ԵԿԴ/0056/01/16
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան) հետևյալ կազմով.
նախագահող դատավոր` Ռ.Մխիթարյան
դատավորներ` Ս.Չիչոյան
Մ.Պապոյան

քարտուղարությամբ` Մ.Մահտեսյանի
մասնակցությամբ`
մեղադրող Հ.Խաչատրյանի
պաշտպան Ռ.Բալոյանի
ամբաստանյալ Դ.Գասպարյանի

2016 թվականի դեկտեմբերի 6-ին, Երևան քաղաքում,

դռնբաց դատական նիստում, Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Հ.Խաչատրյանի և ամբաստանյալ Դավիթ Գասպարյանի պաշտպան Ռ.Բալոյանի վերաքննիչ բողոքների հիման վրա քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Դավիթ Նորիկի Գասպարյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով.

ՊԱՐԶԵՑ

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. 2015 թվականի նոյեմբերի 9-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում հարուցվել է թիվ 13839215 քրեական գործը՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասի հատկանիշներով:
2015 թվականի նոյեմբերի 11-ին Դավիթ Նորիկի Գասպարյանը ձերբակալվել է:
2015 թվականի նոյեմբերի 13-ին Դ.Գասպարյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ, և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
2015 թվականի նոյեմբերի 14-ին Դ.Գասպարյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել կալանավորումը:
2016 թվականի մարտի 4-ին Դ.Գասպարյանին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել և նրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
2016 թվականի մարտի 8-ին որոշում է կայացվել Դ.Գասպարյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով քրեական հետապնդում չիրականացնելու մասին՝ հանցակազմի բացակայության հիմքով:
2016 թվականի մարտի 18-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան (այսուհետ նաև` Առաջին ատյանի դատարան):
Առաջին ատյանի դատարանը, կիրառելով դատական քննության արագացված կարգ, 2016 թվականի սեպտեմբերի 8-ի դատավճռով Դ.Գասպարյանին մեղավոր է ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանք կատարելու մեջ, և նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակել ազատազրկում` 3 (երեք) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով, դրա սկիզբը հաշվելով 2015 թվականի նոյեմբերի 11-ից: Դ.Գասպարյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանավորումը թողնվել է անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Առաջին ատյանի դատարանի՝ վերը նշված դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոքներ են բերել Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Հ.Խաչատրյանը և ամբաստանյալ Դ.Գասպարյանի պաշտպան Ռ.Բալոյանը:
Վերաքննիչ դատարանի՝ 2016 թվականի հոկտեմբերի 18-ի որոշմամբ վերաքննիչ բողոքներն ընդունվել են վարույթ:

Գործի փաստական հանգամանքները և վերաքննիչ բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
2. Դավիթ Նորիկի Գասպարյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ. «նա 2015 թվականի նոյեմբերի 09-ին` ժամը 17:00-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Խանջյան փողոցի 13Ա հասցեում գտնվող «Երգի պետական թատրոն»-ի շենքի ետնամասում իր ընկերոջ` Գևորգ Ժորայի Յախշինյանի հետ կենցաղային հարցերի շուրջ վիճաբանել են Հովհաննես Արմենի Ղազարյանի և Տիգրան Հունանի Հունանյանի հետ, որի ընթացքում Դավիթ Գասպարյանն իր մոտ եղած ծալովի դանակով մեկ անգամ հարվածել է Հովհաննես Ղազարյանի որովայնին և վերջինիս առողջությանը պատճառել է ծանր վնաս` հեմոպերիտոնեումով և մեծ ճարպոնի արտանկումով զուգորդված, բարակ աղու և լայնաձիգ հաստ աղու միջանցիկ վնասումներով` ձախ զստային շրջանի ծակած-կտրած, թափանցող վերքի ձևով»:
3. Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2016 թվականի սեպտեմբերի 8-ի դատավճռի համաձայն.
«(…)
Դատարանը, հաշվի առնելով առաջադրված մեղադրանքի հետ ամբաստանյալի համաձայն լինելու հանգամանքն ու հանգելով եզրակացության, որ մեղադրանքը, որի հետ համաձայնեց ամբաստանյալը, հիմնավորված է և հաստատվում է քրեական գործով հավաքված ապացույցներով, գտնում է, որ ամբաստանյալ Դ.Գասպարյանը կատարել է հանցանք` նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով, որով և նա պետք է պատասխանատվության ենթարկվի։
Ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս, պատժի չափը որոշելիս, դատարանը հաշվի է առնում ինչպես նրա կատարած հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, կատարման եղանակը, շարժառիթը, հանցագործությունը կատարելիս ու դրանից հետո նրա վարքագիծը, այնպես էլ արագացված կարգով անցկացված դատական քննության ընթացքում ուսումնասիրված` նրա անձը բնութագրող տվյալներն ու պատասխանավությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները։
Որպես ամբաստանյալ Դ.Գասպարյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ` դատարանը հաշվի է առնում, որ նա համաձայնվեց մեղադրանքի հետ և զղջաց կատարած հանցանքի համար։
Ինչ վերաբերում է ամբաստանյալ Դ.Գասպարյանի մեղայականով ոստիկանություն ներկայանալու հանգամանքին, ապա դատարանը հարկ է համարում նշել, որ նշվածը չի կարող դիտվել որպես ամբաստանյալի պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանք (...):
Որպես ամբաստանյալ Դ.Գասպարյանի անձը բնութագրող տվյալ՝ դատարանը հաշվի է առնում, որ նա առաջին անգամ է դատապարտվում, և բնակության վայրում, և ԱՎՄ ՀԿ-ի կողմից բնութագրվում է դրական։
Դատարանը նաև արձանագրում է, որ ամբաստանյալին «Ողնաշարի կրծքային հատվածի սկլիոզ 1-ին աստիճանի, ֆունկցիայի աննշան խանգարմամբ, աջ անրակի ստերնալ ծայրի կամային ենթահոդախախտ, ֆունկցիայի ժամանակավոր խանգարմամբ» ախտորոշմամբ զինվորական ծառայությունից 2015թ-ին տրվել է 3 տարի ժամկետով տարկետում։
Ամբաստանյալ Դ.Գասպարյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ դատական քննությամբ չարձանագրվեցին:
(...)
Դատարանը, հաշվի առնելով վերոգրյալները, նկատի ունենալով գործի փաստական հանգամանքները, հանցագործության կատարաման եղանակը և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված արդարության, պատասխանատվության անհատականացման ու պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից, հանգում է հետևության, որ նա պետք է դատապարտվի ազատազրկման և նշանակված պատիժը պետք է կրի, նկատի ունենալով, որ ՀՀ քրեական օրենսգքրի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ այն պայմանականորեն չկիրառելն անհրաժեշտ ու բավարար չի կարող համարվել սոցիալական արդարությունը վերականգնելու և նրա կողմից նոր հանցագործությունների կատարումը կանխելու համար, այսինքն՝ նրա ուղղվելը հնարավոր է միայն պատիժը կրելու պայմաններում:
(...)»:

Վերաքննիչ բողոքների հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջները.
Վերաքննիչ բողոքները քննվում են հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
4. Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Հ.Խաչատրյանն իր վերաքննիչ բողոքում փաստարկել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ՝ նյութական իրավունքի խախտում, որն ազդել է գործի ելքի վրա, այն է՝ դատավճռով նշանակված պատիժը չի համապատասխանում կատարված հանցանքի ծանրությանը, չեն պահպանվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածների պահանջները, որով խախտվել են հանցանք կատարած անձի նկատմամբ արդարացի պատիժ նշանակելու սկզբունքներն ու խաթարվել են պատժի նպատակները ։
Ի հիմնավորումն վերոշարադրյալ փաստարկի` բողոքի հեղինակը, մեջբերումներ է կատարել Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռից, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածից, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ Ա.Շահբազյանի գործով որոշման մեջ արձանագրված իրավական դիրքորոշումներից, ինչպես նաև պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների վերաբերյալ նախադեպային իրավունքից, և մասնավորապես նշել է, որ ամբաստանյալ Դ.Գասպարյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս՝ Առաջին ատյանի դատարանը վերլուծության չի ենթարկել մի շարք հանգամանքներ, այդ թվում՝ այն, թե ամբաստանյալն ինչ հանգամանքներում է հանցագործությունը կատարել, ինչ մեխանիզմով է տուժողին պատճառել ծանր մարմնական վնասվածք, տեղի ունեցած վիճաբանության սկզբից մինչև տուժողին դանակահարելու պահն ու դրանից հետո ինչ վարքագիծ է դրսևորել։ Գործով ձեռք բերված փաստական տվյալների համաձայն՝ վիճաբանությանը մի կողմից մասնակցել են Դ.Գասպարյանն ու նրա ընկերը, իսկ մյուս կողմից՝ տուժող Ա.Ղազարյանն ու վերջինիս ընկերը, որևէ այլ անձանց միջամտություն չի եղել, քաշքշուկը եղել է փոխադարձ, ուստի քանակական առումով ուժերի անհավասարություն չի եղել: Այդ պայմաններում ամբաստանյալ Դ.Գասպարյանը գիտակցաբար դանակ է գործադրել, ընդ որում, երկու անգամ, այդ թվում՝ առաջինն ուղղված է եղել Հ.Ղազարյանին, որի արդյունքում էլ վերջինս ստացել է ծանր մարմնական վնասվածք, իսկ մյուսը՝ Տ.Հունանյանին, ում պատճառվել է թեթև վնասի հատկանիշներ չպարունակող մարմնական վնասվածք, ու թեև Տ.Հունանյանին թեթև վնասի հատկանիշներ չպարունակող մարմնական վնասվածք պատճառելը Դ.Գասպարյանի նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու, վերջինիս արարքին վերջնական քրեաիրավական գնահատական տալու հարցում նշանակություն չի ունեցել, սակայն այդ հանգամանքը, ինչպես նաև այն, որ Դ.Գասպարյանն իր մոտ առհասարակ դանակ է պահել, անկախ նրանից, թե նախապես տրամադրված է եղել որևէ մեկի հետ վիճաբանելու և մարմնական վնասվածք պատճառելու, թե՝ ոչ, էական նշանակություն ունեն հանցավորի անձը, նրա կողմից կատարած հանցագործության բնույթը, վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցում՝ նրա նկատմամբ պատիժ նշանակելիս: Առաջին ատյանի դատարանը չի քննարկել այն, որ Դ.Գասպարյանը հանցանքը կատարելուց հետո դեպքի վայրից դիմել է փախուստի, ինչը պետք է հիմք հանդիսանար հանգելու այն հետևության, որ Դ.Գասպարյանի կողմից կատարած հանցանքի արդյունքում առաջացած հետևանքների նկատմամբ նրա դրսևորած անտարբեր և ոչ շրջահայաց վերաբերմունքը նույնպես վկայում է նրա անձի վտանգավորության մասին:
Արդյունքում, բողոքի հեղինակը խնդրել է Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2016 թվականի սեպտեմբերի 8-ի դատավճիռը պատժի մասով բեկանել և ամբաստանյալ Դ.Գասպարյանի նկատմամբ պատիժ նշանակել ազատագրկում` 4 (չորս) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով:
5. Ամբաստանյալ Դ.Գասպարյանի պաշտպան Ռ.Բալոյանն իր վերաքննիչ բողոքում փաստարկել է, որ Դ.Գասպարյանի նկատմամբ պատիժ սահմանելիս՝ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել նյութական և դատավարական իրավունքի նորմերի խախտումներ, որոնք ազդել են գործով ճիշտ հետևության հանգելու համար:
Ի հիմնավորումն վերոշարադրյալ փաստարկի` բողոքի հեղինակը մասնավորապես նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը պատշաճ իրավական գնահատականի չի արժանացրել, որ ամբաստանյալ Դ.Գասպարյանը նախկինում դատված կամ որևէ կերպ արատավորված չի եղել, ունի բնակության մշտական վայր, բնութագրվում է դրական, ունի բարձրագույն կրթություն, հանդիսանում է ՀՀ ազատամարտի վետերանների միության երիտասարդական թևի ղեկավարը, քննությունից չի թաքնվել և չի խոչընդոտել վարույթն իրականացնող մարմնի աշխատանքներին, տուժողը բողոք և որևէ պահանջ չի ներկայացրել, ամբաստանյալ Դ.Գասպարյանը զորակոչիկ է, բժշկական հետազոտության արդյունքում նրա մոտ հայտնաբերվել է «Ողնաշարի կրծքային հատվածի սկլիոզ 1-ին աստիճանի, ֆունկցիայի աննշան խանգարմամբ, աջ անրակի ստերնալ ծայրի կամային ենթահոդախախտ, ֆունկցիայի ժամանակավոր խանգարում», ինչը հիմք է հանդիսացել նրան զորակոչելը՝ մինչև վիրահատությունը հետաձգելու համար, «ՀՀ ազատամարտի վետերանների միություն» ՀԿ-ի «Կենտրոն» մասնաճյուղի նախագահը նույնպես իր միջնորդագրով Առաջին ատյանի դատարանին խնդել է Դ.Գասպարյանի նկատմամբ կայացնել մեղմ որոշում, քանի որ նրա հայրը գտնվում է ղարաբաղա-ադրբեջանական շփման գծում և ընտանիքի հոգսերն ընկած են Դ.Գասպարյանի վրա։
Վկայակոչելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ, 70-րդ հոդվածների դրույթները և մեջբերելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ Կ.Հարությունյանի գործով 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ի թիվ ՎԲ-20107 որոշման մեջ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման վերաբերյալ արձանագրված իրավական դիրքորոշումը, բողոքի հեղինակը նշել է, որ ամբաստանյալ Դ.Գասպարյանի անձը բնութագրող տվյալները և նրա պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, հիմք են հանդիսացել նրա նկատմամբ նշանակված պատիժն Առաջին ատյանի դատարանի կողմից պայմանականորեն չկիրառելու համար, և որ գործում առկա փաստերի բազմակողմանի և օբյեկտիվ վերլուծության դեպքում՝ Առաջին ատյանի դատարանը պետք է հանգեր այն հետևության, որ Դ.Գասպարյանի ուղղվելն ու ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված՝ պատժի նպատակների իրականացումը հնարավոր է նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելով:
Միաժամանակ, իր անհամաձայնությունը հայտնելով ամբաստանյալի նկատմամբ Առաջին ատյանի դատարանի սահմանած պատժաչափի հիմնավորվածությանը՝ բողոքի հեղինակը նշել է, որ ամբաստանյալ Դ.Գասպարյանի նկատմամբ սահմանված պատժաչափը ակնհայտ խիստ է, քանի որ ամբաստանյալը երիտասարդ է, պատրաստվում է վիրահատվելուց հետո զորակոչվել բանակ, ստեղծել ընտանիք, խորապես զղջացել է կատարվածի համար և հայցել է տուժողի ու դատարանի ներողամտությունը, տուժողը հայտարարել է, որ նրա նկատմամբ որևէ բողոք և պահանջ չունի։
Արդյունքում, բողոքի հեղինակը խնդրել է Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2016 թվականի սեպտեմբերի 8-ի դատավճիռը պատժի մասով բեկանել և ամբաստանյալ Դ.Գասպարյանի նկատմամբ նշանակել նվազագույն պատիժ, և նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը համարել հնարավոր:

Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
6. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը`
(…)
6) ենթակա է արդյոք պատժի ամբաստանյալն իր կատարած հանցանքի համար.
7) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի ամբաստանյալի նկատմամբ.
8) ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը.
(…)»:
Ինչպես հետևում է վերը նշվածից՝ կոնկրետ պատժաչափով կոնկրետ պատժատեսակի նշանակումը և արդեն իսկ նշանակված պատիժը կրելու անհրաժեշտության հարցի լուծումն իրենցից ներկայացնում են պատժի հարցերի դատական լուծման գործընթացի ինքնուրույն և հաջորդական փուլեր: Այսինքն՝ դատարանը նախ և առաջ որոշում է ամբաստանյալի պատժի ենթակա լինելու հարցը, այնուհետև՝ դրա տեսակը և չափը, որից հետո որոշում` ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը, թե ոչ:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 381-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն`
«Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը ներկայացվում են բացառապես վերաքննիչ բողոքում, և դրանք չեն կարող փոփոխվել և լրացվել գործի դատական քննության ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Գտնելով, որ դատավճռով նշանակված պատիժն անարդարացի է ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ լինելու պատճառով, չի համապատասխանում հանցագործության ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին, վերաքննիչ դատարանը մեղմացնում կամ խստացնում է պատիժը` ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով»։
Մեջբերված քրեադատավարական իրավադրույթների և արձանագրված դատողության լույսի ներքո վերլուծելով սույն որոշման 4-5-րդ կետերում շարադրված վերաքննիչ բողոքների հիմքերն ու հիմնավորումները՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ տվյալ դեպքում նախ պետք է պատասխանել այն հարցին, թե ամբաստանյալ Դ.Գասպարյանի նկատմամբ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով նշանակված պատիժն արդյոք անարդարացի է` ակնհայտ մեղմ կամ խիստ լինելու հիմքով, ապա նաև այն հարցին, թե հիմնավորվա՞ծ է արդյոք ամբաստանյալ Դ.Գասպարյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու անթույլատրելիության վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը:
7. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
«Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի՝ համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի համաձայն.
«1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից ու ազատություններից օրենքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
2. Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն.
«1.Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով:
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները»:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը թիվ ՎԲ-142/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-50/07, ՎԲ-201/07, ԵՇԴ/0029/01/08, ԵԿԴ/0042/01/11, ԵՇԴ/0143/01/13, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացրած որոշումներում անդրադառնալով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին, կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել առ այն, որ հանցավորի անձին և հանցագործության վտանգավորության բնույթին ու աստիճանին համաչափ քրեաիրավական ներգործության միջոց ընտրելու, ինչպես նաև դրա շրջանակներում համաչափ պատժաչափ սահմանելու պահանջն ուղղակիորեն բխում է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների, մասնավորապես` արդարության և պատասխանատվության անհատականացման հիմնարար սկզբունքների բովանդակությունից։ Արդարացի է այն պատիժը, որի ընտրությունը գործի բոլոր հանգամանքների` հանցագործության վտանգավորության բնույթի և աստիճանի (հանցագործության մեղքի ձև, շարժառիթ, նպատակ, պատճառված վնասի չափ, եղանակ, գործիքներ ու միջոցներ և այլն), հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների, մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների ամբողջական ու բազմակողմանի վերլուծության արդյունք է և բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված` պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից։ Վերոնշյալ պահանջներից նահանջը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Ն.Սարգսյանի գործով որոշման մեջ մասնավորապես արձանագրել է, որ. §(…) [Պ]ատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս։ Այդ սկզբունքներն են`
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը։
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս։ Նշված սկզբունքներից յուրաքանչյուրը՝ որպես առանձին բաղադրամաս, ունի ինքնուրույն նշանակություն և պարտադիր հաշվի է առնվում քրեական պատիժ նշանակելիս։ Սկզբունքների ինքնուրույնությունը, սակայն, չի նշանակում, որ դրանք մեկուսացված են մեկը մյուսից, քանի որ միայն համակցության մեջ այդ սկզբունքները կարող են ապահովել օրինական, արդար, անհատականացված և մարդասիրական պատժի նշանակումը¦ (տե°ս Նարեկ Սարգսյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշումը):
Հ.Հարությունյանի գործով որոշման մեջ անդրադառնալով պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմքերին՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ. «Պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմք են ոչ միայն կատարված արարքի հասարակական վտանգավորության աստիճանի, այլև հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ հանդիսացող նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական, քրեաբանական և քրեաիրավական, ֆիզիկական հատկությունների համակցության ճիշտ գնահատումը (ընտանեկան դրությունը, վարքագիծը աշխատանքում և կենցաղում, աշխատունակությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, դատվածությունը և այլն)» (տե՛ս Հազարապետ Հարությունյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2007 թվականի մարտի 30-ի թիվ ՎԲ-50/07 որոշումը):
Ս.Սարգսյանի գործով որոշման մեջ զարգացնելով պատասխանատվության և պատժի անհատականացման վերաբերյալ իր ձևավորած նախադեպային իրավունքը՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն ընդգծել է, որ. «(...) «հանցավորի անձնավորություն» եզրույթն ի տարբերություն «հանցագործության սուբյեկտ» եզրույթի, ավելի ընդարձակ է, և օժտված է սոցիալ-ժողովրդագրական, բարոյահոգեբանական և քրեաիրավական բնութագրերով: ՀՀ գործող քրեական օրենսդրության իմաստով «հանցավորի անձնավորություն» եզրույթը դիտարկվում է որպես քրեական պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմք, հանցավորի անձը բնութագրող առանձին հատկանիշները և վարքագիծը օրենքում նախատեսված են որպես պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներ, ինչպես նաև դատապարտյալին պատժից ազատելու նախապայման:
(...) պատժի անհատականացման ժամանակ հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները հաշվի առնելու անհրաժեշտությունը պայմանավորված է ինչպես պատժի նպատակների իրականացման, այնպես էլ անձի արժանապատվության հարգման սահմանադրական պահանջի առկայությամբ:
(...) հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները չեն կարող սահմանափակվել միայն անձի բարոյական հատկանիշներով և ներառում են նաև անձի ընտանեկան դրությունը, զբաղմունքի տեսակը, կրթությունը, նրա դրական կամ բացասական բնութագիրը, խրախուսանքների կամ տույժերի առկայությունը և այլն» (տե՛ս Սերոբ Սարգսյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12 որոշումը):
Ա.Շահբազյանի գործով որոշման մեջ վերլուծելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցակազմը՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ. «(…) [ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածով նախատեսված] հանրորեն վտանգավոր արարքների դեմ արդյունավետ պայքարը պահանջում է այս ոլորտում համապատասխան քրեական, այդ թվում` պատժողական քաղաքականության իրականացում։ Իսկ դա իր հերթին ենթադրում է ոչ միայն համապատասխան օրենսդրական հիմքերի առկայություն, այլև դրանց գործնական կիրառման հնարավորության ապահովում։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածը պատասխանատվություն է նախատեսում մարդու առողջության դեմ ուղղված հանցագործություններից ամենավտանգավորի` դիտավորությամբ առողջությանը ծանր վնաս պատճառելու համար։ Քննարկվող հանցագործության հանրային առավել բարձր վտանգավորությունը պայմանավորված է ոչ միայն նրանով, որ համապատասխան հակաիրավական արարքի արդյունքում մարդուն պատճառվում է վնաս, որը խիստ բացասական է անդրադառնում նրա առողջական վիճակի վրա, այլև նրանով, որ կարող է առաջ բերել ավելի ծանր հետևանքներ՝ ընդհուպ մինչև տուժողի մահ։ Այս հանցագործության սուբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է դիտավորությամբ, որը կարող է լինել ինչպես ուղղակի, այնպես էլ անուղղակի (…)։
(…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածով նախատեսված հանրորեն վտանգավոր արարքը կարող է կատարվել տարբեր եղանակներով։ Մասնավորապես, հանցավորը տուժողի առողջությանը ծանր վնաս կարող է պատճառել՝ իր ֆիզիկական հնարավորությունները գործադրելով (ձեռքով կամ ոտքով հարվածելով, հրել-վայր գցելով, մարմնի որևէ մաս ջարդելով և այլն), տարբեր գործիքներ, իրեր կամ առարկաներ (դանակ, կացին, մուրճ, մետաղյա ձող, քար և այլն) օգտագործելով, զանազան մեխանիզմներ, միջոցներ կամ նյութեր (հրազեն, թույն, թմրանյութ և այլն) կիրառելով, տարերային աղետի իրադրությունը կամ առավել վտանգի աղբյուրն օգտագործելով և այլն։ Քննարկվող հանցագործության կատարման նշված եղանակները, ելնելով գործի փաստական հանգամանքների առանձնահատկություններից, տարբեր կերպ են բնորոշում հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության աստիճանը։
(…)
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը ճիշտ գնահատելու և որպես արդյունք հանցավորի նկատմամբ քրեաիրավական ներգործության համաչափ միջոց կիրառելու համար դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն արարքի կատարման եղանակին, օգտագործված գործիքներին, միջոցներին, մարմնական վնասվածքների քանակին, բնույթին ու տեղակայմանը։ Համապատասխան գնահատականի պետք է արժանացվի նաև կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը։
[Ա]ռանց նշված հանգամանքների գնահատման առողջությանը դիտավորությամբ ծանր վնաս պատճառելու վերաբերյալ գործերով հնարավոր չէ ճիշտ պատկերացում կազմել հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին» (տե՛ս Արմեն Շահբազյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2014 թվականի օգոստոսի 15-ի թիվ ԵՇԴ/0143/01/13 որոշման 15-17-րդ կետերը)։
8. Նախորդ կետում շարադրված իրավադրույթների և մեջբերված իրավական դիրքորոշումների համատեքստում նախ պետք է արձանագրել, որ Առաջին ատյանի դատարանի՝ բողոքարկված դատական ակտով ամբաստանյալ Դ.Գասպարյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանք կատարելու մեջ, որի համար պատիժ է նախատեսված միայն ազատազրկման ձևով՝ երեքից յոթ տարի ժամկետով:
Դրա հետ մեկտեղ, գործով իրականացվել է դատական քննության արագացված կարգ, և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի 6-րդ կետի հիմքով՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիայի շրջանակներում պատիժ նշանակելու Առաջին ատյանի դատարանի հայեցողությունը սահմանափակվել է երեքից մինչև չորս տարի ութ ամիս ժամկետով ազատազրկման ձևով պատժի շրջանակներում արդարացի պատժաչափ ընտրելու հնարավորությամբ:
Առաջին ատյանի դատարանն ամբաստանյալ Դ.Գասպարյանի նկատմամբ պատիժ է նշանակել ազատազրկում` 3 (երեք) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով, որպիսի պատիժը, ինչպես հետևում է վերը շարադրվածից, տվյալ հանցագործության համար օրենքով նախատեսված պատժի նվազագույն չափից ավելին է, իսկ հնարավոր առավելագույն խստից՝ պակաս:
Ընդ որում, ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ գործով ձեռք չեն բերվել, փոխարենը՝ Առաջին ատյանի դատարանն իրավացիորեն արձանագրել է նրա պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք, այն է՝ մեղքն ընդունելու և կատարածի համար զղջալու համակցությունը: Դրա հետ մեկտեղ, ըստ գործի նյութերի՝ ամբաստանյալ Դ.Գասպարյանը բնութագրվում է բացառապես դրականորեն, նախկինում դատված կամ որևէ կերպ արատավորված չի եղել, ֆիզիկապես վատառողջ է՝ ախտորոշումը. «Ողնաշարի կրծքային հատվածի սկլիոզ 1-ին աստիճանի, ֆունկցիայի աննշան խանգարմամբ, աջ անրակի ստերնալ ծայրի կամային ենթահոդախախտ, ֆունկցիայի ժամանակավոր խանգարմամբ»:
Վերը շարադրվածը համադրելով սույն որոշման 3-4-րդ կետերում արձանագրվածի հետ՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, ՀՀ քրեական օրենսգրքով նախատեսված իր հայեցողության շրջանակներում, ղեկավարվելով պատժի նշանակման օրինականության, արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և մարդասիրության սկզբունքներով, հաշվի առնելով կատարված հանցագործության բնույթն ու դրա հանրային վտանգավորության աստիճանը, հանցանքը կատարելուն նախորդած իրավիճակը (կենցաղային հարցի շուրջ վեճ), կատարման եղանակը (դանակի գործադրում), օգտագործված գործիքը (մոտը եղած ծալովի դանակ), հարվածների քանակը (դանակի մեկ հարված), հարվածի տեղակայումը (տուժողի որովայնի շրջան), տուժողին պատճառված վնասը (առողջության ծանր վնաս` հեմոպերիտոնեումով և մեծ ճարպոնի արտանկումով զուգորդված, բարակ աղու և լայնաձիգ հաստ աղու միջանցիկ վնասումներով` ձախ զստային շրջանի ծակած-կտրած, թափանցող վերքի ձևով), ինչպես նաև գործի փաստական հանգամանքների մյուս առանձնահատկությունները, տվյալ ոլորտում պետության քրեաիրավական քաղաքականությունը, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, նշանակել է արդարացի պատիժ, որը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 1-ին մասի իմաստով չի կարող գնահատվել ինչպես ակնհայտ մեղմ, այնպես էլ ակնհայտ խիստ լինելու հիմքով անարդարացի: Իսկ ամբաստանյալի նկատմամբ Առաջին ատյանի դատարանի նշանակված պատիժն անարդարացի լինելու վերաբերյալ ինչպես դատախազի, այնպես էլ պաշտպանի՝ սույն որոշման 4-5-րդ կետերում շարադրված փաստարկներն անհին են և առարկայազուրկ, ուստի դրանք հիմք չի կարող հանդիսանալ բողոքարկված դատական ակտի բեկանման համար:
9. Անդրադառնալով ամբաստանյալ Դ.Գասպարյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու անթույլատրելիության վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևության հիմնավորվածության հարցին՝ Վերաքննիչ դտարանն արձանագրում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մաuին։
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիu դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները (...)»:
Մեջբերված քրեաիրավական նորմերը ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից բազմիցս վերլուծության են ենթարկվել մի շարք գործերով կայացված նախադեպային որոշումներում, և մշտապես վերահաստատվել է դիրքորոշումն առ այն, որ դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն այն մասին, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց իրական պատիժ կրելու, պետք է հիմնվի օբյեկտիվ գոյություն ունեցող այնպիսի տվյալների համակողմանի վերլուծության վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին։ Այս կապակցությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը բազմիցս փաստել է, որ թեև պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսում, սակայն դատարանի հետևությունները պետք է, ի թիվս այլոց, հիմնված լինեն նաև հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի ամբողջական գնահատման վրա` հաշվի առնելով այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են օրենքով պահպանվող հասարակական հարաբերության բնույթը, մեղքի ձևը և տեսակը, պատճառված վնասի չափը, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները, հանցագործության հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, նպատակներն ու շարժառիթները, հանցագործության ավարտվածության աստիճանը և այլն (ԵԱԴԴ/0034/01/12, ԼԴ/0093/01/12, ՏԴ/0018/01/13, ԵԷԴ/0132/01/13, ԵԱՆԴ/0060/01/13, ԵԿԴ/0096/01/13, ԵԿԴ/0252/01/13, ԵՄԴ/0027/01/14, ԳԴ/0014/01/14, ՍԴ/0204/01/13, ՏԴ/0031/01/14, ՍԴ3/0174/01/14, ԵԱԴԴ/0011/01/14, ԵԱՔԴ/0091/01/14, ԵԿԴ/0039/01/15 և այլն)։
Վերը շարադրվածի լույսի ներքո գնահատելով սույն գործի փաստերը՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու անթույլատրելիության վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը բխում է ամբաստանյալ Դ.Գասպարյանի՝ սույն որոշման նախորդ կետում արձանագրված հանցանքի բնույթի և հանրային վտանգավորության աստիճանի, մեղքի ձևի, դրա տեսակի, օրենքով պահպանվող հասարակական հարաբերության կարևորության, պատճառված վնասի, ամբաստանյալի անձի և նրա պատաuխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքի, հանցանքը կատարելու եղանակի, օգտագործված գործիքի և հանցագործության կոնկրետ հանգամանքների ամբողջական վերլուծությունից, ինչը իրական հիմք չի տալիս հանգելու այն հետևության, որ ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացվելիությանը:
10. Ամփոփելով սույն որոշման 8-9-րդ կետերում արձանագրված դատողությունները` Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ Առաջին ատյանի դատարանի` 2016 թվականի սեպտեմբերի 8-ի դատավճիռը բեկանելու և ամբաստանյալ Դ.Գասպարյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը մեղմացնելու կամ խստացնելու, կամ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու իրավաչափ հիմքեր չկան, ուստի Առաջին ատյանի դատարանի՝ վերը նշված դատական ակտը պետք է թողնել օրինական ուժի մեջ, իսկ դրա դեմ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Հ.Խաչատրյանի և ամբաստանյալ Դ.Գասպարյանի պաշտպան Ռ.Բալոյանի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքները պետք է մերժել:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-394-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը.

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Վերաքննիչ բողոքները մերժել:
Ամբաստանյալ Դավիթ Նորիկի Գասպարյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի՝ 2016 թվականի սեպտեմբերի 8-ի դատավճիռը թողնել օրինական ուժի մեջ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ռ.Հ.ՄԽԻԹԱՐՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ Ս.ՉԻՉՈՅԱՆ

Մ.ՊԱՊՈՅԱՆ