Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը,

նախագահությամբ` դատավոր Մ. Մարտիրոսյանի,
քարտուղարությամբ` Ա. Հովհաննիսյանի,

մասնակցությամբ`

մեղադրող,
Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
վարչական շրջանների
դատախազության դատախազ Վ. Ասատրյանի,


2016թ. հունիսի 09-ին Երևանում,

դռնբաց դատական նիստում քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի
Գևորգ Աշոտի Թեփիկյանի`
ծնված 1993թ. հուլիսի 30-ին Երևան քաղաքում, հայ, Հայաստանի Հանրապետության /այսուհետ ՀՀ/ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, ամուսնացած, խնամքին ոչ ոք, նախկինում չդատված, հաշվառված է և բնակվում է Երևանի Ս. Վրացյան փողոցի թիվ 71/1 շենքի թիվ 6 բնակարանում, կալանքի տակ չէ, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով։


Գործի դատավարական նախապատմությունը

2016թ. հունվարի 14-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում, Գևորգ Աշոտի Թեփիկյանի կողմից առանց իրացնելու նպատակի, զգալի չափի` 0.00754 գրամ ընդհանուր հաստատուն քաշով «տետրահիդրոկաննաբինոլ» տեսակի թմրամիջոց ապօրինի ձեռք բերելու և պահելու դեպքի առթիվ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցվել է թիվ 13102716 քրեական գործը։
2016թ. հունվարի 19-ին Գևորգ Աշոտի Թեփիկյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառվել է չհեռանալու մասին ստորագրությունը։
Նախաքննության մարմնի 2016թ. հունվարի 26-ի որոշմամբ Գևորգ Աշոտի Թեփիկյանին մեղադրանք է առաջադրվել հետևյալ արարքի համար, որ նա` «2015թ. աշնանը Արարատի մարզի Նոր-Խարբերդ գյուղում գտնվող ճանապարհին կից տարածքից վայրի աճած կանեփի թուփը քաղելու, ապա չորացնելու և մանրացնելու միջոցով, առանց իրացնելու նպատակի՝ իր գործածման համար, ապօրինի պատրաստել և իր տաբատի աջ գրպանում ապօրինի պահել է զգալի չափի՝ 0.00754 գրամ ընդհանուր հաստատուն քաշով «տետրահիդրոկանաբինոլ» տեսակի թմրամիջոց, որը 2015թ. դեկտեմբերի 28-ին, ժամը 21.50-ի սահմաններում, հայտնաբերվել է ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնական բաժնի Մարաշի բաժանմունքի աշխատակիցների կողմից կատարված վերջինիս անձնական խուզարկության ժամանակ։
Այսինքն` Գևորգ Աշոտի Թեփիկյանը կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268 հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցավոր արարք։»։
2016թ. մայիսի 16-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան, 2016թ. մայիսի 17-ին ընդունվել է դատարանի վարույթ, իսկ 2016թ. մայիսի 20-ին որոշում է կայացվել քրեական գործի դատական քննությունը 2016թ. մայիսի 30-ին նշանակելու մասին։


Դատարանի կողմից հաստատված փաստական հանգամանքները

Դատաքննությամբ, գործի տվյալներով, դատարանը հիմնավորված է համարում հետևյալը.

2015թ. աշնանը, ՀՀ Արարատի մարզի Նոր Խարբերդ գյուղում, ամբաստանյալ Գ. Թեփիկյանը քաղել է վայրի պայմաններում աճած կանեփի թփերը և իր գործածման համար, ապօրինաբար պատրաստել է «տետրահիդրոկաննաբինոլ» տեսակի թմրամիջոց։
2015թ. դեկտեմբերի 28-ին, ժամը 21։00-ի սահմաններում, Գ. Թեփիկյանն իր գործածման համար իր կողմից ապօրինի պատրաստած, 0.00754 գրամ ընդհանուր հաստատուն քաշով «տետրահիդրոկաննաբինոլ» տեսակի թմրամիջոցը պահել է տաբատի գրպանում և գնացել Երևան քաղաքի Ս. Վրացյան փողոցում գործող դեղատուն, որտեղից, թմրամիջոցը գործածելու համար գնել է երկու կաթուցիչ։
Երբ Գ. Թեփիկյանը դուրս է եկել դեղատնից` ՀՀ ոստիկանության աշխատակիցները մոտեցել են նրան և թմրամիջոց պահելու կասկածանքով բերման են ենթարկել ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնական բաժնի Մարաշի բաժանմունք։ Այդտեղ Գ. Թեփիկյանը ենթարկվել է անձնական խուզարկության, որի ընթացքում նրա տաբատի աջ գրպանից հայտնաբերվել է զգալի չափի` 0.00754 գրամ «տետրահիդրոկաննաբինոլ» տեսակի թմրամիջոց։

Ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալների, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների ուսումնասիրման արդյունքում պարզվել է, որ Գ. Թեփիկյանը նախկինում դատված չի եղել։


Ապացույցների հետազոտում և գնահատում

Դատարանի կողմից հաստատված հանգամանքներն հիմնավորվում են հետևյալ ապացույցներով.
Ամբաստանյալ Գևորգ Աշոտի Թեփիկյանի խոստովանական ցուցմունքներով այն մասին« որ 2015թ. աշնան ամսիներին պատահական տաքսի ավտոմեքենայով գնացել է մոր ծնողներին պատկանող, ՀՀ Արարատի մարզի Նոր-Խարբերդ գյուղում գտնվող տուն։ Այնտեղ որոշ ժամանակ մնալուց հետո շրջել է փողոցում, ապա նկատել է, որ ճանապարհին կից տարածքում բնական պայմաններում աճած կանեփի թուփ կա։ Հիշյալ թփից մի փոքր զանգված քաղել է, այն տեղավորել է գրպանում և տուն վերադարձել։ Հետագայում կանեփի թուփը չորացրել է, մանրացրել և ծխելու միջոցով գործածելու համար պահել է տաբատի գրպանում։
2015թ. դեկտեմբերի 28-ին, ժամը 21։00-ի սահմաններում դուրս է եկել տնից և գնացել Երևան քաղաքի Ս.Վրացյան փողոցում գործող դեղատուն, որտեղից, թմրամիջոցը գործածելու համար գնել է թվով երկու կաթուցիչներ։
Դեղատանից դուրս գալուց հետո ոստիկանության աշխատակիցները մոտեցել են իրեն և թմրամիջոց պահելու կասկածանքով բերման ենթարկել ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնական բաժնի Մարաշի բաժանմունք։ Այդտեղ անձնական խուզարկության է ենթարկվել և տաբատի աջ գրպանից նշված թմրամիջոցը հայտնաբերվել է։
/դատական նիստի արձանագրություն, գ.թ. 33-37, 57/
Դատաքիմիական փորձաքննության 2016թ. հունվարի 12-ի թիվ 1 Ք-16 եզրակացությամբ, որի համաձայն`
«(...)
1. Փորձաքննության ներկայացված 0,56 գրամ քաշով զանգվածը կանեփի բուսական մանրացված մասնիկների և ծխախոտի մասնիկների խառնուրդ։
2. Բուսական խառնուրդը պարունակում է 0,00754 գրամ քաշով տետրահիդրոկաննաբինոլ տեսակի թմրամիջոց /տես համակարգչային հավելված/։
3. Փորձաքննության ներկայացված կաթուցիչներում թմրամիջոցների, հոգեմետ (հոգեներգործուն) խիստ ներգործող նյութերի հետքեր չհայտնաբերվեցին։
(...)»։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 19-22/
Գ. Թեփիկյանից վերցված մեզի և մազի նմուշները տոքսիկոքիմիական փորձաքննության ենթարկելու մասին 2016թ. հունվարի 13-ի Հմ` 1073 եզրակցությամբ, որի համաձայն`
«(...)
ա/.28.12.2015թ. Գևորգ Աշոտի Թեփիկյանի մեզի փորձանմուշում հայտնաբերվեցին կանաբինոիդների խմբի թմրամիջոցների թմրակալոիդներ։
բ/.28.12.2015թ. Գևորգ Աշոտի Թեփիկյանի 1.5 սմ երկարությամբ մազի փորձանմուշում հայտնաբերվեցին կանաբինոիդների խմբի թմրամիջոցների թմրակալոիդների հետքեր։
(...)»։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 82-83/
Որպես այլ փաստաթուղթ` ապացույց ճանաչված, «Ղ-Տելեկոմ» փակ բաժնետիրական ընկերության 2016թ. փետրվարի 03-ի Ref. No SU/518/020216/547 գրությամբ տրամադրված, հեռախոսահամարների վերծանումներով և վերծանումների զննություն կատարելու մասին 2016թ. ապրիլի 29-ի արձանագրությամբ, որոնց համաձայն` Գ. Թեփիկյանի կողմից շահագործված 093-82-33-18 բջջային հեռախոսահամարից 2015թ. նոյեմբերի 11-ին կատարվել են թվով երեք ելքային հեռախոսազանգեր, որոնք սպասարկվել են ՀՀ Արարատի մարզի Խարբերդ գյուղում տեղադրված կապի ծածկույթն ապահովող կայանի կողմից, իսկ 2015թ. նոյեմբերի 21-ին նրա հեռախոսահամարին կատարվել են թվով չորս մուտքային հեռախոսազանգեր, որոնք սպասարկվել են ՀՀ Արարատի մարզի Խարբերդ գյուղում տեղադրված կապի ծածկույթն ապահովող կայանի կողմից։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 65, 90-91, 104/
Գ. Թեփիկյանի անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերված, նախաքննության մարմնի 2016թ. մարտի 14-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված և դատարանում հետազոտված թմրամիջոցով։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 4, 80/

Դատարանի իրավական վերլուծությունները.

Վերլուծելով ամբաստանյալ Գ. Թեփիկյանին առաջադրված մեղադրանքը, նրա ցուցմունքները և գործով ձեռք բերված մյուս ապացույցները` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Գ. Թեփիկյանի կողմից, նրա մեղավորությամբ, առանց իրացնելու նպատակի զգալի չափերով թմրամիջոց ապօրինի պատրաստելը և պահելն ապացուցված է, նրա արարքը ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին։
Ամբաստանյալ Գ. Թեփիկյանի կողմից կատարված` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության համար պատիժ նշանակելու հարցը քննելիս` դատարանը գտնում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն`
«Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»։
Նույն օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»։
Նույն օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները։
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով։
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Կարեն Տիգրանի Հարությունյանի վերաբերյալ ՎԲ-201/07 քրեական գործով վերլուծելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի մի շարք դրույթներ, մասնավորապես` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածները` 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ին կայացված որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները.
«4. (…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները։ Սոցիալական արդարությունը վերականգնելու նպատակը բխում է արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի բովանդակությունից։ Այն սահմանում է, որ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի, համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։ Սոցիալական արդարության վերականգնումը հնարավոր է, եթե հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակվի այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ ու բավարար է նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։
Պատիժ նշանակելու արդարության սկզբունքը դրսևորվում է օրենքով նախատեսված մի շարք պահանջներով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ։ Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ պատժի տեսակը և չափը որոշվում է հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով։ Պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով, հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար։ (…)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիան անյլընտրանքային է` պատիժ է նախատեսում ինչպես կալանքի, այնպես էլ ազատազրկման ձևով։
Պատժի տեսակների միջև ճիշտ ընտրություն կատարելու և արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գ. Մադաթյանի վերաբերյալ ԵՇԴ/0029/01/08 քրեական գործով 2009թ. փետրվարի 17-ի որոշման մեջ, որտեղ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները.
«13. (…) այլընտրանքային սանկցիաների միջև ընտրություն կատարելիս պատժի արդարացիության սկզբունքի ապահովման հիմնական երաշխիքը դատարանների կողմից յուրաքանչյուր գործի քննության ժամանակ այնպիսի հանգամանքների բացահայտումն է, որոնք ազդել են անձի կողմից կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի վրա։
14. Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ։
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը։
15. Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը։ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը։ (…)»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր մեկ այլ` Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի վերաբերյալ ԵԿԴ/0252/01/13 քրեական գործով 2014թ. հոկտեմբերի 31-ի որոշման մեջ արտահայտել է նաև հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«(…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասը պատասխանատվություն է նախատեսում, ի թիվս այլնի, առանց իրացնելու նպատակի զգալի չափերով թմրամիջոցներ ապօրինի ձեռք բերելու կամ պահելու համար։
Նշված նորմի վերլուծության հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ հանցագործության վերաբերյալ գործերով պատժի անհատականացման սկզբունքի տեսանկյունից արարքի հանրային վտանգավորությունը որոշելիս դատարանը, ի թիվս այլնի, պետք է հաշվի առնի.
- թմրանյութի տեսակը (վտանգավորության աստիճանը, անձի օրգանիզմի վրա ազդեցության աստիճանը),
- դրա չափը («Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի զգալի, խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը» սահմանող` ՀՀ քրեական օրենսգրքի թիվ 1 հավելվածում նշված կոնկրետ չափի նվազագույն կամ առավելագույն սահմանին մոտ լինելը),
- արարքի կատարման նպատակն ու շարժառիթը (օրինակ՝ հիվանդությամբ պայմանավորված ցավերը թեթևացնելու համար կատարելը)։
Վկայակոչված հանգամանքները, այլ հանգամանքների հետ համակցությամբ ազդում են արարքի հանրային վտանգավորության վրա և պետք է իրենց համապատասխան գնահատականը ստանան յուրաքանչյուր գործով պատիժ նշանակելիս։
Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում` անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ` գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն։
(…)»։
Ամբաստանյալ Գ. Թեփիկյանի նկատմամբ, նրան վերագրվող հանցագործության կատարման համար պատիժ նշանակելիս` դատարանը հաշվի է առնում վերոհիշյալ իրավական ակտերում և նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները, ամբաստանյալ Գ. Թեփիկյանի անձը, նախկինում դատված չլինելը, կատարված հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, ամբաստանյալի կատարած արարքը ոչ մեծ ծանրության հանցագործությունների թվին դասվելը, ամբաստանյալին մեղսագրված, առանց իրացնելու նպատակի պատրաստված և իր մոտ պահված, 0.00754 գրամ քաշով «տետրահիդրոկաննաբինոլ» տեսակի թմրամիջոցը «Թմրամիջոցների և հոգեմետ /հոգեներգործուն/ նյութերի զգալի, խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը» սահմանող ՀՀ քրեական օրենսգրքի թիվ 1 հավելվածի 142-րդ կետում նշված, թմրամիջոցի այդ տեսակի համար սահմանված զգալի չափի /0.005-0.5 գրամ/ նվազագույն սահմանին առավել մոտ լինելը, թմրանյութի այդ տեսակի վտանգավորության և օրգանիզմի վրա ազդեցության` համեմատաբար ցածր աստիճանը։
Դատարանը հաշվի է առնում նաև հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցագործությունը կատարելուց հետո ամբաստանյալի դրսևորած վարքագիծը` խոստովանական ցուցմունքներ տալը, առաջադրված մեղադրանքում մեղավոր ճանաչելը, անկեղծորեն զղջալը, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Պարույր Ստյոպայի Բայրամյանի վերաբերյալ ՎԲ-84/07 քրեական գործով 2007թ. հունիսի 1-ի որոշման մեջ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«(…) 4. (…) Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս գործն ըստ էության քննելու իրավասություն ունեցող դատարանները՝ առաջին ատյանի և վերաքննիչ դատարանները, ունեն հայեցողություն դրսևորելու ընդարձակ հնարավորություն։ Դա, նախ, պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները սահմանելիս օրենսդիրը լայնորեն օգտագործում է գնահատողական ձևակերպումներ` «արդարացի պատիժ», «հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճան»։ Բացի այդ, համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 40-րդ հոդվածի 2-րդ մասի՝ «Դատավորները քրեական գործերը և նյութերը լուծում են իրենց ներքին համոզմամբ՝ ներկայացված ապացույցների պատշաճ հետազոտման հիման վրա»։
Դատարանի լայն հայեցողության շրջանակներում է նաև անձի պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքների կիրառման հարցը, քանի որ համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի` պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այլ հանգամանքներ, որոնք նշված չեն նույն հոդվածի առաջին մասում։ Այնուհանդերձ, դատարանի այս լիազորությունը բացարձակ չէ, և որպես մեղմացնող հաշվի առնվող հանգամանքները պետք է բավարարեն որոշակի չափանիշների։ Դրանք են.
ա) հանգամանքը պետք է իրական լինի, այսինքն` գործով ձեռք բերված ապացույցները պետք է հաստատեն դրա առկայությունը,
բ) այն պետք է ողջամտորեն նվազեցրած լինի անձի կամ նրա կատարած արարքի հանրային վտանգավորությունը,
գ) այն հաստատված ճանաչելիս դատարանը պետք է պահպանի ապացուցման ընդհանուր քրեադատավարական կանոնները. հանգամանքի առկայությունը հաստատող ապացույցները պետք է վերաբերելի և թույլատրելի լինեն, դրանք պետք է հետազոտված լինեն դատաքննության ընթացքում, ինչպես նաև պետք է պահպանվեն ապացույցների ստուգման և գնահատման օրենսդրական պահանջները։ (…)»։
Ստուգելով և գնահատելով ամբաստանյալի անձի և կատարած արարքի վերաբերյալ վերոգրյալ հանգամանքները, այդ թվում` ամբաստանյալի անձը բնութագրող վերոհիշյալ հատկանիշներն իրենց համակցության մեջ, հաշվի առնելով, որ այդ հանգամանքներից յուրաքանչյուրն իրական է, հաստատված է գործով ձեռք բերված ու դատարանում հետազոտված, վերաբերելի և թույլատրելի ապացույցներով, նկատի ունենալով, որ այդ հանգամանքների համակցության առկայությունը ողջամտորեն նվազեցրել է ամբաստանյալի անձի հանրային վտանգավորությունը` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Գ. Թեփիկյանի` նախկինում դատված չլինելը, խոստովանական ցուցմունքներ տալը, առաջադրված մեղադրանքում մեղավոր ճանաչելը, անկեղծորեն զղջալը, թմրամիջոցի տեսակը, դրա չափը, թմրանյութի այդ տեսակի վտանգավորության և օրգանիզմի վրա ազդեցության համեմատաբար ցածր աստիճանը` համակցությամբ հանդիսանում են ամբաստանյալ Գ. Թեփիկյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք։
Ամբաստանյալ Գ. Թեփիկյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող որևէ հանգամանք դատարանը չի արձանագրում։
Հաշվի առնելով վերոգրյալը, նաև ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող որևէ հանգամանքի բացակայությունը` դատարանը գտնում է, որ Գ. Թեփիկյանն իր կատարած` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության համար ենթակա է պատժի այդ հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից նվազ խստի` կալանքի ձևով, քանի որ պատիժներից առավել խիստը` ազատազրկումը նշանակելու հիմքեր առկա չեն։
Քննելով այդ պատիժը նրա կողմից կրելու հարցը` դատարանը գտնում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Եթե դատարանը կալանքի, ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին։ (…)»
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը ՎԲ-124/07 գործով 2007թ. հունիսի 12-ի որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման կապակցությամբ արտահայտել է այն իրավական դիրքորոշումը, որ վկայակոչված հոդվածի կիրառումը հանցագործության տեսակի հետ կապված որևէ սահմանափակման չի ենթարկվում և դրա կիրառումը սահմանափակված չէ նաև հանցավոր արարքի վտանգավորության աստիճանով ու բնույթով, ինչպես նաև անձանց շրջանակով, որոնց նկատմամբ այն չի կարող կիրառվել։ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը միաժամանակ նշել է.
«ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման հիմնական պայմանը պատճառաբանված լինելն է։ Նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առնի ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող բոլոր հանգամանքները։ Կարևորն այն է, որ հանգի հիմնավոր եզրակացության, որ դատապարտյալի ուղղումը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը մեկ այլ` ԵՔՐԴ/0571/01/08 քրեական գործով 2009թ. հունիսի 2-ի որոշմամբ նշել է.
«(…) 17. Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածով ամրագրված՝ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու չափանիշները սպառիչ չեն։ Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու իրավական հիմքերը բացահայտելու համար ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածում սահմանված իրավադրույթներն անհրաժեշտ է մեկնաբանել նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասով ամրագրված պատժի նպատակների համատեքստում, համաձայն որի` պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները։
Այլ կերպ` պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում կայացնելիս իրավասու դատարանը յուրաքանչյուր դեպքում պետք է քննարկի նաև պատժի՝ սոցիալական արդարության վերականգնման և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու նպատակների իրացման հարցը։
(…)»։
Հաշվի առնելով վերոհիշյալ նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները, ամբաստանյալ Գ. Թեփիկյանի պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող վերոհիշյալ հանգամանքների առկայությունը, այդ թվում այն, որ ամբաստանյալ Գ. Թեփիկյանը նախկինում դատված չի եղել, խոստովանական ցուցմունքներ տալով` անկեղծորեն զղջում է կատարածի համար, նկատի ունենալով, որ Գ. Թեփիկյանի կատարած արարքը դասվում է ոչ մեծ ծանրության հանցագործությունների թվին, ամբաստանյալին մեղսագրված, առանց իրացնելու նպատակի պատրաստված և իր մոտ պահված, 0.00754 գրամ քաշով «տետրահիդրոկաննաբինոլ» տեսակի թմրամիջոցն առավել մոտ է «Թմրամիջոցների և հոգեմետ /հոգեներգործուն/ նյութերի զգալի, խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը» սահմանող ՀՀ քրեական օրենսգրքի թիվ 1 հավելվածի 142-րդ կետում նշված, թմրամիջոցի այդ տեսակի համար սահմանված զգալի չափի /0.005-0.5 գրամ/ նվազագույն սահմանին, թմրանյութի այդ տեսակի վտանգավորությունը և օրգանիզմի վրա ազդեցությունն ունի համեմատաբար ցածր աստիճան, ինչպես նաև հաշվի առնելով նրա պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող որևէ հանգամանքի բացակայությունը` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Գ. Թեփիկյանի` հանրության համար վտանգավոր լինելու աստիճանը նվազել է և հնարավոր է հանգել հետևության, որ նրա ուղղվելը հնարավոր է առանց կալանքի ձևով պատիժ կրելու։
Գործով քաղաքացիական հայց չի հարուցվել, գույքային վնասի հատուցման պահանջ չի ներկայացվել, գույքի վրա կալանք դնելու մասին որոշում չի կայացվել։
Քննելով իրեղեն ապացույցի հարցը` դատարանն արձանագրում է, որ նախաքննության մարմնի 2016թ. մարտի 14-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված, դատարանում հետազոտված թմրամիջոցը ենթակա է ոչնչացման։
Քննելով խափանման միջոցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Գ. Թեփիկյանի նկատմամբ խափանման միջոց չհեռանալու մասին ստորագրությունը ընտրված է ճիշտ և վերացվելու կամ փոփոխվելու ենթակա չէ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, քանի որ խափանման միջոցի այդ տեսակի պահանջները խախտված լինելու վերաբերյալ տեղեկություններ դատարանին չեն ներկայացվել։ Բացի այդ, ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու պայմաններում նրա թաքնվելու կամ վարույթն իրականացնող մարմնից խուսափելու հավանականությունը նվազում է։
Դատական ծախսերի վերաբերյալ տեղեկություններ դատարանին չեն ներկայացվել։
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ, 357-360-րդ, 364-365-րդ և 369-373-րդ հոդվածներով` դատարանը

Վ Ճ Ռ Ե Ց

Ամբաստանյալ Գևորգ Աշոտի Թեփիկյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքում և դատապարտել կալանքի 1 /մեկ/ ամիս ժամկետով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ, ամբաստանյալ Գևորգ Թեփիկյանի նկատմամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառել` սահմանելով փորձաշրջան 1 /մեկ/ տարի ժամկետով։ Գևորգ Թեփիկյանին պարտավորեցնել չփոխել մշտական բնակության վայրը` նրա վարքագծի նկատմամբ վերահսկողությունը դնելով ՀՀ արդարադատության նախարարության քրեակատարողական վարչության այլընտրանքային պատիժների կատարման բաժնի վրա։
Ամբաստանյալ Գևորգ Թեփիկյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց չհեռանալու մասին ստորագրությունը թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Դատավճռի` օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, իրեղեն ապացույց ճանաչված թմրամիջոցը ոչնչացնել։
Դատավճիռը վերաքննության կարգով կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` հրապարակվելու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում։


ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ. ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ