ԵԿԴ/0080/01/16
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան) հետևյալ կազմով.

նախագահող դատավոր` Ռ.Մխիթարյան
դատավորներ` Ս.Չիչոյան
Մ.Արղամանյան

քարտուղարությամբ` Հ.Հակոբյանի

մասնակցությամբ`
պաշտպան Ա.Ղազարյանի
ամբաստանյալ Կ.Մարությանի

2017 թվականի փետրվարի 15-ին, Երևան քաղաքում,

դռնբաց դատական նիստում, ամբաստանյալ Կարեն Արշակի Մարությանի պաշտպան Արամ Ղազարյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Կարեն Արշակի Մարությանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով.

ՊԱՐԶԵՑ

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. 2016 թվականի հունվարի 27-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետի և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 324-րդ հոդվածի 1-ին մասի հատկանիշներով հարուցվել է թիվ 13108116 քրեական գործը:
Նույն օրը Հրանտ Թորոսի Նալբանդյանը ճանաչվել է տուժող:
2016 թվականի փետրվարի 8-ին Կարեն Արշակի Մարությանը ներգրավվել է որպես կասկածյալ՝ նրա նկատմամբ խափանման միջոց ընտրվելով չհեռանալու մասին ստորագրությունը:
2016 թվականի փետրվարի 9-ին Կ.Մարությանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ, և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով:
2016 թվականի փետրվարի 17-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 1-ին մասի հատկանիշներով հարուցվել է թիվ 13115516 քրեական գործը, և նույն օրն այն միացվել է թիվ 13108116 քրեական գործին:
2016 թվականի փետրվարի 18-ին «Դիսթրիմեքս» ՍՊ ընկերությունը ճանաչվել է տուժող, իսկ այդ ընկերության վարորդ-առաքիչ Արթուր Գագիկի Գրիգորյանը 2016 թվականի փետրվարի 24-ին ճանաչվել է տուժողի ներկայացուցիչ:
2016 թվականի մարտի 29-ին Կ.Մարությանին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել և նրան նոր ծավալով մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով:
2016 թվականի մարտի 30-ին նախաքննության մարմինը որոշում է կայացրել Կ.Մարությանի կողմից «Պեժո» մակնիշի 474 LV 61 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենայի բեռնախցիկից «Դիսթրիմեքս» ՍՊ ընկերությանը պատկանող 500 տուփ «Ռոթմանս» և 200 տուփ «Քենթ» ծխախոտի գաղտնի հափշտակություն կատարելու համար Կ.Մարությանի նկատմամբ քրեական հետապնդում չիրականացնելու մասին՝ բողոքի բացակայության պատճառաբանությամբ:
2016 թվականի ապրիլի 4-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան (այսուհետ նաև` Առաջին ատյանի դատարան):
Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2016 թվականի հուլիսի 8-ի դատավճռով Կ.Մարությանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով, և նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակվել ազատազրկում` 2 (երկու) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով: Կ.Մարությանի նկատմամբ ընտրված չհեռանալու մասին ստորագրություն խափանման միջոցը թողնվել է անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Առաջին ատյանի դատարանի՝ վերը նշված դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք է բերել ամբաստանյալ Կ.Մարությանի պաշտպան Ա.Ղազարյանը:
Վերաքննիչ դատարանի՝ 2016 թվականի օգոստոսի 16-ի որոշմամբ վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ:

Գործի փաստական հանգամանքները և վերաքննիչ բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
2. Կարեն Արշակի Մարությանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ. «նա, ուրիշի գույքի գաղտնի հափշտակություն կատարելու դիտավորությամբ, 2016թ. հունվարի 22-ին` ժամը 12:40-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Վարդանանց փողոցում կայանված «Հոնդա ՍԻ-ԱՌ-Վի» մակնիշի 86 RO 666 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենայի սրահից գաղտնի հափշտակել է Հրանտ Թորոսի Նալբանդյանին պատկանող 45.000 ՀՀ դրամ արժողությամբ դրամապանակը, որի մեջ եղել է 974.660 ՀՀ դրամին համարժեք 2000 ԱՄՆ դոլար, 173.990 ՀՀ դրամին համարժեք 250 Մեծ Բրիտանիայի ֆունտ ստերլինգ, 250.000 ՀՀ դրամ գումար, 60.000 ՀՀ դրամ արժողությամբ կանացի ոսկյա մատանի` Հ.Նալբանդյանին պատճառելով խոշոր չափի` 1.503.650 ՀՀ դրամի գույքային վնաս»:
3. Առաջին ատյանի դատարանը, կիրառելով դատական քննության արագացված կարգ, իր՝ 2016 թվականի հուլիսի 8-ի դատավճռով հաստատված է համարել, որ ամբաստանյալ Կ.Մարությանը մեղավորությամբ կատարել է նախորդ կետում արձանագրված արարքը, և գտել է, որ կատարածի համար ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ պետք է նշանակել ազատազրկման ձևով՝ 2 (երկու) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով, որպիսի պատիժը նա պետք է կրի:
Դատավճռի համաձայն՝ Առաջին ատյանի դատարանը նման հետևության է հանգել հաշվի առնելով ինչպես ամբաստանյալ Կ.Մարությանի կատարած հանցանքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը, այնպես էլ նրա անձը բնութագրող, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։
Առաջին ատյանի դատարանը որպես ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ է դիտարկել պատիժ նշանակելու պահին ամբաստանյալի խնամքի տակ մինչև տասնչորս տարեկան մեկ երեխայի առկայությունը, կատարած հանցանքի համար զղջալը և ամբաստանյալի վատառողջ լինելը, մասնավորապես այն, որ նրա մոտ ախտորոշվել է ՄԻԱՎ վարակ՝ 4-րդ կլինիկական փուլում, խիստ արտահայտված իմունային անբավարարություն, քրոնիկ վիրուսային հեպատիտ C` ցիռոզի անցումով, աջ թոքի վերին բլթի ինֆիլտրատիվ տուբերկուլյոզ` ներծծման փուլում։
Միևնույն ժամանակ, Առաջին ատյանի դատարանը որպես ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանք է դիտել հանցանք կատարելու ռեցիդիվը, որի գնահատման համար հիմք է հանդիսացել ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի՝ 2016 թվականի փետրվարի 2-ի դատվածության վերաբերյալ (Ձև 8) տեղեկանքը, համաձայն որի՝ ամբաստանյալ Կ.Մարությանը Ռուսաստանի Դաշնության Մոսկվա քաղաքի Սիմոնովսկ շրջանի դատարանի 2014 թվականի փետրվարի 17-ի դատավճռով ՌԴ քրեական օրենսգրքի 159-րդ հոդվածի 2-րդ մասով (խարդախությունը, որը կատարվել է մի խումբ անձանց կողմից նախնական համաձայնությամբ) դատապարտվել է ազատազրկման՝ 1 (մեկ) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով, որպիսի պատիժը կրել և ազատվել է 2015 թվականի մայիսի 25-ին:
Առաջին ատյանի դատարանը նաև գտել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 67.1-րդ հոդվածով սահմանված՝ հանցագործությունների ռեցիդիվի դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնները տվյալ դեպքում կիրառելի են, և որ ամբաստանյալ Կ.Մարությանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս՝ պետք է ղեկավարվի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 67.1-րդ հոդվածով:

Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
4. Բողոքի հեղինակը փաստարկել է, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռն անարդարացի է՝ չի համապատասխանում ամբաստանյալ Կ.Մարությանի անձին և նրա կատարած արարքին, և որ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու անթույլատրելիության վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը հիմնավորված չէ:
Ի հիմնավորումն իր վերոշարադրյալ փաստարկների` բողոքի հեղինակը, վկայակոչելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ հոդվածները և մեջբերումներ կատարելով բողոքարկված դատական ակտում շարադրված իրավական վերլուծություններից, մասնավորապես նշել է, որ պատիժ նշանակելիս՝ Առաջին ատյանի դատարանը հաշվի չի առել, որ ամբաստանյալ Կ.Մարությանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող մի շարք հանգամանքներ, այդ թվում՝ այն, որ խնամքին է գտնվում մինչև տասչորս տարեկան մեկ երեխա, նախաքննության ընթացքում տվել է խոստովանական ցուցմունքներ, մեղքն ընդունել է ամբողջ ծավալով, նախաքննության մարմնին օգնել է բացահայտել կատարված հանցագործությունը, հատուցել է հանցագործությամբ հասցված վնասը, անկեղծորեն զղջացել է կատարած հանցանքի համար, ունի առողջական խնդիրներ՝ նրա մոտ ախտորոշվել է «ՄԻԱՎ» վարակ, 4-րդ կլինիկական փուլ, խիստ արտահայտված իմունային անբավարարություն, քրոնիկ վիրուսային հեպատիտ C` ցիռոզի անցումով, իսկ ՀՀ ԱՆ «Տուբերկուլյոզի դեմ պայքարի ազգային կենտրոն» ՊՈԱԿ-ի կողմից 2016 թվականի հունիսի 10-ին տրված տեղեկանքի համաձայն` նաև ախտորոշվել է «աջ թոքի վերին բլթի ինֆիլտրատիվ տուբերկուլյոզ` ներծծման փուլում»:
Բողոքի հեղինակը նաև նշել է, որ առկա չէ ամբաստանյալ Կ.Մարությանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող որևէ հանգամանք, այդ թվում նաև Առաջին ատյանի դատարանի կողմից արձանագրված՝ հանցանքը կատարելու ռեցիդիվը, քանի որ տվյալ դեպքում հաշվի է առնվել Կ.Մարությանի՝ Ռուսաստանի Դաշնությունում դատված լինելու փաստը, սակայն գործում բացակայում է Ռուսաստանի Դաշնության դատարանի համապատասխան դատական ակտը, նաև առկա չէ որևէ տվյալ՝ այդ դատական ակտը Հայաստանի Հանրապետությունում ճանաչված լինելու վերաբերյալ, իսկ ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի տրամադրած տվյալները չէին կարող բավարար լինել ամբաստանյալի՝ նախկինում դատված լինելը հաստատված համարելու և ռեցիդիվը գնահատելու համար:
Միևնույն ժամանակ, վկայակոչելով Ա.Պողոսյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2014 թվականի մայիսի 31-ի թիվ ՏԴ/0071/01/13 որոշման մեջ արձանագրված իրավական դիրքորոշումը՝ բողոքի հեղինակը փաստարկել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը միաժամանակ կիրառել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 67.1-րդ հոդվածի 2-րդ մասի և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի 6-րդ մասի կանոնները, ինչի արդյունքում էլ ինքն իրեն զրկել է պատժի անհատականացման սկզբունքը կիրառելու հնարավորությունից:
Մեջբերումներ կատարելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների, պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը որոշելիս հաշվի առնվող հանգամանքների վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումներից՝ բողոքի հեղինակը նշել է, որ ամբաստանյալ Կ.Մարությանի անձը բնութագրող տվյալների, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքների համակցությունը բավարար հիմք է հանդիսանում նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար` անկախ պատիժը և պատասխանատվությունը ծանրացնող որևէ հանգամանքի առկայությունից, և ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակներին:
Արդյունքում, խնդրել է Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2016 թվականի հուլիսի 8-ի դատավճիռը պատժի մասով բեկանել, ամբաստանյալ Կ.Մարությանի նկատմամբ նշանակել մեղմ պատիժ և, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ, նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել՝ սահմանելով փորձաշրջան:

Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
5. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը`
(…)
7) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի ամբաստանյալի նկատմամբ.
8) ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը.
(…)»:
Ինչպես հետևում է վերը նշվածից՝ կոնկրետ պատժաչափով կոնկրետ պատժատեսակի նշանակումը և արդեն իսկ նշանակված պատիժը կրելու անհրաժեշտության հարցի լուծումն իրենցից ներկայացնում են պատժի հարցերի դատական լուծման գործընթացի ինքնուրույն և հաջորդական փուլեր: Այսինքն՝ դատարանը նախ և առաջ որոշում է ամբաստանյալի պատժի ենթակա լինելու հարցը, այնուհետև՝ դրա տեսակը և չափը, որից հետո որոշում` ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը, թե ոչ:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 381-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն`
«Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը ներկայացվում են բացառապես վերաքննիչ բողոքում, և դրանք չեն կարող փոփոխվել և լրացվել գործի դատական քննության ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Գտնելով, որ դատավճռով նշանակված պատիժն անարդարացի է ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ լինելու պատճառով, չի համապատասխանում հանցագործության ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին, վերաքննիչ դատարանը մեղմացնում կամ խստացնում է պատիժը` ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով»։
Մեջբերված քրեադատավարական իրավադրույթների և արձանագրված դատողության լույսի ներքո վերլուծելով սույն որոշման 4-րդ կետում շարադրված վերաքննիչ բողոքի հիմքերն ու հիմնավորումները՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ տվյալ դեպքում նախ պետք է պատասխանել այն հարցին, թե ամբաստանյալ Կ.Մարությանի նկատմամբ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից նշանակված պատիժն արդյո՞ք անարդարացի է` ակնհայտ խիստ լինելու հիմքով, ապա նաև այն հարցին, թե հիմնավորվա՞ծ է արդյոք ամբաստանյալ Կ.Մարությանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու անթույլատրելիության վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը:
6. Նախորդ կետում արձանագրված հարցերին պատասխանելու տեսակետից կարևորելով Առաջին ատյանի դատարանի կողմից որպես ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հաշվի առնված հանգամանքի՝ հանցանքը կատարելու ռեցիդիվի գնահատման իրավաչափության վերաբերյալ բողոքի հեղինակի պնդումներին (տե՛ս սույն որոշման 4-րդ կետը) անդրադառնալը՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 108-րդ հոդվածի համաձայն՝
«Քրեական գործով վարույթում ստորև նշված հանգամանքները կարող են հաստատվել միայն հետևյալ ապացույցները նախապես ստանալով և հետազոտելով`
(...)
5) կասկածյալի և մեղադրյալի մոտ նախկին դատվածության առկայությունը և նրան որոշակի պատիժ նշանակելը` համապատասխան տեղեկանքը, իսկ հնարավորության դեպքում` նաև դատարանի դատավճռի պատճենը»:
Տվյալ դեպքում, գործով նախապես ձեռք է բերվել և հետազոտվել ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի՝ 2016 թվականի փետրվարի 2-ի համապատասխան (Ձև 8) տեղեկանքը, համաձայն որի՝ ամբաստանյալ Կ.Մարությանը Ռուսաստանի Դաշնության Մոսկվա քաղաքի Սիմոնովսկ շրջանի դատարանի 2014 թվականի փետրվարի 17-ի դատավճռով ՌԴ քրեական օրենսգրքի 159-րդ հոդվածի 2-րդ մասով (խարդախությունը, որը կատարվել է մի խումբ անձանց կողմից նախնական համաձայնությամբ) դատապարտվել է ազատազրկման՝ 1 (մեկ) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով, որպիսի պատիժը կրել և ազատվել է 2015 թվականի մայիսի 25-ին:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Օտարերկրյա պետության դատարանի դատավճիռը կարող է հաշվի առնվել, եթե Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացին, օտարերկրյա քաղաքացին կամ քաղաքացիություն չունեցող անձը դատապարտվել է Հայաստանի Հանրապետության տարածքից դուրս կատարած հանցանքի համար և կրկին հանցանք է կատարել Հայաստանի Հանրապետության տարածքում:
2. Սույն հոդվածի առաջին մասին համապատասխան հանցագործությունների ռեցիդիվը, չկրած պատիժը կամ օտարերկրյա պետության դատարանի դատավճռի այլ իրավական հետևանքները հաշվի են առնվում նոր հանցանքը որակելիս, պատիժ նշանակելիս, քրեական պատասխանատվությունից կամ պատժից ազատելիս»:
Տվյալ դեպքում, ամբաստանյալ Կ.Մարությանն Առաջին ատյանի դատարանի 2016 թվականի հուլիսի 8-ի դատավճռով մեղավոր է ճանաչվել Ռուսաստանի Դաշնության դատարանի դատավճռով դատապարտվելուց հետո Հայաստանի Հանրապետության տարածքում հանցանք կատարելու համար:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 4998-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերով նախատեսված դեպքերում օտարերկրյա պետությունների դատարանների դատավճիռները ենթակա են ճանաչման Հայաստանի Հանրապետությունում։
2. Օտարերկրյա պետությունների դատարանների դատավճիռների՝ Հայաստանի Հանրապետությունում ճանաչելու հիմքերը, ճանաչման ենթակա դատավճիռների (որոշումների) տեսակները սահմանվում են տվյալ պետության հետ կնքված կամ նրա մասնակցությամբ գործող Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրով։
(...)»:
Հայաստանի Հանրապետության և Ռուսաստանի Դաշնության միջև, ի թիվս այլնի, դատական ակտերի ճանաչման և կատարման վերաբերյալ երկկողմ իրավահարաբերությունները կարգավորվում են 1993 թվականի հունվարի 22-ին Մինսկում կնքված «Քաղաքացիական, ընտանեկան և քրեական գործերով իրավական օգնության և իրավական հարաբերությունների մասին» կոնվենցիայով (այսուհետ՝ Մինսկի կոնվենցիա)։
Մինսկի կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի (տե՛ս 1997 թվականի մարտի 28-ի Մոսկվայի արձանագրությունը) համաձայն՝
«Պայմանավորվող կողմերը միմյանց իրավական օգնություն են ցույց տալիս դատավարական և այլ գործողություններ կատարելու միջոցով, որոնք նախատեսված են Պայմանավորվող կողմի օրենսդրությամբ, այդ թվում՝ (…) քաղաքացիական գործերով դատական որոշումների և դատավճիռների քաղաքացիական հայցի մասի, կատարողական մակագրությունների ճանաչման և կատարման (…) միջոցով»։
Մինսկի կոնվենցիայի 76-րդ հոդվածի համաձայն՝
«Յուրաքանչյուր Պայմանավորվող կողմ հանցագործությունների հետաքննության և դատարանների կողմից քրեական գործերի քննության ժամանակ հաշվի է առնում պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ ծանրացնող՝ Պայմանավորվող կողմերի օրենսդրություններով նախատեսված հանգամանքները, անկախ այն բանից, թե որ Պայմանավորվող կողմի տարածքում են դրանք ծագել»:
Մինսկի կոնվենցիայի 76.1-րդ հոդվածի (տե՛ս 1997 թվականի մարտի 28-ի Մոսկվայի արձանագրությունը) համաձայն՝
«Անձին առանձնապես վտանգավոր ռեցիդիվիստ ճանաչելու, հանցագործության կրկնակի կատարման և պայմանական դատապարտման, դատավճռի կատարման հետաձգման կամ պայմանական վաղակետ ազատման հետ կապված պարտականությունների խախտման փաստերը պարզելու մասին հարցերը լուծելիս՝ Պայմանավորվող կողմերի արդարադատության մարմինները կարող են ճանաչել և հաշվի առնել այն դատավճիռները, որոնք կայացրել են (…) Պայմանավորվող կողմերի դատարանները»։
Ինչպես հետևում է Մինսկի կոնվենցիայի մեջբերված դրույթների, ինչպես նույն կոնվենցիայի մյուս դրույթների համակարգված վերլուծությունից՝ նշված կոնվենցիան նախատեսում է բացառապես դատական ակտերի քաղաքացիական հայցի մասը ճանաչելու և կատարելու, ինչպես նաև առանձնապես վտանգավոր ռեցիդիվի, հանցագործության կրկնակի կատարման և պայմանական դատապարտման, դատավճռի կատարման հետաձգման կամ պայմանական վաղակետ ազատման հետ կապված պարտականությունների խախտման փաստերը պարզելու մասին հարցերը լուծելու նպատակով դատավճիռների հատուկ վարույթի կարգով ճանաչում ծախսերը (mutatis mutandis տե՛ս Վահրամ Ավետիսյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2014 թվականի դեկտեմբերի 1-ի թիվ ԵԱՔԴ/0161/01/13 որոշումը):
Միևնույն ժամանակ, նույն կոնվենցիան Պայմանավորվող կողմերին պարտավորեցնում է քրեական գործերի քննության ժամանակ պարտադիր, առանց հատուկ վարույթի կարգով ճանաչման ընթացակարգի (տե՛ս expressio unius հանրաճանաչ կանոնը), հաշվի առնել Պայմանավորվող կողմերի օրենսդրություններով նախատեսված պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ ծանրացնող՝ հանգամանքները, անկախ նրանից, թե Պայմանավորվող որ կողմի տարածքում են դրանք ծագել:
Տվյալ դեպքում, հանցագործությունների ռեցիդիվը՝ դիտավորությամբ հանցանք կատարելն այն անձի կողմից, ով դատվածություն ունի նախկինում դիտավորությամբ կատարված հանցանքի համար, որպես հանցավորի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանք, նախատեսված է ինչպես Հայաստանի Հանրապետության, այնպես էլ Ռուսաստանի Դաշնության օրենսդրությամբ (տե՛ս ՀՀ քրեական օրենսգրքի 22-րդ հոդվածը, 63-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետը և ՌԴ քրեական օրենսգրքի 18-րդ հոդվածը, 63-րդ հոդվածի 1-ին մասի «ա» կետը):
Ամփոփելով վերը շարադրվածը՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալ Կ.Մարությանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքի գնահատման հարցում Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունն իրավաչափ է և հիմնավոր, հանցանքը կատարելու ռեցիդիվի առկայության փաստը գործով հիմնավորված է, նաև բացակայում է այն որպես ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանք հաշվի չառնելու իրավական հիմքը:
Հետևապես, Առաջին ատյանի դատարանի կողմից որպես ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հաշվի առնված հանգամանքի՝ հանցանքը կատարելու ռեցիդիվի գնահատման իրավաչափության վերաբերյալ բողոքի հեղինակի պնդումներն անհիմն են և առարկայազուրկ:
Միևնույն ժամանակ, սույն որոշման 3-րդ կետում շարադրվածն իր հերթին փաստում է, որ անհիմն ու առարկայազուրկ են նաև բողոքի հեղինակի պնդումները՝ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից ամբաստանյալ Կ.Մարությանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները հաշվի առնված չլինելու վերաբերյալ (տե՛ս սույն որոշման 4-րդ կետը):
Ինչ վերաբերում է հանցագործության բացահայտմանն աջակցելու վերաբերյալ բողոքի հեղինակի պնդմանը, ապա Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ այն իրական չէ և չի բխում գործի փաստական հանգամանքներից (տե՛ս գործի նյութերը):
Միևնույն ժամանակ, ըստ գործի նյութերի՝ հանցանքը կատարելու շարժառիթն ու նպատակը որևէ կերպ պայմանավորված չեն եղել ամբաստանյալ Կ.Մարությանի խնամքի տակ անչափահաս երեխայի առկայության, նրա ընտանեկան դրության կամ առողջական վիճակով (տե՛ս գործի նյութերը):
7. Նախորդ կետում արձանագրված դատողությունների լույսի ներքո անդրադառնալով սույն որոշման 5-րդ կետում շարադրված հարցերին՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
«Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի՝ համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի համաձայն.
«1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից ու ազատություններից օրենքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
2. Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն.
«1.Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով:
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները»:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը թիվ ՎԲ-142/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-50/07, ՎԲ-201/07, ԵՇԴ/0029/01/08, ԵԿԴ/0042/01/11, ԵՇԴ/0143/01/13, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացրած որոշումներում անդրադառնալով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին, կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել առ այն, որ հանցավորի անձին և հանցագործության վտանգավորության բնույթին ու աստիճանին համաչափ քրեաիրավական ներգործության միջոց ընտրելու, ինչպես նաև դրա շրջանակներում համաչափ պատժաչափ սահմանելու պահանջն ուղղակիորեն բխում է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների, մասնավորապես` արդարության և պատասխանատվության անհատականացման հիմնարար սկզբունքների բովանդակությունից։ Արդարացի է այն պատիժը, որի ընտրությունը գործի բոլոր հանգամանքների` հանցագործության վտանգավորության բնույթի և աստիճանի (հանցագործության մեղքի ձև, շարժառիթ, նպատակ, պատճառված վնասի չափ, եղանակ, գործիքներ ու միջոցներ և այլն), հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների, մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների ամբողջական ու բազմակողմանի վերլուծության արդյունք է և բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված` պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից։ Վերոնշյալ պահանջներից նահանջը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։
Մեջբերված իրավադրույթների և իրավական դիրքորոշման համատեքստում նախ պետք է արձանագրել, որ Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2016 թվականի հուլիսի 8-ի դատավճռով ամբաստանյալ Կ.Մարությանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցանք կատարելու մեջ, որը դասվում է սեփականության դեմ ուղղված դիտավորությամբ կատարվող միջին ծանրության հանցագործությունների շարքին: Այդ հանցագործության համար օրենքով նախատեսված են այլընտրանքային պատիժներ՝ նվազագույն աշխատավարձի հինգհարյուրապատիկից հազարապատիկի չափով տուգանք, կամ ազատազրկում՝ երկուսից հինգ տարի ժամկետով:
Դրա հետ մեկտեղ, գործով իրականացվել է դատական քննության արագացված կարգ, և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի 6-րդ կետի հիմքով՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետի սանկցիայի շրջանակներում պատիժ նշանակելու Առաջին ատյանի դատարանի հայեցողությունը սահմանափակվել է նվազագույն աշխատավարձի հինգհարյուրապատիկից հազարապատիկի չափով տուգանքի և երկուսից մինչև երեք տարի չորս ամիս ժամկետով ազատազրկման շրջանակներում արդարացի պատժաչափ ընտրելու հնարավորությամբ:
Առաջին ատյանի դատարանն ամբաստանյալ Կ.Մարությանի նկատմամբ պատիժ է նշանակել ազատազրկում` 2 (երեք) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով, որպիսի պատիժը, ինչպես հետևում է վերը շարադրվածից, տվյալ հանցագործության համար օրենքով նախատեսված պատժի նվազագույն չափից ավելին է, իսկ հնարավոր առավելագույն խստից՝ պակաս, և ամբաստանյալ Կ.Մարությանի կատարած հանցանքի հանրային վտանգավորության աստիճանի ու բնույթի, նրա կողմից կատարված կոնկրետ արարքի, դրա կատարման եղանակի, հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափի, Կ.Մարությանի անձի բնութագրի, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների համակցությունը հիմք չի տալիս հետևություն անելու առ այն, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից նրա նկատմամբ կիրառված կոնկրետ պատժատեսակն ու սահմանված պատժաչափը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 1-ին մասի իմաստով հանդիսանում է ակնհայտ խիստ լինելու հիմքով անարդարացի:
Ինչ վերաբերում է դատական քննության արագացված կարգի կիրառման պայմաններում հանցագործությունների ռեցիդիվի առկայության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնների կիրառելիության վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությանը, ապա Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ այն հակասում է Ա.Պողոսյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2014 թվականի մայիսի 31-ի թիվ ՏԴ/0071/01/13 որոշման մեջ արձանագրված իրավական դիրքորոշմանը, դրանով թույլ է տրվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 8-րդ հոդվածի խախտում, ինչը սակայն, վերը շարադրվածի համատեքստում հիմք չի կարող հանդիսանալ ամբաստանյալ Կ.Մարությանի նկատմամբ նշանակված պատիժն ակնհայտ խիստ լինելու հիմքով անարդարացի համարելու և Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռն այդ հիմքով բեկանելու համար:
8. Անդրադառնալով ամբաստանյալ Կ.Մարությանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու անթույլատրելիության վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևության հիմնավորվածության հարցին՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մաuին։
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիu դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները (...)»:
Մեջբերված քրեաիրավական նորմերը ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից բազմիցս վերլուծության են ենթարկվել մի շարք գործերով կայացված նախադեպային որոշումներում, և մշտապես վերահաստատվել է դիրքորոշումն առ այն, որ դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն այն մասին, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց իրական պատիժ կրելու, պետք է հիմնվի օբյեկտիվ գոյություն ունեցող այնպիսի տվյալների համակողմանի վերլուծության վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին։ Այս կապակցությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը բազմիցս փաստել է, որ թեև պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսում, սակայն դատարանի հետևությունները պետք է, ի թիվս այլոց, հիմնված լինեն նաև հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի ամբողջական գնահատման վրա` հաշվի առնելով այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են օրենքով պահպանվող հասարակական հարաբերության բնույթը, մեղքի ձևը և տեսակը, պատճառված վնասի չափը, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները, հանցագործության հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, նպատակներն ու շարժառիթները, հանցագործության ավարտվածության աստիճանը և այլն (ԵԱԴԴ/0034/01/12, ԼԴ/0093/01/12, ՏԴ/0018/01/13, ԵԷԴ/0132/01/13, ԵԱՆԴ/0060/01/13, ԵԿԴ/0096/01/13, ԵԿԴ/0252/01/13, ԵՄԴ/0027/01/14, ԳԴ/0014/01/14, ՍԴ/0204/01/13, ՏԴ/0031/01/14, ՍԴ3/0174/01/14, ԵԱԴԴ/0011/01/14, ԵԱՔԴ/0091/01/14, ԵԿԴ/0039/01/15 և այլն)։
Վերը շարադրվածի լույսի ներքո գնահատելով սույն գործի փաստերը՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Կ.Մարությանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու անթույլատրելիության վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը բխում է ամբաստանյալ Կ.Մարությանի կատարած հանցանքի հանրային վտանգավորության աստիճանի ու բնույթի, մեղքի ձևի, դրա տեսակի, հանցագործության կոնկրետ հանգամանքների, կատարման եղանակի, օրենքով պահպանվող հասարակական հարաբերության կարևորության, պատճառված վնասի չափի, ամբաստանյալի անձի և նրա պատաuխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների ամբողջական վերլուծությունից, ինչն իրական հիմք չի տալիս հանգելու այն հետևության, որ ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացվելիությանը:
9. Ամփոփելով սույն որոշման 6-8-րդ կետերում արձանագրված դատողությունները` Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ Առաջին ատյանի դատարանի` 2016 թվականի հուլիսի 8-ի դատավճիռը բեկանելու և ամբաստանյալ Կ.Մարությանի նկատմամբ նշանակված պատիժը մեղմացնելու կամ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու իրավաչափ հիմքեր չկան, ուստի Առաջին ատյանի դատարանի՝ վերը նշված դատական ակտը պետք է թողնել օրինական ուժի մեջ, իսկ դրա դեմ ամբաստանյալ Կ.Մարությանի պաշտպան Ա.Ղազարյանի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքները պետք է մերժել:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-394-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը.

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Վերաքննիչ բողոքը մերժել:
Ամբաստանյալ Կարեն Արշակի Մարությանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2016 թվականի հուլիսի 8-ի դատավճիռը թողնել օրինական ուժի մեջ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ռ.ՄԽԻԹԱՐՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ Ս.ՉԻՉՈՅԱՆ

Մ.ԱՐՂԱՄԱՆՅԱՆ