ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

Գործ ԵԿԴ/0055/01/16
Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների
ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի
դատարանի դատավճիռը կայացրած դատարանի
կազմը նախագահող դատավոր` Մ. Մակյան


Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

<<20>> հուլիսի 2016 թվականի ք. Երևան


ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ
/այսուհետև` Վերաքննիչ դատարան/ ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ`

նախագահող դատավոր` Ա. ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ
դատավորներ` Լ. ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ
Ռ. ՄԽԻԹԱՐՅԱՆ

քարտուղարությամբ` Ռ. ԴԱՎՈՅԱՆԻ
Մ. ՄԱՀՏԵՍՅԱՆԻ
մասնակցությամբ`
տուժող` Ա. ԲԵԻԳԻԻ
պաշտպան` Ա. ՀՈԲՈՍՅԱՆԻ
ամբաստանյալ` Ա. ՄՈՐԱԴԻԻ
թարգմանիչներ` Հ. ԹԱԽՄԱՍՅԱՆԻ
Վ. ՂԱԶԱՐՅԱՆԻ

դռնբաց դատական նիստում ամբաստանյալ Ալի Ղեիբ Ալի Մորադիի պաշտպան Անժելա Հոբոսյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա, վճռաբեկության կարգով քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի` Ալի Ղեիբ Ալի Մորադիի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

Գործի դատավարական նախապատմությունը.

1. ՀՀ ՔԿ Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի քննիչ Հ. Բաբայանի 2015թ. սեպտեմբերի 17-ի որոշմամբ հարուցվել է թիվ 13814515 քրեական գործը` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով, այն ընդունվել է վարույթ և կատարվել նախաքննություն: /հ.1 գ-թ 13/

2. Քննիչ Հ. Բաբայանի 2015թ. նոյեմբերի 12-ի որոշմամբ միջնորդություն է հարուցվել դատավարական ղեկավարում իրականացնող դատախազին՝ թիվ 13814515 քրեական գործի նախաքննության ժամկետը 1 /մեկ/ ամիս ժամկետով` մինչև 2015թ. դեկտեմբերի 17-ը երկարացնելու վերաբերյալ:
Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ա. Սիմոնյանի 2015թ. նոյեմբերի 13-ի հաստատմամբ թիվ 13814515 քրեական գործի նախաքննության ժամկետը երկարացվել է 1 /մեկ/ ամիս ժամկետով` մինչև 2015թ. դեկտեմբերի 17-ը: /հ.1 գ-թ 76-77/

3. Քննիչ Հ. Բաբայանի 2015թ. նոյեմբերի 16-ի որոշմամբ թիվ 13814515 քրեական գործով Ալի Ղեիբ Ալի Մորադին ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով: /հ.1 գ-թ 80-81/

4. Քննիչ Հ. Բաբայանի 2015թ. նոյեմբերի 16-ի որոշմամբ թիվ 13814515 քրեական գործով մեղադրյալ Ալի Ղեիբ Ալի Մորադիի նկատմամբ հայտարարվել է հետախուզում: /հ.1 գ-թ 83/

5. Քննիչ Հ. Բաբայանի 2015թ. նոյեմբերի 16-ի որոշմամբ թիվ 13814515 քրեական գործով մեղադրյալ Ալի Ղեիբ Ալի Մորադիի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել ստորագրություն չհեռանալու մասին: /հ.1 գ-թ 105/

6. Քննիչ Հ. Բաբայանը, 2015թ. նոյեմբերի 26-ի զեկուցագրով, արձակուրդ մեկնելու կապակցությամբ, խնդրել է թիվ 13814515 քրեական գործի նախաքննությունը հանձնարարել մեկ այլ քննիչի:
ՀՀ ՔԿ Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Ա. Գեղամյանի 2015թ. նոյեմբերի 26-ի որոշմամբ թիվ 13814515 քրեական գործն ընդունվել է վարույթ և կատարվել է նախաքննություն: /հ.1 գ-թ 114-115/

7. Ավագ քննիչ Ա. Գեղամյանի 2015թ. դեկտեմբերի 11-ի որոշմամբ միջնորդություն է հարուցվել դատավարական ղեկավարում իրականացնող դատախազին՝ թիվ 13814515 քրեական գործի նախաքննության ժամկետը 2 /երկու/ ամիս ժամկետով` մինչև 2016թ. փետրվարի 17-ը երկարացնելու վերաբերյալ:
Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ա. Սիմոնյանի 2015թ. դեկտեմբերի 15-ի հաստատմամբ թիվ 13814515 քրեական գործի նախաքննության ժամկետը երկարացվել է 2 /երկու/ ամիս ժամկետով` մինչև 2016թ. փետրվարի 17-ը: /հ.1 գ-թ 134-137/

8. Ավագ քննիչ Ա. Գեղամյանի 2016թ. փետրվարի 11-ի որոշմամբ միջնորդություն է հարուցվել դատավարական ղեկավարում իրականացնող դատախազին՝ թիվ 13814515 քրեական գործի նախաքննության ժամկետը 1 /մեկ/ ամիս ժամկետով` մինչև 2016թ. մարտի 17-ը երկարացնելու վերաբերյալ:
Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ա. Սիմոնյանի 2016թ. փետրվարի 16-ի հաստատմամբ թիվ 13814515 քրեական գործի նախաքննության ժամկետը երկարացվել է 1 /մեկ/ ամիս ժամկետով` մինչև 2016թ. մարտի 17-ը: /հ.1 գ-թ 186-189/

9. 2016թ. մարտի 12-ին թիվ 13814515 քրեական գործով կազմվել է մեղադրական եզրակացություն, Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ա. Սիմոնյանի 2016թ. մարտի 15-ի որոշմամբ մեղադրական եզրակացությունը հաստատվել է և ուղարկվել է Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան` ըստ էության քննելու համար, որն Առաջին ատյանի դատարանում ստացվել է 2016թ. մարտի 16-ին: /հ.1 գ-թ 199-207, հ.2 գ-թ 2-3,1/

10. Առաջին ատյանի դատարանի 2016թ. մարտի 17-ի որոշմամբ քրեական գործն ընդունվել է վարույթ, իսկ 2016թ. ապրիլի 1-ի որոշմամբ այն նշանակվել է դատական քննության: /հ.2 գ-թ 5, 9-10/

11. Առաջին ատյանի դատարանի 2016թ. մայիսի 16-ի դատավճռով Ալի Ղեիբ Ալի Մորադիին մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել ազատազրկում 2 /երկու/ տարի ժամկետով` առանց որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելու։
Ալի Ղեիբ Ալի Մորադիի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` չհեռանալու մասին ստորագրությունը՝ թողնել անփոփոխ մինչև դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելը, նշանակված պատժի կրման սկիզբը հաշվել նրան փաստացի արգելանքի վերցնելու պահից։ /հ.2 գ-թ 112-118/

12. Ամբաստանյալ Ալի Ղեիբ Ալի Մորադիի պաշտպան Ա. Հոբոսյանը 2016թ. հունիսի 2-ին վերաքննիչ բողոք է ներկայացրել վերոհիշյալ դատավճռի դեմ: Վերաքննիչ բողոքի կապակցությամբ գրավոր պատասխան չի ներկայացվել:

13. Քրեական գործի նյութերը Վերաքննիչ դատարանում ստացվել է 2016թ. հունիսի 10-ին: Վերաքննիչ դատարանի 2016թ. հունիսի 14-ի որոշմամբ վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և նշանակվել Վերաքննիչ դատարանի դռնբաց դատական նիստում քննության:

Գործի փաստական հանգամանքները

14. Առաջին ատյանի դատարանի կողմից Ալի Ղեիբ Ալի Մորադին դատապարտվել է այն բանի համար, որ նա 2015թ.-ի սեպտեմբերի 02-ին յուրացման եղանակով հափշտակել է ԻԻՀ քաղաքացի Ամին Ֆիրուզի Բեիգիին փոխանցելու համար նույն երկրի քաղաքացի Շահրամ Քաշանիից ստացված՝ իրեն վստահված, երկու միլիոն երեսուն հազար ՀՀ դրամ կանխիկ գումարը։
Այսպես.
Նշված օրը ժամը 14։00-ի սահմաններում, գտնվելով Ամին Ֆիրուզի Բեիգիին պատկանող` Երևանի Տիգրան Մեծ 3/6 հասցեում գտնվող «Նիմաֆուդ» ռեստորանում, պատրաստակամություն է հայտնել գնալ Երևանի Բուզանդի 3 հասցեում գտնվող գովազդային գործակալության տնօրեն Շահրամ Քաշանիի մոտ և վերջինիցս ստանալ ու Ամին Ֆիրուզիին փոխանցել նրա խնդրանքով Շ. Քաշանիի կողմից պարտքով տրված երկու միլիոն երեսուն հազար ՀՀ դրամ կանխիկ գումարը։
Նույն օրը ժամը 14։30-ի սահմաններում Ալի Մորադին Երևանի Բուզանդի 3 հասցեում Շահրամ Քաշանիից ստացել է նշված երկու միլիոն երեսուն հազար ՀՀ դրամ կանխիկ գումարը, որը Ամին Ֆիրուզիի Բեիգիին հանձնելու փոխարեն յուրացման եղանակով հափշտակել է և անջատելով հեռախոսը, խուսափել նրանց հետ հանդիպումից։

Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը

Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.

15. Ամբաստանյալ Ալի Ղեիբ Ալի Մորադիի պաշտպան Ա. Հոբոսյանը իր բերած վերաքննիչ բողոքում մասնավորապես նշել է, որ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք–Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 16.05.2016թ. դատական ակտում առկա է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 380.1-րդ հոդվածով սահմանված վերաքննիչ բողոք բերելու հիմքերը՝ առկա է դատական սխալ նյութական և դատավարական իրավունքի այնպիսի խախտումներ, որը ազդել են գործի ելքի վրա։
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք–Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 16.05.2016թ. դատական ակտը օրինական, հիմնավորված և արդարացի չէ։
Բողոքաբերը, հղում կատարելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 397-րդ հոդվածի 1-ին մասի, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի, 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի, 61-րդ հոդվածի դրույթներին, նշել է, որ մեջբերված իրավական նորմերը Վճռաբեկ դատարանը վերլուծել և դրանց վերաբերյալ իրավական դիրքորոշումներ է հայտնել թիվ ՎԲ-50/07, ՎԲ-142/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-201/07, ԵՇԴ/0029/01/08, ԵԿԴ/0042/01/11, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումներում։ Նշված որոշումներում Վճռաբեկ դատարանի ձևավորած կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ։ Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից։ Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։ Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են։ Հետևաբար, կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա։ Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից։
Առաջադրված մեղադրանքում ինչպես նախաքննության ժամանակ, այնպես էլ Առաջին ատյանի դատարանում ամբաստանյալ Ա. Մորադին իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել և զղջացել կատարածի համար։
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը Կարեն Հարությունյանի վերաբերյալ գործով վերլուծելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի մի շարք դրույթներ, մասնավորապես ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ հոդվածները, հանգել է այն հետևության, որ պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար /տես ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի Կարեն Հարությունյանի վերաբերյալ գործով 30.11.2007թ. Վ9- 201/07 որոշումը/։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 1-ին մասը ամրագրում է պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների ցանկը, որում ներառված են նաև առաջին անգամ հանգամանքների պատահական զուգորդմամբ ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանք կատարելը, հանցագործությամբ պատճառված գույքային և բարոյական վնասը կամովին հատուցելը կամ վերացնելը...։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այլ հանգամանքներ, որոնք նշված չեն սույն հոդվածի առաջին մասում։
Առաջին ատյանի դատարանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համատեքստում հաշվի առնվող մեղմացնող հանգամանքների չափանիշների վերաբերյալ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է հայտնել Պ. Բայրամյանի վերաբերյալ գործով կայացրած որոշմամբ, համաձայն որի՝ «(...) Դատարանի լայն հայեցողության շրջանակներում է (...) անձի պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքների կիրառման հարցը, քանի որ համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի՝ պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այլ հանգամանքներ, որոնք նշված չեն նույն հոդվածի առաջին մասում։ Այնուհանդերձ, դատարանի այս լիազորությունը բացարձակ չէ, և որպես մեղմացնող հաշվի առնվող հանգամանքները պետք է բավարարեն որոշակի չափանիշների։ Դրանք են, ա) հանգամանքը պետք է իրական լինի, այսինքն՝ գործով ձեռք բերված ապացույցները պետք է հաստատեն դրա առկայությունը, բ) այն պետք է ողջամտորեն նվազեցրած լինի անձի կամ նրա կատարած արարքի հանրային վտանգավորությունը, գ) այն հաստատված ճանաչելիս դատարանը պետք է պահպանի ապացուցման ընդհանուր քրեադատավարական կանոնները, հանգամանքի առկայությունը հաստատող ապացույցները պետք է վերաբերելի և թույլատրելի լինեն, դրանք պետք է հետազոտված լինեն դատաքննության ընթացքում, ինչպես նաև պետք է պահպանվեն ապացույցների ստուգման և գնահատման օրենսդրական պահանջները (տես Պարույր Բայրամյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2007 թվականի հունիսի 1-ի թիվ ՎԲ-84/07 որոշումը)։
Դրա հետ մեկտեղ պետք է փաստել նաև, որ ամբաստանյալ Ալի Մորադիի կողմից մեղքն ընդունելը, կատարածի համար անկեղծ զղջալն ու խոստովանական ցուցմունքներ տալը, արագացված դատաքննության միջնորդելը, որպես նրա հետհանցավոր դրական վարքագիծ, վկայում է այն մասին, որ ամբաստանյալ Ալի Մորադին այլևս գիտակցել է իր արարքի հանրային վտանգավորությունն ու զղջացել է դրա համար, որպիսի պարագայում քրեական պատժի նպատակների իրացումը, այդ թվում պատժի ենթարկված անձին ուղղելու հավանականությունը, զգալիորեն բարձրանում է։ Ուստի, այդ հանգամանքները ևս պետք է գնահատել որպես նրա պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ։ Նշվածից հետևում է, որ Ալի Մորադին կանգնել է ուղղման և վերադաստիարակման ճանապարհին։
Բողոքաբերը, հղում կատարելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի դրույթներին, նշել է, որ Ալի Մորադիի ուղղման և վերադաստիարակման մասին է վկայում նաև այն հանգամանքը, որ մեղադրանքը հիմնված է նաև վերջինիս խոստովանական ցուցմունքի վրա։ Այսինքն, Ալի Մորադին ոչ միայն չի խոչընդոտել նախաքննության իրականացմանը, այլ նաև աջակցել է տալով ինքնախոստովանական ցուցմունքներ, նախաքննության ընթացքում կամովին վերականգնել է տուժողին պատճառված վնասը և դատարանում էլ միջնորդել է արագացված դատաքննության կիրառում։ Նման պայմաններում Վերաքննիչ դատարանը կարող է հանգել հետևության, որ Ալի Մորադիի նկատմամբ արագացված դատաքննության կիրառման պայմաններում, նրա կատարած արարքի համար նախատեսված պատժի առավել խիստ տեսակը` ազատազրկումը նշանակելու անհրաժեշտությունը բացակայում է և պատժի ավելի մեղմ տեսակը նշանակելու միջոցով հնարավոր կլինի ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակների իրացվելիությունը, ինչը անտեսել է Առաջին ատյանի դատարանը։
Առաջին ատյանի դատարանը պատիժ նշանակելիս հաշվի է առել ամբաստանյալ Ալի Մորադիի անձը բնութագրող տվյալները, այն, որ Ալի Մորադին ՀՀ-ում դատված չի եղել, որ հանցագործությամբ պատճառված գույքային վնասը կամովին ամբողջությամբ հատուցել է, որ կատարած հանցանքի համար անկեղծորեն զղջում է, ինքնախոստովանական ցուցմունքներ է տվել, գործում չկան Ալի Մորադիի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանք, սակայն պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները իրականում հաշվի չի առել և դատապարտել է խիստ պատժի 2 տարի ազատազրկման։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն «Դատարանի դատավճիռը պետք է լինի պատճառաբանված։ Պատճառաբանման ենթակա են դատարանի կողմից դատավճռում շարադրվող բոլոր հետևությունները և որոշումները»։ Դատական ակտի պատճառաբանվածության հարցին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Ֆ.Գալստյանի գործով որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(...) Դատական ակտի պատճառաբանվածությունը կոչված է պարզաբանելու, թե ինչու է դատարանը եկել այս կամ այն հետևության, որ իրավանորմերով է ղեկավարվել նման որոշում կայացնելիս ն միևնույն ժամանակ հնարավորություն է ստեղծում վերադաս դատարանի կողմից դատական ակտի օրինականության և հիմնավորվածության ստուգման համար։ (...) Պատճառաբանված որոշման բացակայությունն արդեն իսկ օբյեկտիվորեն սահմանափակում է վերադաս դատական ատյանի հնարավորությունը՝ լիարժեք դատական ստուգման ենթարկելու բողոքարկվող դատական ակտի օրինականությունն ու հիմնավորվածությունը և կայացնելու արդարացի որոշում, հետևաբար դատական ակտի չպատճառաբանված լինելը հանգեցնում է քրեական դատավարության կարևորագույն սկզբունքներից մեկի՝ ՀՀ Սահմանադրությամբ և քրեադատավարական օրենքով երաշխավորված արդար դատական քննության իրավունքի խախտման։
(...) Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն իր մի շարք որոշումներում ներպետական դատարանների կողմից կայացված որոշումների չպատճառաբանվածությունը կամ ոչ բավարար պատճառաբանվածությունը դիտել է «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասով երաշխավորված՝ անձի արդար դատական քննության իրավունքի խախտում (տե ս Սալովն ընդդեմ Ուկրաինայի 06.09.2005 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 65518/01, Բոլդեան ընդդեմ Ռումինիայի 15.02.2007 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 19997/02, Գրադինարն ընդդեմ Մոլդովայի 08.04.2008 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 7170/02)» (տես Ֆրունզիկ Գալստյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի մարտի 26-ի թիվ ԵԿԴ/0058/11/09 որոշման 18-20-րդ կետերը)։
Առաջին ատյանի դատարանը չի պատճառաբանել, թե ինչու հնարավոր չի եղել Ալի Մորադիի նկատմամբ նշանակել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիայով նախատեսված ավելի մեղմ պատիժը տուգանքը, վերը նշված մեղմացուցիչ հանգամանքների պարագայում, այսինքն Առաջին ատյանի դատարանը ծանրակշիռ փաստարկների մատնանշմամբ չի հիմնավորել, որ տուգանքը կիրառելի չէ սույն գործով պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող փաստական հանգամանքների պարագայում:
Բողոքաբերը, հղում կատարելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի դրույթներին, նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը նույնիսկ չի անդրադարձել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմանը, չի նշել ամբաստանյալն արդյոք պարտադիր կարգով պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը, մանավանդ որ պաշտպանական կողմը միջնորդել էր կիրառել այն։
Մեջբերված քրեաիրավական դրույթը Վճռաբեկ դատարանը վերլուծության է ենթարկել թիվ ՎԲ–50/07, ՎԲ-139/07, ՎԲ-195/07, ՎԲ-01/08, ԵԿԴ/0034/01/08, ԱՎԴ2/0059/01/08, ԵԱՔԴ/0078/01/09, ԼԴ2/0019/01/09, ՍԴ/0226/01/09, ԳԴ1/0003/01/10, ՍԴ/0085/01/10, ԵԿԴ/0126/01/10, ԵԷԴ/0201/01/11, ԵԱԴԴ/0034/01/12, ԼԴ/0093/01/12, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումներում։
Վերոնշյալ որոշումներում Վճռաբեկ դատարանի կողմից ձևավորված կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունը, որ ամբաստանյալի ուղղումը հնարավոր է առանց իրական պատիժ կրելու։ Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին։
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը 2010թ. հոկտեմբերի 26-ին Թամարա Տեր–Գրիգորյանի գործով արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը՝ գործի տվյալներով հիմնավորված է, որ Թ. Տեր–Գրիգորյանը նախկինում դատապարտված չի եղել, վատառողջ է, պատճառված նյութական վնասն ամբողջությամբ վերականգնվել է, Վճռաբեկ դատարանը հաշվի առնելով հանցավորի անձը և նրա պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, այդ թվում հանցագործությամբ պատճառված նյութական վնասն ամբողջությամբ վերականգնած լինելը, ինչն էականորեն նվազեցնում է հանցագործության հասարակական վտանգավորության աստիճանը, ինչպես նաև պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալ Թ. Տեր-Գրիգորյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով տվյալ գործով հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակներին, սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի ուղղմանը և հանցագործությունների կանխմանը։ Այն բխում է նաև, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից։

16. Ելնելով վերը շարադրվածից, ամբաստանյալ Ալի Ղեիբ Ալի Մորադիի պաշտպան Ա. Հոբոսյանը խնդրել է բեկանել և փոփոխել Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք–Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 16.05.2016թ. դատարանի ակտը, Ալի Ղեիբ Ալի Մորադիի նկատմամբ նշանակել մեղմ պատիժ` տուգանք, իսկ դրա աննպատակահարմարության դեպքում նշանակված պատժի հետ միաժամանակ կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը և պատիժը պայմանականորեն չկիրառել, սահմանելով փորձաշրջան, քանի որ քրեական գործով հավաքված ապացույցները և փաստական հանգամանքները հնարավորություն են տալիս կայացնելու նման ակտ, և դա բխում է արդարադատության արդյունավետության շահերից։

Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը

Վերաքննիչ դատարանը, քննության առնելով վերաքննիչ բողոքը` բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում, լսելով ամբաստանյալի պաշտպանի և տուժողի ելույթները, ինչպես նաև ուսումնասիրելով, վերլուծելով գործի նյութերը, դրանք գնահատելով իրենց համակցությամբ, ներքին համոզմամբ, հանգում է այն հետևության, որ վերաքննիչ բողոքը պետք է բավարարել մասնակիորեն` հետևյալ պատճառաբանությամբ.

17. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն. <<1. Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի՝ համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար:>>:

18. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածում սահմանված են պատժի հասկացությունը և նպատակները:
Համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի. <<1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից ու ազատություններից օրենքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ: Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:>>:

19. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով սահմանված են պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները:
Վերոհիշյալ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն. <<Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:>>:
Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն. <<Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով:>>:

20. Պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը հաշվի է առնում նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ և 63-րդ հոդվածներով նախատեսված պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Հանցակազմի սահմաններից դուրս գտնվելով, դրանք բնութագրում են ինչպես կատարված հանցագործությունը, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությունը, հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին` համապատասխանաբար բարձրացնելով կամ իջեցնելով այն: Դրանց գնահատմամբ է հնարավոր յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատական մոտեցում ցուցաբերել` ինչպես պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, այնպես էլ այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս:

21. Առաջին ատյանի դատարանը գտել է, որ, ամբաստանյալ Ալի Մորադին կատարել է արարք, որը համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին և որի համար նա ենթակա է պատժի:
Առաջին ատյանի դատարանը, որպես ամբաստանյալ Ալի Ղեիբ Ալի Մորադիի անձը դրականորեն բնութագրող հանգամանքներ հաշվի է առել այն, որ նա ՀՀ Ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի հաշվառումներով չի անցնում, ՀՀ-ում նախկինում դատված չի եղել։
Առաջին ատյանի դատարանը, որպես ամբաստանյալ Ալի Ղեիբ Ալի Մորադիի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտել հանցագործությամբ պատճառված գույքային վնասը կամովին հատուցելը, կատարած հանցանքի համար անկեղծորեն զղջալը։
Առաջին ատյանի դատարանը գտել է, որ ամբաստանյալ Ալի Ղեիբ Ալի Մորադիի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ գործում առկա չեն։
Առաջին ատյանի դատարանը գտել է, որ ամբաստանյալ Ալի Ղեիբ Ալի Մորադին կողմից կատարված հանցավոր արարքի համար նրա նկատմամբ պետք է նշանակվի պատիժ՝ ազատազրկման ձևով՝ առանց որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելու, որպիսի պատիժը նա պետք է կրի։
Առաջին ատյանի դատարանը, հաշվի առնելով ամբաստանյալ Ալի Ղեիբ Ալի Մորադիի կողմից կատարած հանցագործության բնույթն ու հանրության համար դրա բարձր վտանգավորության աստիճանը, կատարման եղանակը, խախտված հասարակական հարաբերությունների սոցիալական նշանակությունը, միևնույն ժամանակ, դրանք համադրելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող և պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքների հետ, գտել է, որ Ալի Ղեիբ Ալի Մորադին իր կողմից կատարած` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նախատեսված հանցագործության համար ենթակա է պատժի` այդ հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստ պատժի` ազատազրկման ձևով, քանի որ տվյալ դեպքում պատժի ավելի մեղմ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի օրենսդրական նպատակները, մասնավորապես՝ պատժի ենթարկված անձին ուղղելը և նմանատիպ ու ներկայումս խիստ տարածված հանցագործությունները կանխելը։

22. Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը կայացրած դատական ակտում թեև նշել է, որ Ա. Մորադիի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ են հանդիսանում պատճառված գույքային վնասը կամովին հատուցելը, կատարած հանցանքի համար անկեղծորեն զղջալը, այդուհանդերձ նրա նկատմամբ նշանակել է անհամաչափ և պատժի նպատակների տեսանկյունից բավարարության չափանիշներին չհամապատախանող` ազատարկման ձևով պատիժ:

23. Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների վերաբերյալ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը Գ. Մադաթյանի վերաբերյալ գործով 17.02.2009թ. ԵՇԴ/0029/08 որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. <<… ՀՀ քրեական օրենսգրքի նշված հոդվածի սանկցիան այլընտրանքային է, այն հնարավորություն է տալիս դատարանին, ելնելով կոնկրետ հանցագործության հանրային վտանգավորության բնույթից և աստիճանից, հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակել արդարացի պատիժ` ընտրելով հոդվածի սանկցիայով նախատեսված պատժատեսակներից որևէ մեկը` տուգանք, կալանք կամ ազատազրկում:
13. Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ այլընտրանքային սանկցիաների միջև ընտրություն կատարելիս պատժի արդարացիության սկզբունքի ապահովման հիմնական երաշխիքը դատարանների կողմից յուրաքանչյուր գործի քննության ժամանակ այնպիսի հանգամանքների բացհայտումն է, որոնք ազդել են անձի կողմից կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի վրա:
14. Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության հասարակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը մասնակցության աստիճանը>>:

24. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի համաձայն` << 1. Յուրացնելը կամ վատնելը՝ հանցավորին վստահված ուրիշի գույքի հափշտակությունը զգալի չափերով՝
/…/
2. Նույն գործողությունը, որը կատարվել է՝
/…/
3) խոշոր չափերով`
պատժվում է տուգանքով` նվազագույն աշխատավարձի հինգհարյուրապատիկից հազարապատիկի չափով, կամ ազատազրկմամբ` երկուսից հինգ տարի ժամկետով` որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով` առավելագույնը երեք տարի ժամկետով կամ առանց դրա: /…/>>:

ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն` <<Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները>>:

25. ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի վերոհիշյալ որոշման լույսի ներքո քննության առնելով սույն գործի փաստական հանգամանքները, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը ամբաստանյալ Ա. Մորադիի նկատմամ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելիս չի նշել այնպիսի հանգամանքներ, որոնք ազդել են վերջինիս արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի վրա, որի բացահայտումը այլընտրանքային սանկցիաների միջև ընտրություն կատարելիս հանդիսանում է պատժի արդարացիության սկզբունքի ապահովման հիմնական երաշխիքը:

26. Վերաքննիչ դատարանը, քննության առնելով ամբաստանյալ Ա. Մորադիի նկատմամբ նշանակված պատիժը մեղմացնելու, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով ամրագրված պատժի իրացվելիության հարցերը, հաշվի առնելով գործի կոնկրետ հանգամանքները, հանցավորի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքների առկայությունը, այն է` պատճառված գույքային վնասը կամովին հատուցելը, կատարած հանցանքի համար անկեղծորեն զղջալը, նախկինում դատված չլինելը, պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, ինչպես նաև` հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, հանցավորի անձը, հանգում է այն հետևության, որ առաջին ատյանի դատարանի կողմից, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիայի սահմաններում նշանակած պատիժը` ազատազրկումը, ակնհայտ խիստ է, չի համապատասխանում հանցագործության ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին:

27. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի համաձայն` << Բողոքարկված դատական ակտը բեկանվում կամ փոփոխվում է, եթե թույլ է տրվել դատական սխալ, այն է`
/…/
4/ դատավճռում նշված պատիժը չի համապատասխանում կատարված հանցանքի ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին /…/>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` <<Գտնելով, որ դատավճռում նշանակված պատիժն անարդարացի է ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ լինելու պատճառով, չի համապատասխանում հանցագործության ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին, վերաքննիչ դատարանը մեղմացնում կամ խստացնում է պատիժը` ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով>>:

28. Վերաքննիչ դատարանը հանգում է հետևության, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից թույլ են տրվել այնպիսի խախտումներ, որոնք ազդել են ամբաստանյալ Ա. Մորադիի նկատմամբ նշանակված պատժի մասով ճիշտ որոշում կայացնելու վրա, ինչը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ և 399-րդ հոդվածների հիման վրա Առաջին ատյանի դատարանի 2016թ. մայիսի 16-ի դատավճիռը մասնակիորեն` Ա. Մորադիի նկատմամբ նշանակված պատժի մասով, փոփոխելու հիմք է հանդիսանում:
Վերաքննիչ դատարանը, հիմք ընդունելով վերոգրյալները, գտնում է, որ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2016թ. մայիսի 16-ի դատավճիռը` Ալի Ղեիբ Ալի Մորադիի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով, պետք է փոփոխել մասնակիորեն և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նրա նկատմամբ նշանակել պատիժ` տուգանք 500.000 ՀՀ դրամի չափով, որի միջոցով հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված արդարության վերականգմանը, պատժի ենթարկված անձի ուղղմանը և հանցագործությունների կանխմանը, ինչը բխում է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից:
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2016թ. մայիսի 16-ի դատավճիռը մնացած մասով պետք է թողնել անփոփոխ:
Ելնելով վերոգրյալներից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-395-րդ, 399-րդ, 402-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

1. Վերաքննիչ բողոքը բավարարել մասնակիորեն:

2. Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2016 թվականի մայիսի 16-ի դատավճիռը` Ալի Ղեիբ Ալի Մորադիի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով, փոփոխել նշանակված պատժի մասով:
3. ԱմբաստանյալԱլի Ղեիբ Ալի Մորադիի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածօ 2-րդ մասի 3-րդ կետով պատիժ նշանակել տուգանք`500.000 ՀՀ դրամի չափով` առանց որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելու:
Դատավճիռը մնացած մասով թողնել անփոփոխ:

3. Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ Վճռաբեկ դատարան հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:



ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` ստորագրություն
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` ստորագրություններ
Իսկականի հետ ճիշտ է:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ա. ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ