ուղարկի վերջինիս՝ ՌԴ։ Թագուշ Հարությունյանը 2014թ.-ից մինչև 2015թ. հունվարը չի ստացել իր կենսաթոշակը, որը նրա փոխարեն ստացել է Ռուզաննա Ավետիսյանը և չկատարելով նախապես ձեռք բերված պայմանավորվածությունը՝ Հայփոստի թիվ 47 կապի բաժանմունքից ստանալով Թագուշ Հարությունյանի թոշակը՝ յուրացրել է այն և հրաժարվում է վերադարձնել մոտ 230.000 ՀՀ դրամ կազմող կենսաթոշակը։
Գ.Թ. 63-64
Վկա Սիրուշ Ֆրիդոնի Թորոսյանի ցուցմունքով այն մասին, որ աշխատում է Երևանի Նորքի 5-րդ փ. 29 հասցեում գործող թիվ 47 փոստային բաժանմունքում, որպես ավագ օպերատոր։ Թագուշ Հարությունյանի կենսաթոշակը անձամբ 2 անգամ վճարել է Ռուզաննա Ավետիսյանին, քանի որ ցուցակում Թագուշ Հարությունյանի անվան տակ առկա է եղել Ռուզաննա Ավետիսյանի անուն ազգանունը և անձնագրի սերիան ու համարը, որը վկայում է այն մասին, որ այդ անձը նոտարական կարգով հաստատված լիազորագիր է ներկայացրել սոցապ. նախարարություն, որի արդյունքում էլ սահմանված կարգով Թ.Հարությունյանի թոշակի գումարները վճարվել են Ռ.Ավետիսյանին։ Ռ.Ավետիսյանի ինքնությունը ստուգվել է վերջինիս կողմից ներկայացրած իր անձնագրով, որի տվյալները համապատասսխանել են ցուցակում նրա անվան դիմաց նշված տվյալներին, ուրիշ ոչ ոք չէր կարող ստանալ Թ.Հարությունյանի կենսաթոշակը։
Վկա Ս.Թորոսյանը ուսումնասիրելով կենսաթոշակի վճարման ցուցակները հաստատել է, որ Ռ.Ավետիսյանն է ստորագրել դրանք և ստացել Թ.Հարությունյանի կենսաթոշակի գումարները՝ 2014թ. դեկտեմբերի 3-ին ստացել է 180.467 ՀՀ դրամ իսկ 2015թ. հունվարի 4-ին՝ 29.230 ՀՀ դրամ, որն ընդհանուր կազմել է 209.697 ՀՀ դրամ։
Գ.Թ. 66-67

Ձեռագրաբանական և փաստաթղթաբանական փորձաքննության փորձագետի թիվ 05461601 եզրակացությամբ, համաձայն որի փորձաքննության տրամադրված 29.12.2014թ. թվագրմամբ կենսաթոշակի վճարման ցուցակում «Հարությունյան Թագուշ» և «Ավետիսյան Ռուզաննա» անուն-ազգանունների դիմաց, «Ստացողի Ստորագ.» սյունակում տեղավորված ստորագրությունը կատարվել է Ռուզաննա Ավետիսյանի կողմից։
Գ.Թ. 138-141

Ապացույց ճանաչված այլ փաստաթուղթ հանդիսացող «Հայփոստ» ՓԲԸ-ի թիվ 47 բաժանմունքից առգրավված Թ.Հարությունյանի կենսաթոշակի գումարները Ռ.Ավետիսյանի կողմից ստանալը հավաստող կենսաթոշակների վճարման ցուցակներով։
Գ.Թ. 60-61, 70 Ա

Ապացույց ճանաչված այլ փաստաթուղթ հանդիսացող Թագուշ Հարությունյանի կողմից Ռուզաննա Ավետիսյանին տրված թիվ 31 Ըը 0639757 լիազորագիրի պատճենով և դրա հայերեն թարգմանությամբ։
Գ.Թ. 10-11, 157-159, 166»։

Դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցները

Դատարանում ամբաստանյալ Ռ. Ավետիսյանն առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չճանաչեց և ցուցմունք տվեց այն մասին, որ տուժողն իր մոր հորեղբոր աղջկա` Ֆրիդա Հարությունյանի սկեսուրն է։ Տուժողին և նրա ընտանիքի անդամներին` բացի Ֆ. Հարությունյանից, չի ճանաչել։ Տուժողը բնակվելիս է եղել ծերանոցում, իսկ նրա ընտանիքը գտնվել են Ռուսաստանի Դաշնության /այսուհետ ՌԴ/ Բելգորոդ քաղաքում։ Իր հարազատներից լսել է, որ Ֆ. Հարությունյանի խնդրանքով, հետագայում կատարված ծախսերը վերադարձնելու պայմանով, իր մայրը և եղբայրն իրենց միջոցներով կազմակերպել են տուժողի մեկնումը ՌԴ Բելգորոդ քաղաք։ Նրան ճանապարհելիս` իր մայրը, Ֆ. Հարությունյանի խնդրանքով, պարտքով, տուժողի միջոցով նրան 200 ԱՄՆ դոլար գումար և կոնյակներ է ուղարկել։ Որքանով իրեն հայտնի է` գումարը դրված է եղել կոնյակների տուփի մեջ։ Այնուհետև, երբ ինքը մեկնել է ՌԴ, նույն անձանց խնդրանքով իր հետ 100 ԱՄՆ դոլար, կոնյակներ և օղիներ է տարել, ինչը նույնպես պարտքով է եղել։ ՌԴ-ում տուժողն իրեն հինգ տարի ժամանակով կենսաթոշակը ստանալու լիազորագիր է տվել։ Դա արվել է տուժողի հետ փոխադարձ պայմանավորվածությամբ, որպեսզի նա այդ եղանակով վերադարձնի նշված պարտքերը, ինչը նա այժմ հերքում է։ Այն գումարները, որոնք հանդիսանում են տուժողի կենսաթոշակից ստացած գումարները` ինքը վերցրել է վերոհիշյալ պարտքերի դիմաց, քանի որ տուժողն ու նրա հարազատները այդպես են պայմանավորվել իր մոր հետ։
Իր մորը զանգահարել և ասել են, որ անձնագրի պատճենով լիազորագիր չեն տալիս, անձը պետք է ներկա լինի։ Իր մոր վատառողջ լինելու պատճառով, նրա փոխարեն ինքն է մեկնել ՌԴ` լիազորագիր ստանալու համար։
Տուժողն ու նրա հարազատներն իրեն ասել են, որ ճանապարհածախսն իրենք կհոգան։
Այնտեղ մնացել է ավելի քան մեկ ամիս, որևէ տեղ չի աշխատել։ Այնուհետև իր մայրը վարորդների միջոցով գումար է ուղարկել, որպեսզի կարողանա հետ վերադառնալ և որպես տուգանք վճարել նաև 3.000 ՌԴ ռուբլի, քանի որ խախտել է Ռուսաստանում առանց գրանցման բնակվելու ժամկետը։
Տուժողի այն պնդումը, որ նման պայմանավորվածություն չի եղել իրենց միջև` չի համապատասխանում իրականությանը։ Հակառակ դեպքում տուժողը լիազորագիր չէր տա իր հարսի հորեղբոր թոռանը և իր կենսաթոշակը ստանալու համար կարող էր լիազորել իր թոռներին։ Տուժողը լիազորագիր է տվել իրեն, քանի որ պարտք է եղել իր մորը։ Բացի այդ, եթե ինքը գումար յուրացնելու նպատակ ունենար, ապա կստանար տուժողի թոշակի ամբողջ գումարը, սակայն ինքը նման հնարավորություն ունենալով` տուժողի թոշակից ստացել է միայն իր ընտանիքին պարտք եղած գումարը։
Իր մոր հաշվարկներով տուժողի պարտքը եղել է 210.000 ՀՀ դրամ ընդհանուր գումար։
Տուժողի թոշակը ստացել է երկու անգամ։ Առաջին անգամ` 2014թ. դեկտեմբերին, երկրորդ անգամ` 2015թ. հունվարի 04-ին։ Դրանից հետո այլևս գումար չի ստացել, չնայած գումար եղել է։ Տուժողի բողոքի մասին իմացել են 2015թ. հունիս ամսին։
Վերոհիշյալ հանգամանքների վերաբերյալ ինքը թե տուժողի և թե նրա հարսի հետ որևէ պայմանավորվածություն և որևէ խոսակցություն չի ունեցել։ Գործարքի վերաբերյալ պայմանավորվածությունները նրանք ունեցել են իր մայր Կարինե Դանիելյանի հետ։ Ցումունքում նշված հանգամանքները կարող են հաստատել իր մայրը, եղբայրը, ինչպես նաև տուժողի եղբոր կինը, ով տուժողին ՌԴ ճանապարհելիս է եղել Երևանից։
Ինքը որևէ պարտավորություն չի ունեցել` տուժողի կենսաթոշակը ստանալ և նրան ուղարկել։ Ինքը միայն ստացել է կենսաթոշակի այն մասը, որը նրանք պարտավորված են եղել տալ իր մորը։
Նախաքննության ընթացքում ցուցմունքներ չի տվել, քանի որ ինքը չի վստահել նախաքննությանը։ Սպասել է, որ գործն ուղարկվի դատարան, քանի որ ինքը վստահում է դատարանին և բոլորը ներկա են քննությանը, իսկ քննիչի աշխատասենյակում միայն ինքն ու քննիչն են եղել։ Նախաքննության մարմինն իրեն որպես մեղադրյալ ներգրավել է առանց ապացույցների` այդ պատճառով նրանց չի վստահում։
/դատական նիստի արձանագրություն/
Տուժող Թ. Հարությունյանը ցուցմունք տվեց այն մասին, որ շուրջ 35 տարի կենսաթոշակ է ստանում, որը կազմում է ամսեկան մոտ 29.800 ՀՀ դրամ։ 2014թ. մայիսին մեկնել է ՌԴ և քանի որ այդ ընթացքում չէր կարող ստանալ իր կենսաթոշակը, ՌԴ Բելգորոդ քաղաքում, 2014թ. նոյեմբերի 20-ին, հարսի` Ֆրիդա Հարությունյանի հորեղբոր թոռ Ռուզաննա Միասնիկի Ավետիսյանին` որպես վստահելի մարդու, լիազորագիր է տվել հինգ տարի ժամանակով` լիազորելով իր փոխարեն ստանալ իրեն հասանելիք կենսաթոշակը և պայմանավորվածություն է ձեռք բերել Ռ. Ավետիսյանի հետ, ով խոստացել է կենսաթոշակը ստանալուց հետո փոստով գումարներն ուղարկել իրեն։ Դրանից հետո Ռ. Ավետիսյանը վերադարձել է Երևան, սակայն իր գումարները չի փոխանցել։ Այդ նպատակով բազմիցս զանգահարել է նրան։ Նա պատասխանել է, որ գումար չունի, կուղարկի այն ժամանակ, երբ որ կարողանա։
2015թ. ապրիլի 25-ին վերադարձել է ՀՀ, գնացել է իրեն սպասարկող, Երևան քաղաքի Նորքի 5-րդ փողոցի թիվ 29 հասցեում գործող Հայփոստի թիվ 47 կապի բաժանմունք, որտեղ իմացել է, որ Ռուզաննա Ավետիսյանն իր փոխարեն ստորագրել և ստացել է իր կենսաթոշակը` 2014թ. նոյեմբերից մինչև 2015թ. հունվարը ներառյալ, որից հետո, երևի ամոթ զգալով` հունվարից հետո դադարել էր թոշակը ստանալուց։ Դրա համար 2015թ. ապրիլին «Հայփոստ»-ի բաժանմունքի աշխատակիցներին հայտնել է, որ եթե նույնիսկ Ռուզաննան լիազորագրով ներկայանա, նրան չտան իր թոշակը, որից հետո ստացել է փետրվարից ապրիլն իրեն հասանելիք թոշակը։
Ռուսաստանում Ռուզաննան իրեն ասել է, որ գումարը փոստով կուղարկի, հավաստիացրել է, որ ինքը ձևերը գիտի, այնպես կուղարկի, որ ինքը հեշտ ստանա, բայց կոնկրետ չի նշել, թե ինչ եղանակով։ Նա ասել է` փոստի միջոցով, սակայն այդպես էլ իրեն գումար չի ուղարկել։ Արդյունքում իրենից հափշտակել է իր կենսաթոշակը՝ 209.697 ՀՀ դրամ գումարի չափով։
Բանավոր պայմանավորվել են, որ յուրաքանչյուր ամիս գումարն ուղարկեն։ Դրանից հետո ինչքան զանգահարել է` հրաժարվել են։ Ստիպված եկել է Հայաստան, դիմել է եղբորը։ Նա ասել է, որ կարող է ստանալ մնացած չորս ամսվա թոշակը, քանի որ ութ ամսվանը ստացել են։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 39-41, 70, 148-149, 167-168/
Վկա Հ. Հարությունյանը դատարանում ցուցմունք տվեց այն մասին, որ իր տատ Թագուշ Հարությունյանից իմացել է, որ վերջինս 2014թ. նոյեմբերին ՌԴ-ում Ռուզաննա Միասնիկի Ավետիսյանին լիազորագիր է տվել, որպեսզի վերջինս Հայաստանում ստանա Թագուշի կենսաթոշակը և ուղարկի նրան։ Թագուշ Հարությունյանը 2014 թվականից մինչև 2015թ. հունվարը չի ստացել իր կենսաթոշակը, որը նրա փոխարեն ստացել է Ռուզաննա Ավետիսյանը և չկատարելով նախապես ձեռք բերված պայմանավորվածությունը, «Հայփոստ»-ի թիվ 47 կապի բաժանմունքից ստանալով Թագուշ Հարությունյանի թոշակը` յուրացրել է այն և հրաժարվում է վերադարձնել շուրջ 230.000 ՀՀ դրամ ընդհանուր գումարի չափով կենսաթոշակը։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 63-64/
Վկա Ս. Թորոսյանը ցուցմունք տվեց այն մասին, որ աշխատում է Երևանի Նորքի 5-րդ փողոցի թիվ 29 հասցեում գործող թիվ 47 փոստային բաժանմունքում, որպես ավագ օպերատոր։ Թագուշ Հարությունյանի կենսաթոշակն անձամբ երկու անգամ վճարել է Ռուզաննա Ավետիսյանին, քանի որ ցուցակում Թագուշ Հարությունյանի անվան տակ առկա է եղել Ռուզաննա Ավետիսյանի անուն ազգանունը, անձնագրի սերիան ու համարը, ինչը վկայում է այն մասին, որ այդ անձը նոտարական կարգով հաստատված լիազորագիր է ներկայացրել սոցապ. նախարարություն, ինչի արդյունքում էլ սահմանված կարգով Թ. Հարությունյանի թոշակի գումարները վճարվել են Ռ. Ավետիսյանին։ Վերջինիս ինքնությունը ստուգվել է նրա կողմից ներկայացրած իր անձնագրի զննությամբ, ինչի տվյալները համապատասխանել են ցուցակում նրա անվան դիմաց նշված տվյալներին։ Ուրիշ ոչ ոք Թ. Հարությունյանի կենսաթոշակը ստանալու հնարավորություն չի ունեցել։
Ուսումնասիրելով կենսաթոշակի վճարման ցուցակները` հաստատել է, որ Ռ. Ավետիսյանն է ստորագրել դրանք և ստացել Թ. Հարությունյանի կենսաթոշակի գումարները` 2014թ. դեկտեմբերի 3-ին ստացել է 180.467 ՀՀ դրամ, իսկ 2015թ. հունվարի 4-ին` 29.230 ՀՀ դրամ, որը կազմել է 209.697 ՀՀ դրամ ընդհանուր գումար։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 66-67/
Փաստաթղթաբանական և ձեռագրաբանական փորձաքննության 2016թ. մարտի 11-ի թիվ 05461601 եզրակացության համաձայն`
«(…)
Ձեռագրաբանական մասի
1. Փորձաքննությանը տրամադրված 2014 թվականի դեկտեմբերի 29-ի կենսաթոշակների վճարման ցուցակում` «Հարությունյան Թագուշ» և «Ավետիսյան Ռուզաննա» անուն-ազգանունների դիմաց, «Ստացողի Ստորագ.» սյունակում տեղավորված ստորագրությունը կատարվել է Ռուզաննա Ավետիսյանի կողմից։
2. Ռուզաննա Ավետիսյանի, թե մեկ այլ անձի կողմից է կատարվել փորձաքննությանը տրամադրված 2014 թվականի դեկտեմբերի 01-ի կենսաթոշակների վճարման ցուցակում` «Հարությունյան Թագուշ» և «Ավետիսյան Ռուզաննա» անուն-ազգանունների դիմաց, «Ստացողի Ստորագ.» սյունակում տեղավորված ստորագրությունը, պարզել հնարավոր չէ` հետազոտելի ստորագրության ինֆորմատիվ գրաֆիկական նյութի սակավության աատճառով։
(…)
Փաստաթղթաբանական մասի
Փորձաքննությանը տրամադրված 2014 թվականի դեկտեմբերի 29-ի կենսաթոշակների վճարման ցուցակում` «Հարությունյան Թագուշ» և «Ավետիսյան Ռուզաննա» անուն-ազգանունների դիմաց, «Ստացողի Ստորագ.» սյունակում տեղավորված ստորագրությունը, ինչպես նաև 2014 թվականի դեկտեմբերի 01-ի կենսաթոշակների վճարման ցուցակում` «Հարությունյան Թագուշ» և «Ավետիսյան Ռուզաննա» անուն-ազգանունների դիմաց, «Ստացողի Ստորագ.» սյունակում տեղավորված ստորագրությունն ունեն 1-ից (մեկից) մինչև 3 (երեք) տարվա կատարման վաղեմություն` հաշված փորձաքննության կատարման օրվանից։
Ժամանակագրական տեսանկյունից ավելի ճշգրիտ պարզել վերը նշված ստորագրությունների կատարման վաղեմությունը` հնարավոր չէ, համապասխան մեթոդիկայի բացակայության պատճառով։
(…)»։
/հատոր 1, գ.թ. 137-144/
Որպես այլ փաստաթուղթ` ապացույց ճանաչված, «Հայփոստ» ՓԲԸ-ի թիվ 47 բաժանմունքից առգրավված կենսաթոշակների վճարման ցուցակի համաձայն` Ռ. Ավետիսյանը Թ. Հարությունյանի կենսաթոշակի գումարներից ստացել է 209.697 ՀՀ դրամ ընդհանուր գումար, որից` 180.467 ՀՀ դրամ գումարը` 2014թ. դեկտեմբերի 3-ին, 29.230 ՀՀ դրամ գումարը` 2015թ. հունվարի 4-ին։
/հատոր 1, գ.թ. 60-61, 70Ա, դատական նիստի արձանագրություն/
Որպես այլ փաստաթուղթ` ապացույց ճանաչված, Թ. Հարությունյանի կողմից Ռ. Ավետիսյանին 2014թ. նոյեմբերի 20-ին տրված թիվ 31 Ըը 0639757 լիազորագիրն ունի հետևյալ բովանդակությունը.
«(...) Ռուսաստանի Դաշնություն, Բելգորոդի մարզ, ք. Բելգորոդ, 20.11.2014թ.

Ես` Թագուշ Արտյոմի Հարությունյանս, ՀՀ քաղաքացի, ծնված` 19.12.1929թ., անձնագիր համար` P ARM AF0262239, տրված` 30.03.2001թ. ՀՀ 031-ի կողմից, բնակվող հետևյալ հասցեում` ՀՀ, ք. Արտաշատ, Արազի փողոց, շենք 45, բնակարան 48,

լիազորում եմ Ռուզաննա Մյասնիկի Ավետիսյանին` ՀՀ քաղաքացի, ծնված` 12.12.1989թ., անձնագիր համար` P ARM AH0549113, տրված` 12.03.2008թ. 031-ի կողմից, բնակվող հետևյալ հասցեում ՀՀ, ք. Վարդենիս, Շահումյան փողոց, տուն 43,

ստանալ ինձ հասանելիք թոշակը` բոլոր տեսակի փոխհատուցումներով և հաշվարկներով, ինչպես նաև լրացուցիչ ամենամսյա գումարային վճարումները, բոլոր հարցերով ներկայացնել իմ շահերը ՀՀ կենսաթոշակային ֆոնդի վարչության սոցիալական ապահովագրության ֆոնդի շրջանային բաժանմունքներում, այլ կազմակերպություններում` կապված սոցիալական վերահաշվարկի և այլ գումարային վճարումների, ինչպես նաև բոլոր հիմքերով լրացուցիչ վճարումները և նպաստները, իմ անունից ստորագրել և կատարել սույն հանձնարարության հետ կապված բոլոր գործողությունները և պաշտոնական գործընթացները։

Լիազորագիրը տրվում է հինգ տարի ժամկետով։
/Ստորագրություն/ Թագուշ Արտյոմի Հարությունյան
Ռուսաստանի Դաշնություն, Բելգորոդի մարզ, ք.Բելգորոդ։
20.11.2014թ.
Սույն լիազորագիրը հաստատվել է իմ Բելգորոդի մարզի Բելգորոդի նոտարական շրջանի նոտար Անդրեյ Իոսիֆի կողմից։
Լիազորագիրը ստորագրվել է Թագուշ Արտյոմի Հարությունյանի կողմից իմ ներկայությամբ։ Ինքնությունը պարզվել է, գործունակությունը ստուգված է։

Գրանցված է ռեեստրում 8-3717 թվի ներքո։

Գանձվել է հարկացուցակով 700 ռուբլի։ /ՌԴ նոտարիատի մասին օրենսդրության մասին հիմքերի 22, 22-1, 15 հոդվածների համաձայն/։
(…)»։
/հատոր 1, գ.թ. 10-11, 157-159, 166, դատական նիստի արձանագրություն/

Պաշտպանության կողմի միջնորդությամբ որպես վկա հարցաքննված Կարինե Դանիելյանն ամբաստանյալ Ռ. Ավետիսյանի ցուցմունքին նույնաբովանդակ ցուցմունք տալով` դատարանին հայտնեց հետևյալը.
Որպես անհատ ձեռներեց զբաղվում է մանրածախ առևտրով։ Իր ծանոթներին երբեմն մթերային ապրանքներ է տրամադրում ապառիկ։
Իր հորեղբոր աղջիկ Ֆրիդա Հարությունյանի խնդրանքով, նրա սկեսուր, տուժող Թագուհի Հարությունյանին իր միջոցներով ուղարկել է նրա մոտ` ՌԴ Բելգորոդ քաղաք։ Ֆ. Հարությունյանի խնդրանքով տուժողի հետ պարտքով ուղարկել է նաև 200 ԱՄՆ դոլար գումար և խմիչք։ Տուժողին ճանապարհելիս ներկա են եղել իր որդին և տուժողի եղբոր կինը։
Նախկինում Ֆ. Հարությունյանին ֆինանսապես բազմիցս օգնել է։ Մինչ այս դեպքը գումար է տվել Ֆ. Հարությունյանին` ինքնաթիռի տոմս գնելու համար, ինչը նա ՌԴ հասնելուց հետո, փոխանցման եղանակով վերադարձրել է իրեն։ Տվյալ դեպքում նույնպես, վստահելով Ֆ. Հարությունյանին` իր միջոցներով կազմակերպել է տուժողի մեկնումը ՌԴ` միաժամանակ նրա հետ պարտքով գումար և խմիչք ուղարկելով։
Իր հանդեպ ունեցած պարտքը տուժողի կենսաթոշակը ստանալու եղանակով մարելու և այդ նպատակով տուժողի անունից իրեն լիազորագիր տալու համար Ֆ. Հարությունյանն իրենից պահանջել է ՌԴ ուղարկել իր անձնագրի պատճենը, սակայն այնտեղ պարզվել է, որ այդ կարգով լիազորագիր ձևակերպվել հնարավոր չէ, անհրաժեշտ է անձի ներկայությունը։ Այնուհետև Ֆ. Հարությունյանն իրեն առաջարկել է գնալ Բելգորոդ քաղաք` պատշաճ կարգով լիազորագիր ստանալու համար, սակայն ինքն այդ ժամանակ առողջական խնդիրներ ունենալու պատճառով չի կարողացել մեկնել և իր փոխարեն նույն նպատակով այնտեղ է ուղարկել իր դուստր Ռուզաննա Ավետիսյանին, ում Բելգորոդ քաղաք ուղարկելու և այնտեղից նրա Հայաստան վերադառնալու հետ կապված ծախսերն ամբողջությամբ նույնպես ինքն է կատարել։ Նախապես Ֆ. Հարությունյանի հետ պայմանավորվածություն է ունեցել այն մասին, որ ինքն այդ ծախսերն ու պարտքի գումարն ամբողջությամբ ստանալու է տուժողի կենսաթոշակից։
Երբ լիազորագիրը ստանալուց հետո իր դուստր Ռ. Ավետիսյանը վերադարձել է Հայաստան` լիազորագրով դիմել են համապատասխան մարմնին և սահմանված կարգի պահպանմամբ ստացել տուժողի կենսաթոշակն այն չափով, որքանով նրանք գումարային պարտավորություն են ունեցել իր հանդեպ և որի մասին փոխադարձ համաձայնություն է եղել իրենց միջև։
Իր կարծիքով տուժողը փորձում է այդ եղանակով փորձել գումար ձեռք բերել։
/դատական նիստի արձանագրություն/

Քրեական գործի դատական քննության ընթացքում, 2016թ. հուլիսի 11-ին դատարան է ստացվել տուժող Թ. Հարությունյանի նույն օրվա միջնորդությունը` հետևյալ բովանդակությամբ.
«(…) Թիվ ԵԿԴ/0146/01/16 քրեական գործով ամբաստանյալ Ռուզաննա Ավետիսյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 1-ին մասով այն բանի համար, որ իմ կողմից ՌԴ Բելգորոդ քաղաքում 5 տարի ժամանակով տրված և նոտարական կարգով հաստատված լիազորագիրն օգտագործելով` Երևանի Նորքի 5-րդ փող. 29 հասցեում գործող «ՀայՓոստ» կապի թիվ 47 բաժամուքից ստացել և յուրացման եղանակով շահադիտական նպատակով, անհատույց և ապօրինի հափշտակել է իրեն վստահված զգալի չափերով` 209.967 ՀՀ դրամ գումար կազմող Թ. Հարությունյանի կենսաթոշակը։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 33-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` մասնավոր հետապնդման գործեր են համարվում սույն օրենսգրքի 183 հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերը։
Նույն օրենսգրքի 183-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` ի թիվս այլնի, Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերը հարուցվում են ոչ այլ կերպ, քան տուժողի բողոքի հիման վրա, և կասկածյալի կամ մեղադրյալի կամ ամբաստանյալի հետ նրա հաշտվելու դեպքում ենթակա են կարճման։ Հաշտությունը թույլատրվում է մինչև դատավճիռ կայացնելու համար դատարանի` խորհրդակցական սենյակ հեռանալը։
Այսպիսով Ռ. Ավետիսյանին վերագրվող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքն ընդկրգված է մասնավոր մեղադրանքի գործերի շրջանակում։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 5-րդ կետով և 183-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված է մասնավոր մեղադրանքի ինստիտուտին բնորոշ` քրեական գործի կարճման հատուկ հիմք, այն է` երբ տուժողը հաշտվում է մեղադրյալի կամ ամբաստանյալի հետ։
Թիվ ԵԿԴ/0141/01/16 քրեական գործով` ես Թագուշ Հարությունյանս, հանդիսանալով տուժող գործի դատաքննության ժամանակ ի հայտ եկած հանգամանքների պայմաններում չեմ ցանկանում, որ ամբաստանյալը ենթարկվի քրեական պատասխանատվության, հետևաբար, միջնորդում եմ դատարանի կողմից մնացած հանգամանքներն առկա գնահատվելու դեպքում քրեական գործը կարճել և քրեական հետապնդումը դադարեցնել ամբաստանյալ Ռուզաննա Ավետիսյանի նկատմամբ։
Հիմք ընդունելով վերոգրյալը և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 33-րդ հոդվածի 2-րդ մասը, 183-րդ հոդվածի 1-ին մասը և 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 5-րդ կետը`
Խնդրում եմ
1. Թիվ ԵԿԴ/0141/01/16 քրեական գործը կարճել,
2. Սույն միջնորդությունը չբավարարելու դեպքում` հաշվի առնել դրանում արտահայտված դիրքորոշումը և դատական քննությունը շարունակել իմ բացակայությամբ (…)»։

Ամբաստանյալն առարկել է հաշտության հիմքով իր նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու և քրեական գործով վարույթը կարճելու մասին տուժողի միջնորդության դեմ և հայտարարել է, որ իրենք չեն հաշտվել, ուստի խնդրում է արդարացնել իրեն, քանի որ անմեղ է։
Այդ պատճառով վարույթը շարունակվել է ընդհանուր կարգով։


Դատարանի իրավական վերլուծությունները

Հետազոտելով ամբաստանյալ Ռ. Ավետիսյանի, տուժող Թ. Հարությունյանի, վկաներ Հ. Հարությունայնի, Ս. Թորոսյանի, Կ. Դանիելյանի ցուցմունքները, հրապարակելով և հետազոտելով գործին կցված ապացույցներն ու փաստաթղթերը, համադրելով դրանք քրեական գործի դատական քննությամբ ձեռք բերված և հետազոտված այլ ապացույցների հետ, գնահատելով վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից` դատարանը գտնում է, որ որպես ամբաստանյալ Ռ. Ավետիսյանի մեղքը հիմնավորող` դատարանին ներկայացված ապացույցները փաստական տվյալներ չեն պարունակում այն մասին, որ Ռ. Ավետիսյանն ուրիշի գույքի հափշտակություն կատարելու դիտավորությամբ յուրացրել է իրեն վստահված, զգալի չափի` 209.967 ՀՀ դրամ ընդհանուր գումար` դրանով կատարելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործություն։
Քրեական գործի նախաքննությամբ չի ապացուցվել և դատաքննությամբ չի հաստատվել այն հանգամանքը, որ ամբաստանյալ Ռ. Ավետիսյանին վերագրվող արարքում առկա է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքի հանցակազմը, ուստի այդ մեղադրանքում ամբաստանյալ Ռ. Ավետիսյանը պետք է արդարացվի` կատարած արարքում հանցակազմի բացակայության հիմքով, հետևյալ պատճառաբանությամբ.
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ոք, երբ որոշվում են նրա քաղաքացիական իրավունքներն ու պարտականությունները կամ նրան ներկայացված ցանկացած քրեական մեղադրանքի առնչությամբ, ունի օրենքի հիման վրա ստեղծված անկախ ու անաչառ դատարանի կողմից ողջամիտ ժամկետում արդարացի և հրապարակային դատաքննության իրավունք (…)։
2. Յուրաքանչյուր ոք, ով մեղադրվում է քրեական հանցագործության մեջ, համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ օրենքին համապատասխան։ (…)»։
Նույն կոնվենցիայի 7-րդ հոդվածի համաձայն`
«Ոչ ոք չպետք է մեղավոր ճանաչվի որևէ գործողության կամ անգործության համար, որը կատարման պահին գործող ներպետական կամ միջազգային իրավունքի համաձայն, հանցագործություն չի համարվել։ (…)»։
ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի համաձայն`
«(…)
6. Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել միայն այն պատճառով, որ ի վիճակի չէ կատարելու քաղաքացիաիրավական պարտավորությունները (…)»։
ՀՀ Սահմանադրության 63-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի անկախ և անաչառ դատարանի կողմից իր գործի արդարացի, հրապարակային և ողջամիտ ժամկետում քննության իրավունք։ (…)»։
ՀՀ Սահմանադրության 66-րդ հոդվածի համաձայն՝
«Հանցագործության համար մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղքն ապացուցված չէ օրենքով սահմանված կարգով` դատարանի` օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով»։
ՀՀ Սահմանադրության 71-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցանք կատարած անձի պատժի հիմքը նրա մեղքն է։
(…)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի համաձայն`
«Քրեական պատասխանատվության միակ հիմքը հանցանք, այսինքն` այնպիսի արարք կատարելն է, որն իր մեջ պարունակում է քրեական օրենքով նախատեսված հանցակազմի բոլոր հատկանիշները։»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 5-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Արարքի հանցավորությունը, դրա պատժելիությունը և քրեաիրավական այլ հետևանքները որոշվում են միայն քրեական օրենքով։
2. Քրեական օրենքն անալոգիայով կիրառելն արգելվում է»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն`
«(…) Հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա, այն պետք է հաստատվի գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ։
4. Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր կասկածները, որոնք չեն կարող փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի կամ կասկածյալի։ (…)»։
Վերոգրյալ նորմերի վերլուծությունից բխում է, որ արարքը հանցավոր ճանաչելու համար անհրաժեշտ են հետևյալ պայմանների միաժամանակյա առկայությունը՝
ա/ արարքը պետք է նախատեսված լինի քրեական օրենքով,
բ/ այն պետք է բովանդակի հանցակազմի բոլոր հատկանիշները։
Այլ կերպ` նշված պայմաններից որևէ մեկի բացակայությունը բացառում է հանցանքի առկայությունը։
Նշված հետևությունը բխում է նաև Տիգրան Ժորայի Շմավոնյանի վերաբերյալ ՎԲ-107/07 գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2007թ. հուլիսի 13-ի որոշմամբ արտահայտած իրավական դիրքորոշումից, որի համաձայն`
«4. (...) Արարքը ճանաչվում է հանցավոր միայն այն դեպքում, երբ առկա են քրեական օրենքով նախատեսված բոլոր հատկանիշները։ Հանցագործությունն իրենից ներկայացնում է չորս պարտադիր տարրերի միասնություն, այն է՝ օբյեկտ, օբյեկտիվ կողմ, սուբյեկտ, սուբյեկտիվ կողմ։ Նշվածներից թեկուզ մեկի բացակայությունը անձի արարքում վկայում է հանցակազմի բացակայության մասին։ (…)»։
Մեջբերված նորմերով սահմանված է նաև օրինականության սկզբունքը, որի անբաժանելի տարրն է «չկա հանցագործություն և պատիժ, եթե այն սահմանված չէ օրենքով» (nullum crimen, nulla poena sine lege) կանոնը։ Վերջինս իր արտացոլումն է գտել ինչպես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի (այսուհետ նաև՝ Եվրոպական դատարան), այնպես էլ Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային պրակտիկայում։
Այսպես` Ս.Ռ.-ն ընդդեմ Միացյալ Թագավորության և Ս.Վ.-ն ընդդեմ Միացյալ Թագավորության գործերով Եվրոպական դատարանն արձանագրել է, որ Եվրոպական կոնվենցիայի 7-րդ հոդվածում ամրագրված երաշխիքները, լինելով օրենքի գերակայության էական տարրեր, Կոնվենցիայի պաշտպանության համակարգում կայուն տեղ ունեն, և դա հատկապես ընդգծվում է այն փաստով, որ Կոնվենցիայի 15-րդ հոդվածի համաձայն` անգամ պատերազմի կամ արտակարգ դրության ժամանակ 7-րդ հոդվածից որևէ շեղում չի թույլատրվում։ Վերջինս, ելնելով իր առարկայից և նպատակից, պետք է այնպես մեկնաբանվի ու կիրառվի, որպեսզի նախատեսի կամայական մեղադրման, դատապարտման և պատժման դեմ ուղղված արդյունավետ երաշխիքներ (տե՛ս Ս.Ռ.-ն ընդդեմ Միացյալ Թագավորության գործով (C.R. v. THE UNITED KINGDOM), 1995 թվականի նոյեմբերի 22-ի վճիռը, գանգատ թիվ 20190/92, կետ 32, Ս.Վ.-ն ընդդեմ Միացյալ Թագավորության գործով (S.W. v. THE UNITED KINGDOM), 1995 թվականի նոյեմբերի 22-ի վճիռը, գանգատ թիվ 20166/92, կետ 34)։
Կոկկինակիսն ընդդեմ Հունաստանի գործով վճռում Եվրոպական դատարանը դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ Եվրոպական կոնվենցիայի 7-րդ հոդվածի 1-ին կետը նախատեսված չէ միայն նրա համար, որ ի վնաս մեղադրյալի հետադարձության կարգով քրեական օրենքի կիրառումն արգելվի։ Այն ընդհանուր առմամբ ամրագրում է նաև այն սկզբունքը, որ միայն օրենքը կարող է սահմանել հանցանքը և նախատեսել պատիժը (nullum crimen, nulla poena sine lege), ինչպես նաև այն սկզբունքը, որ քրեական օրենքը չպետք է ի վնաս մեղադրյալի տարածական մեկնաբանության ենթարկվի, օրինակ՝ այն չպետք է կիրառվի անալոգիայով (տե՛ս Կոկկինակիսն ընդդեմ Հունաստանի գործով (KOKKINAKIS v. GREECE), 1993 թվականի մայիսի 25-ի վճիռը, գանգատ թիվ 14307/88, կետ 52)։
Քննարկվող կանոնն իր արտացոլումն է գտել նաև ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային պրակտիկայում։ Մասնավորապես`
Վարուժան Գագիկի Ավետիսյանի վերաբերյալ թիվ ՍԴ3/0013/01/11 գործով 2011թ. հոկտեմբերի 20-ի որոշման 13-րդ կետում ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է հետևյալ դիրքորոշումը`
«13. (…) անձին հանցագործություն (հանցագործություններ) կատարելու մեջ մեղավոր ճանաչելու և այդ հանցագործության (հանցագործությունների) համար պատիժ նշանակելու միակ հիմքն է կատարման պահին նրա արարքն օրենքով հանցագործություն համարվելը և այդ հանցագործության համար պատիժ նախատեսված լինելը։ Ոչ ոք չի կարող ենթարկվել քրեական պատասխանատվության և պատժի այլ կերպ, քան օրենքով ուղղակիորեն նախատեսված դեպքերում, կարգով և չափով։ Անձը չի կարող ենթարկվել պատասխանատվության այնպիսի արարքի համար, որն իրավական որոշակիության չափանիշին բավարարող եղանակով նախատեսված չէ գործող օրենքով։ Անձը չի կարող ենթարկվել նաև այնպիսի պատժի, որը նախատեսված չէ գործող օրենքով։
Այսպիսով, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ «չկա հանցագործություն և պատիժ, եթե այն սահմանված չէ օրենքով» (nullum crimen, nulla poena sine lege) կանոնը համընդհանուր ճանաչում ստացած հիմնարար սկզբունք է և իրավունքի գերակայության կարևորագույն տարր։ Այն բացարձակ նշանակություն ունի մարդու իրավունքների պաշտպանության համակարգում, հետևաբար նշված սկզբունքից որևէ շեղում անթույլատրելի է։»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Երվանդ Մելքոնյանի վերաբերյալ թիվ ԵՇԴ/0090/01/10 քրեական գործով 2011թ. մայիսի 11-ի որոշման 14-16-րդ կետերում արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«14. (...) անձին հանցագործություն կատարելու մեջ մեղավոր ճանաչելու միակ հիմքը կատարման պահին նրա արարքի` օրենքով սահմանված կարգով հանցագործություն համարվելն է։ Այսինքն` արարքը կարող է որպես հանցագործություն նախատեսվել միայն քրեական օրենքով, և ոչ ոք չի կարող ենթարկվել քրեական պատասխանատվության և պատժի այլ կերպ, քան քրեական օրենքով ուղղակիորեն նախատեսված հանցանք կատարելու համար։ Այսպիսով` չկա հանցագործություն, չկա պատիժ, եթե արարքն իրավական որոշակիության չափանիշին բավարարող եղանակով նախատեսված չէ գործող օրենքով (nullum crimen, nulla poena sine lege)։
15. Վերոնշյալ սկզբունքն իր արտացոլումն է գտել նաև Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքում, որի համաձայն` բացառապես օրենքի հիման վրա կարող է որոշվել հանցագործության առկայությունը և դրա համար պատիժ սահմանվել (nullum crimen, nulla poena sine lege)։ Մասնավորապես, արգելելով նախատեսված հանցագործությունների սահմանների ընդլայնումն ի հաշիվ այն գործողությունների, որոնք նախկինում հանցագործություն չեն համարվել` «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 7-րդ հոդվածը նաև սահմանում է, որ քրեական օրենքը չպետք է ի վնաս մեղադրյալի տարածական մեկնաբանվի, օրինակ` մեկնաբանվի անալոգիայի կիրառմամբ (տե՛ս Կաֆկարիսն ընդդեմ Կիպրոսի գործով (KAFKARIS v. CYPRUS) 2008 թվականի փետրվարի 12-ի վճիռը, գանգատ թիվ 21906/04, կետ 138)։
16. Սույն որոշման 13-15-րդ կետերում մեջբերված սահմանադրական, կոնվենցիոն և օրենսդրական դրույթների, ինչպես նաև Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի իրավական դիրքորոշումների վերլուծությունից հետևում է, որ այդ դրույթներով սահմանված երաշխիքը (nullum crimen, nulla poena sine lege), հանդիսանալով օրենքի գերակայության անքակտելի տարր, առաջնային տեղ է զբաղեցնում ՀՀ Սահմանադրությամբ և «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայով երաշխավորված պաշտպանության համակարգում, որից որևէ շեղում չի թույլատրվում։ Nullum crimen, nulla poena sine lege սկզբունքից հետևում է, որ ցանկացած հանցագործություն և պատիժ պետք է հստակ ամրագրված լինի օրենքով։ Այդ օրենքը չի կարող տարածական մեկնաբանվել, և այն չի կարող կիրառվել անալոգիայով։»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը ապացույցները գնահատում են իրենց ներքին համոզմամբ»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածի համաձայն`
«Միայն ապացույցների հիման վրա են հաստատվում`
1) դեպքը և հանգամանքները (կատարման ժամանակը, տեղը, եղանակը և այլն).
2) կասկածյալի և մեղադրյալի առնչությունը դեպքին.
3) հանցագործության` քրեական օրենքով նախատեսված հատկանիշները.
4) անձի մեղավորությունը քրեական օրենքով չթույլատրված արարքը կատարելու մեջ.
5) քրեական օրենքով նախատեսված պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ խստացնող հանգամանքները.
6) այն հանգամանքները, որոնցով դատավարության մասնակիցը կամ քրեական դատավարությանը մասնակցող այլ անձը հիմնավորում է իր պահանջները, եթե այլ բան նախատեսված չէ օրենքով»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման` վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից։
2. Հետաքննության մարմնի աշխատակիցը, քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով օրենքով, ապացույցները գնահատում են ապացույցների համակցության մեջ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված իրենց ներքին համոզմամբ։»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 365-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«Մեղադրական դատավճիռը չի կարող հիմնված լինել ենթադրությունների վրա և կայացվում է միայն այն դեպքում« երբ հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունն ապացուցված է դատական քննության ընթացքում։ Հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունը կարող է համարվել ապացուցված« եթե դատարանը« ղեկավարվելով անմեղության կանխավարկածով« հիմնվելով պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դատական քննության ընթացքում գործի հանգամանքների հետազոտման արդյունքների վրա« դատաքննության ժամանակ հետազոտված հավաստի ապացույցների հիման վրա« ամբաստանյալի մեղավորության մասին չփարատվող բոլոր կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով« սույն օրենսգրքի 360 հոդվածի առաջին մասի 1-4-րդ կետերում նշված հարցերին տալիս է հաստատող պատասխաններ։»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 371-րդ հոդվածի համաձայն`
«Դատավճռի նկարագրական-պատճառաբանական մասում ցույց է տրվում (...)
3) այն ապացույցները, որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները, ինչպես նաև այս կամ այն ապացույցն անարժանահավատ համարելու փաստարկները»։
Վերոշարադրյալ նորմերը ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերլուծության է ենթարկել Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի վերաբերյալ ԵԿԴ/0252/01/13 քրեական գործով 2014թ. հոկտեմբերի 31-ի որոշման մեջ և արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները.
«28. (…) ապացույցների բավարարությունը ենթադրում է կոնկրետ գործով ապացուցման շրջանակների այնպիսի որոշումը, որպեսզի հավաքված ապացույցները որակական կողմից ապահովեն ապացուցման առարկայի յուրաքանչյուր տարրի պարզումը, իսկ քանակական կողմից` այդ հանգամանքների բացահայտման արժանահավատությունը և դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունն ու պատճառաբանվածությունը։
(…)
Վճռաբեկ դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի համակարգային վերլուծության հիման վրա արձանագրում է ապացույցների բավարարությունը որոշելու հետևյալ ընդհանուր չափանիշները՝
1) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունք,
2) դատավարական որոշումների հիմնավորվածություն և պատճառաբանվածություն,
3) անմեղության կանխավարկած» (տե՛ս Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 14-15-րդ կետերը, իսկ վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքի, դատավարական որոշումների հիմնավորվածության և պատճառաբանվածության, անմեղության կանխավարկածի մասին մանրամասն տե՛ս նույն որոշման 16-19-րդ կետերը)։
(…)
30. Անդրադառնալով անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին` Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ քրեական դատավարությունում կանխավարկածը օրենքով կամ նախադեպային իրավունքով հաստատված այն կանոնն է, որի համաձայն՝ որոշակի հանգամանք համարվում է հաստատված, քանի դեռ օրենքով սահմանված կարգով չի ապացուցվել հակառակը։ Մարդու անմեղությունը քրեական դատավարության կարևորագույն կանխավարկածներից է, որն ամրագրված է ինչպես ՀՀ Սահմանադրությամբ, միջազգային պայմանագրերով և օրենքներով, այնպես էլ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի և Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքով։ Հանցանք կատարելու մեջ անձի մեղավորությունը հաստատված համարելը ոչ այլ ինչ է, քան անմեղության կանխավարկածի հաղթահարում։ Միևնույն ժամանակ, անձին դատապարտելու համար համարժեք ապացույցների բավարար համակցության բացակայությունը նշանակում է, որ անձի անմեղության կանխավարկածը հաղթահարված չէ։ Այլ խոսքով՝ քրեական դատավարության ընթացքում չապացուցված մեղավորությունը հավասարազոր է ապացուցված անմեղության։
(…) Այլ խոսքով` հանցանքի մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր անձի վերաբերյալ` ապացուցման ենթակա յուրաքանչյուր հանգամանքի կապակցությամբ դատարանի հետևությունը պետք է հիմնված լինի ոչ թե գնահատողական դատողությունների, կանխատեսումների կամ կարծիքների, այլ կոնկրետ գործով օրենքով սահմանված կարգով ձեռք բերված փաստական տվյալների վրա։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ մեղսագրվող հանցագործության և դրա հատկանիշների ապացուցման բեռը կրում է մեղադրանքի կողմը, իսկ չփարատված կասկածները պետք է մեկնաբանվեն հօգուտ մեղադրյալի։ Դրանից հետևում է, որ մեղադրանքի կողմը կրում է անձի մեղքը հաստատելու համար բավարար ապացույցներ ներկայացնելու պարտականությունը (…)» (տե՛ս Մարգար Հակոբյանի վերաբերյալ 2013 թվականի մայիսի 8-ի թիվ ԵԿԴ/0168/01/12 որոշման 13-րդ կետը)։ Անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել և իրավական դիրքորոշում է արտահայտել նաև Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի գործով որոշման մեջ (տե՛ս Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0044/01/11 որոշման 14-րդ կետը)։
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի ուսումնասիրությունը ևս ցույց է տալիս, որ Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 2-րդ կետով երաշխավորված անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը, ի թիվս այլոց, ենթադրում է մեղադրանքի կողմի պարտականությունը ներկայացնելու անձին դատապարտելու համար բավարար ապացույցներ (տե՛ս, ի թիվս այլոց, Barbera Messegue and Jabardo v. Spain, գանգատ թիվ 10590/83, 1988 թվականի դեկտեմբերի 6-ի վճիռ, 77-րդ կետ, Janosevic v. Sweden, գանգատ թիվ 34619/97, 2002 թվականի հուլիսի 23-ի վճիռ, 97-րդ կետ)։
Այսպիսով, անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը ենթադրում է ապացույցների այնպիսի ամբողջության առկայություն, որն անհրաժեշտ է անձի մեղավորությունը ողջամիտ (հիմնավոր) կասկածից վեր ապացուցված համարելու, այլ ոչ թե անձի մեղավորության մասին ենթադրություններ անելու համար։
31. Ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս չափանիշին՝ ներքին համոզմունքին (…) «ներքին համոզմունքը» սուբյեկտիվ-օբյեկտիվ կատեգորիա է։ Այն ապացույցների գնահատումն իրականացնող սուբյեկտի գիտակցված և ողջամիտ համոզվածությունն է իր իսկ կողմից կայացված որոշման հիմնավորվածության մեջ (սուբյեկտիվ բնույթ)։ Այդպիսի համոզվածությունը պետք է ձևավորված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննության արդյունքում և հիմնվի թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների բավարար համակցությամբ հաստատված փաստերի վրա, որոնք անկողմնակալ դիտորդի մոտ ողջամտորեն կձևավորեն նույն համոզվածությունը (օբյեկտիվ բնույթ)։
(…) Այլ խոսքով, ներքին համոզմունքը հիմնվում է ողջամիտ կարծիքի, գիտելիքի վրա, այլ ոչ թե ենթադրությունների, երևակայության, համակրանքի, հակակրանքի կամ կանխակալ կարծիքի վրա։
Ներքին համոզմունքի՝ որպես ապացույցների գնահատման արդյունքի օբյեկտիվ հիմքը քրեական գործով ձեռք բերված, բազմակողմանի և օբյեկտիվ հետազոտված ապացույցների բավարար համակցությունն է։ Այս առումով անհրաժեշտ է վերլուծել ապացույցների թույլատրելիության, վերաբերելիության և արժանահավատության հատկանիշները, որոնց տեսանկյունից ապացույցները ենթակա են գնահատման։
(…)
32. Ապացույցների գնահատման արդյունքում ձևավորված ներքին համոզմունքն իրավական նշանակություն է ստանում և օբյեկտիվացվում ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս՝ դատավարական որոշումների հիմնավորման և պատճառաբանման չափանիշի միջոցով (սույն չափանիշի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումների մասին տե՛ս նաև Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 18-րդ կետը)։ Ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը ենթադրում է ապացույցները բարեխիղճ վերլուծության ենթարկելու պարտականություն։
Վերջին դիրքորոշումը բխում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի 4-րդ մասի պահանջից, որի համաձայն՝ «Դատարանի դատավճիռը պետք է լինի պատճառաբանված։ Պատճառաբանման ենթակա են դատարանի կողմից դատավճռում շարադրվող բոլոր հետևությունները և որոշումները»։
(…) Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ դատարանը պարտավոր է իր դատական ակտում ամրագրել և թույլատրելիության, վերաբերելիության ու արժանահավատության տեսանկյունից գնահատման ենթարկել այն ապացույցները, որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները, ինչպես նաև նշել այս կամ այն ապացույցն անարժանահավատ համարելու փաստարկները (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 371-րդ հոդվածի 3-րդ կետ)։ Հակառակ դեպքում ապացույցների գնահատումը, դրա արդյունքում դատարանի համապատասխան ներքին համոզմունքի ձևավորումը կկրեն սուբյեկտիվ բնույթ, կհանգեցնեն կամայականության և անձի արդար դատաքննության իրավունքի խախտման՝ սահմանափակելով նաև դատական ակտի օրինականությունը և հիմնավորվածությունը ստուգելու վերադաս դատարանի հնարավորությունը։
33. Սույն որոշման 29-32-րդ կետերում կատարված իրավական վերլուծության հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ գործի լուծման համար ապացույցների բավարարությունը որոշելու չափանիշները սերտորեն փոխկապակցված են և փոխադարձաբար պայմանավորում են միմյանց։ Գործի լուծման համար բավարար ապացույցներ ասելով` պետք է հասկանալ թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների համակցություն, որը, հաղթահարելով անմեղության կանխավարկածը, անաչառ դիտորդի մոտ կձևավորի հիմնավոր կասկածից վեր համոզվածություն անձի մեղավորության վերաբերյալ, ինչպես նաև կհաստատի գործով ապացուցման առարկան կազմող մյուս հանգամանքները և հնարավորություն կտա կայացնել հիմնավորված և պատճառաբանված որոշում։
Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանը նաև արձանագրել է. «Ապացույցների բավարարությունը չի կարող որոշվել թվաբանական ցուցանիշով (…) ։ Ակնհայտ է, որ ապացույցները բավարար չեն, եթե`
1) գործում բացակայում է որևէ ապացույց գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող որևէ հանգամանքի պարզման համար,
2) եղած ապացույցը թույլ չի տալիս պարզել այդ հանգամանքը անհրաժեշտ խորությամբ և լրիվությամբ,
3) այդ հանգամանքի ապացուցվածությունը կասկած է հարուցում» (տե՛ս Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 17-րդ կետը)։
Այսպիսով, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշը։ Ընդ որում, «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշ ասելով, պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը։ Վերոգրյալը չի նշանակում, որ հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորությունն ընդհանրապես չի կարող առաջացնել որևէ կասկած, սակայն այդպիսի կասկածի հավանականության դեպքում դրա աստիճանը պետք է լինի աննշան (խիստ ցածր)։ Այլ խոսքով՝ մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած»։
Գործի նյութերից երևում է, որ ամբաստանյալ Ռ. Ավետիսյանին մեղադրանք է առաջադրվել հետևյալ արարքի համար, որ նա «2014թ.-ի նոյեմբերին Թագուշ Հարությունյանի կողմից Ռուսաստանի Դաշնության Բելգորոդ քաղաքում 5 տարի ժամանակով տրված և նոտարական կարգով հաստատված թիվ 31 Ըը 0639757 լիազորագիրն օգտագործելով՝ Երևանի Նորքի 5-րդ փողոց 29 հասցեում գործող «Հայ Փոստ» կապի թիվ 47 բաժանմունքից 2014թ.-ի դեկտեմբերի 03-ին և 2015թ.-ի հունվարի 04-ին ստացել և յուրացման եղանակով՝ շահադիտական նպատակով, անհատույց և ապօրինի հափշտակել է իրեն վստահված զգալի չափերով՝ 209.967 ՀՀ դրամ գումար կազմող Թ.Հարությունյանի կենսաթոշակը։»։
Ամբաստանյալ Ռ. Ավետիսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքի հիմքում դրվել են հետևյալ ապացույցները.
1) տուժող Թ. Հարությունյանի ցուցմունքները,
2) վկա Հ. Հարությունյանի ցուցմունքը,
3) վկա Ս. Թորոսյանի ցուցմունքը,
4) փաստաթղթաբանական և ձեռագրաբանական փորձաքննության 2016թ. մարտի 11-ի թիվ 05461601 եզրակացությունը,
5) ապացույց ճանաչված, այլ փաստաթուղթ հանդիսացող, Թ. Հարությունյանի կենսաթոշակի վճարման ցուցակները,
6) ապացույց ճանաչված, այլ փաստաթուղթ հանդիսացող, Թ. Հարությունյանի կողմից Ռ. Ավետիսյանին 2014թ. նոյեմբերի 20-ին տրված թիվ 31 Ըը 0639757 լիազորագրով։
Դատարանը գտնում է, որ տվյալ քրեական գործով նախաքննության մարմնի կողմից ձեռք բերված վերոհիշյալ ապացույցները բավարար չեն և չեն կարող թույլատրելիության, վերաբերելիության և բավարարության առումով իրենց համակցության մեջ հիմք հանդիսանալ ամբաստանյալ Վ. Գալստյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքը հիմնավոր ճանաչելու, վերջինիս այդ հանցագործության կատարման մեջ մեղավոր ճանաչելու և մեղադրական դատավճիռ կայացնելու համար` նաև հետևյալ պատճառաբանությամբ.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Յուրացնելը կամ վատնելը` հանցավորին վստահված ուրիշի գույքի հափշտակությունը զգալի չափերով`
պատժվում է տուգանքով` նվազագույն աշխատավարձի երեքհարյուրապատիկից հինգհարյուրապատիկի չափով, կամ կալանքով` առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ` առավելագույնը երկու տարի ժամկետով։
(…)»։
Համաձայն վերոհիշյալ նորմի` տվյալ հանցագործության օբյեկտը սեփականությունն ապահովող հասարակական հարաբերություններն են, իսկ առարկաներ են համարվում յուրացվող կամ վատնվող գույքը։
Օբյեկտիվ կողմից արարքը բնութագրվում է հետևյալ եղանակներով` յուրացմամբ կամ վատնմամբ։
Յուրացման սուբյեկտներ կարող են համարվել 16 տարեկան նյութական պատասխանատու անձինք, որոնց անմիջական կառավարմանն ու տնօրինմանն են հանձնված նյութատեխնիկական արժեքներ, որոնք դրա հիման վրա կարող են ժամանակավոր կամ մշտապես իրականացնել այդ իրավասությունները։ Ընդ որում, սուբյեկտների դերում կարող են հանդես գալ ինչպես պաշտոնատար, այնպես էլ ոչ պաշտոնատար անձինք` հաստիքային և ոչ հաստիքային աշխատողներ, պետական և կոմերցիոն հիմնարկություններում։ Քանի որ սեփականության ձևերը տարբեր են, հանցագործության սուբյեկտների դերում կարող են հանդես գալ մասնավոր անձինք, որոնք որևէ հիմնարկության աշխատակից չեն և օժտված չեն ուրիշի գույքը տնօրինելու կամ կառավարելու իրավունքով, դրանից բխող բոլոր իրավական հետևանքներով, սակայն այդ իրավունքները նրանց տրված են գույքի սեփականատիրոջ կողմից քաղաքացիաիրավական պայմանագրային պարտավորությունների հիման վրա (վարձակալության, կապալի, պահատվության և այլ պայմանագրեր)։
Սուբյեկտիվ կողմից թե յուրացումը և թե վատնումը կատարվում են ուղղակի դիտավորությամբ։
Դատական քննությամբ հիմնավորվել է, որ ամբաստանյալի մայր, վկա Կ. Դանիելյանը զբաղվելով մանրածախ առևտրով` իր մտերիմներին, այդ թվում իր ազգական Ֆրիդա Հարությունյանին և նրա սկեսրոջը` տուժող Թագուշ Հարությունյանին փոխառությամբ գումար և ապրանքներ է տվել։ Գումարի վերադարձն ապահովելու նպատակով տուժողը համապատասխան լիազորագիր է տվել Կ. Դանիելյանի դստեր անվամբ` տուժողի թոշակը ստանալու իրավունքի վերաբերյալ։ Ամբաստանյալ Ռ. Ավետիսյանն այդ լիազորագրի հիման վրա ստացել է տուժողի թոշակի գումար հանդիսացող` 209.697 ՀՀ դրամ գումար, քանի որ տեղյակ է եղել տուժողի գումարային պարտավորության այդ չափի մասին։ Հնարավորություն ունենալով ստանալ ավելի շատ գումար` ամբաստանյալ Ռ. Ավետիսյանն այդ հանգամանքից չի օգտվել։
Շարադրված փաստերը գնահատելով վերոհիշյալ իրավական վերլուծության լույսի ներքո` դատարանն արձանագրում է, որ սույն գործում առկա ապացույցների համակցությունը բավարար չէ հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշին համապատասխան հաստատված համարել, որ Ռ. Ավետիսյանը յուրացման եղանակով, իրեն վստահված ուրիշի գույքի` զգալի չափերով հափշտակություն է կատարել, այսինքն կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցավոր արարք։ Մեղադրական եզրակացության հիմքում դրված ապացույցների համակցությունը բավարար չէ Ռ. Ավետիսյանի անմեղության կանխավարկածը հաղթահարելու և նրան մեղսագրվող հանցավոր արարքի փաստական հանգամանքները հաստատված համարելու համար` այն ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած։
Այսպիսով, ստուգելով ամբաստանյալ Ռ. Ավետիսյանի կողմից, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարք կատարելու վերաբերյալ գործով ձեռք բերված ապացույցները դրանց վերլուծության, այլ ապացույցների հետ համադրելու միջոցով, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Ռ. Ավետիսյանի մեղքը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքում ապացուցված չէ և սպառվել են նոր ապացույցներ ձեռք բերելու բոլոր հնարավորությունները, ուստի Ռ. Ավետիսյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման և նա պետք է արդարացվի` հանցակազմի բացակայության պատճառաբանությամբ։
Անդրադառնալով տուժողի միջնորդությանը` քրեական գործով վարույթը կարճելու մասին, դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալի հետ հաշտվելու հիմքով նրա նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցվել և քրեական գործով վարույթը կարճվել չի կարող հետևյալ պատճառաբանությամբ.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Հանցագործություն է համարվում մեղավորությամբ կատարված` հանրության համար վտանգավոր այն արարքը, որը նախատեuված է uույն oրենuգրքով։»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Յուրացնելը կամ վատնելը` հանցավորին վստահված ուրիշի գույքի հափշտակությունը զգալի չափերով`
պատժվում է տուգանքով` նվազագույն աշխատավարձի երեքհարյուրապատիկից հինգհարյուրապատիկի չափով, կամ կալանքով` առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ` առավելագույնը երկու տարի ժամկետով»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 33-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Կատարված հանցագործության ծանրությունից և բնույթից ելնելով` քրեական դատավարությունում հետապնդումն իրականացվում է հանրային և մասնավոր կարգով։
2. Մասնավոր հետապնդման գործեր են համարվում սույն օրենսգրքի 183 հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերը։
3. Մնացած բոլոր հանցագործությունների վերաբերյալ գործերը համարվում են հանրային հետապնդման գործեր։
(…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 5-րդ կետի համաձայն`
«Քրեական գործ չի կարող հարուցվել և քրեական հետապնդում չի կարող իրականացվել, իսկ հարուցված քրեական գործի վարույթը ենթակա է կարճման, եթե` (…) սույն օրենսգրքով նախատեսված դեպքերում տուժողը հաշտվել է կասկածյալի կամ մեղադրյալի հետ.»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 183-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի (…) 179-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերը հարուցվում են ոչ այլ կերպ, քան տուժողի բողոքի հիման վրա, և կասկածյալի կամ մեղադրյալի կամ ամբաստանյալի հետ նրա հաշտվելու դեպքում ենթակա են կարճման։ Հաշտությունը թույլատրվում է մինչև դատավճիռ կայացնելու համար դատարանի խորհրդակցական սենյակ հեռանալը։»։
Տուժողի հետ հանցանք կատարած անձի հաշտվելու հիմքով վերջինիս քրեական պատասխանատվությունից ազատելու կապակցությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր դիրքորոշումն է հայտնել ԵԱՔԴ/0157/01/10 քրեական գործով 2011թ. հուլիսի 13-ի որոշմամբ, որի համաձայն`
«(…) հաշտության հիմքով անձին քրեական պատասխանատվությունից ազատելը վարույթն իրականացնող մարմնի հայեցողական լիազորությունն է, որի իրացումը ենթադրում է որոշակի նախապայմանների առկայություն։ Դրանք են`
1) անձի կողմից ոչ մեծ ծանրության հանցանք կատարած լինելը,
2) տուժողի և հանցանք կատարած անձի հաշտությունը,
3) պատճառված վնասը հատուցած կամ այլ կերպ հարթած լինելը։
Միևնույն ժամանակ, վարույթն իրականացնող մարմինը կարող է հրաժարվել իր լիազորությունն իրացնելուց այն դեպքում, երբ բացակայում է նշված երեք նախապայմաններից (իրավաչափության պայմաններից) մեկը կամ մի քանիսը։
Անձին քրեական պատասխանատվության ենթարկելուց վարույթն իրականացնող մարմնի հրաժարման իրավաչափության առաջին պայմանն անձի կողմից ոչ մեծ ծանրության հանցանք կատարած լինելն է։ Ոչ մեծ ծանրության հանցանքի հասկացությունը տրված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 19-րդ հոդվածի 2-րդ մասում, որի համաձայն` «Ոչ մեծ ծանրության հանցագործություններ են համարվում դիտավորությամբ կատարված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում երկու տարի ժամկետով ազատազրկումը, կամ որոնց համար նախատեսված է ազատազրկման հետ կապ չունեցող պատիժ, ինչպես նաև անզգուշությամբ կատարված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում երեք տարի ժամկետով ազատազրկումը»։
Սույն որոշման 16-րդ կետում նշված իրավաչափության պայմաններից երկրորդը տուժողի և հանցանք կատարած անձի հաշտությունն է։ Հանցանք կատարած անձի համար հաշտությունը հանցանքի կատարման մեջ իրեն մեղավոր ճանաչելն է, այդ արարքի համար զղջալը, ափսոսանք հայտնելը, իսկ տուժողի համար՝ հանցանք կատարած անձին ներելը։ Բացի այդ, հաշտությունը ենթադրում է տուժողի և ենթադրյալ հանցագործի կամավոր և փոխադարձ համաձայնություն միմյանց հետ հաշտվելու վերաբերյալ։ Այսինքն` հաշտությունը պետք է լինի ինչպես գործողություն, այնպես էլ փոխադարձ գործողությունների արդյունք։
Հաշտության կամավոր բնույթը ենթադրում է հաշտվելու վերաբերյալ կողմերի ինքնուրույն և ազատ կամահայտնություն։
Հաշտության փոխադարձ բնույթը նշանակում է, որ կողմերից երկուսն էլ պետք է հայտարարեն հաշտության մասին։
Հաշտության կամավոր և փոխադարձ բնույթի բացակայության դեպքում վարույթն իրականացնող մարմինը չի կարող որոշում կայացնել հաշտության հիմքով քրեական գործի վարույթը կարճելու և քրեական հետապնդումը դադարեցնելու վերաբերյալ։ Այլ կերպ` հաշտությունը երկու կողմերի փոխադարձ կամահայտնությունն է, այն երբեք չի կարող կրել միակողմանի բնույթ, և եթե տուժողը ցանկություն է հայտնում հաշտվելու, իսկ հանցանք կատարած անձը դրա դեմ առարկում է, կամ հակառակը, ապա հաշտության հիմքով քրեական գործի վարույթը կարճելու և քրեական հետապնդումը դադարեցնելու իրավական հիմքը բացակայում է։ Նույն կերպ, հաշտությունը կամավոր և փոխադարձ չի կարող համարվել, հետևաբար` այդ հիմքով քրեական գործի վարույթը չի կարող դադարեցվել, եթե հաշտությունը հետևանք է տուժողի նկատմամբ հանցանք կատարած անձի գործադրած ոչ իրավաչափ ներգործության (…)»։
Սույն քրեական գործի դատական քննության ժամանակ, մինչև դատավճիռ կայացնելու համար դատարանի կողմից խորհրդակցական սենյակ հեռանալը տուժող Թ. Հարությունյանը հայտնել է, որ գործի դատաքննության ժամանակ ի հայտ եկած հանգամանքների պայմաններում չի ցանկանում, որ ամբաստանյալը ենթարկվի քրեական պատասխանատվության, հետևաբար, միջնորդում է դատարանի կողմից մնացած հանգամանքներն առկա գնահատվելու դեպքում քրեական գործը կարճել և քրեական հետապնդումը դադարեցնել ամբաստանյալ Ռուզաննա Ավետիսյանի նկատմամբ։
Ամբաստանյալ Ռ. Ավետիսյանն իրեն մեղավոր չի ճանաչել, դիմումի դեմ առարկել է և խնդրել է շարունակել վարույթն ընդհանուր կարգով, քանի որ անմեղ է և գտնում է, որ իր նկատմամբ պետք է արդարացման դատավճիռ կայացվի։
Հաշվի առնելով, որ տվյալ դեպքում բացակայում է հաշտության կամավոր և փոխադարձ բնույթը, այսինքն` տուժողը ցանկություն է հայտնել հաշտվելու, իսկ ենթադրյալ հանցանք կատարած անձը դրա դեմ առարկում է` դատարանը գտնում է, որ հաշտության հիմքով քրեական գործի վարույթը կարճելու և քրեական հետապնդումը դադարեցնելու իրավական հիմքը բացակայում է։
Հետևաբար, տվյալ դեպքում վարույթն իրականացնող մամինն իրավասու չէ կայացնել որոշում` հաշտության հիմքով քրեական գործի վարույթը կարճելու և քրեական հետապնդումը դադարեցնելու վերաբերյալ։
Քրեական գործով քաղաքացիական հայց չի ներկայացվել։
Քննելով գույքի վրա դրված կալանքի հարցը` դատարանը գտնում է, որ դատավճռի` օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, ամբաստանյալ Ռուզաննա Ավետիսյանի գույքի վրա նախաքննության մարմնի 2016թ. մայիսի 23-ի որոշմամբ դրված կալանքը պետք է վերացնել։
Գործով իրեղեն ապացույց առկա չէ։
Քննելով խափանման միջոցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, Ռուզաննա Միասնիկի Ավետիսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց չհեռանալու մասին ստորագրությունը պետք է վերացնել։
Քննելով դատական ծախսերի հարցը` դատարանը գտնում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 168-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Դատական ծախսերը բաղկացած են`
(…)
3) մասնագետի, փորձագետի, թարգմանչի վարձատրության գումարներից.
(…)»։
Նույն օրենսգրքի 169-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Սույն օրենսգրքի 168 հոդվածի առաջին մասի 1-6-րդ կետերում թվարկված դատական ծախսերը կարող են դատարանի կողմից դրվել դատապարտյալի վրա։
2. Դատարանն իրավունք ունի դատապարտյալին լրիվ կամ մասնակի ազատել որպես պետության եկամուտ գանձվելիք դատական ծախսերը վճարելուց, եթե դատապարտյալն անվճարունակ է, կամ գումարի գանձումը կարող է էապես ազդել դատապարտյալի խնամքի տակ գտնվող անձանց նյութական վիճակի վրա։
3. Քրեական գործով մի քանի անձ դատապարտվելիս դատական ծախսերը գանձվում է նրանցից յուրաքանչյուրից` ըստ դատարանի կողմից որոշված բաժնի` հաշվի առնելով այդ անձանց մեղավորության, նրանց նշանակված պատժի խստության աստիճանը և յուրաքանչյուրի գույքային դրությունը։
(…)։
Հաշվի առնելով, որ ամբաստանյալ Ռուզաննա Միասնիկի Ավետիսյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ մեղավոր չէ և ենթակա է արդարացման` հանցակազմի բացակայության պատճառաբանությամբ, իսկ նրա մեղադրանքը հիմնավորող ապացույցներում մեղադրանքի կողմը ներառել է նաև փաստաթղթաբանական և ձեռագրաբանական փորձաքննության 2016թ. մարտի 11-ի թիվ 05461601 եզրակացությունը, որի արժեքը կազմել է 92.400 ՀՀ դրամ` դատարանը գտնում է, որ այդ գումարը` որպես դատական ծախս, սույն քրեական գործով ամբաստանյալ Ռ. Ավետիսյանից բռնագանձվել չի կարող։
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 151-րդ, 168-169-րդ, 232-238-րդ, 357-360-րդ, 364, 366-րդ, 369-373-րդ հոդվածներով, դատարանը`
Վ Ճ Ռ Ե Ց

Ճանաչել և հռչակել ամբաստանյալ Ռուզաննա Միասնիկի Ավետիսյանի անմեղությունը` Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ, Ռուզաննա Ավետիսյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնել և նրան արդարացնել` հանցակազմի բացակայության պատճառաբանությամբ։
Դատավճռի` օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, ամբաստանյալ Ռուզաննա Ավետիսյանի գույքի վրա նախաքննության մարմնի 2016թ. մայիսի 23-ի որոշմամբ դրված կալանքը վերացնել։
Դատավճռի` օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, Ռուզաննա Միասնիկի Ավետիսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց չհեռանալու մասին ստորագրությունը վերացնել։
Դատավճիռը վերաքննության կարգով կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` հրապարակվելու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում։



ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ. ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ