Գործ
ԵԿԴ/0106/01/16

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ

ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔԻ ԿԵՆՏՐՈՆ ԵՎ ՆՈՐՔ-ՄԱՐԱՇ ՎԱՐՉԱԿԱՆ ՇՐՋԱՆՆԵՐԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

,,08,, հունիսի 2016թ. ք.Երևան

Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանը
/այսուհետև` դատարան/

Նախագահությամբ դատավոր Մ. Մակյանի
Քարտուղարությամբ՝ Թ. Խաչատրյանի
Մասնակցությամբ՝
Մեղադրող Ն.Խաչատրյանի
Պաշտպան Ա. Բադալյանի
դռնբաց դատական նիստերում, Երևան քաղաքում, դատաքննության արագացված կարգի կիրառմամբ քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի`



Հրայր Դավիթի Դարչինյանի` ծնված 30.01.1995թ.-ին Երևան քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, նախկինում չդատված, չի աշխատում, հաշվառված է՝ ք.Սպիտակ, Կոմունալկա թաղամաս 3/1 տուն հասցեում, փաստացի բնակվում է` Երևան քաղաքի Մոսկովյան փողոցի 8-րդ շենքի թիվ 67-րդ բնակարանում, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով, որպես խափանման միջոց է ընտրված չհեռանալու մասին ստորագրությունը։

1.Գործի դատավարական նախապատմությունը
Ըստ դատարան ուղարկված քրեական գործի նյութերի՝
«Հրայր Դավիթի Դարչինյանը մեղադրվում է այն բանի համար, որ նա առանց իրացնելու նպատակի ապօրինի ձեռք է բերել և պահել խոշոր չափի՝ 5.99 գրամ «մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոց, որը հայտնաբերվել է իր տաբատի ձախ գրպանից 2016թ. փետրվարի 19-ին` ՀՀ ոստիկանության կենտրոնական բաժնում կատարված անձնական խուզարկության ժամանակ։

Այսպես.

Հրայր Դարչինյանը չպարզված ժամանակ և հանգամանքներում, առանց իրացնելու նպատակի, իր գործածման համար ապօրինի ձեռք է բերել և պահել խոշոր չափի՝ 5.99 գրամ «մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոց, որը հետագա գործածման համար պահել է իր տաբատի ձախ գրպանում։
2016թ. փետրվարի 19-ին, ժամը 21։45-ին, Հ.Դարչինյանը բերման է ենթարկվել ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի բաժին, որտեղ իր անձնական խուզարկությամբ Հ.Դարչինյանի կողմից ապօրինի ձեռք բերված և պահվող խոշոր չափի՝ 5.99 գրամ «մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոցր հայտնաբերվել է»։

Դեպքի առթիվ ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի կողմից 2016 թվականի մարտի 02-ին հարուցվել է քրեական գործ։
2016 թվականի մարտի 17-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի կողմից կայացվել է որոշում` Հրայր Դավիթի Դարչինյանին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին, նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և որպես խափանման միջոց է ընտրվել չհեռանալու մասին ստորագրությունը։

Քրեական գործը ՀՀ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի աշխատակազմի գրասենյակ է ստացվել և մուտքագրվել 28.04.2016թ.-ին։

2.Արագացված դատական քննություն
Մինչև դատաքննությունն սկսելն ամբաստանյալ Հրայր Դավիթի Դարչինյանը միջնորդել է դատական քննությունն անցկացնել արագացված կարգով և հայտարարել, որ միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր, խորհրդակցել է պաշտպանի հետ, գիտակցում է արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու հետևանքները, առաջադրված մեղադրանքն իրեն պարզ է, համաձայն է մեղադրանքի հետ և առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր է ճանաչում լիովին։
Մեղադրող Ն.Խաչատրյանը, օգտվելով իր դատավարական իրավունքներից, դատարանում փոխել է իր՝ նախկինում արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու դեմ առարկելու վերաբերյալ դիրքորոշումը, հայտնելով, որ չի առարկում արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու դեմ։
Դատարանը, համոզվելով, որ առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.1 և 375.2 հոդվածներով նախատեսված պայմանները, որոշում է կայացրել արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու մասին։
3. Դատարանի իրավական վերլուծությունները
Դատարանը, հիմք ընդունելով մեղադրանքի հիմքում դրված ապացույցները` Հ.Դարչինյանի անձնական խուզարկության ենթարկելու մասին կազմված արձանագրությունը, դատաքիմիական փորձաքննության թիվ 69Ք-16 եզրակացությունը, իրեղեն ապացույց ճանաչված` Հ.Դարչինյանի անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերված` 5.98 գրամ «մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոցը, տոքսիկոքիմիական փորձաքննության թիվ 0134 եզրակացությունը և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի դրույթներին համապատասխան, հետազոտելով և գնահատելով վերը շարադրված ապացույցներն իրենց վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից` հիմնված ներքին համոզմամբ, ապացուցված է համարում ամբաստանյալ Հրայր Դավիթի Դարչինյանին մեղսագրված հանցագործության կատարումը և գտնում, որ կատարած արարքի համար վերջինս ենթակա է պատժի։
Պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում ինչպես ամբաստանյալի կողմից կատարած հանցագործության բնույթն ու դրա հասարակական վտանգավորության աստիճանը, այնպես էլ նրա անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։
Որպես ամբաստանյալ Հրայր Դավիթի Դարչինյանի անձը դրականորեն բնութագրող հանգամանքներ` դատարանը հաշվի է առնում այն, որ նա ՀՀ Ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի հաշվառումներով չի անցնում, նախկինում դատված կամ որևէ այլ կերպ արատավորված չի եղել։
Այն, որ Երևան քաղաքի Մոսկովյան 8-րդ շենքի բնակիչների կողմից տրված բնութագրի համաձայն՝
«Հրայր Դավիթի Դարչինյանը (ծնված՝ 30.01.1995թ.) ընտանիքի հետ բնակվում է նույն շենքում և հանդիսանում է մեր բակի բնակիչ։ Նրա ընտանիքը բնութագրում ենք դրական, իսկ Հրայր Դարչինյանին՝ բանիմաց, խելացի և բավականին հանգիստ անձնավորություն։ Հրայր Դարչինյանը միշտ իրեն դրսևորել է օրինապահ քաղաքացու պես, շենքի և բակի բնակիչների հետ մշտապես դրական է եղել շփումը, բակում մշտապես եղել է շփվող և հանգիստ բնավորությամբ երիտասարդ, աչքի է ընկել ուսման նկատմամբ իր ունեցած բարձր հետաքրքրությամբ, իր նկատմամբ բողոքներ երբևիցէ չեն եղել»։
Դատարանը որպես ամբաստանյալ Հրայր Դավիթի Դարչինյանի անձը դրականորեն բնութագրող հանգամանք հաշվի է առնում նաև այն, որ նա 2016թ. մայիսի 23-ին բարեգործական հիմունքներով ՊԲ 43013 զորամասին է փոխանցել հատուկ այդ նպատակով ՀՀ ներկրված և իրեն պատկանող մեկ միավոր «Bushnel EQUINOX 4X50» մակնիշի գիշերային տեսանելիության հեռադիտակ, երկու միավոր 12X50 հեռադիտակներ և երկու լրակազմ մարտաբաճկոններ։
/տես` բարեգործական նպատակներով ՀՀ ներկրված ապրանքանյութական միջոցների հանձնման ընդունման թիվ 1 ակտը, դատական նիստի արձանագրությունը/
Բացի այդ, դատարանը որպես ամբաստանյալ Հրայր Դավիթի Դարչինյանի անձը բնութագրող հանգամանք է դիտում այն, որ նա երիտասարդ է և ունի առողջական խնդիրներ. մասնավորապես՝ վերջինիս մոտ ախտորոշվել է սրտի բնածին արատ` միջնախասրտային միջնապատի դեֆեկտ /սինուսային արիթմիա/։
Միևնույն ժամանակ, դատարանն ամբաստանյալի անձը բնութագրող դրական հանգամանքների թվին է դասում նաև ուսման նկատմամբ նրա ունեցած վերաբերմունքը, ըստ որի՝ նա «Հալթ միջազգային-բիզնես դպրոց»-ի կողմից 24.05.2016թ.-ին ուղարկված ծանուցագրի համաձայն` ընդունվել է նշված դպրոց և որպես երաշխիք հիշյալ ուսումնական հաստատության դեպոզիտին կատարել է համապատասխան վճարում։
/տես` ԱՄՆ Սան Ֆրանցիսկոյի Հալթ միջազգային-բիզնես դպրոցի կողմից տրված հրավերը, քրեական գործի նյութերը և դատական նիստի արձանագրությունը/
Դատարանը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` որպես ամբաստանյալ Հրայր Դավիթի Դարչինյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ է դիտում՝ մեղքն ամբողջությամբ ընդունելը, ինչպես նաև կատարած հանցանքի համար անկեղծորեն զղջալը։
Դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալ Հրայր Դավիթի Դարչինյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ գործում առկա չեն։

/տես` քրեական գործի նյութերը և դատական նիստի արձանագրությունը /
Ելնելով գործի հանգամանքներից, ինչպես նաև հիմք ընդունելով ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին կետի դրույթը, համաձայն որի` «Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատաuխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար», ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ կետի դրույթը, համաձայն որի` «Պատժի նպատակն է վերականգնել uոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպեu նաև կանխել հանցագործությունները» և 61-րդ հոդվածը, ըստ որի` «Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով», դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Հ.Դարչինյանի կողմից կատարված հանցավոր արարքի համար նրա նկատմամբ պետք է նշանակվի պատիժ՝ ազատազրկման ձևով, սակայն հաշվի առնելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքերի առկայությունը, ինչպես նաև` պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, հաշվի առնելով, որ դրանք նախ վկայում են ամբաստանյալի՝ որպես հանցավորի, անձի հասարակական ցածր վտանգավորության մասին, ապա հաստատում՝ վերջինիս՝ ուղղման ճանապարհին կանգնած լինելու իրական փաստը, գտնում է, որ ամբաստանյալի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը հնարավոր է պայմանականորեն չկիրառել և սահմանել փորձաշրջան։
Դատարանը փաստում է, որ հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում։
Սույն գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից պետք է որոշվի հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա։
Ինչպես նշվեց վերևում, դատարանն անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս պետք է ղեկավարվի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածների պահանջներով` հաշվի առնելով ինչպես օրենսդրական, այնպես էլ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի կողմից ձևավորված նախադեպային մի շարք մոտեցումներ։
Մասնավորապես, իր ՎԲ-142/07, ՎԲ-50/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-201/07, ԱՎԴ2/0059/01/08 որոշումներում քննարկվող հարցի առումով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է ներքոհիշյալ իրավական դիրքորոշումները.
«ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածն ամրագրել է արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքը։ Պատիժ նշանակելիս արդարության սկզբունքը դրսևորվում է օրենքով նախատեսված մի շարք պահանջներով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով նույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն՝ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժն արդարացի է, եթե համապատասխանում է հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը անհրաժեշտ և բավարար է անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար։
Միևնույն ժամանակ, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվող պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները։

Պատիժ նշանակելիս հանցավորի նկատմամբ անհատական մոտեցումն անհրաժեշտ է, որպեսզի դատարանը պատժի տեսակն ու չափը ընտրելիս համոզվի, որ դրանով կհասնի պատժի վերը նշված նպատակներին, որոնք փոխկապակցված և փոխհամաձայնեցված են (մեկ նպատակը ենթադրում է մյուսները և յուրաքանչյուրի ինքնուրույն իրականացումն օժանդակում է մյուսներին)։ Այսինքն՝ պատժի նպատակներին հասնելու երաշխիք է հանցագործություն կատարած անձի նկատմամբ արդարացի, արարքի ծանրությանը և հասարակական վտանգավորությանը համապատասխան պատիժ նշանակելը։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները, որոշիչ հանգամանքներ են պատժի տեսակը և չափը որոշելու հարցում։
Այլ կերպ` դատարանը պետք է բացահայտի կատարված կոնկրետ հանցանքի առանձնահատուկ հատկանիշները, որոնք կարող են ազդել հանրության համար վտանգավորության աստիճանի վրա (հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, վնասի չափը և այլն)»։
Ամբաստանյալի նկատմամբ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելու և այն պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ եզրահանգմանը գալիս դատարանն արձանագրում է նաև հետևյալը՝

ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետի համաձայն՝
Առանց իրացնելու նպատակի խոշոր չափերով թմրամիջոցներ կամ հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութեր ապօրինի պատրաստելը, վերամշակելը, ձեռք բերելը, պահելը, փոխադրելը կամ առաքելը...
... պատժվում է ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով»։
Սույն քրեական գործով դատարանը հաշվի առնելով ամբաստանյալի անձը բացառապես դրականորեն բնութագրող, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքների առկայությունը, ինչպես նաև` պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների ի սպառ բացակայությունը, ամբաստանյալի կողմից կատարված արարքի հասարակական վտանգավորության աստիճանը, գտնում է, որ ամբաստանյալ Հ.Դարչինյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված ազատազրկում պատժատեսակը նշանակվելու պարագայում հնարավոր է այն պայմանականորեն չկիրառել՝ նշանակված պատիժը նրա կողմից փաստացի կրելու անհրաժեշտության բացակայության հիմնավորմամբ, ինչը պատճառաբանվում է հետևյալով.
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը 18.12.2015թ-ին կայացված ԵԱՔԴ 0091/01/14 քրեական գործով նախադեպային որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը`

«...11. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն՝

«1. Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մաuին։
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիu դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները (...)։
Սույն քրեաիրավական նորմը Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքում բազմիցս վերլուծության է ենթարկվել, և մշտապես վերահաստատվել դիրքորոշումն առ այն, որ առանց պատիժը փաստացի կրելու դատապարտյալի ուղղվելու հնարավորության վերաբերյալ դատարանի հետևությունները պետք է հիմնված լինեն հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների, հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի համակողմանի ու ամբողջական գնահատման վրա։ Չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, սակայն դատարանն այն կիրառելիս պետք է ղեկավարվի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով` նպատակ ունենալով ապահովելու ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում թվարկված պատժի նպատակների իրացվելիությունը (տես, ի թիվ այլնի, Վճռաբեկ դատարանի թիվ ԵԱԴԴ/0034/01/12, ԼԴ/0093/01/12, ՏԴ/0018/01/13, ԵԿԴ/0096/01/13, ԵԿԴ/0252/01/13, ԵՄԴ/0027/01/14, ԳԴ/0014/01/14, ՍԴ/0204/01/13 որոշումները)։
12. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս հաշվի առնվող հանգամանքներից հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանը հետևյալ իրավական դիրքորոշումն է արտահայտել. «(...) «հանցավորի անձնավորություն եզրույթն ի տարբերություն «հանցագործության սուբյեկտ»‰ եզրույթի, ավելի ընդարձակ է, և օժտված է սոցիալ-ժողովրդագրական, բարոյահոգեբանական և քրեաիրավական բնութագրերով։ ՀՀ գործող քրեական օրենսդրության իմաստով «հանցավորի անձնավորություն»‰ եզրույթը դիտարկվում է որպես քրեական պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմք, հանցավորի անձը բնութագրող առանձին հատկանիշները և վարքագիծը օրենքում նախատեսված են որպես պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներ, ինչպես նաև դատապարտյալին պատժից ազատելու նախապայման։
Հիմք ընդունելով (...) ՀՀ Սահմանադրության մեջ ամրագրված դրույթն այն մասին, որ մարդը, նրա արժանապատվությունը, հիմնական իրավունքները և ազատությունները բարձրագույն արժեքներ են (հոդված 3), մարդու արժանապատվությունը՝ որպես նրա իրավունքների և ազատությունների անքակտելի հիմք, հարգվում և պաշտպանվում է պետության կողմից (հոդված 14)՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ պատժի անհատականացման ժամանակ հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները հաշվի առնելու անհրաժեշտությունը պայմանավորված է ինչպես պատժի նպատակների իրականացման, այնպես էլ անձի արժանապատվության հարգման սահմանադրական պահանջի առկայությամբ‰ (տե՛ս Սերոբ Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12 որոշման 36-37-րդ կետերը)։

Ս.Աղախանյանի գործով որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է.



«(…) Վճռաբեկ դատարանը վերահաստատում է իր դիրքորոշումն առ այն, որ յուրաքանչյուր գործով նշանակված պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը լուծելիս դատարանը, ի թիվս այլ հանգամանքների (կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափ, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճան, հանցագործության կատարման եղանակ և այլն), պետք է բազմակողմանի վերլուծության ու գնահատման ենթարկի հանցավորի անձը։
Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ պատասխանատվության և պատժի անհատականացման և հետևաբար նաև նշանակված պատժի կրման հարցի լուծման համար էական նշանակություն ունեն հանցավորի անձի ոչ միայն ֆիզիկական ու հոգեկան, այլև սոցիալական առանձնահատկությունների վերաբերյալ փաստական տվյալները։
Հետևաբար, հանցավորի պատասխանատվությունն ու պատիժն անհատականացնելիս և նշանակված պատիժը փաստացի կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը պետք է ուսումնասիրի հանցավորի ընտանեկան դրության, նրա խնամքին այլ անձանց առկայության, սոցիալական միջավայրում նրա զբաղեցրած տեղի ու դիրքի, սոցիալական միջավայրում նրա ունեցած բնութագրի և մի շարք այլ հանգամանքների վերաբերյալ փաստական տվյալները։
Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս և այն փաստացի կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի նաև այն հանգամանքը, թե նշանակված պատիժն ինչպիսի ազդեցություն կարող է ունենալ ամբաստանյալի ընտանիքի կյանքի պայմանների վրա։ (…)‰ (տե՛ս Սեյրան Աղախանյանի գործով 2013 թվականի սեպտեմբերի 13-ի թիվ ԱՎԴ/0082/01/12 որոշման 19-րդ կետը)։
13. Վճռաբեկ դատարանը վերահաստատում է նախորդ կետում մեջբերված` Սերոբ Սարգսյանի և Սեյրան Աղախանյանի գործերով որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումներն այն մասին, որ յուրաքանչյուր դեպքում պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը որոշելիս հանցագործության հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի համատեքստում կարևոր նշանակություն ունի հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների ամբողջական վերլուծությունը։ Մասնավորապես, հանցավորի անձը դրականորեն բնութագրող սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկանիշները, հանցագործությունից հետո դրսևորած դրական վարքագիծը (կատարվածի համար զղջալը, ճշմարտացի ցուցմունքներ տալը, քննությանը չխոչընդոտելը, պատճառված վնասը հատուցելը և այլն) կարող են վկայել, որ պատժի նպատակների իրագործման տեսանկյունից բացակայում է պատիժը փաստացի կրելու անհրաժեշտությունը։ Այլ խոսքով` հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները բացահայտելու և օբյեկտիվորեն հաշվի առնելու դատարանի պարտականությունն ուղղակիորեն բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի տրամաբանությունից, որի համաձայն՝ պատժի նպատակը, սոցիալական արդարությունը վերականգնելուց բացի, դատապարտյալի ուղղումն է և նոր հանցագործությունների կանխումը (տե՛ս, mutatis mutandis, Արտաշ Շաքարյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի` 2014 թվականի օգոստոսի 15-ի թիվ ԵԿԴ/0163/01/13 որոշման 13-րդ կետը)։
Այլ կերպ` պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում կայացնելիս իրավասու դատարանը յուրաքանչյուր դեպքում պետք է քննարկի նաև պատժի՝ սոցիալական արդարության վերականգնման և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու նպատակների իրացման հարցը։
Սոցիալական արդարությունը վերականգնելու և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու մասին կարող է վկայել հանցագործությունից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը, մասնավորապես` տուժողին պատճառած վնասը հարթելը կամ այն հարթելուն ուղղված ողջամիտ միջոցներ ձեռնարկելը (…)»»։

Քննվող քրեական գործով ձեռք բերված տվյալները դիտարկելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից կայացված, վերը շարադրված նախադեպային որոշման լույսի ներքո, դատարանը ցանկանում է ընդգծել, որ ամբաստանյալ Հրայր Դարչինյանի նկատմամբ նշանակվող պատժի անհատականացման ժամանակ վերջինիս անձը բնութագրող տվյալները հաշվի առնելու անհրաժեշտությունը պայմանավորված է ինչպես պատժի նպատակների իրականացման, այնպես էլ անձի արժանապատվության հարգման սահմանադրական պահանջի առկայությամբ։‰

Դատարանը, գնահատելով Հ.Դարչինյանի` որպես հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս վերջինիս դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարողի, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձի՝ իր անհատական հատկանիշներով, փաստում է հետևյալը`
ինչպես նշվեց վերևում, ամբաստանյալ Դարչինյանն իր սոցիալական միկրոմիջավայրում, մասնավորապես՝ բնակության վայրի իրավասու մարմնի կողմից, բնութագրվում է բացառապես դրական կողմերով։ Բացի այդ, Հ.Դարչինյանն ունի առողջական խնդիրներ` սրտի բնածին արատ` միջնախասրտային միջնապատի դեֆեկտ /սինուսյաին արիթմիա/, որի հիմքով ազատվել է պարտադիր զինվորական ծառայությունից համաձայն՝ ՀՀ ՊՆ 2013թ.-ի թիվ 410 հրամանի` ըստ հիվանդությունների ցուցակի 1-ին սյունակի 26 հոդվածի Բ կետի։

Ամբաստանյալը երիտասարդ է, սակայն երիտասարդ լինելով հանդերձ` ներկայումս հանրապետության սահմաններում ստեղծված լարված ռազմական իրավիճակի պայմաններում ձեռնարկել է իրական քայլեր՝ այն է՝ օգնել է ՀՀ սահմանների պաշտպանությամբ զբաղվող զինվորներին կատարել իրենց պարտքը հայրենիքի հանդեպ` իր իսկ նախաձեռնությամբ կատարելով որոշակի ներդրումներ։ Մասնավորապես, իր կողմից կուտակված գումարով գնել և ՊԲ 43013 զորամասին է հանձնել ՀՀ ներկրված մեկ միավոր «Bushnel EQUINOX 4X50» գիշերային տեսանելիության հեռադիտակ, երկու միավոր 12X50 հեռադիտակներ և երկու լրակազմ մարտաբաճկոններ։

Նշված հանգամանքները դատարանին բերում է այն համոզման, որ ամբաստանյալը խորապես գիտակցելով իր կողմից կատարած հանցանքի հակաիրավական լինելը, արդեն իսկ կանգնել է ուղղման ճանապարհին և հանցագործություն կատարելուց հետո նրա դրսևորած վարքագիծն ու իրականացված գործողությունները վկայում է նաև սոցիալական արդարությունը վերականգնելուն ուղղված մղումների մասին, ինչը ոչ քիչ կարևոր է ամբաստանյալի նկատմամբ ազատազրկման ձևով պատիժը նշանակելու պայմաններում այն պայմանականորեն չկիրառելու հարցը քննարկելիս։
Ավելին, ամբաստանյալի կողմից իրականացված հիշյալ գործողություններն անհերքելիորեն վկայում են ներկայումս նրա անձի՝ հասարակության համար խիստ ցածր վտանգավորության մասին։


Միևնույն ժամանակ դատարանը, սույն գործով որպես ամբաստանյալի` հետագայում նմանատիպ կամ այլ հանցավոր արարքներ չկատարելու փաստարկված հիմք է դիտում այն, որ վերջինս գիտակցել է իր կողմից կատարած արարքի բնույթը, դրա վտանգավորության աստիճանը և դատարանում խորապես զղջացել է իր կողմից կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի համար։

Վերը շարադրված` Ա.Դարչինյանին բնութագրող սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները դատարանը ցանկանում է համադրել նաև Հ.Դարչինյանի` ուսման նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքի հետ։ Մասնավորապես, այն որ վերջինս ընդունվել է ԱՄՆ Սան Ֆրանցիսկոյի «Հալթ միջազգային-բիզնես դպրոց» և ուսանելու նպատակով ստացել է համապատասխան հրավեր։
Տվյալ փաստը ևս դատարանին բերում է այն համոզման, որ Դարչինյանը` որպես անձ, ունի այնպիսի անհատական հատկանիշներ, որոնք ևս վկայում են նրա նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը իրականում չկրելու՝ այն է՝ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու բավարար հիմքերի մասին, ինչը հետագայում հնարավորություն կտա նրան շարունակելու ուսումը նախընտրած ուսումնական հաստատությունում։

Միաժամանակ, դատարանն, անդրադառնալով Հ.Դարչինյանի կողմից` առանց իրացնելու նպատակի խոշոր չափերով թմրամիջոցներ ապօրինի ձեռք բերելու և պահելու հանրային վտանգավորության հարցին, փաստում է հետևյալը`
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն իր՝ Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշմամբ վերլուծելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի հանցակազմը իրավական դիրքորոշում է արտահայտել այն մասին որ՝
«... տվյալ հանցագործության վերաբերյալ գործերով պատժի անհատականացման սկզբունքի տեսանկյունից արարքի հանրային վտանգավորությունը որոշելիս դատարանը, ի թիվս այլնի, պետք է հաշվի առնի.
- թմրանյութի տեսակը (վտանգավորության աստիճանը, անձի օրգանիզմի վրա ազդեցության աստիճանը),
- դրա չափը («Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի զգալի, խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը» սահմանող՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի թիվ 1 հավելվածում նշված կոնկրետ չափի նվազագույն կամ առավելագույն սահմանին մոտ լինելը),
- արարքի կատարման նպատակն ու շարժառիթը (օրինակ՝ հիվանդությամբ պայմանավորված ցավերը թեթևացնելու համար կատարելը)։
Վկայակոչված հանգամանքները, այլ հանգամանքների հետ համակցությամբ ազդում են արարքի հանրային վտանգավորության վրա և պետք է իրենց համապատասխան գնահատականը ստանան յուրաքանչյուր գործով պատիժ նշանակելիս։
Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն…»։


Վերլուծելով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի վերը շարադրված նախադեպային որոշումը, դատարանն արձանագրում է, որ Հ.Դարչինյանի նկատմամբ պատժի անհատականացման սկզբունքի տեսանկյունից, ինչպես նաև նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցը լուծելիս արարքի հանրային վտանգավորությունը որոշելիս պետք է հաշվի առնել այն որ ամբաստանյալի մոտից հայտնաբերված թմրամիջոցը դասվում է դրա, այսպես ասած «թեթև» տեսակների շարքին։

Բացի այդ, «Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի զգալի, խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը» սահմանող՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի թիվ 1 հավելվածի համաձայն`

«… Մարիխուանա (քանակը որոշվում է` +110-1150 C ջերմաստիճանի պայմաններում չորացնելով վերջնական քաշը ստանալուց հետո)

զգալի…-ից ավելի
մինչև …ներառյալ
0.5-5.0 խոշոր…-ից ավելի մինչև …ներառյալ

5.0-500.0 առանձնապես խոշոր, ավելի քան
500.0

Դատարանն ընդգծում է, որ «Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի զգալի, խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը» սահմանող՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի թիվ 1 հավելվածի համաձայն` Հրայր Դարչինյանի կողմից ապօրինի ձեռք բերված և պահվող խոշոր չափի` 5.99 գրամ «մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոցը մոտ է տվյալ թմրամիջոցի խոշոր չափի նվազագույն սահմանին՝ 5.0 գրամին, ինչն էապես նվազեցնում է վերջինիս կողմից կատարված արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը։

Այլ խոսքով, վերը շարադրված պայմաններում դատարանն ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժը պայմանականորեն չի կիրառում, քանի որ առկա է դատարանի համոզվածությունն ու վստահությունը` Հ.Դարչինյանի ուղղվելու հնարավորության մասին։
Դատարանը նման հետևության հանգում է սույն քրեական գործով գոյություն ունեցող օբյեկտիվ տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, դրա հասարակական վտանգավորության աստիճանը, հանցավորի անձը, ինչպես նաև՝ նրա արարքում պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները և վկայում են կատարվածի համար ամբաստանյալի զղջալու, քննությանը չխոչընդոտելու, հանցանքը կատարելուց հետո նրա դրսևորած դրական, ավելին՝ օրինակելի վարքագծի, այսինքն՝ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու իրական հիմքերի առկայության մասին։


Դատարանն արձանագրում է, որ նման պայմաններում չի իրագործվի, ավելին, կխաթարվի պատժի նշանակման օրենսդրական նպատակների առնվազն մեկ բաղադրիչի՝ պատժի արդարացիության, էությունը, որն իր հերթին կբերի նաև արդարության և արդարադատության իմաստազրկմանը՝ նկատի ունենալով, որ արդարադատությունը ոչ միայն պետք է իրականացվի այլ այն պետք է իրականացվի և հանրության կողմից լինի տեսանելի և ընկալելի։

Այսպիսով, հաշվի առնելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող վերը շարադրված տվյալները, ինչպես պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքների առկայությունը, այնպես էլ` պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, դատարանը հանգում է այն հետևության, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է նաև առանց նշանակված պատիժը փաստացի կրելու, ուստի գտնում է, որ նրա նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակվելիք պատիժը պետք է պայմանականորեն չկիրառել և սահմանել փորձաշրջան։

Դատարանը փաստում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի հիման վրա ամբաստանյալ Դարչինյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելու և այն պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով սահմանված պատժի նպատակներին՝ սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձանց ուղղմանը և նմանատիպ հանցագործությունների կանխմանը։
Դատարանն, անդրադառնալով պաշտպան Բադալյանի դիրքորոշմանը` հետևաբար և միջնորդությանը Հ.Դարչինյանի նկատմամբ օրենքով նախատեսվածից ավելի մեղմ՝ տուգանքի ձևով, պատժատեսակ նշանակելու վերաբերյալ, փաստում է, որ թեև քրեական գործում առկա են Հ.Դարչինյանի անձը դրականորեն բնութագրող և պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող բազմաթիվ հանգամանքներ, որոնց կողքին ի սպառ բացակայում են Հ.Դարչինյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքները, այդուամենայնիվ, գտնում է, որ վերը շարադրված հանգամանքների համակցությունը չի կարող իր միասնության մեջ դիտվել որպես բացառիկ և հիմք հանդիսանալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածի համաձայն պատիժ նշանակելու համար։
Վերոգրյալ պայմաններում, դատարանն անդրադառնալով Հրայր Դավթի Դարչինյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի` չհեռանալու մասին ստորագրության, հարցին, գտնում է, որ այն պետք է թողնել անփոփոխ մինչև դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելը, իսկ լուծելով իրեղեն ապացույցի տնօրինման հարցը, փաստում է, որ քրեական գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված, փորձաքննության ացկացումից հետո առկա և դատարան ուղարկված «մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոցը՝ պետք է ոչնչացնել։

4. Եզրափակիչ մաս

Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 357-360, 365, 369-373 375.1-375.4-րդ հոդվածներով, դատարանը



Վ Ճ Ռ Ե Ց

Հրայր Դավիթի Դարչինյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել` ազատազրկում՝ 1 /մեկ/ տարի ժամկետով։
ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կարգով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել և սահմանել փորձաշրջան 1 /մեկ/ տարի ժամկետով։
Հրայր Դավիթի Դարչինյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` չհեռանալու մասին ստորագրությունը, թողնել անփոփոխ մինչև դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Քրեական գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված, փորձաքննության ացկացումից հետո առկա և դատարան ուղարկված` «մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոցը` ոչնչացնել։
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարան հրապարակվելու օրվանից հետո` մեկամսյա ժամկետում՝ բացառությամբ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 1-ին կետով նախատեսված հիմքի։


Դ Ա Տ Ա Վ Ո Ր Մ. Մ Ա Կ Յ Ա Ն