Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների
ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը հետևյալ կազմով,


նախագահությամբ` դատավոր Մ. Մարտիրոսյանի,
քարտուղարությամբ` Ա. Հովհաննիսյանի,

մասնակցությամբ`

մեղադրող,
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
վարչական շրջանների դատախազության
դատախազ Ռ. Գևորգյանի,

հանրային պաշտպաններ Կ. Խաչատրյանի,
Կ. Մեժլումյանի,

ամբաստանյալ Ա. Խաչատուրյանի
օրինական ներկայացուցիչ Ռ. Խաչատուրյանի,

ամբաստանյալ Դ. Բեգլարյանի
օրինական ներկայացուցիչ Դ. Բեգլարյանի,


տուժող Լ. Հակոբյանի,

թարգմանիչ Ա. Մինասյանի,


2016թ. հունիսի 21-ին Երևանում,


դռնբաց դատական նիստում, քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի

1.Արմեն Ռոբերտի Խաչատուրյանի
ծնված 1999թ. մարտի 29-ին Երևան քաղաքում, հայ, քաղաքացիություն չունի, միջնակարգ կրթությամբ, նախկինում չդատված, ամուրի, վատառողջ է` տառապում է «Հոգեկան և վարքային խանգարումներ թմրանյութերի և այլ հոգեակտիվ նյութերի համակցված գործածման հետևանքով։ Ներկայումս ժուժկալություն գործածումը բառացող պայմաններում F19.2» ախտորոշմամբ, հարկադիր բուժման կարիք չունի, հաշվառված է և բնակվել է Երևանի Ավան վարչական տարածքի Սայաթ-Նովա թաղամասում գտնվող ՀՀ ոստիկանության հոսպիտալի մասնաշենքում, կալանքի տակ է 2015թ. սեպտեմբերի 22-ից, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով։


2. Դանիել Դավիթի Բեգլարյանի`
ծնված 1998թ. մայիսի 10-ին Երևան քաղաքում, հայ, ՀՀ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, նախկինում չդատված, բնակվել է Երևանի Նոր Նորք վարչական տարածքի Մոլդովական փողոցի թիվ 32/4 հասցեում, կալանքի տակ է 2015թ. դեկտեմբերի 9-ից, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով։



Գործի դատավարական նախապատմությունը

Թիվ 13811915 քրեական գործը ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում հարուցվել է 2015թ. սեպտեմբերի 15-ին, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով, Նազենի Մամիկոնի Սաֆարյանի հաղորդման առթիվ նախապատրաստված նյութերով և ընդունվել է վարույթ։
Թիվ 12146715 քրեական գործը ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Էրեբունի և Նուբարաշեն վարչական շրջանների քննչական բաժնում հարուցվել է 2015թ. սեպտեմբերի 22-ին, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով, Լիդա Գագիկի Հակոբյանից բացահայտ հափշտակություն կատարելու դեպքի առթիվ և ընդունվել է վարույթ։
Քննիչի 2015թ. սեպտեմբերի 24-ի որոշմամբ թիվ 12146715 քրեական գործն ըստ քննչական ենթակայության ուղարկվել է ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժին, նույն օրն ընդունվել է այդ բաժնի քննիչի վարույթ, միացվել է թիվ 13811915 քրեական գործին և քրեական գործի նախաքննությունը շարունակվել է թիվ 13811915 քրեական գործի վարույթում։
Քննիչի 2016թ. փետրվարի 19-ի որոշմամբ, «Նազենի Սաֆարյան» Ա/Ձ-ին պատկանող խանութից գույքի գաղտնի հափշտակություն կատարելու դեպքի առթիվ հարուցված թիվ 13811915 քրեական գործով, Արմեն Ռոբերտի Խաչատուրյանի նկատմամբ, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով քրեական հետապնդումը դադարեցվել է` հանցակազմի բացակայության պատճառաբանությամբ։
Քննիչի 2016թ. փետրվարի 22-ի որոշմամբ, թիվ 13811915 քրեական գործից, «Նազենի Սաֆարյան» Ա/Ձ-ին պատկանող խանութից հափշտակություն կատարած անձի վերաբերյալ մասն անջատվել է առանձին վարույթ և նախաքննությունը շարունակվել է թիվ 13811915/1 քրեական գործի վարույթում։
Քննիչի նույն օրվա մեկ այլ որոշմամբ, թիվ 13811915 քրեական գործի նյութերով, անհայտ անձի կողմից իրացնելու նպատակով թմրամիջոցներ, հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութեր ապօրինի իրացնելու դեպքի առթիվ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցվել է թիվ 13117216 քրեական գործը և այն առանձնացվել է առանձին վարույթ։
Արմեն Ռոբերտի Խաչատուրյանին նախաքննության մարմնի կողմից մեղադրանք է առաջադրվել հետևյալ արարքի համար, որ նա. «նախնական համաձայնության գալով Դանիել Դավիթի Բեգլարյանի հետ, 2015 թվականի սեպտեմբերի 20-ին, ժամը 20։40-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Տիգրան Մեծ պողոտայի 18/1 շենքի մոտ գտնվող «Գուդվին» բուքմեյքերական գրասենյակի դիմաց նկատել են Լիդա Գագիկի Հակոբյանին և նրա հետ քայլող Ռուզաննա Ռուստամի Աբրահամյանին, որից հետո նախնական համաձայնությամբ ուրիշի գույքի բացահայտ հափշտակություն կատարելու դիտավորությամբ Դանիել Բեգլարյանը կանգնել է Լիդա Հակոբյանի դիմաց` փակելով նրա ճանապարհը, որից հետո Ա.Խաչատուրյանը Լ. Հակոբյանի ձեռքից քաշելու եղանակով, բացահայտ հափշտակել է վերջինիս ձախ ձեռքում գտնվող 25.000 ՀՀ դրամ արժեքով դրամապանակը, որում եղել է զգալի չափի` 130.000 ՀՀ դրամ գումար և դիմել են փախուստի տարբեր ուղղություններով` Լիդա Գագիկի Հակոբյանին պատճառելով զգալի չափի 155.000 ՀՀ դրամի գույքային վնաս։
Այսինքն` Արմեն Ռոբերտի Խաչատուրյանին մեղսագրվում է արարք նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով։»։
Դանիել Դավիթի Բեգլարյանին մեղադրանք է առաջադրվել հետևյալ արարքի համար, որ նա. «նախնական համաձայնության գալով Արմեն Ռոբերտի Խաչատուրյանի հետ, 2015 թվականի սեպտեմբերի 20-ին, ժամը 20։40-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Տիգրան Մեծ պողոտայի 18/1 շենքի մոտ գտնվող «Գուդվին» բուքմեյքերական գրասենյակի դիմաց նկատել են Լիդա Գագիկի Հակոբյանին և նրա հետ քայլող Ռուզաննա Ռուստամի Աբրահամյանին, որից հետո նախնական համաձայնությամբ ուրիշի գույքի բացահայտ հափշտակություն կատարելու դիտավորությամբ Դ.Բեգլարյանը կանգնել է Լիդա Հակոբյանի դիմաց` փակելով նրա ճանապարհը, որից հետո Ա. Խաչատուրյանը Լ.Հակոբյանի, ձեռքից քաշելու եղանակով, բացահայտ հափշտակել է վերջինիս ձախ ձեռքում գտնվող 25.000 ՀՀ դրամ արժեքով դրամապանակը, որում եղել է զգալի չափի` 130.000 ՀՀ դրամ գումար և դիմել են փախուստի տարբեր ուղղություններով` Լիդա Գագիկի Հակոբյանին պատճառելով զգալի չափի 155.000 ՀՀ դրամի գույքային վնաս։
Այսինքն` Դանիել Դավիթի Բեգլարյանին մեղսագրվում է արարք նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով։»։
2016թ. մարտի 11-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան, 2016թ. մարտի 12-ին ընդունվել է դատարանի վարույթ, իսկ 2016թ. մարտի 18-ին որոշում է կայացվել քրեական գործի դատական քննությունը 2016թ. մարտի 28-ին նշանակելու մասին։



Դատարանի կողմից հաստատված փաստական հանգամանքները

Դատաքննությամբ, գործի տվյալներով, դատարանը հիմնավորված է համարում հետևյալը.
Ամբաստանյալներ Արմեն Ռոբերտի Խաչատուրյանը և Դանիել Դավիթի Բեգլարյանը 2015թ. սեպտեմբերի 20-ին, ժամը 20։30-ի սահմաններում գտնվել են Երևան քաղաքի Տիգրան Մեծի պողոտայի թիվ 18/1 շենքի մոտ։ Այդտեղ գործող «Գուդվին» բուքմեյքերական գրասենյակի դիմաց նրանք նկատել են անցորդներ` տուժող Լիդա Գագիկի Հակոբյանին, վկա Ռուզաննա Ռուստամի Աբրահամյանին և համաձայնության գալով միմյանց հետ` նպատակադրվել են բացահայտ հափշտակել Լ. Հակոբյանի ձախ ձեռքում պահվող դրամապանակը։
Իրենց այդ մտադրությունն իրականացնելու նպատակով ամբաստանյալներ Ա. Խաչատուրյանը և Դ. Բեգլարյանը քայլելով մոտեցել են Ռ. Աբրահամյանին և Լ. Հակոբյանին։ Հասնելով նրանց` պայմանավորվածության համաձայն Դ. Բեգլարյանը կանգնել է Լ. Հակոբյանի դիմաց ու փակել նրա ճանապարհը, իսկ Ա. Խաչատուրյանը քաշելու եղանակով Լ. Հակոբյանի ձեռքից բացահայտ հափշտակել է նրա 25.000 ՀՀ դրամ արժողության դրամապանակը, որի մեջ եղել է 130.000 ՀՀ դրամ գումար։ Դրանից հետո ամբաստանյալներ Ա. Խաչատուրյանը և Դ. Բեգլարյանը դիմել են փախուստի։


Ամբաստանյալներից յուրաքանչյուրի անձը բնութագրող տվյալների, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների ուսումնասիրման արդյունքում պարզվել է հետևյալը.
1. Անչափահաս ամբաստանյալ Արմեն Ռոբերտի Խաչատուրյանը ծնվել է 1999թ. մարտի 29-ին Երևան քաղաքում, մինչև կալանավորվելը բնակվել է իր հայր Ռոբերտ Խաչատուրյանի, եղբայր Ալեքսանդր Խաչատուրյանի և պապ Վազգեն Խաչատուրյանի հետ միասին։ Ա. Խաչատուրյանի ծնողներ Ռոմելա Հայրապետյանը և Ռոբերտ Խաչատուրյանն ամուսնալուծվել են։ Ա. Խաչատուրյանի դաստիարակությամբ և խնամքով զբաղվել է հայրը` Ռոբերտ Խաչատուրյանը։ Ա. Խաչատուրյանը վատառողջ է` տառապում է «Հոգեկան և վարքային խանգարումներ թմրանյութերի և այլ հոգեակտիվ նյութերի համակցված գործածման հետևանքով։ Ներկայումս ժուժկալություն գործածումը բառացող պայմաններում F19.2» ախտորոշմամբ, հարկադիր բուժման կարիք չունի։ Ա. Խաչատուրյանի կյանքի և դաստիարակության պայմանները բարվոք չեն, հոգեկան զարգացման աստիճանը և ընդհանուր զարգացման վիճակը` ոչ բավարար։
Ամբաստանյալ Ա. Խաչատուրյանն իրեն վերագրվող արարքը կատարել է անչափահաս` 16 տարեկան հասակում, նախկինում դատված չի եղել։

2. Ամբաստանյալ Դանիել Դավիթի Բեգլարյանը ծնվել է 1998թ. մայիսի 10-ին, Երևանում, մինչև կալանավորվելը բնակվել է ծնողների և քրոջ հետ միասին։ Դ. Բեգլարյանի դաստիարակությամբ և խնամքով զբաղվել են հայրը` Դավիթ Բեգլարյանը, մայրը` Մարինա Բեգլարյանը։ Դ. Բեգլարյանի ընտանիքը բավարար չափով նյութապես ապահովված չէ` որպես նպաստառու օգտվում են «Փարոս» համակարգից։ Դ. Բեգլարյանի կյանքի և դաստիարակության պայմանները բարվոք չեն, հոգեկան զարգացման աստիճանը և ընդհանուր զարգացման վիճակը բավարար է։
Ամբաստանյալ Դ. Բեգլարյանն իրեն վերագրվող արարքը կատարել է անչափահաս` 17 տարեկան հասակում, նախկինում դատված չի եղել։


Ապացույցների հետազոտում և գնահատում

Դատարանի կողմից հաստատված հանգամանքներն հիմնավորվում են հետևյալ ապացույցներով.
Տուժող Լիդա Գագիկի Հակոբյանի ցուցմունքներով այն մասին, որ 2015թ. սեպտեմբերի 20-ին, ժամը 20։30-ի սահմաններում իր ընկերուհի Ռուզաննա Ռուստամի Աբրահամյանի հետ քայլել են դեպի Երևան քաղաքի Տիգրան Մեծի պողոտայում գտնվող իր աշխատավայր։ Քայլելու ընթացքում, «Գուդվին» բուքմեյքերական գրասենյակի մոտ նկատել է երկու տղաների, ովքեր «Սիլաչի» հյուրանոցի կողմից քայլել են իրեն ընդառաջ։ Դեռևս բավարար լուսավորություն է եղել և իր տեսադաշտում գտնվող անձինք տեսանելի են եղել։ Այդ տղաները եղել են մուգ հագուստներով։ Հասնելով իրենց` նրանցից մեկը` ամբաստանյալ Դ. Բեգլարյանը, կանգնել է իր դիմաց, իսկ մյուսը` ամբաստանյալ Ա. Խաչատուրյանը, անսպասելիորեն հափշտակել է իր ձախ ձեռքում գտվող, 25.000 ՀՀ դրամ արժողությամբ դրամապանակը, որում եղել է 130.000 ՀՀ դրամ գումար։ Դրանից հետո Ա. Խաչատուրյանը վազելով անցել է փողոցը։ Իր դիմաց կանգնած ամբաստանյալ Դ. Բեգլարյանի ռեակցիան չի նկատել։ Իրեն թվացել է, որ Դ. Բեգլարյանն ինչ-որ բան է ցանկանում հարցնել իրենից։ Այնուհետև Դ. Բեգլարյանը նույնպես փախուստի է դիմել, սակայն նրա ոտքը սայթաքել և նա վայր է ընկել, որից հետո նա ոտքի կանգնելով` շարունակել է փախչել։
Իր կարծիքով եթե Դ. Բեգլարյանի ցանկությունը լիներ դրամապանակը հափշտակելու համար նպաստավոր պայմաններ ստեղծելը` ապա նա նույնպես անմիջապես կփախչեր։ Հնարավոր է նաև, որ Դ. Բեգլարյանը կանգնելով իր առջև` փորձել է արգելափակել իր ճանապարհը։
Քրեական գործի քննության ընթացքում, ամբաստանյալ Դ. Բեգլարյանի ծնողների կողմից, իրեն պատճառված վնասը հատուցվել է։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 162-164, 196-198, 265-266, հատոր 2, գ.թ. 80, 81, 231-232/
Վկա Ռուզաննա Ռուստամի Աբրահամյանի ցուցմունքներով այն մասին, որ հանդիսանում է տուժող Լ. Հակոբյանի ընկերուհին։
2015թ. սեպտեմբերի 20-ին, ժամը 19։00-ի սահմաններում այցելել է Երևան քաղաքի Տիգրան Մեծի պողոտայի թիվ 18/1 հասցեում գտնվող Լ. Հակոբյանի աշխատավայր։ Որոշ ժամանակ գրասենյակում զրուցելուց հետո որոշել են գնալ Երևան քաղաքի Տիգրան Մեծի պողոտայում գործող «Տաշիր պիցցա» արագ սննդի կենտրոն և այդ նպատակով ժամը 19։30-ի սահմաններում դուրս են եկել գրասենյակից։
Երբ քայլելով հասել են Երևան քաղաքի Խորենացու փողոց` նկատել են իրենցից շուրջ 15 մետր հեռավորության վրա ընդառաջ քայլող երկու տղաների։ Հասնելով իրենց` նրանցից մեկը, ով ավելի բարձրահասակ և թիկնեղ է եղել և հետագայում պարզվել է, որ նա ամբաստանյալ Դ. Բեգլարյանն է` կանգնել է Լ. Հակոբյանի դիմաց, այնպես, որ վերջինս չի կարողացել առաջ շարժվել, իսկ մյուսը` ով ցածրահասակ և նիհարակազմ է եղել և հետագայում պարզվել է, որ նա ամբաստանյալ Ա. Խաչատուրյանն է` անսպասելիորեն և արագ Լ. Հակոբյանի ձեռքից խլել է նրա դրամապանակը։ Դրանից հետո այդ տղաները դիմել են փախուստի` «Ռոսսիա» կինոթատրոնի ուղղությամբ։ Լ. Հակոբյանն աղմկել է և օգնության կանչել։ Այդ ժամանակ «Պիցցա Դի Ռոմա»-ից դուրս է եկել մի երիտասարդ և փորձել բռնել փախուստի դիմած անձանց, սակայն դա նրան չի հաջողվել։ Ինքը նույնպես փորձել է հետապնդել այդ տղաներին, սակայն նրանց բռնել չի կարողացել։
Հաստատ հիշում է, որ ամբաստանյալներից Ա. Խաչատուրյանը հափշտակել է Լ. Հակոբյանի դրամապանակը, իսկ Դ. Բեգլարյանը կանգնել է Լ. Հակոբյանի դիմաց։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 237-239, 267, 263-264, հատոր 2, գ.թ. 78, 79, 231/
Անչափահաս ամբաստանյալ Ա. Խաչատուրյանը նախաքննության և դատական քննության ընթացքում առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չի ճանաչել, օգտվելով իր դատավարական իրավունքներից` հրաժարվել է ցուցմունքներ տալուց և հարցերին պատասխանելուց։
Դատարանում անչափահաս ամբաստանյալ Ա. Խաչատուրյանը հայտնել է, որ վերագրվող արարքն ինքը չի կատարել։ Տուժողի դրամապանակը հափշտակված լինելու մասին ոչինչ հայտնել չի կարող, քանի որ դրա հետ ինքն ու Դ. Բեգլարյանը որևէ առնչություն չունեն։ Իրեն ճանաչման են բերել ձեռնաշղթայով և տուժողը դա տեսել է։ Իր հետ միասին ճանաչման ներկայացվողներն իրենից տարբերվել են։ Մինչև տուժողի հետ առերես հարցաքննվելը` տուժողն անմիջապես իրեն է մատնացույց արել։ Տուժողին հարցաքննելիս մոռացել է հայտել, որ նա մինչև առերես հարցաքննություն կատարելն իրեն տեսել է միջանցքում, ձեռնաշղթաները` ձեռքին։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 195, 222, հատոր 2, գ.թ. 259, 296/
Ամբաստանյալ Դանիել Դավիթի Բեգլարյանը նախաքննության ընթացքում առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չի ճանաչել և օգտվելով իր դատավարական իրավունքներից` հրաժարվել է ցուցմունքներ տալուց և հարցերին պատասխանելուց։
Դատաքննության սկզբում ամբաստանյալ Դ. Բեգլարյանն առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չի ճանաչել և ցուցմունք է տվել այն մասին, որ 2015թ. սեպտեմբերի 20-ին, ժամը 20։30-ի սահմաններում ինքը և Ա. Խաչատուրյանը գտնվել են Երևան քաղաքի Տիգրան Մեծի պողոտայում։ Այդտեղ տեսել է Լ. Հակոբյանին և Ռ. Աբրահամյանին։ Ինքը մոտեցել է Լ. Հակոբյանին, որպեսզի ժամ հարցնի, իսկ Արմենը վազելով անցել է փողոցը, որպեսզի ծխախոտ գնի։ Լ. Հակոբյանը բղավել է «դրամապանակս»։ Այդ պատճառով ինքը խառնվել է իրար և վազել։ Իրենք կողոպուտ չեն կատարել։
Դատական քննության ընթացքում Դ. Բեգլարյանը հայտարարեց, որ իրականում Ա. Խաչատուրյանը դրամապանակ չի հափշտակել։ Տուժողի դրամապանակն ինքն է գողացել։ Ա. Խաչատուրյանն այդտեղ է եղել, սակայն ոչ մի բանի հետ կապ չի ունեցել։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 2, գ.թ. 143, 304/
Անձին ճանաչման ներկայացնելու մասին 2015թ. սեպտեմբերի 24-ի արձանագրությամբ, որի համաձայն` տուժող Լիդա Հակոբյանն իրեն ճանաչման ներկայացված անձանցից ճանաչել է շարքի չորրորդ տեղում կանգնած Ա. Խաչատուրյանին և հայտարարել է, որ նրան ճանաչել է աչքերից, ծնոտից, դեմքից, հագուստից (սև մայկայից), կառուցվածքից, հոնքերից, քթի ձևից, ճակատի նեղությունից, սուր դեմքից և նա հանդիսանում է իր գույքը բացահայտ հափշտակած անձը։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 196-198/
Անձին ճանաչման ներկայացնելու մասին 2015թ. հոկտեմբերի 06-ի արձանագրությամբ, որի համաձայն վկա Ռուզաննա Աբրահամյանն իրեն ճանաչման ներկայացված անձանցից ճանաչել է շարքի` ձախ կողմից առաջին տեղում կանգնած Ա. Խաչատուրյանին և հայտարարել է, որ նրան ճանաչել է դեմքից, կառուցվածքից և աչքերից։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 263-264/
Անձին լուսանկարով ճանաչման ներկայացնելու մասին 2015թ. նոյեմբերի 21-ի արձանագրությամբ, որի համաձայն` վկա Ռուզաննա Աբրահամյանին ներկայացվել է չորս անձի լուսանկար։ Ռ. Աբրահամյանն իրեն ներկայացված լուսանկարներից ճանաչել է ձախից երկրորդ լուսանկարում պատկերված անձին` Դ. Բեգլարյանին և հայտարարել է, որ նշված անձը 2015թ. սեպտեմբերի 20-ին, ժամը 20։30-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Տիգրան Մեծի պողոտայում գտնվող բուքմեյքերական գրասենյակի մոտ կանգնել է իր ընկերուհի Լ. Հակոբյանի դիմաց և փակել նրա ճանապարհը։ Դրանից հետո մյուս երիտասարդը խլել է Լ. Հակոբյանի ձեռքի դրամապանակը և նրանք դիմել են փախուստի։ Լուսանկարով ճանաչման ներկայացված անձին ճանաչել է մազերի կտրվածքից, աչքերի ձևից և գույնից, շրթունքներից և քթից։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 2, գ.թ. 79/
Անձին լուսանկարով ճանաչման ներկայացնելու մասին 2015թ. նոյեմբերի 21-ի արձանագրությամբ, որի համաձայն` տուժող Լիդա Հակոբյանին ներկայացվել են չորս անձի լուսանկար։ Լ. Հակոբյանն իրեն ներկայացված լուսանկարներից ճանաչել է ձախից առաջին լուսանկարում պատկերված անձին` Դ. Բեգլարյանին և հայտարարել է, որ նշված անձը 2015թ. սեպտեմբերի 20-ին, ժամը 20։30-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Տիգրան Մեծի պողոտայում գտնվող բուքմեյքերական գրասենյակի մոտ կանգնել է իր դիմաց, որից հետո մյուս երիտասարդը հափշտակել է իր ձեռքի դրամապանակը և նրանք դիմել են փախուստի։ Լուսանկարով ճանաչման ներկայացված անձին ճանաչել է մազերից, շրթունքներից, հոնքերից և աչքերից։
/դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 2, գ.թ. 81/

Դատարանի իրավական վերլուծությունները.

Վերլուծելով ամբաստանյալներ Արմեն Խաչատուրյանի և Դանիել Բեգլարյանի ցուցմունքները, համադրելով դրանք քրեական գործի դատական քննությամբ ձեռք բերված և հետազոտված ապացույցների հետ, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, իրենց համակցության մեջ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ, դատարանը գտնում է հետևյալը.
Ամբաստանյալներ Ա. Խաչատուրյանի և Դ. Բեգլարյանի դատաքննական ցուցմունքները` Լիդա Հակոբյանին պատկանող դրամապանակը բացահայտ հափշտակելու հետ առնչություն չունենալու մասին, իրականությանը չեն համապատասխանում, արժանահավատ չեն, քրեական պատասխանատվությունից և պատժից խուսափելու նպատակ են հետապնդում և հերքվում է վերոհիշյալ ապացույցներով։
Վերոհիշյալ վերլուծությունների արդյունքում դատարանը գտնում է նաև, որ ամբաստանյալ Արմեն Ռոբերտի Խաչատուրյանի կողմից, նրա մեղավորությամբ, մի խումբ անձանց կողմից նախնական համաձայնությամբ կողոպուտ կատարելն ապացուցված է, նրա արարքը ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին։
Ապացուցված է նաև ամբաստանյալ Դանիել Դավիթի Բեգլարյանի կողմից, նրա մեղավորությամբ, մի խումբ անձանց կողմից նախնական համաձայնությամբ կողոպուտ կատարելը, նրա արարքը նույնպես ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին։
Քննելով ամբաստանյալներից յուրաքանչյուրի կատարած հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, բնույթը, նրանց անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները, ինչպես նաև պատժի անհատականացման հարցը` դատարանը գտնում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածի համաձայն`
«Միայն ապացույցների հիման վրա են հաստատվում`
(…)
5) քրեական օրենքով նախատեսված պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ խստացնող հանգամանքները.
(…)»։
Ընդ որում, անձի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների գնահատումը յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս հնարավորություն է տալիս դատարանին պատկերացում կազմել հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանի, բնույթի, ինչպես նաև հանցավորի անձնավորության մասին և յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատականացնել պատիժը։ Պատժի անհատականացման կարևորությունն այն է, որ դա լուրջ երաշխիք է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված՝ պատժի նպատակների իրականացման համար։ Հետևաբար, դատարանն անհրաժեշտ է համարում բազմակողմանի հետազոտել ամբաստանյալների պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներն են` (…)
2) հանցանք կատարելու պահին հանցավորի անչափահաս լինելը,
(…)
10) (…) հանցագործությամբ պատճառված գույքային և բարոյական վնասը կամովին հատուցելը կամ վերացնելը, տուժողին պատճառված վնասը հարթելուն ուղղված այլ գործողությունները։»։
Ուսումնասիրելով ամբաստանյալներից յուրաքանչյուրի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, ամբաստանյալ Արմեն Ռոբերտի Խաչատուրյանի նկատմամբ, նրա կատարած հանցագործության համար պատիժ նշանակելիս` դատարանը հաշվի է առնում հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, հանցավորի անձը, այն, որ նա նախկինում դատված չի եղել, իրեն վերագրվող արարքը կատարել է տասնվեց տարեկան հասակում։
Դատարանը հաշվի է առնում նաև, որ Ա. Խաչատուրյանի ծնողներն ամուսնալուծված են։ Նա բնակվել է հարազատ հոր, պապի և եղբոր հետ միասին։ Նրա խնամքով և դաստիարակությամբ զբաղվել է հայրը` Ռ. Խաչատուրյանը։ Ա. Խաչատուրյանի կյանքի և դաստիարակության պայմանները բարվոք չեն, հոգեկան զարգացման աստիճանը և ընդհանուր զարգացման վիճակը` ոչ բավարար։ Ա. Խաչատուրյանը վատառողջ է` տառապում է «Հոգեկան և վարքային խանգարումներ թմրանյութերի և այլ հոգեակտիվ նյութերի համակցված գործածման հետևանքով։ Ներկայումս ժուժկալություն գործածումը բառացող պայմաններում F19.2» ախտորոշմամբ, հարկադիր բուժման կարիք չունի։
Որպես ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք դատարանը հաշվի է առնում հանցանք կատարելու պահին հանցավորի անչափահաս` տասնվեց տարեկան լինելը։
Ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանք առկա չէ։
Ամբաստանյալ Դանիել Դավիթի Բեգլարյանի նկատմամբ, նրա կատարած հանցագործության համար պատիժ նշանակելիս` դատարանը հաշվի է առնում հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, հանցավորի անձը, այն, որ նա նախկինում դատված չի եղել, իրեն վերագրվող արարքը կատարել է տասնյոթ տարեկան հասակում։
Դատարանը հաշվի է առնում նաև, որ Դ. Բեգլարյանը բնակվել է հարազատ հոր, մոր և քրոջ հետ միասին։ Նրա խնամքով ու դաստիարակությամբ զբաղվել են հայրը` Դավիթ Բեգլարյանը և մայրը` Մարինա Բեգլարյանը։ Դ. Բեգլարյանի ընտանիքը բավարար չափով նյութապես ապահովված չէ` որպես նպաստառու օգտվում են «Փարոս» համակարգից։ Դ. Բեգլարյանի կյանքի և դաստիարակության պայմանները բարվոք չեն, հոգեկան զարգացման աստիճանը և ընդհանուր զարգացման վիճակը բավարար է։
Որպես նրա պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք դատարանը հաշվի է առնում հանցանք կատարելու պահին հանցավորի անչափահաս` տասնյոթ տարեկան լինելը և հանցագործությամբ տուժողին պատճառված գույքային վնասը կամովին հատուցած լինելը։
Ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանք առկա չէ։
Քննելով ամբաստանյալներից յուրաքանչյուրի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հարցը` դատարանը գտնում է հետևյալը.
ՀՀ Սահմանադրության 71-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…)
2. Օրենքով սահմանված պատիժը, ինչպես նաև նշանակված պատժատեսակը և պատժաչափը պետք է համաչափ լինեն կատարված արարքին»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն`
«Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները։
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով։
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Կարեն Տիգրանի Հարությունյանի վերաբերյալ ՎԲ-201/07 քրեական գործով վերլուծելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի մի շարք դրույթներ, մասնավորապես` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածները` 2007թ. նոյեմբերի 30-ին կայացված որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները.
«4. (…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները։ Սոցիալական արդարությունը վերականգնելու նպատակը բխում է արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի բովանդակությունից։ Այն սահմանում է, որ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի, համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։ Սոցիալական արդարության վերականգնումը հնարավոր է, եթե հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակվի այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ ու բավարար է նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։
Պատիժ նշանակելու արդարության սկզբունքը դրսևորվում է օրենքով նախատեսված մի շարք պահանջներով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ։ Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ պատժի տեսակը և չափը որոշվում է հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով։ Պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով, հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար։ (…)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 85-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Անչափահասները քրեական պատասխանատվության են ենթարկվում, և նրանց նկատմամբ պատիժ է նշանակվում սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան` հաշվի առնելով սույն բաժնում նախատեսված կանոնները»։
Նույն օրենսգրքի 90-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Անչափահասի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս հաշվի են առնվում նրա կյանքի և դաստիարակության պայմանները, հոգեկանի զարգացման աստիճանը, առողջության վիճակը, անձի այլ առանձնահատկությունները, ինչպես նաև նրա վրա այլ անձանց ազդեցությունը»։
«Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին» միջազգային դաշնագրի 24-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Յուրաքանչյուր երեխա, առանց ռասայի, մաշկի գույնի, սեռի, լեզվի, կրոնի, ազգային կամ սոցիալական ծագման, գույքային վիճակի կամ ծննդի հատկանիշով որևէ խտրականության, իրավունք ունի իր ընտանիքի, հասարակության և պետության կողմից պաշտպանության այնպիսի միջոցների, որոնք անհրաժեշտ են նրան որպես մանկահասակի»։
«Երեխայի իրավունքների մասին» ՀՀ օրենքի 8-րդ հոդվածի 1-ին պարբերության համաձայն`
«Յուրաքանչյուր երեխա ունի ֆիզիկական, մտավոր և հոգևոր լիարժեք զարգացման համար անհրաժեշտ կենսապայմանների իրավունք»։
«Անչափահասների նկատմամբ արդարադատություն իրականացնելու վերաբերյալ» ՄԱԿ-ի նվազագույն ստանդարտ կանոնների («Պեկինյան կանոններ») 5-րդ կետի համաձայն`
«Անչափահասների վերաբերյալ արդարադատության համակարգը ուղղված է առաջին հերթին անչափահասի բարեկեցության ապահովմանը, որպեսզի անչափահաս իրավախախտների վրա ազդեցություն գործող ցանկացած միջոց միշտ համաչափ լինի ինչպես իրավախախտի անհատական առանձնահատկություններին, այնպես էլ իրավախախտման հանգամանքներին»։
«Պեկինյան կանոնների» 17.1-րդ կետի համաձայն`
«Ներգործության միջոցների ընտրության ժամանակ իրավասու մարմինը պետք է ղեկավարվի հետևյալ սկզբունքներով.
ա) ներգործության միջոցները միշտ պետք է համարժեք լինեն ոչ միայն իրավախախտման հանգամանքներին և ծանրությանը, այլև անչափահասի դրությանը և պահանջներին, ինչպես նաև հասարակության պահանջներին.
բ) անչափահասի անձնական ազատության սահմանափակման մասին որոշումը պետք է ընդունվի միայն հարցի մանրազնին քննարկումից հետո, և սահմանափակումը հնարավորության սահմաններում պետք է հասցնել նվազագույնի. (…)»։
«Պեկինյան կանոնների» 19.1-րդ կետի համաձայն`
«Անչափահասին որևէ ուղղիչ հիմնարկում ներփակելը միշտ պետք է ծայրահեղ միջոց լինի, անհրաժեշտ նվազագույն ժամկետի համար կիրառված»։
«Երեխայի իրավունքների մասին» ՄԱԿ-ի կոնվենցիայի 37-րդ հոդվածի համաձայն`
«Մասնակից պետությունները ապահովում են, որ. (...)
(բ) ոչ մի երեխա չզրկվի ազատությունից անօրինական կամ կամայական կերպով։ Երեխայի ձերբակալությունը, կալանքը կամ ազատազրկումն իրականացվում են համաձայն օրենքի և գործադրվում են միայն որպես ծայրահեղ միջոց և որքան հնարավոր է` կարճ ժամանակամիջոցով, (...)»։
«Ազատազրկված անչափահաս անձանց պաշտպանության վերաբերյալ» ՄԱԿ-ի կանոնների («Հավանայի կանոններ») 2-րդ կետը սահմանում է.
«Անչափահասին ազատությունից զրկելը պետք է կիրառվի որպես ներգործության ծայրահեղ միջոց՝ անհրաժեշտ նվազագույն ժամկետով։ Այն պետք է սահմանափակվի բացառիկ դեպքերում։ Պատժի ժամկետը պետք է որոշվի դատական մարմնի կողմից` չբացառելով նրան վաղաժամկետ ազատելու հնարավորությունը»։
«Երեխաների իրավունքների մասին» Նյու-Յորքի 1989թ. նոյեմբերի 20-ի կոնվենցիայի (Հայաստանի Հանրապետության կողմից վավերացվել է 1992թ. հունիսի 1-ին) 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Երեխաների նկատմամբ բոլոր գործողություններում, անկախ այն բանից, թե դրանք ձեռնարկվում են սոցիալական ապահովության հարցերով զբաղվող պետական կամ մասնավոր հիմնարկների, դատարանների, վարչական կամ օրենսդրական մարմինների կողմից, առաջնահերթ ուշադրություն է դարձվում երեխայի շահերի առավել ապահովմանը։»։
Նույն կոնվենցիայի 40-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Մասնակից պետությունները ճանաչում են մեղադրվող կամ քրեական օրենսդրությունը խախտած համարվող յուրաքանչյուր երեխայի իրավունքը` արժանանալու այնպիսի վերաբերմունքի, որը նպաստում է նրա արժանապատվության և նշանակալիության զգացումի զարգացմանը, երեխայի մեջ ամրապնդում է հարգանքը մարդու իրավունքների և ուրիշների հիմնարար ազատությունների նկատմամբ, և որի դեպքում հաշվի է առնվում երեխայի տարիքը և հասարակության մեջ նրա վերաինտեգրացման և հետագա դրական դեր խաղալուն նպաստելու ցանկալիությունը։ (…)
4. Անհրաժեշտ է այնպիսի բազմազան միջոցառումների առկայությունը, ինչպիսիք են խնամքի, խնամակալության և հսկողության մասին հրամանները, խորհրդատվական ծառայությունները, փորձաշրջանի նշանակումը, դաստիարակությունը, կրթական և մասնագիտական պատրաստության ծրագրերը և առանձին հաստատություններում խնամքի այլընտրանքային այլ ձևեր, որոնք ապահովում են երեխայի նկատմամբ նրա բարեկեցությանը, ինչպես նաև դրությանն ու հանցագործության բնույթին համապատասխանող վերաբերմունք։»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերլուծելով մեջբերված դրույթները` ԵԱՆԴ/0094/01/13 քրեական գործով 2015թ. օգոստոսի 28-ին կայացված որոշման 13-րդ, 14-րդ և 15.1-րդ կետերում արձանագրել է, որ.
«13. (…) անչափահասները, պայմանավորված իրենց տարիքային և սոցիալ-հոգեբանական առանձնահատկություններով, ունեն հատուկ հոգածության և խնամքի կարիք, ուստի արդարադատություն իրականացնելիս պետք է հաշվի առնել ձեռնարկվող միջոցառումների հնարավոր ազդեցությունը նրանց բարեկեցության վրա։ Մասնավորապես, կիրառվող ներգործության միջոցների ընտրությունը պետք է պայմանավորված լինի ոչ միայն կատարված իրավախախտման ծանրությամբ, այլև անձի անհատական առանձնահատկություններով։ Հասարակությունից մեկուսացնելու հետ կապված պատժատեսակները անչափահասների նկատմամբ պետք է կիրառվեն որպես ծայրահեղ միջոց` հնարավոր նվազագույն ժամկետներով և սահմանափակ ու բացառիկ դեպքերում, քանի որ ի տարբերություն չափահասների` ազատազրկման բացասական հետևանքները նրանց վրա ավելի մեծ ազդեցություն են թողնում։
14. (…) ՀՀ քրեական օրենսդրությունում անչափահասների նկատմամբ քրեական պատասխանատվության և պատժի հատուկ կանոնների նախատեսումը մարդասիրության սկզբունքի կարևորագույն դրսևորումներից է։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 5-րդ բաժնում նախատեսված են պատժի տեսակների սահմանման և դրանց նշանակման, քրեական պատասխանատվությունից և պատժից ազատելու, պատժի կրումից պայմանական վաղաժամկետ ազատելու, վաղեմության ժամկետները հաշվելու և դատվածության մարման հատուկ պայմաններ, որոնք էականորեն բարելավում են անչափահասի վիճակը և լրացուցիչ երաշխիքներ սահմանում նրա իրավունքների պաշտպանությունն ապահովելու համար։ Բացի այդ, անձի տարիքից բխող հոգեկան առանձնահատկություններով պայմանավորված` հանցանք կատարելու պահին հանցավորի անչափահաս լինելն (14-18 տարեկան) ինքնին քրեական օրենսգրքում նախատեսված է որպես մեղմացուցիչ հանգամանք։
Անչափահասի նկատմամբ պատժի տեսակ և չափ ընտրելիս ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից (օրինականության, արդարության և պատասխանատվության անհատականացման, մարդասիրության սկզբունքներ) բացի (պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների վերաբերյալ մանրամասն տե՛ս Նարեկ Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի որոշման 14-21-րդ կետերը), դատարանը պարտավոր է ղեկավարվել նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 90-րդ հոդվածով սահմանված կանոններով։ Այսպես` հանցագործության` հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի (մեղքի ձևը և տեսակը, պատճառված վնասի չափը, հանցագործության հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, նպատակներն ու շարժառիթները և այլն), հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հետ մեկտեղ դատարանը պատիժ նշանակելիս պետք է հատկապես հաշվի առնի`
1) անչափահասի կյանքի և դաստիարակության պայմանները (ընտանեկան դրությունը, ծնողների և ընտանիքի այլ անդամների հետ հարաբերությունների բնույթը, նյութական վիճակը, կրթությունը, աշխատանքը և այլն),
2) հոգեկանի զարգացման աստիճանը (հուզական ոլորտը, որոշակի իրադրությունում ճիշտ կողմնորոշվելու և իր գործողությունները ղեկավարելու ունակությունը, ինտելեկտի մակարդակը և այլն),
3) առողջության վիճակը (մտավոր և ֆիզիկական առողջության վերաբերյալ առկա տվյալները),
4) անձի այլ առանձնահատկությունները (հետաքրքրությունների շրջանակը, աշխատանքի, կրթության, իրավական և բարոյական նորմերի նկատմամբ վերաբերմունքը և այլն),
5) նրա վրա այլ անձանց ազդեցությունը (նրանց միջև առկա հարաբերությունների բնույթը, անչափահասին հանցագործության մղելու եղանակներն ու միջոցները` ֆիզիկական կամ հոգեկան բռնություն, հարկադրանք, համոզում, խաբեություն և այլն)։
Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ վերը թվարկված հանգամանքները ենթակա են բազմակողմանի հետազոտման անչափահասների վերաբերյալ յուրաքանչյուր գործով։ Միայն դրանց համակողմանի վերլուծության արդյունքում դատարանը կարող է ամբողջական պատկերացում կազմել անչափահասի անձնային և տարիքային առանձնահատկությունների մասին և ընտրել այնպիսի ներգործության միջոց, որն ուղղված կլինի նրա ուղղմանն ու դաստիարակությանը։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը ընդգծում է նաև, որ անչափահասի նկատմամբ կիրառվող քրեաիրավական ներգործության միջոցը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով ամրագրված պատժի ընդհանուր նպատակներից բացի (սոցիալական արդարության վերականգնում, պատժի ենթարկված անձի ուղղում, հանցագործությունների կանխում), պետք է հետապնդի նաև անչափահասի հոգեկան և ֆիզիկական բնականոն զարգացման, նրա բարեկեցությունն ապահովելու հատուկ նպատակ։
(...)
15.1. Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ անչափահասների սոցիալ-հոգեբանական առանձնահատկություններով պայմանավորված` հասարակությունից նրանց երկարատև ժամկետով մեկուսացնելն արդարացված չէ, քանի որ անչափահաս տարիքում անձը հեշտությամբ է ենթարկվում շրջապատի բացասական ազդեցությանը, մեծանում է հանցավոր ենթամշակույթի տարրերը յուրացնելու հավանականությունը։ Մյուս կողմից նրանք, ի տարբերություն չափահասների, ավելի հեշտ են ենթարկվում պատժի ուղղիչ ազդեցությանը։ Հետևաբար դատարանը նախ և առաջ պետք է քննարկի ազատությունից զրկելու հետ չկապված պատժատեսակի նշանակման հնարավորությունը։ Որոշակի ժամկետով ազատազրկումը` որպես անչափահասների նկատմամբ կիրառվող ամենախիստ պատժատեսակ, պետք է նշանակվի միայն բացառիկ դեպքերում, երբ ներգործության որևէ այլ միջոց չի կարող դրական արդյունք ապահովել։
(...)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիան այլընտրանքային է, այն պատիժ է նախատեսում ինչպես տուգանքի, այնպես էլ ազատազրկման ձևով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 87-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Տուգանքը կիրառվում է անչափահասի ինքնուրույն վաստակի կամ այնպիսի գույքի առկայության դեպքում, որի վրա կարող է տարածվել բռնագանձում։
2. Տուգանքը նշանակվում է պատիժ նշանակելու պահին Հայաստանի Հանրապետությունում սահմանված նվազագույն աշխատավարձի տասնապատիկից հինգհարյուրապատիկի չափով»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 89-րդ հոդվածի համաձայն`
«(…) 2. Ազատազրկումն անչափահասների նկատմամբ նշանակվում է`
1) ոչ մեծ ծանրության հանցագործության համար` առավելագույնը մեկ տարի ժամկետով, իսկ միջին ծանրության հանցագործության համար` առավելագույնը երեք տարի ժամկետով. (…)
(…)»։
Պատժի տեսակների միջև ճիշտ ընտրություն կատարելու և արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գ. Մադաթյանի վերաբերյալ ԵՇԴ/0029/01/08 քրեական գործով 2009 թվականի փետրվարի 17-ի որոշման մեջ, որտեղ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները.
«13. (…) այլընտրանքային սանկցիաների միջև ընտրություն կատարելիս պատժի արդարացիության սկզբունքի ապահովման հիմնական երաշխիքը դատարանների կողմից յուրաքանչյուր գործի քննության ժամանակ այնպիսի հանգամանքների բացահայտումն է, որոնք ազդել են անձի կողմից կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի վրա։
14. Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ։
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը։
15. Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը։ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը։ (…)»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր մեկ այլ` Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի վերաբերյալ ԵԿԴ/0252/01/13 քրեական գործով 2014թ. հոկտեմբերի 31-ի որոշման 39-րդ կետում արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«(…) նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին (…)։
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա (…)
Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ` գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն (…)»։
Վերոգրյալից ելնելով, անչափահաս ամբաստանյալ Արմեն Խաչատուրյանի նկատմամբ, նրան վերագրվող հանցագործության կատարման համար պատիժ նշանակելիս` դատարանը հաշվի է առնում վերոհիշյալ իրավական ակտերում և նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները, ամբաստանյալ Ա. Խաչատուրյանի անձը` նախկինում դատված չլինելը, վատառողջ լինելը, նրան վերագրվող հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը` ամբաստանյալի կատարած արարքը միջին ծանրության հանցագործությունների շարքին դասվելը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցագործությունը կատարելուց հետո ամբաստանյալի դրսևորած վարքագիծը։
Հաշվի առնելով նաև հանցանք կատարելու պահին ամբաստանյալ Արմեն Խաչատուրյանի անչափահաս` տասնվեց տարեկան լինելը, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը և այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, դրանք համադրելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների հետ, հաշվի առնելով նաև ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող որևէ հանգամանքի բացակայությունը` դատարանը գտնում է, որ անչափահաս ամբաստանյալ Արմեն Ռոբերտի Խաչատուրյանն իր կատարած, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով նախատեսված հանցագործության համար ենթակա է պատժի այդ հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից նվազ խստի` տուգանքի ձևով, քանի որ պատիժներից առավել խիստը կիրառելու հիմքեր առկա չեն։ Բացի այդ, տուգանքի միջոցով հնարավոր կլինի ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակները և հնարավոր կլինի ապահովել անչափահասի բարեկեցությունը, նրա իրավունքների պաշտպանությունն ու նրա բնականոն զարգացումը։
Դատարանը հաշվի է առնում, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 87-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` անչափահասի նկատմամբ որպես պատիժ նշանակվող տուգանքի գումարը չի կարող գերազանցել ՀՀ-ում սահմանված նվազագույն աշխատավարձի հինգհարյուրապատիկը` 500.000 /հինգ հարյուր հազար/ ՀՀ դրամ գումարը։
Նկատի ունենալով, որ ամբաստանյալ Ա. Խաչատուրյանը 9 /ինը/ ամիս գտնվել է անազատության մեջ` դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի 5-րդ մասով սահմանված` նշանակված պատժի մեղմացման սկզբունքի կիրառմամբ, նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը պետք է մեղմացնել 200.000 /երկու հարյուր հազար/ ՀՀ դրամ գումարի չափով։
Դատարանը գտնում է, որ նշանակված պատիժն ամբաստանյալ Արմեն Խաչատուրյանը պետք է կրի, քանի որ դրան խոչընդոտող հանգամանքներ առկա չեն, պատժի կրումից նրան ազատելու վերաբերյալ բավարար հիմնավորումներ դատարանին չեն ներկայացվել։
Ամբաստանյալ Դանիել Դավիթի Բեգլարյանի նկատմամբ, նրան վերագրվող հանցագործության կատարման համար պատիժ նշանակելիս` դատարանը հաշվի է առնում վերոհիշյալ իրավական ակտերում և նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները, ամբաստանյալ Դ. Բեգլարյանի անձը` նախկինում դատված չլինելը, նրան վերագրվող հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը` ամբաստանյալի կատարած արարքը միջին ծանրության հանցագործությունների շարքին դասվելը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցագործությունը կատարելուց հետո ամբաստանյալի դրսևորած վարքագիծը, այն, որ դատարանում Դ. Բեգլարյանն ընդունելով մեղքը` զղջացել է կատարած արարքի համար, հանցագործությամբ տուժողին պատճառված գույքային վնասը կամովին հատուցել է։
Հաշվի առնելով նաև հանցանք կատարելու պահին ամբաստանյալ Դավիթ Բեգլարյանի անչափահաս` տասնյոթ տարեկան լինելը, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը և այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, դրանք համադրելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների հետ, հաշվի առնելով նաև ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող որևէ հանգամանքի բացակայությունը` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Դանիել Դավիթի Բեգլարյանն իր կատարած, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով նախատեսված հանցագործության համար ենթակա է պատժի այդ հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից նվազ խստի` տուգանքի ձևով, քանի որ պատիժներից առավել խիստը կիրառելու հիմքեր առկա չեն։ Բացի այդ` տուգանքի միջոցով հնարավոր կլինի ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակները և հնարավոր կլինի ապահովել անչափահասի բարեկեցությունը, նրա իրավունքների պաշտպանությունն ու նրա բնականոն զարգացումը։
Դատարանը հաշվի է առնում, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 87-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` անչափահասի նկատմամբ որպես պատիժ նշանակվող տուգանքի գումարը չի կարող գերազանցել ՀՀ-ում սահմանված նվազագույն աշխատավարձի հինգհարյուրապատիկը` 500.000 /հինգ հարյուր հազար/ ՀՀ դրամ գումարը։
Նկատի ունենալով, որ ամբաստանյալ Դ. Բեգլարյանը 6 /վեց/ ամիս 12 /տասներկու/ օր գտնվել է անազատության մեջ` դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի 5-րդ մասով սահմանված` նշանակված պատժի մեղմացման սկզբունքի կիրառմամբ, նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը պետք է մեղմացնել 100.000 /մեկ հարյուր հազար/ ՀՀ դրամ գումարի չափով։
Դատարանը գտնում է, որ նշանակված պատիժն ամբաստանյալ Արմեն Խաչատուրյանը պետք է կրի, քանի որ դրան խոչընդոտող հանգամանքներ առկա չեն, պատժի կրումից նրան ազատելու վերաբերյալ բավարար հիմնավորումներ դատարանին չեն ներկայացվել։
Գործով քաղաքացիական հայց չի հարուցվել, գույքային վնասի հատուցման պահանջ չի ներկայացվել, գույքի վրա կալանք դնելու մասին որոշում չի կայացվել, իրեղեն ապացույցներ առկա չեն։
Քննելով խափանման միջոցների հարցը` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալներից յուրաքանչյուրի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանավորումը ենթակա է փոփոխման, նրանցից յուրաքանչյուրի նկատմամբ որպես խափանման միջոց պետք է ընտրել չհեռանալու մասին ստորագրությունը և նրանցից յուրաքանչյուրին պետք է անհապաղ ազատել կալանքից դատական նիստի դահլիճում, քանի որ նրանցից յուրաքանչյուրի` տուգանքի ձևով պատժի դատապարտվելու պարագայում, նրանցից յուրաքանչյուրի` պատիժը կրելուց խուսափելու հավանականությունը նվազում է։
Գործով դատական ծախսերի վերաբերյալ տեղեկություններ չեն ներկայացվել։
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 134-136-րդ, 142-րդ, 144-րդ, 151-րդ, 357-360-րդ, 364-366-րդ, 369-373-րդ, 439-441-րդ և 443-րդ հոդվածներով` դատարանը

Վ Ճ Ռ Ե Ց

1. Ամբաստանյալ Արմեն Ռոբերտի Խաչատուրյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով նախատեսված հանցանքում և դատապարտել տուգանքի, նվազագույն աշխատավարձի հինգհարյուրաապատիկի` 500.000 /հինգ հարյուր հազար/ ՀՀ դրամ գումարի չափով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի 5-րդ մասով սահմանված` նշանակված պատժի մեղմացման սկզբունքի կիրառմամբ, ամբաստանյալ Արմեն Խաչատուրյանի նկատմամբ պատիժ նշանակել տուգանք` նվազագույն աշխատավարձի երեքհարյուրապատիկի` 300.000 /երեք հարյուր հազար/ ՀՀ դրամ գումարի չափով։
Ամբաստանյալ Արմեն Խաչատուրյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանավորումը փոփոխել, որպես խափանման միջոց ընտրել չհեռանալու մասին ստորագրությունը և նրան անհապաղ ազատել կալանքից դատական նիստի դահլիճում։
2. Ամբաստանյալ Դանիել Դավիթի Բեգլարյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով նախատեսված հանցանքում և դատապարտել տուգանքի, նվազագույն աշխատավարձի հինգհարյուրաապատիկի` 500.000 /հինգ հարյուր հազար/ ՀՀ դրամ գումարի չափով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի 5-րդ մասով սահմանված` նշանակված պատժի մեղմացման սկզբունքի կիրառմամբ, ամբաստանյալ Դանիել Բեգլարյանի նկատմամբ պատիժ նշանակել տուգանք` նվազագույն աշխատավարձի չորսհարյուրապատիկի` 400.000 /չորս հարյուր հազար/ ՀՀ դրամ գումարի չափով։
Ամբաստանյալ Դանիել Բեգլարյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանավորումը փոփոխել, որպես խափանման միջոց ընտրել չհեռանալու մասին ստորագրությունը և նրան անհապաղ ազատել կալանքից դատական նիստի դահլիճում։
Դատավճիռը վերաքննության կարգով կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` հրապարակվելու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում։


ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ. ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ