Գործ հ.
ԵԿԴ/0059/01/16






Հ Ա Յ Ա Ս Տ Ա Ն Ի Հ Ա Ն Ր Ա Պ Ե Տ ՈՒ Թ Յ ՈՒ Ն
Վ Ե Ր Ա Ք Ն Ն Ի Չ Ք Ր Ե Ա Կ Ա Ն Դ Ա Տ Ա Ր Ա Ն

Ո Ր Ո Շ Ո Ւ Մ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
վարչական շրջանների ընդհանուր
իրավասության դատարանի դատավճիռ,
գործ թիվ ԵԿԴ/0059/01/16
դատավոր` Մ.Մակյան

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ
/այսուհետ նաև`Վերաքննիչ դատարան/ ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ`

նախագահությամբ` դատավոր Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆԻ
մասնակցությամբ` դատավորներ Ս.ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆԻ Մ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻ

քարտուղարությամբ` Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆԻ
Հ.ՀԱԿՈԲՅԱՆԻ

մասնակցությամբ`
տուժող Հ.ՆԱԼԲԱՆԴՅԱՆԻ

տուժողի ներկայացուցիչ Ս.ԽՉԵՅԱՆԻ

մեղադրող Մ.ՆԱԼԲԱՆԴՅԱՆԻ

ամբաստանյալ Հ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆԻ

պաշտպան Մ.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆԻ

2016 թվականի նոյեմբերի 10-ին, Երևան քաղաքում,

դռնբաց դատական նիստում, քննության առնելով տուժող Հրաչյա Նալբանդյանի վերաքննիչ բողոքը` բերված Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի /այսուհետ նաև` Դատարան/ 2016 թվականի հուլիսի 22-ի դատավճռի դեմ, քրեական գործով ըստ մեղադրանքի` Հովհաննես Սուրենի Հովհաննիսյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 1-ին մասով,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1.Գործի դատավարական նախապատմությունը.
ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի ՔՎ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում 27.10.2015 թվականին` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներով հարուցվել է թիվ 13832515 քրեական գործը։
17.03.2016 թվականին Հովհաննես Հովհաննիսյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 1-ին մասով։
Նույն օրը Հովհաննես Հովհաննիսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել ստորագրություն չհեռանալու մասին:
22.03.2016 թվականին թիվ 13832515 քրեական գործը հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Դատարան:
Դատարանի 2016 թվականի հուլիսի 22-ի դատավճռով ամբաստանյալ Հովհաննես Հովհաննիսյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 1-ին մասով արդարացվել է՝ ճանաչելով և հռչակելով նրա անմեղությունն այդ hոդվածով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ՝ մեղսագրված արարքում հանցակազմի բացակայության հիմքով։
Ամբաստանյալ Հովհաննես Հովհաննիսյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը` ստորագրություն չհեռանալու մասին, վերացվել է։
Ամբաստանյալ Հովհաննես Հովհաննիսյանին պարզաբանվել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 66-րդ և 67-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարացվածի և նրան պատճառված /հնարավոր/ վնասի հատուցման` իրավունքներն ու հատուցման կարգը։
Տուժող Հրաչյա Գերասիմի Նալբանդյանի կողմից ընդդեմ ամբաստանյալ Հովհաննես Սուրենի Հովհաննիսյանի ներկայացված քաղաքացիական հայցը մերժվել է։
Դատավճռի դեմ տուժող Հրաչյա Նալբանդյանը բերել է վերաքննիչ բողոք, որով խնդրել է այն բեկանել, ամբաստանյալ Հովհաննես Հովհաննիսյանին առաջադրված մեղադրանքում մեղավոր ճանաչել, իսկ տուժողի քաղաքացիական հայցը բավարարել, կամ բեկանել վիճարկվող դատական ակտը և գործն ուղարկել ստորադաս դատարան` այլ կազմով նոր քննության:
Վերաքննիչ բողոքի առթիվ գրավոր պատասխան չի ստացվել:
Վերաքննիչ դատարանի 2016 թվականի սեպտեմբերի 13-ի որոշմամբ բերված վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և գործը նշանակվել է քննության` ՀՀ վճռաբեկ դատարանում գործերի քննության համար սահմանված կանոններով:

2.Գործի փաստական հանգամանքները.
Նախաքննության մարմնի կողմից ամբաստանյալ Հովհաննես Հովհաննիսյանին` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա, 2015 թվականի ապրիլի 16-ից հանդիսանալով շինարարական աշխատանքների իրականացմամբ զբաղվող «Առ Արտ» սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերության տնօրենը և տեխնիկական անվտանգության պատասխանատուն, և որպես գործատու կրելով ՍՊ ընկերության աշխատակիցներին անվտանգ և նորմալ աշխատանքային պայմաններով ապահովելու պարտավորություն՝ խախտել է տեխնիկայի անվտանգության և աշխատանքի պաշտպանության կանոնները, ինչի հետևանքով նույն ընկերության աշխատակից Հրաչյա Գերասիմի Նալբանդյանը 2015թ.-ի հոկտեմբերի 09-ին Երևան քաղաքի Բյուզանդի փողոցի 97/2 հասցեում գտնվող կիսակառույց շենքում տեղադրված ինքնաշեն վերհան-ամբարձիչի հետ միասին վայր է ընկել շենքի 13-րդ հարկից՝ ստանալով առողջությանը ծանր վնաս պատճառած, կյանքին վտանգ սպառնացող մարմնական վնասվածքներ։
Այսպես. Հովհաննես Հովհաննիսյանը, 2015թ.-ի սեպտեմբերի 17-ին հրաման է տվել նույն ընկերության աշխատակից Արամ Միրզոյանին շինարարական բեռներ տեղափոխելու համար, առանց համապատասխան հաստատված և փորձաքննության ենթարկված նախագծային փաստաթղթերի, ինքնաշեն եղանակով պատրաստել արտադրական վտանգավոր օբյեկտ հանդիսացող՝ 250 կգ բեռնատարողությամբ, վերհան-ամբարձիչ՝ խախտելով «Տեխնիկական անվտանգության ապահովման պետական կարգավորման մասին» ՀՀ օրենքի 6-րդ հողվածի 1-ին մասի 3-րդ, 9-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ կետերի, «Ամբարձիչ աշտարակների /վերհանների/ կառուցվածքի և անվտանգ շահագործման տեխնիկական կանոնակարգը հաստատելու մասին» ՀՀ կառավարության 03.12.2009թ-ի հմ. 1449-Ն որոշման 5-րդ հոդվածի պահանջները։ Այնուհետև, առանց վերհան-ամբարձիչի գործարկման փորձաքննության և դրական եզրակացության առկայության, այն տեղադրել է Երևան քաղաքի Բյուզանդի փողոցի 97/2 հասցեում գտնվող կիսակառույց շենքում և սկսել գործարկել՝ չգրանցելով ՀՀ ԱԻՆ վտանգավոր օբյեկտների ռեեստրում և չանցկացնելով համապատասխան տեխնիկական փորձաքննություն՝ դրանով խախտելով նույն օրենքի 9-րդ հոդվածի 3-րդ, 19-րդ հոդվածի 1-ին կետի «ժբ» և «ժդ» ենթակետերի պահանջները։
Բացի այդ, Հ.Հովհաննիսյանը չի նշանակել տեխնիկայի անվտանգության պատասխանատու անձ և անձամբ չի սահմանել տեխնիկական անվտանգության պահանջների պահպանման նկատմամբ մշտական վերահսկողություն՝ խախտելով «Տեխնիկական անվտանգության ապահովման պետական կարգավորման մասին» ՀՀ օրենքի 19-րդ հողվածի 1-ին մասի «բ» կետի պահանջները։
Հ.Հովհաննիսյանի կողմից թույլ տված վերը նշված նորմատիվ-իրավական ակտերի պահանջների խախտումների հետևանքով 2015թ-ի հոկտեմբերի 09-ին ժամը 16։00-ի սահմաններում, գերբեռնված վիճակում գտնվող վերհան-ամբարձիչի ճոպանը անջատվել է բարձիչը բարձրացնող-իջեցնող ուժային մեխանիզմի ճոպանի փաթաթման թմբուկի ամրացման տեղից և, Հ.Նալբանդյանը, գտնվելով վերհան-ամբարձիչի վրա, դրա հետ միասին վայր է ընկել շենքի 13-րդ հարկից և ստացել առողջությանը ծանր վնաս պատճառած, կյանքին վտանգ սպառնացող մարմնական վնասվածքներ։

3.Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.
Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոնշյալ հիմնավորումներով:
Բողոքաբերը ներկայացնելով գործի դատավարական նախապատմությունը և փաստական հանգամանքները, գտել է, որ Դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ նյութական և դատավարական իրավունքի խախտում՝ դատավճիռ կայացնելիս ապացույցների բավարար համակցության պայմաններում, չփարատված կասկածները հօգուտ ամբաստանյալի պատճառաբանելով, հանգել է սխալ հետևության և գործի ոչ ճիշտ լուծման։ Դատական քննության ընթացքում Դատարանը խախտել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի մի շարք նորմերի պահանջներ, մասնավորապես` արժանահավատ չի գնահատել տուժողի, վկաների դատաքննական ցուցմունքները, փորձագետի եզրակացությունները, որոնց արդյունքում խախտվել է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքով նախատեսված մի շարք նորմեր ևս, և արդյունքում կայացրել չհինավորված և չպատճառաբանված դատավճիռ՝ խախտելով տուժողի իրավունքները։
Դատարանն արդարացնելով ամբաստանյալ Հ.Հովհաննիսյանին եկել է եզրակացության, որ նրա արարքում բացակայում է աշխատանքի պաշտպանության կանոնները խախտելու առկայությունը, դրանով խախտել է իր իրավունքները, հաշվի չի առել այն հանգամանքը, որ Հ.Հովհաննիսյանի կողմից թույլ տված նորմատիվ-իրավական ակտերի պահանջների խախտումների հետևանքով 2015թ-ի հոկտեմբերի 09-ին ժամը 16:00-ի սահմաններում, գերբեռնված վիճակում գտնվող վերհան- ամբարձիչի ճոպանը անջատվել է բարձիչը բարձրացնող-իջեցնող ուժային մեխանիզմի ճոպանի փաթաթման թմբուկի ամրացման տեղից և ինքը գտնվելով վերհան-ամբարձիչի վրա, դրա հետ միասին վայր է ընկել շենքի 13-րդ հարկից և ստացել առողջությանը ծանր վնաս պատճառված, կյանքին վտանգ սպառնացող մարմնական վնասվածքներ, ինչի արդյունքում էլ մերժելով իր կողմից ներկայացված քաղաքացիական հայցը, իրեն նաև զրկել է ինչպես վնասի փոխհատուցում ստանալու իրավունքից, այնպես էլ հետագայում իր առողջական վիճակի վերականգնման ուղղված ստացվելիք դրամական միջոցներից։
Հաշվի առնելով, որ 24.08.2016թ. դիմել է ՀՀ ՓՊ ՀՊԳ իրավաբանական խորհրդատվություն ստանալու և վերաքննիչ բողոք կազմելու խնդրանքով և 24.08.2016թ. ՀՀ ՓՊ ՀՊԳ ղեկավարի տեղակալի թվ 1265/16-Ա որոշմամբ հանրային պաշտպանին հանձարարվել է վերաքննիչ բողոք կազմել, ուստի նշել է, որ վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների վերաբերյալ իր պաշտպանի կողմից կներկայացվի վերաքննիչ բողոքի լրացում։
Վերոգրյալի հիման վրա, բողոքաբերը Վերաքննիչ դատարանին խնդրել է Դատարանի դատավճիռը բեկանել, ամբաստանյալ Հովհաննես Հովհաննիսյանին առաջադրված մեղադրանքում ճանաչել մեղավոր, իսկ իր քաղաքացիական հայցը բավարել կամ բեկանել քրեական գործով դատավճիռը և ուղարկել ստորադաս դատարան այլ կազմով` նոր քննության։
Վերաքննիչ դատարանի դատաքննության ընթացքում հանրային պաշտպան Ս.Խչեյանի կողմից ներկայացվել են վերաքննիչ բողոքի հիմնավորումներ, որով վերջինս գտել է, որ Դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ՝ նյութական և դատավարական իրավունքի խախտում՝ դատավճիռ կայացնելիս ապացույցների բավարար համակցության պայմաններում, որոշ չփարատված կասկածները հօգուտ ամբաստանյալի մեկնաբանելով հանգել է սխալ հետևությաև և գործի ոչ ճիշտ լուծման։
Դատարանը խախտել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 8, 17, 23, 25, 35, 126-127, 158, 360, 366 հոդվածների պահանջները, մասնավորապես` արժանահավատ չի գնահատել տուժողի, վկաների, ամբաստանյալի նախաքննական և դատաքննական ցուցմունքները, փորձագետի եզրակացությունները, որոնց արդյունքում սխալ է կիրառել նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157 հոդվածը և արդյունքում կայացրել չհիմնավորված և չպատճառաբանված դատավճիռ` խախտելով տուժողի իրավունքները։
Փաստել է, որ Դատարանն արդարացնելով ամբաստանյալ Հ.Հովհաննիսյանին եկել է եզրակացության, որ նրա արարքում բացակայում է աշխատանքի պաշտպանության կաննոները խախտելու առկայությունը, որով խախտել է տուժողի իրավունքները, հաշվի չի առել այն հանգամանքը, որ Հ.Հովհաննիսյանի կողմից թույլ տված նորմատիվ-իրավական ակտերի պահանջների խախտումների հետևանքով 2015թ–ի հոկտեմբերի 09-ին ժամը 16:00-ի սահմաններում, գերբեռնված վիճակում գտնվող վերհան-ամբարձիչի ճոպանն անջատվել է բարձիչը բարձրացնող-իջեցնող ուժային մեխանիզմի ճոպանի փաթաթման թմբուկի ամրացման տեղից և, տուժողը գտնվելով վերհան-ամբարձիչի վրա, դրա հետ միասին վայր է ընկել շենքի 13-րդ հարկից և ստացել առողջությանը ծանր վնաս պատճառած, կյանքին վտանգ սպառնացող մարմնական վնասվածքներ, ինչի արդյունքում էլ մերժելով նրա կողմից ներկայացված քաղաքացիական հայցը տուժողին նաև զրկել է ինչպես վնասի փոխհատուցում ստանալու իրավունքից, այնպես էլ հետագայում նրա առողջական վիճակի վերականգնմանն ուղղված ստացվելիք դրամական միջոցներից։
Վկայակոչելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի, 8-րդ հոդվածի 1-ին մասի, նույն օրենսգրքի 17-րդ, 23-րդ, 25-րդ, 127-րդ հոդվածների համապատասխան դրույթները, փաստել է, որ անձի արարքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածով նախատեսված հանցակազմն առկա է այն դեպքում, երբ.
1) խախտվել են ՀՀ կառավարության, տարբեր նախարարությունների, գերատեսչությունների, հիմնարկների և առանձին գործատուների կողմից սահմանված տեխնիկայի անվտանգության կամ աշխատանքի պաշտպանության հատուկ կանոնները,
2) առաջացել են հանրորեն վտանգավոր այնպիսի հետևանքներ, ինչպիսիք են տուժողի առողջությանը ծանր կամ միջին ծանրության վնասի կամ մասնագիտական հիվանդության պատճառումը (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 1-ին մաս) կամ մահվան առաջացումը (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մաս),
3) առկա է պատճառական կապ արարքի (գործողության կամ անգործության) և վրա հասած հետևանքների միջև։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունն օբյեկտիվ կողմից բնութագրվում է ինչպես գործողությամբ, այնպես էլ անգործությամբ, որը դրսևորվում է տեխնիկայի անվտանգության կամ աշխատանքի պաշտպանության կանոնները խախտելով։
Փաստել է, որ Դատարանն ամբաստանյալին արդարացրել է հիմք ընդունելով այն հանգամանքը, որ շահագործվող ամբարձիչը նախատեսված է եղել մինչև 250 կգ բեռներ բարձրացնելու համար, ինչը չի դասվում արտադրական վտանգավոր օբյեկտների օրենքով նախատեսված ցանկին, որ ամբաստանյալի կողմից աշխատողների համար ապահովվել են անվտանգ և առողջության համար անվնաս պայմաններ, որ փորձագետ Ռաֆայելյանն իր եզրակացությամբ հստակ նշել է միջադեպի մեղավորներին բացառելով ամբաստանյալի մեղավորությունը առանց հաշվի առնելու հետևյալ հանգամանքները.
- գործում բացակայում է որևէ ապացույց, որով կհիմնավորվեր, որ նշված ամբարձիչը նախատեսված է եղել մինչև 250 կգ բեռներ բարձրացնելու համար։ Փոխարենը, գործում առկա է ամբաստանյալի և վկա Ա.Միրզոյանի ցուցմունքները այն մասին, որ ամբարձիչը կարող էր տեղափոխել մինչև 600 կգ բեռ։
2. գործում բացակայում է որևէ ապացույց, որով կհիմնավորվեր, թե դեպքի օրը նշված ամբարձիչով քանի կգ բեռ է բարձրացվել։ Փոխարենը գործում առկա է հակասական տվյալներ բեռնված պեմզաբլոկների քանակի վերաբերյալ 40-80 հատ պեմզաբլոկ։ Բացի այդ, դատաքննությամբ չի պարզվել, թե քանի կգ է կշռում 1 հատ պեմզաբլոկը, ինչի պայմաններում Դատարանը մոտավոր հաշվարկների հիման վրա հանգել է նման ենթադրության։ Տուժող Հրաչյա Նալբանդյանի նախաքննական և դատաքննական ցուցմունքերում առկա է էական հակասություն, ինչի կապակցությամբ Դատարանը չի հրապարակել նախաքննական ցուցմունքները պարզելու համար թե ի վերջո քանի պեմզաբլոկ է եղել բեռնված ամբարձիչի վրա 40 հատ, թե 60-80 հատ։
- գործում առկա է փորձագետի ոչ լիարժեք և հակասական եզրակացություն, որ ամբարձիչը նախատեսված է եղել մինչև 250 կգ բեռներ բարձրացնելու համար հիմնված է բացառապես ցուցմունքների հիման վրա։
Ըստ պաշտպանի` Դատարանը չի հետազոտել որևէ ապացույց, որով հանգել է եզրակացության, որ նշված ամբարձիչը նախատեսված է եղել մինչև 250 կգ բեռներ բարձրացնելու համար, ինչի արդյունքում սխալ է կիրառել և մեկնաբանել «Տեխնիկական անվտանգության ապահովման պետական կարգավորման մասին» ՀՀ օրենքի 6-րդ հողվածի 1-ին մասի 3-րդ, 9-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ կետերի, 9-րդ հոդվածի 3-րդ, 19-րդ հոդվածի 1-ին կետի «ժբ» և «ժդ» ենթակետերի, «Ամբարձիչ աշտարակների /վերհանների/ կառուցվածքի և անվտանգ շահագործման տեխնիկական կանոնակարգը հաստատելու մասին» ՀՀ կառավարության 03.12.2009 թվականի հմ.1449-Ն որոշման 5-րդ հոդվածի պահանջները, հաստատված համարելով որ նշված ամբարձիչը չի հանդիսանում արտադրական վտանգավոր օբյեկտ, հետևաբար գտել է, որ ամբաստանյալը հիշյալ ամբարձիչը փաստաթղթավորելու և շահագործման համար թույլտվություն ստանալու որևէ պարտավորություն չի ունեցել, չեն խախտվել տեխնիկայի անվտանգության կամ աշխատանքի պաշտպանության հատուկ կանոնները և առկա չէ պատճառական կապ արարքի և վրա հասած հետևանքի միջև։
Նշել է, որ Դատարանի կողմից անտեսվել և պատշաճ գնահատկանի չի արժանացել այն հանգամանքը, որ ամբաստանյալի կողմից առկա է տեխնիկայի անվտանգության կամ աշխատանքի պաշտպանության հատուկ կանոնների խախտում, նրա անգործության հետևանքով առաջացել է այնպիսի հանրորեն վտանգավոր հետևանք, որի արդյունքում Հրաչյա Նալբանդյանի առողջությանը ծանր վնաս է պատճառվել, վերջինս դարձել է հաշմանդամ, զրկվել է աշխատելու հնարավորությունից և աշխատանքից, կրել և շարունակում է կրել ինչպես նյութական, այնպես էլ բարոյական վնասներ։
Վերոգրյալի հիման վրա, խնդրել է Դատարանի դատավճիռը բեկանել, ամբաստանյալ Հովհաննես Հովհաննիսյանին առաջադրված մեղադրանքում ճանաչել մեղավոր, իսկ տուժող Հրաչյա Նալբանդյանի քաղաքացիական հայցը բավարարել կամ բեկանել քրեական գործով դատավճիռը և ուղարկել ստորադաս դատարան այլ կազմով` նոր քննության։

4.Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի պահանջների` վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում:
Ըստ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 381-րդ հոդվածի 3-րդ մասի պահանջների` վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը ներկայացվում են բացառապես վերաքննիչ բողոքում, և դրանք չեն կարող փոփոխվել և լրացվել գործի դատական քննության ընթացքում:
Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 386-րդ հոդվածի պահանջների` վերաքննիչ բողոքի հիման վրա վերաքննիչ դատարանն ստուգում է գործի փաստական հանգամանքների բացահայտման և քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, ինչպես նաև գործը քննելիս և լուծելիս քրեական դատավարական օրենքի նորմերի պահպանումը:
Վերաքննիչ դատարանը, քննության առնելով տուժող Հ.Նալբանդյանի վերաքննիչ բողոքը` բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում ուսումնասիրելով և վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, գնահատելով ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, ստուգելով քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, ինչպես նաև գործը քննելիս և լուծելիս քրեադատավարական օրենքի պահանջների պահպանումը, լսելով վերաքննիչ բողոքի կապակցությամբ տուժողի և նրա ներկայացուցչի հիմնավորումներն ու դրա վերաբերյալ մեղադրողի դիրքորոշումն ու պաշտպանության կողմի պատասխանը, ներքին համոզմամբ, հանգում է այն հետևության, որ վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել` հետևյալ պատճառաբանությամբ.
Սույն քրեական գործի նյութերի ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքում, դատարանում, ամբաստանյալ Հովհաննես Հովհաննիսյանն իրեն մեղավոր չի ճանաչել և ցուցմունք է տվել այն մասին, որ իր ցուցումով ընկերության համապատասխան աշխատակիցը պատրաստել է ամբարձիչ, որը նախատեսել է մինչև 250 կգ բեռներ բարձրացնելու համար։ Ընդ որում, ընկերության բոլոր աշխատակիցներին անխտիր կերպով բացատրել է, որ ամբարձիչը նախատեսված է միմիայն շինարարական բեռներ փոխադրելու համար և աշխատանքային գործունեության ընթացքում բանվորներին չի թույլատրվում օգտվել դրանից։
Բացի այդ, ընկերության աշխատակիցներին ևս տեղեկացրել է, որ ամբարձիչը կարող է փոխադրել մինչև 250 կգ քաշ կշռող բեռներ, ավելին, նախազգուշացրել է, որ 250 կգ-ից ավելի կշռով բեռ չի թույլատրվում բարձել դրա վրա։ Իր աշխատանքային պարտականություններից ելենելով, ընկերության համապատասխան աշխատակիցներին սիստեմատիկ կերպով պարզաբանել է աշխատանքի անվտանգության կանոնները՝ այդ թվում վերը նշված առումով, որի կապակցությամբ աշխատակիցները տվել են համապատասխան ստորագրություն։
Լինելով ընկերության տնօրենը և նախատեսած չլինելով այդ նպատակով ստեղծված համապատասխան հաստիք, շահագործվող մեխանիզմի միակ պատասխանատուն, ինչպես նաև` աշխատակիցների անվտանգության նկատմամբ անմիջական հսկողություն իրականացնող անձը հանդիսացել է ինքը և անձամբ է հետևել անվտանգության կանոնների պահպանմանը։ Պնդել է, քանի որ ունի տասնյակ աշխատակիցներ, ուստի ամենամեծ ցանկության դեպքում անգամ, ֆիզիկապես, չի կարող անընդհատ հսկել նրանց բոլորին միաժամակ և մշտապես գտնվել նրանց կողքին։ Հետևաբար, սահմանված կարգով բոլոր աշխատակիցներին բացատրել ու պարզաբանել է աշխատանքների անվտանգության կանոնների պահպանման պայմաններն ու դրանց անհրաժեշտությունը, որի համար վերջիններս ստորագրել են համապատասխան փաստաթղթում։
Ինչ վերաբերում է տվյալ ամբարձիչը իրավասու մարմնի կողմից ստուգելու կամ շահագործման թույլտվություն տալու հանգամանքին, հայտնել է, որ այն որևէ ստուգում չի անցել, քանի որ նախ՝ չկա համապատասխան կառույց, որը կարող է ստուգում կատարել 250 կգ քաշ բարձրացնելու համար նախատեսված ամբարձիչները, բացի այդ, ԱԻՆ համապատասխան ակտի համաձայն` այդպիսի բեռնատարողությամբ ամբարձիչները պատրաստելու կամ շահագործելու նպատակով համապատասխան թույլտվություն չի պահանջվում։
Սովորաբար բանվորներին բացատրել և թույլատրել է բարձել 40-50 պեմզաբլոկ, որոնցից յուրաքանչյուրը կշռել է 4.5 կգ։ Ամբարձիչն ունեցել է հաստ ճոպան, նույնիսկ այն կարող էր տեղափոխել մինչև 600 կգ կշռող բեռ, սակայն ինքը չի թույլատրել 250 կգ-ից ավելի կշռող բեռ տեղափոխել, ավելին, աշխատակիցներին չի էլ ասել, որ այն կարող է բարձրացնել ավելին, քան 250 կգ-ն է։ Իր տեղեկությամբ, սակայն, ամբարձիչի պոկվելու օրը այն բարձել են մոտ 60 պեմզաբլոկ, բացի այդ, ամբարձիչի վրա է բարձրացել նաև տուժող Հրաչյա Նալբանդյանը, ինչն անթույլատրելի էր և նա գիտեր այդ մասին։
Ինչ վերաբերվում է հրահանգավորմանը, ապա այն կատարել է սահմանված կարգով՝ ամիսը մեկ անգամ։
Դատարանն արձանագրելով, որ ամբաստանյալի նախաքննական և դատաքննական ցուցմունքներում առկա են էական հակասություններ, որոշել է կայացրել հրապարակել նրա նախաքննական ցուցմունքն այն մասին, որ`
«…Պարզաբանվել են իր իրավունքներն ու պարտականությունները, դրանք պարզ են և հասկանալի, պաշտպան ունենալ չի ցանկանում, իր շահերը կարող է պաշտպանել անձամբ։ Բացատրվել է առաջադրված մեղադրանքի էությունը։ Մասնավորապես այն, որ ինքը, հանդիսանալով «Առ Արտ» ՍՊԸ-ի տնօրենը և տեխնիկայի անվտանգության պատասխանատուն, խախտել է այդ ոլորտը կարգավորող նորմատիվ իրավական ակտերի պահանջները, ինչի հետևանքով առաջացել է դժբախտ պատահար։ Առաջադրված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչում, զղջում է կատարածի համար։ Ընդունում է, որ խախտել է սահմանված նորմերի պահանջները, իր հրամանով կառուցված վերհան ամբարձիչը, լինելով ինքնաշեն, չի ունեցել համապատասխան նախագծային փաստաթղթեր, չի անցել տեխնիկական որևէ փորձաքննություն, չի ստուգվել ինքնաշեն ամբարձիչի որակը, իր կողմից չի նշանակվել պատասխանատու անձ, ով հետևողական կերպով պետք է հետևեր բանվորների անվտանգ աշխատանքին։ Գտնում է, որ մեղավորության բաժնի մի մասն էլ այն բանվորինն է, ով բարձրացել է ամբարձիչի վրա։ Պնդում է որպես վկա տրված ցումունքները, ավելացնելու որևէ բան չունի»։
Նախաքննական ցուցմունքի հրապարակումից հետո ամբաստանյալը հայտնել է, որ բանվորների անվտանգ աշխատանքի հսկողությունն իրականացրել է անձամբ ինքը և գտնում է, որ կատարվածի մեջ որևէ մեղավորություն չունի։
/տես` դատական նիստի արձանագրությունը/
Տուժող Հրաչյա Նալբանդյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ 2015թ.-ի հուլիս ամսից աշխատել է Երևան քաղաքի Բյուզանդի 97/2 հասցեում գտնվող նորակառույց շինությունում` որպես բանվոր։ Աշխատանքային գործունեության ընթացքում իր պարտականություններն են հանդիսացել աշխատողներին շինանյութ մատակարարելը։
Նախապես, աշխատակազմի ղեկավարի կողմից նախազգուշացվել է, որ վերելակից օգտվել չի կարող, սակայն ինչպես ինքը, այնպես էլ մյուս աշխատակիցները մշտապես օգտվել են դրանից` աշխատանքն արագ կատարելու համար։
Դեպքի օրը աշխատանքի ընթացքում անհրաժեշտություն է առաջացել 40 հատ պեմզաբլոկ բարձրացնել 13-րդ հարկ` բանվորներին տրամադրելու համար։ Շինանյութը բարձել է ամբարձիչի վրա, ինքը նույնպես կանգնել է դրա վրա և հասնելով վերջին հարկ, նկատել է, որ վերելակըտվյալ հարկից ցածր է կանգնել։ Քանի որ անհարմար է եղել շինանյութը դատարկել, պահանջել է մի փոքր բարձրացնել այն։ Այդ ժամանակ վերելակն անսպասելիորեն, սրընթաց իջել է ներքև։ Երբ գիտակցության է եկել, արդեն գտնվել է շտապ օգնության ավտոմեքենայում։
Նախկինում աշխատավայրում տեսել է ամբաստանյալ Հովհաննիսյանին, սակայն տեղեկացված չէ, թե վերջինս ինչ գործունեություն է իրականացրել։ Այդուամենայնիվ, լսել է, որ հանդիսացել է «Առ Արտ» ՍՊԸ-ի տնօրենը, վերջինիս հետ առնչություն չի ունեցել։
Տուժողը պնդել է, որ ինչպես ինքը, այնպես էլ` շինարարության մյուս աշխատակիցները բազմիցս նախազգուշացվել են ամբարձիչի վրա կանգնելու և դրանով բարձրանալու անթույլատրելիության մասին, սակայն, աշխատանքներն ավելի արագ կատարելու համար չեն հետևել նախազգուշացումներին և մշտապես օգտվել են դրանից՝ կանգնելով ու բարձրանալով։
/տես` դատական նիստի արձանագրությունը/
Վկա Արամ Միրզոյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ աշխատում է «Առ Արտ» ՍՊԸ-ում` որպես եռակցող։
«Առ Արտ» ՍՊԸ-ի տնօրեն Հ.Հովհաննիսյանի կողմից տրված բանավոր հանձնարարության` հրամանի, հիման վրա կառուցել է ամբարձիչ` նախատեսված շինարարական ապրանքներ տեղափոխելու համար։ Նախապես Հ.Հովհաննիսյանն իրեն որևէ նախագծային տարբերակ չի ներկայացրել, պարզապես բանավոր կերպով բացատրել է ամբարձիչի կառուցման կարգը։ Ամբարձիչը աշխատել է հոսանքով, որը կառավարվել է վահանակի միջոցով։ Վահանակը հիմնականում գտնվել է այն անձի մոտ, ով տվյալ պահին աշխատացրել է այն։
Տեղեկացված չէ, արդյոք ամբարձիչը պատրաստելուց հետո այն որևէ պետական կառույցի կողմից ստուգվել կամ լիցենզավորվել է, թե ոչ։ Նախկինում չի եղել դեպք, երբ առանց նախագծի, միայն բանավոր հրամանի հիման վրա, պատրաստած լինի նման ամբարձիչ։
Պնդել է, որ ամբարձիչը պատրաստվել է զուտ շինարարական բեռներ տեղափոխելու համար, ոչ թե` անձանց։ Ավելին, այդ մասին բազմիցս նախազգուշացվել են աշխատակիցները, այդ թվում նաև այն անձը, ով ընկել է /տուժողի անունը չի մտաբերում/։ Վերջինիս զգուշացրել են ինչպես ինքը, այնպես էլ տնօրենը, ինչպես նաև` նրա հետ աշխատող անձինք։ Հետագայում իմացել է, որ տեղի է ունեցել դժբախտ պատահար՝ ամբարձիչն ընկել է, սակայն չգիտի, թե որն է եղել ընկնելու պատճառը։ Ամբարձիչը նախատեսված է եղել մոտավորապես 600 կգ քաշ կշռով ապրանքների տեղափոխման համար։
Նախաքննության ժամանակ տվել է իրականությանը համապատասխանող ցուցմունքներ։
Դատարանն արձանագրելով, որ վկայի դատաքննական և նախաքննական ցուցմունքների միջև առկա են էական հակասություններ, որոշում է կայացրել հրապարակել նրա նախաքննական ցուցմունքն այն մասին, որ`
«2015թ.-ի սեպտեմբերի 17-ին «Առ Արտ» ՍՊԸ-ի տնօրենի թիվ 1 հրամանի համաձայն կառուցել է ամբարձիչ` հարթակ, 250 կգ-ից ոչ ավելի բեռնատարողությամբ»։
Նախաքննական ցուցմունքի հրապարակումից հետո վկան հայտնել է, որ իրականում իրեն տրվել է հրաման` ամբարձիչ կառուցելու համար։ Ինչ վերաբերում է ամբարձիչի՝ 250 կգ բեռնատարողության վերաբերյալ հարցին, ամբողջությամբ պնդել է նախաքննական ցուցմունքը։
Բացի այդ, հավելել է, որ տուժողը բազմիցս նախազգուշացվել է, որ ամբարձիչը պատրաստվել է միայն շինարարական ապրանքներ տեղափոխելու համար:
/տես` դատական նիստի արձանագրությունը/
Փորձագետ Հարություն Ռաֆայելյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ աշխատում է տեխնիկական անվտանգության ազգային կենտրոնում` որպես փորձագետ, փորձաքննության բաժնի պետ։
2015թ.-ի նոյեմբեր ամսին նախաքննական մարմնի հետ կնքվել է տեխնիկական անվտանգության փորձաքննություն անցկացնելու վերաբերյալ պայմանագիր։
Դեպքի առաջացման պատճառ է հանդիսացել ինքնաշեն ամբարձիչը, որը նախատեսված է եղել բեռնափոխադրման համար։ Պարզվել է, որ տվյալ ամբարձիչը ԱԻ նախարարության ռեեստրում գրանցված չի եղել, օրենքով սահմանված կարգով չի անցել տարեկան փորձաքննություն։ Փորձաքննության արդյունքում պարզվել է նաև, որ ամբարձիչը չի ունեցել համապատասխան փաստաթուղթ, այն պատրաստվել է ինքնաշեն։
Ինչ վերաբերում է դեպքի առաջացման պատճառներին, նշել է, որ` համաձայն վկաների ցուցմունքների` ինքնաշեն ամբարձիչը գերբեռնված է եղել, սակայն նախատեսված է եղել 250կգ բեռնավորվածության համար։ Իրականում, աշխատակիցները նախազգուշացված են եղել, որպեսզի չօգտվեն դրանից, այդուամենայնիվ, հրահանգավորված լինելով, նրանք չեն կատարել հրահանգների պահանջները։ Ծանր բեռի հետևանքով բարձված լինելու պատճառով և հարկին հավասարեցնելու նպատակով կատարված շարժիչի կրկնակի թողարկման հետևանքով տեղի է ունեցել հարված, որի ժամանակ ճոպանը պոկվել է թմբուկի ամրացման տեղից ու պոկվել։ Բացի այդ, տեղադրված չի եղել սահմանափակիչ անջատիչը, վերևում տեղադրված չի եղել սահմանային բեռի սահմանափակիչը, դրանից զատ բեռի հետ միասին բարձրացել է շահագործողը։ Քանի որ սահմանային բեռի անջատիչը չի եղել, վերևից հրահանգ է տրվել մեկ աստիճան ևս բարձրացնել, և այդ ընթացքում առաջացել է հարված, որի ժամանակ կարող է պոկում առաջանալ։
Անվտանգ շահագործման համար պատասխանատու պետք է հանդիսանար համապատասխան պատասխանատու անձը, սակայն տվյալ դեպքում բացակայել է անվտանգ շահագործման պատասխանատուն։ Գտնում է, որ պետք է պատասխանատու լիներ տնօրենը և կատարեր հրահանգավորում։ Տնօրենը հրաման է տվել պատրաստել սարքավորում` առանց շահագործման թույլտվության։ Տնօրենի կողմից թույլ է տրվել թերացում, քանի որ սարքավորումը պատրաստվել է ինքնակամ, առանց փաստաթղթերի, ավելին, շինարարությունում աշխատելու համար չեն ունեցել համապատասխան մասնագետներ։ Գտնում է, որ աշխատանքի պաշտպանության և անվտանգության կանոնների խախտումներ թույլ են տրվել տուժողի և ամբարձիչը հեռակառավարողի, այսինքն ամբարձիչն անմիջական շահագործողների կողմից։
Վերելակի պատրաստման խախտումները հիմականում կապված են եղել անջատիչների հետ։
Ինքնաշեն ամբարձիչի գերբեռնվածության քաշի վերաբերյալ որևէ ուսումնասիրություն չի կատարել, քանի որ չի ունեցել ստուգման հնարավորություն և պարզապես հիմնվել է վկաների ցուցմունքների վրա։ Այդ ամբարձիչով հնարավոր է եղել միայն բեռներ փոխադրել, իսկ անձանց փոխադրման համար ամբարձիչը պետք է ունենար անձնագիր, որպեսզի համարվեր մարդատար վերելակ։ Սովորաբար, եթե ամբարձիչը գրանցված չի լինում նախարարությունում, չի անցնում փորձաքննություն, որպես սանկցիա նախատեսվում է տուգանք։
Գտել է, որ տնօրենը հնարավոր է անուղղակի կերպով նպաստել է դեպքին, քանի որ ամբարձիչի շահագործումը վստահել է համապատասխան որակավորում չունեցող անձանց, չի ունեցել անվտանգ շահագործման պատասխանատու անձ։ Այդուամանիվ, շահագործողը պետք է պահպաներ անվտանգության կանոնները։
Ինչ վերաբերվում է տվյալ մեխանիզմին, ապա կարծում է, որ այն հանդիսանում է ամբարձիչ սարքավորում և բոլոր նմանատիպ սարքավորումները պետք է անցնեն փորձաքննություն, ունենան անձնագիր։ Քանի որ սարքավորումն ինքնաշեն է, իսկ փորձաքննության անցկացման ընթացքում ու ներկայումս էլ ամբողջովին վնասված, չի կարող ասել, թե այն ինչ չափի բեռնաբարձություն կարող էր ունենալ։
Միաժամանակ, դատարանի տրված հարցերին ի պատասխանան՝ փորձագետը չի կարողացել պարզաբանել, թե վյալ տեսակի և հնարավորության՝ մինչև 250 կգ բարձրացնելու համար նախատեսված վերհան ամբարձիչները որ իրավական ակտով են եթակա լիցենզավորման կամ փորձաքննության։
Պնդել է, որ աշխատանքներին հետևողական չլինելու դեպքում տնօրենի գործողություններն անմիջական պատճառական կապի մեջ չեն գտնվել տուժողի մարմնական վնասվածքների առաջացման հետ։ Տնօրենի մեղավորությունը կարող էր լիներ միայն անուղղակի է, քանի որ ամբարձիչը չի եղել փաստաթղթավորված։
Եթե տնօրենն աշխատակիցներին նախազգուշացրած չլիներ վերելակի վրա չկանգնելու կամ ընդհանրապես աշախատանքային անվտանգության կանոնները պահպանելու համար, ապա միայն ադ դեպքում կարելի էր փաստել որ նա մեղավոր է։
/տես` դատական նիստի արձանագրությունը/
Դատարանում հրապարակվել և հետազոտվել են`
10.11.2015թ.-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի ՔՎ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում որպես վկա հարցաքննված Արման Մարգարյանի ցուցմունքն այն մասին, որ` «... 2015թ.-ի սեպտեմբերի 7-ից աշխատում է «Առ Արտ» ՍՊԸ-ում` որպես բանվոր։ Իր հետ միասին աշխատում է նաև Հ.Նալբանդյանը։ «Առ Արտ» ՍՊԸ-ի տնօրեն է հանդիսանում Հ.Հովհաննիսյանը։ Վերջինիս հետ կնքված պայմանագրի հիման վրա շինարարական աշխատանքներ են իրականացնում Երևան քաղաքի Բյուզանդի 97/2 հասցեում գտնվող նորակառույց շինությունում, որտեղ կատարում է երեսպատման աշխատանքներ։ Ինքը և Հ.Նալբանդյանը, որպես բանվորներ, շինարարներին են տրամադրում երեսպատման համար նախատեսված տուֆե սալիկներ, ինչպես նաև` պեմզաբլոկեր։
2015թ.-ի հոկտեմբերի 09-ին ժամը 16։15-ի սահմաններում անհրաժեշտություն է առաջացել պեմզաբլոկ տեղափոխել շինության 12-րդ հարկ, ինչի հետևանքով ինքը և Հրաչյան ինքնաշեն վերելակի վրա են բարձել թվով մոտ 40 հատ պեմզաբլոկ։ Այնուհետև, Հրաչի խնդրանով սեղմել է ինքնաշեն վերելակի կոճակը, որպեսզի Հրաչյային և շինանյութը բարձրացնի 12-րդ հարկ։ Մինչ այդ, Հրաչյային 30 պեմզաբլոկի հետ միասին բարձրացրել է 12-րդ հարկ, որտեղ նա դատարկել է շինանյութը և նույն վերելակով իջել։ Երկրոդ անգամ Հրաչյային ասել է, որ իջնի, ինքը ոտքով կբարձրացնի շինանյութը 12-րդ հարկ, սակայն հրաժարվել է, ասելով, որ այդպես ավելի արագ է ստացվում։ Հրաչի խնդրանքով սեղմել է վերելակի հեռակարավարման կոճակը, սպասել է մինչև վերջինս հասել է 12-րդ հարկ, որից հետո բաց է թողել կոճակը։ Հրաչը բղավել է վերևից, խնդրելով մի փոքր վերելակը վեր բարձրացնել, ինքը նորից սեղմել է կոճակը։ Այդ ժամանակ լսվել է շվիլեռի ճռռոց, ապա, վերելակը արագ ներքև է սլացել։ Այդ ամենը տեսնելուց հետո սկսել է բարձր բղավել, այնուհետև, վերելակը Հրաչյայի և շինանյութի հետ միասին վայր են ընկել։ Հարվածի հետևանքով Հրաչյան ստացել է տարբեր մարմնական վնասվածքներ, ինքը գտնվել է շոկային վիճակում, չի կարողացել մոտենալ նրան, վերջինիս օգնություն են ցուցաբերել մյուս ընկերները։ Դեպքի վայր են եկել բժշիկներ, իրեն և Հրաչյային տեղափոխել են թիվ 1 համալասարանական հիվանդանոց, որտեղ Հրաչյային տեղափոխել են վերակենդանացման բաժին։ Նշել է, որ ինչպես ինքը, այնպես էլ մյուս աշխատակիցները, բազմիցս անգամ Հ.Հովհաննիսյանի կողմից թե բանավոր, թե գրավոր կերպով նախազգուշացվել են աշխատանքի անվտանգության կանոնների վերաբերյալ և վերելակից չօգտվելու համար, քանի որ այն նախատեսված է եղել միայն շինանյութ տեղափոխելու համար։ Չնայած այդ ամենին, իրենք բազմից օգտվել են։
Ճանաչում է Վահե անունով անձնավորությանը, վերջինս օգնում է Հովհաննեսին, երբ նա լինում է ծանրաբեռնված։ Անվտանգության կանոնների հրահանգավորում մշտապես իրականանում է Հովհաննեսը, իսկ Վահեն որպես նրա ընկեր, հետևում է աշխատողներին։ Վահեն գրանցված աշխատող չի հանդիսանում, չնայած բազմիցս դիտողություն է կատարել` վերելակից օգտվելու համար։ 60 պեմզաբլոկից ավել չի թույլատրվում բարձել։ Տեղեկացված չէ, թե ով է պատրաստել վերելակը, գիտի, որ այն իքնաշեն է։ Իրենք բազմից տարբեր շինանյութ են տեղափոխել տարբեր հարկեր, չնայած որ իմացել են, որ իրենց չի թույլատրվել օգտվել դրանից։ Եղել է դեպք, երբ ինքը նստել է վերելակ, իրեն դիտողություն է կատարել աշխատակից Վովան։ Անվտանգության հրահանգավորումը կատարվում է ամիսը մեկ անգամ»։
/տես` դատական նիստի արձանագրությունը/
«Դեպքի վայր հանդիսացող` Երևան քաղաքի Բյուզանդի փողոցի 97/2 հասցեում գտնվող կիսակառույց շինության զննության արձանագրությունը, համաձայն որի՝
«շենքի միջնամասում առկա է բաց տարածություն, որի աջ կողմի միջնամասում առկա է 1 մետր 50սմ լայնությամբ բաց հատված, որտեղ պատերի մեջտեղում է գտնվում մետաղյա ինքնաշեն վերելակը, որը բաղկացած է մետաղյա ձողերից, իսկ ստորին հատվածում առկա են փայտյա կտորներ։ Ձախակողմյան պատին առկա են մետաղյա ձողեր, որոնք նախատեսված են վերելակի աշխատանքն ապահովելու համար, դրանցից առաջին մետաղյա ձողը պատից հեռացված և դեֆորմաված է, իսկ վերելակը կախված է դեպի ներքև»։
/տես` գ.թ. 6, դատական նիստի արձանագրությունը/
Դատաբժշկական փորձաքննության փորձագետի թիվ 1948/հ եզրակացությունը, հաաձայն որի՝ «Հ.Նալբանդյանի ստացած մարմնական վնասվածքները՝ համակցված գանգուղեղային, կրծքավանդակի, ողնաշարի, կոնքի, որովայնի, աջ վերին և աջ ստորին վերջույթների փակ վնասվածքների, որոնք ուղեկցվել են քթի ոսկրերի, բազմաթիվ կողոսկրերի աջից և ձախից, գոտկային 5-րդ ողի լայնաձիգ ելունի, կրծքային 8-րդ ողի մարմնի, սրբոսկրի բազմաբեկոր, աջ ազդոսկրի վերմիջկոճային և աջ ճաճանչոսկրի գլխիկի փակ և բաց կոտրվածքներով, թոքերի ծանր աստիճանի սալջարդով, երկկողմանի առպատային պնևմոթորաքսով, հետորովայնամզային տարածության, աջ երիկամի սուբկապսուլյար, միզապարկի պատի ինտրամուրալ արյունահավաքներով, միզապարկի արտավորովայնամզային պատռվածքով, աջ արմնկային հողի, ճակատային աջ կեսի, քթի աջ կեսի, աջ սրունքի առաջային մակերեսի, աջ ազդոսկրի ստորին երրորդականի առաջային մակերեսի վերքերի, աջ նախաբազկի միջին երրորդականի քերծվածքների ձևով հասցվել են կոշտ առարկաներով, հնարավոր է նշված ժամկետում, որոնք պատճառել են առողջությանը ծանր վնաս, կյանքին վտանգ սպառնացող»։
/տես` գ.թ. 41-42, դատական նիստի արձանագրությունը/
Դատատեխնիկական փորձաքննության թիվ 3680 եզրակացության համաձայն`
«Կատարված հետազոտության և տրամադրված թիվ 13832515 քրեական գործի ուսումնասիրության արդյունքում վերլուծելով տեղի ունեցածը եզրակացնում եմ, որ նշված դեպքի անմիջական պատճառ է հանդիսացել ինքնաշեն ամբարձիչի ճոպանի անջատումը ամբարձիչը բարձրացնող իջեցնող ուժային մեխանիզմի ճոպանի փաթաթման թմբուկի ամրացման տեղից, որի հետևանքով բեռների բարձրացման հարթակն ընկել է 13-րդ հարկից։
Համաձայն վկաների ցուցմունքների` ինքնաշեն ամբարձիչը գերբեռնված է եղել նախատեսված 250կգ բեռնավորվածությունից մոտ 2 անգամ։
Ամբարձիչի վրա նախատեսված չէր և չկար տեղադրված բեռի բարձրացման սահմանափակիչ անջատիչը ու սահմանային բեռի սահմանափակիչը. «Ամբարձիչ աշտարակների (վերհանների) կառուցվացքի և անվտանգ շահագործման տեխնիկական կանոնակարգը» ՀՀ կառավարության 03.12.2009թ.-ի N-1449 Ն հաստատված որոշման 4-րդ կետի 14-րդ և 16-րդ ենթակետեր։ Գերբեռնված ամբարձիչը, կանգնած լինելով 13-րդ հարկում էլեկտրական կառավարման վահանակով ստացել է հրաման դարձյալ վեր բարձրանալու համար։ Նրա կրող մեխանիզմները լինելով գերբեռնված վիճակում ստացել են թեթևակի հարված, որի հետևանքով հավանաբար ճոպանը պոկվել է թմբուկից անմիջական պատճառ դառնալով հարթակի վայր ընկնելուն բեռի և տուժողի հետ միասին։
Աշխատանքի պաշպանության և անվտանգության տեխնիկայի կանոնների խախտումներ թույլ են տրվել տուժվողի և ամբարձիչը հեռակառավարողի, այսինքն ամբարձիչը անմիջական շահագործողների կողմից։
Հրահանգավորված լինելով, նրանք չեն կատարել հրահանգների պահանջները։
Աշխատանքի պաշպանության և անվտանգության տեխնիկայի պահպանության համար պատասխանատու են կազմակերպության ղեկավարությունը, նշված աշխատանքները իրականացնելու համար համապատասխան վկայական ունեցող նշանակված պատասխանատու անձը (եթե կա) և ողղակի անմիջապես ամբարձիչը շահագործողները։
Աշխատանքի պաշպանության և անվտանգության տեխնիկայի կանոնների խախտումներ թույլ են տվել ամբարձիչն անմիջապես շահագործող անձինք` հեռակառավարողը և տուժողը։
Հրաչյա Նալբանդյանի ծանր մարմնական վնասվածք ստանալու հետ կապված անմիջական պատասխանատու անձ տվյալ դեպքի պարագայում հանդիսանում են ինքնաշեն ամբարձիչը անմիջական շահագործող անձինք։
Կազմակերպության տնօրենի կողմից թույլ տված աշխատանքի պաշպանության և անվտանգության տեխնիկայի կանոնների թերացումները անուղղակի կերպով հնարավոր է նպաստել են ծանր մարմնական վնասվածքի ելքով դժբախտ դեպքի տեղի ունենալուն»։
/տես` գ.թ. 115-120, դատական նիստի արձանագրությունը/
Ապացույց ճանաչված այլ փաստաթուղթ հանդիսացող ՀՀ ՏԿԱԻՆ-ից ստասցված` «Առ Արտ» ՍՊԸ-ի վերաբերյալ իրականացված վարչական վարույթի նյութերում առկա վարչական իրավախախտման վերաբերյալ 16.10.2015թ.-ին կազմված թիվ 076 արձանագրությունը, համաձայն որի՝ ««Առ Արտ» ՍՊԸ-ին պատկանող` Բյուզանդի փողոցի 97 հասցեում շահագործվող ամբարձիչ-վերհանը գրանցված չէ արտադրական վտանգավոր օբյեկտների ռեեստրում և չի անցել ամենամյա տեխնիկական անվտանգության փորձաքննություն՝ խախտելով «Տեխնիկական անվտանգության ապահովման պետական կարգավորման մասին» ՀՀ օրենքի 19-րդ հոդվածի 1-ին մասի «ժբ» և «ժդ» կետերի պահանջները։ Արձանագրության մեջ Հ.Հովհաննիսյանը հայտարարություն է արել այն մասին, որ բեռնասայլակի շահագործման պատասխանատուն հանդիսանում է ինքը»։
/տես` գ.թ. 90, դատական նիստի արձանագրությունը/
Ապացույց ճանաչված այլ փաստաթուղթ հանդիսացող` «Առ Արտ» ՍՊԸ-ի տնօրեն Հովհաննես Հովհաննիսյանի 17.09.2015թ.-ի թիվ 1 հրամանը, համաձայն որի՝ «Հ.Հովհաննիսյանը հրամայել է ընկերության եռակցոդ Արամ Միրզոյանին կառուցել ամբարձիչ հարթակ` 250 կգ.-ից ոչ ավել բեռնատարողությամբ՝ շինարարական բեռների տեղափոխման համար»։
/տես` գ.թ. 24, դատական նիստի արձանագրությունը/
Ապացույց ճանաչված այլ փաստաթուղթ հանդիսացող «Առ Արտ» ՍՊԸ-ի տնօրեն Հովհաննես Հովհաննիսյանի և Հրաչյա Գերասիմի Նալբանդյանի միջև 07.09.2015թ.-ին թիվ 32 աշխատանքային պայմանագիրը, համաձայն որի` «2.4.3 կետի՝ գործատուն պարտավոր է աշխատողի համար ապահովել անվտանգ և նորմալ աշխատանքային պայմաններ»։
/տես` գ.թ. 26-29, դատական նիստի արձանագրությունը/
Դատարանում հրապարակվել և հետազոտվել է նաև Հովհաննես Հովհաննիսյանի վերաբերյալ ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի կողմից տրված պահանջագիրը, ՀՀ Երևան քաղաքի «Դավթաշեն 3/Ս-1» համատիրության կողմից տրված տեղեկանքը, ՀՀ Երևան քաղաքի «Դավթաշեն 3/Ս-1» համատիրության կողմից տրված բնութագիրը, Հ.Հովհաննիսյանի սոցիալական քարտի, Ն.Հովհաննիսյանի սոցիալական քարտի, Ռ.Ադամյանի անձնագրի պատճենները, Հ.Հովհաննիսյանի և Ռ.Ադամյանի ամուսնության վկայականի պատճենը, Լ.Հովհաննիսյանի և Ն.Հովհաննիսյանի ծննդյան վկայականների պատճենները։
/տես` դատական նիստի արձանագրությունը/
Սույն քրեական գործի քննությամբ դատարանը պետք է պատասխանի այն հարցին, թե արդյոք ամբաստանյալին առաջադրված մեղադրանքի ձևակերպմամբ առ այն, որ՝ «... Հովհաննես Հովհաննիսյանը խախտել է «Տեխնիկական անվտանգության ապահովման պետական կարգավորման մասին» ՀՀ օրենքի 6-րդ հողվածի 1-ին մասի 3-րդ, 9-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ կետերի, «Ամբարձիչ աշտարակների /վերհանների/ կառուցվածքի և անվտանգ շահագործման տեխնիկական կանոնակարգը հաստատելու մասին» ՀՀ կառավարության 03.12.2009թ-ի հմ. 1449-Ն որոշման 5-րդ հոդվածի պահանջները...» և «Առանց վերհան-ամբարձիչի գործարկման փորձաքննության և դրական եզրակացության առկայության այն տեղադրել է Երևան քաղաքի Բյուզանդի փողոցի 97/2 հասցեում գտնվող կիսակառույց շենքում և սկսել գործարկել՝ ... չգրանցելով ՀՀ ԱԻՆ վտանգավոր օբյեկտների ռեեստրում և չանցկացնելով համապատասխան տեխնիկական փորձաքննություն՝ դրանով խախտել է նույն օրենքի 9-րդ հոդվածի 3-րդ, 19-րդ հոդվածի 1-ին կետի «ժբ» և «ժդ» ենթակետերի պահանջները...», ամբաստանյալի արարքում առկա է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքի հանցակազմը։
Այսպես՝ Հ.Հովհաննիսյանին նախաքննական մարմնի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա` «(...) 2015թ.-ի սեպտեմբերի 17-ին հրաման է տվել նույն ընկերության աշխատակից Արամ Միրզոյանին շինարարական բեռներ տեղափոխելու համար, առանց համապատասխան հաստատված և փորձաքննության ենթարկված նախագծային փաստաթղթերի ինքնաշեն եղանակով պատրաստել արտադրական վտանգավոր օրբյեկտ հանդիսացող 250 կգ բեռնատարողությամբ վերհան-ամբարձիչ՝ խախտելով «Տեխնիկական անվտանգության ապահովման պետական կարգավորման մասին» ՀՀ օրենքի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ, 9-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ կետերի, «Ամբարձիչ աշտարակների /վերհանների/ կառուցվածքի և անվտանգ շահագործման տեխնիկական կանոնակարգը հաստատելու մասին» ՀՀ կառավարության 03.12.2009թ-ի հմ. 1449-Ն որոշման 5-րդ հոդվածի պահանջները։ Այնուհետև, առանց վերհան-ամբարձիչի գործարկման փորձաքննության և դրական եզրակացության առկայության այն տեղադրել է Երևան քաղաքի Բյուզանդի փողոցի 97/2 հասցեում գտնվող կիսակառույց շենքում և սկսել գործարկել՝ չգրանցելով ՀՀ ԱԻՆ վտանգավոր օբյեկտների ռեեստրում և չանցկացնելով համապատասխան տեխնիկական փորձաքննություն՝ դրանով խախտելով նույն օրենքի 9-րդ հոդվածի 3-րդ, 19-րդ հոդվածի 1-ին կետի «ժբ» և «ժդ» ենթակետերի պահանջները»։
Քննարկով հիշյալ հանցակազմի առկայության հարցը, Դատարանն ընդգծել է, որ նշվածի վերաբերյալ 2013 թվականի նոյեմբերի 28-ին ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից կայացվել է ԿԴ/0032/01/12 նախադեպային որոշումը, համաձայն որի` «ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 1-ին մասը պատասխանատվություն է նախատեսում տեխնիկայի անվտանգության կամ աշխատանքի պաշտպանության կանոնները խախտելու համար` դրանց պահպանման համար պատասխանատու անձի կողմից, եթե մարդու առողջությանն անզգուշությամբ պատճառվել է ծանր կամ միջին ծանրության վնաս կամ մասնագիտական հիվանդություն։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մասը պատասխանատվություն է նախատեսում նույն արարքի համար, որն անզգուշությամբ առաջացրել է տուժողի մահ։
Մեջբերված նյութաիրավական նորմը զետեղված է «Մարդու և քաղաքացու սահմանադրական իրավունքների ու ազատությունների դեմ ուղղված հանցագործությունները» վերտառությունը կրող՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 19-րդ գլխում և կոչված է ապահովելու ՀՀ Սահմանադրության 32-րդ հոդվածով երաշխավորված իրավունքի իրացումը, որի համաձայն՝ յուրաքանչյուր աշխատող ունի անվտանգության ու հիգիենայի պահանջները բավարարող աշխատանքային պայմանների իրավունք։
Վերոգրյալ սահմանադրական դրույթից հետևում է, որ գործատուի կողմից յուրաքանչյուր աշխատողի համար պետք է երաշխավորվեն պատշաճ, անվտանգ և առողջության համար անվնաս պայմաններ։ Աշխատողի անվտանգությունը և առողջությունն աշխատանքային գործունեության ընթացքում աշխատողների կյանքի և առողջության պահպանման համակարգ է, և պետությունը պարտավոր է`
ա) սահմանել աշխատողի անվտանգության և առողջության պահպանման իրավական կանոններ՝ ամրագրելով դրանք օրենքներով, այլ նորմատիվ իրավական ակտերով,
բ) նախատեսել համապատասխան քաղաքացիական, վարչական, քրեական սանկցիաներ, որոնք կոչված են կանխելու աշխատողի անվտանգության և առողջության պահպանման կանոնների խախտումները։
Շարադրված վերլուծության հիման վրա՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության անմիջական օբյեկտը այն հասարակական հարաբերություններն են, որոնք ուղղված են մարդու` անվտանգության և հիգիենայի պահանջները բավարարող աշխատանքային պայմանների իրավունքի ապահովմանը, իսկ լրացուցիչ օբյեկտ են հանդիսանում մարդու կյանքը և առողջությունը։
Քննարկվող հանցագործությունից տուժող կարող են հանդիսանալ այն ձեռնարկության, կազմակերպության աշխատակիցները, որտեղ թույլ են տրվել տեխնիկայի անվտանգության կամ աշխատանքի պաշտպանության կանոնների խախտումներ, ինչպես նաև այն անձինք, ում ժամանակավոր կամ մշտական գործունեությունը կապված է տվյալ արտադրության հետ։ Այն դեպքում, երբ տեխնիկայի անվտանգության կամ աշխատանքի պաշտպանության կանոնները՝ դրանց պահպանման համար պատասխանատու անձի կողմից խախտելու արդյունքում վնաս է պատճառվում տվյալ արտադրության հետ կապ չունեցող անձանց առողջությանը, արարքը, կախված ոտնձգության բնույթից, կարող է որակվել որպես պաշտոնեական անփութություն (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 315-րդ հոդված) կամ մարդու դեմ ուղղված հանցագգործություն։
14. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունն օբյեկտիվ կողմից բնութագրվում է ինչպես գործողությամբ, այնպես էլ անգործությամբ, որը դրսևորվում է տեխնիկայի անվտանգության կամ աշխատանքի պաշտպանության կանոնները խախտելով։
Ա նձի արարքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածով նախատեսված հանցակազմն առկա է այն դեպքում, երբ՝
1) խախտվել են ՀՀ կառավարության, տարբեր նախարարությունների, գերատեսչությունների, հիմնարկների և առանձին գործատուների կողմից սահմանված՝ տեխնիկայի անվտանգության կամ աշխատանքի պաշտպանության հատուկ կանոնները,
2) առաջացել են հանրորեն վտանգավոր այնպիսի հետևանքներ, ինչպիսիք են տուժողի առողջությանը ծանր կամ միջին ծանրության վնասի կամ մասնագիտական հիվանդության պատճառումը (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 1-ին մաս) կամ մահվան առաջացումը (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 2-րդ մաս),
3) առկա է պատճառական կապ արարքի (գործողության կամ անգործության) և վրա հասած հետևանքների միջև։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածով նախատեսված արարքի սուբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է մեղքի անզգույշ ձևով՝ ինքնավստահությամբ կամ անփութությամբ։ Հանցավոր ինքնավստահության դեպքում տեխնիկայի անվտանգության կամ աշխատանքի պաշտպանության կանոնները խախտվում են գիտակցաբար, որի դեպքում հանցավորը նախատեսում է իր արարքի հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, սակայն առանց բավարար հիմքերի, ինքնավստահորեն հույս է ունենում, որ դրանք կկանխվեն։ Մինչդեռ, անփութության դեպքում հանցավորը նշված կանոնները կարող է խախտել նաև` չնախատեսելով վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, թեև տվյալ իրադրությունում ոչ միայն պարտավոր էր, այլև կարող էր նախատեսել դա։
Հանցագործության սուբյեկտը հատուկ է` մեղսունակ ֆիզիկական այն անձը, ով պատասխանատու է տեխնիկայի անվտանգության կամ աշխատանքի պաշտպանության կանոնների պահպանման համար»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշման լույսի ներքո վերլուծելով քննվող քրեական գործի փաստական հանգամանքները, Դատարանն անդրադարձել է այն հարցին, արդյոք Հ.Հովհաննիսյանը խախտել է`
- «Տեխնիկական անվտանգության ապահովման պետական կարգավորման մասին» ՀՀ օրենքի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ, 9-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ կետերը և՝
- «Ամբարձիչ աշտարակների /վերհանների/ կառուցվածքի և անվտանգ շահագործման տեխնիկական կանոնակարգը հաստատելու մասին» ՀՀ կառավարության 03.12.2009թ-ի հմ. 1449-Ն որոշման պահանջները։
Դատարանը, վերլուծելով մեղադրանքի հիմքում դրված` «Տեխնիկական անվտանգության ապահովման պետական կարգավորման մասին» ՀՀ օրենքի 6-րդ հողվածի 1-ին մասի 3-րդ, 9-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ կետերը և «Ամբարձիչ աշտարակների /վերհանների/ կառուցվածքի և անվտանգ շահագործման տեխնիկական կանոնակարգը հաստատելու մասին» ՀՀ կառավարության 03.12.2009թ-ի հմ. 1449-Ն որոշման պահանջները, արձանագրել է հետևյալը`
«Տեխնիկական անվտանգության ապահովման պետական կարգավորման մասին» ՀՀ օրենքի 6-րդ հողվածի համաձայն` «Սույն օրենքի իմաստով արտադրական վտանգավոր օբյեկտ են համարվում` /…/ շարժասանդուղքներ, ճոպանուղիներ, կարուսելնել, ֆունիկուլյորներ, ամբարձիչ կռունկներ, մեկ տոննա և ավելի բեռնաբարձությամբ ամբարձիչ սարքավորումներ և մեխանիզմներ, վերելակներ, եթե դրանք տեղադրված են հանրային նշանակության կառույցներում, այդ թվում` արտադրական շինություններում, բազմաբնակարանային շենքերում, ընդհանուր օգտագործման համար նախատեսված այլ վայրերում, բացառությամբ 250 կգ ու փոքր բեռնատարողությամբ վերելակների/…/»:
Մեջբերված հոդվածի վերլուծությունից հստակ երևում է, որ որպես արտադրական վտանգավոր օբյեկտներ բացառապես սահմանված են`
/…/ շարժասանդուղքներ, ճոպանուղիներ, կարուսելնել, ֆունիկուլյորներ, ամբարձիչ կռունկներ, մեկ տոննա և ավելի բեռնաբարձությամբ ամբարձիչ սարքավորումներ և մեխանիզմներ, ինչպես նաև`
- վերելակներ, եթե դրանք տեղադրված են հանրային նշանակության կառույցներում, այդ թվում` արտադրական շինություններում, բազմաբնակարանային շենքերում, ընդհանուր օգտագործման համար նախատեսված այլ վայրերում»։
Ընդ որում, հոդվածը նշելով արտադրական վտանգավոր օբյեկտների սպառիչ ցանկից նախատեսում է նաև բացառություն` հաստակ ընդգծելով /…/բացառությամբ 250 կգ ու փոքր բեռնատարողությամբ վերելակների։
Այլ խոսքով, Դատարանն ընդգծել է, մի դեպքում իրավական ակտը սպառիչ կերպով կարգավորում է արտադրական վտանգավոր օբյեկտ հանդիսացող մեխանիզմների ցանկը, մյուս դեպքում` նախատեսում նաև բացառություն` հստակ սահմանելով դրա տարողունակությունը քաշային կտրվածքով։
Դատարանը օրենքի տառացի մեկնաբանմամբ փաստում է, որ 250 կգ ու փոքր բեռնատարողությամբ վերելակները չեն կարող ընդգրկվել արտադրական վտանգավոր օբյեկտ հանդիսացող մեխանիզմների շարքում, քանի որ դրանք, որպես բացառություն, դուրս են օրենքի սպառիչ ցանկի շրջանակներից։
Քրեական գործի ինչպես նախաքննությամբ, այնպես էլ դատական քննությամբ հաստատվել է, որ Հովհաննես Հովհաննիսյանի կողմից տրված հրամանի հիման վրա, ինքնաշեն եղանակով պատրաստվել է մինչև 250 կգ բեռնատարողությամբ վերհան-ամարձիչ, որը «Տեխնիկական անվտանգության ապահովման պետական կարգավորման մասին» ՀՀ օրենքի իմաստով չի կարող դասվել արտադրական վտանգավոր օբյեկտների շարքին` հետևաբար և դուս է օրենքի կարգավորման առարկա հանդիսացող օբյեկտերի ցանկից ու շրջանակից։
Անդրադառնալով մեղադրանքի հիմքում նշված` «Տեխնիկական անվտանգությտան ապահովման պետական կարգավորման մասին» ՀՀ օրենքի 9-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ կետերին, դատարանն արձանագրում է` «Տեխնիկական անվտանգությտան ապահովման պետական կարգավորման մասին» ՀՀ օրենքի 9-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ կետերի համաձայն` «1. Արտադրական վտանգավոր օբյեկտի կառուցման, ընդլայնման, վերակառուցման, տեխնիկական վերազինման, ինչպես նաեւ կոնսերվացման, ապամոնտաժման նախագծային փաստաթղթերը (այսուհետ` նախագծային փաստաթղթեր) ենթակա են տեխնիկական անվտանգության փորձաքննության։ Առանց տեխնիկական անվտանգության դրական փորձագիտական եզրակացության՝ նախագծային փաստաթղթերի հաստատումն արգելվում է։
2. Արտադրական վտանգավոր օբյեկտի կառուցումը, շահագործումը, ընդլայնումը, վերակառուցումը, տեխնիկական վերազինումը, կոնսերվացումը, ապամոնտաժումը կարող են իրականացվել միայն նախագծային փաստաթղթերի հաստատումից հետո»։
Նույն օրենքի 19-րդ հոդվածի 1-ին մասի «ժբ» և «ժդ» կետերի համաձայն`
Արտադրական վտանգավոր օբյեկտ շահագործող անձը պարտավոր է`
«ժբ) սույն օրենքով նախատեսված դեպքերում ապահովել տեխնիկական անվտանգության փորձաքննության իրականացումը.
ժդ) տեխնիկական անվտանգության ոլորտի օրենսդրությանը համապատասխան` արտադրական վտանգավոր օբյեկտը ներկայացնել գրանցման ռեեստրում»։
Դատարանը փաստել է, որ նորմատիվ իրավական ակտի վերը շարադրված բովանդակային վերլուծության ուսումնասիրմամբ պարզ է դառնում, որ նորմը սահմանում է պարտադիր պահանջ ինչը բացառապես վերաբերելի է արտադրական վտանգավոր օբյեկտի կառուցման, ընդլայնման, վերակառուցման, տեխնիկական վերազինման, ինչպես նաև կոնսերվացման, ապամոնտաժման նախագծային փաստաթղթերը (այսուհետ` նախագծային փաստաթղթեր) տեխնիկական անվտանգության փորձաքննության ենթարկելու վերաբերյալ։ Ավելին, հոդվածը սահամանում է նաև իմպերատիվ պահանջ առ այն, որ արտադրական վտանգավոր օբյեկտի կառուցումը, շահագործումը, ընդլայնումը, վերակառուցումը, տեխնիկական վերազինումը, կոնսերվացումը, ապամոնտաժումը կարող են իրականացվել միայն նախագծային փաստաթղթերի հաստատումից հետո։
Այլ խոսքով, մեղադրանքի ձևակերպման հիմքում դրված օրենքի այն դրույթները, որի պահանջներն իբրև թե խախտվել են ամբաստանյալի կողմից, ինչը և իբրև թե հանգեցրել է դժբախտ պատահարի՝ տարածվում է բացառապես արտադրական վտանգավոր օբյեկտների և դրանց իրավակարգավորման վրա, մինչդեռ, ինչպես նշվեց վերևում, 250 կգ ու փոքր բեռնատարողությամբ վերելակները չեն կարող համարվել արտադրական վտանգավոր օբյեկտներ, ուստի հոդվածի 9-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ կետերը վերաբերելի չեն սույն գործին և դրանց խախտումը չի կարող մեղսագրվել ամբաստանյալին։
Նշված հիմնավորմամբ էլ դատարանն արձանագրում է, որ Հ.Հովհաննիսյանի կողմից «Տեխնիկական անվտանգության ապահովման պետական կարգավորման մասին» ՀՀ օրենքի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ, 9-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ կետերով, նույն օրենքի 19-րդ հոդվածի 1-ին կետի «ժբ» և «ժդ» ենթակետերով սահմանված խախտումներ թույլ չեն տրվել։
«Ամբարձիչ աշտարակների /վերհանների/ կառուցվածքի և անվտանգ շահագործման տեխնիկական կանոնակարգը հաստատելու մասին» ՀՀ կառավարության 03.12.2009թ-ի հմ. 1449-Ն որոշման համաձայն` «Ղեկավարվելով «Տեխնիկական անվտանգության ապահովման պետական կարգավորման մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի 5-րդ հոդվածի և 6-րդ հոդվածի 3-րդ մասով` Հայաստանի Հանրապետության կառավարությունը որոշում է.
1. Հաստատել ամբարձիչ աշտարակների (վերհանների) կառուցվածքի և անվտանգ շահագործման տեխնիկական կանոնակարգը` համաձայն հավելվածի։
2. Սույն որոշումն ուժի մեջ է մտնում պաշտոնական հրապարակման օրվանից վեց ամիս հետո»։
Նույն որոշման 5-րդ հոդվածի համաձայն`
«Ամբարձիչները, հավաքական մասերը (հենասարքեր, ծնկներ (սլաքներ), մեխանիզմներ, ճոճաններ, անվտանգության սարքեր և այլն) պետք է պատրաստված լինեն դրանց արտադրման տեխնիկական պայմաններին, մասնագիտացված կազմակերպությունների կողմից մշակված և հաստատված նախագծերին համապատասխան և ծառայության մեջ մտնելու օրվանից ապահովեն անվտանգ շահագործում, բավարարեն Հայաստանի Հանրապետության կառավարության 2005 թվականի դեկտեմբերի 15-ի N 2390-Ն որոշմամբ հաստատված «Մեքենաների և մեխանիզմների անվտանգությանը ներկայացվող պահանջներե տեխնիկական կանոնակարգի և սույն տեխնիկական կանոնակարգով սահմանված անվտանգությանը ներկայացվող պահանջներին»։
Կառավարության որոշումը հանդիսանում է ենթաօրենսդրական ակտ և այն ընդունվել է կոչված լինելով ապահովելու «Տեխնիկական անվտանգությտան ապահովման պետական կարգավորման մասին» ՀՀ օրենքից բխող պահանջների ապահովումը։ Նման պարագայում, նախաքննական մարմինը չէր կարող ղեկավարվել այդ ենթաօրենսդրական ակտով, ավելին, որպես մեղադրանքի ձևակերպում դնել ամբաստանյալի մեղադրանքի հիմքում, քանի որ այն ընդամենն ածանցվում է վերը նշված օրենքից, որի պահանջներն, իբնչպես նշվեց վերևում ամբաստանյալի կողմից չեն խախտվել։
Ինչ վերաբերում է մեղադրանքի այն ձևակերպմանը, թե՝ «Հ.Հովհաննիսյանը չի նշանակել տեխնիկայի անվտանգության պատասխանատու անձ և անձամբ չի սահմանել տեխնիկական անվտանգության պահանջների պահպանման նկատմամբ մշտական վերահսկողություն՝ խախտելով «Տեխնիկական անվտանգության ապահովման պետական կարգավորման մասին» ՀՀ օրենքի 19-րդ հողվածի 1-ին մասի «բ» կետի պահանջները դրույթին», ապա Դատարանը փաստել է հետևյալը.
սույն գործի քննությամբ Դատարանը հաստատված է համարել այն, որ ամբաստանյալ Հովհաննես Հովհաննիսյանը 2015թ.-ի ապրիլի 16-ից հանդիսացել է շինարարական աշխատանքների իրականացմամբ զբաղվող` «Առ Արտ» սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերության տնօրենը, միաժամանակ` տեխնիկական անվտանգության համար միակ պատասխանատուն։
Մասնավորապես, աշխատանքային գործունեության ընթացքում չի ունեցել գրանցված որևէ աշխատակից, ում վրա դրված է եղել անվտանգությունն ապահովելու պարտականությունը։ Լինելով ընկերության տնօրենը, միայնակ, ինքնուրույն, իր աշխատանքային գործունեության սահմաններում անձամբ է հսկել ու պատասխանատու եղել աշխատակիցների անվտանգության համար։
Մասնավորապես, քրեական գործի նյութերով և դատաքննությամբ հաստատվում է, որ Հովհաննիսյանը յուրաքանչյուր աշխատողի հետ կնքելով աշխատանքային պայմանագիր, սահմանել է փոխադարձ իրավունքներ և պարտականություններ` ինչպես իր` որպես ղեկավարի, այնպես էլ` տվյալ պայմանագիրը կնքած աշխատակցի համար։ Ավելին, վարել է հրահանգավորման հատուկ ցուցակ` նշելով հրահանգավորվողի անուն, ազգանուն, ծննդյան թիվը, մասնագիտությունը, հրահանգավորման տեսակը, հրահանգի համարը, հրահանգավորւմ կատարողի, աշխատանքային թույլտվություն տվողի պաշտոնը, ազգանունը, հրահանավորողի և հրահանգավորվողի ստորագրությունները, ստաժավորումն անցելը։
Տվյալ ցուցակի ուսումնասիրմամբ պարզ է դառնում, որ երկու անգամ` 08.09.2015թ.-ին և 05.10.2015թ.-ին տուժող Հրաչյա Նալբանդյանը համապատասխան կերպով հրահանգավորվել է, տեխնիկայի անվտանգության կանոններին ծանոթ լինելու և դրանք պահպանելու համար, որպիսի փաստը հաստատել է վերջինիս ստորագրությամբ։
Նշված փաստը ևս դատարանին բերել է այն համոզման, որ Հ.Հովհաննիսյանը` որպես գործատու, աշխատակիցների անվտանգության ապահովման միակ պատասխանատու, իր աշխատանքային գործունեության և պարտավորությունների սահմաններում կատարել է պատշաճ գործողություններ` հնարավորինս ուղղված աշխատողի անվտանգության ապահովմանը։ Դատարանն ընդգծում է, որ ունենալով տասնյակ աշխատակիցներ կազմակերպության տնօրենը՝ անվտանգության ապահովմանը:
Տվյալ դեպքում Դատարանը հաստատված է համարել այն հանգամանքը, որ ի դեմս գործատուի` Հ.Հովհաննիսյանի, յուրաքանչյուր աշխատողի համար երաշխավորվել է պատշաճ և անվտանգ աշխատանքային պայմաններ։ Վերջինս կատարել է այն բոլոր պարտավորությունները, որոնք պահանջվել են աշխատակիցներին տեխնիկայի անվտանգութայն մասին հրահանգավորելու առումով։
Այլ խոսքով, Դատարանը փաստել է, որ Հ.Հովհաննիսյանն իրականացրել է համապատասխան հսկողություն` յուրաքանչյուր ամիս գրավոր կերպով հրահանգավորելով յուրաքանչյուր աշխատակցի, որպիսի փաստը արձանագրվել է վերջիններիս ստորագրությամբ։
Բացի այդ, հետազոտված ապացույցների` դատարան հրավիրված տուժող Հ.Նալբանդյանի և վկա Արամ Միրզոյանի դատաքննական ցուցմունքների վերլուծությամբ ու գնահատմամբ դատարանը հաստատված է համարում այն հանգամանքը, որ Հ.Հովհաննիսյանի կողմից աշխատանքային գործունեության ընթացքում տրվել են համապատասխան նախազգուշացումներ, ցուցմուներ։
Մասնավորապես, տուժող Նալբանդյանը դատարանին ներկայացնելով դեպքի հետ անչվող հանգամանքներ, նշել է`
«/…/ Նախապես աշխատակազմի ղեկավարի /ի նկատի է ունեցել տնօրենին/ կողմից նախազգուշացվել է, որ վերելակից օգտվել չի կարող, սակայն ինչպես ինքը, այնպես էլ մյուս աշխատակիցները մշտապես օգտվել են դրանից` աշխատանքն արագ կատարելու համար»։
Փաստորեն, տուժող Նալբանդյանը, որպես ընկերության բանվոր, նախքան աշխատանքային պարտականությունները կատարելը, արդեն իսկ զգուշացված է եղել որոշակի սահմանափակումների` ամբարձիչից անձամբ օգտվելու անթույլատրելիության մասին։ Այդումաենայնիվ, ըստ իր խոսքերի` աշխատանքն արագ կատարելու համար, օգտվել է դրանից, անտեսելով ղեկավարի հրահանգավորումները։
Ավելին, դատարան հրավիրված վկա Ա.Միրզոյանը ևս հայտնել է`
«/…/ ամբարձիչը պատրաստվել է զուտ շինարարական ապրանքներ տեղափոխելու համար, ոչ թե` անձանց։ Ավելին, այդ մասին բազմիցս նախազգուշացվել են աշխատակիցները»։
Փաստել է, որ աշխատակիցներ Միրզոյանը և Նալբանդյանը դատարանում միաբերան հաստատել են, որ աշխատանքային գործունեության ընթացքում բազմիցս նախազգուշացվել են այն մասին, որ ամբարձիչը պատրաստվել է զուտ շինարարական ապրանքների և շինանօութի բեռնափոխադրումների համար։
Այդուամենայնիվ, լինելով նախապես զգուշացված, ինչպես սույն դեպքով, այնպես էլ իրենց պնդմամբ` մի քանի այլ դեպքերով, ինչպես իրենք, այնպես էլ` այլ աշխատակիցները չեն պահպանել անվտանգության կանոնները, որոնք թեև պարտավոր էին պահպանել։
Այս փաստը արդեն իսկ վկայում է այն մասին, որ Հովհաննիսյանը պատշաճ կատարել է աշխատանքային պարտականությունները, սահմանել առողջության համար անվնաս պայմանների կարգ, որոնց վերաբերյալ տեղեկացված են եղել բոլոր աշխատակիցները։
Դատարանը, համադրելով դատարանում հարցաքննված տուժողի, վկայի, ինչպես նաև` պատշաճ կարգով դատարանում հրապարակված և հետազոտված մյուս վկայի ցուցմունքները և փորձագետի եզրակացությունը, փաստել է`
գործի քննության` նախաքննության ժամանակ, օրենքով սահմանված կարգի պահպանմամբ վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից նշանակվել է դատատեխնիկական փորձաքննություն։ Մինչ փորձաքննությունը սկսելը, փորձագետը նախազգուշացվել է ակնհայտ կեղծ եզրակացություն տալու համար սահմնաված քրեական պատասխանատվության մասին։
Համաձայն փորձաքննության եզրակացության`
«/…/ Աշխատանքի պաշպանության և անվտանգության տեխնիկայի կանոնների խախտումներ թույլ են տրվել տուժվողի և ամբարձիչը հեռակառավարողի, այսինքն ամբարձիչը անմիջական շահագործողների կողմից։
Հրահանգավորված լինելով, նրանք չեն կատարել հրահանգների պահանջները։
Աշխատանքի պաշպանության և անվտանգության տեխնիկայի պահպանության համար պատասխանատու են կազմակերպության ղեկավարությունը, նշված աշխատանքները իրականացնելու համար համապատասխան վկայական ունեցող նշանակված պատասխանատու անձը (եթե կա) և ողղակի անմիջապես ամբարձիչը շահագործողները։
Աշխատանքի պաշպանության և անվտանգության տեխնիկայի կանոնների խախտումներ թույլ են տվել ամբարձիչն անմիջապես շահագործող անձինք` հեռակառավարողը և տուժողը։
Հրաչյա Նալբանդյանի ծանր մարմնական վնասվածք ստանալու հետ կապված անմիջական պատասխանատու անձ տվյալ դեպքի պարագայում հանդիսանում են ինքնաշեն ամբարձիչը անմիջական շահագործող անձինք։
Կազմակերպության տնօրենի կողմից թույլ տված աշխատանքի պաշպանության և անվտանգության տեխնիկայի կանոնների թերացումները անուղղակի կերպով հնարավոր է նպաստել են ծանր մարմնական վնասվածքի ելքով դժբախտ դեպքի տեղի ունենալուն»։
Հիշյալ եզրակացության շուրջ դատարանում հարցաքննված փորձագետ Հ.Ռաֆայելյանը, պնդել է, որ տեղի ունեցած պատահարի, այն է` աշխատանքի պաշպանության և անվտանգության տեխնիկայի կանոնների խախտումներ թույլ տալու համար միակ և անմիջական պատասխանատուն հանդիսանում են ամբարձիչն անմիջապես շահագործող անձինք` հեռակառավարողը և տուժողը։
Ընդ որում, փորձագետը դատարանում ընդգծել է միջադեպի «ուղղակի և անուղղակի մեղավորներ» հասկացությունը և պարզաբանել այդ հասկացությունների բովանդակությունը։ Վերջինս հստակորեն նշել է, որ որպես ուղղակի անմիջական մեղավորներ են հանդիսանում ամբարձիչն անմիջապես շահագործող անձինք` հեռակառավարողն և տուժողը, ովքեր չեն պահպանել անվտանգության կանոնները։
Ինչ վերաբերում է իր կողմից եզրակացությունում նշված` «անուղղակի մեղավոր» հասկացությանը, նշել է, որ որպես անուղղակի մեղավոր է հանդիսանում տնօրեն Հովհաննիսյանը, քանի որ ամբարձիչը պատրաստել է առանց համապատասխան փաստաթղթավորման։
Նման պարագայում, Դատարանը նշել է, որ համամիտ չէ Հ.Հովհաննիսյանի` որպես «անուղղակի մեղավոր» լինելու վերաբերյալ փորձագետի դատողությունների հետ, քանի որ, ինչպես արդեն նշվել է վերևում, ամբարձիչն ունեցել է 250 կգ-ից ոչ ավել բեռնատարողունակություն և արտադրական վտանգավոր օբյեկտների շարքին չի դասվում, հետևաբար ամբաստանյալն, ինչպես արդեն պարզաբանվել է սույն դատավճռում, հիշյալ ամբարձիչը փաստաթղթավորելու և շահագործման համար թույլտվություն ստանալու որևէ պարտավորթյուն չի ունեցել։ Հարկ է նկատի ունենալ, որ դատարանում փորձագետը չկարողացավ հիմնավորել իր այն դատողությունները, թե հատկապես որ օրենսդրական կամ ենթաօրենսդրական ակտերի պահանջներով էր պարտավոր ղեկավարվել կազմակերպության տնօրենը 250 կգ-ից ոչ ավել բեռնատարողունակություն ունեցող և արտադրական վտանգավոր օբյեկտների շարքին չդասվող ամբարձիչը գրանցելու պարտավորություն ունենալու պարագայում։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 114-րդ հոդվածի համաձայն`
1. Փորձագետի եզրակացությունը գիտության, տեխնիկայի, արվեստի, արհեստի որևէ բնագավառում հատուկ գիտելիքների օգտագործմամբ գրավոր հիմնավորված հետևություններն են իրեն առաջադրած հարցերի, ինչպես նաև իր իրավասության մեջ մտնող այն հանգամանքների վերաբերյալ, որոնց նա հանգել է` գործի համապատասխան նյութերը հետազոտելով։
2. Փորձագետը կարող է հարցաքննվել իր տված եզրակացության պարզաբանման կապակցությամբ։
3. Փորձագետի հարցաքննության արձանագրությունը չի կարող փոխարինել փորձագետի եզրակացությանը։
Դատարանն արձանագրել է, որ հետազոտված ապացույցների ընդհանուր ամբողջությունը վերլուծելով և գնահատելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից կայացված հիշյալ որոշման լույսի ներքո, դրանք համադրելով մեղադրանքի ձևակերպման, գործով հավաքված ապացույցների և դատարանի մոտ դրանց հիման վրա ձևավորված ներքին համոզմունքի հետ, հնարավոր չէ հանգել հիմնավոր հետևության առ այն, որ`
- խախտվել են ՀՀ կառավարության, տարբեր նախարարությունների, գերատեսչությունների, հիմնարկների և առանձին գործատուների կողմից սահմանված՝ տեխնիկայի անվտանգության կամ աշխատանքի պաշտպանության հատուկ կանոնները,
- առկա է պատճառական կապ արարքի և վրա հասած հետևանքների միջև։
Ամբաստանյալի կողմից «Տեխնիկական անվտանգության ապահովման պետական կարգավորման մասին» ՀՀ օրենքի 6-րդ հողվածի 1-ին մասի 3-րդ, 9-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ կետերի, «Ամբարձիչ աշտարակների /վերհանների/ կառուցվածքի և անվտանգ շահագործման տեխնիկական կանոնակարգը հաստատելու մասին» ՀՀ կառավարության 03.12.2009թ-ի հմ. 1449-Ն որոշման 5-րդ հոդվածի պահանջները խախտելու փաստերը բացակայում են, քանի որ ամբարձիչը նախատեսված է եղել մինչև 250 կգ բեռներ բարձրացնելու համար, ինչը չի դասվում արտադրական վտանգավոր օբյեկտների՝ օրենքով նախատեսված անվանացանկին։
Սույն գործի շրջանակներում Դատարանը հաստատված է համարել այն իրողությունը, որ ամբաստանյալ Հ.Հովհաննիսյանի կողմից յուրաքանչյուր աշխատողի համար երաշխավորվել է պատշաճ, անվտանգ և առողջության համար անվնաս պայմաններ։ Այդ ամենը դրսևորվել է նրանով, որ աշխատանքային գործունության ընթացքում հրահանգավորել, նախազգուշացրել է ամբարձիչի` բացառապես բեռնափոխադրման վերաբերյալ, ինչպիսի փաստը հաստատվեց ինչպես գրավոր հրահանգավորումներով, այնպես էլ` դատարան հրավիրված տուժողի և վկայի կողմից։ Ավելին, փորձագետ Ռաֆայելյանը իր եզրակացությամբ հստակ նշել է միջադեպի անմիջական մեղավորներին, բացառելով Հ.Հովհաննիսյանի մեղավորությունը։
Գործով ձեռք բերվածի փաստերի համադրությամբ վերլուծելով ամբաստանյալի արարքում աշխատանքի պաշտպանության կաննոները խախտելու առկայության կամ բացակայության հարցը, դատարանը հարկ է համարում ուշադրություն դարձնել նաև հետևյալ հանգամանքին`
Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի`
«1. Հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը, դատարանը, ինչպես նաև քրեական դատավարությանը մասնակցող այլ անձինք պարտավոր են պահպանել Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությունը, սույն օրենսգիրքը և մյուս օրենքները։
2. Ոչ ոք չի կարող քրեական գործով ձերբակալվել, խուզարկվել, կալանավորվել, դատապարտվել, ենթարկվել բերման և դատավարական հարկադրանքի այլ միջոցների, ինչպես նաև իրավունքների ու ազատությունների այլ սահմանափակումների այլ կերպ, քան օրենքով սահմանված հիմքերով և կարգով»։
Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի`
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ, անկախ և անկողմնակալ դատարանի կողմից ողջամիտ ժամկետում իր շահերին առնչվող քրեական գործի քննության իրավունք։
2. Դատավորը, դատախազը, քննիչը, հետաքննության մարմնի աշխատակիցը չեն կարող մասնակցել քրեական գործով վարույթին, եթե նրանք ուղղակի կամ անուղղակի շահագրգռված են գործի ելքով։
3. Քրեական հետապնդում իրականացնող մարմինը պարտավոր է ձեռնարկել սույն օրենսգրքով նախատեսված բոլոր միջոցառումները` գործի հանգամանքների բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ հետազոտման համար, պարզել ինչպես կասկածյալի և մեղադրյալի մեղավորությունը հիմնավորող, այնպես էլ նրանց արդարացնող, ինչպես նաև նրանց պատասխանատվությունը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։
4. Կասկածյալի, մեղադրյալի և նրանց պաշտպանի հայտարարություններն իրենց անմեղության, կասկածյալին կամ մեղադրյալին արդարացնող, իրենց պատասխանատվությունը մեղմացնող ապացույցների առկայության մասին, ինչպես նաև քրեական դատավարության ընթացքում օրինականության խախտումների վերաբերյալ բողոքները պետք է մանրակրկիտ ստուգի քրեական վարույթն իրականացնող մարմինը»։
Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի`
«1. Հանցագործության համար կասկածվողը կամ մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով` դատարանի` օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով։
2. Կասկածյալը կամ մեղադրյալը պարտավոր չէ ապացուցել իր անմեղությունը։ Նրանց անմեղության ապացուցման պարտականությունը չի կարող դրվել պաշտպանության կողմի վրա։ Մեղադրանքի ապացուցման և կասկածյալին կամ մեղադրյալին ի պաշտպանություն բերված փաստարկների հերքման պարտականությունը կրում է մեղադրանքի կողմը։
3. Հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա, այն պետք է հաստատվի գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ։
4. Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր կասկածները, որոնք չեն կարող փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի կամ կասկածյալի։
5. Կասկածյալի կամ մեղադրյալի նկատմամբ կիրառվող խափանման միջոցները չեն կարող պարունակել պատժի տարրեր»։
Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 124-րդ հոդվածի`
«1. Ապացուցումը` գործի օրինական, հիմնավորված և արդարացի լուծման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներ բացահայտելու նպատակով ապացույցներ հավաքելը, ստուգելը և գնահատելն է։
2. Մեղադրյալի մեղքի և պատասխանատվությունը խստացնող հանգամանքների առկայության ապացուցման պարտականությունը կրում են քրեական հետապնդման մարմինները»։
Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 126-րդ հոդվածի`
«Գործով հավաքված ապացույցները ենթակա են բազմակողմանի և օբյեկտիվ ստուգման` ձեռք բերված ապացույցի վերլուծության, այն այլ ապացույցների հետ համադրելու, նոր ապացույցներ հավաքելու, ապացույցների ձեռքբերման աղբյուրներն ստուգելու միջոցով»։
Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի`
«1.Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման` վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից»։
2. Հետաքննության մարմնի աշխատակիցը, քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով օրենքով, ապացույցները գնահատում են ապացույցների համակցության մեջ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված իրենց ներքին համոզմամբ»։
Դատարանն արձանագրել է, որ հետազոտված ապացույցների ընդհանուր ամբողջությունը վերլուծելով, դրանք համադրելով մեղադրանքի ձևակերպման, գործով հավաքված ապացույցների և դատարանի մոտ դրանց հիման վրա ձևավորված ներքին համոզմունքի հետ, հնարավոր չէ հանգել հիմնավոր հետևության առ այն, որ Հովհաննես Հովհաննիսյանը կատարել է իրեն մեղսագրված արարքը։
Վերը նշվածից ելնելով Դատարանը, հրապարակային դատաքննությամբ, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի դրույթներին համապատասխան, հետազոտելով և գնահատելով ապացույցներն իրենց վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից` հիմնված ներքին համոզմամբ, սույն դատավճռում շարադրված հիմնավորումների և դրանց հիման վրա կատարված վերլուծության լույսի ներքո արձանագրում է, որ ապացուցված և հիմնավորված չէ այն հանգամանքը, որ Հովհաննես Հովհաննիսյանը կատարել է սույն քրեական գործով մեղադրանքի որոշմամբ իրեն մեղսագրված` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքը։
Դատարանն արձանագրել է, որ այդ մեղադրանքով պետք է ճանաչվի և հռչակվի վերջինիս անմեղությունը։
Դատարանն արձանագրել է նաև, որ ամբաստանյալի գործողություններում բացակայում են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 1-ին մասի հանցակազմի օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ կողմերը:
Վերը շարադրված պայմաններում և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ և 366-րդ հոդվածների նորմերով, Դատարանը գտել է, որ ամբաստանվող Հովհաննես Հովհաննիսյանի նկատմամբ պետք է կայացվի արդարացման դատավճիռ` հանցանքի կատարման մեջ նրան մեղսագրված արարքում հանցակազմի բացակայության հիմքով։
Գործի քննության ընթացքում տուժող Հ.Նալբանդյանի կողմից ըննդեմ ամբաստանյալի ներկայացվել է քաղաքացիական հայց՝ հանցագործությամբ իր առողջությանը պատճառված վնասը վերականգնելու պահանջի մասին։
Ըստ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 158-րդ հոդվածի 2-րդ մասի` քաղաքացիական հայցը հարուցվում է կասկածյալի, մեղադրյալի կամ նրա դեմ, ում վրա կարող է գույքային պատասխանատվություն դրվել մեղադրյալի գործողությունների հետևանքով։
Դատարանն արձանագրել է, որ քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցի առարկան է կազմում հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասը, որի հատուցման մասին պահանջը հայցվորը ներկայացնում է մեղադրյալին կամ նրա գործողությունների համար պատասխանատվություն կրող անձին։
Քաղաքացիական հայցի առարկայի որոշման համար անհրաժեշտ է, որպեսզի վնասն անմիջականորեն հանցագործությամբ պատճառված լինի։
Դատարանը, քննության առնելով տուժող Հրաչյա Նալբանդյանի կողմից ընդդեմ Հովհաննես Հովհաննիսյանին ներկայացված քաղաքացիական հայցը, գտել է, որ այն ենթակա է մերժման, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ Դատարանը ապացուցված չի համարել Հ.Հովհաննիսյանի կողմից տուժողի առհասարակ հանրորեն վտանգավոր արարքի կատարումը, հետևաբար և տուժողին պատճառված վնասի համար ամբաստանյալը պատասխանատվություն չի կարող կրել։
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Դատարանի հետևություններն այն մասին, որ ապացուցված և հիմնավորված չէ այն հանգամանքը, որ Հովհաննես Հովհաննիսյանը կատարել է սույն քրեական գործով մեղադրանքի որոշմամբ իրեն մեղսագրված` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքը և ամբաստանվող Հովհաննես Հովհաննիսյանի նկատմամբ պետք է կայացվի արդարացման դատավճիռ` հանցանքի կատարման մեջ նրան մեղսագրված արարքում հանցակազմի բացակայության հիմքով, հիմնավոր են, բխում են ինչպես գործող օրենսդրության պահանջներից, այնպես էլ գործի փաստական հանգամանքներից ու տվյալներից:
Վերաքննիչ դատարանը վերլուծության և գնահատության ենթարկելով քրեական գործով ձեռք բերված, գործի դատաքննության ընթացքում հետազոտված և սույն որոշման մեջ շարադրված ապացույցներն իրենց համակցությամբ, հանգում է այն հետևության, որ Դատարանը սույն քրեական գործի շրջանակներում հիմնավոր հետևության հանգելու համար, անհրաժեշտ և բավարար վերլուծության և գնահատման է ենթարկել գործի լուծման համար անհրաժեշտ բացահայտման ենթակա հանգամանքները, որի արդյունքում կայացրել է գորշն ըստ էության ճիշտ լուծող դատական ակտ և այն բեկանելու կամ փոփոխելու հիմքեր չկան:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ վերաքննիչ բողոքում բերված պատճառաբանությունները բավարար չափով փաստարկված չեն, դրանք պաշտպանական կողմի` գործով ձեռք բերված ապացույցների և գործի փաստական հանգամանքների յուրովի մեկնաբանման արդյունք են, և ինքնին չեն կարող բավարար հիմք հանդիսանալ բերված վերաքննիչ բողոքը բավարարելու համար:
Այս պայմաններում, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Դատարանի կողմից ճիշտ է լուծվել նաև քաղաքացիական հայցի հարցը, ուստի այդ առումով ևս դատական ակտը բեկանելու կամ փոփոխելու հիմքեր չկան, առավել ևս, որ բողոքաբերի կողմից այդ մասով որևէ հիմնավոր փաստարկ, պատճառաբանություն կամ հիմնավորում ըստ էության չի ներկայացվել:
Տվյալ դեպքում, Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նաև նշել հետևյալը.
Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 3-րդ մասի պահանջների` վերաքննիչ դատարանում բողոքի քննության ժամանակ առաջին ատյանի դատարանում հաստատված փաստական հանգամանքները ընդունվում են որպես հիմք, բացառությամբ այն դեպքի, երբ բողոքում վիճարկվում է որևէ փաստական հանգամանք, և վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն եզրակացության, որ տվյալ փաստական հանգամանքի վերաբերյալ եզրակացության հանգելիս առաջին ատյանի դատարանն ակնհայտ սխալ է թույլ տվել: Նման դեպքերում վերաքննիչ դատարանն իրավունք ունի հաստատված համարելու նոր փաստական հանգամանք կամ հաստատված չհամարելու ստորադաս դատարանի կողմից հաստատված փաստական հանգամանքը, եթե առաջին ատյանի դատարանի կողմից հետազոտված ապացույցների հիման վրա կամ սույն օրենսգրքի 382 հոդվածի երրորդ մասին համապատասխան` լրացուցիչ ներկայացված ապացույցներով հնարավոր է հանգել նման եզրակացության:
Ըստ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 396-րդ հոդվածի 1-ին մասի պահանջների` պարզելով, որ գործի փաստական հանգամանքների մասին առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտում շարադրված՝ դատարանի հետևությունները չեն համապատասխանում գործի փաստական հանգամանքներին, վերաքննիչ դատարանը ամբողջությամբ կամ մասնակիորեն բեկանում և փոփոխում է դատական ակտը կամ գործը ուղարկում է առաջին ատյանի դատարան` նոր քննության:
Համաձայն նույն օրենսգրքի 398-րդ հոդվածի 5-րդ մասի պահանջների` եթե առաջին ատյանի դատարանը գործով թույլ է տվել քրեադատավարական օրենքի այլ էական խախտում, վերաքննիչ դատարանը, հաշվի առնելով գործի քննության արդյունքները, փոփոխում է առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը կամ բեկանում է այն և գործն ուղարկում առաջին ատյանի համապատասխան դատարան՝ այլ կազմով նոր քննության:
Այս պայմաններում, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ գործը քննելիս և լուծելիս Դատարանի կողմից քրեադատավարական իրավունքի այնպիսի էական խախտումներ, որոնք ազդել կամ կարող էին ազդել սույն գործով ճիշտ որոշում կայացնելու վրա` թույլ չեն տրվել, իսկ գործի փաստական հանգամանքների մասին դատական ակտում շարադրված Դատարանի հետևությունները համապատասխանում են գործի փաստական հանգամանքներին, ուստի դատական ակտը բեկանելու և գործը նոր քննության ուղարկելու հիմքեր չկան, առավել ևս, որ բողոքաբերի կողմից այդ առումով նույնպես որևէ փաստարկ, հիմնավորում կամ պատճառաբանություն չի ներկայացվել:
Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ սույն գործի շրջանակներում Դատարանի կողմից կայացվել է գործն ըստ էության ճիշտ լուծող դատական ակտ, այն օրինական է, հիմնավորված և պատճառաբանված, ուստի պետք է թողնել օրինական ուժի մեջ:
Ելնելով վերոգրյալներից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-394-րդ հոդվածներով, Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2016 թվականի հուլիսի 22-ի դատավճռի դեմ, քրեական գործով ըստ մեղադրանքի` Հովհաննես Սուրենի Հովհաննիսյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 157-րդ հոդվածի 1-ին մասով, թողյնել օրինական ուժի մեջ, իսկ բերված վերաքննիչ բողոքը` մերժել:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ այն հրապարակելու պահից մեկամսյա ժամկետում։



ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ


ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ Ս.ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ


Մ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ