Հիմնական
Գործի համար:
ԵԿԴ/0114/01/16
Վիճակագրական տողի համար :
8.28
Պատասխանող
Արտակ Հակոբյան
Արտակ Հակոբյան Արթուրի
Արտակ Հակոբյան
Արտակ Հակոբյան
Դատավոր
Քրեական վերաքննիչ
Ռուզաննա Բարսեղյան
Կարինե Ղազարյան
Արմեն Դանիելյան
Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
Գագիկ Պողոսյան
Վճռաբեկ
Համլետ Ասատրյան
Դատավոր
Քրեական վերաքննիչ
Ռուզաննա Բարսեղյան
Կարինե Ղազարյան
Արմեն Դանիելյան
Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
Գագիկ Պողոսյան
Վճռաբեկ
Համլետ Ասատրյան
| Դատարան | Օր | Ժամ | Դատարանի դահլիճի համար | Ստատուս | Որոշում | Այլ նշումներ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Քրեական վերաքննիչ | 2016-09-14 | 11:00 | 1 | Կայացվել է | ||
| Կենտրոն և Նորք-Մարաշ | 2016-07-04 | 10:00 | 1 | Կայացել է | ||
| Կենտրոն և Նորք-Մարաշ | 2016-06-06 | 17:00 | 1 | Կայացել է |
ԵԿԴ/0114/01/16
Ո Ր Ո Շ Ո Ւ Մ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ
(այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան) ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ`
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ռ. ԲԱՐՍԵՂՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Կ. ՂԱԶԱՐՅԱՆ
Ա. ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ
ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` Ա. ՋՈՒԼՀԱԿՅԱՆԻ
Մասնակցությամբ`
ՄԵՂԱԴՐՈՂ` Ա. ՉԱԽՈՅԱՆԻ
ՊԱՇՏՊԱՆ` Ա. ՀՈԲՈՍՅԱՆԻ
ԱՄԲԱՍՏԱՆՅԱԼ` Ա. ՀԱԿՈԲՅԱՆԻ
2016 թվականի սեպտեմբերի 14-ին Երևան քաղաքում
դռնբաց դատական նիստում վճռաբեկության կանոններով քննության առնելով ամբաստանյալ Արտակ Արթուրի Հակոբյանի վերաբերյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի (այսուհետ` Առաջին ատյանի դատարան) 2016 թվականի հուլիսի 04-ի դատավճռի դեմ Ա. Հակոբյանի պաշտպան Ա. Հոբոսյանի վերաքննիչ բողոքը՝
ՊԱՐԶԵՑ
1.Գործի դատավարական նախապատմությունը
2015 թվականի սեպտեմբերի 06-ին ՀՀ ՔԿ Երևան քաղաքի քննչական վարչության քննիչ Հ. Պետրոսյանի կողմից` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հարուցվել է թիվ 60110015 քրեական գործը:
2015 թվականի սեպտեմբերի 09-ի ՀՀ ՔԿ Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՀԿԳ քննիչ Ա. Փարսադանյանի որոշմամբ թիվ 60110015 քրեական գործն ընդունվել է վարույթ և կատարվել նախաքննություն:
2016 թվականի ապրիլի 19-ի նախաքննության մարմնի որոշմամբ Արտակ Արթուրի Հակոբյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել չհեռանալու մասին ստորագրությունը:
2016 թվականի ապրիլի 19-ին նույն մարմնի որոշմամբ Արտակ Արթուրի Հակոբյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ` վերջինիս մեղադրանք առաջադրելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով:
2016 թվականի մայիսի 04-ին թիվ 60110015 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Արտակ Արթուրի Հակոբյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, մեղադրական եզրակացությամբ` ուղարկվել է Առաջին ատյանի դատարան, իսկ 2016թ. մայիսի 12-ին` ընդունվել նույն դատարանի դատավոր Գ. Պողոսյանի վարույթ:
Առաջին ատյանի դատարանի 2016 թվականի հուլիսի 04-ի դատավճռով (քրեական գործը քննվել է արագացված դատական կարգով) Արտակ Արթուրի Հակոբյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանք կատարելու մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակվել ազատազրկում 1 /մեկ/ տարի 6 /վեց/ ամիս ժամկետով՝ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելով 3 /երեք/ տարի ժամկետով:
Արտակ Արթուրի Հակոբյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված չհեռանալու մասին ստորագրությունը թողնվել է անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Առաջին ատյանի դատարանի վերոնշյալ դատավճռի դեմ 2016 թվականի հուլիսի 18-ին վերաքննիչ բողոք է ներկայացրել Ա. Հակոբյանի պաշտպան Ա. Հոբոսյանը:
Թիվ ԵԿԴ/0114/01/16 քրեական գործը Վերաքննիչ դատարան է ստացվել 2016 թվականի հուլիսի 21-ին:
Վերաքննիչ դատարանի 2016 թվականի հուլիսի 22-ի որոշմամբ Ա. Հակոբյանի պաշտպան Ա. Հոբոսյանի վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Արտակ Արթուրի Հակոբյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, Վերաքննիչ դատարանի դռնբաց դատական նիստում քննության է նշանակվել Վճռաբեկության կանոններով:
Վերաքննիչ բողոքի գրավոր պատասխան չի ներկայացվել:
2. Գործի փաստական հանգամանքները
Նախաքննական մարմնի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով Արտակ Արթուրի Հակոբյանին մեղադրանք է առաջադրվել և Առաջին ատյանի դատարանը հաստատված է համարել, որ նա, 2015թ. սեպտեմբերի 6-ին` ժամը 08:30-ի սահմաններում խախտելով ՃԵԿ-ի 65 կետի պահանջը «Կիա» մակնիշի Տ 8933 հ/հ ավտոմեքենան սահմանված թույլատրելի առավելագույն 60 կմ/ժամը գերազանցող՝ 80-85 կմ/ժամ արագությամբ վարել է Երևան քաղաքի Մաշտոց պողոտայով` Պարոնյան փողոցի կողմից դեպի Ամիրյան փողոցի ուղղությամբ իր ուղեմասի երրորդ գոտով, հոծ գծերից մոտ 0,5մ հեռավորությամբ։ Հասնելով Մաշտոց պողոտայի և Խորենացի փողոցի խաչմերուկին` թույլ է տվել ՃԵԿ-ի 67 կետի պահանջին հակասող գործողություն, այն է` տեսնելով իր առջևում, հետիոտնի համար նախատեսված լուսացույցի կարմիր լույսի պայմաններում ձախից դեպի աջ հանգիստ քայլերով, ապա նաև` արագ քայլերով ուղիղ անկյան տակ հետիոտնային անցումներով պողոտան հատող հետիոտն Զինովև Միխայիլ Տիխոնովիչին, մինչ վրաերթի տեղին հասնելը` ժամանակին միջոցներ չի ձեռնարկել իր վարած ավտոմեքենայի ընթացքը դանդաղեցնելու կամ այն լրիվ կանգնեցնելու համար, որպեսզի հետիոտնը դուրս գա վտանգավոր գոտուց, որի տեխնիկական հնարավորությունն ունեցել է, ավտոմեքենայի առջևի ձախակողմյան հատվածով վրաերթի է ենթարկել Մ.Զինովևին և անզգուշությամբ պատճառել նրան մահ` դրանով իսկ պայմանավորել տվյալ վրաերթի առաջացումը։
3. Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները, պահանջը
Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
Բողոքաբերը նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտն օրինական, հիմնավորված և արդարացի չէ:
Բողոք բերած անձը, վկայակոչելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 397-րդ հոդվածի 1-ին մասը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասը, 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասը, 61-րդ հոդվածը, նշել է, որ առաջադրված մեղադրանքում ինչպես նախաքննության ժամանակ, այնպես էլ դատարանում իր պաշտպանյալն իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել և զղջացել կատարածի համար, միաժամանակ միջնորդել է արագացված դատաքննության կարգի կիրառում:
Վկայակոչելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի Կարեն Հարությունյանի, Պարույր Բայրամյանի վերաբերյալ գործերով արտահայտած իրավական դիրքորոշումները, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածը`նշել է, որ իր պաշտպանյալի կողմից մեղքն ընդունելը, կատարածի համար անկեղծ զղջալն ու խոստովանական ցուցմունքներ տալը, արագացված դատաքննություն միջնորդելը, որպես նրա հետհանցավոր դրական վարքագիծ, վկայում է այն մասին, որ վերջինս այլևս գիտակցել է իր արարքի հանրային վտանգավորությունն ու զղջացել դրա համար, որպիսի պարագայում քրեական պատժի նպատակների իրացումը, այդ թվում` պատժի ենթարկված անձին ուղղելու հավանականությունը, զգալիորեն բարձրանում է, ուստի վերջիններս նույնպես պետք է գնահատել որպես Ա. Հակոբյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ:
Բողոքաբերը նշել է, որ իր պաշտպանյալի ուղղման և վերադաստիարակման մասին է վկայում նաև այն հանգամանքը, որ մեղադրանքը հիմնված է նաև վերջինիս խոստովանական ցուցմունքի վրա, այսինքն` Ա. Հակոբյանը ոչ միայն չի խոչընդոտել նախաքննության իրականացմանը, այլ նաև աջակցել է տալով խոստովանական ճշմարիտ ցուցմունքներ, դեպքից անմիջապես հետո չի փախել, այլ ինքն է զանգահարել շտապօգնություն, որպեսզի տուժողին հնարավորինս շուտ բժշկական օգնություն ցույց տրվի:
Ուստի հաշվի առնելով վերոշարադրյալը` բողոքաբերը գտել է, որ նման պայմաններում Ա. Հակոբյանի նկատմամբ իր կատարած արարքի համար նախատեսված պատժի խիստ տեսակը` ազատազրկումը նշանակելու անհրաժեշտությունը բացակայում է և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ հնարավոր կլինի ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակների իրացվելիությունը, ինչն առաջին ատյանի դատարանն անտեսել է:
Բողոքաբերը գտել է, որ չնայած իր պաշտպանյալի անձը բնութագրող տվյալները (նախկինում դատված չի եղել, կատարած հանցանքի համար անկեղծորեն զղջում է, խոստովանական ցուցմունքներ է տվել, առկա չեն վերջինիս պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ) Առաջին ատյանի դատարանը հաշվի է առել, սակայն նշանակել է խիստ պատիժ` ազատազրկում 1 տարի 6 ամիս ժամկետով:
Բողոքաբերը նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը հաշվի չի առել նաև Միխաիլ Զինովևի վարքագիծը, ով համաձայն 02.04.2016թ. թիվ 05081608 փորձագիտական եզրակացության՝ խախտել է <<Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին>> օրենքի 10-րդ կետը:
Քրեական գործի նյութերից հայտնի է, որ տուժող Մ. Ջինովևը ճանապարհի երթևեկելի մասն անցել է կարմիր լույսի տակ և նույնիսկ նկատելով մեքենային՝ կանգ չի առել անվտանգության կղզյակում և ավելի արագացրել է քայլերը, որով շփոթության մեջ է գցել Արտակ Արթուրի Հակոբյանին, և վերջինիս որքան էլ արգելակել է մեքենան, սակայն տեխնիկական տեսակետից այն եղել է ուշացած:
Վկայակոչելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի 4-րդ մասը, Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի մի շարք նախադեպային որոշումները` բողոքաբերը գտել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը չի պատճառաբանել` ինչու հնարավոր չի եղել Ա. Հակոբյանի նկատմամբ կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը վերոշարադրյալ մեղմացուցիչ հանգամանքների առկայության պարագայում:
Վկայակոչելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի թիվ ՎԲ-50/07, ՎԲ-139/07, ՎԲ-195/07, ՎԲ-01/08, ԵԿԴ/0034/01/08, ԱՎԴ2/0059/0108, ԵԱՔԴ/0078/01/09, ԼԴ2/0019/01/09, ՍԴ/0226/01/09, ԳԴ1/0003/01/10, ՍԴ/0085/01/10, ԵԿԴ/0126/01/10, ԵԷԴ/0201/01/11, ԵԱԴԴ/0034/01/12, ԼԴ/0093/01/12, ԵԿԴ/0252/01/13 գործերով արտահայտած իրավական դիրքորոշումները` բողոքաբերը գտել է, որ դրանցում արտահայտված դիրքորոշումները կարող են կիրառվել նաև իր պաշտպանյալի նկատմամբ:
Ելնելով վերոգրյալից, պաշտպան Ա. Հոբոսյանը խնդրել է Վերաքննիչ դատարանին` մասնակի բեկանել և փոփոխել Առաջին ատյանի դատարանի 2016 թվականի հուլիսի 04-ի դատական ակտը և Ա. Հակոբյանի նկատմամբ կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը և պատիժը պայմանականորեն չկիրառել` սահմանելով փորձաշրջան:
Վերաքննիչ դատարանում ամբաստանյալ Ա. Հակոբյանը և նրա պաշտպան Ա. Հոբոսյանն ամբողջությամբ պնդեցին վերաքննիչ բողոքը, խնդրեցին բավարարել այն:
Դատախազ Ա. Չախոյանն առարկեց վերաքննիչ բողոքի դեմ՝ խնդրելով մերժել այն և Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը թողնել օրինական ուժի մեջ:
4. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը
Վերաքննիչ դատարանը, քննության առնելով վերաքննիչ բողոքը` բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում, լսելով բողոքում ներկայացված հետևությունները հիմնավորելու մասին ամբաստանյալ Ա. Հակոբյանի և նրա պաշտպան Ա. Հոբոսյանի դիրքորոշումը, դատախազ Ա. Չախոյանի վերաքննիչ բողոքի դեմ առարկությունը, վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, ներքին համոզմամբ, հանգում է հետևության, որ մեղադրողի վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի 2016 թվականի հուլիսի 04-ի դատավճիռը` թողնել օրինական ուժի մեջ` հետևյալ պատճառաբանությամբ.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 381-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն` վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը ներկայացվում են բացառապես վերաքննիչ բողոքում, և դրանք չեն կարող փոփոխվել և լրացվել գործի դատական քննության ընթացքում:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերի համաձայն`
<< 1. Ավտոմեքենա կամ մեխանիկական այլ տրանսպորտային միջոց վարող անձի կողմից ճանապարհային երթևեկության կամ տրանսպորտային միջոցների շահագործման կանոնները խախտելը, որը մարդու առողջությանն անզգուշությամբ պատճառել է ծանր կամ միջին ծանրության վնաս՝
պատժվում է տուգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի առավելագույնը երկուհարյուրապատիկի չափով, կամ կալանքով՝ մեկից երեք ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով՝ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով կամ առանց դրա:
2. Նույն արարքը, որն անզգուշությամբ առաջացրել է մարդու մահ՝
պատժվում է ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը հինգ տարի ժամկետով՝ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով:>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 5-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
<<Արարքի հանցավորությունը, դրա պատժելիությունը և քրեաիրավական այլ հետևանքները որոշվում են միայն քրեական օրենքով>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն.
<<1. Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի՝ համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար>>:
Համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի համաձայն.
<<1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից ու ազատություններից օրենքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
2. Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով սահմանված են պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները:
<<1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները>>:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները>>:
Քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի վերը թվարկված դրույթներից հետևում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերի համաձայն`
<<Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
<<Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը`
...6) ենթակա է արդյոք պատժի ամբաստանյալն իր կատարած հանցանքի համար.
7) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի ամբաստանյալի նկատմամբ.
8) ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը…>>:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը 2009թ. դեկտեմբերի 18-ին կայացված թիվ ԵԱՔԴ/0078/01/09 քրեական գործով որոշման մեջ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցի վերաբերյալ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
<<… 9. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները: Սոցիալական արդարությունը վերականգնելու նպատակը բխում է արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի բովանդակությունից: Այն սահմանում է, որ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի, համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար: Սոցիալական արդարության վերականգնումը հնարավոր է, եթե հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակվի այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ ու բավարար է նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար:
10. Պատիժ նշանակելու արդարության սկզբունքը դրսևորվում է օրենքով նախատեսված մի շարք պահանջներով: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ: Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ պատժի տեսակը և չափը որոշվում է հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով: Պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով՝ հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ է և բավարար այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար:
11. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
Փաստորեն պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն առանց ռեալ (իրական) պատիժ կրելու դատապարտյալի ուղղվելու հնարավորության մասին: Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին:
12. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 2-րդ մասը սահմանում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, դատարանը պարտավոր է, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, հաշվի առնել նաև հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը: Դատարանի կողմից նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության վտանգավորության աստիճանին ու բնույթին:
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար կարևոր նշանակություն ունեն հանցագործության կատարման հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, մեղքի ձևը, հանցավորի կողմից այդ հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքները նախատեսելու բնույթն ու աստիճանը:>>
Վերը նշված հարցերի կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն իր դիրքորոշումներն է արտահայտել ԵԱԴԴ/0034/01/12, ԼԴ/0093/01/12, ՏԴ/0018/01/13, ԵԷԴ/0132/01/13, ԵԱՆԴ/0060/01/13, ԵԿԴ/0096/01/13, ԵԿԴ/0252/01/13, ԵՄԴ/0027/01/14, ԳԴ/0014/01/14, ՍԴ/0204/01/13, ՏԴ/0031/01/14, ՍԴ3/0174/01/14, ԵԱԴԴ/0011/01/14, ԵԱՔԴ/0091/01/14 և այլ որոշումներում:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը 2009թ. դեկտեմբերի 18-ի էդմոն Գերասիմի Ասատրյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով թիվ ԵԷԴ/0201/01/11 քրեական գործով որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
<<...14. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործություն կատարած անձանց նկատմամբ պատժի տեսակ և չափ ընտրելու, ինչպես նաև նրանց կողմից պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելու ընթացքում դատարանի կողմից հաշվի առնվող հանգամանքներին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Ա.Սահակյանի գործով կայացված որոշմամբ: Համաձայն այդ որոշման` «(...) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմի բնութագրիչ առանձնահատկությունն այն է, որ հանցանք կատարող անձը հասկանում է, որ իր գործողությունների (անգործության) արդյունքում կարող է հանրության համար վտանգավոր հետևանքներ առաջանան, այսինքն՝ նա գիտակցում է, որ իր կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման արդյունքում հնարավոր է տեղի ունենա վթար և մարդու (մարդկանց) կյանքին կամ առողջությանը հասցվի վնաս, սակայն, ցուցաբերելով հանցավոր անզգուշություն, այնուամենայնիվ, թույլ է տալիս նշված խախտումը՝ հույս ունենալով խուսափել հնարավոր ծանր հետևանքների առաջացումից:
Օբյեկտիվ կողմից նշված արարքը դրսևորվում է ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտմամբ, որոնցից առավել կոպիտ խախտումներն ամրագրված են Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքում:
(...) Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի վերաբերյալ գործերով պատժի տեսակ և չափ ընտրելիս դատարանները պետք է հաշվի առնեն հանցագործության կատարման եղանակը և հանգամանքները, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, հանցանքը կատարելուն նպաստող պայմանները, ինչպես նաև հանցանքի կատարումից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը:
Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ վերոնշյալ գործերով դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն տրանսպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթին, որի արդյունքում տեղի է ունեցել հանցագործությունը: Նշված հանգամանքի կարևորումը պայմանավորված է նրանով, որ Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 10-րդ գլխով նախատեսված՝ ճանապարհային երթևեկության կանոնների առավել կոպիտ խախտումները (լուսացույցի կամ կարգավորողի արգելող ազդանշանին չենթարկվելը, սահմանված արագությունը գերազանցելը, տրանսպորտային միջոցը ոչ սթափ վիճակում վարելը, տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված անձանց կողմից տրանսպորտային միջոցներ վարելը և այլն) վտանգ են առաջացնում ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների համար և առավել հավանական դարձնում հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը: Բացի այդ, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ տրանսպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը կարևոր նշանակություն ունի նաև հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին ճիշտ պատկերացում կազմելու համար» (տե՛ս Արամ Սերյոժայի Սահակյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի օգոստոսի 27-ի թիվ ԳԴ1/0003/01/10 որոշման 19-20-րդ կետերը):
15. Վերահաստատելով և զարգացնելով Ա.Սահակյանի գործով որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները` Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով տրանսպորտային միջոցի վարորդի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը ճիշտ գնահատելու համար պետք է առանձնակի ուշադրություն դարձվի կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքին:
Վճռաբեկ դատարանի վերոգրյալ դիրքորոշումը պայմանավորված է նրանով, որ թեև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի կողմից դրսևորվում է անզգուշություն, այլ խոսքով՝ արարքի սուբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է անզգուշությամբ, սակայն ճանապարհային երթևեկության և տրանսպորտային միջոցների շահագործման կանոնները հաճախ խախտվում են գիտակցաբար: Ընդ որում, վարորդը, ելնելով կոնկրետ իրադրությունից, իր վարած տրանսպորտային միջոցի առանձնահատկություններից և այլ հանգամանքներից, երբեմն նաև գիտակցում է, որ իր կողմից ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտում թույլ տալու դեպքում մարդու (մարդկանց) կյանքի կամ առողջության համար վտանգ կառաջացնի, սակայն, ցուցաբերելով հանցավոր անզգուշություն, այնուամենայնիվ, թույլ է տալիս նշված խախտումը:
16. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 30-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Անզգուշությամբ կատարված հանցանքը կարող է դրսևորվել ինքնավստահությամբ կամ անփութությամբ:
2. Հանցանքը համարվում է ինքնավստահությամբ կատարված, եթե անձը նախատեսել է իր գործողության (անգործության)` հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, սակայն առանց բավարար հիմքերի` ինքնավստահորեն հույս է ունեցել, որ դրանք կկանխվեն:
3. Հանցանքը համարվում է անփութությամբ կատարված, եթե անձը չի նախատեսել իր գործողության (անգործության)` հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, թեև տվյալ իրադրությունում պարտավոր էր և կարող էր նախատեսել դրանք»:
Մեջբերված քրեաիրավական դրույթի վերլուծությունից երևում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության հետևանքների նկատմամբ դրսևորվող անզգույշ մեղքի ձևը կարող է տարբեր կերպ արտահայտվել: Այսպես` հանցավոր ինքնավստահության դեպքում անձը գիտակցում է իր արարքի (գործողության կամ անգործության) պոտենցիալ վտանգավորությունը, նախատեսում է վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը և չնայած դրան, հույսը դնելով իր հմտությունների, անձանց, սարքավորումների և այլնի վրա, թույլ է տալիս սահմանված անվտանգության կանոնների խախտում` առանց բավարար հիմքերի հույս ունենալով, որ վտանգավոր հետևանքները կկանխվեն:
Հանցավոր անփութության օրենսդրական բնորոշումը ցույց է տալիս, որ անզգուշության այս տեսակը բնութագրվում է վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը չնախատեսելով: Այլ խոսքով՝ անփութությամբ գործող անձը, իրական հնարավորություն և պարտավորվածություն ունենալով նախատեսել վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, բավարար շրջահայացություն, ուշադրություն և հոգատարություն չի ցուցաբերում այդ հետևանքների առաջացումը թույլ չտալու համար:
17. Սույն որոշման նախորդ կետում շարադրված վերլուծության հիման վրա Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ դրսևորված անզգույշ մեղքի վերոգրյալ տարատեսակները, ելնելով գործի փաստական հանգամանքների առանձնահատկություններից, տարբեր կերպ են բնորոշում հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության աստիճանը: Այսպես` հանցավոր անփութության դեպքում անձը չի նախատեսում իր արարքի արդյունքում ծանր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, հետևաբար չի գիտակցում նաև իր կողմից տվյալ իրադրությունում թույլ տրված խախտման վտանգավորությունը: Մինչդեռ հանցավոր ինքնավստահության դեպքում անձը գիտակցում է, որ իր կողմից թույլ տրված խախտման արդյունքում կարող են վտանգավոր հետևանքներ առաջանալ, այսինքն` նա գիտակցում է իր արարքի վտանգավորությունը և, չնայած դրան, թույլ է տալիս նշված խախտումը, ինչը վկայում է հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության առավել բարձր աստիճանի մասին:
18. Վերոգրյալով պայմանավորված` Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը ճիշտ գնահատելու և որպես արդյունք հանցավորի նկատմամբ քրեաիրավական ներգործության համաչափ միջոց կիրառելու համար դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն այն հանգամանքին, թե տրանսպորտային միջոցի վարորդը ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտումն արդյոք գիտակցաբար է թույլ տվել: Բացի այդ, դատարանները պետք է գնահատեն, թե տվյալ խախտման արդյունքում, ինչպես ընդհանուր առմամբ, այնպես էլ կոնկրետ իրադրությունում որքանով էր հավանական ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու հնարավորությունը և որքանով էր ակնհայտ տրանսպորտային միջոցը վարողի համար իր կողմից թույլ տված խախտման և հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման միջև պատճառական կապի զարգացման հավանականությունը: Այլ խոսքով` համապատասխան գնահատականի պետք է արժանացվի կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը:
Ուստի, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ առանց նշված հանգամանքների գնահատման հնարավոր չէ ճիշտ պատկերացում կազմել ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին:...>>:
Առաջին ատյանի դատարանն ամբաստանյալ Ա. Հակոբյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս արձանագրել է հետևյալը.
<<... Ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս` պատժի չափը որոշելիս, դատարանը հաշվի է առնում ինչպես նրա կատարած արարքի բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը՝ թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը, հանցագործության կատարման եղանակը և հանգամանքները, հանցագործության կատարման մեջ նրա մեղավորության աստիճանը, հանցագործության կատարումից անմիջապես հետո և հարուցված քրեական գործի քննության ընթացքում նրա դրսևորած վարքագիծը, կատարված արարքի և դրա հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը, այնպես էլ արագացված կարգով անցկացված դատաքննության ընթացքում ուսումնասիրված` նրա անձը բնութագրող տվյալներն ու պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները։
Որպես ամբաստանյալ Ա.Հակոբյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ` դատարանը հաշվի է առնում, որ նա համաձայնվեց մեղադրանքի հետ և անկեղծորեն զղջաց կատարած հանցանքի համար, տուժողի իրավահաջորդի ներկայացուցիչը խնդրեց մեղմ պատիժ նշանակել նրա նկատմամբ։
Որպես ամբաստանյալ Ա.Հակոբյանի անձը բնութագրող տվյալներ՝ դատարանը հաշվի է առնում, որ նա առաջին անգամ է դատապարտվում և բնակության վայրում բնութագրվում է դրական։
Ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ դատական քննությամբ ձեռք չբերվեցին։...
Դատարանը, նկատի ունենալով ամբաստանյալի անձը, նրա պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները և պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը և, ելնելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված արդարության, պատասխանատվության անհատականացման ու պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից, հանգում է հետևության, որ ամբաստանյալ Ա.Հակոբյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով պետք է դատապարտվի ազատազրկման և նշանակված պատիժը պետք է կրի, նկատի ունենալով, որ ՀՀ քրեական օրենսգքրի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ այն պայմանականորեն չկիրառելն անհրաժեշտ ու բավարար չի կարող համարվել սոցիալական արդարությունը վերականգնելու և նրա կողմից նոր հանցագործությունների կատարումը կանխելու համար, այսինքն՝ նրա ուղղվելը հնարավոր է միայն պատիժը կրելու պայմաններում։
Միաժամանակ, հաշվի առնելով ամբաստանյալի կատարած հացագործության բնույթը, դատարանը գտնում է, որ նրա նկատմամբ պետք է նշանակվի նաև լրացուցիչ պատիժ` տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկում:...>>:
Վճռաբեկ դատարանի իրավական վերլուծությունների և ՀՀ քրեական օրենսդրության` պատժի կանոնակարգումը նախատեսող իրավադրույթների պահանջների համատեքստում քննության առնելով ամբաստանյալ Արտակ Հակոբյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը փաստացի կրելու հարցը` Վերաքննիչ դատարանը, բացահայտելով ամբաստանյալի կատարած արարքի վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, օրենքով պաշտպանվող հարաբերությունների սոցիալական նշանակությունը, հանցավորի անձը, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող վերը նշված հանգամանքները, առաջացած ծանր և անդառնալի հետևանքների պայմաններում, գտնում է, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր չէ առանց պատիժը կրելու և միայն այդ կերպ կարելի է հասնել ՀՀ քրեական օրենգրքի 48-րդ հոդվածով սահմանված պատժի նպատակներին` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ` Առաջին ատյանի դատարանը պատշաճ վերլուծության է ենթարկել կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթն ու աստիճանը, դրա առանձնահատկությունները, գործի կոնկրետ հանգամանքները, մասնավորապես այն, որ վերջինս թույլ է տվել ՃԵԿ-ի 65 կետի պահանջի խախտում` «Կիա» մակնիշի Տ 8933 պ/հ ավտոմեքենան սահմանված թույլատրելի առավելագույն 60 կմ/ժամը գերազանցող 80-85 կմ/ժամ արագությամբ վարել է Երևան քաղաքի Մաշտոց պողոտայով` Պարոնյան փողոցի կողմից դեպի Ամիրյան փողոցի ուղղությամբ իր ուղեմասի երրորդ գոտով, հոծ գծերից մոտ 0,5մ հեռավորությամբ և, հասնելով Մաշտոց պողոտայի և Խորենացի փողոցի խաչմերուկին` թույլ է տվել ՃԵԿ-ի 67 կետի պահանջին հակասող գործողություն, այն է` տեսնելով իր առջևում, հետիոտնի համար նախատեսված լուսացույցի կարմիր լույսի պայմաններում ձախից դեպի աջ հանգիստ քայլերով, ապա նաև` արագ քայլերով ուղիղ անկյան տակ հետիոտնային անցումներով պողոտան հատող հետիոտն Զինովև Միխայիլ Տիխոնովիչին, մինչ վրաերթի տեղին հասնելը` ժամանակին միջոցներ չի ձեռնարկել իր վարած ավտոմեքենայի ընթացքը դանդաղեցնելու կամ այն լրիվ կանգնեցնելու համար, որպեսզի հետիոտնը դուրս գա վտանգավոր գոտուց, որի տեխնիկական հնարավորությունն ունեցել է, որի հետևանքով ավտոմեքենայի առջևի ձախակողմյան հատվածով վրաերթի է ենթարկել Մ.Զինովևին և անզգուշությամբ պատճառել նրան մահ:
Վերաքննիչ դատարանը, ղեկավարվելով սույն որոշման մեջ նշված ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի դիրքորոշումներով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ ամբաստանյալ Ա. Հակոբյանի նկատմամբ նշանակված պատժի նպատակահարմարության հարցը քննության առնելիս՝ հաշվի է առնում նաև այն հանգամանքը, որ պատժի նպատակը միայն անձին ուղղելը չէ, այլ նաև սոցիալական արդարության վերականգնումը և հանցագործությունների կանխումը, ուստի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառումը պետք է վերլուծել պատժի բոլոր նպատակների իրականացման համատեքստում։
Վերը բերված հիմնավորումներով, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է հետևության, որ վերաքննիչ բողոքի քննության արդյունքում դատական ակտ կայացնելիս` Առաջին ատյանի դատարանի կողմից նյութական և դատավարական իրավունքի նորմերի խախտումներ թույլ չեն տրվել, դատավճիռն օրինական է, հիմնավորված ու պատճառաբանված, համապատասխանում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի պահանջներին, հետևաբար վիճարկվող դատական ակտը պետք է թողնել օրինական ուժի մեջ, իսկ պաշտպան Ա. Հոբոսյանի վերաքննիչ բողոքը` մերժել:
Վերաքննիչ դատարանի լիազորություններն ամրագրած ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 394-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի 1-ին պարբերության համաձայն` գործն ըստ էության լուծող դատական ակտերի վերաքննության արդյունքում վերաքննիչ դատարանը` մերժում է վերաքննիչ բողոքը` դատական ակտը թողնելով օրինական ուժի մեջ:
Ելնելով վերոգրյալներից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ, 394-րդ, 402-րդ, 404-րդ, 412-րդ և 418-րդ հոդվածներով, Վերաքննիչ դատարանը
Ո Ր Ո Շ Ե Ց
Ամբաստանյալ Արտակ Հակոբյանի պաշտպան Ա. Հոբոսյանի վերաքննիչ բողոքը` մերժել:
Ամբաստանյալ Արտակ Արթուրի Հակոբյանի վերաբերյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2016 թվականի հուլիսի 04-ի դատավճիռը` թողնել օրինական ուժի մեջ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` ստորագրություն
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` ստորագրություններ
Իսկականի հետ ճիշտ է`
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ռ. ԲԱՐՍԵՂՅԱՆ
Ո Ր Ո Շ Ո Ւ Մ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ
(այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան) ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ`
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ռ. ԲԱՐՍԵՂՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Կ. ՂԱԶԱՐՅԱՆ
Ա. ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ
ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` Ա. ՋՈՒԼՀԱԿՅԱՆԻ
Մասնակցությամբ`
ՄԵՂԱԴՐՈՂ` Ա. ՉԱԽՈՅԱՆԻ
ՊԱՇՏՊԱՆ` Ա. ՀՈԲՈՍՅԱՆԻ
ԱՄԲԱՍՏԱՆՅԱԼ` Ա. ՀԱԿՈԲՅԱՆԻ
2016 թվականի սեպտեմբերի 14-ին Երևան քաղաքում
դռնբաց դատական նիստում վճռաբեկության կանոններով քննության առնելով ամբաստանյալ Արտակ Արթուրի Հակոբյանի վերաբերյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի (այսուհետ` Առաջին ատյանի դատարան) 2016 թվականի հուլիսի 04-ի դատավճռի դեմ Ա. Հակոբյանի պաշտպան Ա. Հոբոսյանի վերաքննիչ բողոքը՝
ՊԱՐԶԵՑ
1.Գործի դատավարական նախապատմությունը
2015 թվականի սեպտեմբերի 06-ին ՀՀ ՔԿ Երևան քաղաքի քննչական վարչության քննիչ Հ. Պետրոսյանի կողմից` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հարուցվել է թիվ 60110015 քրեական գործը:
2015 թվականի սեպտեմբերի 09-ի ՀՀ ՔԿ Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՀԿԳ քննիչ Ա. Փարսադանյանի որոշմամբ թիվ 60110015 քրեական գործն ընդունվել է վարույթ և կատարվել նախաքննություն:
2016 թվականի ապրիլի 19-ի նախաքննության մարմնի որոշմամբ Արտակ Արթուրի Հակոբյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել չհեռանալու մասին ստորագրությունը:
2016 թվականի ապրիլի 19-ին նույն մարմնի որոշմամբ Արտակ Արթուրի Հակոբյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ` վերջինիս մեղադրանք առաջադրելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով:
2016 թվականի մայիսի 04-ին թիվ 60110015 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Արտակ Արթուրի Հակոբյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, մեղադրական եզրակացությամբ` ուղարկվել է Առաջին ատյանի դատարան, իսկ 2016թ. մայիսի 12-ին` ընդունվել նույն դատարանի դատավոր Գ. Պողոսյանի վարույթ:
Առաջին ատյանի դատարանի 2016 թվականի հուլիսի 04-ի դատավճռով (քրեական գործը քննվել է արագացված դատական կարգով) Արտակ Արթուրի Հակոբյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանք կատարելու մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակվել ազատազրկում 1 /մեկ/ տարի 6 /վեց/ ամիս ժամկետով՝ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելով 3 /երեք/ տարի ժամկետով:
Արտակ Արթուրի Հակոբյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված չհեռանալու մասին ստորագրությունը թողնվել է անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Առաջին ատյանի դատարանի վերոնշյալ դատավճռի դեմ 2016 թվականի հուլիսի 18-ին վերաքննիչ բողոք է ներկայացրել Ա. Հակոբյանի պաշտպան Ա. Հոբոսյանը:
Թիվ ԵԿԴ/0114/01/16 քրեական գործը Վերաքննիչ դատարան է ստացվել 2016 թվականի հուլիսի 21-ին:
Վերաքննիչ դատարանի 2016 թվականի հուլիսի 22-ի որոշմամբ Ա. Հակոբյանի պաշտպան Ա. Հոբոսյանի վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Արտակ Արթուրի Հակոբյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, Վերաքննիչ դատարանի դռնբաց դատական նիստում քննության է նշանակվել Վճռաբեկության կանոններով:
Վերաքննիչ բողոքի գրավոր պատասխան չի ներկայացվել:
2. Գործի փաստական հանգամանքները
Նախաքննական մարմնի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով Արտակ Արթուրի Հակոբյանին մեղադրանք է առաջադրվել և Առաջին ատյանի դատարանը հաստատված է համարել, որ նա, 2015թ. սեպտեմբերի 6-ին` ժամը 08:30-ի սահմաններում խախտելով ՃԵԿ-ի 65 կետի պահանջը «Կիա» մակնիշի Տ 8933 հ/հ ավտոմեքենան սահմանված թույլատրելի առավելագույն 60 կմ/ժամը գերազանցող՝ 80-85 կմ/ժամ արագությամբ վարել է Երևան քաղաքի Մաշտոց պողոտայով` Պարոնյան փողոցի կողմից դեպի Ամիրյան փողոցի ուղղությամբ իր ուղեմասի երրորդ գոտով, հոծ գծերից մոտ 0,5մ հեռավորությամբ։ Հասնելով Մաշտոց պողոտայի և Խորենացի փողոցի խաչմերուկին` թույլ է տվել ՃԵԿ-ի 67 կետի պահանջին հակասող գործողություն, այն է` տեսնելով իր առջևում, հետիոտնի համար նախատեսված լուսացույցի կարմիր լույսի պայմաններում ձախից դեպի աջ հանգիստ քայլերով, ապա նաև` արագ քայլերով ուղիղ անկյան տակ հետիոտնային անցումներով պողոտան հատող հետիոտն Զինովև Միխայիլ Տիխոնովիչին, մինչ վրաերթի տեղին հասնելը` ժամանակին միջոցներ չի ձեռնարկել իր վարած ավտոմեքենայի ընթացքը դանդաղեցնելու կամ այն լրիվ կանգնեցնելու համար, որպեսզի հետիոտնը դուրս գա վտանգավոր գոտուց, որի տեխնիկական հնարավորությունն ունեցել է, ավտոմեքենայի առջևի ձախակողմյան հատվածով վրաերթի է ենթարկել Մ.Զինովևին և անզգուշությամբ պատճառել նրան մահ` դրանով իսկ պայմանավորել տվյալ վրաերթի առաջացումը։
3. Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները, պահանջը
Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
Բողոքաբերը նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտն օրինական, հիմնավորված և արդարացի չէ:
Բողոք բերած անձը, վկայակոչելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 397-րդ հոդվածի 1-ին մասը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասը, 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասը, 61-րդ հոդվածը, նշել է, որ առաջադրված մեղադրանքում ինչպես նախաքննության ժամանակ, այնպես էլ դատարանում իր պաշտպանյալն իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել և զղջացել կատարածի համար, միաժամանակ միջնորդել է արագացված դատաքննության կարգի կիրառում:
Վկայակոչելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի Կարեն Հարությունյանի, Պարույր Բայրամյանի վերաբերյալ գործերով արտահայտած իրավական դիրքորոշումները, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածը`նշել է, որ իր պաշտպանյալի կողմից մեղքն ընդունելը, կատարածի համար անկեղծ զղջալն ու խոստովանական ցուցմունքներ տալը, արագացված դատաքննություն միջնորդելը, որպես նրա հետհանցավոր դրական վարքագիծ, վկայում է այն մասին, որ վերջինս այլևս գիտակցել է իր արարքի հանրային վտանգավորությունն ու զղջացել դրա համար, որպիսի պարագայում քրեական պատժի նպատակների իրացումը, այդ թվում` պատժի ենթարկված անձին ուղղելու հավանականությունը, զգալիորեն բարձրանում է, ուստի վերջիններս նույնպես պետք է գնահատել որպես Ա. Հակոբյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ:
Բողոքաբերը նշել է, որ իր պաշտպանյալի ուղղման և վերադաստիարակման մասին է վկայում նաև այն հանգամանքը, որ մեղադրանքը հիմնված է նաև վերջինիս խոստովանական ցուցմունքի վրա, այսինքն` Ա. Հակոբյանը ոչ միայն չի խոչընդոտել նախաքննության իրականացմանը, այլ նաև աջակցել է տալով խոստովանական ճշմարիտ ցուցմունքներ, դեպքից անմիջապես հետո չի փախել, այլ ինքն է զանգահարել շտապօգնություն, որպեսզի տուժողին հնարավորինս շուտ բժշկական օգնություն ցույց տրվի:
Ուստի հաշվի առնելով վերոշարադրյալը` բողոքաբերը գտել է, որ նման պայմաններում Ա. Հակոբյանի նկատմամբ իր կատարած արարքի համար նախատեսված պատժի խիստ տեսակը` ազատազրկումը նշանակելու անհրաժեշտությունը բացակայում է և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ հնարավոր կլինի ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակների իրացվելիությունը, ինչն առաջին ատյանի դատարանն անտեսել է:
Բողոքաբերը գտել է, որ չնայած իր պաշտպանյալի անձը բնութագրող տվյալները (նախկինում դատված չի եղել, կատարած հանցանքի համար անկեղծորեն զղջում է, խոստովանական ցուցմունքներ է տվել, առկա չեն վերջինիս պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ) Առաջին ատյանի դատարանը հաշվի է առել, սակայն նշանակել է խիստ պատիժ` ազատազրկում 1 տարի 6 ամիս ժամկետով:
Բողոքաբերը նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը հաշվի չի առել նաև Միխաիլ Զինովևի վարքագիծը, ով համաձայն 02.04.2016թ. թիվ 05081608 փորձագիտական եզրակացության՝ խախտել է <<Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին>> օրենքի 10-րդ կետը:
Քրեական գործի նյութերից հայտնի է, որ տուժող Մ. Ջինովևը ճանապարհի երթևեկելի մասն անցել է կարմիր լույսի տակ և նույնիսկ նկատելով մեքենային՝ կանգ չի առել անվտանգության կղզյակում և ավելի արագացրել է քայլերը, որով շփոթության մեջ է գցել Արտակ Արթուրի Հակոբյանին, և վերջինիս որքան էլ արգելակել է մեքենան, սակայն տեխնիկական տեսակետից այն եղել է ուշացած:
Վկայակոչելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի 4-րդ մասը, Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի մի շարք նախադեպային որոշումները` բողոքաբերը գտել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը չի պատճառաբանել` ինչու հնարավոր չի եղել Ա. Հակոբյանի նկատմամբ կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը վերոշարադրյալ մեղմացուցիչ հանգամանքների առկայության պարագայում:
Վկայակոչելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի թիվ ՎԲ-50/07, ՎԲ-139/07, ՎԲ-195/07, ՎԲ-01/08, ԵԿԴ/0034/01/08, ԱՎԴ2/0059/0108, ԵԱՔԴ/0078/01/09, ԼԴ2/0019/01/09, ՍԴ/0226/01/09, ԳԴ1/0003/01/10, ՍԴ/0085/01/10, ԵԿԴ/0126/01/10, ԵԷԴ/0201/01/11, ԵԱԴԴ/0034/01/12, ԼԴ/0093/01/12, ԵԿԴ/0252/01/13 գործերով արտահայտած իրավական դիրքորոշումները` բողոքաբերը գտել է, որ դրանցում արտահայտված դիրքորոշումները կարող են կիրառվել նաև իր պաշտպանյալի նկատմամբ:
Ելնելով վերոգրյալից, պաշտպան Ա. Հոբոսյանը խնդրել է Վերաքննիչ դատարանին` մասնակի բեկանել և փոփոխել Առաջին ատյանի դատարանի 2016 թվականի հուլիսի 04-ի դատական ակտը և Ա. Հակոբյանի նկատմամբ կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը և պատիժը պայմանականորեն չկիրառել` սահմանելով փորձաշրջան:
Վերաքննիչ դատարանում ամբաստանյալ Ա. Հակոբյանը և նրա պաշտպան Ա. Հոբոսյանն ամբողջությամբ պնդեցին վերաքննիչ բողոքը, խնդրեցին բավարարել այն:
Դատախազ Ա. Չախոյանն առարկեց վերաքննիչ բողոքի դեմ՝ խնդրելով մերժել այն և Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը թողնել օրինական ուժի մեջ:
4. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը
Վերաքննիչ դատարանը, քննության առնելով վերաքննիչ բողոքը` բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում, լսելով բողոքում ներկայացված հետևությունները հիմնավորելու մասին ամբաստանյալ Ա. Հակոբյանի և նրա պաշտպան Ա. Հոբոսյանի դիրքորոշումը, դատախազ Ա. Չախոյանի վերաքննիչ բողոքի դեմ առարկությունը, վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, ներքին համոզմամբ, հանգում է հետևության, որ մեղադրողի վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի 2016 թվականի հուլիսի 04-ի դատավճիռը` թողնել օրինական ուժի մեջ` հետևյալ պատճառաբանությամբ.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 381-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն` վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը ներկայացվում են բացառապես վերաքննիչ բողոքում, և դրանք չեն կարող փոփոխվել և լրացվել գործի դատական քննության ընթացքում:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերի համաձայն`
<< 1. Ավտոմեքենա կամ մեխանիկական այլ տրանսպորտային միջոց վարող անձի կողմից ճանապարհային երթևեկության կամ տրանսպորտային միջոցների շահագործման կանոնները խախտելը, որը մարդու առողջությանն անզգուշությամբ պատճառել է ծանր կամ միջին ծանրության վնաս՝
պատժվում է տուգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի առավելագույնը երկուհարյուրապատիկի չափով, կամ կալանքով՝ մեկից երեք ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով՝ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով կամ առանց դրա:
2. Նույն արարքը, որն անզգուշությամբ առաջացրել է մարդու մահ՝
պատժվում է ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը հինգ տարի ժամկետով՝ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով:>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 5-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
<<Արարքի հանցավորությունը, դրա պատժելիությունը և քրեաիրավական այլ հետևանքները որոշվում են միայն քրեական օրենքով>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն.
<<1. Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի՝ համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար>>:
Համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի համաձայն.
<<1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից ու ազատություններից օրենքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
2. Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով սահմանված են պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները:
<<1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները>>:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները>>:
Քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի վերը թվարկված դրույթներից հետևում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերի համաձայն`
<<Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
<<Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը`
...6) ենթակա է արդյոք պատժի ամբաստանյալն իր կատարած հանցանքի համար.
7) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի ամբաստանյալի նկատմամբ.
8) ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը…>>:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը 2009թ. դեկտեմբերի 18-ին կայացված թիվ ԵԱՔԴ/0078/01/09 քրեական գործով որոշման մեջ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցի վերաբերյալ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
<<… 9. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները: Սոցիալական արդարությունը վերականգնելու նպատակը բխում է արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի բովանդակությունից: Այն սահմանում է, որ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի, համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար: Սոցիալական արդարության վերականգնումը հնարավոր է, եթե հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակվի այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ ու բավարար է նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար:
10. Պատիժ նշանակելու արդարության սկզբունքը դրսևորվում է օրենքով նախատեսված մի շարք պահանջներով: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ: Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ պատժի տեսակը և չափը որոշվում է հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով: Պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով՝ հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ է և բավարար այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար:
11. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
Փաստորեն պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն առանց ռեալ (իրական) պատիժ կրելու դատապարտյալի ուղղվելու հնարավորության մասին: Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին:
12. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 2-րդ մասը սահմանում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, դատարանը պարտավոր է, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, հաշվի առնել նաև հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը: Դատարանի կողմից նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության վտանգավորության աստիճանին ու բնույթին:
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար կարևոր նշանակություն ունեն հանցագործության կատարման հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, մեղքի ձևը, հանցավորի կողմից այդ հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքները նախատեսելու բնույթն ու աստիճանը:>>
Վերը նշված հարցերի կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն իր դիրքորոշումներն է արտահայտել ԵԱԴԴ/0034/01/12, ԼԴ/0093/01/12, ՏԴ/0018/01/13, ԵԷԴ/0132/01/13, ԵԱՆԴ/0060/01/13, ԵԿԴ/0096/01/13, ԵԿԴ/0252/01/13, ԵՄԴ/0027/01/14, ԳԴ/0014/01/14, ՍԴ/0204/01/13, ՏԴ/0031/01/14, ՍԴ3/0174/01/14, ԵԱԴԴ/0011/01/14, ԵԱՔԴ/0091/01/14 և այլ որոշումներում:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը 2009թ. դեկտեմբերի 18-ի էդմոն Գերասիմի Ասատրյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով թիվ ԵԷԴ/0201/01/11 քրեական գործով որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
<<...14. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործություն կատարած անձանց նկատմամբ պատժի տեսակ և չափ ընտրելու, ինչպես նաև նրանց կողմից պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելու ընթացքում դատարանի կողմից հաշվի առնվող հանգամանքներին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Ա.Սահակյանի գործով կայացված որոշմամբ: Համաձայն այդ որոշման` «(...) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմի բնութագրիչ առանձնահատկությունն այն է, որ հանցանք կատարող անձը հասկանում է, որ իր գործողությունների (անգործության) արդյունքում կարող է հանրության համար վտանգավոր հետևանքներ առաջանան, այսինքն՝ նա գիտակցում է, որ իր կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման արդյունքում հնարավոր է տեղի ունենա վթար և մարդու (մարդկանց) կյանքին կամ առողջությանը հասցվի վնաս, սակայն, ցուցաբերելով հանցավոր անզգուշություն, այնուամենայնիվ, թույլ է տալիս նշված խախտումը՝ հույս ունենալով խուսափել հնարավոր ծանր հետևանքների առաջացումից:
Օբյեկտիվ կողմից նշված արարքը դրսևորվում է ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտմամբ, որոնցից առավել կոպիտ խախտումներն ամրագրված են Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքում:
(...) Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի վերաբերյալ գործերով պատժի տեսակ և չափ ընտրելիս դատարանները պետք է հաշվի առնեն հանցագործության կատարման եղանակը և հանգամանքները, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, հանցանքը կատարելուն նպաստող պայմանները, ինչպես նաև հանցանքի կատարումից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը:
Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ վերոնշյալ գործերով դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն տրանսպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթին, որի արդյունքում տեղի է ունեցել հանցագործությունը: Նշված հանգամանքի կարևորումը պայմանավորված է նրանով, որ Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 10-րդ գլխով նախատեսված՝ ճանապարհային երթևեկության կանոնների առավել կոպիտ խախտումները (լուսացույցի կամ կարգավորողի արգելող ազդանշանին չենթարկվելը, սահմանված արագությունը գերազանցելը, տրանսպորտային միջոցը ոչ սթափ վիճակում վարելը, տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված անձանց կողմից տրանսպորտային միջոցներ վարելը և այլն) վտանգ են առաջացնում ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների համար և առավել հավանական դարձնում հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը: Բացի այդ, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ տրանսպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը կարևոր նշանակություն ունի նաև հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին ճիշտ պատկերացում կազմելու համար» (տե՛ս Արամ Սերյոժայի Սահակյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի օգոստոսի 27-ի թիվ ԳԴ1/0003/01/10 որոշման 19-20-րդ կետերը):
15. Վերահաստատելով և զարգացնելով Ա.Սահակյանի գործով որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները` Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով տրանսպորտային միջոցի վարորդի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը ճիշտ գնահատելու համար պետք է առանձնակի ուշադրություն դարձվի կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքին:
Վճռաբեկ դատարանի վերոգրյալ դիրքորոշումը պայմանավորված է նրանով, որ թեև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի կողմից դրսևորվում է անզգուշություն, այլ խոսքով՝ արարքի սուբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է անզգուշությամբ, սակայն ճանապարհային երթևեկության և տրանսպորտային միջոցների շահագործման կանոնները հաճախ խախտվում են գիտակցաբար: Ընդ որում, վարորդը, ելնելով կոնկրետ իրադրությունից, իր վարած տրանսպորտային միջոցի առանձնահատկություններից և այլ հանգամանքներից, երբեմն նաև գիտակցում է, որ իր կողմից ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտում թույլ տալու դեպքում մարդու (մարդկանց) կյանքի կամ առողջության համար վտանգ կառաջացնի, սակայն, ցուցաբերելով հանցավոր անզգուշություն, այնուամենայնիվ, թույլ է տալիս նշված խախտումը:
16. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 30-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Անզգուշությամբ կատարված հանցանքը կարող է դրսևորվել ինքնավստահությամբ կամ անփութությամբ:
2. Հանցանքը համարվում է ինքնավստահությամբ կատարված, եթե անձը նախատեսել է իր գործողության (անգործության)` հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, սակայն առանց բավարար հիմքերի` ինքնավստահորեն հույս է ունեցել, որ դրանք կկանխվեն:
3. Հանցանքը համարվում է անփութությամբ կատարված, եթե անձը չի նախատեսել իր գործողության (անգործության)` հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, թեև տվյալ իրադրությունում պարտավոր էր և կարող էր նախատեսել դրանք»:
Մեջբերված քրեաիրավական դրույթի վերլուծությունից երևում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության հետևանքների նկատմամբ դրսևորվող անզգույշ մեղքի ձևը կարող է տարբեր կերպ արտահայտվել: Այսպես` հանցավոր ինքնավստահության դեպքում անձը գիտակցում է իր արարքի (գործողության կամ անգործության) պոտենցիալ վտանգավորությունը, նախատեսում է վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը և չնայած դրան, հույսը դնելով իր հմտությունների, անձանց, սարքավորումների և այլնի վրա, թույլ է տալիս սահմանված անվտանգության կանոնների խախտում` առանց բավարար հիմքերի հույս ունենալով, որ վտանգավոր հետևանքները կկանխվեն:
Հանցավոր անփութության օրենսդրական բնորոշումը ցույց է տալիս, որ անզգուշության այս տեսակը բնութագրվում է վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը չնախատեսելով: Այլ խոսքով՝ անփութությամբ գործող անձը, իրական հնարավորություն և պարտավորվածություն ունենալով նախատեսել վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, բավարար շրջահայացություն, ուշադրություն և հոգատարություն չի ցուցաբերում այդ հետևանքների առաջացումը թույլ չտալու համար:
17. Սույն որոշման նախորդ կետում շարադրված վերլուծության հիման վրա Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ դրսևորված անզգույշ մեղքի վերոգրյալ տարատեսակները, ելնելով գործի փաստական հանգամանքների առանձնահատկություններից, տարբեր կերպ են բնորոշում հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության աստիճանը: Այսպես` հանցավոր անփութության դեպքում անձը չի նախատեսում իր արարքի արդյունքում ծանր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, հետևաբար չի գիտակցում նաև իր կողմից տվյալ իրադրությունում թույլ տրված խախտման վտանգավորությունը: Մինչդեռ հանցավոր ինքնավստահության դեպքում անձը գիտակցում է, որ իր կողմից թույլ տրված խախտման արդյունքում կարող են վտանգավոր հետևանքներ առաջանալ, այսինքն` նա գիտակցում է իր արարքի վտանգավորությունը և, չնայած դրան, թույլ է տալիս նշված խախտումը, ինչը վկայում է հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության առավել բարձր աստիճանի մասին:
18. Վերոգրյալով պայմանավորված` Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը ճիշտ գնահատելու և որպես արդյունք հանցավորի նկատմամբ քրեաիրավական ներգործության համաչափ միջոց կիրառելու համար դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն այն հանգամանքին, թե տրանսպորտային միջոցի վարորդը ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտումն արդյոք գիտակցաբար է թույլ տվել: Բացի այդ, դատարանները պետք է գնահատեն, թե տվյալ խախտման արդյունքում, ինչպես ընդհանուր առմամբ, այնպես էլ կոնկրետ իրադրությունում որքանով էր հավանական ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու հնարավորությունը և որքանով էր ակնհայտ տրանսպորտային միջոցը վարողի համար իր կողմից թույլ տված խախտման և հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման միջև պատճառական կապի զարգացման հավանականությունը: Այլ խոսքով` համապատասխան գնահատականի պետք է արժանացվի կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը:
Ուստի, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ առանց նշված հանգամանքների գնահատման հնարավոր չէ ճիշտ պատկերացում կազմել ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին:...>>:
Առաջին ատյանի դատարանն ամբաստանյալ Ա. Հակոբյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս արձանագրել է հետևյալը.
<<... Ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս` պատժի չափը որոշելիս, դատարանը հաշվի է առնում ինչպես նրա կատարած արարքի բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը՝ թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը, հանցագործության կատարման եղանակը և հանգամանքները, հանցագործության կատարման մեջ նրա մեղավորության աստիճանը, հանցագործության կատարումից անմիջապես հետո և հարուցված քրեական գործի քննության ընթացքում նրա դրսևորած վարքագիծը, կատարված արարքի և դրա հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը, այնպես էլ արագացված կարգով անցկացված դատաքննության ընթացքում ուսումնասիրված` նրա անձը բնութագրող տվյալներն ու պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները։
Որպես ամբաստանյալ Ա.Հակոբյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ` դատարանը հաշվի է առնում, որ նա համաձայնվեց մեղադրանքի հետ և անկեղծորեն զղջաց կատարած հանցանքի համար, տուժողի իրավահաջորդի ներկայացուցիչը խնդրեց մեղմ պատիժ նշանակել նրա նկատմամբ։
Որպես ամբաստանյալ Ա.Հակոբյանի անձը բնութագրող տվյալներ՝ դատարանը հաշվի է առնում, որ նա առաջին անգամ է դատապարտվում և բնակության վայրում բնութագրվում է դրական։
Ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ դատական քննությամբ ձեռք չբերվեցին։...
Դատարանը, նկատի ունենալով ամբաստանյալի անձը, նրա պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները և պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը և, ելնելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված արդարության, պատասխանատվության անհատականացման ու պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից, հանգում է հետևության, որ ամբաստանյալ Ա.Հակոբյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով պետք է դատապարտվի ազատազրկման և նշանակված պատիժը պետք է կրի, նկատի ունենալով, որ ՀՀ քրեական օրենսգքրի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ այն պայմանականորեն չկիրառելն անհրաժեշտ ու բավարար չի կարող համարվել սոցիալական արդարությունը վերականգնելու և նրա կողմից նոր հանցագործությունների կատարումը կանխելու համար, այսինքն՝ նրա ուղղվելը հնարավոր է միայն պատիժը կրելու պայմաններում։
Միաժամանակ, հաշվի առնելով ամբաստանյալի կատարած հացագործության բնույթը, դատարանը գտնում է, որ նրա նկատմամբ պետք է նշանակվի նաև լրացուցիչ պատիժ` տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկում:...>>:
Վճռաբեկ դատարանի իրավական վերլուծությունների և ՀՀ քրեական օրենսդրության` պատժի կանոնակարգումը նախատեսող իրավադրույթների պահանջների համատեքստում քննության առնելով ամբաստանյալ Արտակ Հակոբյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը փաստացի կրելու հարցը` Վերաքննիչ դատարանը, բացահայտելով ամբաստանյալի կատարած արարքի վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, օրենքով պաշտպանվող հարաբերությունների սոցիալական նշանակությունը, հանցավորի անձը, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող վերը նշված հանգամանքները, առաջացած ծանր և անդառնալի հետևանքների պայմաններում, գտնում է, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր չէ առանց պատիժը կրելու և միայն այդ կերպ կարելի է հասնել ՀՀ քրեական օրենգրքի 48-րդ հոդվածով սահմանված պատժի նպատակներին` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ` Առաջին ատյանի դատարանը պատշաճ վերլուծության է ենթարկել կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթն ու աստիճանը, դրա առանձնահատկությունները, գործի կոնկրետ հանգամանքները, մասնավորապես այն, որ վերջինս թույլ է տվել ՃԵԿ-ի 65 կետի պահանջի խախտում` «Կիա» մակնիշի Տ 8933 պ/հ ավտոմեքենան սահմանված թույլատրելի առավելագույն 60 կմ/ժամը գերազանցող 80-85 կմ/ժամ արագությամբ վարել է Երևան քաղաքի Մաշտոց պողոտայով` Պարոնյան փողոցի կողմից դեպի Ամիրյան փողոցի ուղղությամբ իր ուղեմասի երրորդ գոտով, հոծ գծերից մոտ 0,5մ հեռավորությամբ և, հասնելով Մաշտոց պողոտայի և Խորենացի փողոցի խաչմերուկին` թույլ է տվել ՃԵԿ-ի 67 կետի պահանջին հակասող գործողություն, այն է` տեսնելով իր առջևում, հետիոտնի համար նախատեսված լուսացույցի կարմիր լույսի պայմաններում ձախից դեպի աջ հանգիստ քայլերով, ապա նաև` արագ քայլերով ուղիղ անկյան տակ հետիոտնային անցումներով պողոտան հատող հետիոտն Զինովև Միխայիլ Տիխոնովիչին, մինչ վրաերթի տեղին հասնելը` ժամանակին միջոցներ չի ձեռնարկել իր վարած ավտոմեքենայի ընթացքը դանդաղեցնելու կամ այն լրիվ կանգնեցնելու համար, որպեսզի հետիոտնը դուրս գա վտանգավոր գոտուց, որի տեխնիկական հնարավորությունն ունեցել է, որի հետևանքով ավտոմեքենայի առջևի ձախակողմյան հատվածով վրաերթի է ենթարկել Մ.Զինովևին և անզգուշությամբ պատճառել նրան մահ:
Վերաքննիչ դատարանը, ղեկավարվելով սույն որոշման մեջ նշված ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի դիրքորոշումներով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ ամբաստանյալ Ա. Հակոբյանի նկատմամբ նշանակված պատժի նպատակահարմարության հարցը քննության առնելիս՝ հաշվի է առնում նաև այն հանգամանքը, որ պատժի նպատակը միայն անձին ուղղելը չէ, այլ նաև սոցիալական արդարության վերականգնումը և հանցագործությունների կանխումը, ուստի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառումը պետք է վերլուծել պատժի բոլոր նպատակների իրականացման համատեքստում։
Վերը բերված հիմնավորումներով, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է հետևության, որ վերաքննիչ բողոքի քննության արդյունքում դատական ակտ կայացնելիս` Առաջին ատյանի դատարանի կողմից նյութական և դատավարական իրավունքի նորմերի խախտումներ թույլ չեն տրվել, դատավճիռն օրինական է, հիմնավորված ու պատճառաբանված, համապատասխանում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի պահանջներին, հետևաբար վիճարկվող դատական ակտը պետք է թողնել օրինական ուժի մեջ, իսկ պաշտպան Ա. Հոբոսյանի վերաքննիչ բողոքը` մերժել:
Վերաքննիչ դատարանի լիազորություններն ամրագրած ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 394-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի 1-ին պարբերության համաձայն` գործն ըստ էության լուծող դատական ակտերի վերաքննության արդյունքում վերաքննիչ դատարանը` մերժում է վերաքննիչ բողոքը` դատական ակտը թողնելով օրինական ուժի մեջ:
Ելնելով վերոգրյալներից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ, 394-րդ, 402-րդ, 404-րդ, 412-րդ և 418-րդ հոդվածներով, Վերաքննիչ դատարանը
Ո Ր Ո Շ Ե Ց
Ամբաստանյալ Արտակ Հակոբյանի պաշտպան Ա. Հոբոսյանի վերաքննիչ բողոքը` մերժել:
Ամբաստանյալ Արտակ Արթուրի Հակոբյանի վերաբերյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2016 թվականի հուլիսի 04-ի դատավճիռը` թողնել օրինական ուժի մեջ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` ստորագրություն
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` ստորագրություններ
Իսկականի հետ ճիշտ է`
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ռ. ԲԱՐՍԵՂՅԱՆ
ԵԿԴ/0114/01/16
Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
04 հուլիսի 2016թ. ք.Երևան
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների
ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը՝
նախագահությամբ`
դատավոր Գ.ՊՈՂՈՍՅԱՆԻ
քարտուղարությամբ` Ն.ԹՈՒՄԱՆՅԱՆԻ
մասնակցությամբ`
մեղադրողներ Ա.ՉԱԽՈՅԱՆԻ
Գ.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆԻ
տուժողի իրավահաջորդի
ներկայացուցիչ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆԻ
ամբաստանյալ Ա.ՀԱԿՈԲՅԱՆԻ
պաշտպան Ա.ՀՈԲՈՍՅԱՆԻ
դատարանում` դռնբաց դատական նիստում, քննեց գործն ըստ մեղադրանքի Արտակ Արթուրի Հակոբյանի` ծնված 12.09.1987թ. ՌԴ Օմսկ քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղա-քացի, ամուրի, 8-ամյա կրթությամբ, առողջ, չի աշխատում, չդատված, բնակվում է` ք.Երևան, Հույսի Ավան 5-րդ փողոց, 2-րդ թաղամաս, տուն հ. 81, արգելանքի տակ չէ, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով։
Ամբաստանյալ Ա.Հակոբյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա. «2015թ. սեպտեմբերի 6-ին` ժամը 08.30-ի սահմաններում« խախտելով ՃԵԿ-ի 65 կետի պահանջը« «Կիա» մակնիշի Տ 8933 պ/հ ավտոմեքենան սահմանված թույլատրելի առավելագույն 60 կմ/ժամը գերազանցող 80-85 կմ/ ժամ արագությամբ վարել է Երևան քաղաքի Մաշտոց պողոտայով` Պարոնյան փողոցի կող-մից դեպի Ամիրյան փողոցի ուղղությամբ« իր ուղեմասի երրորդ գոտով« հոծ գծերից մոտ 0«5մ հեռավորությամբ։ Հասնելով Մաշտոց պողոտայի և Խորենացի փողոցի խաչմերուկին` թույլ է տվել ՃԵԿ-ի 67 կետի պահանջին հակասող գործողություն« այն է` տեսնելով իր առջևում« հետիոտնի համար նախատեսված լուսացույցի կարմիր լույսի պայմաններում ձախից դեպի աջ հանգիստ քայլերով« ապա նաև` արագ քայլերով« ուղիղ անկյան տակ« հետիոտնային ան-ցումներով պողոտան հատող հետիոտն Զինովև Միխայիլ Տիխոնովիչին« մինչ վրաերթի տե-ղին հասնելը` ժամանակին միջոցներ չի ձեռնարկել իր վարած ավտոմեքենայի ընթացքը դանդաղեցնելու կամ այն լրիվ կանգնեցնելու համար« որպեսզի հետիոտնը դուրս գա վտան-գավոր գոտուց« որի տեխնիկական հնարավորությունն ունեցել է« ավտոմեքենայի առջևի ձա-խակողմյան հատվածով վրաերթի է ենթարկել Մ.Զինովևին և անզգուշությամբ պատճառել նրան մահ` դրանով իսկ պայմանավորել տվյալ վրաերթի առաջացումը»։
Ամբաստանյալ Ա.Հակոբյանը, մինչև դատաքննությունն սկսվելը, միջնորդեց կիրառել արագացված դատական քննության կարգ ու հայտարարեց, որ միջնորդությունը ներկայաց-նում է կամավոր` իր պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո, առաջադրված մեղադրանքն իրեն պարզ է, համաձայն է մեղադրանքի հետ, առաջադրված մեղադրանքում իրեն լիովին մե-ղավոր է ճանաչում և գիտակցում է արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնե-լու հետևանքները։
Մեղադրողը մեղադրական եզրակացությունը հաստատելիս չի առարկել արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու դեմ, իսկ տուժողի իրավահաջորդի ներկայացուցիչը չառարկեց ամբաստանյալի միջնորդությանը։
Դատարանի որոշմամբ ամբաստանյալի միջնորդությունը բավարարվել է և դատական քննությունն անցկացվել է արագացված կարգով։
Դատարանը, հաշվի առնելով առաջադրված մեղադրանքի հետ ամբաստանյալի հա-մաձայն լինելու հանգամանքը և հանգելով եզրակացության, որ մեղադրանքը, որի հետ հա-մաձայնվեց ամբաստանյալը, հիմնավորված է ու հաստատվում է քրեական գործով հավաք-ված ապացույցներով, գտնում է, որ ամբաստանյալ Ա.Հակոբյանը կատարել է հանցանք` նա-խատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, որով և նա պետք է պա-տասխանատվության ենթարկվի։
Ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս` պատժի չափը որոշելիս, դատա-րանը հաշվի է առնում ինչպես նրա կատարած արարքի բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը՝ թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը, հանցագործության կատարման եղանակը և հանգամանքները, հանցա-գործության կատարման մեջ նրա մեղավորության աստիճանը, հանցագործության կատա-րումից անմիջապես հետո և հարուցված քրեական գործի քննության ընթացքում նրա դրսևո-րած վարքագիծը, կատարված արարքի և դրա հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատ-մամբ դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը, այնպես էլ արագացված կարգով անցկաց-ված դատաքննության ընթացքում ուսումնասիրված` նրա անձը բնութագրող տվյալներն ու պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները։
Որպես ամբաստանյալ Ա.Հակոբյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմաց-նող հանգամանքներ` դատարանը հաշվի է առնում, որ նա համաձայնվեց մեղադրանքի հետ և անկեղծորեն զղջաց կատարած հանցանքի համար, տուժողի իրավահաջորդի ներկայա-ցուցիչը խնդրեց մեղմ պատիժ նշանակել նրա նկատմամբ։
Որպես ամբաստանյալ Ա.Հակոբյանի անձը բնութագրող տվյալներ՝ դատարանը հաշ-վի է առնում, որ նա առաջին անգամ է դատապարտվում և բնակության վայրում բնութագըր-վում է դրական։
Ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ դատական քննությամբ ձեռք չբերվեցին։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի՝ համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը« դա կատարելու հանգամանքներին« հանցավորի անձնավորությանը« անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` «Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը« ուղղել պատժի ենթարկված անձին« ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ« որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները։
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով« հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով« այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանք-ներով։
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակ-վում է« եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները»։
Մեջբերված իրավական նորմերը Վճռաբեկ դատարանը վերլուծել և դրանց վերաբեր-յալ իրավական դիրքորոշումներ է հայտնել թիվ ՎԲ-50/07« ՎԲ-142/07« ՎԲ-192/07« ՎԲ-201/07« ԵՇԴ/0029/01/08« ԵԿԴ/0042/01/11« ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումնե-րում։ Նշված որոշումներում Վճռաբեկ դատարանի ձևավորած կայուն նախադեպային իրա-վունքի համաձայն՝ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրա-վական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ։ Պատիժն ար-դարացի է« եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը« ինչպես նաև բավարար պատ-ժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից։ Պատժի արդարության պահանջներից նահան-ջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։ Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի« իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են։ Հետևաբար կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևա-վորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի« հան-ցավորի անձի« պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա։ Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեա-կան օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահո-վելու անհրաժեշտությունից։
Դատարանը, նկատի ունենալով ամբաստանյալի անձը, նրա պատասխանատվութ-յունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները և պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը և, ելնելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված արդարության, պատասխանատվության անհա-տականացման ու պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից, հանգում է հետևության, որ ամբաստանյալ Ա.Հակոբյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով պետք է դատապարտվի ազատազրկման և նշանակված պատիժը պետք է կրի, նկատի ունե-նալով, որ ՀՀ քրեական օրենսգքրի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ այն պայմանականորեն չկի-րառելն անհրաժեշտ ու բավարար չի կարող համարվել սոցիալական արդարությունը վերա-կանգնելու և նրա կողմից նոր հանցագործությունների կատարումը կանխելու համար, այս-ինքն՝ նրա ուղղվելը հնարավոր է միայն պատիժը կրելու պայմաններում։
Միաժամանակ, հաշվի առնելով ամբաստանյալի կատարած հացագործության բնույ-թը, դատարանը գտնում է, որ նրա նկատմամբ պետք է նշանակվի նաև լրացուցիչ պատիժ` տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկում։
Դատարանը, քննության առնելով իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցը, գտնում է, որ «Կիա» մակնիշի Տ 8933 հաշվառման համարանիշով ավտոմեքենան պետք է թողնվի «Անուշ Ավետիսյան» ՍՊ ընկերության տնօրինմանը, իսկ Մ.Զինովևի արտաքին հագուստ-ներն ու կոշիկները պետք է հանձնվեն տուժողի իրավահաջորդի ներկայացուցիչ Ա.Բաղդա-սարյանին։
Տուժողի իրավահաջորդի ներկայացուցչի կողմից քաղաքացիական հայց չհարուցվեց։
Դատարանը, քննության առնելով խափանման միջոցի հարցը, գտնում է, որ ամբաս-տանյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը` ստորագրություն` չհեռանալու մասին, մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, պետք է թողնվի անփոփոխ, իսկ ազատա-զրկման ձևով նշանակված նրա պատժի կրման սկիզբը պետք է հաշվվի նրան արգելանքի վերցնելու օրվանից։
Վերոգրյալների հիման վրա ու ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենս-գրքի 119-րդ, 357-360-րդ, 365-րդ և 369-372-րդ հոդվածներով` դատարանը
Վ Ճ Ռ Ե Ց
Արտակ Արթուրի Հակոբյանին ճանաչել մեղավոր ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդ-վածի 2-րդ մասով և դատապարտել ազատազրկման 1 (մեկ) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով` տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելով 3 (երեք) տարի ժամկետով։
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո իրեղեն ապացույց ճանաչված «Կիա» մակնիշի Տ 8933 հաշվառման համարանիշով ավտոմեքենան թողնել «Անուշ Ավետիս-յան» ՍՊ ընկերության տնօրինմանը, իսկ Մ.Զինովևի արտաքին հագուստները և կոշիկները հանձնել տուժողի իրավահաջորդի ներկայացուցիչ Ա.Բաղդասարյանին։
Ա.Հակոբյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` ստորագրություն` չհեռա-նալու մասին, թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, իսկ ազա-տազրկման ձևով նշանակված պատժի կրման սկիզբը հաշվել նրան արգելանքի վերցնելու օրվանից։
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` հրապա-րակվելու օրվանից հետո` մեկամսյա ժամկետում։
ԴԱՏԱՎՈՐ` Գ.ՊՈՂՈՍՅԱՆ
Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
04 հուլիսի 2016թ. ք.Երևան
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների
ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը՝
նախագահությամբ`
դատավոր Գ.ՊՈՂՈՍՅԱՆԻ
քարտուղարությամբ` Ն.ԹՈՒՄԱՆՅԱՆԻ
մասնակցությամբ`
մեղադրողներ Ա.ՉԱԽՈՅԱՆԻ
Գ.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆԻ
տուժողի իրավահաջորդի
ներկայացուցիչ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆԻ
ամբաստանյալ Ա.ՀԱԿՈԲՅԱՆԻ
պաշտպան Ա.ՀՈԲՈՍՅԱՆԻ
դատարանում` դռնբաց դատական նիստում, քննեց գործն ըստ մեղադրանքի Արտակ Արթուրի Հակոբյանի` ծնված 12.09.1987թ. ՌԴ Օմսկ քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղա-քացի, ամուրի, 8-ամյա կրթությամբ, առողջ, չի աշխատում, չդատված, բնակվում է` ք.Երևան, Հույսի Ավան 5-րդ փողոց, 2-րդ թաղամաս, տուն հ. 81, արգելանքի տակ չէ, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով։
Ամբաստանյալ Ա.Հակոբյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա. «2015թ. սեպտեմբերի 6-ին` ժամը 08.30-ի սահմաններում« խախտելով ՃԵԿ-ի 65 կետի պահանջը« «Կիա» մակնիշի Տ 8933 պ/հ ավտոմեքենան սահմանված թույլատրելի առավելագույն 60 կմ/ժամը գերազանցող 80-85 կմ/ ժամ արագությամբ վարել է Երևան քաղաքի Մաշտոց պողոտայով` Պարոնյան փողոցի կող-մից դեպի Ամիրյան փողոցի ուղղությամբ« իր ուղեմասի երրորդ գոտով« հոծ գծերից մոտ 0«5մ հեռավորությամբ։ Հասնելով Մաշտոց պողոտայի և Խորենացի փողոցի խաչմերուկին` թույլ է տվել ՃԵԿ-ի 67 կետի պահանջին հակասող գործողություն« այն է` տեսնելով իր առջևում« հետիոտնի համար նախատեսված լուսացույցի կարմիր լույսի պայմաններում ձախից դեպի աջ հանգիստ քայլերով« ապա նաև` արագ քայլերով« ուղիղ անկյան տակ« հետիոտնային ան-ցումներով պողոտան հատող հետիոտն Զինովև Միխայիլ Տիխոնովիչին« մինչ վրաերթի տե-ղին հասնելը` ժամանակին միջոցներ չի ձեռնարկել իր վարած ավտոմեքենայի ընթացքը դանդաղեցնելու կամ այն լրիվ կանգնեցնելու համար« որպեսզի հետիոտնը դուրս գա վտան-գավոր գոտուց« որի տեխնիկական հնարավորությունն ունեցել է« ավտոմեքենայի առջևի ձա-խակողմյան հատվածով վրաերթի է ենթարկել Մ.Զինովևին և անզգուշությամբ պատճառել նրան մահ` դրանով իսկ պայմանավորել տվյալ վրաերթի առաջացումը»։
Ամբաստանյալ Ա.Հակոբյանը, մինչև դատաքննությունն սկսվելը, միջնորդեց կիրառել արագացված դատական քննության կարգ ու հայտարարեց, որ միջնորդությունը ներկայաց-նում է կամավոր` իր պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո, առաջադրված մեղադրանքն իրեն պարզ է, համաձայն է մեղադրանքի հետ, առաջադրված մեղադրանքում իրեն լիովին մե-ղավոր է ճանաչում և գիտակցում է արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնե-լու հետևանքները։
Մեղադրողը մեղադրական եզրակացությունը հաստատելիս չի առարկել արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու դեմ, իսկ տուժողի իրավահաջորդի ներկայացուցիչը չառարկեց ամբաստանյալի միջնորդությանը։
Դատարանի որոշմամբ ամբաստանյալի միջնորդությունը բավարարվել է և դատական քննությունն անցկացվել է արագացված կարգով։
Դատարանը, հաշվի առնելով առաջադրված մեղադրանքի հետ ամբաստանյալի հա-մաձայն լինելու հանգամանքը և հանգելով եզրակացության, որ մեղադրանքը, որի հետ հա-մաձայնվեց ամբաստանյալը, հիմնավորված է ու հաստատվում է քրեական գործով հավաք-ված ապացույցներով, գտնում է, որ ամբաստանյալ Ա.Հակոբյանը կատարել է հանցանք` նա-խատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, որով և նա պետք է պա-տասխանատվության ենթարկվի։
Ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս` պատժի չափը որոշելիս, դատա-րանը հաշվի է առնում ինչպես նրա կատարած արարքի բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը՝ թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը, հանցագործության կատարման եղանակը և հանգամանքները, հանցա-գործության կատարման մեջ նրա մեղավորության աստիճանը, հանցագործության կատա-րումից անմիջապես հետո և հարուցված քրեական գործի քննության ընթացքում նրա դրսևո-րած վարքագիծը, կատարված արարքի և դրա հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատ-մամբ դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը, այնպես էլ արագացված կարգով անցկաց-ված դատաքննության ընթացքում ուսումնասիրված` նրա անձը բնութագրող տվյալներն ու պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները։
Որպես ամբաստանյալ Ա.Հակոբյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմաց-նող հանգամանքներ` դատարանը հաշվի է առնում, որ նա համաձայնվեց մեղադրանքի հետ և անկեղծորեն զղջաց կատարած հանցանքի համար, տուժողի իրավահաջորդի ներկայա-ցուցիչը խնդրեց մեղմ պատիժ նշանակել նրա նկատմամբ։
Որպես ամբաստանյալ Ա.Հակոբյանի անձը բնութագրող տվյալներ՝ դատարանը հաշ-վի է առնում, որ նա առաջին անգամ է դատապարտվում և բնակության վայրում բնութագըր-վում է դրական։
Ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ դատական քննությամբ ձեռք չբերվեցին։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի՝ համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը« դա կատարելու հանգամանքներին« հանցավորի անձնավորությանը« անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` «Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը« ուղղել պատժի ենթարկված անձին« ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ« որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները։
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով« հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով« այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանք-ներով։
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակ-վում է« եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները»։
Մեջբերված իրավական նորմերը Վճռաբեկ դատարանը վերլուծել և դրանց վերաբեր-յալ իրավական դիրքորոշումներ է հայտնել թիվ ՎԲ-50/07« ՎԲ-142/07« ՎԲ-192/07« ՎԲ-201/07« ԵՇԴ/0029/01/08« ԵԿԴ/0042/01/11« ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումնե-րում։ Նշված որոշումներում Վճռաբեկ դատարանի ձևավորած կայուն նախադեպային իրա-վունքի համաձայն՝ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրա-վական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ։ Պատիժն ար-դարացի է« եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը« ինչպես նաև բավարար պատ-ժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից։ Պատժի արդարության պահանջներից նահան-ջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։ Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի« իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են։ Հետևաբար կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևա-վորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի« հան-ցավորի անձի« պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա։ Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեա-կան օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահո-վելու անհրաժեշտությունից։
Դատարանը, նկատի ունենալով ամբաստանյալի անձը, նրա պատասխանատվութ-յունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները և պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը և, ելնելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված արդարության, պատասխանատվության անհա-տականացման ու պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից, հանգում է հետևության, որ ամբաստանյալ Ա.Հակոբյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով պետք է դատապարտվի ազատազրկման և նշանակված պատիժը պետք է կրի, նկատի ունե-նալով, որ ՀՀ քրեական օրենսգքրի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ այն պայմանականորեն չկի-րառելն անհրաժեշտ ու բավարար չի կարող համարվել սոցիալական արդարությունը վերա-կանգնելու և նրա կողմից նոր հանցագործությունների կատարումը կանխելու համար, այս-ինքն՝ նրա ուղղվելը հնարավոր է միայն պատիժը կրելու պայմաններում։
Միաժամանակ, հաշվի առնելով ամբաստանյալի կատարած հացագործության բնույ-թը, դատարանը գտնում է, որ նրա նկատմամբ պետք է նշանակվի նաև լրացուցիչ պատիժ` տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկում։
Դատարանը, քննության առնելով իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցը, գտնում է, որ «Կիա» մակնիշի Տ 8933 հաշվառման համարանիշով ավտոմեքենան պետք է թողնվի «Անուշ Ավետիսյան» ՍՊ ընկերության տնօրինմանը, իսկ Մ.Զինովևի արտաքին հագուստ-ներն ու կոշիկները պետք է հանձնվեն տուժողի իրավահաջորդի ներկայացուցիչ Ա.Բաղդա-սարյանին։
Տուժողի իրավահաջորդի ներկայացուցչի կողմից քաղաքացիական հայց չհարուցվեց։
Դատարանը, քննության առնելով խափանման միջոցի հարցը, գտնում է, որ ամբաս-տանյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը` ստորագրություն` չհեռանալու մասին, մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, պետք է թողնվի անփոփոխ, իսկ ազատա-զրկման ձևով նշանակված նրա պատժի կրման սկիզբը պետք է հաշվվի նրան արգելանքի վերցնելու օրվանից։
Վերոգրյալների հիման վրա ու ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենս-գրքի 119-րդ, 357-360-րդ, 365-րդ և 369-372-րդ հոդվածներով` դատարանը
Վ Ճ Ռ Ե Ց
Արտակ Արթուրի Հակոբյանին ճանաչել մեղավոր ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդ-վածի 2-րդ մասով և դատապարտել ազատազրկման 1 (մեկ) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով` տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելով 3 (երեք) տարի ժամկետով։
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո իրեղեն ապացույց ճանաչված «Կիա» մակնիշի Տ 8933 հաշվառման համարանիշով ավտոմեքենան թողնել «Անուշ Ավետիս-յան» ՍՊ ընկերության տնօրինմանը, իսկ Մ.Զինովևի արտաքին հագուստները և կոշիկները հանձնել տուժողի իրավահաջորդի ներկայացուցիչ Ա.Բաղդասարյանին։
Ա.Հակոբյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` ստորագրություն` չհեռա-նալու մասին, թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, իսկ ազա-տազրկման ձևով նշանակված պատժի կրման սկիզբը հաշվել նրան արգելանքի վերցնելու օրվանից։
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` հրապա-րակվելու օրվանից հետո` մեկամսյա ժամկետում։
ԴԱՏԱՎՈՐ` Գ.ՊՈՂՈՍՅԱՆ
Դատական գործ N: ԵԿԴ/0114/01/16
Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
Նոր քրեական գործ
| Երբ է գործը ստացվել | 06-05-2016 |
|---|---|
| Ինչ կարգով է գործը ստացվել | Առաջին անգամ |
| Դատախազություն | Երևան քաղաքի դատախազություն |
| Նախաքննական գործի համարը | 60110015 |
| Մեղադրական եզրակացության համառոտ բովանդակություն | Արտակ Հակոբյանին մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա խախտելով ՃԵԿ-ի 65 կետի պահանջը Երևան քաղաքի Մաշտոցի պողոտայով` Պարոնյան փողոցի կողմից դեպի Ամիրյան փողոցի ուղղությամբ, իր ուղեմասի երրորդ գոտով, հոծ գծերի մոտ տեսնելով կարմիր լույսի տակ անցնող հետիոտն Զինովև Տիխոնովիչին, վրաերթի է ենթարկել նրան և անզգուշությամբ պատճառել նրան մահ: |
| Մեղադրյալ | |
| Անձ | |
| Անուն | Արտակ |
| Ազգանուն | Հակոբյան |
| Հայրանուն | Արթուրի |
| Հասցե | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Վիճակագրական տողի համարը | 8.28 |
| Չափահաս | Այո |
Մակագրել
| Երբ | 06-05-2016 |
|---|---|
| Նախագահող դատավոր | |
| Անուն | Գագիկ |
| Ազգանուն | Պողոսյան |
Ընդունվել է վարույթ
| Երբ | 12-05-2016 |
|---|---|
| Որոշումը ուղարկվել է կողմերին | 12-05-2016 |
| Ուղարկվել է հուշաթերթիկ/որոշումը | 12-05-2016 |
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 06-06-2016 |
|---|---|
| Դատավարության կողմեր | Մեղադրող |
| Դատավարության կողմեր | Տուժողի իրավահաջորդ |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Արթուր |
| Ազգանուն | Չախոյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Աննա |
| Ազգանուն | Խաչատուրյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Ժամ | 17:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 1 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 04-07-2016 |
|---|---|
| Ժամ | 10:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 1 |
| Նիստը | Կայացել է |
Կայացվել է դատավճիռ
| Ամսաթիվ | 04-07-2016 |
|---|
Մեղադրական
| Մեղադրյալ | |
|---|---|
| Անուն | Արտակ |
| Ազգանուն | Հակոբյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Ամսաթիվ | 04-07-2016 |
| Օրենսգիրք | Քրեական օրենսգիրք |
| Օրենսգիրք | Քրեական դատավարության օրենսգիրք |
| Առավել ծանր հանցագործության հոդված | |
| Առավել ծանր հանցագործության հոդվածով | Դատապարտվել է |
| Հիմնական պատիժ | Որոշակի ժամկետով ազատազրկում |
| Լրացուցիչ պատիժ | Որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործողությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկել |
Դատական ակտ
| Դատական ակտի բովանդակությունը | ԵԿԴ/0114/01/16 Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ 04 հուլիսի 2016թ. ք.Երևան Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը՝ նախագահությամբ` դատավոր Գ.ՊՈՂՈՍՅԱՆԻ քարտուղարությամբ` Ն.ԹՈՒՄԱՆՅԱՆԻ մասնակցությամբ` մեղադրողներ Ա.ՉԱԽՈՅԱՆԻ Գ.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆԻ տուժողի իրավահաջորդի ներկայացուցիչ Ա.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆԻ ամբաստանյալ Ա.ՀԱԿՈԲՅԱՆԻ պաշտպան Ա.ՀՈԲՈՍՅԱՆԻ դատարանում` դռնբաց դատական նիստում, քննեց գործն ըստ մեղադրանքի Արտակ Արթուրի Հակոբյանի` ծնված 12.09.1987թ. ՌԴ Օմսկ քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղա-քացի, ամուրի, 8-ամյա կրթությամբ, առողջ, չի աշխատում, չդատված, բնակվում է` ք.Երևան, Հույսի Ավան 5-րդ փողոց, 2-րդ թաղամաս, տուն հ. 81, արգելանքի տակ չէ, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով։ Ամբաստանյալ Ա.Հակոբյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա. «2015թ. սեպտեմբերի 6-ին` ժամը 08.30-ի սահմաններում« խախտելով ՃԵԿ-ի 65 կետի պահանջը« «Կիա» մակնիշի Տ 8933 պ/հ ավտոմեքենան սահմանված թույլատրելի առավելագույն 60 կմ/ժամը գերազանցող 80-85 կմ/ ժամ արագությամբ վարել է Երևան քաղաքի Մաշտոց պողոտայով` Պարոնյան փողոցի կող-մից դեպի Ամիրյան փողոցի ուղղությամբ« իր ուղեմասի երրորդ գոտով« հոծ գծերից մոտ 0«5մ հեռավորությամբ։ Հասնելով Մաշտոց պողոտայի և Խորենացի փողոցի խաչմերուկին` թույլ է տվել ՃԵԿ-ի 67 կետի պահանջին հակասող գործողություն« այն է` տեսնելով իր առջևում« հետիոտնի համար նախատեսված լուսացույցի կարմիր լույսի պայմաններում ձախից դեպի աջ հանգիստ քայլերով« ապա նաև` արագ քայլերով« ուղիղ անկյան տակ« հետիոտնային ան-ցումներով պողոտան հատող հետիոտն Զինովև Միխայիլ Տիխոնովիչին« մինչ վրաերթի տե-ղին հասնելը` ժամանակին միջոցներ չի ձեռնարկել իր վարած ավտոմեքենայի ընթացքը դանդաղեցնելու կամ այն լրիվ կանգնեցնելու համար« որպեսզի հետիոտնը դուրս գա վտան-գավոր գոտուց« որի տեխնիկական հնարավորությունն ունեցել է« ավտոմեքենայի առջևի ձա-խակողմյան հատվածով վրաերթի է ենթարկել Մ.Զինովևին և անզգուշությամբ պատճառել նրան մահ` դրանով իսկ պայմանավորել տվյալ վրաերթի առաջացումը»։ Ամբաստանյալ Ա.Հակոբյանը, մինչև դատաքննությունն սկսվելը, միջնորդեց կիրառել արագացված դատական քննության կարգ ու հայտարարեց, որ միջնորդությունը ներկայաց-նում է կամավոր` իր պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո, առաջադրված մեղադրանքն իրեն պարզ է, համաձայն է մեղադրանքի հետ, առաջադրված մեղադրանքում իրեն լիովին մե-ղավոր է ճանաչում և գիտակցում է արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնե-լու հետևանքները։ Մեղադրողը մեղադրական եզրակացությունը հաստատելիս չի առարկել արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու դեմ, իսկ տուժողի իրավահաջորդի ներկայացուցիչը չառարկեց ամբաստանյալի միջնորդությանը։ Դատարանի որոշմամբ ամբաստանյալի միջնորդությունը բավարարվել է և դատական քննությունն անցկացվել է արագացված կարգով։ Դատարանը, հաշվի առնելով առաջադրված մեղադրանքի հետ ամբաստանյալի հա-մաձայն լինելու հանգամանքը և հանգելով եզրակացության, որ մեղադրանքը, որի հետ հա-մաձայնվեց ամբաստանյալը, հիմնավորված է ու հաստատվում է քրեական գործով հավաք-ված ապացույցներով, գտնում է, որ ամբաստանյալ Ա.Հակոբյանը կատարել է հանցանք` նա-խատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, որով և նա պետք է պա-տասխանատվության ենթարկվի։ Ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս` պատժի չափը որոշելիս, դատա-րանը հաշվի է առնում ինչպես նրա կատարած արարքի բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը՝ թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը, հանցագործության կատարման եղանակը և հանգամանքները, հանցա-գործության կատարման մեջ նրա մեղավորության աստիճանը, հանցագործության կատա-րումից անմիջապես հետո և հարուցված քրեական գործի քննության ընթացքում նրա դրսևո-րած վարքագիծը, կատարված արարքի և դրա հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատ-մամբ դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը, այնպես էլ արագացված կարգով անցկաց-ված դատաքննության ընթացքում ուսումնասիրված` նրա անձը բնութագրող տվյալներն ու պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները։ Որպես ամբաստանյալ Ա.Հակոբյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմաց-նող հանգամանքներ` դատարանը հաշվի է առնում, որ նա համաձայնվեց մեղադրանքի հետ և անկեղծորեն զղջաց կատարած հանցանքի համար, տուժողի իրավահաջորդի ներկայա-ցուցիչը խնդրեց մեղմ պատիժ նշանակել նրա նկատմամբ։ Որպես ամբաստանյալ Ա.Հակոբյանի անձը բնութագրող տվյալներ՝ դատարանը հաշ-վի է առնում, որ նա առաջին անգամ է դատապարտվում և բնակության վայրում բնութագըր-վում է դրական։ Ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ դատական քննությամբ ձեռք չբերվեցին։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի՝ համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը« դա կատարելու հանգամանքներին« հանցավորի անձնավորությանը« անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` «Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը« ուղղել պատժի ենթարկված անձին« ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ« որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները։ 2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով« հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով« այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանք-ներով։ 3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակ-վում է« եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները»։ Մեջբերված իրավական նորմերը Վճռաբեկ դատարանը վերլուծել և դրանց վերաբեր-յալ իրավական դիրքորոշումներ է հայտնել թիվ ՎԲ-50/07« ՎԲ-142/07« ՎԲ-192/07« ՎԲ-201/07« ԵՇԴ/0029/01/08« ԵԿԴ/0042/01/11« ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումնե-րում։ Նշված որոշումներում Վճռաբեկ դատարանի ձևավորած կայուն նախադեպային իրա-վունքի համաձայն՝ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրա-վական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ։ Պատիժն ար-դարացի է« եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը« ինչպես նաև բավարար պատ-ժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից։ Պատժի արդարության պահանջներից նահան-ջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։ Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի« իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են։ Հետևաբար կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևա-վորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի« հան-ցավորի անձի« պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա։ Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեա-կան օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահո-վելու անհրաժեշտությունից։ Դատարանը, նկատի ունենալով ամբաստանյալի անձը, նրա պատասխանատվութ-յունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները և պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը և, ելնելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված արդարության, պատասխանատվության անհա-տականացման ու պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից, հանգում է հետևության, որ ամբաստանյալ Ա.Հակոբյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով պետք է դատապարտվի ազատազրկման և նշանակված պատիժը պետք է կրի, նկատի ունե-նալով, որ ՀՀ քրեական օրենսգքրի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ այն պայմանականորեն չկի-րառելն անհրաժեշտ ու բավարար չի կարող համարվել սոցիալական արդարությունը վերա-կանգնելու և նրա կողմից նոր հանցագործությունների կատարումը կանխելու համար, այս-ինքն՝ նրա ուղղվելը հնարավոր է միայն պատիժը կրելու պայմաններում։ Միաժամանակ, հաշվի առնելով ամբաստանյալի կատարած հացագործության բնույ-թը, դատարանը գտնում է, որ նրա նկատմամբ պետք է նշանակվի նաև լրացուցիչ պատիժ` տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկում։ Դատարանը, քննության առնելով իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցը, գտնում է, որ «Կիա» մակնիշի Տ 8933 հաշվառման համարանիշով ավտոմեքենան պետք է թողնվի «Անուշ Ավետիսյան» ՍՊ ընկերության տնօրինմանը, իսկ Մ.Զինովևի արտաքին հագուստ-ներն ու կոշիկները պետք է հանձնվեն տուժողի իրավահաջորդի ներկայացուցիչ Ա.Բաղդա-սարյանին։ Տուժողի իրավահաջորդի ներկայացուցչի կողմից քաղաքացիական հայց չհարուցվեց։ Դատարանը, քննության առնելով խափանման միջոցի հարցը, գտնում է, որ ամբաս-տանյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը` ստորագրություն` չհեռանալու մասին, մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, պետք է թողնվի անփոփոխ, իսկ ազատա-զրկման ձևով նշանակված նրա պատժի կրման սկիզբը պետք է հաշվվի նրան արգելանքի վերցնելու օրվանից։ Վերոգրյալների հիման վրա ու ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենս-գրքի 119-րդ, 357-360-րդ, 365-րդ և 369-372-րդ հոդվածներով` դատարանը Վ Ճ Ռ Ե Ց Արտակ Արթուրի Հակոբյանին ճանաչել մեղավոր ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդ-վածի 2-րդ մասով և դատապարտել ազատազրկման 1 (մեկ) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով` տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելով 3 (երեք) տարի ժամկետով։ Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո իրեղեն ապացույց ճանաչված «Կիա» մակնիշի Տ 8933 հաշվառման համարանիշով ավտոմեքենան թողնել «Անուշ Ավետիս-յան» ՍՊ ընկերության տնօրինմանը, իսկ Մ.Զինովևի արտաքին հագուստները և կոշիկները հանձնել տուժողի իրավահաջորդի ներկայացուցիչ Ա.Բաղդասարյանին։ Ա.Հակոբյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` ստորագրություն` չհեռա-նալու մասին, թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, իսկ ազա-տազրկման ձևով նշանակված պատժի կրման սկիզբը հաշվել նրան արգելանքի վերցնելու օրվանից։ Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` հրապա-րակվելու օրվանից հետո` մեկամսյա ժամկետում։ ԴԱՏԱՎՈՐ` Գ.ՊՈՂՈՍՅԱՆ |
|---|---|
| Դատական ակտի ամսաթիվը | 04-07-2016 |
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
| Գործը հանձնվել է գրասենյակ | 21-07-2016 |
|---|---|
| Էջերի քանակ | 1-155, 2-37 |
| Գործին կից նյութերը | Արտակ Հակոբյանի անձնագիրը, վարորդական իրավունքի վկայականը և մեքենայի ներդիրը՝ կցված քրեական գործի 1-ին հատորին: |
Գործն ուղարկվել է
| Գործը ուղարկվել է | 21-07-2016 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 155, 37 |
| Գործին կից նյութերը | Արտակ Հակոբյանի անձնագիրը, վարորդական իրավունքի վկայականը և մեքենայի ներդիրը՝ կցված քրեական գործի 1-ին հատորին: |
| ՈՒր(դատարան) | Քրեական վերաքննիչ |
| Ելքի գրության համարը | Ե-34207 |
Գործը ստացվել է (կատարումն ապահովելու համար, և ... )
| Ամսաթիվ | 30-11-2016 |
|---|
Դատավճռի, որոշման կատարում
| Ամսաթիվ | 05-12-2016 |
|---|
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
| Գործը հանձնվել է գրասենյակ | 05-12-2016 |
|---|---|
| Էջերի քանակ | 1-155, 2-135 |
Գործը հանձնվել է դատարանի արխիվ
| Ամսաթիվ | 14-12-2016 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 1-155, 2-135 |
Դատական գործ N: ԵԿԴ/0114/01/16
Քրեական վերաքննիչ
Ստացվել է վերաքննիչ բողոք
| Ամսաթիվ | 18-07-2016 |
|---|---|
| Ամսաթիվ | 18-07-2016 |
| Բողոքը բերող անձը | |
| Անուն | Անժելա |
| Ազգանուն | Հոբոսյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Բողոքի բովանդակությունը | Արտակ Հակոբյան Մասնակի բեկանել և փոփոխել Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի`Արտակ Արթուրի Հակոբյանի /ՀՀ քր. օր-ի 242 հոդ. 2-րդ մասով - ազատազրկում 1 տարի 6 ամիս ժամկետով ` տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելով 3 տարի ժամկետով / վերաբերյալ 04.07.2016թ. դատավճիռը : Արտակ Արթուրի Հակոբյանի նկատմամբ նշանակված պատժի հետ միաժամանակ կիրառել ՀՀ քր.օր. 70 հոդվածը և պատիժը պայմանականորեն չկիրառել , սահմանելով փորձաշրջան : |
| Բողոքի ստացման կարգը | Առձեռն հանձնվել է գրասենյակ |
| Չափահաս | Այո |
Գործը ստացվել է
| Գործի ստացման ամսաթիվ | 21-07-2016 |
|---|---|
| Գործը ստացվել է | Կենտրոն և Նորք-Մարաշ |
Գործն ըստ էության լուծող դատական ակտի դեմ
| Ըստ էության լուծող դատական ակտեր | Դատավճիռ (արդարացման/մեղադրական) |
|---|
Մակագրել
| Ամսաթիվ | 21-07-2016 |
|---|---|
| Նախագահող դատավոր | |
| Անուն | Ռուզաննա |
| Ազգանուն | Բարսեղյան |
| Դատավոր | |
| Անուն | Կարինե |
| Ազգանուն | Ղազարյան |
| Դատավոր | |
| Անուն | Արմեն |
| Ազգանուն | Դանիելյան |
Ընդունվել է վարույթ
| Ամսաթիվ | 22-07-2016 |
|---|
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 08-08-2016 |
|---|---|
| Ժամ | 12:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 1 |
| Նիստը | Չի կայացվել |
| Պատճառը | Ամբաստանյալ Արտակ Հակոբյանի պաշտպան Անժելա Հոբոսյանի դիմումի հիման վրա: |
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 30-08-2016 |
|---|---|
| Ժամ | 11:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 1 |
| Նիստը | Կայացվել է |
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 14-09-2016 |
|---|---|
| Ժամ | 11:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 1 |
| Նիստը | Կայացվել է |
Վերաքննիչ բողոքը մերժվել է և ստորադաս դատարանի դատական ակտը թողնվել է անփոփոխ
| Անփոփոխ թողնված դատական ակտը | Պատճառաբանվել է |
|---|---|
| Ամսաթիվ | 14-09-2016 |
| Ամբաստանյալ | |
| Անուն | Արտակ |
| Ազգանուն | Հակոբյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Քր. դատ. օր. հոդված | |
| Քր.օր. հոդված |
Դատական ակտ
| Դատական ակտ | ԵԿԴ/0114/01/16 Ո Ր Ո Շ Ո Ւ Մ ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան) ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ` ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ռ. ԲԱՐՍԵՂՅԱՆ ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Կ. ՂԱԶԱՐՅԱՆ Ա. ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` Ա. ՋՈՒԼՀԱԿՅԱՆԻ Մասնակցությամբ` ՄԵՂԱԴՐՈՂ` Ա. ՉԱԽՈՅԱՆԻ ՊԱՇՏՊԱՆ` Ա. ՀՈԲՈՍՅԱՆԻ ԱՄԲԱՍՏԱՆՅԱԼ` Ա. ՀԱԿՈԲՅԱՆԻ 2016 թվականի սեպտեմբերի 14-ին Երևան քաղաքում դռնբաց դատական նիստում վճռաբեկության կանոններով քննության առնելով ամբաստանյալ Արտակ Արթուրի Հակոբյանի վերաբերյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի (այսուհետ` Առաջին ատյանի դատարան) 2016 թվականի հուլիսի 04-ի դատավճռի դեմ Ա. Հակոբյանի պաշտպան Ա. Հոբոսյանի վերաքննիչ բողոքը՝ ՊԱՐԶԵՑ 1.Գործի դատավարական նախապատմությունը 2015 թվականի սեպտեմբերի 06-ին ՀՀ ՔԿ Երևան քաղաքի քննչական վարչության քննիչ Հ. Պետրոսյանի կողմից` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հարուցվել է թիվ 60110015 քրեական գործը: 2015 թվականի սեպտեմբերի 09-ի ՀՀ ՔԿ Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՀԿԳ քննիչ Ա. Փարսադանյանի որոշմամբ թիվ 60110015 քրեական գործն ընդունվել է վարույթ և կատարվել նախաքննություն: 2016 թվականի ապրիլի 19-ի նախաքննության մարմնի որոշմամբ Արտակ Արթուրի Հակոբյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել չհեռանալու մասին ստորագրությունը: 2016 թվականի ապրիլի 19-ին նույն մարմնի որոշմամբ Արտակ Արթուրի Հակոբյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ` վերջինիս մեղադրանք առաջադրելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով: 2016 թվականի մայիսի 04-ին թիվ 60110015 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Արտակ Արթուրի Հակոբյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, մեղադրական եզրակացությամբ` ուղարկվել է Առաջին ատյանի դատարան, իսկ 2016թ. մայիսի 12-ին` ընդունվել նույն դատարանի դատավոր Գ. Պողոսյանի վարույթ: Առաջին ատյանի դատարանի 2016 թվականի հուլիսի 04-ի դատավճռով (քրեական գործը քննվել է արագացված դատական կարգով) Արտակ Արթուրի Հակոբյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանք կատարելու մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակվել ազատազրկում 1 /մեկ/ տարի 6 /վեց/ ամիս ժամկետով՝ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելով 3 /երեք/ տարի ժամկետով: Արտակ Արթուրի Հակոբյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված չհեռանալու մասին ստորագրությունը թողնվել է անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը: Առաջին ատյանի դատարանի վերոնշյալ դատավճռի դեմ 2016 թվականի հուլիսի 18-ին վերաքննիչ բողոք է ներկայացրել Ա. Հակոբյանի պաշտպան Ա. Հոբոսյանը: Թիվ ԵԿԴ/0114/01/16 քրեական գործը Վերաքննիչ դատարան է ստացվել 2016 թվականի հուլիսի 21-ին: Վերաքննիչ դատարանի 2016 թվականի հուլիսի 22-ի որոշմամբ Ա. Հակոբյանի պաշտպան Ա. Հոբոսյանի վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Արտակ Արթուրի Հակոբյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, Վերաքննիչ դատարանի դռնբաց դատական նիստում քննության է նշանակվել Վճռաբեկության կանոններով: Վերաքննիչ բողոքի գրավոր պատասխան չի ներկայացվել: 2. Գործի փաստական հանգամանքները Նախաքննական մարմնի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով Արտակ Արթուրի Հակոբյանին մեղադրանք է առաջադրվել և Առաջին ատյանի դատարանը հաստատված է համարել, որ նա, 2015թ. սեպտեմբերի 6-ին` ժամը 08:30-ի սահմաններում խախտելով ՃԵԿ-ի 65 կետի պահանջը «Կիա» մակնիշի Տ 8933 հ/հ ավտոմեքենան սահմանված թույլատրելի առավելագույն 60 կմ/ժամը գերազանցող՝ 80-85 կմ/ժամ արագությամբ վարել է Երևան քաղաքի Մաշտոց պողոտայով` Պարոնյան փողոցի կողմից դեպի Ամիրյան փողոցի ուղղությամբ իր ուղեմասի երրորդ գոտով, հոծ գծերից մոտ 0,5մ հեռավորությամբ։ Հասնելով Մաշտոց պողոտայի և Խորենացի փողոցի խաչմերուկին` թույլ է տվել ՃԵԿ-ի 67 կետի պահանջին հակասող գործողություն, այն է` տեսնելով իր առջևում, հետիոտնի համար նախատեսված լուսացույցի կարմիր լույսի պայմաններում ձախից դեպի աջ հանգիստ քայլերով, ապա նաև` արագ քայլերով ուղիղ անկյան տակ հետիոտնային անցումներով պողոտան հատող հետիոտն Զինովև Միխայիլ Տիխոնովիչին, մինչ վրաերթի տեղին հասնելը` ժամանակին միջոցներ չի ձեռնարկել իր վարած ավտոմեքենայի ընթացքը դանդաղեցնելու կամ այն լրիվ կանգնեցնելու համար, որպեսզի հետիոտնը դուրս գա վտանգավոր գոտուց, որի տեխնիկական հնարավորությունն ունեցել է, ավտոմեքենայի առջևի ձախակողմյան հատվածով վրաերթի է ենթարկել Մ.Զինովևին և անզգուշությամբ պատճառել նրան մահ` դրանով իսկ պայմանավորել տվյալ վրաերթի առաջացումը։ 3. Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները, պահանջը Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով. Բողոքաբերը նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտն օրինական, հիմնավորված և արդարացի չէ: Բողոք բերած անձը, վկայակոչելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 397-րդ հոդվածի 1-ին մասը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասը, 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասը, 61-րդ հոդվածը, նշել է, որ առաջադրված մեղադրանքում ինչպես նախաքննության ժամանակ, այնպես էլ դատարանում իր պաշտպանյալն իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել և զղջացել կատարածի համար, միաժամանակ միջնորդել է արագացված դատաքննության կարգի կիրառում: Վկայակոչելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի Կարեն Հարությունյանի, Պարույր Բայրամյանի վերաբերյալ գործերով արտահայտած իրավական դիրքորոշումները, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածը`նշել է, որ իր պաշտպանյալի կողմից մեղքն ընդունելը, կատարածի համար անկեղծ զղջալն ու խոստովանական ցուցմունքներ տալը, արագացված դատաքննություն միջնորդելը, որպես նրա հետհանցավոր դրական վարքագիծ, վկայում է այն մասին, որ վերջինս այլևս գիտակցել է իր արարքի հանրային վտանգավորությունն ու զղջացել դրա համար, որպիսի պարագայում քրեական պատժի նպատակների իրացումը, այդ թվում` պատժի ենթարկված անձին ուղղելու հավանականությունը, զգալիորեն բարձրանում է, ուստի վերջիններս նույնպես պետք է գնահատել որպես Ա. Հակոբյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ: Բողոքաբերը նշել է, որ իր պաշտպանյալի ուղղման և վերադաստիարակման մասին է վկայում նաև այն հանգամանքը, որ մեղադրանքը հիմնված է նաև վերջինիս խոստովանական ցուցմունքի վրա, այսինքն` Ա. Հակոբյանը ոչ միայն չի խոչընդոտել նախաքննության իրականացմանը, այլ նաև աջակցել է տալով խոստովանական ճշմարիտ ցուցմունքներ, դեպքից անմիջապես հետո չի փախել, այլ ինքն է զանգահարել շտապօգնություն, որպեսզի տուժողին հնարավորինս շուտ բժշկական օգնություն ցույց տրվի: Ուստի հաշվի առնելով վերոշարադրյալը` բողոքաբերը գտել է, որ նման պայմաններում Ա. Հակոբյանի նկատմամբ իր կատարած արարքի համար նախատեսված պատժի խիստ տեսակը` ազատազրկումը նշանակելու անհրաժեշտությունը բացակայում է և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ հնարավոր կլինի ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակների իրացվելիությունը, ինչն առաջին ատյանի դատարանն անտեսել է: Բողոքաբերը գտել է, որ չնայած իր պաշտպանյալի անձը բնութագրող տվյալները (նախկինում դատված չի եղել, կատարած հանցանքի համար անկեղծորեն զղջում է, խոստովանական ցուցմունքներ է տվել, առկա չեն վերջինիս պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ) Առաջին ատյանի դատարանը հաշվի է առել, սակայն նշանակել է խիստ պատիժ` ազատազրկում 1 տարի 6 ամիս ժամկետով: Բողոքաբերը նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը հաշվի չի առել նաև Միխաիլ Զինովևի վարքագիծը, ով համաձայն 02.04.2016թ. թիվ 05081608 փորձագիտական եզրակացության՝ խախտել է <<Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին>> օրենքի 10-րդ կետը: Քրեական գործի նյութերից հայտնի է, որ տուժող Մ. Ջինովևը ճանապարհի երթևեկելի մասն անցել է կարմիր լույսի տակ և նույնիսկ նկատելով մեքենային՝ կանգ չի առել անվտանգության կղզյակում և ավելի արագացրել է քայլերը, որով շփոթության մեջ է գցել Արտակ Արթուրի Հակոբյանին, և վերջինիս որքան էլ արգելակել է մեքենան, սակայն տեխնիկական տեսակետից այն եղել է ուշացած: Վկայակոչելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի 4-րդ մասը, Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի մի շարք նախադեպային որոշումները` բողոքաբերը գտել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը չի պատճառաբանել` ինչու հնարավոր չի եղել Ա. Հակոբյանի նկատմամբ կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը վերոշարադրյալ մեղմացուցիչ հանգամանքների առկայության պարագայում: Վկայակոչելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի թիվ ՎԲ-50/07, ՎԲ-139/07, ՎԲ-195/07, ՎԲ-01/08, ԵԿԴ/0034/01/08, ԱՎԴ2/0059/0108, ԵԱՔԴ/0078/01/09, ԼԴ2/0019/01/09, ՍԴ/0226/01/09, ԳԴ1/0003/01/10, ՍԴ/0085/01/10, ԵԿԴ/0126/01/10, ԵԷԴ/0201/01/11, ԵԱԴԴ/0034/01/12, ԼԴ/0093/01/12, ԵԿԴ/0252/01/13 գործերով արտահայտած իրավական դիրքորոշումները` բողոքաբերը գտել է, որ դրանցում արտահայտված դիրքորոշումները կարող են կիրառվել նաև իր պաշտպանյալի նկատմամբ: Ելնելով վերոգրյալից, պաշտպան Ա. Հոբոսյանը խնդրել է Վերաքննիչ դատարանին` մասնակի բեկանել և փոփոխել Առաջին ատյանի դատարանի 2016 թվականի հուլիսի 04-ի դատական ակտը և Ա. Հակոբյանի նկատմամբ կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը և պատիժը պայմանականորեն չկիրառել` սահմանելով փորձաշրջան: Վերաքննիչ դատարանում ամբաստանյալ Ա. Հակոբյանը և նրա պաշտպան Ա. Հոբոսյանն ամբողջությամբ պնդեցին վերաքննիչ բողոքը, խնդրեցին բավարարել այն: Դատախազ Ա. Չախոյանն առարկեց վերաքննիչ բողոքի դեմ՝ խնդրելով մերժել այն և Առաջին ատյանի դատարանի որոշումը թողնել օրինական ուժի մեջ: 4. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը Վերաքննիչ դատարանը, քննության առնելով վերաքննիչ բողոքը` բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում, լսելով բողոքում ներկայացված հետևությունները հիմնավորելու մասին ամբաստանյալ Ա. Հակոբյանի և նրա պաշտպան Ա. Հոբոսյանի դիրքորոշումը, դատախազ Ա. Չախոյանի վերաքննիչ բողոքի դեմ առարկությունը, վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, ներքին համոզմամբ, հանգում է հետևության, որ մեղադրողի վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի 2016 թվականի հուլիսի 04-ի դատավճիռը` թողնել օրինական ուժի մեջ` հետևյալ պատճառաբանությամբ. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 381-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն` վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը ներկայացվում են բացառապես վերաքննիչ բողոքում, և դրանք չեն կարող փոփոխվել և լրացվել գործի դատական քննության ընթացքում: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերի համաձայն` << 1. Ավտոմեքենա կամ մեխանիկական այլ տրանսպորտային միջոց վարող անձի կողմից ճանապարհային երթևեկության կամ տրանսպորտային միջոցների շահագործման կանոնները խախտելը, որը մարդու առողջությանն անզգուշությամբ պատճառել է ծանր կամ միջին ծանրության վնաս՝ պատժվում է տուգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի առավելագույնը երկուհարյուրապատիկի չափով, կամ կալանքով՝ մեկից երեք ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով՝ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով կամ առանց դրա: 2. Նույն արարքը, որն անզգուշությամբ առաջացրել է մարդու մահ՝ պատժվում է ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը հինգ տարի ժամկետով՝ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով:>>: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 5-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն. <<Արարքի հանցավորությունը, դրա պատժելիությունը և քրեաիրավական այլ հետևանքները որոշվում են միայն քրեական օրենքով>>: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն. <<1. Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի՝ համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար>>: Համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի համաձայն. <<1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից ու ազատություններից օրենքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ: 2. Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները>>: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով սահմանված են պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները: <<1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները>>: 2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով 3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները>>: Քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի վերը թվարկված դրույթներից հետևում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերի համաձայն` <<Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին: Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները>>: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն. <<Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը` ...6) ենթակա է արդյոք պատժի ամբաստանյալն իր կատարած հանցանքի համար. 7) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի ամբաստանյալի նկատմամբ. 8) ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը…>>: ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը 2009թ. դեկտեմբերի 18-ին կայացված թիվ ԵԱՔԴ/0078/01/09 քրեական գործով որոշման մեջ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցի վերաբերյալ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. <<… 9. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները: Սոցիալական արդարությունը վերականգնելու նպատակը բխում է արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի բովանդակությունից: Այն սահմանում է, որ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի, համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար: Սոցիալական արդարության վերականգնումը հնարավոր է, եթե հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակվի այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ ու բավարար է նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար: 10. Պատիժ նշանակելու արդարության սկզբունքը դրսևորվում է օրենքով նախատեսված մի շարք պահանջներով: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ: Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ պատժի տեսակը և չափը որոշվում է հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով: Պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով՝ հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ է և բավարար այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար: 11. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին: Փաստորեն պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն առանց ռեալ (իրական) պատիժ կրելու դատապարտյալի ուղղվելու հնարավորության մասին: Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին: 12. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 2-րդ մասը սահմանում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, դատարանը պարտավոր է, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, հաշվի առնել նաև հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը: Դատարանի կողմից նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության վտանգավորության աստիճանին ու բնույթին: Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար կարևոր նշանակություն ունեն հանցագործության կատարման հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, մեղքի ձևը, հանցավորի կողմից այդ հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքները նախատեսելու բնույթն ու աստիճանը:>> Վերը նշված հարցերի կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն իր դիրքորոշումներն է արտահայտել ԵԱԴԴ/0034/01/12, ԼԴ/0093/01/12, ՏԴ/0018/01/13, ԵԷԴ/0132/01/13, ԵԱՆԴ/0060/01/13, ԵԿԴ/0096/01/13, ԵԿԴ/0252/01/13, ԵՄԴ/0027/01/14, ԳԴ/0014/01/14, ՍԴ/0204/01/13, ՏԴ/0031/01/14, ՍԴ3/0174/01/14, ԵԱԴԴ/0011/01/14, ԵԱՔԴ/0091/01/14 և այլ որոշումներում: ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը 2009թ. դեկտեմբերի 18-ի էդմոն Գերասիմի Ասատրյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով թիվ ԵԷԴ/0201/01/11 քրեական գործով որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. <<...14. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործություն կատարած անձանց նկատմամբ պատժի տեսակ և չափ ընտրելու, ինչպես նաև նրանց կողմից պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելու ընթացքում դատարանի կողմից հաշվի առնվող հանգամանքներին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Ա.Սահակյանի գործով կայացված որոշմամբ: Համաձայն այդ որոշման` «(...) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմի բնութագրիչ առանձնահատկությունն այն է, որ հանցանք կատարող անձը հասկանում է, որ իր գործողությունների (անգործության) արդյունքում կարող է հանրության համար վտանգավոր հետևանքներ առաջանան, այսինքն՝ նա գիտակցում է, որ իր կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման արդյունքում հնարավոր է տեղի ունենա վթար և մարդու (մարդկանց) կյանքին կամ առողջությանը հասցվի վնաս, սակայն, ցուցաբերելով հանցավոր անզգուշություն, այնուամենայնիվ, թույլ է տալիս նշված խախտումը՝ հույս ունենալով խուսափել հնարավոր ծանր հետևանքների առաջացումից: Օբյեկտիվ կողմից նշված արարքը դրսևորվում է ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտմամբ, որոնցից առավել կոպիտ խախտումներն ամրագրված են Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքում: (...) Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի վերաբերյալ գործերով պատժի տեսակ և չափ ընտրելիս դատարանները պետք է հաշվի առնեն հանցագործության կատարման եղանակը և հանգամանքները, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, հանցանքը կատարելուն նպաստող պայմանները, ինչպես նաև հանցանքի կատարումից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը: Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ վերոնշյալ գործերով դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն տրանսպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթին, որի արդյունքում տեղի է ունեցել հանցագործությունը: Նշված հանգամանքի կարևորումը պայմանավորված է նրանով, որ Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 10-րդ գլխով նախատեսված՝ ճանապարհային երթևեկության կանոնների առավել կոպիտ խախտումները (լուսացույցի կամ կարգավորողի արգելող ազդանշանին չենթարկվելը, սահմանված արագությունը գերազանցելը, տրանսպորտային միջոցը ոչ սթափ վիճակում վարելը, տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված անձանց կողմից տրանսպորտային միջոցներ վարելը և այլն) վտանգ են առաջացնում ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների համար և առավել հավանական դարձնում հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը: Բացի այդ, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ տրանսպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը կարևոր նշանակություն ունի նաև հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին ճիշտ պատկերացում կազմելու համար» (տե՛ս Արամ Սերյոժայի Սահակյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի օգոստոսի 27-ի թիվ ԳԴ1/0003/01/10 որոշման 19-20-րդ կետերը): 15. Վերահաստատելով և զարգացնելով Ա.Սահակյանի գործով որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները` Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով տրանսպորտային միջոցի վարորդի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը ճիշտ գնահատելու համար պետք է առանձնակի ուշադրություն դարձվի կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքին: Վճռաբեկ դատարանի վերոգրյալ դիրքորոշումը պայմանավորված է նրանով, որ թեև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի կողմից դրսևորվում է անզգուշություն, այլ խոսքով՝ արարքի սուբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է անզգուշությամբ, սակայն ճանապարհային երթևեկության և տրանսպորտային միջոցների շահագործման կանոնները հաճախ խախտվում են գիտակցաբար: Ընդ որում, վարորդը, ելնելով կոնկրետ իրադրությունից, իր վարած տրանսպորտային միջոցի առանձնահատկություններից և այլ հանգամանքներից, երբեմն նաև գիտակցում է, որ իր կողմից ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտում թույլ տալու դեպքում մարդու (մարդկանց) կյանքի կամ առողջության համար վտանգ կառաջացնի, սակայն, ցուցաբերելով հանցավոր անզգուշություն, այնուամենայնիվ, թույլ է տալիս նշված խախտումը: 16. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 30-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Անզգուշությամբ կատարված հանցանքը կարող է դրսևորվել ինքնավստահությամբ կամ անփութությամբ: 2. Հանցանքը համարվում է ինքնավստահությամբ կատարված, եթե անձը նախատեսել է իր գործողության (անգործության)` հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, սակայն առանց բավարար հիմքերի` ինքնավստահորեն հույս է ունեցել, որ դրանք կկանխվեն: 3. Հանցանքը համարվում է անփութությամբ կատարված, եթե անձը չի նախատեսել իր գործողության (անգործության)` հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, թեև տվյալ իրադրությունում պարտավոր էր և կարող էր նախատեսել դրանք»: Մեջբերված քրեաիրավական դրույթի վերլուծությունից երևում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության հետևանքների նկատմամբ դրսևորվող անզգույշ մեղքի ձևը կարող է տարբեր կերպ արտահայտվել: Այսպես` հանցավոր ինքնավստահության դեպքում անձը գիտակցում է իր արարքի (գործողության կամ անգործության) պոտենցիալ վտանգավորությունը, նախատեսում է վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը և չնայած դրան, հույսը դնելով իր հմտությունների, անձանց, սարքավորումների և այլնի վրա, թույլ է տալիս սահմանված անվտանգության կանոնների խախտում` առանց բավարար հիմքերի հույս ունենալով, որ վտանգավոր հետևանքները կկանխվեն: Հանցավոր անփութության օրենսդրական բնորոշումը ցույց է տալիս, որ անզգուշության այս տեսակը բնութագրվում է վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը չնախատեսելով: Այլ խոսքով՝ անփութությամբ գործող անձը, իրական հնարավորություն և պարտավորվածություն ունենալով նախատեսել վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, բավարար շրջահայացություն, ուշադրություն և հոգատարություն չի ցուցաբերում այդ հետևանքների առաջացումը թույլ չտալու համար: 17. Սույն որոշման նախորդ կետում շարադրված վերլուծության հիման վրա Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ դրսևորված անզգույշ մեղքի վերոգրյալ տարատեսակները, ելնելով գործի փաստական հանգամանքների առանձնահատկություններից, տարբեր կերպ են բնորոշում հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության աստիճանը: Այսպես` հանցավոր անփութության դեպքում անձը չի նախատեսում իր արարքի արդյունքում ծանր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, հետևաբար չի գիտակցում նաև իր կողմից տվյալ իրադրությունում թույլ տրված խախտման վտանգավորությունը: Մինչդեռ հանցավոր ինքնավստահության դեպքում անձը գիտակցում է, որ իր կողմից թույլ տրված խախտման արդյունքում կարող են վտանգավոր հետևանքներ առաջանալ, այսինքն` նա գիտակցում է իր արարքի վտանգավորությունը և, չնայած դրան, թույլ է տալիս նշված խախտումը, ինչը վկայում է հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության առավել բարձր աստիճանի մասին: 18. Վերոգրյալով պայմանավորված` Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը ճիշտ գնահատելու և որպես արդյունք հանցավորի նկատմամբ քրեաիրավական ներգործության համաչափ միջոց կիրառելու համար դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն այն հանգամանքին, թե տրանսպորտային միջոցի վարորդը ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտումն արդյոք գիտակցաբար է թույլ տվել: Բացի այդ, դատարանները պետք է գնահատեն, թե տվյալ խախտման արդյունքում, ինչպես ընդհանուր առմամբ, այնպես էլ կոնկրետ իրադրությունում որքանով էր հավանական ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու հնարավորությունը և որքանով էր ակնհայտ տրանսպորտային միջոցը վարողի համար իր կողմից թույլ տված խախտման և հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման միջև պատճառական կապի զարգացման հավանականությունը: Այլ խոսքով` համապատասխան գնահատականի պետք է արժանացվի կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը: Ուստի, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ առանց նշված հանգամանքների գնահատման հնարավոր չէ ճիշտ պատկերացում կազմել ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին:...>>: Առաջին ատյանի դատարանն ամբաստանյալ Ա. Հակոբյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս արձանագրել է հետևյալը. <<... Ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս` պատժի չափը որոշելիս, դատարանը հաշվի է առնում ինչպես նրա կատարած արարքի բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը՝ թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը, հանցագործության կատարման եղանակը և հանգամանքները, հանցագործության կատարման մեջ նրա մեղավորության աստիճանը, հանցագործության կատարումից անմիջապես հետո և հարուցված քրեական գործի քննության ընթացքում նրա դրսևորած վարքագիծը, կատարված արարքի և դրա հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը, այնպես էլ արագացված կարգով անցկացված դատաքննության ընթացքում ուսումնասիրված` նրա անձը բնութագրող տվյալներն ու պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները։ Որպես ամբաստանյալ Ա.Հակոբյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ` դատարանը հաշվի է առնում, որ նա համաձայնվեց մեղադրանքի հետ և անկեղծորեն զղջաց կատարած հանցանքի համար, տուժողի իրավահաջորդի ներկայացուցիչը խնդրեց մեղմ պատիժ նշանակել նրա նկատմամբ։ Որպես ամբաստանյալ Ա.Հակոբյանի անձը բնութագրող տվյալներ՝ դատարանը հաշվի է առնում, որ նա առաջին անգամ է դատապարտվում և բնակության վայրում բնութագրվում է դրական։ Ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ դատական քննությամբ ձեռք չբերվեցին։... Դատարանը, նկատի ունենալով ամբաստանյալի անձը, նրա պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները և պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը և, ելնելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված արդարության, պատասխանատվության անհատականացման ու պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից, հանգում է հետևության, որ ամբաստանյալ Ա.Հակոբյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով պետք է դատապարտվի ազատազրկման և նշանակված պատիժը պետք է կրի, նկատի ունենալով, որ ՀՀ քրեական օրենսգքրի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ այն պայմանականորեն չկիրառելն անհրաժեշտ ու բավարար չի կարող համարվել սոցիալական արդարությունը վերականգնելու և նրա կողմից նոր հանցագործությունների կատարումը կանխելու համար, այսինքն՝ նրա ուղղվելը հնարավոր է միայն պատիժը կրելու պայմաններում։ Միաժամանակ, հաշվի առնելով ամբաստանյալի կատարած հացագործության բնույթը, դատարանը գտնում է, որ նրա նկատմամբ պետք է նշանակվի նաև լրացուցիչ պատիժ` տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկում:...>>: Վճռաբեկ դատարանի իրավական վերլուծությունների և ՀՀ քրեական օրենսդրության` պատժի կանոնակարգումը նախատեսող իրավադրույթների պահանջների համատեքստում քննության առնելով ամբաստանյալ Արտակ Հակոբյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը փաստացի կրելու հարցը` Վերաքննիչ դատարանը, բացահայտելով ամբաստանյալի կատարած արարքի վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, օրենքով պաշտպանվող հարաբերությունների սոցիալական նշանակությունը, հանցավորի անձը, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող վերը նշված հանգամանքները, առաջացած ծանր և անդառնալի հետևանքների պայմաններում, գտնում է, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր չէ առանց պատիժը կրելու և միայն այդ կերպ կարելի է հասնել ՀՀ քրեական օրենգրքի 48-րդ հոդվածով սահմանված պատժի նպատակներին` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները: Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ` Առաջին ատյանի դատարանը պատշաճ վերլուծության է ենթարկել կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթն ու աստիճանը, դրա առանձնահատկությունները, գործի կոնկրետ հանգամանքները, մասնավորապես այն, որ վերջինս թույլ է տվել ՃԵԿ-ի 65 կետի պահանջի խախտում` «Կիա» մակնիշի Տ 8933 պ/հ ավտոմեքենան սահմանված թույլատրելի առավելագույն 60 կմ/ժամը գերազանցող 80-85 կմ/ժամ արագությամբ վարել է Երևան քաղաքի Մաշտոց պողոտայով` Պարոնյան փողոցի կողմից դեպի Ամիրյան փողոցի ուղղությամբ իր ուղեմասի երրորդ գոտով, հոծ գծերից մոտ 0,5մ հեռավորությամբ և, հասնելով Մաշտոց պողոտայի և Խորենացի փողոցի խաչմերուկին` թույլ է տվել ՃԵԿ-ի 67 կետի պահանջին հակասող գործողություն, այն է` տեսնելով իր առջևում, հետիոտնի համար նախատեսված լուսացույցի կարմիր լույսի պայմաններում ձախից դեպի աջ հանգիստ քայլերով, ապա նաև` արագ քայլերով ուղիղ անկյան տակ հետիոտնային անցումներով պողոտան հատող հետիոտն Զինովև Միխայիլ Տիխոնովիչին, մինչ վրաերթի տեղին հասնելը` ժամանակին միջոցներ չի ձեռնարկել իր վարած ավտոմեքենայի ընթացքը դանդաղեցնելու կամ այն լրիվ կանգնեցնելու համար, որպեսզի հետիոտնը դուրս գա վտանգավոր գոտուց, որի տեխնիկական հնարավորությունն ունեցել է, որի հետևանքով ավտոմեքենայի առջևի ձախակողմյան հատվածով վրաերթի է ենթարկել Մ.Զինովևին և անզգուշությամբ պատճառել նրան մահ: Վերաքննիչ դատարանը, ղեկավարվելով սույն որոշման մեջ նշված ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի դիրքորոշումներով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ ամբաստանյալ Ա. Հակոբյանի նկատմամբ նշանակված պատժի նպատակահարմարության հարցը քննության առնելիս՝ հաշվի է առնում նաև այն հանգամանքը, որ պատժի նպատակը միայն անձին ուղղելը չէ, այլ նաև սոցիալական արդարության վերականգնումը և հանցագործությունների կանխումը, ուստի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառումը պետք է վերլուծել պատժի բոլոր նպատակների իրականացման համատեքստում։ Վերը բերված հիմնավորումներով, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է հետևության, որ վերաքննիչ բողոքի քննության արդյունքում դատական ակտ կայացնելիս` Առաջին ատյանի դատարանի կողմից նյութական և դատավարական իրավունքի նորմերի խախտումներ թույլ չեն տրվել, դատավճիռն օրինական է, հիմնավորված ու պատճառաբանված, համապատասխանում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի պահանջներին, հետևաբար վիճարկվող դատական ակտը պետք է թողնել օրինական ուժի մեջ, իսկ պաշտպան Ա. Հոբոսյանի վերաքննիչ բողոքը` մերժել: Վերաքննիչ դատարանի լիազորություններն ամրագրած ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 394-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի 1-ին պարբերության համաձայն` գործն ըստ էության լուծող դատական ակտերի վերաքննության արդյունքում վերաքննիչ դատարանը` մերժում է վերաքննիչ բողոքը` դատական ակտը թողնելով օրինական ուժի մեջ: Ելնելով վերոգրյալներից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ, 394-րդ, 402-րդ, 404-րդ, 412-րդ և 418-րդ հոդվածներով, Վերաքննիչ դատարանը Ո Ր Ո Շ Ե Ց Ամբաստանյալ Արտակ Հակոբյանի պաշտպան Ա. Հոբոսյանի վերաքննիչ բողոքը` մերժել: Ամբաստանյալ Արտակ Արթուրի Հակոբյանի վերաբերյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2016 թվականի հուլիսի 04-ի դատավճիռը` թողնել օրինական ուժի մեջ: Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում: ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` ստորագրություն ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` ստորագրություններ Իսկականի հետ ճիշտ է` ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ռ. ԲԱՐՍԵՂՅԱՆ |
|---|---|
| Դատական ակտի ամսաթիվը | 14-09-2016 |
| Ամբողջությամբ կամ մասնակիորեն բեկանելու և ... մասին դատական ակտ կայացրած դատավորների ցանկ | |
| Անուն | Ռուզաննա |
| Ազգանուն | Բարսեղյան |
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
| Ամսաթիվ | 30-09-2016 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 155, 99 |
| Գործին կից նյութեր | Ա.Հակոբյանի անձնագիրը վարորդական իրավունքի վկայականը և մեքենայի ներդիրը |
Գործն ուղարկվել է
| Գործն ուղարկվել է | 30-09-2016 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 155, 99 |
| Գործին կից նյութերը | Ա.Հակոբյանի անձնագիրը վարորդական իրավունքի վկայականը և մեքենայի ներդիրը |
| Ուր | Վճռաբեկ |
| Գրության համարը | Ե-24966/16 |
Դատական գործ N: ԵԿԴ/0114/01/16
Վճռաբեկ
Ստացվել է վճռաբեկ բողոք
| Բողոքի ստացման ամսաթիվ | 30-09-2016 |
|---|---|
| Բողոք բերող անձինք | Ամբաստանյալի պաշտպան |
| Բողոք բերող անձինք | |
| Անուն | Անժելա |
| Ազգանուն | Հոբոսյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Դատապարտյալ, Ամբաստանյալ, Մեղադրյալ | |
| Անուն | Արտակ |
| Ազգանուն | Հակոբյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Չափահաս | Այո |
| Բողոքը ստացվել է | Գործն ըստ էության լուծող դատական ակտի դեմ |
| Գործի ստացման ամսաթիվ | 07-10-2016 |
| Կայացվել է որոշում | Բողոքի վարույթ ընդունումը մերժվել է |
| Գործը ստացվել է | Քրեական վերաքննիչ |
| Որոշման ամսաթիվ | 14-11-2016 |
| Մակագրվել է | 07-10-2016 |
| Որոշման բովանդակություն | ԵԿԴ/0114/01/16 ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎՃՌԱԲԵԿ ԲՈՂՈՔԸ ՎԱՐՈՒՅԹ ԸՆԴՈՒՆԵԼԸ ՄԵՐԺԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ 14 նոյեմբերի 2016 թվական ք.Երևան ՀՀ վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատը (այսուհետ` Վճռաբեկ դատարան), նախագահությամբ Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆԻ մասնակցությամբ դատավորներ Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆԻ Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆԻ Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆԻ Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆԻ Ս.ՕՀԱՆՅԱՆԻ քննարկելով Արտակ Արթուրի Հակոբյանի վերաբերյալ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2016 թվականի սեպտեմբերի 14-ի որոշման դեմ ամբաստանյալ Ա.Հակոբյանի պաշտպան Ա.Հոբոսյանի վճռաբեկ բողոքը վարույթ ընդունելու հարցը, Պ Ա Ր Զ Ե Ց Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի՝ 2016 թվականի հուլիսի 4-ի դատավճռով, դատական քննության արագացված կարգի կիրառմամբ, ամբաստանյալ Ա.Հակոբյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակվել ազատազրկում 1 (մեկ) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով` տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելով 3 (երեք) տարի ժամկետով։ Պաշտպան Ա.Հոբոսյանի վերաքննիչ բողոքի քննության արդյունքում ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը 2016 թվականի սեպտեմբերի 14-ի որոշմամբ բողոքը մերժել է, Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2016 թվականի հուլիսի 4-ի դատավճիռը` թողել օրինական ուժի մեջ։ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի վերոգրյալ որոշման դեմ վճռաբեկ բողոք է բերել պաշտպան Ա.Հոբոսյանը` խնդրելով այն մասնակի բեկանել և փոփոխել` Ա.Հակոբյանի նկատմամբ կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը՝ սահմանելով փորձաշրջան։ Բողոք բերած անձը փաստարկել է, որ բողոքը պետք է վարույթ ընդունվի, քանի որ առկա է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 414.2-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին և 2-րդ կետերով սահմանված հիմքերը, այն է` բողոքում բարձրացված հարցի վերաբերյալ վճռաբեկ դատարանի որոշումը կարող է էական նշանակություն ունենալ օրենքի միատեսակ կիրառության համար, և առերևույթ թույլ է տրվել դատական սխալ, որը կարող էր ազդել գործի ելքի վրա։ Բողոքաբերի պնդմամբ՝ ստորադաս դատարանը դատական ակտ կայացնելիս թույլ է տվել նյութական և դատավարական իրավունքի խախտումներ, մասնավորապես, խախտվել են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-5-րդ և 9-րդ հոդվածների, ինչպես նաև ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 7-րդ, 8-րդ և 358-րդ հոդվածների պահանջները։ Վկայակոչելով Վճռաբեկ դատարանի՝ Ա.Սահակյանի գործով 2010 թվականի օգոստոսի 27-ի թիվ ԳԴ1/0003/01/10, Ն.Սարգսյանի գործով 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 և Ա.Առաքելյանի գործով 2013 թվականի սեպտեմբերի 13-ի թիվ ԵԱՆԴ/0122/01/12 որոշումները, բողոքաբերը նշել է, որ ստորադաս դատարանը ճիշտ չի կիրառել քրեական օրենքը, ինչպես նաև չի կիրառել ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները։ Բողոքաբերի փաստարկների, սույն գործի նյութերի, Վճռաբեկ դատարանի վկայակոչված որոշումների և ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի բողոքարկվող որոշման պատճառաբանությունների համադրված վերլուծության հիման վրա Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ բողոքաբերի կողմից չի հիմնավորվել, որ բողոքում բարձրացված հարցի վերաբերյալ վճռաբեկ դատարանի որոշումը կարող է էական նշանակություն ունենալ օրենքի միատեսակ կիրառության համար, և որ առերևույթ թույլ է տրվել դատական սխալ, որը կարող էր ազդել գործի ելքի վրա։ Հետևաբար, բերված բողոքում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 414.2-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին և 2-րդ կետերով նախատեսված հիմքերը հիմնավորված չեն։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 414.3-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` վճռաբեկ բողոքը վարույթ ընդունելը մերժվում է, եթե բացակայում են նույն օրենսգրքի 414.1-ին հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերով և 414.2-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հիմքերը, ուստի ներկայացված բողոքը վարույթ ընդունելը ենթակա է մերժման։ Հաշվի առնելով վերոշարադրյալ հիմնավորումները և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 414.3-րդ հոդվածով` Վճռաբեկ դատարանը Ո Ր Ո Շ Ե Ց Արտակ Արթուրի Հակոբյանի վերաբերյալ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2016 թվականի սեպտեմբերի 14-ի որոշման դեմ ամբաստանյալ Ա.Հակոբյանի պաշտպան Ա.Հոբոսյանի վճռաբեկ բողոքը վարույթ ընդունելը մերժել։ Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում կայացման պահից, վերջնական է և ենթակա չէ բողոքարկման։ Նախագահող` Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ Դատավորներ` Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆ Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ Ս .ՕՀԱՆՅԱՆ |
| Դատավոր | |
| Անուն | Համլետ |
| Ազգանուն | Ասատրյան |
| Որոշումը ուղարկվել է կողմերին | 17-11-2016 |
Գործի առաքում
| Գործի առաքման ամսաթիվ | 21-11-2016 |
|---|---|
| Դատարան | Կենտրոն և Նորք-Մարաշ |
| Այլ նշումներ | 2 հատոր` 155, 126 թերթ, կից` Արտակ Հակոբյանի անձնագիրը, վարորդական իրավունքի վկայականը և մեքենայի ներդիրը : |