Հիմնական
Գործի համար:
ԵԿԴ/0036/01/16
Վիճակագրական տողի համար :
1.9
Պատասխանող
Վահան Այվազյան
Վահան Այվազյան Արթուրի
Վահան Այվազյան Արթուրի
Վահան Այվազյան
Դատավոր
Քրեական վերաքննիչ
Սերգեյ Չիչոյան
Մհեր Արղամանյան
Ռուբիկ Մխիթարյան
Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
Մեսրոպ Մակյան
Դատավոր
Քրեական վերաքննիչ
Սերգեյ Չիչոյան
Մհեր Արղամանյան
Ռուբիկ Մխիթարյան
Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
Մեսրոպ Մակյան
| Դատարան | Օր | Ժամ | Դատարանի դահլիճի համար | Ստատուս | Որոշում | Այլ նշումներ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Քրեական վերաքննիչ | 2017-10-24 | 14:00 | 2 | Կայացվել է | ||
| Կենտրոն և Նորք-Մարաշ | 2017-06-08 | 13:30 | 2 | Կայացել է | ||
| Կենտրոն և Նորք-Մարաշ | 2017-05-30 | 14:00 | 2 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Կենտրոն և Նորք-Մարաշ | 2017-05-11 | 13:00 | 2 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Կենտրոն և Նորք-Մարաշ | 2017-04-18 | 16:00 | 2 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Կենտրոն և Նորք-Մարաշ | 2016-11-30 | 12:30 | 2 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Կենտրոն և Նորք-Մարաշ | 2016-11-18 | 13:00 | 2 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Կենտրոն և Նորք-Մարաշ | 2016-11-08 | 12:30 | 2 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Կենտրոն և Նորք-Մարաշ | 2016-10-25 | 12:30 | 2 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Կենտրոն և Նորք-Մարաշ | 2016-10-06 | 16:30 | 2 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Կենտրոն և Նորք-Մարաշ | 2016-09-20 | 14:30 | 2 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Կենտրոն և Նորք-Մարաշ | 2016-09-06 | 14:30 | 2 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Կենտրոն և Նորք-Մարաշ | 2016-08-18 | 14:00 | 2 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Կենտրոն և Նորք-Մարաշ | 2016-08-10 | 16:00 | 2 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Կենտրոն և Նորք-Մարաշ | 2016-07-27 | 12:30 | 2 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Կենտրոն և Նորք-Մարաշ | 2016-07-18 | 12:30 | 2 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Կենտրոն և Նորք-Մարաշ | 2016-06-28 | 14:00 | 2 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Կենտրոն և Նորք-Մարաշ | 2016-06-09 | 16:00 | 2 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Կենտրոն և Նորք-Մարաշ | 2016-05-26 | 15:30 | 2 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Կենտրոն և Նորք-Մարաշ | 2016-05-04 | 12:00 | 2 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Կենտրոն և Նորք-Մարաշ | 2016-04-25 | 12:30 | 2 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Կենտրոն և Նորք-Մարաշ | 2016-04-08 | 14:00 | 2 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Կենտրոն և Նորք-Մարաշ | 2016-03-28 | 12:30 | 2 | Չի կայացել |
Գործ ԵԿԴ/0036/01/16
Ո Ր Ո Շ Ո Ւ Մ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ
ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ Ս. ՉԻՉՈՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ Մ. ԱՐՂԱՄԱՆՅԱՆ
Ռ. ՄԽԻԹԱՐՅԱՆ
ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` Հ. ՀԱԿՈԲՅԱՆԻ
ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ`
ՄԵՂԱԴՐՈՂ` Վ. ԴՈԼՄԱԶՅԱՆԻ
ՊԱՇՏՊԱՆ` Ռ. ՀԱԿՈԲՅԱՆԻ
ԱՄԲԱՍՏԱՆՅԱԼ` Վ. ԱՅՎԱԶՅԱՆԻ
2017 թվականի հոկտեմբերի 24-ին Երևան քաղաքում
դռնբաց դատական նիստում, վճռաբեկ վարույթի կանոններով, քննության առնելով ամբաստանյալ Վահան Այվազյանի շահերի պաշտպան Ռուբեն Հակոբյանի վերաքննիչ բողոքը` Վահան Արթուրի Այվազյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 113-րդ հոդվածի 1-ին մասով Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի հունիսի 08-ի դատավճռի դեմ
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.
2015 թվականի հուլիսի 18-ին, ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցվել է թիվ 15129115 քրեական գործը:
2015 թվականի հուլիսի 21-ին Վահան Արթուրի Այվազյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
Քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի նույն օրվա որոշմամբ մեղադրյալ Վահան Արթուրի Այվազյանի նկատմամբ հայտարարվել է հատախուզում:
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի հուլիսի 22-ի որոշմամբ մեղադրյալ Վահան Արթուրի Այվազյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել կալանավորումը երկու ամիս ժամկետով` կալանավորման սկիզբը հաշվելով նրան փաստացի արգելանքի վերցնելու օրվանից:
2015 թվականի հոկտեմբերի 27-ին Վահան Արթուրի Այվազյանը կամովին ներկայացել է ՀՀ հատուկ քննչական ծառայություն:
Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի հոկտեմբերի 28-ի որոշմամբ մեղադրյալ Վահան Արթուրի Այվազյանի նկատմամբ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 22.07.2015թ. որոշմամբ երկու ամիս ժամկետով որպես խափանման միջոց ընտրված կալանավորումը վերահաստատվել է: Կալանքի սկիզբը հաշվվել է 2015 թվականի հոկտեմբերի 27-ից:
2016 թվականի փետրվարի 12-ին մեղադրյալ Վահան Արթուրի Այվազյանին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել, լրացվել և նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 113-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
Քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի 2016 թվականի փետրվարի 18-ի որոշմամբ Սուրեն Մանուկյանի, Էդգար Սարգսյանի նկատմամբ քրեական հետապնդում չի իրականացվել` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով նախատեսված հանցակազմի բացակայության հիմքով, Վահան Այվազյանի և Արթուր Այվազյանի նկատմամբ քրեական հետապնդում չի իրականացվել` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով, իսկ Վահան Այվազյանի նկատմամբ նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 186-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցակազմի բացակայության հիմքով:
2016 թվականի մարտի 01-ին թիվ 15129115 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի` Վահան Արթուրի Այվազյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 113-րդ հոդվածի 1-ին մասով, մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան:
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի հունիսի 08-ի դատավճռով` Վահան Արթուրի Այվազյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 113-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործությունների կատարման մեջ։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով Վահան Արթուրի Այվազյանի նկատմամբ պատիժ է նշանակվել՝ ազատազրկում` 4/չորս/ տարի 6/վեց/ ամիս ժամկետով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 1-ին մասով` պատիժ է նշանակվել ազատազրկում` 1/մեկ/ տարի ժամկետով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի կարգով, հանցանքների համակցությամբ՝ նշանակված պատիժները մասնակիորեն գումարելու միջոցով՝ Վահան Արթուրի Այվազյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ է նշանակվել ազատազրկում` 5/հինգ/ տարի ժամկետով։
Վահան Արթուրի Այվազյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ կալանավորումը, թողնվել է անփոփոխ մինչև դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելը, նշանակված պատժի կրման սկիզբը հաշվվել է 2015 թվականի հոկտեմբերի 27-ից։
Վահան Արթուրի Այվազյանից հօգուտ ՀՀ պետական բյուջեի բռնագանձվել է 232.074 /երկու հարյուր երեսուներկու հազար յոթանասունչորս/ ՀՀ դրամ՝ որպես դատական ծախսեր։
Վճռել է նաև քրեական գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ տուժող Սուրեն Մանուկյանի ակնոցը, վերջինիս, ինչպես նաև տուժող Էդգար Սարգսյանի հագուստները՝ ոչնչացնել։
Դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք է բերել ամբաստանյալ Վահան Այվազյանի շահերի պաշտպան Ռուբեն Հակոբյանը:
Քրեական գործը ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան մուտք է եղել 2017 թվականի հուլիսի 14-ին:
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի 2017 թվականի հուլիսի 19-ի որոշմամբ վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և քրեական գործը նշանակվել` քննության վճռաբեկ դատարանում գործերի քննության համար սահմանված կանոններով:
Վերաքննիչ բողոքի դեմ գրավոր պատասխան չի ստացվել:
2. Գործի փաստական հանգամանքները.
Առաջին ատյանի դատարանը դատաքննությամբ ապացուցված է համարել հետևյալը.
2015 թվականի հուլիսի 18-ին, ժամը 0100-ի սահմաններում Երևան քաղաքի Արշակունյաց պողոտայի 6-րդ շենքի դիմացի հատվածում գտնվող ավտոտնակների մոտ ավտոմեքենայի կայանման հարցի շուրջ ծագած վիճաբանության ընթացքում Վահան Այվազյանն իր մոտ գտնված ծակող-կտրող շեղբ ունեցող առարկայով /հավանաբար դանակով/ դիտավորությամբ հարվածներ է հասցրել նույն շենքի բնակիչ Սուրեն Մանուկի Մանուկյանին և վերջինիս ընկերոջը` Էդգար Հակոբի Սարգսյանին` Սուրեն Մանուկյանի առողջությանը պատճառելով ձախ բազկի շրջանի կտրված, եռագլուխ մկանի վնասումով կտրված-ծակված վերքերի, արտաքին և ներքին արյունահոսությամբ զուգորդված` կրծքավանդակի և որովայնի համակցված հետորովայնամզային տարածության արյունահավաքով, ստոծանու ձախ գմբեթի, հաստ աղու, փայծաղային անկյան` աղու լուսանցք թափանցումով` թափանցող ծակված-կտրված կյանքին վտանգ սպառնացող վերքերի ձևով ծանր, իսկ Էդգար Սարգսյանի առողջությանը` կողոսկրի և որովայնի հետին պատի մկանների վնասումով` կրծքավանդակի աջ կեսի ծակած-կտրված, չթափանցող վերքերի ձևով միջին ծանրության վնաս։
3. Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.
Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում ներքոհիշյալ հիմնավորումներով:
Ամբաստանյալ Վահան Այվազյանի շահերի պաշտպան Ռուբեն Հակոբյանը վերաքննիչ բողոքում նշել է, որ վերաքննիչ բողոքը բերելու համար հիմք են դատական սխալները՝ նյութական և դատավարական իրավունքի խախտումները, որոնք ազդել են գործի ելքի վրա։
Նյութերը ձեռք են բերվել տվյալ քրեական գործով քրեական դատավարություն իրականացնելու, համապատասխան քննչական կամ այլ դատավարական գործողություն կատարելու իրավունք չունեցող անձի կողմից, քննչական կամ այլ դատավարական գործողության կատարման կարգի էական խախտմամբ։
Դատարանը հաստատել է, որ ՀՀ <<Փորձաքննությունների ազգային բյուրո>> ՊՈԱԿ-ի փորձագետ Անի Վարդանյանի կողմից կազմված դատահոգեբանական փորձագետի թիվ 15-3456 եզրակացությունն անթույլատրելի և անարժանահավատ է, քանի որ այդ գործողությունը կատարվել է դատավարական կարգի էական խախտմամբ և այդպիսի դատավարական գործողություն կատարելու իրավունք չունեցող անձի կողմից։
Հետևաբար, դատարանն իրավունք չի ունեցել այդ անթույլատրելի ապացույցի վրա հղում անելով` որևէ իրավական վերլուծություն կատարել։ Մինչդեռ դատարանը դատավճռի <<Դատարանի իրավական վերլուծությունները>> բաժնում, 38-րդ էջում վկայակոչել է այդ եզրակացության հետևությունները, այնուհետև 41-րդ էջում նշել, որ <<նշանակված երկու դատահոգեբանական փորձաքննությունների եզրակացությամբ հաստատվեց, որ ընտրված և կիրառված մեթոդները եղել են ճիշտ>>:
Ստացվում է, դատարանը մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս հիմք է ընդունել նաև նախկինում որպես անթույլատրելի գնահատված ապացույցը։
Դատարանը, գտնելով, որ դատահոգեբանական առաջին փորձաքննությունն անցկացնելիս թույլ է տրվել հիմնարար մի շարք պայմանների ու կանոնների դատավարական կարգի էական խախտումներ, այնուամենայնիվ, թիվ 15-3456 եզրակացությունը կազմած փորձագետ Անի Վարդանյանի դատաքննական ցուցմունքն ամբողջությամբ շարադրելով և ընդգրկելով դատական ակտի <<Ապացույցների հետազոտում և գնահատում>> բաժնում, որևէ դիրքորոշում չի հայտնել առ այն, որ այդ ցուցմունքն անթույլատրելի է օգտագործման համար։
Դատարանը որևէ դիրքորոշում չի արտահայտել նաև դատավճռում շարադրված <<Քննչական փորձարարություն կատարելու մասին արձանագրությունը (կից լուսանկարչական հավելվածով)>> ապացույցի թույլատրելիության վերաբերյալ պաշտպանական կողմի բարձրաձայնած հարցերին։
Թեև այդ քննչական գործողության արձանագրությամբ հաստատվել է դեպքի կոնկրետ տեղը, այսինքն դեպքի վայրը, որը Վահան Այվազյանին վերագրվող գործողություններին ճիշտ քրեաիրավական գնահատական տալու առումով չի կարող որևէ նշանակություն ունենալ, այնուամենայնիվ, հիշյալ արձանագրությունը չի կարող գնահատվել որպես թույլատրելի ապացույց և դրվել դատական ակտի հիմքում, քանի որ խախտվել են այդ քննչական գործողության կատարման դատարավարական կարգը, ինչպես նաև խախտվել է դրա արդյունքների դատավարական ամրագրումը։
Մասնավորապես, արձանագրությունը կազմվել է քննիչի անընթեռնելի ձեռագրով, գրավոր ապացույցների հետազոտման փուլում այդ արձանագրության բովանդակությունն այդպես էլ հնարավոր չի եղել ամբողջությամբ ընթերցել, հետազոտել։
Քննչական փորձարարության ընթացքում կատարվել է լուսանկարում, սակայն հայտնի չէ, թե կոնկրետ ում կողմից, նշված չէ կիրառված տեխնիկական միջոցի կարգի և պայմանների մասին, ստացված արդյունքների մասին։ Բացի այդ, տեխնիկական միջոցի կիրառման մասին քննչական գործողության մասնակիցները նախապես չեն նախազգուշացվել, ինչը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 29-րդ հոդվածի 5-րդ մասի իմպերատիվ պահանջ է։ Արձանագրության մեջ որևէ նշում առկա չէ, որ կազմվել է լուսանկարչական հավելված, լուսանկարչական հավելվածի վրա նույնպես որևէ նշում չկա, թե այն երբ է կազմվել և երբ է կցվել քրեական գործին, ինչից հնարավոր չէ պարզեր արդյոք պահպանվել է այդ փաստաթուղթը քրեական գործին կցելու ժամանակագրական կարգը, մինչդեռ դա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 30-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պարտադիր պահանջ է։ Դատարանը լուսանկարչական հավելվածը դիտել է որպես քննչական փորձարարության արձանագրությանը կից կազմված փաստաթուղթ, մինչդեռ հավելվածը ստորագրված չէ այդ քննչական գործողության պարտադիր 4 մասնակիցներից երեքի` տուժողի և ընթերակաների կողմից։
Քննչական փորձարարությունը, համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի, կատարվում է այն ժամանակ, երբ փորձեր և այլ հետազոտական գործողություններ են կատարվում, ինչը չի կատարվել տվյալ գործողության ընթացրում։
Վահան Այվազյանին առաջադրված մեղադրանքի և մեղադրական դատավճռի հիմքում ընկած ապացույցներից նրա մեղադրանքը հիմնավորող սկզբնական և ուղղակի ապացույց կարող են գնահատվել ամբաստանյալ Վահան Այվազյանի, նրա ծնողներ` վկաներ Արթուր Այվազյանի և Ռուզաննա Աթոյանի, ինչպես նաև տուժողներ Սուրեն Մանուկյանի և Էդգար Սարգսյանի ցուցմունքները, իսկ մյուս ապացույցները, այդ թվում` տուժող Սուրեն Մանուկյանի հոր` Մանուկ Մանուկյանի ցուցմունքն ածանցյալ, անուղղակի ապացույցներ են, հետևաբար, դրանք իրենց համակցությամբ, եթե անգամ արժանահավատ գնահատվեն, ապա չեն կարող համապատասխանել ապացույցների բավարարության չափանիշին։
Ուստի մեղադրանքը հաստատելու կամ հերքելու համար վճռորոշ նշանակություն ունի հենց ամբաստանյալի, վկաների (նրա ծնողների) և տուժողների հաղորդած տվյալների արժանահավատության, այն մյուս ապացույցների հետ համադրելու հարցը։
Այն հանգամանքները, որ տուժողները ստացել են մարմնական վնասվածքներ, վնասվել են նրանց հագուստները, որոնք նաև արյունոտվել են, պաշտպանական կողմը չի վիճարկում։ Ավելին, պաշտպանական կողմը նաև կասկածի տակ չի դնում, որ այդ վնասվածքներն առաջացել են Վահան Այվազյանի գործողությունների արդյունքում։ Սակայն այդ ապացույցներից և ոչ մեկը չի կարող հաստատել, որ Վահան Այվազյանը տուժողներին մարմնական վնասվածք պատճառել է դիտավորությամբ, այդ նպատակով, այլ ոչ թե հանկարծակի առաջացած հոգեկան խիստ հուզմունքի` ֆիզիոլոգիական աֆեկտի վիճակում:
Վահան Այվազյանի կողմից տուժողների առողջությանը դիտավորությամբ վնաս պատճառելը հենց այդ նպատակով, այլ ոչ թե ֆիզիոլոգիական աֆեկտի վիճակում, հաստատող ապացույցներն են բացառապես տուժող Սուրեն Մանուկյանի դատաքննական և տուժող Էդգար Սարգսյանի նախաքննական ցուցմունքների մի մասը։
Վահան Այվազյանի կողմից տուժողների առողջությանը ֆիզիոլոգիական աֆեկտի վիճակում վնաս պատճառելը հաստատող ապացույցներն են ամբաստանյալի, վկաներ Արթուր Այվազյանի և Ռուզաննա Աթոյանի ցուցմունքները, կրկնակի դատահոգեբանական հանձնաժողովային փորձաքննության եզրակացությունը, փորձագետ Խաչատուր Գասպարյանի դատաքննական ցուցմունքը, Արթուր Այվազյանի վերաբերյալ դատաբժշկական փորձաքննությունների թիվ 216, թիվ 3361/Լ և ՀՀ ԱՆ ԴԲԳԳԿ-ից ստացված եզրակացությունները։
Այսպիսով, մեղադրանքը հիմնավորող ապացույցներ են` տուժողներից մեկի նախաքննական, մյուսի դատաքննական ցուցմունքները, իսկ մեղադրանքը հերքող, այսինքն ֆիզիոլոգիական աֆեկտի վիճակը հաստատող ապացույցներ են ամբաստանյալի, երկու վկաների, փորձագետի ցուցմունքները, կրկնակի հանձնաժողովային փորձաքննության եզրակացությունը, դատաբժշկական փորձաքննությունների եզրակացությունները։ Ուստի քանակական և որակական տեսանկյունից ապացույցների համադրությունը մեղադրանքի հաստատման օգտին չէ, սակայն կայացվել է մեղադրական դատական ակտ։
Դատարանն ապացույցների, հատկապես ցուցմունքների արժանահավատության գնահատման հարցում հանգել է սխալ, խիստ սուբյեկտիվ, գործի նյութերից չբխող հետևության։
Տվյալ քրեական գործով ամբաստանյալը և նրա ծնողները, ինչպես նաև տուժողներն օբյեկտիվորեն հանդիսանում են գործով ինքնուրույն որոշակի շահեր հետապնդող անձինք։ Տուժողները նաև մտերիմ, մանկության ընկերներ են, համադասարանցիներ են եղել։ Հետևաբար, այս գործով չի կարելի կիրառել երկակի ստանդարտներ և ասել, քանի որ վկաներն ամբաստանյալի ծնողներն են, նրանց ցուցմունքները նպատակ են հետապնդում պաշտպանել որդուն, ուստի անարժանահավատ են, իսկ տուժողների ցուցմունքներն արժանահավատ են, քանի որ նրանք տուժողներ են ճանաչվել:
Դատարանի այն կարծիքը, որ ամբաստանյալը և նրա ծնողները դեպքի հանգամանքները ներկայացնում են իրենց կողմից նկարագրված փաստական հանգամանքների լույսի ներքո, ապացույցների սխալ գնահատման, հետևաբար նաև սխալ հետևության հանգելու արդյունք է և ոչ մի կապ չունի իրականության հետ։
Դատարանը նշել է. <<տուժողների` Սուրեն Մանուկյանի ու Էդգար Սարգսյանի այս պահին ունեցած շահագրգռվածությունը կասկածի տակ դնելու տրամաբանությունը պաշտպանական կողմն այդպես էլ չկարողացավ հիմնավորել դատարանում ներկայացված փաստարկներով, քանի որ չմատնանշեց, թե տուժողների կողմից գործի հանգամանքների վերաբերյալ նույն տեղեկությունները ներկայացնելու դեպքում վերջիններս ինչ շահեկան վիճակում կարող են հայտնվել կամ ընդհակառակը նախկինում ներկայացված տեղեկություններին հակասող կամ տարբերվող (պաշտպանության կողմի կարծիքով՝ իրականությանը չհամապատասխանող) տեղեկություններ տրամադրելու և այլ ցուցմունքներ տալու դեպքում վերջիններս ինչ պատասխանատվության առաջ կարող էին կանգնել այն դեպքում, երբ գործով առկա է վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից 18.02.2016թ-ին կայացված և ներկայումս չվերացված որոշում` քրեական հետապնդում չիրականացնելու մասին>>։
Նման ձևակերպում տալով դատարանը, խախտելով անմեղության կանխավարկածը, մեղադրանքը հերքելու պարտականությունը դրել է պաշտպանական կողմի վրա։
Բացի այդ, պաշտպանական կողմը համապատասխան փաստարկներ է ներկայացրել տուժողների կողմից սուտ ցուցմունքներ տալու, իրենց շահագրգռվածության վերաբերյալ, իսկ դատարանը դրանք անտեսել է առանց գործի նյութերից բխող ծանրակշիռ փաստարկներ ներկայացնելու։
Դատարանը տուժողների ցուցմունքների արժանահավատության գնահատման հարցում որոշակի հետևությունների է հանգել` հիմնվելով նախաքննական մարմնի քրեական հետապնդում չիրականացնելու մասին 2016 թվականի փետրվարի 18-ի չվերացված որոշման վրա, մինչդեռ որոշումը գործն ըստ էության քննող դատարանի համար չի կարող ունենալ նախադատելի նշանակություն։
Այդ որոշման առկայությունը չի նշանակում, որ գործն ըստ էության քննելու ընթացքում ի հայտ չեն գա կամ ձեռք չեն բերվի այնպիսի փաստական տվյալներ, որոնք էապես տարբերվեն այդ որոշման մեջ նշված փաստական հանգամանքներից և որոնք կարող են էական նշանակություն ունենալ գործի լուծման համար, այդ թվում` նույն որոշումը բեկանելու հիմք հանդիսանան։
Հետևաբար դատարանի այն պնդումը, թե քրեական հետապնդումը չիրականացնելու մասին չվերացված որոշման առկայության պայմաններում տուժողի կողմից անարժանահավատ ցուցմունքներ տալու դեպքում նրանք ինչ պատասխանատվության առաջ կարող են կանգնել, առարկայազուրկ է։
Դատարանի եզրահանգումը, որ տուժողների հայտնածը համապատասխանում է Արթուր Այվազյանի վերաբերյալ տրված դատաբժշկական փորձաքննության եզրակացության հետ, հակասում է գործում առկա տվյալներին։
Մասնավորապես, Էդգար Սարգսյանը 2015 թվականի հուլիսի 19-ի ցուցմունքում նշել է, որ ինքը և Սուրեն Մանուկյանը Վահան Այվազյանի հորը ոչ հարվածել, ոչ էլ հրել են (հատոր 1-ին, գ.թ. 61-63):
2015 թվականի նոյեմբերի 6-ին վկա Ռուզաննա Աթոյանի հետ առերեսման ժամանակ նշել է, որ Արթուր Այվազյանին չեն հարվածել, չեն հրել, ուղղակի քաշքշուկ է եղել (հատոր 2-րդ, գ.թ. 86-89)։
2015 թվականի նոյեմբերի 12-ի ցուցմունքում հայտնել է, որ ինքը ոչ մեկին չի հարվածել և հարվածելու նպատակ չի ունեցել, Արթուր Այվազյանին ձեռքերով մեկ անգամ հրել է (հատոր 2-րդ, գ.թ. 114-117):
2016 թվականի փետրվարի 5-ին Վահան Այվազյանի հետ առերեսման ժամանակ Էդգար Սարգսյանը նշել է, որ Վահան Այվազյանի հարվածից Սուրենն ընկել է և նրանց միջև քաշքշուկ է սկսել, ինքը պահում էր, որ չխփեին իրար, հրել է հորը, որ հետ կանգնի ու չխփի Սուրոյին (հատոր 3-րդ, գ.թ. 138-140)։
Նույն օրը տված լրացուցիչ ցուցմունքում Էդգար Սարգսյանը նշել է, որ Արթուր Այվազյանին հրել է աջ ձեռքով, բաց ափով, բայց չի հարվածել, ուղղակի կարող է իր հրելն ուժեղ ստացված լինի, որ նման լինի հարվածելուն (հատոր 3-րդ, գ.թ. 143)։
Նույն Սարգսյանը մեկ նշել է, որ իր հրելուց Արթուր Այվազյանը վայր չի ընկել, հետո նշել է, որ չի մտաբերում Արթուր Այվազյանը վայր է ընկել, թե ոչ, իսկ հետագայում էլ հայտնել է, որ նա վայր է ընկել։
Տուժող Սուրեն Մանուկյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ ինքը և ընկերը Վահան Այվազյանի հորը չեն հարվածել, չեն հրել։
Հիշյալ փաստական հանգամանքի մասին այդպիսի իրարամերժ և հակասական ցուցմունքները դատարանը չտեսնելու է տվել։
Տուժող Էդգար Սարգսյանի իրարամերժ, ինչպես նաև մյուս տուժողի ցուցմունքին հակասող ցուցմունքներն ակնհայտորեն հակասում են նաև Արթուր Այվազյանի վերաբերյալ դատաբժշկական փորձաքննությունների թիվ 216, թիվ 3361/Լ և ՀՀ ԱՆ ԴԲԳԳԿ-ից եզրակացություններին, որոնք, ինչպես նշել է դատարանը, անկողմնակալ մարմնից ստացված ապացույց են և ինչպես դատավարության կողմերի, այնպես էլ դատարանի կողմից կասկածի տակ չեն դրվել։
Արթուր Այվազյանի վերաբերյալ դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 2116 եզրակացությամբ և դրա լրացմամբ հաստատվել է Արթուր Այվազյանի մոտ մարմնական վնասվածքների (ոչ թե վնասվածքի) առկայությունը, որոնք ըստ փորձագետի, կարող էին առաջանալ Արթուր Այվազյանի կողմից նշված հանգամանքներում և մարմնական վնասվածքները կարող էին պատճառվել ինչպես մեկ, այնպես էլ մի քանի առարկաներով։
Լրացուցիչ դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 3361/Լ եզրակացությամբ հերքվել է տուժողներ Սուրեն Մանուկյանի և Էդգար Սարգսյանի գործով պարզաբանման ենթակա այդ հանգամանքի շուրջ տված ցուցմունքները: Փորձագետի եզրակացություններով հաստատվել է ոչ թե տուժողների ցուցմունքների անարժանահավատությունը, այլ սուտ լինելը։
Մինչդեռ դատարանը տուժողների ցուցմունքները գնահատել է որպես արժանահավատ` հղում կատարելով փորձաքննության այդ եզրակացություններին։
Տուժողների կողմից վերը նշված հանգամանքի շուրջ սուտ ցուցմունք տալը, այն է` Էդգար Սարգսյանի կողմից Արթուր Այվազյանին հրելը, այլ ոչ թե ձեռքով մեկ անգամ կրծքավանդակին հարվածելը, հաստատվել է նաև քննիչի 2016 թվականի փետրվարի 18-ի քրեական հետապնդում չիրականացնելու մասին որոշմամբ, որը սակայն դատարանը նույնպես ներկայացրել է որպես տուժողների ցուցմունքները հիմնավորող դատավարական փաստաթուղթ։ Այդ որոշման նկարագրական-պատճառաբանական մասում հստակ նշվել է, որ Էդգար Սարգսյանը մեկ անգամ հարվածել է Արթուր Այվազյանին և պատճառել մարմնական վնասվածքներ, սակայն մեկ հարվածը չի կարող գնահատվել որպես ծեծ։
Տուժողների ցուցմունքների արժանահավատության գնահատման ընթացքում դատարանը պետք է նկատի ունենար նաև այն, որ քննիչի 2016 թվականի փետրվարի 18-ի քրեական հետապնդում չիրականացննյու մասին որոշմամբ չի հաստատվել այն փաստը, որ տուժողներն իրենց հետագա ցուցմունքներում նշել են, այն է` Սուրեն Մանուկյանի <<Versace>> մակնիշի 22.000 ՀՀ դրամ արժողության ակնոցը վնասվել է Արթուր կամ Վահան Այվազյանների հարվածի հետևանքով։
Պետք է նկատի ունենալ, որ տուժող Սուրեն Մանուկյանը և Էգդար Սարգսյանն իրենց նախաքննական ցանկացած հաջորդ ցուցմունքներով որոշ հանգամանքներ փոփոխել են, հակասել են ինչպես իրենց նախորդ ցուցմունքներին, այնպես էլ միմյանց ցուցմունքներին։
Էդգար Սարգսյանի նախաքննական ցուցմունքները (բացի 19.07.2015թ. ցուցմունքի, որն անթույլատրելի է ճանաչվել), գնահատելիս դատարանը պետք է նկատի ունենար, որ դատաքննության ընթացքում չի կարողացել ապահովվել պաշտպանական կողմի հակընդդեմ հարցման (կոնֆրոնտացիայի) իրավունքը, մասնավորապես առերես հարցեր ուղղել տուժողին հենց իր ցուցմունքներում առկա հակասությունների, մյուս տուժողի ցուցմունքներին և գործի մյուս ապացույցներին հակասելու հանգամանքների շուրջ։
Թեև մինչդատական վարույթի ընթացքում մեղադրյալի և տուժող Էդգար Սարգսյանի միջև կատարվել է առերեսում, սակայն քրեական դատավարության այդ փուլում պաշտպանական կողմին հայտնի չի եղել այդ անձի նախորդ բոլոր ցուցմունքների բովանդակությունը, գործի մյուս ապացույցները, հետևաբար այդ առերեսման կատարմամբ լիարժեքորեն չի ապահովվել կողմերի <<զենքերի հավասարության>> սկզբունքը։
Տուժող Սուրեն Մանուկյանի ցուցմունքի արժանահավատության գնահատման հարցի ընթացքում չի կարող որպես չափանիշ ընդունվել նաև այն, որ վերջինս իրավապահ համակարգի աշխատակից է, ուրեմն նա չի կարող հակահասարակական կամ ոչ բարոյական արարք թույլ տալ, նաև չի կարող ոչ ճշմարտացի ցուցմունք տալ, քանի որ նա քննիչ է։
Տուժողների ցուցմունքների արժանահավատության գնահատման հարցում էական է նաև փորձագետ Խաչատուր Գասպարյանի դատաքննական ցուցմունքը, որը դատական ակտում ոչ ամբողջությամբ է նշվել, չի նշվել ցուցմունքի այն հատվածը, որը հերքում է տուժողների ցուցմունքների հիմնավոր լինելը։
Վկաներ Ռուզաննա Աթոյանի ու Արթուր Այվազյանի ցուցմունքների արժանահավատության գնահատման համար պետք է նկատի ունենալ հետևյալը, ներպետական օրենսդրության նկատմամբ գերակայություն և անմիջական գործողություն ունեցող Մարդու իրավանքների եվրոպական դատարանի նախադեպային որոշումների համաձայն՝ ցուցմունքը վիճարկելու իրավունքը տարածվում է ոչ միայն ցուցմունքի բովանդակության վրա, այլ նաև այն տվող անձի՝ արժանահավատությունը վիճարկելու հնարավորության վրա։ Ընդ որում՝ անձի ցուցմունքի բովանդակության արդյունավետ վիճարկումը շատ հաճախ կարող է կատարվել միայն ցուցմունքը տվողի անձի արժանահավատությունը վիճարկելով: Արթուր Այվազյանը և նրա կինն օրինակելի անձնավորություններ են, չկա մի այնպիսի հանգամանք, որը կարող է կասկածի տակ դնել նրանց անձի արժանահավատությունը, հետևաբար նաև նրանց ցուցմունքների արժանահավատությունը։
Ամբողջ քննության ընթացքում ամբաստանյալի, նրա հոր և մոր ցուցմունքները չեն հակասել միմյանց։
Դատարանի այն պնդումը, որ Արթուր Այվազյանի, Ռուզաննա Աթոյանի և Վահան Այվազյանի ցուցմունքներն անարժանահավատ են նաև այն պատճառով, որ վերջիններս նշել են, որ Արթուր Այվազյանը ստացել է բազմաթիվ հարվածներ, այդ թվում` և գետնին ընկած վիճակում, անարժանահավատ են, քանի որ Արթուր Այվազյանի մարմնի վրա հայտնաբերվել է ընդամենը մեկ վնասվածք, չի համապատասխանում իրականությանը, քանզի նախ` Այվազյանի մարմնի վրա, համաձայն փորձագետի եզրակացության, հայտնաբերվել են երկու մարմնական վնասվածքներ, որոնք սակայն հնարավոր չէ տարանջատել միմյանցից։ Բացի այդ, այլ վնասվածքների բացակայությունը չի կարող վկայել, որ այդ մարդուն որևէ այլ հարված չի հասցվել։
Անդրադառնալով ամբաստանյալ Վահան Այվազյանի ցուցմունքի անարժանահավատությանը, դատարանը նշել է <<(...) անարժանահավատ է համարում նաև ամբաստանյալի կողմից տրված ցուցմունքները, քանի որ վերջինս նախաքննության սկզբում հայտարարել է, որ դեպքի հանգամանքների մասին ոչինչ չի հիշում, մինչդեռ հետագայում, տվել է դեպքի վերաբերյալ մանրամասն և դատարանի համոզմամբ հարմարեցված ցուցմունքներ, բնականաբար, իրեն ձեռնտու լույսի ներքո նկարագրելով իբրև թե աֆեկտածին իրավիճակներ>>:
Դատարանի հիշյալ ձևակերպումը հարմարեցված է մեղադրական դատական ակտին` իրեն ձեռնտու լույսի ներքո, ամբաստանյալի հայտնածը ներկայացվել է ամբողջ ցուցմունքի բովանդակությունից անջատված։
Մեղադրյալ Վահան Այվազյանն առաջին ցուցմունքը տվել է 2015 թվականի հոկտեմբերի 28-ին (հատոր 2-րդ, գ.թ. 67-68), այսինքն վերջինիս կողմից կամովին ներկայանալու հաջորդ օրը։ Այդ ցուցմունքում Վահան Այվազյանը հակիրճ ներկայացրել է դեպքի հանգամանքները, այդ թվում` աֆեկտային իրավիճակը, որոնք հետագայում ավելի է մանրամասնել` չհակասելով առաջին ցուցմունքին։
Դատարանի նման եզրահանգումն անհիմն է նաև այն պատճառով, որ մեղադրյալը կարող էր նաև որևէ ցուցմունք չտալ, օգտվելով իր դատավարական կարգավիճակից և իրավունքներից, բայց հակիրճ ներկայացրել է դեպքի հանգամանքները։
Դատարանը հիշյալ հարցում կիրառել է երկակի ստանդարտներ` հօգուտ տուժող կողմի։
Ըստ դատարանի հետևության` ամբաստանյալ Վահան Այվագյանի ցուցմունքի անարժանահավատության մասին է վկայում նաև <<(...) վերջին փորձագիտական եզրակացությամբ փորձագետների կողմից արտահայտված այն միտքը, որ <<...Այզենկի անձնային հարցարան - EPQ արդյունքները համարվում են անվավեր, քանզի Վ.Այվազյանի անկեղծության սանդղակը ցածր է նորմայից, որը նշանակում է, որ նա հակված է տալ ոչ թե իրական, այս սոցիալապես ցանկալի պատասխաններ։ ... Ըստ անձի ուսումնասիրման ստանդարտացված բազմագործոն մեթոդիկա (MMPI կարճ տարբերակ) արդյունքների, փորձաքննվողի մոտ նկատվում է հակում ներկայանալ դրական, բարենպաստ կողմերով, ցուցադրելով սոցիալական նորմերի և խիստ հավատարմություն>>:
Սակայն դատարանը հաշվի չի առել փորձագետ Խաչատուր Գասպարյանի պարզաբանումն առ այն, որ հիշյալ թեստի պատասխաններն իրենք չեն համարել արժանահավատ, դրա համար էլ փորձաքննությամբ առաջադրված հարցերին պատասխանելու համար այլ մեթոդներ և թեստեր են կիրառել։
Այսպիսով, դատարանը տուժողների ցուցմունքների արժանահավատության և ամբաստանյալի ու նրա ծնողների ցուցմունքների անարժանահավատության վերաբերյալ, բացի գործի հանգամանքների վերաբերյալ կամայական և սուբյեկտիվ հետևությունների, փաստերի սխալ ներկայացման, որևիցե պատճառաբանված և ծանրակշիռ հիմնավորումներ չի բերել։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ և 113-րդ հոդվածների 1-ին մասերով մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս դատարանը հենվել է բացառապես տուժողներ Սուրեն Մանուկյանի և Էդգար Սարգսյանի իրարամերժ և հակասական ցուցմունքների վրա, ոչ հիմնավորված է գնահատել կրկնակի դատահոգեբանական հանձնաժողովային փորձաքննության եզրակացությունը` արդյունքում կայացնելով ակնհայտ անհիմև դատական ակտ։
Դատարանը որպես անթույլատրելի և անարժանահավատ է գնահատել քննիչի որոշման հիման վրա կատարված և ՀՀ <<Փորձաքննությունների ազգային բյուրո>> ՊՈԱԿ-ի փորձագետ Անի Վարդանյանի կողմից կազմված դատահոգեբանական փորձագետի թիվ 15-3456 եզրակացությունը։
Դատարանը նշանակել է կրկնակի դատահոգեբանական հանձնաժողովային փորձաքննություն, որի եզրակացության կապակցությամբ դատարանի նախաձեռնությամբ դատարան է հրավիրվել փորձագետ Խաչատուր Գասպարյանը, ով պնդել է, որ Վահան Այվազյանի պարագայում առկա է ոչ թե <<ատիպիկ>>, այլ ֆիզիոլոգիական աֆեկտ։
Դատարանը, գնահատելով հիշյալ եզրակացությունը, գտել է, որ նմանատիպ` դատահոգեբանական փորձաքննությունների եզրակացություններն իրավակիրառ պրակտիկայում, այդ թվում` նաև դատարանի համար ունեն առավելապես խորհրդատվական բնույթ և դրանք չեն կարող դիտարկվել որպես պարտադիր իրավական նշանակություն ունեցող փաստեր կամ ապացույցի տեսակներ։ Հետևաբար, դատարանը նշված եզրակացությունը պետք է դիտարկի գործով ձեռք բերված մյուս ապացույցների համատեքստում` հիմնվելով անձի ֆիզիոլոգիական աֆեկտի վիճակում գտնվելու իրական կամ ենթադրյալ փաստերի գնահատման վրա կապված նրա կողմից դեպքին նախորդող, դեպքի և դրան հաջորդող պահերին դրսևորած վարքագծի հետ։
Այնուհետև դատարանն այդ եզրակացությունը գնահատել է որպես ոչ արժանահավատ` բերելով տարբեր բնույթի հիմնավորումներ։
Դատարանը չի համաձայնվել կրկնակի դատահոգեբանական հանձնաժողովային փորձագետի եզրակացության հետ, քանի որ ամբողջությամբ արժանահավատ է գնահատել տուժողների ցուցմունքները։ Սակայն պետք է նկատի ունենալ, որ փորձագետները հիշյալ եզրակացությունը կազմելիս նույնպես հիմնվել են նաև տուժողների ցուցմունքների, նրանցից մեկի հետ փորձագիտական հարցազրույցի տվյալների վրա, որոնք նաև համադրել են գործի մյուս տվյալների, այդ թվում` ամբաստանյալի և նրա ծնողների ցուցմունքների, վերջիններիս հետ փորձագիտական զրույցի տվյալների հետ, որի արդյունքում հանգել են ճիշտ եզրահանգման։
Դատարանն արձանագրել է, որ դեպքերի այնպիսի զարգացում, որը կարող էր հիմք հանդիսանալ հաստատված համարելու, որ տուժողների դրսևորած վարքագիծն առավել քան բավարար է եղել, որպեսզի դրանք դիտարկվեն որպես նրանց կողմից դրսևորած այնպիսի բռնություն, ծաղրուծանակ, ծանր վիրավորանք, հակաիրավական կամ հակաբարոյական այլ գործողություն, որն ամբաստանյալի մոտ կարող էր առաջ բերել հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակ, չի եղել։
Վերոգրյալը դատարանի հերթական սխալ հետևությունն է: Այդ իրավիճակը զուտ գործի փաստական հանգամանքների իրավական գնահատման պրոցես չէ, այդտեղ է, որ պահանջվում են հոգեբանության բնագավառի հատուկ գիտելիքներ, որպիսիք դատարանը չունի։
Դատարանը կրկնակի դատահոգեբանական հանձնաժողովային փորձագետի եզրակացության հետևությունները, կապված ֆիզիոլոգիական աֆեկտի առկայության հետ, չի ընդունել` նշելով, որ <<տեղի ունեցած ծեծկռտուքից հետո, մինչև ամբաստանյալի ներքև իջնելն անցել է որոշակի` բավար ժամանակահատված, ինչն ինքնին կասկածի տակ է դնում ամբաստանյալի մոտ հոգեկան խիստ հուզմունքի առաջացման ու դրա արդյունքում կատարած արարքի հնարավորությունը>>։
Այսինքն ֆիզիոլոգիական աֆեկտի բացակայության հարցը դատարանը պայմանավորել է նաև որոշակի ժամանակահատված անցնելու հետ։ Մինչդեռ փորձագետ Խաչատուր Գասպարյանը պնդել է, որ սույն քրեական գործի փաստական հանգամանքներից ելնելով Վահան Այվազյանի պարագայում առկա է եղել ֆիզիոլոգիական աֆեկտը։
Տվյալ դեպքում դատարանն իրեն վերապահել է նաև դատական հոգեբանության հատուկ գիտելիքներ և Վահան Այվազյանին մեղսագրված արարքները ֆիզիոլոգիական աֆեկտի վիճակում կատարած լինել- չլինելու հարցում իրականացրել է նաև հոգեբանական չափանիշների գնահատում։
Այսպիսով, քրեական գործի քննությամբ ձեռք չեն բերվել արժանահավատ բավարար ապացույցներ` հաստատված համարելու համար, որ Վահան Այվազյանը Սուրեն Մանուկյանի կյանքի համար վտանգավոր առողջության ծանր վնաս և Էդգար Սարգսյանի առողջությանը միջին ծանրության վնաս է պատճառել դիտավորությամբ, այլ հաստատվել է, որ հիշյալ վնասվածքները Վահան Այվազյանը տուժողներին պատճառել է վերջիններիս կողմից իր հոր նկատմամբ գործադրված բռնության, հակաբարոյական այլ գործողությունների հետևանքով հանկարծակի առաջացած հոգեկան խիստ հուզմունքի ֆիզիոլոգիական աֆեկտի վիճակում, ուստի նրան մեղսագրվող արարքները համապատասխանում են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 114-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերով նախատեսված հանցակազմի հատկանիշներին։
Դատարանը պատիժ նշանակելիս թույլ է տվել նյութական և դատավարական իրավունքի մի շարք նորմերի խախտումներ։
Թեև դատարանի կողմից դատական ակտում վկայակոչվել են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասը, 48-րդ և 61-րդ հոդվածների 2-րդ մասերը, սակայն այդ իրավական նորմերի պահանջները չեն պահպանվել։
Դատարանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն, որպես ամբաստանյալ Վահան Արթուրի Այվազյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք է գնահատել <<հանցագործությունը կատարելուց հետո ՀՀ հատուկ քննչական ծառայություն ինքնակամ ներկայանալը>>։ Որպես Վահան Այվազյանի անձը դրականորեն բնութագրող հանգամանքներ հաշվի է առել այն, որ նա ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի հաշվառումներով չի անցնում, նախկինում դատված կամ որևէ այլ կերպ արատավորված չի եղել, Երևանի պետական համալսարանի Արևելագիտության ֆակուլտետի դեկանի և իրավագիտության ամբիոնի վարիչի, Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանի <<Կենտրոն-1>> համատիրության նախագահի կողմից բնութագրվում է դրականորեն, վերջինս, ինչպես հիշյալ մարմինների, այնպես էլ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության ՊԲ թիվ 42009 զորամասի հրամանատարի կողմից պարգևատրվել է պատվոգրերով։
Դատարանը նաև փաստել է, որ Վահան Այվազյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ չկան։
Դատարանի կողմից Վահան Այվազյանի նկատմամբ հինգ տարի ժամկետով ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելու անհրաժեշտության մասին հետևության հանգելը վերը նշված հանգամանքների պարագայում, խոսում է այն մասին, որ Դատարանը դատավճռում նշված քրեական օրենսգրքի համապատասխան հոդվածների պահանջները և դատական ակտում շարադրված հանգամանքները ոչ թե հաշվի է առել, այլ ուղղակի շարադրել է` դրանց որևէ իրավական գնահատական չտալով։
Դատարանը հաշվի չի առել Վահան Այվազյանի հնարավոր պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող, նրան բնութագրող գործով հաստատված հետևյալ հանգամանքերը` ամբաստանյալն երիտասարդ է` վերագրվող հանցանքները կատարելու պահին եղել է 20 տարեկան, ծառայել է Արցախում, որպես նռնակաձիգ, իրեն վերագրվող արարքները չի կատարել նախապես ականավորած, նախապատրաստված չի եղել, այլ ամբաստանյալին վերագրվող գործողությունները տեղի են ունեցել հանգամանքների պատահական զուգորդմամբ, ինչը հաստատվել է նաև քրեական գործի մինչդատական վարույթի և դատական քննության ընթացքում, վերագրվող արարքների կատարումը պայմանավորված է եղել տուժող կողմի գործողությունների հակաօրինականությամբ և հակաբարոյականաթյամբ, ինչը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 1-ին մասի 7-րդ կետում ամրագրված, գնահատման համար իմպերատիվ բնույթ կրող մեղմացնող հանգամանք է։
Բացի այդ, Վահան Այվազյանին վերագրվող արարքներից ՀՀ քրեական օրենսդրքի 113-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսվածն իր բնույթով և վտանգավորության աստիճանով հանդիսանում է միջին ծանրության հանցագործություն։
Պատիժ նշանակելիս ոչ պակաս կարևոր է նաև այն, որ տուժողներից Սուրեն Մանուկյանն ամբաստանյալի նկատմամբ որևէ բողոք չի ներկայացրել, տուժողները քաղաքացիական հայց չեն ներկայացրել։
Հիշյալ դրական բնութագրող և մեղմացնող հանգամանքների առկայության, ծանրացնող հանգամանքների բացակայաթյան պայմաններում 22 ամյա Վահան Այվազյանին 5 տարի ժամկետով ազատազրկման դատապարտելով` դատարանն անտեսել է նաև հիշյալ բնույթի հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով ՀՀ-ում ձևավորված իրավակիրառ պրակտիկան։ Դատարանն անտեսել է նաև քրեական օրենսդրության մարդասիրության (հումանիզմի) սկզբունքը։
Վահան Այվազյանի վերաբերյալ նկարագրված մեղմացնող և բնութագրող բոլոր հանգամանքներն իրենց համակցությամբ էականորեն նվազեցնում են ինչպես վերագրվող ենթադրյալ հանցագործությունների, այնպես էլ ամբաստանյալի անձի վտանգավորության աստիճանը և, պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայության պայմաններում, օբյեկտիվ հիմք են նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար։
Դատարանի կողմից Վահան Այվազյանի նկատմամբ պատիժ է նշանակվել արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներն ամրագրող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 61-րդ հոդվածների պահանջների խախտմամբ, բավարար ստուգման ու գնահատման չեն ենթարկվել գործի կոնկրետ հանգամանքները, նրա անձը բնութագրող տվյալները և պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները։ Արդյունքում ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակվել է պատիժ, որն անարդարացի է` ակնհայտ խիստ լինելու պատճառով և չի համապատասխանում նրա կատարած հանցագործության ծանրությանն ու նրա անձին, հետևաբար չի բխում պատժի նպատակներից։ Դատարանը չի կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի դրույթները, որոնք ենթակա են եղել կիրառման, ինչը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 397-րդ հոդվածով նախատեսված քրեական օրենքի ոչ ճիշտ կիրառում է և հանգեցրել է նույն օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի պահանջներին չհամապատասխանող` չհիմնավորված դատավճռի կայացմանը:
Ելնելով վերոգրյալից` պաշտպան Ռուբեն Հակոբյանը խնդրել է ամբողջությամբ բեկանել Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի թիվ ԵԿԴ/0036/01/16 քրեական գործով 2017 թվականի հունիսի 8-ի դատավճիռը և փոփոխել այն։ Ամբաստանյալ Վահան Արթուրի Այվազյանին մեղսագրվող արարքներին տալ ճիշտ քրեաիրավական գնահատական, այն է` վերջինիս մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 114-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 114-րդ հոդվածի 1-ին մասով նրան դատապարտել տուգանքի և, նկատի ունենալով, որ ամբաստանյալն արդեն իսկ 1 տարի 8 ամիս 10 օր գտնվում է կալանքի տակ, կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի 5-րդ մասի դրույթներն ու մեղմացնել նշանակված տուգանքի չափը կամ լրիվ ազատել տուգանքի ձևով պատիժը կրելուց։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 114-րդ հոդվածի 2-րդ մասով Վահան Այվազյանի նկատմամբ որպես պատիժ նշանակել ազատազրկում` ոչ ավել, քան այն ժամանակահատվածը, որի ընթացքում ամբաստանյալը գտնվել է կալանքի տակ և ազատել պատիժը կրելուց, վերացնել նրա նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը։ Եթե վերաքննիչ ղատարանը գտնի, որ ամբաստանյալ Վահան Այվազյանին մեղսագրված արարքները ճիշտ են որակված, ապա խնդրել է վիճարկվող դատական ակտը բեկանել` պատժի մասով, և Վահան Այվազյանի նկատմամբ նշանակել արդարացի, համաչափ մեղմ պատիժներ, այն է` հիշյալ հոդվածների սանկցիաներով նախատեսված նվազագույն չափով և կիրառելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի դրույթները` Վահան Այվազյանի նկատմամբ նշանակված վերջնական պատիժը պայմանականորեն չկիրառել։
4. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
Վերաքննիչ դատարանը, ստուգելով գործի փաստական հանգամանքների բացահայտման ու քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, ինչպես նաև գործը քննելիս և լուծելիս քրեադատավարական օրենքի նորմերի պահպանումը, լսելով պաշտպանության կողմի հիմնավորումները վերաքննիչ բողոքի կապակցությամբ, մեղադրողի պատասխանը, քրեական գործով ձեռք բերված յուրաքանչյուր ապացույց վերլուծելով թույլատրելիության, վերաբերելիության, իսկ ապացույցների ողջ համակցությունը` քրեական գործի լուծման համար բավարարության վերաբերյալ ՀՀ քրեադատավավարական օրենսդրության պահանջների տեսանկյունից, ներկայացված վերաքննիչ բողոքի հիմքերի ու հիմնավորումների սահմաններում վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, հանգում է հետևության, որ վերաքննիչ բողոքը պետք է բավարարել մասնակիորեն` Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը փոփոխել` պատժի մասով, հետևյալ պատճառաբանությամբ:
Քրեական պատասխանատվության հիմքն ամրագրած ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի համաձայն` քրեական պատասխանատվության միակ հիմքը հանցանք, այսինքն` այնպիսի արարք կատարելն է, որն իր մեջ պարունակում է քրեական օրենքով նախատեսված հանցակազմի բոլոր հատկանիշները:
Քրեադատավարական օրենսդրության խնդիրներն ամրագրած ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 2-րդ հոդվածի համաձայն` քրեական դատավարությունն իրականացվում է ապահովելու համար`
1) անձի, հասարակության և պետության պաշտպանությունը հանցագործությունից.
2) անձի և հասարակության պաշտպանությունը պետական իշխանության ինքնիրավ գործողություններից և չարաշահումներից` կապված իրական կամ ենթադրվող հանցավոր արարքի հետ:
Քրեական դատավարություն իրականացնող մարմինները պարտավոր են ձեռնարկել բոլոր միջոցառումները, որպեսզի իրենց գործունեության արդյունքում`
1) քրեական օրենսգրքերով չթույլատրված արարք կատարած յուրաքանչյուր ոք բացահայտվի և քրեական օրենքով նախատեսված դեպքերում և սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով պատասխանատվության ենթարկվի.
2) ոչ մի անմեղ անձ հանցանքի կատարման մեջ չկասկածվի, չմեղադրվի և չդատապարտվի.
3) ոչ ոք անօրինական և կամ առանց անհրաժեշտության չենթարկվի դատավարական հարկադրանքի միջոցների, պատժի, իրավունքների և ազատությունների այլ սահմանափակման:
Օրինականության սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը, դատարանը, ինչպես նաև քրեական դատավարությանը մասնակցող այլ անձինք պարտավոր են պահպանել Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությունը, սույն օրենսգիրքը և մյուս օրենքները:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն`
<<1. Հանցագործության համար կասկածվողը կամ մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով` դատարանի` օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով:
(…) 3. Հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա, այն պետք է հաստատվի գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ: (…) >>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը ապացույցները գնահատում են իրենց ներքին համոզմամբ, նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` քրեական դատավարությունում ոչ մի ապացույց նախապես հաստատված ապացույցի ուժ չունի: Դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը չպետք է կանխակալ մոտեցում ցուցաբերեն ապացույցներին, չպետք է դրանց որոշ մասին մյուսների նկատմամբ առավել կամ նվազ նշանակություն տան` մինչև դրանց հետազոտումը պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` քրեական գործով ապացույցներ են ցանկացած փաստական տվյալներ, որոնց հիման վրա օրենքով որոշված կարգով հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը, դատարանը պարզում են քրեական օրենսգրքով նախատեսված արարքի առկայությունը կամ բացակայությունը, այդ արարքը կասկածյալի կամ մեղադրյալի կողմից կատարելը կամ չկատարելը և մեղադրյալի մեղավորությունը կամ անմեղությունը, ինչպես նաև գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող այլ հանգամանքներ:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածի համաձայն` միայն ապացույցների հիման վրա են հաստատվում`
1) դեպքը և հանգամանքները /կատարման ժամանակը, տեղը, եղանակը և այլն/.
2) կասկածյալի և մեղադրյալի առնչությունը դեպքին.
3) հանցագործության` քրեական օրենքով նախատեսված հատկանիշները.
4) անձի մեղավորությունը քրեական օրենքով չթույլատրված արարքը կատարելու մեջ.
5) քրեական օրենքով նախատեսված պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ խստացնող հանգամանքները.
6) այն հանգամանքները, որոնցով դատավարության մասնակիցը կամ քրեական դատավարությանը մասնակցող այլ անձը հիմնավորում է իր պահանջները, եթե այլ բան նախատեսված չէ օրենքով:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 124-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` ապացուցումը` գործի օրինական, հիմնավորված և արդարացի լուծման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներ բացահայտելու նպատակով ապացույցներ հավաքելը, ստուգելը և գնահատելն է:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 126-րդ հոդվածի համաձայն` գործով հավաքված ապացույցները ենթակա են բազմակողմանի և օբյեկտիվ ստուգման` ձեռք բերված ապացույցի վերլուծության, այն այլ ապացույցների հետ համադրելու, նոր ապացույցներ հավաքելու, ապացույցների ձեռքբերման աղբյուրներն ստուգելու միջոցով:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման` վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` հետաքննության մարմնի աշխատակիցը, քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով օրենքով, ապացույցները գնահատում են ապացույցների համակցության մեջ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` <<Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը`
1) ապացուցված է արդյոք արարքը, որի կատարման մեջ մեղադրվում է ամբաստանյալը.
2) այդ արարքը համապատասխանում է արդյոք քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի նորմերի հատկանիշներին.
3) ապացուցված է արդյոք ամբաստանյալի կողմից այդ արարքը կատարելը.
4) ապացուցված է արդյոք ամբաստանյալի մեղավորությունը տվյալ հանցանքը կատարելու մեջ և, եթե այո, ապա քրեական օրենսգրքի որ հոդվածով, մասով, կետով է նախատեսված այն.
(…)
6) ենթակա է արդյոք պատժի ամբաստանյալն իր կատարած հանցանքի համար.
7) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի ամբաստանյալի նկատմամբ.
8) ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը.
(…)>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 365-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ <<Մեղադրական դատավճիռը չի կարող հիմնված լինել ենթադրությունների վրա և կայացվում է միայն այն դեպքում, երբ հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունն ապացուցված է դատական քննության ընթացքում: Հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունը կարող է համարվել ապացուցված, եթե դատարանը, ղեկավարվելով անմեղության կանխավարկածով, հիմնվելով պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դատական քննության ընթացքում գործի հանգամանքների հետազոտման արդյունքների վրա, դատաքննության ժամանակ հետազոտված հավաստի ապացույցների հիման վրա, ամբաստանյալի մեղավորության մասին չփարատվող բոլոր կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով, սույն օրենսգրքի 360 հոդվածի առաջին մասի 1-4-րդ կետերում նշված հարցերին տալիս է հաստատող պատասխաններ>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է.
<<Դիտավորությամբ մեկ ուրիշին մարմնական վնասվածք պատճառելը կամ առողջությանն այլ ծանր վնաս պատճառելը (…)
պատժվում է ազատազրկմամբ` երեքից յոթ տարի ժամկետով>>։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի համաձայն`
<<1. Դիտավորությամբ մեկ ուրիշին մարմնական վնասվածք կամ առողջությանը որևէ այլ վնաս պատճառելը, որը վտանգավոր չէ կյանքի համար և չի առաջացրել սույն օրենսգրքի 112-րդ հոդվածով նախատեսված հետևանքներ, բայց առաջացրել է առողջության տևական քայքայում կամ ընդհանուր աշխատունակության մեկ երրորդից պակաս զգալի կայուն կորուստ՝
պատժվում է կալանքով՝ մեկից երեք ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 114-րդ հոդվածի համաձայն`
<<1. Մեկ ուրիշի առողջությանը միջին ծանրության վնաս պատճառելը, որը կատարվել է տուժողի կողմից գործադրված բռնության, ծաղրուծանակի, ծանր վիրավորանքի կամ հակաիրավական, հակաբարոյական այլ գործողության (անգործության) հետևանքով հանկարծակի առաջացած հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակում կամ տուժողի կողմից դրսևորված հակաիրավական կամ հակաբարոյական պարբերական վարքագծի կապակցությամբ առաջացած երկարատև հոգեճնշող վիճակում՝
պատժվում է տուգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի հիսնապատիկից հարյուրհիսնապատիկի չափով, կամ կալանքով՝ առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով:
2. Մեկ ուրիշի առողջությանը ծանր վնաս պատճառելը, որը կատարվել է սույն հոդվածի առաջին մասում նշված հանգամանքներում՝
պատժվում է կալանքով՝ երկուսից երեք ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով>>:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Մ.Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի գործով որոշման մեջ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ <<(...) [Ք]րեադատավարական օրենքով ապացույցներին և ապացուցման գործընթացին ներկայացվող պահանջները հետևյալն են.
ա) ապացույցները պետք է պարունակեն ոչ թե գնահատողական դատողություններ, կարծիքներ, այլ կոնկրետ փաստական տվյալներ որոշակի գործողությունների, իրադարձությունների վերաբերյալ,
բ) այդ փաստական տվյալները պետք է ձեռք բերվեն օրենքով նշված աղբյուրներից և վերաբերեն կոնկրետ տվյալ գործին և ապացուցման առարկային,
գ) ապացույցները պետք է ձեռք բերվեն, ամրագրվեն և օգտագործվեն քրեադատավարական օրենքով սահմանված կարգով:
Նշված պահանջների պահպանման հետ է անմիջականորեն կապված ապացույցների թույլատրելիության և վերաբերելիության հարցի լուծումը, որն իր հերթին կազմում է ապացույցների գնահատման բաղկացուցիչ մասը:
(...) Ապացույցների գնահատումը` որպես ապացուցման գործընթացի տարր, իրենից ներկայացնում է մտավոր, տրամաբանական գործունեություն, որի արդյունքում եզրահանգում է արվում ապացույցներից յուրաքանչյուրի թույլատրելիության, վերաբերելիության, հավաստիության և ապացուցման առարկայի մեջ մտնող հանգամանքների բացահայտման համար ապացույցների համակցության բավարարության մասին>> (տե՛ս Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 որոշման 13-14-րդ կետերը):
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
<<(...) Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ <<ապացույցների բավարարությունը>> որոշելու չափանիշներն են.
1) անմեղության կանխավարկածը,
2) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքը,
3) դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունը և պատճառաբանվածությունը:
(...) Գործի լուծման համար բավարար ապացույցներ ասելով` պետք է հասկանալ թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների համակցություն, որը, հաղթահարելով անմեղության կանխավարկածը, անաչառ դիտորդի մոտ կձևավորի հիմնավոր կասկածից վեր համոզվածություն անձի մեղավորության վերաբերյալ, ինչպես նաև կհաստատի գործով ապացուցման առարկան կազմող մյուս հանգամանքները և հնարավորություն կտա կայացնել հիմնավորված և պատճառաբանված որոշում:
(...) Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի <<հիմնավոր կասկածից վեր>> ապացուցողական չափանիշը: Ընդ որում, <<հիմնավոր կասկածից վեր>> ապացուցողական չափանիշ ասելով, պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը: Վերոգրյալը չի նշանակում, որ հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորությունն ընդհանրապես չի կարող առաջացնել որևէ կասկած, սակայն այդպիսի կասկածի հավանականության դեպքում դրա աստիճանը պետք է լինի աննշան (խիստ ցածր): Այլ խոսքով՝ մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած: (...)>>:
Քրեական պատասխանատվության հիմքի, անձնական պատասխանատվության, ըստ մեղքի պատասխանատվության, քրեական դատավարության օրենսդրության խնդիրների, օրինականության, անմեղության կանխավարկածի, ապացույցների, դրանց ստուգման, իրավական գնահատության, ապացուցման ենթակա հանգամանքների վերաբերյալ ՀՀ քրեական և քրեադատավարական օրենսդրության վերոհիշյալ հիմնարար իրավադրույթների պահանջների համատեքստում քննության առնելով սույն քրեական գործով Առաջին ատյանի դատարանի կողմից գործի փաստական հանգամանքների բացահայտման և բացահայտված փաստական հանգամանքների նկատմամբ քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, գործը քննելիս և լուծելիս քրեադատավարական օրենքի խախտումների հարցը, վերաքննիչ դատարանը փաստում է հետևյալը.
Առաջին ատյանի դատարանում ամբաստանյալ Վահան Այվազյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 113-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չի ճանաչել և հրաժարվել է ցուցմունք տալուց:
Առաջին ատյանի դատարանը, վերլուծելով և գնահատելով դատաքննության ընթացում հետազոտված ապացույցներն իրենց վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, ներքին համոզմամբ ապացուցված է համարել, որ ամբաստանյալ Վահան Այվազյանը կատարել է արարքներ, որոնք համապատասխանում են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի և 113-րդ հոդվածի 1-ին մասերի հատկանիշներին` դատավճռում արձանագրելով հետևյալը.
<<(…) Քրեական գործի դատական քննությամբ հաստատվեց, որ ինչպես մեղադրանքի, այնպես էլ պաշտպանության կողմերը կասկածի տակ չեն դնում ամբաստանյալ Վահան Այվազյանի կողմից տուժողներ Սուրեն Մանուկյանին և Էդգար Սարգսյանին վերը շարադրված պայմաններում, նկարագրված փաստական հանգամանքներով` մի դեպքում ծանր, իսկ մյուս դեպքում` միջին ծանրության մարմնական վնասվածքներ պատճառելու փաստը, սակայն մեկ տարբերությամբ, որ պաշտպանության կողմը հաստատապես համոզված է, որ ամբաստանյալը հիշյալ գործողությունները կատարելիս գտնվել է ֆիզիոլոգիական աֆեկտի՝ հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակում, հետևաբար, նրա կատարած արարքը պետք է որակվի և նա պետք է քրեական պատասխանատվության և պատժի ենթարկվի ոչ թե ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ և 113-րդ հոդվածների 1-ին, այլ նույն օրենսգրքի 114-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերով։
Նշված իրավական խնդրին լուծում տալու և ամբաստանյալի նկատմամբ քրեաիրավական ներգործության օբյեկտիվ միջոցներ կիրառելու անհրաժեշտությունից ելնելով, դատարանը գտնում է, որ պետք է պատասխան տրվի երկու հարցի՝
ա) արդյոք տուժողների կողմից դրսևորած վարքագիծը եղել է այն բնույթի, որն ուղեկցվելով այնպիսի բռնությամբ, ծաղրուծանակով, ծանր վիրավորանքով, հակաիրավական կամ հակաբարոյական այլ գործողությամբ՝
բ) ամբաստանյալի մոտ հանկարծակիորեն առաջացրել է հոգեկան խիստ հուզմունք (ֆիզիոլոգիական աֆեկտ)։
Նշված հարցերին փաստարկված պատասխաններ տալու համար առաջին հերթին պետք է անդրադարձ կատարել գործով անցնող անձանց՝ ամբաստանյալի, տուժողների և վկաների կողմից տրված ցուցմունքների արժանահավատության հանգամանքին, որոնց հիման վրա էլ գործով նշանակվել և կատարվել են դատահոգեբանական երկու փորձաքննությունները և դրանցով տրվել են երկու իրարամերժ եզրակացություններ։
Այսպես.
Թեև գործով անցնող տուժող Սուրեն Մանուկյանի նախաքննական ցուցմունքները դատարանում չեն հրապարակվել՝ օրենսդրական այդպիսի հիմքի և անհրաժեշտության բացակայության պատճառով, սակայն ինչպես վերջինս, այնպես էլ մյուս տուժող Էդգար Սարգսյանն իրենց նախաքննական և դատաքննական ցուցմունքներով մշտապես հայտնել են այնպիսի տեղեկություններ, որոնք համադրելով գործով առկա մյուս ապացույցների՝ մասնավորապես` Արթուր Այվազյանի վերաբերյալ տրված դատաբժշկական փորձաքննության եզրակացության հետ, որը, ինչ խոսք, անկողմնակալ մարմնից ստացված ապացույց է և ինչպես դատավարության կողմերի, այնպես էլ դատարանի կողմից երբևէ կասկածի տակ չի դրվել, առավել արժանահավատ են դարձնում տուժողների կողմից հայտնած այն տեղեկությունները, որ միջադեպի սկզբից մինչև վերջ իրենք Արթուր Այվազյանին հարվածել կամ հրել են ընդամենը մեկ անգամ, որի հետևանքով էլ նա վայր է ընկել և ստացել է <<կրծքավանդակի ձախ կեսի արյունազեղման և նույն շրջանի փափուկ հյուսվածքների սալջարդի ձևով>>։ Մինչդեռ, ինչպես Արթուր Այվազյանը, այնպես էլ նրա կինը՝ Ռուզաննա Աթոյանը և որդին՝ Վահան Այվազյանը միաբերան պնդել են, որ տուժողներն Արթուր Այվազյանին հասցրել են բազմաթիվ հարվածներ, մարմնի տարբեր մասերին՝ այդ թվում նաև գետնին ընկած վիճակում։
Բնականաբար, ինչպես Արթուր Այվազյանը, այնպես էլ Ռուզաննա Աթոյանը, Վահան Այվազյանը և տուժողները՝ Սուրեն Մանուկյանն ու Էդգար Սարգսյանը, հանդիսանում են գործով անցնող այնպիսի անձինք, որոնք ունեցել են որոշակի շահագրգռվածություն` կապված գործի ելքի հետ։ Սակայն, հարկ է նկատի ուենալ, որ եթե Արթուր Այվազյանի, Ռուզաննա Աթոյանի և առավել ևս Վահան Այվազյանի շահագրգռվածությունը պահպանվել է մինչև դատարանի կողմից խորհրդակցական սենյակ հեռանալն ու դատական ակտ կայացնելը, քանի որ դեպքն իրենց կողմից նկարագրված փաստական հանգամանքների լույսի ներքո ներկայացնելը վերջիններիս կողմից հետապնդում է ամբաստանյալին առավել մեղմ քրեական պատասխանատվության և պատժի ենթարկելու կամ առհասարակ պատժից ազատելու նպատակ /ինչը հնչեց նաև պաշտպանական ճառում/, ապա նույն տուժողների՝ Սուրեն Մանուկյանի ու Էդգար Սարգսյանի այս պահին ունեցած շահագրգռվածությունը կասկածի տակ դնելու տրամաբանությունը պաշտպանական կողմն այդպես էլ չկարողացավ հիմնավորել դատարանում ներկայացված փաստարկներով, քանի որ չմատնանշեց, թե տուժողների կողմից գործի հանգամանքների վերաբերյալ նույն տեղեկությունները ներկայացնելու դեպքում վերջիններս ինչ շահեկան վիճակում կարող են հայտնվել կամ ընդհակառակը՝ նախկինում ներկայացված տեղեկություններին հակասող կամ տարբերվող /պաշտպանության կողմի կարծիքով` իրականությանը չհամապատասխանող/ տեղեկություններ տրամադրելու և այլ ցուցմունքներ տալու դեպքում վերջիններս ինչ պատասխանատվության առաջ կարող էին կանգնել այն դեպքում, երբ գործով առկա է վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից 18.02.2016թ-ին կայացված և ներկայումս չվերացված որոշում՝ քրեական հետապնդում չիրականացնելու մասին։
Ասվածից հետևում է, որ տուժողների կողմից տրված՝ Ս.Մանուկյանի դեպքում դատաքննական, իսկ Է.Սարգսյանի դեպքում՝ նախաքննական ցուցմունքները կասկածի տակ դնելը դատարանը համարում է չփաստարկված, առավել ևս այն դեպքում, որ ինչպես նշվեց վերևում, դրանք հաստատվում և համակցվում են թիվ 2116 և ի լրումն դրա տրված թիվ 3361/Լ փորձագիտական եզրակացություններով՝ կապված Արթուր Այվազյանի կողմից ստացված մարմնական վնասվածքների տեղակայության, բնույթի և քանակի հետ։ Ավելին, եթե մի պահ ընդունենք, որ Արթուր Այվազյանը միջադեպի ժամանակ ստացել է այնպիսի մարմնական վնասվածքներ և գտնվել այնպիսի վիճակում, որ ոչ միայն եղել է կյանքը կորցնելու վտանգ, այլ նաև նրա վիճակն առաջ է բերել որդու՝ Վահան Այվազյանի, հոգեկան անհամաչափ լարվածությունը, ապա դատարանը առնվազն տարօրինակ է դիտում վերջիններիս տրամաբանությունը` նշված պայմաններում շտապ բուժօգնությանը կամ որևէ այլ առողջապահական հիմնարկ չդիմելու առումով։ Նույն համատեքստում, դատարանն անարժանահավատ է համարում նաև ամբաստանյալի կողմից տրված ցուցմունքները, քանի որ վերջինս նախաքննության սկզբում հայտարարել է, որ դեպքի հանգամանքերի մասին ոչինչ չի հիշում, մինչդեռ հետագայում, տվել է դեպքի վերաբերյալ մանրամասն և դատարանի համոզմամբ հարմարեցված ցուցմունքներ, բնականաբար, իրեն ձեռնտու լույսի ներքո՝ նկարագրելով իբրև թե աֆեկտածին իրավիճակներ։ Նշվածի մասին է վկայում նաև վերջին փորձագիտական եզրակացությամբ փորձագետների կողմից արտահայտված այն միտքը, որ՝ <<…Այզենկի անձնային հարցարան - EPQ արդյունքները համարվում են անվավեր, քանզի Վ.Այվազյանի անկեղծության սանդղակը ցածր է նորմայից, որը նշանակում է, որ նա հակված է տալ ոչ թե իրական, այս սոցիալապես ցանկալի պատասխաններ։ … Ըստ անձի ուսումնասիրման ատանդարտացված բազմագործոն մեթոդիկա /MMPI կարճ տարբերակ/ արդյունքների, փորձաքննվողի մոտ նկատվում է հակում ներկայանալ դրական, բարենպաստ կողմերով, ցուցադրելով սցիալական նորմերին խիստ հավատարմություն>>։
Տվյալ փաստը, ըստ հոգեբանության մեջ ընդունված գիտական մեկնաբանությունների՝ նշանակում է, որ անձը, ըստ շահենականության, փորձում է ներկայանալ ավելի դրական, սոցիալապես ավելի ընդունելի կերպարով և ընդունելի վարքաձևերով, փորձում է իր համար շահեկան տեղեկություններ հաղորդել։ Սոցիալապես ընդունելի պատասխան նշանակում է, որ երբ անձը ցանկանում է ինչ-որ կերպարով ներկայանալ հանրությանը և գիտի, թե սոցիումը ինչպիսի կերպարով ավելի լավ կընդունի, ուստի փորձում է ներկայանալ հենց այդ կերպարի շրջանակներում։ Այսինքն, ներկայացնում է տեղեկություններ, որոնցով կարող է լինել սոցիալապես ավելի ընդունելի, ավելի բարձր արժեհամակարգով, սակայն այն անհավաստի է։
Ասվածը ևս վկայում է ամբաստանյալի հայտնած տեղեկությունների անարժանահավատ և մտացածին լինելու մասին։
Հետևաբար, դատարանն առավել արժանահավատ է դիտում տուժողների կողմից տրված ցուցմունքները՝ կապված հիշյալ օրը Երևանի Արշակունյաց պողոտայի 6-րդ շենքի բակում տեղի ունեցած միջադեպը սկսելու, այն հրահրող անձի, ինչպես նաև` իրադարձությունների զարգացման այն հանգամանքների մասին, որոնք արդեն իսկ նշվել են վերևում։
Այլ խոսքով, դատարանը ցանկանում է արձանագրել, որ դեպքերի այնպիսի զարգացում, որը կարող էր հիմք հանդիսանալ հաստատված համարելու, որ տուժողների դրսևորած վարքագիծն առավել քան բավարար է եղել, որպեսզի դրանք դիտարկվեն որպես նրանց կողմից դրսևորած այնպիսի բռնություն, ծաղրուծանակ, ծանր վիրավորանք, հակաիրավական կամ հակաբարոյական այլ գործողություն, որն ամբաստանյալի մոտ կարող էր առաջ բերել հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակ՝ չի եղել։
Ավելին, հանցավորի արարքը որպես հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակում կատարված մարմնական վնասվածք որակելու համար անհրաժեշտ է նաև, որ հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակը պատճառահետևանքային կապի մեջ գտնվի արտաքին այն գործոնների /գրգռիչների/ հետ, որոնք որպես հակաիրավական կամ հակաբարոյական բնույթ կրող առիթներ թվարկված են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 114-րդ հոդվածի դիսպոզիցիայում։
(…) Դատահոգեբանական կրկնակի փորձաքննության արդյունքում, փորձագետներն արձանագրել են, որ <<…փորձաքննվողի մոտ առկա են հետևյալ անհատական հոգեբանական առանձնահատկություններ, որոնք հետազոտվող իրադրությունում կարող էին էականորեն ազդել ամբաստանյալի Վ.Այվազյանի վարքի վրա՝ հուզական լարվածության դեպքում հակվածություն դեզադապտիվ վարքի, պաշտպանական բնույթի ագրեսիվություն - հակված է կոնֆլիկտի շրջապատող մարդկանց հետ աշխատանքային և ընտանեկան հարցերում, զգայունակ է իրեն ուղղված նկատողություններին, բնորոշ է նաև մտքերի, հիշողությունների, ցանկությունների, վախերի պարբերաբար կրկնություններ, որոնք առաջանում են կամքից անկախ…>>։
Վերը շարադրվածի պայմաններում, ստորև դատարանը ցանկանում է անդրադառնալ միջադեպի հետևանքով Վահան Այվազյանի մոտ իբրև թե առաջացած հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակի առկայության հարցին։
Ինչպես նշվեց վերևում, քրեական գործի նախաքննության ընթացքում քննիչի որոշմամբ նշանակվել է դատահոգեբանական փորձաքննություն, որի եզրակացության համաձայն՝
<<ա, բ/ իրեն մեղսագրվող հանցավոր արարքը կատարելու պահին Վ.Այվազյանը ֆիզիոլոգիական աֆեկտի /հոգեկան խիստ հուզմունքի/ վիճակում չի գտնվել, գտնվել է լարված հոգեվիճակում, որը որոշակիորեն ազդել է նրա գիտակցության և վարքի վրա` նվազեցնելով իր գործողությունների հետագա վտանգավորությունը գնահատելու ունակությունը։ գ/ Վ.Այվազյանին բնորոշ այնպիսի անհատական հոգեբանական առանձնահատկությունները, ինչպիսիք են բարձր զգայունությունը, տպավորվողականությունը, անձնային տագնապայնության բարձր մակարդակը, խոցելիությունը, հուզական անկայունությունը, վարքի պլանավորման ցածր մակարդակը հետազոտվող իրավիճակում ազդել են նրա վարքի վրա>>։
Մինչդեռ, դատարանի կողմից նշանակված կրկնակի հանձնաժողովային դատահոգեբանական փորձաքննության եզրակացության համաձայն՝
<<Հաշվի առնելով նախաքննությամբ ձեռք բերված տվյալները և ելնելով փորձաքննությամբ ստացված արդյունքներից՝ հանգում ենք հետևյալ հետևությունների.
1. Վահան Այվազյանի մոտ նյարդային համակարգի հոգեկան շեղումներ լինում են, թե ոչ։
Այս հարցի փորձագետը չի կարող պատասխանել, քանի որ նյարդային համակարգի հոգեկան շեղումներ և դրանց գնահատականը հոգեբան-փորձագետի իրավասությունից դուրս է։
2. Վահան Այվազյանն ինչ վարքագիծ ունի սովորական և արտակարգ պայմաններում։
Այսպիսով, փորձաքննվող Վահան Արթուրի Այվազյանի անհատական առանձնահատկություններն են՝ կարգապահ անձնավորություն է, ունի հանդարտ բնավորություն, խուսափում է կոնֆլիկտային իրավիճակներից, ընկերասեր է, դրսևորում է հույզերի և զգացմունքների անմիջականություն, շփվողականություն, համառություն, գործնականություն, սեփական հայացքների և դիրքորոշումների պաշտպանման անհրաժեշտություն, պաշտպանական բնույթի ագրեսիվություն։ Դատողության սթափություն, ռացիոնալիզմ, խնդիրների լուծման համակարգային մոտեցում։
Ինչ վերաբերում է հարցի երկրորդ մասին, ապա այդ հարցի պատասխանը տրվել է 3 հարցի պատասխանում։
3. Ինչպիսին է փորձաքննվողի հոգեկան գործունեության անհատական դրսևորման առանձնահատկությունները, որը կարող է էական նշանակություն ունենալ իրավական բնույթի եզրակացությունների համար։
Համաձայն հոգեբանական հետազոտության արդյունքների վերլուծությանը՝ փորձաքննվողի մոտ առկա են հետևյալ անհատական հոգեբանական առանձնահատկություններ, որոնք հետազոտվող իրադրությունում կարող էին էականորեն ազդել ամբաստանյալ Վ.Այվազյանի վարքի վրա՝ հուզական լարվածության դեպքում հակվածություն դեզադապտիվ վարքի, պաշտպանական բնույթի ագրեսիվություն - հակված է կոնֆլիկտի շրջապատող մարդկանց հետ աշխատանքային և ընտանեկան հարցերում, զգայունակ է իրեն ուղղված նկատողություններին, բնորոշ է նաև մտքերի, հիշողությունների, ցանկությունների, վախերի պարբերաբար կրկնություններ, որոնք առաջանում են կամքից անկախ։
4. Փորձաքննվողի մոտ կան արդյոք բարձր ներշնչվողականության նշաններ, կան արդյոք անհատական հոգեբանական այնպիսի առանձնահատկություններ, որոնք հետազոտվող իրադրությունում կարող էին էականորեն ազդել ամբաստանյալի վարքի վրա։
Ներշնչվողականության հատուկ ախտորոշիչ մեթոդների օգտագործման արդյունքները ցույց են տվել, որ Վահան Այվազյանի մոտ ներշնչվողականության աստիճանը բարձր չէ։ Այսպիսով, 4 հարցի առաջին մասով կարող են պատասխանել, որ Վահան Այվազյանի մոտ ներշնչվողականության աստիճանը բարձր չէ։ 4 հարցի երկրորդ մասով պատասխանել, որ համաձայն հոգեբանական հետազոտության արդյունքների վերլուծությանը՝ փորձաքննվողի մոտ առկա են հետևյալ անհատական հոգեբանական առանձնահատկություններ, որոնք հետազոտվող իրադրությունում կարող էին էականորեն ազդել ամբաստանյալ Վ.Այվազյանի վարքի վրա՝ հուզական լարկածության դեպքում հակվածություն դեզադապտիվ վարքի, պաշտպանական բնույթի ագրեսիվություն - հակված է կոնֆլիկտի շրջապատող մարդկանց հետ աշխատանքային և ընտանեկան հարցերում, զգայունակ է իրեն ուղղված նկատողություններին, բնորոշ է նաև մտքերի, հիշողությունների, ցանկությունների, վախերի պարբերաբար կրկնություններ, որոնք առաջանում են կամքից անկախ։
5. Փորձաքննվողի մոտ կան արդյոք ընգծված երևակայության հատկանիշներ։
Համաձայն հետազոտության տվյալների՝ Վ.Այվազյանը չունի ընգծված երևակայամոլության հատկանիշներ։
6. Հաշվի առնելով Վահան Այվազյանի հոգեկան վիճակը և նրան մեղսագրվող արարքի պահին եղած դրությունը, հնարավոր էր արդյոք, որ փորձաքննվողը ենթադրյալ հանցագործությունը կատարած լինի տուժողի կամ տուժողների գործադրված բռնության կամ ենթադրյալ բռնության, վիրավորանքի կամ այլ հակաիրավական կամ հակաբարոյական գործողությունների կապակցությամբ առաջ եկած հոգեճնշող իրավիճակի հետևանքով հանկարծակի առաջացած հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակում։
6-րդ հարցի վերաբերյալ հարկ ենք համարում նշել, որ հակաբարոյական արարքը պահանջում է իրավական գնահատական։ Իսկ ինչ վերաբերվում է հարցի բովանդակային մյուս մասին, ապա դրա պատասխանը հանգամանորեն տրված է 7-րդ հարցի մեկնաբանության մեջ։
7. Վահան Այվազյանն իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու պահին գտնվել է արդյոք աֆեկտի կամ այլ հուզական վիճակում, որն ազդել է նրա վարքի վրա։
Վահան Այվազյանն իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու պահին գտնվել է ֆիզիոլոգիական աֆեկտի վիճակում։
8. Սույն գործով նախկինում իրականացված դատահոգեբանական փորձաքննության մեթոդները /եզրակացություն թիվ 15-3456/ գիտականորեն հիմնավորված են, թե ոչ։
Աղյուսակ 2-ը թույլ է տալիս եզրակացնել, որ սույն գործով նախկինում իրականացված դատահոգեբանական փորձաքննության ժամանակ եզրակացություն թիվ 15-3456, հատոր 3, գ.թ. 105-130 օգտագործված մեթոդները լիովին համապատասխանում են դրված խնդրի լուծմանը և գիտականորեն հիմնավորված են>>։
Հիմք ընդունելով այն հանգամանքը, որ դատարանը, վերջին փորձաքննությունը նշանակելիս, ըստ էության, կասկածի տակ է դրել անցկացված առաջին փորձաքննությունն ու դրանով տրված եզրակացությունը, որի վերաբերյալ հիմնավորումներն արդեն իսկ ամրագրված են դատարանի կողմից կայացված որոշմամբ, ուստի դատարանը չի անդրադառնում դրան։ Այդուհանդերձ, դատարանը ցանկանում է անդրադառնալ կրկնակի հանձնաժողովային դատահոգեբանական փորձաքննության եզրակացությանը, դրանում հիմք ընդունված հանգամանքներին և արված հետևություններին։
Նշված առումով, դատարանը ցանկանում է ընդգծել, որ ի տարբերություն օրինակ դատաբժշկական կամ դատահոգեբուժական փորձաքննությունների և դրանցով տրված եզրակացությունների, որոնց առկայությամբ միայն դատարանը կարող է հանգել որոշակի եզրահանգումների /ՀՀ քրեական դատավարության օրեսնգրքի 108-րդ հոդված/ նմանատիպ՝ դատահեգաբանական փորձաքննությունների եզրակացությունները, իրավակիրառ պրակտիկայում, այդ թվում նաև դատարանի համար ունեն առավելապես խորհրդատվական բնույթ և դրանք չեն կարող դիտարկվել որպես պարտադիր իրավական նշանակություն ունեցող փաստեր կամ ապացույցի տեսակներ։ Հետևաբար, դատարանը նշված եզրակացությունը պետք է դիտարկի գործով ձեռք բերված մյուս ապացույցների համատեքստում՝ հիմնվելով անձի՝ ֆիզիոլոգիական աֆեկտի վիճակում գտնվելու իրական կամ ենթադրյալ փաստերի գնահատման վրա՝ կապված նրա կողմից դեպքին նախորդող, դեպքի և դրան հաջորդող պահերին դրսևորած վարքագծի հետ։ Ավելին, գործի քննությամբ, մասնավորապես, նշանակված երկու դատահոգեբանական փորձաքննությունների եզրակացությամբ հաստատվեց, որ ընտրված և կիրառված մեթոդիկան եղել է ճիշտ։ Այդուամենայնիվ, փորձագետները հանգել են տարբեր հետևությունների՝ մի դեպքում ամբաստանյալի արարքը չդիտելով հոգեկան խիստ հուզմունքի տիրույթում կատարված, մյուս դեքպում՝ հակառակը։ Ստացվում է, որ բացի ընդունված մեթոդիկաների միանման կիրառմանը, ի վերջո, անձի մոտ հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակի առկայության գնահատումը կրում է խիստ սուբյեկտիվ բնույթ և այն չի որոշվում հստակ չափանիշներով, ինչպես օրինակ փորձաքննության մեթոդիկան ընտրելու պարագայում։ Հետևաբար, դատարանը գտնում է, որ որպես վարույթն իրականացնող մարմին, իրավասու է գործի փաստերի, հանգամանքների և դրանց վերաբերյալ ձեռք բերված ապացույցների համադրմամբ ու գնահատմամբ ինքնուրույն որոշել այդպիսի իրավիճակի՝ ֆիզիոլոգիական աֆեկտի, առկայության կամ բացակայության հարցը։
Այլ խոսքով, հանկարծակի հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակը ոչ թե հոգեկան հիվանդության արդյունք է, այլ որոշակի հանգամանքների հետևանքով առաջացող հոգեպես առողջ մարդու հատուկ հոգեվիճակ։ Դա նշանակում է, որ այդպիսի վիճակում տեղի ունեցած մարմնական վնասվածքներ հասնելու վերաբերյալ գործերով պետք է նշանակել դատահոգեբանական և ոչ թե դատահոգեբուժական փորձաքննություն։ Հետազոտության առարկան առաջին դեպքում հոգեպես առողջ մարդու հոգեբանությունն է, երկրորդ դեպքում՝ հոգեկան հիվանդությունը։ Պետք է, սակայն, նկատի ունենալ, որ փորձագետ հոգեբանի գիտական հնարավորությունները սահմանափակ են։ Հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակ եղել է, թե՝ ոչ, հոգեբանն, իհարկե, կարող է սկզբունքորեն միշտ ճիշտ պատասխանել, մանավանդ որ ապրած ամեն մի խիստ հուզմունքի վիճակ բավականաչափ երկար ժամանակ հետք է թողնում, օրգանիզմում տեղի են ունենում մի շարք ֆունկցիոնալ տեղաշարժեր, որոնց մեծ մասը դուրս է գալիս գիտակցության հսկողությունից։ Դա արտահայտվում է բիոքիմիական, ֆիզիոլոգիական և հոգեբանական կարգի փոփոխություններով։ Բայց այս ամենով հանդերձ՝ փորձագետ հոգեբանը չի կարող որոշել, թե հոգեկան խիստ հուզմունքը եղել է հանկարծակի, թե ոչ։ Հետևաբար, հոգեկան խիստ հուզմունքի ծագման հանկարծակիության հարցը յուրաքանչյուր կոնկրետ դեպքում որոշվում է վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից՝ գործի բոլոր հանգամանքների համակցությունից ելնելով։
Ընդհանրապես անձի մոտ առաջացող հոգեկան խիստ հուզմունքը /ֆիզիոլոգիական աֆեկտը/ ունի իր դրսևորման ձևերը, ընթացքը, տևողությունն ու ավարտը։
Անձի կողմից կատարված հանորերն վտանգավոր արարքը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 114-րդ հոդվածով որակելու համար բավարար չէ, որպեսզի միայն հղում կատարվի տուժողների կողմից դրսևորած հակաօրինական կամ հակաբարոյական վարքագծի վրա, այլ անհրաժեշտ է պարզել, թե դրա արդյունքում կամ դրա հետ կապված հանցավորն, իրականում, աֆեկտի վիճակում գտնվել է, թե ոչ։ Դատարաններն ինքնուրույն կարող են գնահատել և պարզել, թե անձը հանցանքը կատարելու պահին գտնվել է արդյոք ֆիզիոլոգիական աֆեկտի վիճակում, թե, ոչ, ինչպես նաև գնահատել, հանցավորի հոգեվիճակը հանցանքը կատարելու ժամանակ։ Բարդ իրավիճակներում դատարանը կարող է նշանակել համապատասխան փորձաքննությունը, սակայն գնահատելով փորձաքննության եզրակացությունը, դատարանը կարող է նաև չհամաձայնվել դրա հետ։
Քննարկող արարքի մեղմացնող որակյալ հատկանիշը կարող է առկա լինել միայն այն դեպքում, երբ հանցավորի մոտ հոգեկան խիստ հուզմունքն առաջացել է հանկարծակի, իսկ դրան անմիջապես հաջորդել է հակաիրավական արարքը։ Եթե արարքի պատճառ հանդիսացող, տուժողների կողմից դրսևորած վարքագծի և նրանց պատճառված վնասի միջև անցել է որոշակի ժամանակահատված, որի ընթացքում հանցավորը ժամանակ է ունենում մտածելու և քայլեր ձեռնարկելու քրեորեն պատժելի արարքն իրականացնելու համար, ապա տվյալ դեպքում արարքը չի կարող որակվել հիշյալ հանցակազմով։
Ֆիզիոլոգիական աֆեկտ ասելով հասկացվում է արտաքին միջավայրի ազդեցության տակ ուժեղ ցնցումից առաջացած և բուռն կերպով ընթացող կարճատև հույզը։ Ֆիզիոլոգիական աֆեկտի դեպքում անձի մոտ ոչ թե վերանում, այլ զգալիորեն թուլանում է սեփական վարքագծի նկատմամբ ինքնահսկողությունը և ներքին արգելակման կարողությունը։ Այդպիսի հոգեկան լարված վիճակը մարդուն հանում է ներքին հավասարակշռությունից և զգալիորեն թուլացնում է իր գործողությունները ղեկավարելու նրա հնարավորությունը, կոնկրետ իրավիճակում ճիշտ կողմնորոշվելու ունակությունը, կոնֆլիկտային իրավիճակի լուծման լավագույն տարբերակի ընտրությունը։
Կախված անձի անհատական հոգեբանական առանձնահատկություններից, մարդու մոտ առաջացած բուռն, համեմատաբար կարճատև հուզական վիճակը՝ ցասումը, սարսափը, հուսահատությունը, վախը, ատելությունը և այլն, դրսևորվում է հիմնականում ծայրահեղ գրգռվածությամբ՝ բղավոցներով, անկանոն շարժումներով, անկապ խոսքերով և այլն։ Սակայն, նույն սարսափի, հուսահատության, վախի, ատելության որոշ դեպքերում աֆեկտը կարող է դրսևորվել նաև միանգամայն հակառակ կերպ՝ անձը գունատվում է, <<քարանում>>, կորցնում խոսելու կարողությունը, շարժվելու ունակությունը։
Հոգեկան խիստ հուզմունքի ծագման հանկարծակիությունը կայանում է նրա անմիջապես, անհապաղ, անսպասելի ծագման մեջ՝ որպես տուժողի հակաիրավական կամ հակաբարոյական վարքագծի պատասխան արձագանք, գործնականում ակնթարթային պատասխան։ Հոգեկան խիստ հուզմունքի ծագման հանկարծակիությունը հանցավորի և շրջապատի համար լինում է անսպասելի, չնախատեսված և չնախապատրաստված։
Արարքն աֆեկտի վիճակում մարմնական վնասվածք հասցնելու մեղադրանքով որակելու համար անհրաժեշտ է, որ տուժողի հակաիրավական կամ հակաբարոյական գործողությունները, դրանց արդյունքում աֆեկտի ծագումը, այդ վիճակում տուժողին մարմնական վնասվածք հասցնելու դիտավորության ծագումը և այն անհապաղ իրագործելը հաջորդեն միմյանց որպես հոգեբանական մեկ ամբողջական պրոցեսի հաջորդական գործողությունների համակցություն։
Այն դեպքերում, երբ մարմնական վնասվածք հասցնելու դիտավորությունը ծագել է հանկարծակի, սակայն իրականացվել է ոչ անմիջապես, այլ որոշ ժամանակ անց, որի ընթացքում անձն ունեցել է մտածելու, խորհելու, մարմնական վնասվածք հասցնելու կատարմանը նախապատրաստվելու իրական հնարավորություն, արարքը չի կարող որակվել որպես հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակում պատճառված մարմնական վնասվածք։ Նման դեպքերում, մարմնական վնասվածք հասցնելը կատարվում է ոչ թե բուն հոգեկան խիստ հուզմունքի ժամանակ, այլ դրան հաջորդող սովորական հուզմունքի վիճակում։
Ինչպես նշվեց սույն դատավճռի նկարագրական մասում, այն բանից հետո, երբ Վահան Այվազյանը, տանից լսելով իրենց շենքի բակում առաջացած բարձր խոսակցության ձայները և հասկանալով, որ դրանք իր ծնողներն են, իջել է բակ ու խառնվել իրարանցմանը, վերջինս տեսել է, որ իր հորը հարվածում են, ավելին, նրան գետնին գցելով` շարունակում են հարվածներ հասցնել /ըստ ամբաստանյալի ցուցմունքի/։ Միջադեպը, փաստորեն տևել է որոշակի ժամանակահատված, որից հետո այն փոքր-ինչ հանդարտվել է, իսկ տուժող Մանուկյանը, ըստ ամբաստանյալի և նրա ծնողների ցուցմունքի, ամբաստանյալին հորդորել է ծնողներին տանել տուն ու նորից իջնել բակ, խնդիրը պարզաբանելու համար։ Նույն տուժողի ցուցմունքի համաձայն՝ <<… Դրանից հետո Վ.Այվազյանն իրենց ասել է՝ <<սպասեք, բարձրանում եմ վերև ու իջնեմ>>, ապա, նրա հայրը նստել է ավտոմեքենան, իսկ Վահան Այվազյանն օգնել է նրան կատարել հետադարձ, կայանել ավտոմեքենան և նրանք գնացել են իրենց մուտքի մոտ ու բարձրացել տուն։ Այն պահին, երբ շենքի ցայտաղբյուրի մոտ լվանում էր արմունկը, քանի որ միջադեպի հետևանքով վնասել էր այն, նկատել է, որ մուտքից դուրս է եկել Վահանը։ Վերջինս առաջարկել է իրենց զրուցելու նպատակով գնալ շենքի դիմաց գտնվող ավտոտնակների մոտ, ուստի ինքն ու ընկերն առաջացել են դեպի ավտոտնակները>>։
Նշված փաստերն անհերքելիորեն վկայում են այն մասին, որ տեղի ունեցած ծեծկռտուքից հետո, մինչև ամբաստանյալի ներքև իջնելն անցել է որոշակի՝ բավար ժամանակահատված, ինչն ինքնին կասկածի տակ է դնում ամբաստանյալի մոտ հոգեկան խիստ հուզմունքի առաջացման ու դրա արդյունքում կատարած արարքի հնարավորությունը, առավել ևս այն դեպքում, երբ ամբաստանյալը հստակ հորդորել է տուժողներին սպասել, որպեսզի բարձրանա վերև և իջնի։ Ավելին, մինչ վերև բարձրանալը, դրան նախորդել է ամբաստանյալի կողմից իրականացված որոշակի գործողություններ՝ մասնավորապես հորն օգնելը մեքենան բակում կայանելու առումով։ Հիշյալ փաստը ևս կասկածի տակ է դնում ինչպես ամբաստանյալի մոտ հոգեկան հուզմունքի հանկարծակի առաջացման, այնպես էլ նրա հոր այնպիսի ծանր վիճակում գտնվելու փաստը, որից, ինչպես նաև հորը ֆիզիկապես կորցնելու մտայնությունից վախեցած, առաջացել է այն ֆիզիոլոգիական աֆեկտը, ինչը որ նշված է փորձագիտական վերջին եզրակացությունում։ Եթե ասվածին հավելենք նաև այն, որ արդեն այն բանից հետո, երբ ամբաստանյալը մարմնական վնասվածքներ է հասցրել տուժողներին, ասելով՝ <<ներվերս կերար, …մեռի>>, իսկ դրանից հետո այդտեղ եկած հորն էլ ասել, թե ՝ <<պապ խփել եմ սրանց, թռանք>>, ապա դատարանը միանշանակ բացառում է ամբաստանյալի մոտ հոգեկան խիստ հուզմունքի առաջացման հանգամանքն ու դրա պայմաններում տուժողներին մարմնական վնասվածքներ պատճառելու իրողոթյունը, քանի որ այդ վիճակում գտնվող անձը չէր կարող հստակ որոշել իր գործողությունների հաջորդականությունը, ցուցումներ տալ անձանց կատարելու որոշակի գործողություներ՝ սպասել իրեն, նրանց ուղղորդել դեպի շենքի հարակից տարածքում գտնվող ավտոտնակները, իսկ վերջում՝ մարմնական վնասվածքներ հասցնելուց հետո հորդորել հորը փախնել այդտեղից։ Հարկ է նկատի ունենալ, որ ըստ ամբաստանյալի հոր կողմից տրված ցուցմունքի՝ շենքի հարակից հատվածում Վահանին տեսնելուց հետո վերջինս իրեն ասել է, որպեսզի ինքը գնա տուն։ Արարք, որը ևս խոսում է ամբաստանյալի հստակ, որոշակիացված գիտակցության և նրա կողմից իրականացված գործողություների ընթացքում սթափ դատողությունների մասին։ Այստեղ հարկ է նկատի ունենալ նաև գործի համար կարևոր նշանակություն ունեցող այն հանգամանքը, որ տեղի ունեցած բուն միջադեպի՝ ամբաստանյալի հոր և տուժողների միջև առաջացած ծեծկռտուքի, ինչպես նաև դրանից հետո մինչև վերև բարձրանալն ու իջնելը որևէ մեկն ամբաստանյալի ձեռքում ծակող, կտրող կամ նմանատիպ այլ առարկա չի տեսել։ Մինչդեռ, արդեն տանից իջնելուց հետո, շենքին հարակից հատվածում տեղի ունեցածի ժամանակ՝ տուժողն ամբաստանյալի մոտ նկատել է դանակին նմանվող իր, ինչն ակնհայտ է, որ վերջինս վերցրել է վիճաբանությունն ավարտվելուց հետո, մինչև երկրորդ անգամ տուժողներին հանդիպելը։ Հետևաբար, ամբաստանյալը հոր մեքենան կայանելուց հետո նրա և մոր հետ իրենց տուն բարձրանալուց հետո որոշակի ժամանակահատվածում ունեցել է իրական հնարավորություն վնասվածք հասցնելու կատարմանը նախապատրաստվելու համար, ինչը և արել է։ Այս հանգամանքը ևս բնորոշ չէ հուզական այնպիսի լարվածության աստիճանին, որը կարող էր առաջ բերել ֆիզիոլոգիական աֆեկտ կամ հոգեկան խիստ հուզմունք։
Դրանից զատ, արարքը վիճարկվող քրեաիրավական նորմով որակելու համար, ինչպես արդեն նշվեց վերևում, կարևոր է հաստատված համարել, որ տուժողների դրսևորած վարքագիծը եղել է այնպիսի արտառոց, որ այն կարող էր առաջացնել հանցավորի անհամաչափ զայրույթն ու ատելությունը և հիմք հանդիսանալ հանկարծակի հոգեկան խիստ հուզմունքի համար։ Քննվող քրեական գործով սակայն, այդպիսի օբյեկտիվ և արժանահավատ տվյալներ ձեռք չեն բերվել, որոնց մասին դատարանն անդրադարձել է վերևում։ Դատարանը հիշյալ եզրահանգմանը գալիս կարևորում է գործով հաստատված այն փաստը, որ ստեղծված իրավիճակից ելնելով, միջադեպի ժամանակ տուժողները հայցել են նաև ամբաստանյալի մոր՝ Ռուզաննա Աթոյանի, ներողամտությունը, ինչը հաստատվել է, ոչ միայն վերջիններիս այլ հենց ամբաստանյալի հոր՝ Արթուր Այվազյանի, կողմից դատարանում տրված ցուցմունքով այն մասին, որ՝ <<…Հետագայում, տեղի ունեցած խոսակցություններից մեկի ժամանակ կինն իրեն ասել է, որ դեպքի ժամանակ Ս.Մանուկյանը նրանից ներողություն է խնդրել…>>։ Ճիշտ է Ռուզաննա Աթոյանն իր ցուցմունքներում հերքել է իրենից ներողություն խնդրելու փաստը, սակայն, հաշվի առնելով ինչպես տուժողների այդ մասին մշտապես հայտնելու հանգամանքը, այնպես էլ` Ա.Այվազյանի ցուցմունքը, դատարանն արժանահավատ է համարում այն, որ իրականում տուժողները հայցել են նաև ամբաստանյալի մոր՝ Ռուզաննա Աթոյանի ներողամտությունը, ինչը վկայում է այն մասին, որ տուժողների դրսևորած վարքագիծը չի եղել այն աստիճանի բացառիկ կամ անտանելի, որ հիմք կամ պատճառ հանդիսանար, որպեսզի ամբաստանյալի մոտ առաջանար այդպիսի հնարավոր հուզմունք։
Եթե ասվածը համադրենք նաև վերևում մեջբերված փորձագիտական այն մտքի հետ, որ փորձաքննվողի մոտ առկա են հետևյալ անհատական հոգեբանական առանձնահատկությունները, որոնք հետազոտվող իրադրությունում կարող էին էականորեն ազդել ամբաստանյալ Վ.Այվազյանի վարքի վրա. հուզական լարվածության դեպքում հակվածություն դեզադապտիվ վարքի, պաշտպանական բնույթի ագրեսիվություն - հակված է կոնֆլիկտի շրջապատող մարդկանց հետ աշխատանքային և ընտանեկան հարցերում, զգայունակ է իրեն ուղղված նկատողություններին, բնորոշ է նաև մտքերի, հիշողությունների, ցանկությունների, վախերի պարբերաբար կրկնություններ, որոնք առաջանում են կամքից անկախ, ընդ որում աֆեկտիվ վիճակը եղել է ոչ թե ատիպիկ, այլ ընթացել է սովորականի պես, ապա նշվածը ևս վկայում է այն մասին, որ տուժողների գործողություններն ամբաստանյալի կողմից կարող էին ընկալվել ոչ ադեկվատ, ինչը չէր կարող սակայն հանկարծական հոգեկան խիստ հուզմունքի առիթ հանդիսանալ, ինչից ելնելով դատարանը փաստում է, որ ամբաստանյալն իրեն մեղսագրված հանցանքը կատարել է վրեժի շարժառիթներից ելնելով։
Այսպիսով, վերը շարադրված հիմնավորումներով, դատարանն արձանագրում է, որ Վահան Արթուրի Այվազյանը կատարել է հանցավոր արարքներ` նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 1-ին մասով, որոնց համար նա ենթակա է պատիժների։ (…)>>:
Քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցների հիման վրա քննության առնելով գործի փաստական հանգամանքների բացահայտման և քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, գործը քննելիս և լուծելիս քրեադատավարական օրենքի նորմերի պահպանումը, վերաքննիչ դատարանը հանգում է հետևության, որ քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցներով չի հիմնավորվում, որ ամբաստանյալ Վահան Այվազյանը տուժողներ Սուրեն Մանուկյանի և Էդգար Սարգսյանի առողջությանը պատճառել է ծանր և միջին ծանրության վնաս` վերջիններիս հակաիրավական վարքագծի կապակցությամբ առաջ եկած հանկարծակի առաջացած հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակում, հետևաբար Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններն այն մասին, որ ամբաստանյալի արարքում առկա են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի և 113-րդ հոդվածի 1-ին մասերի հատկանիշները, հիմնավոր են:
Նման հետևության հանգելու համար վերաքննիչ դատարանը հաշվի է առնում ամբաստանյալ Վահան Այվազյանի, տուժող Էդգար Սարգսյանի նախաքննական ցուցմունքները (բացառությամբ` Էդգար Սարգսյանի ՀՀ ՔԿ Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում 19.07.2015թ.-ին որպես վկա տված ցքուցմուքնի), տուժող Սուրեն Մանուկյանի, վկաներ Արթուր Այվազյանի, Ռուզաննա Աթոյանի ցուցմունքները, փորձագիտական եզրակացությունները:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակում առողջությանը ծանր վնաս պատճառելու առկայության համար անհրաժեշտ են հետևյալ պայմանները.
ա) հանցագործությունը կատարելու պահին անձը պետք է գտնվի հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակում,
բ) հոգեկան խիստ հուզմունքը պետք է առաջանա հանկարծակի,
գ) ծանր վնաս պատճառելը պետք է պայմանավորված լինի տուժողի անօրինական վարքագծով, հակաբարոյական գործողություններով,
դ) ծանր վնաս պատճառելը պետք է տեղի ունենա բուն հոգեկան խիստ հուզմունքի ժամանակ, այլ ոչ թե նրանից հետո:
Վերաքննիչ դատարանը, գնահատելով գործով ձեռք բերված ապացույցներն իրենց համակցությամբ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ, հանգում է հետևության, որ ամբաստանյալ Վահան Այվազյանի մոտ տուժողներ Սուրեն Մանուկյանին և Էդգար Սարգսյանին մարմնական վնասվածքներ պատճառելու ժամանակ հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակ առկա չի եղել:
Այս կապակցությամբ վերաքննիչ բողոքի պատճառաբանություններն այն մասին, որ Վահան Այվազյանը Սուրեն Մանուկյանի առողջության ծանր վնաս և Էդգար Սարգսյանի առողջությանը միջին ծանրության վնաս է պատճառել վերջիններիս կողմից իր հոր նկատմամբ գործադրված բռնության, հակաբարոյական այլ գործողությունների հետևանքով հանկարծակի առաջացած հոգեկան խիստ հուզմունքի ֆիզիոլոգիական աֆեկտի վիճակում, և նրան մեղսագրվող արարքները համապատասխանում են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 114-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերով նախատեսված հանցակազմի հատկանիշներին, հիմնավոր չեն:
Անդրադառնալով վերաքննիչ բողոքի փաստարկներին առ այն, որ Առաջին ատյանի դատարանը տուժողների ցուցմունքների արժանահավատության գնահատման հարցում հանգել է սխալ հետևության, վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է հետևյալը:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Տիգրան Մարտիրոսյանի վերաբերյալ գործով 2014 թվականի մայիսի 31-ի թիվ ԵՇԴ/0121/01/12 որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. <<(…) Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ`
ա) տուժողի ցուցմունքն օրենքով նախատեսված ապացույցի տեսակ է (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետ),
բ) տուժողի համար օրենքով սահմանված է իրեն հայտնի ամեն ինչ պատմելու պարտականություն (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 210-րդ հոդված, 206-րդ հոդվածի 4-րդ մաս),
գ) հարցաքննությունից առաջ տուժողը նախազգուշացվում է ցուցմունքներ տալուց հրաժարվելու կամ խուսափելու, սուտ ցուցմունքներ տալու համար սահմանված քրեական պատասխանատվության մասին (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 210-րդ հոդված, 206-րդ հոդվածի 4-րդ մաս, 343-րդ հոդված, 339-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետ):
Տուժողն այն անձն է, ում քրեական օրենսգրքով չթույլատրված արարքով անմիջականորեն պատճառվել է կամ այդ արարքը կատարելն ավարտվելու դեպքում կարող էր պատճառվել բարոյական, ֆիզիկական կամ գույքային վնաս (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 58-րդ հոդվածի 1-ին մաս): Նա քրեական դատավարությանը մասնակցում է որպես մեղադրանքի կողմի սուբյեկտ և գործով օժտված է սեփական շահերով, որոնց ապահովման համար սահմանված են տուժողի մի շարք դատավարական իրավունքներ և պարտականություններ (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 59-րդ հոդված), որոնցից է նաև ցուցմունք տալու իրավունքը և պարտականությունը:
Հետևաբար տուժողի ցուցմունքն իր բնույթով ոչ միայն ապացույցի ինքնուրույն տեսակ է, այլև վերջինիս իրավունքների և շահերի պաշտպանության միջոց: Ընդ որում, վերջին հանգամանքն ինքնին չի նսեմացնում տուժողի ցուցմունքի՝ որպես ապացույցի հատկանիշները (ապացուցողական ուժ, հավաստիություն): Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը հիմք է ընդունում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի 2-րդ մասի ուղղակի պահանջը, որի համաձայն` <<(...) Դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը չպետք է կանխակալ մոտեցում ցուցաբերեն ապացույցներին, չպետք է դրանց որոշ մասին մյուսների նկատմամբ առավել կամ նվազ նշանակություն տան` մինչև դրանց հետազոտումը պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում>>:
Վերոգրյալով պայմանավորված՝ օրենսդիրը, տուժողի ցուցմունքը նախատեսելով որպես ապացույցի ինքնուրույն տեսակ, հաշվի առնելով դրա անձնային բնույթի ապացույց լինելու հատկանիշը, նախատեսել է նաև դրա հավաստիությունն ապահովելու լրացուցիչ երաշխիք (...)>>:
Տուժողներ Սուրեն Մանուկյանի և Էդգար Սարգսյանի ցուցմունքները բովանդակում են փաստական տվյալներ առ այն, որ ավտոմեքենայի կայանման հարցի շուրջ ծագած վիճաբանության ընթացքում Վահան Այվազյանն իր մոտ գտնված ծակող-կտրող շեղբ ունեցող առարկայով դիտավորությամբ հարվածներ է հասցրել նրանց: Առաջին ատյանի դատարանը քրեական գործով ձեռք բերված յուրաքանչյուր ապացույց վերլուծելով թույլատրելիության, վերաբերելիության վերաբերյալ քրեադատավարական պահանջների տեսանկյունից, իրավական գնահատական տալով ամբաստանյալի, վկաների` ամբաստանյալի ծնողների և տուժողների ցուցմունքներին, իրավացիորեն արժանահավատ է համարել տուժողների ցուցմունքները:
Ինչ վերաբերում է բողոք բերած անձի այն փաստարկին, որ դատարանն Էդգար Սարգսյանի նախաքննական ցուցմունքները /բացի 19.07.2015թ. ցուցմունքի, որն անթույլատրելի է ճանաչվել/ գնահատելիս հաշվի չի առել, որ դատաքննության ընթացքում չի ապահովվել պաշտպանական կողմի հակընդդեմ հարցման (կոնֆրոնտացիայի) իրավունքը, ապա վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանում տուժող Էդգար Սարգսյանի ներկայությունը դատական նիստերին հնարավոր չի եղել ապահովել` վերջինս գործի նյութերի համաձայն` 23.04.2016թ. ՀՀ պետական սահմանի <<Զվարթնոց>> օդանավակայանի սահմանային անցակետով մեկնել է ՀՀ-ից /հատոր 4-րդ գ.թ. 121/, 02.05.2016 թվականից մինչև 18.08.2016 թվականը նրա վերաբերյալ ՍԷԿՏ համակարգում տվյալներ չեն եղել /հատոր 5-րդ գ.թ. 25/, 23.08.2016 թվականից մինչև 06.04.2017 թվականն ընկած ժամանակահատվածում Էդգար Սարգսյանը ՀՀ պետական սահմանը չի հատել /հատոր 6-րդ գ.թ. 58/, ուստի Էդգար Սարգսյանի նախաքննական ցուցմունքները /բացի 19.07.2015թ.-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում տված ցուցմունքի/ դատավճռի հիմքում դնելով` <<Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին>> եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 3-րդ կետի <<դ>> ենթակետի խախտում թույլ չի տել, դրանք գնահատել է այլ ապացույցների համատեքստում:
Վերաքննիչ դատարանը հիմնավոր չի համարում վերաքննիչ բողոքի պատճառաբանություններն այն մասին, որ Առաջին ատյանի դատարանը չի համաձայնել կրկնակի դատահոգեբանական հանձնաժողովային փորձագետի եզրակացության հետ, իրեն է վերապահել դատական հոգեբանության հատուկ գիտելիքներ և Վահան Այվազյանին մեղսագրված արարքները ֆիզիոլոգիական աֆեկտի վիճակում կատարած լինել-չլինելու հարցում իրականացրել է նաև հոգեբանական չափանիշների գնահատում, և գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, պահպանելով ապացույցների հավաքման, ստուգման և գնահատության վերաբերյալ ՀՀ քրեադատավարական օրենսդրությամբ սահմանված ընթացակարգերը, նշված եզրակացությունը դիտարկել է գործով ձեռք բերված մյուս ապացույցների համատեքստում, և հիմնավոր կերպով, որպես վարույթն իրականացնող մարմին, ինքնուրույն է որոշել ֆիզիոլոգիական աֆեկտի առկայության կամ բացակայության հարցը:
Անդրադառնալով վերաքննիչ բողոքի պատճառաբությանն առ այն, որ քննչական փորձարարություն կատարելու մասին արձանագրությունը (կից լուսանկարչական հավելվածով) չի կարող գնահատվել որպես թույլատրելի ապացույց և դրվել դատական ակտի հիմքում, քանի որ խախտվել են այդ քննչական գործողության կատարման դատարավարական կարգը, դրա արդյունքների դատավարական ամրագրումը, վերաքննիչ դատարանը հանգում է հետևության, որ բողոքում նշված հանգամանքները` արձանագրությունը կազմած քննիչի ձեռագիրը, կիրառված տեխնիկական միջոցի մասին չնշելը, մասնակիցներին դրա մասին չնախազգուշացնելը, լուսանկարչական հավելված կազմելու մասին չնշելը, դատավարական գործողության կատարման կարգի էական խախտում չի հանդիսանում, քանի որ չի հանգեցրել դատավարության մասնակիցների` օրենքով երաշխավորված իրավունքների սահմանափակման և չի ազդել ստացված փաստական տվյալների հավաստիության վրա: Բացի այդ, վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ արձանագրությունում նշվել է փորձարարության ընթացքում կատարված նկարահանման մասին <<Iphone>> տեսակի բջջային հեռախոսի տեսախցիկով և մասնակիցների կողմից դիտողություններ չեն եղել, կազմվել է լուսանկարչական հավելված, որը կցվել է արձանագրության: Հետևաբար, Առաջին ատյանի դատարանը, նշված ապացույցը մեղադրական դատավճռի հիմքում դնելով, դատական սխալ թույլ չի տվել:
Այսպիսով, վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական գործի քննության ընթացքում նյութական և դատավարական իրավունքի նորմերի խախտումներ թույլ չեն տրվել, պահպանվել են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 124-127-րդ հոդվածների դրույթները, Վահան Այվազյանի արարքների որակման հարցում քրեական օրենքը կիրառվել է ճիշտ և կատարած հանցավոր արարքների համար ամբաստանյալը ենթակա է քրեական պատասխանատվության ու պատժի:
Այս առումով պաշտպանության կողմի պատճառաբանությունները չեն կարող բավարար հիմք հանդիսանալ սույն գործի շրջանակներում Վահան Այվազյանի արարքները ՀՀ քրեական օրենսգրքի 114-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերով վերաորակելու համար:
Քննության առնելով վերաքննիչ բողոքի պատճառաբանությունները` Վահան Այվազյանի նկատմամբ սահմանված պատիժը խիստ լինելու, պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ, վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է հետևյալը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժն արդարացի է, եթե համապատասխանում է հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար է անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով նույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվող պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
Պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը հաշվի է առնում նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ և 63-րդ հոդվածներով նախատեսված պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
Նույն հոդվածի 2-րդ մասը սահմանում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն Արմեն Շահբազյանի գործով 2014 թվականի օգոստոսի 15-ի թիվ ԵՇԴ/0143/01/13 որոշմամբ անդրադարձել է մարդու առողջության դեմ ուղղված դիտավորյալ հանցագործությունների, մասնավորապես` դիտավորությամբ առողջությանը ծանր վնաս պատճառելու հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման վրա ազդող գործոններին և արձանագրել հետևյալը.
<<(…) Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը ճիշտ գնահատելու և որպես արդյունք հանցավորի նկատմամբ քրեաիրավական ներգործության համաչափ միջոց կիրառելու համար դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն արարքի կատարման եղանակին, օգտագործված գործիքներին, միջոցներին, մարմնական վնասվածքների քանակին, բնույթին ու տեղակայմանը: Համապատասխան գնահատականի պետք է արժանացվի նաև կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը:
Ուստի, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ առանց նշված հանգամանքների գնահատման առողջությանը դիտավորությամբ ծանր վնաս պատճառելու վերաբերյալ գործերով հնարավոր չէ ճիշտ պատկերացում կազմել հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին: Հետևաբար, նշանակված պատժով չի ապահովվի կատարված արարքի և կիրառված քրեաիրավական ներգործության միջոցի համաչափությունը, ինչպես նաև կխաթարվեն պատժի նշանակման ընդհանուր սկզբունքները (…)>>:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն Արսեն Կարապետյանի և Ռուբեն Գուլգուլյանի գործով 2015 թվականի օգոստոսի 28-ի թիվ ԵԱԴԴ/0011/01/14 որոշմամբ արձանագրել է հետևյալը. <<(…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածով նախատեսված հանցանք կատարելու դեպքում պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս, ի թիվս այլնի, հատկապես կարևոր է հաշվի առնել հանցանքի կատարման գործիքներն ու միջոցները, մարմնական վնասվածքների քանակը, բնույթը, տեղակայումը, անձի հոգեբանական վերաբերմունքն իր կատարած արարքի և դրա հետևանքների նկատմամբ:
Կոնկրետ գործի փաստական հանգամանքների շրջանակներում վնաս պատճառելու համար օգտագործված տարատեսակ գործիքները, առարկաները կամ սարքավորումները, վնասվածք(ներ)ի տեղակայումը, հանցավորի պատրաստվածությունը, մեղքի դիտավորյալ ձևը (հատկապես` ուղղակի դիտավորությունը) իրենց ամբողջության մեջ անկանխելի են դարձնում հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացումը, մեծացնում հանցագործությունը հաջողությամբ ավարտին հասցնելու կամ ավելի մեծ վնաս պատճառելու հավանականությունը: Հետևաբար նման դեպքերում օբյեկտիվորեն բարձրանում է նաև արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը: (…)>>:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանն ամբաստանյալ Վահան Այվազյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս, հաշվի առնելով հանցագործությունների բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում` պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները` նախկինում դատված, արատավորված չլինելը, դրական բնութագրվելը, հանցագործությունը կատարելուց հետո ՀՀ հատուկ քննչական ծառայություն ինքնակամ ներկայանալը, պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, հանգել է հետևության, որ ամբաստանյալի նկատմամբ պետք է վերջնական պատիժ նշանակել ազատազրկման ձևով` հինգ տարի ժամկետով, որը պետք է կրի:
ՀՀ քրեական օրենսդրության` պատժի կանոնակարգումը նախատեսող իրավադրույթների պահանջների համատեքստում քննության առնելով Վահան Այվազյանի նկատմամբ նշանակված պատժի հարցը, վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը պատիժ նշանակելիս լիարժեք չի պահպանել ՀՀ քրեական օրենսդրության ընդհանուր մասով ամրագրված պատժի նշանակումը կանոնակարգող իրավադրույթները, գնահատության չի արժանացրել գործի բոլոր հանգամանքները:
Վերաքննիչ դատարանը, հաշվի առնելով գործի կոնկրետ հանգամանքները, հանցագործությունների` հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, հանգում է հետևության, որ ամբաստանյալ Վահան Այվազյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը մեղմացնելով հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակներին` սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի ուղղմանը և հանցագործությունների կանխմանը: Տվյալ դեպքում դրանով կապահովվեն նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները:
Միաժամանակ, վերաքննիչ դատարանը, հաշվի առնելով հանցագործությունների հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքների և դրա հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը, արարքների կատարման եղանակը, օգտագործված գործիքը, մարմնական վնասվածքների բնույթը ու տեղակայումը, պաշտպանվող հարաբերությունների սոցիալական նշանակությունը, բնույթը, հանգում է հետևության, որ առկա չէ համոզվածություն, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը կրելու:
Պաշտպանության կողմի պատճառաբանությունները չեն կարող բավարար հիմք հանդիսանալ Վահան Այվազյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ նշանակված պատիժը պայմամականորեն չկիրառելու համար:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 4-րդ կետի համաձայն` <<Բողոքարկված դատական ակտը բեկանվում կամ փոփոխվում է, եթե թույլ է տրվել դատական սխալ, այն է` դատավճռով նշանակված պատիժը չի համապատասխանում կատարված հանցանքի ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` <<Գտնելով, որ դատավճռով նշանակված պատիժն անարդարացի է ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ լինելու պատճառով, չի համապատասխանում հանցագործության ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին, վերաքննիչ դատարանը մեղմացնում կամ խստացնում է պատիժը` ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով:>>:
Վերը նշված հանգամանքների վերլուծությամբ վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի հունիսի 08-ի դատավճիռը` պատժի մասով, պետք է փոփոխել` մեղմացնելով Վահան Այվազյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-395-րդ, 399-րդ, 402-րդ, 418-րդ հոդվածներով` ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը
Ո Ր Ո Շ Ե Ց
Ամբաստանյալ Վահան Այվազյանի շահերի պաշտպան Ռուբեն Հակոբյանի վերաքննիչ բողոքը բավարարել մասնակիորեն:
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի հունիսի 08-ի դատավճիռը քրեական գործով ըստ մեղադրանքի` Վահան Արթուրի Այվազյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 113-րդ հոդվածի 1-ին մասով, պատժի մասով փոփոխել:
Վահան Արթուրի Այվազյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով պատիժ նշանակել ազատազրկում` 3 /երեք/ տարի 6 /վեց/ ամիս ժամկետով:
Վահան Արթուրի Այվազյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 1-ին մասով պատիժ նշանակել ազատազրկում 1 /մեկ/ տարի ժամկետով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի կարգով, պատիժները մասնակիորեն գումարելու միջոցով, Վահան Արթուրի Այվազյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ նշանակել ազատազրկում` 4/չորս/ տարի ժամկետով:
Դատավճիռը մնացած մասով թողնել անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` ստորագրություն
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` ստորագրություններ
Իսկականի հետ ճիշտ է`
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ս. ՉԻՉՈՅԱՆ
Ո Ր Ո Շ Ո Ւ Մ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ
ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ Ս. ՉԻՉՈՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ Մ. ԱՐՂԱՄԱՆՅԱՆ
Ռ. ՄԽԻԹԱՐՅԱՆ
ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` Հ. ՀԱԿՈԲՅԱՆԻ
ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ`
ՄԵՂԱԴՐՈՂ` Վ. ԴՈԼՄԱԶՅԱՆԻ
ՊԱՇՏՊԱՆ` Ռ. ՀԱԿՈԲՅԱՆԻ
ԱՄԲԱՍՏԱՆՅԱԼ` Վ. ԱՅՎԱԶՅԱՆԻ
2017 թվականի հոկտեմբերի 24-ին Երևան քաղաքում
դռնբաց դատական նիստում, վճռաբեկ վարույթի կանոններով, քննության առնելով ամբաստանյալ Վահան Այվազյանի շահերի պաշտպան Ռուբեն Հակոբյանի վերաքննիչ բողոքը` Վահան Արթուրի Այվազյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 113-րդ հոդվածի 1-ին մասով Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի հունիսի 08-ի դատավճռի դեմ
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.
2015 թվականի հուլիսի 18-ին, ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցվել է թիվ 15129115 քրեական գործը:
2015 թվականի հուլիսի 21-ին Վահան Արթուրի Այվազյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
Քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի նույն օրվա որոշմամբ մեղադրյալ Վահան Արթուրի Այվազյանի նկատմամբ հայտարարվել է հատախուզում:
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի հուլիսի 22-ի որոշմամբ մեղադրյալ Վահան Արթուրի Այվազյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել կալանավորումը երկու ամիս ժամկետով` կալանավորման սկիզբը հաշվելով նրան փաստացի արգելանքի վերցնելու օրվանից:
2015 թվականի հոկտեմբերի 27-ին Վահան Արթուրի Այվազյանը կամովին ներկայացել է ՀՀ հատուկ քննչական ծառայություն:
Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի հոկտեմբերի 28-ի որոշմամբ մեղադրյալ Վահան Արթուրի Այվազյանի նկատմամբ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 22.07.2015թ. որոշմամբ երկու ամիս ժամկետով որպես խափանման միջոց ընտրված կալանավորումը վերահաստատվել է: Կալանքի սկիզբը հաշվվել է 2015 թվականի հոկտեմբերի 27-ից:
2016 թվականի փետրվարի 12-ին մեղադրյալ Վահան Արթուրի Այվազյանին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել, լրացվել և նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 113-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
Քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի 2016 թվականի փետրվարի 18-ի որոշմամբ Սուրեն Մանուկյանի, Էդգար Սարգսյանի նկատմամբ քրեական հետապնդում չի իրականացվել` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով նախատեսված հանցակազմի բացակայության հիմքով, Վահան Այվազյանի և Արթուր Այվազյանի նկատմամբ քրեական հետապնդում չի իրականացվել` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով, իսկ Վահան Այվազյանի նկատմամբ նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 186-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցակազմի բացակայության հիմքով:
2016 թվականի մարտի 01-ին թիվ 15129115 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի` Վահան Արթուրի Այվազյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 113-րդ հոդվածի 1-ին մասով, մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան:
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի հունիսի 08-ի դատավճռով` Վահան Արթուրի Այվազյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 113-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործությունների կատարման մեջ։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով Վահան Արթուրի Այվազյանի նկատմամբ պատիժ է նշանակվել՝ ազատազրկում` 4/չորս/ տարի 6/վեց/ ամիս ժամկետով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 1-ին մասով` պատիժ է նշանակվել ազատազրկում` 1/մեկ/ տարի ժամկետով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի կարգով, հանցանքների համակցությամբ՝ նշանակված պատիժները մասնակիորեն գումարելու միջոցով՝ Վահան Արթուրի Այվազյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ է նշանակվել ազատազրկում` 5/հինգ/ տարի ժամկետով։
Վահան Արթուրի Այվազյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ կալանավորումը, թողնվել է անփոփոխ մինչև դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելը, նշանակված պատժի կրման սկիզբը հաշվվել է 2015 թվականի հոկտեմբերի 27-ից։
Վահան Արթուրի Այվազյանից հօգուտ ՀՀ պետական բյուջեի բռնագանձվել է 232.074 /երկու հարյուր երեսուներկու հազար յոթանասունչորս/ ՀՀ դրամ՝ որպես դատական ծախսեր։
Վճռել է նաև քրեական գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ տուժող Սուրեն Մանուկյանի ակնոցը, վերջինիս, ինչպես նաև տուժող Էդգար Սարգսյանի հագուստները՝ ոչնչացնել։
Դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք է բերել ամբաստանյալ Վահան Այվազյանի շահերի պաշտպան Ռուբեն Հակոբյանը:
Քրեական գործը ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան մուտք է եղել 2017 թվականի հուլիսի 14-ին:
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի 2017 թվականի հուլիսի 19-ի որոշմամբ վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և քրեական գործը նշանակվել` քննության վճռաբեկ դատարանում գործերի քննության համար սահմանված կանոններով:
Վերաքննիչ բողոքի դեմ գրավոր պատասխան չի ստացվել:
2. Գործի փաստական հանգամանքները.
Առաջին ատյանի դատարանը դատաքննությամբ ապացուցված է համարել հետևյալը.
2015 թվականի հուլիսի 18-ին, ժամը 0100-ի սահմաններում Երևան քաղաքի Արշակունյաց պողոտայի 6-րդ շենքի դիմացի հատվածում գտնվող ավտոտնակների մոտ ավտոմեքենայի կայանման հարցի շուրջ ծագած վիճաբանության ընթացքում Վահան Այվազյանն իր մոտ գտնված ծակող-կտրող շեղբ ունեցող առարկայով /հավանաբար դանակով/ դիտավորությամբ հարվածներ է հասցրել նույն շենքի բնակիչ Սուրեն Մանուկի Մանուկյանին և վերջինիս ընկերոջը` Էդգար Հակոբի Սարգսյանին` Սուրեն Մանուկյանի առողջությանը պատճառելով ձախ բազկի շրջանի կտրված, եռագլուխ մկանի վնասումով կտրված-ծակված վերքերի, արտաքին և ներքին արյունահոսությամբ զուգորդված` կրծքավանդակի և որովայնի համակցված հետորովայնամզային տարածության արյունահավաքով, ստոծանու ձախ գմբեթի, հաստ աղու, փայծաղային անկյան` աղու լուսանցք թափանցումով` թափանցող ծակված-կտրված կյանքին վտանգ սպառնացող վերքերի ձևով ծանր, իսկ Էդգար Սարգսյանի առողջությանը` կողոսկրի և որովայնի հետին պատի մկանների վնասումով` կրծքավանդակի աջ կեսի ծակած-կտրված, չթափանցող վերքերի ձևով միջին ծանրության վնաս։
3. Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.
Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում ներքոհիշյալ հիմնավորումներով:
Ամբաստանյալ Վահան Այվազյանի շահերի պաշտպան Ռուբեն Հակոբյանը վերաքննիչ բողոքում նշել է, որ վերաքննիչ բողոքը բերելու համար հիմք են դատական սխալները՝ նյութական և դատավարական իրավունքի խախտումները, որոնք ազդել են գործի ելքի վրա։
Նյութերը ձեռք են բերվել տվյալ քրեական գործով քրեական դատավարություն իրականացնելու, համապատասխան քննչական կամ այլ դատավարական գործողություն կատարելու իրավունք չունեցող անձի կողմից, քննչական կամ այլ դատավարական գործողության կատարման կարգի էական խախտմամբ։
Դատարանը հաստատել է, որ ՀՀ <<Փորձաքննությունների ազգային բյուրո>> ՊՈԱԿ-ի փորձագետ Անի Վարդանյանի կողմից կազմված դատահոգեբանական փորձագետի թիվ 15-3456 եզրակացությունն անթույլատրելի և անարժանահավատ է, քանի որ այդ գործողությունը կատարվել է դատավարական կարգի էական խախտմամբ և այդպիսի դատավարական գործողություն կատարելու իրավունք չունեցող անձի կողմից։
Հետևաբար, դատարանն իրավունք չի ունեցել այդ անթույլատրելի ապացույցի վրա հղում անելով` որևէ իրավական վերլուծություն կատարել։ Մինչդեռ դատարանը դատավճռի <<Դատարանի իրավական վերլուծությունները>> բաժնում, 38-րդ էջում վկայակոչել է այդ եզրակացության հետևությունները, այնուհետև 41-րդ էջում նշել, որ <<նշանակված երկու դատահոգեբանական փորձաքննությունների եզրակացությամբ հաստատվեց, որ ընտրված և կիրառված մեթոդները եղել են ճիշտ>>:
Ստացվում է, դատարանը մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս հիմք է ընդունել նաև նախկինում որպես անթույլատրելի գնահատված ապացույցը։
Դատարանը, գտնելով, որ դատահոգեբանական առաջին փորձաքննությունն անցկացնելիս թույլ է տրվել հիմնարար մի շարք պայմանների ու կանոնների դատավարական կարգի էական խախտումներ, այնուամենայնիվ, թիվ 15-3456 եզրակացությունը կազմած փորձագետ Անի Վարդանյանի դատաքննական ցուցմունքն ամբողջությամբ շարադրելով և ընդգրկելով դատական ակտի <<Ապացույցների հետազոտում և գնահատում>> բաժնում, որևէ դիրքորոշում չի հայտնել առ այն, որ այդ ցուցմունքն անթույլատրելի է օգտագործման համար։
Դատարանը որևէ դիրքորոշում չի արտահայտել նաև դատավճռում շարադրված <<Քննչական փորձարարություն կատարելու մասին արձանագրությունը (կից լուսանկարչական հավելվածով)>> ապացույցի թույլատրելիության վերաբերյալ պաշտպանական կողմի բարձրաձայնած հարցերին։
Թեև այդ քննչական գործողության արձանագրությամբ հաստատվել է դեպքի կոնկրետ տեղը, այսինքն դեպքի վայրը, որը Վահան Այվազյանին վերագրվող գործողություններին ճիշտ քրեաիրավական գնահատական տալու առումով չի կարող որևէ նշանակություն ունենալ, այնուամենայնիվ, հիշյալ արձանագրությունը չի կարող գնահատվել որպես թույլատրելի ապացույց և դրվել դատական ակտի հիմքում, քանի որ խախտվել են այդ քննչական գործողության կատարման դատարավարական կարգը, ինչպես նաև խախտվել է դրա արդյունքների դատավարական ամրագրումը։
Մասնավորապես, արձանագրությունը կազմվել է քննիչի անընթեռնելի ձեռագրով, գրավոր ապացույցների հետազոտման փուլում այդ արձանագրության բովանդակությունն այդպես էլ հնարավոր չի եղել ամբողջությամբ ընթերցել, հետազոտել։
Քննչական փորձարարության ընթացքում կատարվել է լուսանկարում, սակայն հայտնի չէ, թե կոնկրետ ում կողմից, նշված չէ կիրառված տեխնիկական միջոցի կարգի և պայմանների մասին, ստացված արդյունքների մասին։ Բացի այդ, տեխնիկական միջոցի կիրառման մասին քննչական գործողության մասնակիցները նախապես չեն նախազգուշացվել, ինչը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 29-րդ հոդվածի 5-րդ մասի իմպերատիվ պահանջ է։ Արձանագրության մեջ որևէ նշում առկա չէ, որ կազմվել է լուսանկարչական հավելված, լուսանկարչական հավելվածի վրա նույնպես որևէ նշում չկա, թե այն երբ է կազմվել և երբ է կցվել քրեական գործին, ինչից հնարավոր չէ պարզեր արդյոք պահպանվել է այդ փաստաթուղթը քրեական գործին կցելու ժամանակագրական կարգը, մինչդեռ դա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 30-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պարտադիր պահանջ է։ Դատարանը լուսանկարչական հավելվածը դիտել է որպես քննչական փորձարարության արձանագրությանը կից կազմված փաստաթուղթ, մինչդեռ հավելվածը ստորագրված չէ այդ քննչական գործողության պարտադիր 4 մասնակիցներից երեքի` տուժողի և ընթերակաների կողմից։
Քննչական փորձարարությունը, համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի, կատարվում է այն ժամանակ, երբ փորձեր և այլ հետազոտական գործողություններ են կատարվում, ինչը չի կատարվել տվյալ գործողության ընթացրում։
Վահան Այվազյանին առաջադրված մեղադրանքի և մեղադրական դատավճռի հիմքում ընկած ապացույցներից նրա մեղադրանքը հիմնավորող սկզբնական և ուղղակի ապացույց կարող են գնահատվել ամբաստանյալ Վահան Այվազյանի, նրա ծնողներ` վկաներ Արթուր Այվազյանի և Ռուզաննա Աթոյանի, ինչպես նաև տուժողներ Սուրեն Մանուկյանի և Էդգար Սարգսյանի ցուցմունքները, իսկ մյուս ապացույցները, այդ թվում` տուժող Սուրեն Մանուկյանի հոր` Մանուկ Մանուկյանի ցուցմունքն ածանցյալ, անուղղակի ապացույցներ են, հետևաբար, դրանք իրենց համակցությամբ, եթե անգամ արժանահավատ գնահատվեն, ապա չեն կարող համապատասխանել ապացույցների բավարարության չափանիշին։
Ուստի մեղադրանքը հաստատելու կամ հերքելու համար վճռորոշ նշանակություն ունի հենց ամբաստանյալի, վկաների (նրա ծնողների) և տուժողների հաղորդած տվյալների արժանահավատության, այն մյուս ապացույցների հետ համադրելու հարցը։
Այն հանգամանքները, որ տուժողները ստացել են մարմնական վնասվածքներ, վնասվել են նրանց հագուստները, որոնք նաև արյունոտվել են, պաշտպանական կողմը չի վիճարկում։ Ավելին, պաշտպանական կողմը նաև կասկածի տակ չի դնում, որ այդ վնասվածքներն առաջացել են Վահան Այվազյանի գործողությունների արդյունքում։ Սակայն այդ ապացույցներից և ոչ մեկը չի կարող հաստատել, որ Վահան Այվազյանը տուժողներին մարմնական վնասվածք պատճառել է դիտավորությամբ, այդ նպատակով, այլ ոչ թե հանկարծակի առաջացած հոգեկան խիստ հուզմունքի` ֆիզիոլոգիական աֆեկտի վիճակում:
Վահան Այվազյանի կողմից տուժողների առողջությանը դիտավորությամբ վնաս պատճառելը հենց այդ նպատակով, այլ ոչ թե ֆիզիոլոգիական աֆեկտի վիճակում, հաստատող ապացույցներն են բացառապես տուժող Սուրեն Մանուկյանի դատաքննական և տուժող Էդգար Սարգսյանի նախաքննական ցուցմունքների մի մասը։
Վահան Այվազյանի կողմից տուժողների առողջությանը ֆիզիոլոգիական աֆեկտի վիճակում վնաս պատճառելը հաստատող ապացույցներն են ամբաստանյալի, վկաներ Արթուր Այվազյանի և Ռուզաննա Աթոյանի ցուցմունքները, կրկնակի դատահոգեբանական հանձնաժողովային փորձաքննության եզրակացությունը, փորձագետ Խաչատուր Գասպարյանի դատաքննական ցուցմունքը, Արթուր Այվազյանի վերաբերյալ դատաբժշկական փորձաքննությունների թիվ 216, թիվ 3361/Լ և ՀՀ ԱՆ ԴԲԳԳԿ-ից ստացված եզրակացությունները։
Այսպիսով, մեղադրանքը հիմնավորող ապացույցներ են` տուժողներից մեկի նախաքննական, մյուսի դատաքննական ցուցմունքները, իսկ մեղադրանքը հերքող, այսինքն ֆիզիոլոգիական աֆեկտի վիճակը հաստատող ապացույցներ են ամբաստանյալի, երկու վկաների, փորձագետի ցուցմունքները, կրկնակի հանձնաժողովային փորձաքննության եզրակացությունը, դատաբժշկական փորձաքննությունների եզրակացությունները։ Ուստի քանակական և որակական տեսանկյունից ապացույցների համադրությունը մեղադրանքի հաստատման օգտին չէ, սակայն կայացվել է մեղադրական դատական ակտ։
Դատարանն ապացույցների, հատկապես ցուցմունքների արժանահավատության գնահատման հարցում հանգել է սխալ, խիստ սուբյեկտիվ, գործի նյութերից չբխող հետևության։
Տվյալ քրեական գործով ամբաստանյալը և նրա ծնողները, ինչպես նաև տուժողներն օբյեկտիվորեն հանդիսանում են գործով ինքնուրույն որոշակի շահեր հետապնդող անձինք։ Տուժողները նաև մտերիմ, մանկության ընկերներ են, համադասարանցիներ են եղել։ Հետևաբար, այս գործով չի կարելի կիրառել երկակի ստանդարտներ և ասել, քանի որ վկաներն ամբաստանյալի ծնողներն են, նրանց ցուցմունքները նպատակ են հետապնդում պաշտպանել որդուն, ուստի անարժանահավատ են, իսկ տուժողների ցուցմունքներն արժանահավատ են, քանի որ նրանք տուժողներ են ճանաչվել:
Դատարանի այն կարծիքը, որ ամբաստանյալը և նրա ծնողները դեպքի հանգամանքները ներկայացնում են իրենց կողմից նկարագրված փաստական հանգամանքների լույսի ներքո, ապացույցների սխալ գնահատման, հետևաբար նաև սխալ հետևության հանգելու արդյունք է և ոչ մի կապ չունի իրականության հետ։
Դատարանը նշել է. <<տուժողների` Սուրեն Մանուկյանի ու Էդգար Սարգսյանի այս պահին ունեցած շահագրգռվածությունը կասկածի տակ դնելու տրամաբանությունը պաշտպանական կողմն այդպես էլ չկարողացավ հիմնավորել դատարանում ներկայացված փաստարկներով, քանի որ չմատնանշեց, թե տուժողների կողմից գործի հանգամանքների վերաբերյալ նույն տեղեկությունները ներկայացնելու դեպքում վերջիններս ինչ շահեկան վիճակում կարող են հայտնվել կամ ընդհակառակը նախկինում ներկայացված տեղեկություններին հակասող կամ տարբերվող (պաշտպանության կողմի կարծիքով՝ իրականությանը չհամապատասխանող) տեղեկություններ տրամադրելու և այլ ցուցմունքներ տալու դեպքում վերջիններս ինչ պատասխանատվության առաջ կարող էին կանգնել այն դեպքում, երբ գործով առկա է վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից 18.02.2016թ-ին կայացված և ներկայումս չվերացված որոշում` քրեական հետապնդում չիրականացնելու մասին>>։
Նման ձևակերպում տալով դատարանը, խախտելով անմեղության կանխավարկածը, մեղադրանքը հերքելու պարտականությունը դրել է պաշտպանական կողմի վրա։
Բացի այդ, պաշտպանական կողմը համապատասխան փաստարկներ է ներկայացրել տուժողների կողմից սուտ ցուցմունքներ տալու, իրենց շահագրգռվածության վերաբերյալ, իսկ դատարանը դրանք անտեսել է առանց գործի նյութերից բխող ծանրակշիռ փաստարկներ ներկայացնելու։
Դատարանը տուժողների ցուցմունքների արժանահավատության գնահատման հարցում որոշակի հետևությունների է հանգել` հիմնվելով նախաքննական մարմնի քրեական հետապնդում չիրականացնելու մասին 2016 թվականի փետրվարի 18-ի չվերացված որոշման վրա, մինչդեռ որոշումը գործն ըստ էության քննող դատարանի համար չի կարող ունենալ նախադատելի նշանակություն։
Այդ որոշման առկայությունը չի նշանակում, որ գործն ըստ էության քննելու ընթացքում ի հայտ չեն գա կամ ձեռք չեն բերվի այնպիսի փաստական տվյալներ, որոնք էապես տարբերվեն այդ որոշման մեջ նշված փաստական հանգամանքներից և որոնք կարող են էական նշանակություն ունենալ գործի լուծման համար, այդ թվում` նույն որոշումը բեկանելու հիմք հանդիսանան։
Հետևաբար դատարանի այն պնդումը, թե քրեական հետապնդումը չիրականացնելու մասին չվերացված որոշման առկայության պայմաններում տուժողի կողմից անարժանահավատ ցուցմունքներ տալու դեպքում նրանք ինչ պատասխանատվության առաջ կարող են կանգնել, առարկայազուրկ է։
Դատարանի եզրահանգումը, որ տուժողների հայտնածը համապատասխանում է Արթուր Այվազյանի վերաբերյալ տրված դատաբժշկական փորձաքննության եզրակացության հետ, հակասում է գործում առկա տվյալներին։
Մասնավորապես, Էդգար Սարգսյանը 2015 թվականի հուլիսի 19-ի ցուցմունքում նշել է, որ ինքը և Սուրեն Մանուկյանը Վահան Այվազյանի հորը ոչ հարվածել, ոչ էլ հրել են (հատոր 1-ին, գ.թ. 61-63):
2015 թվականի նոյեմբերի 6-ին վկա Ռուզաննա Աթոյանի հետ առերեսման ժամանակ նշել է, որ Արթուր Այվազյանին չեն հարվածել, չեն հրել, ուղղակի քաշքշուկ է եղել (հատոր 2-րդ, գ.թ. 86-89)։
2015 թվականի նոյեմբերի 12-ի ցուցմունքում հայտնել է, որ ինքը ոչ մեկին չի հարվածել և հարվածելու նպատակ չի ունեցել, Արթուր Այվազյանին ձեռքերով մեկ անգամ հրել է (հատոր 2-րդ, գ.թ. 114-117):
2016 թվականի փետրվարի 5-ին Վահան Այվազյանի հետ առերեսման ժամանակ Էդգար Սարգսյանը նշել է, որ Վահան Այվազյանի հարվածից Սուրենն ընկել է և նրանց միջև քաշքշուկ է սկսել, ինքը պահում էր, որ չխփեին իրար, հրել է հորը, որ հետ կանգնի ու չխփի Սուրոյին (հատոր 3-րդ, գ.թ. 138-140)։
Նույն օրը տված լրացուցիչ ցուցմունքում Էդգար Սարգսյանը նշել է, որ Արթուր Այվազյանին հրել է աջ ձեռքով, բաց ափով, բայց չի հարվածել, ուղղակի կարող է իր հրելն ուժեղ ստացված լինի, որ նման լինի հարվածելուն (հատոր 3-րդ, գ.թ. 143)։
Նույն Սարգսյանը մեկ նշել է, որ իր հրելուց Արթուր Այվազյանը վայր չի ընկել, հետո նշել է, որ չի մտաբերում Արթուր Այվազյանը վայր է ընկել, թե ոչ, իսկ հետագայում էլ հայտնել է, որ նա վայր է ընկել։
Տուժող Սուրեն Մանուկյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ ինքը և ընկերը Վահան Այվազյանի հորը չեն հարվածել, չեն հրել։
Հիշյալ փաստական հանգամանքի մասին այդպիսի իրարամերժ և հակասական ցուցմունքները դատարանը չտեսնելու է տվել։
Տուժող Էդգար Սարգսյանի իրարամերժ, ինչպես նաև մյուս տուժողի ցուցմունքին հակասող ցուցմունքներն ակնհայտորեն հակասում են նաև Արթուր Այվազյանի վերաբերյալ դատաբժշկական փորձաքննությունների թիվ 216, թիվ 3361/Լ և ՀՀ ԱՆ ԴԲԳԳԿ-ից եզրակացություններին, որոնք, ինչպես նշել է դատարանը, անկողմնակալ մարմնից ստացված ապացույց են և ինչպես դատավարության կողմերի, այնպես էլ դատարանի կողմից կասկածի տակ չեն դրվել։
Արթուր Այվազյանի վերաբերյալ դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 2116 եզրակացությամբ և դրա լրացմամբ հաստատվել է Արթուր Այվազյանի մոտ մարմնական վնասվածքների (ոչ թե վնասվածքի) առկայությունը, որոնք ըստ փորձագետի, կարող էին առաջանալ Արթուր Այվազյանի կողմից նշված հանգամանքներում և մարմնական վնասվածքները կարող էին պատճառվել ինչպես մեկ, այնպես էլ մի քանի առարկաներով։
Լրացուցիչ դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 3361/Լ եզրակացությամբ հերքվել է տուժողներ Սուրեն Մանուկյանի և Էդգար Սարգսյանի գործով պարզաբանման ենթակա այդ հանգամանքի շուրջ տված ցուցմունքները: Փորձագետի եզրակացություններով հաստատվել է ոչ թե տուժողների ցուցմունքների անարժանահավատությունը, այլ սուտ լինելը։
Մինչդեռ դատարանը տուժողների ցուցմունքները գնահատել է որպես արժանահավատ` հղում կատարելով փորձաքննության այդ եզրակացություններին։
Տուժողների կողմից վերը նշված հանգամանքի շուրջ սուտ ցուցմունք տալը, այն է` Էդգար Սարգսյանի կողմից Արթուր Այվազյանին հրելը, այլ ոչ թե ձեռքով մեկ անգամ կրծքավանդակին հարվածելը, հաստատվել է նաև քննիչի 2016 թվականի փետրվարի 18-ի քրեական հետապնդում չիրականացնելու մասին որոշմամբ, որը սակայն դատարանը նույնպես ներկայացրել է որպես տուժողների ցուցմունքները հիմնավորող դատավարական փաստաթուղթ։ Այդ որոշման նկարագրական-պատճառաբանական մասում հստակ նշվել է, որ Էդգար Սարգսյանը մեկ անգամ հարվածել է Արթուր Այվազյանին և պատճառել մարմնական վնասվածքներ, սակայն մեկ հարվածը չի կարող գնահատվել որպես ծեծ։
Տուժողների ցուցմունքների արժանահավատության գնահատման ընթացքում դատարանը պետք է նկատի ունենար նաև այն, որ քննիչի 2016 թվականի փետրվարի 18-ի քրեական հետապնդում չիրականացննյու մասին որոշմամբ չի հաստատվել այն փաստը, որ տուժողներն իրենց հետագա ցուցմունքներում նշել են, այն է` Սուրեն Մանուկյանի <<Versace>> մակնիշի 22.000 ՀՀ դրամ արժողության ակնոցը վնասվել է Արթուր կամ Վահան Այվազյանների հարվածի հետևանքով։
Պետք է նկատի ունենալ, որ տուժող Սուրեն Մանուկյանը և Էգդար Սարգսյանն իրենց նախաքննական ցանկացած հաջորդ ցուցմունքներով որոշ հանգամանքներ փոփոխել են, հակասել են ինչպես իրենց նախորդ ցուցմունքներին, այնպես էլ միմյանց ցուցմունքներին։
Էդգար Սարգսյանի նախաքննական ցուցմունքները (բացի 19.07.2015թ. ցուցմունքի, որն անթույլատրելի է ճանաչվել), գնահատելիս դատարանը պետք է նկատի ունենար, որ դատաքննության ընթացքում չի կարողացել ապահովվել պաշտպանական կողմի հակընդդեմ հարցման (կոնֆրոնտացիայի) իրավունքը, մասնավորապես առերես հարցեր ուղղել տուժողին հենց իր ցուցմունքներում առկա հակասությունների, մյուս տուժողի ցուցմունքներին և գործի մյուս ապացույցներին հակասելու հանգամանքների շուրջ։
Թեև մինչդատական վարույթի ընթացքում մեղադրյալի և տուժող Էդգար Սարգսյանի միջև կատարվել է առերեսում, սակայն քրեական դատավարության այդ փուլում պաշտպանական կողմին հայտնի չի եղել այդ անձի նախորդ բոլոր ցուցմունքների բովանդակությունը, գործի մյուս ապացույցները, հետևաբար այդ առերեսման կատարմամբ լիարժեքորեն չի ապահովվել կողմերի <<զենքերի հավասարության>> սկզբունքը։
Տուժող Սուրեն Մանուկյանի ցուցմունքի արժանահավատության գնահատման հարցի ընթացքում չի կարող որպես չափանիշ ընդունվել նաև այն, որ վերջինս իրավապահ համակարգի աշխատակից է, ուրեմն նա չի կարող հակահասարակական կամ ոչ բարոյական արարք թույլ տալ, նաև չի կարող ոչ ճշմարտացի ցուցմունք տալ, քանի որ նա քննիչ է։
Տուժողների ցուցմունքների արժանահավատության գնահատման հարցում էական է նաև փորձագետ Խաչատուր Գասպարյանի դատաքննական ցուցմունքը, որը դատական ակտում ոչ ամբողջությամբ է նշվել, չի նշվել ցուցմունքի այն հատվածը, որը հերքում է տուժողների ցուցմունքների հիմնավոր լինելը։
Վկաներ Ռուզաննա Աթոյանի ու Արթուր Այվազյանի ցուցմունքների արժանահավատության գնահատման համար պետք է նկատի ունենալ հետևյալը, ներպետական օրենսդրության նկատմամբ գերակայություն և անմիջական գործողություն ունեցող Մարդու իրավանքների եվրոպական դատարանի նախադեպային որոշումների համաձայն՝ ցուցմունքը վիճարկելու իրավունքը տարածվում է ոչ միայն ցուցմունքի բովանդակության վրա, այլ նաև այն տվող անձի՝ արժանահավատությունը վիճարկելու հնարավորության վրա։ Ընդ որում՝ անձի ցուցմունքի բովանդակության արդյունավետ վիճարկումը շատ հաճախ կարող է կատարվել միայն ցուցմունքը տվողի անձի արժանահավատությունը վիճարկելով: Արթուր Այվազյանը և նրա կինն օրինակելի անձնավորություններ են, չկա մի այնպիսի հանգամանք, որը կարող է կասկածի տակ դնել նրանց անձի արժանահավատությունը, հետևաբար նաև նրանց ցուցմունքների արժանահավատությունը։
Ամբողջ քննության ընթացքում ամբաստանյալի, նրա հոր և մոր ցուցմունքները չեն հակասել միմյանց։
Դատարանի այն պնդումը, որ Արթուր Այվազյանի, Ռուզաննա Աթոյանի և Վահան Այվազյանի ցուցմունքներն անարժանահավատ են նաև այն պատճառով, որ վերջիններս նշել են, որ Արթուր Այվազյանը ստացել է բազմաթիվ հարվածներ, այդ թվում` և գետնին ընկած վիճակում, անարժանահավատ են, քանի որ Արթուր Այվազյանի մարմնի վրա հայտնաբերվել է ընդամենը մեկ վնասվածք, չի համապատասխանում իրականությանը, քանզի նախ` Այվազյանի մարմնի վրա, համաձայն փորձագետի եզրակացության, հայտնաբերվել են երկու մարմնական վնասվածքներ, որոնք սակայն հնարավոր չէ տարանջատել միմյանցից։ Բացի այդ, այլ վնասվածքների բացակայությունը չի կարող վկայել, որ այդ մարդուն որևէ այլ հարված չի հասցվել։
Անդրադառնալով ամբաստանյալ Վահան Այվազյանի ցուցմունքի անարժանահավատությանը, դատարանը նշել է <<(...) անարժանահավատ է համարում նաև ամբաստանյալի կողմից տրված ցուցմունքները, քանի որ վերջինս նախաքննության սկզբում հայտարարել է, որ դեպքի հանգամանքների մասին ոչինչ չի հիշում, մինչդեռ հետագայում, տվել է դեպքի վերաբերյալ մանրամասն և դատարանի համոզմամբ հարմարեցված ցուցմունքներ, բնականաբար, իրեն ձեռնտու լույսի ներքո նկարագրելով իբրև թե աֆեկտածին իրավիճակներ>>:
Դատարանի հիշյալ ձևակերպումը հարմարեցված է մեղադրական դատական ակտին` իրեն ձեռնտու լույսի ներքո, ամբաստանյալի հայտնածը ներկայացվել է ամբողջ ցուցմունքի բովանդակությունից անջատված։
Մեղադրյալ Վահան Այվազյանն առաջին ցուցմունքը տվել է 2015 թվականի հոկտեմբերի 28-ին (հատոր 2-րդ, գ.թ. 67-68), այսինքն վերջինիս կողմից կամովին ներկայանալու հաջորդ օրը։ Այդ ցուցմունքում Վահան Այվազյանը հակիրճ ներկայացրել է դեպքի հանգամանքները, այդ թվում` աֆեկտային իրավիճակը, որոնք հետագայում ավելի է մանրամասնել` չհակասելով առաջին ցուցմունքին։
Դատարանի նման եզրահանգումն անհիմն է նաև այն պատճառով, որ մեղադրյալը կարող էր նաև որևէ ցուցմունք չտալ, օգտվելով իր դատավարական կարգավիճակից և իրավունքներից, բայց հակիրճ ներկայացրել է դեպքի հանգամանքները։
Դատարանը հիշյալ հարցում կիրառել է երկակի ստանդարտներ` հօգուտ տուժող կողմի։
Ըստ դատարանի հետևության` ամբաստանյալ Վահան Այվագյանի ցուցմունքի անարժանահավատության մասին է վկայում նաև <<(...) վերջին փորձագիտական եզրակացությամբ փորձագետների կողմից արտահայտված այն միտքը, որ <<...Այզենկի անձնային հարցարան - EPQ արդյունքները համարվում են անվավեր, քանզի Վ.Այվազյանի անկեղծության սանդղակը ցածր է նորմայից, որը նշանակում է, որ նա հակված է տալ ոչ թե իրական, այս սոցիալապես ցանկալի պատասխաններ։ ... Ըստ անձի ուսումնասիրման ստանդարտացված բազմագործոն մեթոդիկա (MMPI կարճ տարբերակ) արդյունքների, փորձաքննվողի մոտ նկատվում է հակում ներկայանալ դրական, բարենպաստ կողմերով, ցուցադրելով սոցիալական նորմերի և խիստ հավատարմություն>>:
Սակայն դատարանը հաշվի չի առել փորձագետ Խաչատուր Գասպարյանի պարզաբանումն առ այն, որ հիշյալ թեստի պատասխաններն իրենք չեն համարել արժանահավատ, դրա համար էլ փորձաքննությամբ առաջադրված հարցերին պատասխանելու համար այլ մեթոդներ և թեստեր են կիրառել։
Այսպիսով, դատարանը տուժողների ցուցմունքների արժանահավատության և ամբաստանյալի ու նրա ծնողների ցուցմունքների անարժանահավատության վերաբերյալ, բացի գործի հանգամանքների վերաբերյալ կամայական և սուբյեկտիվ հետևությունների, փաստերի սխալ ներկայացման, որևիցե պատճառաբանված և ծանրակշիռ հիմնավորումներ չի բերել։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ և 113-րդ հոդվածների 1-ին մասերով մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս դատարանը հենվել է բացառապես տուժողներ Սուրեն Մանուկյանի և Էդգար Սարգսյանի իրարամերժ և հակասական ցուցմունքների վրա, ոչ հիմնավորված է գնահատել կրկնակի դատահոգեբանական հանձնաժողովային փորձաքննության եզրակացությունը` արդյունքում կայացնելով ակնհայտ անհիմև դատական ակտ։
Դատարանը որպես անթույլատրելի և անարժանահավատ է գնահատել քննիչի որոշման հիման վրա կատարված և ՀՀ <<Փորձաքննությունների ազգային բյուրո>> ՊՈԱԿ-ի փորձագետ Անի Վարդանյանի կողմից կազմված դատահոգեբանական փորձագետի թիվ 15-3456 եզրակացությունը։
Դատարանը նշանակել է կրկնակի դատահոգեբանական հանձնաժողովային փորձաքննություն, որի եզրակացության կապակցությամբ դատարանի նախաձեռնությամբ դատարան է հրավիրվել փորձագետ Խաչատուր Գասպարյանը, ով պնդել է, որ Վահան Այվազյանի պարագայում առկա է ոչ թե <<ատիպիկ>>, այլ ֆիզիոլոգիական աֆեկտ։
Դատարանը, գնահատելով հիշյալ եզրակացությունը, գտել է, որ նմանատիպ` դատահոգեբանական փորձաքննությունների եզրակացություններն իրավակիրառ պրակտիկայում, այդ թվում` նաև դատարանի համար ունեն առավելապես խորհրդատվական բնույթ և դրանք չեն կարող դիտարկվել որպես պարտադիր իրավական նշանակություն ունեցող փաստեր կամ ապացույցի տեսակներ։ Հետևաբար, դատարանը նշված եզրակացությունը պետք է դիտարկի գործով ձեռք բերված մյուս ապացույցների համատեքստում` հիմնվելով անձի ֆիզիոլոգիական աֆեկտի վիճակում գտնվելու իրական կամ ենթադրյալ փաստերի գնահատման վրա կապված նրա կողմից դեպքին նախորդող, դեպքի և դրան հաջորդող պահերին դրսևորած վարքագծի հետ։
Այնուհետև դատարանն այդ եզրակացությունը գնահատել է որպես ոչ արժանահավատ` բերելով տարբեր բնույթի հիմնավորումներ։
Դատարանը չի համաձայնվել կրկնակի դատահոգեբանական հանձնաժողովային փորձագետի եզրակացության հետ, քանի որ ամբողջությամբ արժանահավատ է գնահատել տուժողների ցուցմունքները։ Սակայն պետք է նկատի ունենալ, որ փորձագետները հիշյալ եզրակացությունը կազմելիս նույնպես հիմնվել են նաև տուժողների ցուցմունքների, նրանցից մեկի հետ փորձագիտական հարցազրույցի տվյալների վրա, որոնք նաև համադրել են գործի մյուս տվյալների, այդ թվում` ամբաստանյալի և նրա ծնողների ցուցմունքների, վերջիններիս հետ փորձագիտական զրույցի տվյալների հետ, որի արդյունքում հանգել են ճիշտ եզրահանգման։
Դատարանն արձանագրել է, որ դեպքերի այնպիսի զարգացում, որը կարող էր հիմք հանդիսանալ հաստատված համարելու, որ տուժողների դրսևորած վարքագիծն առավել քան բավարար է եղել, որպեսզի դրանք դիտարկվեն որպես նրանց կողմից դրսևորած այնպիսի բռնություն, ծաղրուծանակ, ծանր վիրավորանք, հակաիրավական կամ հակաբարոյական այլ գործողություն, որն ամբաստանյալի մոտ կարող էր առաջ բերել հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակ, չի եղել։
Վերոգրյալը դատարանի հերթական սխալ հետևությունն է: Այդ իրավիճակը զուտ գործի փաստական հանգամանքների իրավական գնահատման պրոցես չէ, այդտեղ է, որ պահանջվում են հոգեբանության բնագավառի հատուկ գիտելիքներ, որպիսիք դատարանը չունի։
Դատարանը կրկնակի դատահոգեբանական հանձնաժողովային փորձագետի եզրակացության հետևությունները, կապված ֆիզիոլոգիական աֆեկտի առկայության հետ, չի ընդունել` նշելով, որ <<տեղի ունեցած ծեծկռտուքից հետո, մինչև ամբաստանյալի ներքև իջնելն անցել է որոշակի` բավար ժամանակահատված, ինչն ինքնին կասկածի տակ է դնում ամբաստանյալի մոտ հոգեկան խիստ հուզմունքի առաջացման ու դրա արդյունքում կատարած արարքի հնարավորությունը>>։
Այսինքն ֆիզիոլոգիական աֆեկտի բացակայության հարցը դատարանը պայմանավորել է նաև որոշակի ժամանակահատված անցնելու հետ։ Մինչդեռ փորձագետ Խաչատուր Գասպարյանը պնդել է, որ սույն քրեական գործի փաստական հանգամանքներից ելնելով Վահան Այվազյանի պարագայում առկա է եղել ֆիզիոլոգիական աֆեկտը։
Տվյալ դեպքում դատարանն իրեն վերապահել է նաև դատական հոգեբանության հատուկ գիտելիքներ և Վահան Այվազյանին մեղսագրված արարքները ֆիզիոլոգիական աֆեկտի վիճակում կատարած լինել- չլինելու հարցում իրականացրել է նաև հոգեբանական չափանիշների գնահատում։
Այսպիսով, քրեական գործի քննությամբ ձեռք չեն բերվել արժանահավատ բավարար ապացույցներ` հաստատված համարելու համար, որ Վահան Այվազյանը Սուրեն Մանուկյանի կյանքի համար վտանգավոր առողջության ծանր վնաս և Էդգար Սարգսյանի առողջությանը միջին ծանրության վնաս է պատճառել դիտավորությամբ, այլ հաստատվել է, որ հիշյալ վնասվածքները Վահան Այվազյանը տուժողներին պատճառել է վերջիններիս կողմից իր հոր նկատմամբ գործադրված բռնության, հակաբարոյական այլ գործողությունների հետևանքով հանկարծակի առաջացած հոգեկան խիստ հուզմունքի ֆիզիոլոգիական աֆեկտի վիճակում, ուստի նրան մեղսագրվող արարքները համապատասխանում են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 114-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերով նախատեսված հանցակազմի հատկանիշներին։
Դատարանը պատիժ նշանակելիս թույլ է տվել նյութական և դատավարական իրավունքի մի շարք նորմերի խախտումներ։
Թեև դատարանի կողմից դատական ակտում վկայակոչվել են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասը, 48-րդ և 61-րդ հոդվածների 2-րդ մասերը, սակայն այդ իրավական նորմերի պահանջները չեն պահպանվել։
Դատարանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն, որպես ամբաստանյալ Վահան Արթուրի Այվազյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք է գնահատել <<հանցագործությունը կատարելուց հետո ՀՀ հատուկ քննչական ծառայություն ինքնակամ ներկայանալը>>։ Որպես Վահան Այվազյանի անձը դրականորեն բնութագրող հանգամանքներ հաշվի է առել այն, որ նա ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի հաշվառումներով չի անցնում, նախկինում դատված կամ որևէ այլ կերպ արատավորված չի եղել, Երևանի պետական համալսարանի Արևելագիտության ֆակուլտետի դեկանի և իրավագիտության ամբիոնի վարիչի, Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանի <<Կենտրոն-1>> համատիրության նախագահի կողմից բնութագրվում է դրականորեն, վերջինս, ինչպես հիշյալ մարմինների, այնպես էլ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության ՊԲ թիվ 42009 զորամասի հրամանատարի կողմից պարգևատրվել է պատվոգրերով։
Դատարանը նաև փաստել է, որ Վահան Այվազյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ չկան։
Դատարանի կողմից Վահան Այվազյանի նկատմամբ հինգ տարի ժամկետով ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելու անհրաժեշտության մասին հետևության հանգելը վերը նշված հանգամանքների պարագայում, խոսում է այն մասին, որ Դատարանը դատավճռում նշված քրեական օրենսգրքի համապատասխան հոդվածների պահանջները և դատական ակտում շարադրված հանգամանքները ոչ թե հաշվի է առել, այլ ուղղակի շարադրել է` դրանց որևէ իրավական գնահատական չտալով։
Դատարանը հաշվի չի առել Վահան Այվազյանի հնարավոր պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող, նրան բնութագրող գործով հաստատված հետևյալ հանգամանքերը` ամբաստանյալն երիտասարդ է` վերագրվող հանցանքները կատարելու պահին եղել է 20 տարեկան, ծառայել է Արցախում, որպես նռնակաձիգ, իրեն վերագրվող արարքները չի կատարել նախապես ականավորած, նախապատրաստված չի եղել, այլ ամբաստանյալին վերագրվող գործողությունները տեղի են ունեցել հանգամանքների պատահական զուգորդմամբ, ինչը հաստատվել է նաև քրեական գործի մինչդատական վարույթի և դատական քննության ընթացքում, վերագրվող արարքների կատարումը պայմանավորված է եղել տուժող կողմի գործողությունների հակաօրինականությամբ և հակաբարոյականաթյամբ, ինչը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 1-ին մասի 7-րդ կետում ամրագրված, գնահատման համար իմպերատիվ բնույթ կրող մեղմացնող հանգամանք է։
Բացի այդ, Վահան Այվազյանին վերագրվող արարքներից ՀՀ քրեական օրենսդրքի 113-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսվածն իր բնույթով և վտանգավորության աստիճանով հանդիսանում է միջին ծանրության հանցագործություն։
Պատիժ նշանակելիս ոչ պակաս կարևոր է նաև այն, որ տուժողներից Սուրեն Մանուկյանն ամբաստանյալի նկատմամբ որևէ բողոք չի ներկայացրել, տուժողները քաղաքացիական հայց չեն ներկայացրել։
Հիշյալ դրական բնութագրող և մեղմացնող հանգամանքների առկայության, ծանրացնող հանգամանքների բացակայաթյան պայմաններում 22 ամյա Վահան Այվազյանին 5 տարի ժամկետով ազատազրկման դատապարտելով` դատարանն անտեսել է նաև հիշյալ բնույթի հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով ՀՀ-ում ձևավորված իրավակիրառ պրակտիկան։ Դատարանն անտեսել է նաև քրեական օրենսդրության մարդասիրության (հումանիզմի) սկզբունքը։
Վահան Այվազյանի վերաբերյալ նկարագրված մեղմացնող և բնութագրող բոլոր հանգամանքներն իրենց համակցությամբ էականորեն նվազեցնում են ինչպես վերագրվող ենթադրյալ հանցագործությունների, այնպես էլ ամբաստանյալի անձի վտանգավորության աստիճանը և, պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայության պայմաններում, օբյեկտիվ հիմք են նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար։
Դատարանի կողմից Վահան Այվազյանի նկատմամբ պատիժ է նշանակվել արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներն ամրագրող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 61-րդ հոդվածների պահանջների խախտմամբ, բավարար ստուգման ու գնահատման չեն ենթարկվել գործի կոնկրետ հանգամանքները, նրա անձը բնութագրող տվյալները և պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները։ Արդյունքում ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակվել է պատիժ, որն անարդարացի է` ակնհայտ խիստ լինելու պատճառով և չի համապատասխանում նրա կատարած հանցագործության ծանրությանն ու նրա անձին, հետևաբար չի բխում պատժի նպատակներից։ Դատարանը չի կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի դրույթները, որոնք ենթակա են եղել կիրառման, ինչը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 397-րդ հոդվածով նախատեսված քրեական օրենքի ոչ ճիշտ կիրառում է և հանգեցրել է նույն օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի պահանջներին չհամապատասխանող` չհիմնավորված դատավճռի կայացմանը:
Ելնելով վերոգրյալից` պաշտպան Ռուբեն Հակոբյանը խնդրել է ամբողջությամբ բեկանել Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի թիվ ԵԿԴ/0036/01/16 քրեական գործով 2017 թվականի հունիսի 8-ի դատավճիռը և փոփոխել այն։ Ամբաստանյալ Վահան Արթուրի Այվազյանին մեղսագրվող արարքներին տալ ճիշտ քրեաիրավական գնահատական, այն է` վերջինիս մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 114-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 114-րդ հոդվածի 1-ին մասով նրան դատապարտել տուգանքի և, նկատի ունենալով, որ ամբաստանյալն արդեն իսկ 1 տարի 8 ամիս 10 օր գտնվում է կալանքի տակ, կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի 5-րդ մասի դրույթներն ու մեղմացնել նշանակված տուգանքի չափը կամ լրիվ ազատել տուգանքի ձևով պատիժը կրելուց։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 114-րդ հոդվածի 2-րդ մասով Վահան Այվազյանի նկատմամբ որպես պատիժ նշանակել ազատազրկում` ոչ ավել, քան այն ժամանակահատվածը, որի ընթացքում ամբաստանյալը գտնվել է կալանքի տակ և ազատել պատիժը կրելուց, վերացնել նրա նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը։ Եթե վերաքննիչ ղատարանը գտնի, որ ամբաստանյալ Վահան Այվազյանին մեղսագրված արարքները ճիշտ են որակված, ապա խնդրել է վիճարկվող դատական ակտը բեկանել` պատժի մասով, և Վահան Այվազյանի նկատմամբ նշանակել արդարացի, համաչափ մեղմ պատիժներ, այն է` հիշյալ հոդվածների սանկցիաներով նախատեսված նվազագույն չափով և կիրառելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի դրույթները` Վահան Այվազյանի նկատմամբ նշանակված վերջնական պատիժը պայմանականորեն չկիրառել։
4. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
Վերաքննիչ դատարանը, ստուգելով գործի փաստական հանգամանքների բացահայտման ու քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, ինչպես նաև գործը քննելիս և լուծելիս քրեադատավարական օրենքի նորմերի պահպանումը, լսելով պաշտպանության կողմի հիմնավորումները վերաքննիչ բողոքի կապակցությամբ, մեղադրողի պատասխանը, քրեական գործով ձեռք բերված յուրաքանչյուր ապացույց վերլուծելով թույլատրելիության, վերաբերելիության, իսկ ապացույցների ողջ համակցությունը` քրեական գործի լուծման համար բավարարության վերաբերյալ ՀՀ քրեադատավավարական օրենսդրության պահանջների տեսանկյունից, ներկայացված վերաքննիչ բողոքի հիմքերի ու հիմնավորումների սահմաններում վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, հանգում է հետևության, որ վերաքննիչ բողոքը պետք է բավարարել մասնակիորեն` Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը փոփոխել` պատժի մասով, հետևյալ պատճառաբանությամբ:
Քրեական պատասխանատվության հիմքն ամրագրած ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի համաձայն` քրեական պատասխանատվության միակ հիմքը հանցանք, այսինքն` այնպիսի արարք կատարելն է, որն իր մեջ պարունակում է քրեական օրենքով նախատեսված հանցակազմի բոլոր հատկանիշները:
Քրեադատավարական օրենսդրության խնդիրներն ամրագրած ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 2-րդ հոդվածի համաձայն` քրեական դատավարությունն իրականացվում է ապահովելու համար`
1) անձի, հասարակության և պետության պաշտպանությունը հանցագործությունից.
2) անձի և հասարակության պաշտպանությունը պետական իշխանության ինքնիրավ գործողություններից և չարաշահումներից` կապված իրական կամ ենթադրվող հանցավոր արարքի հետ:
Քրեական դատավարություն իրականացնող մարմինները պարտավոր են ձեռնարկել բոլոր միջոցառումները, որպեսզի իրենց գործունեության արդյունքում`
1) քրեական օրենսգրքերով չթույլատրված արարք կատարած յուրաքանչյուր ոք բացահայտվի և քրեական օրենքով նախատեսված դեպքերում և սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով պատասխանատվության ենթարկվի.
2) ոչ մի անմեղ անձ հանցանքի կատարման մեջ չկասկածվի, չմեղադրվի և չդատապարտվի.
3) ոչ ոք անօրինական և կամ առանց անհրաժեշտության չենթարկվի դատավարական հարկադրանքի միջոցների, պատժի, իրավունքների և ազատությունների այլ սահմանափակման:
Օրինականության սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը, դատարանը, ինչպես նաև քրեական դատավարությանը մասնակցող այլ անձինք պարտավոր են պահպանել Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությունը, սույն օրենսգիրքը և մյուս օրենքները:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն`
<<1. Հանցագործության համար կասկածվողը կամ մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով` դատարանի` օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով:
(…) 3. Հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա, այն պետք է հաստատվի գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ: (…) >>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը ապացույցները գնահատում են իրենց ներքին համոզմամբ, նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` քրեական դատավարությունում ոչ մի ապացույց նախապես հաստատված ապացույցի ուժ չունի: Դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը չպետք է կանխակալ մոտեցում ցուցաբերեն ապացույցներին, չպետք է դրանց որոշ մասին մյուսների նկատմամբ առավել կամ նվազ նշանակություն տան` մինչև դրանց հետազոտումը պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` քրեական գործով ապացույցներ են ցանկացած փաստական տվյալներ, որոնց հիման վրա օրենքով որոշված կարգով հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը, դատարանը պարզում են քրեական օրենսգրքով նախատեսված արարքի առկայությունը կամ բացակայությունը, այդ արարքը կասկածյալի կամ մեղադրյալի կողմից կատարելը կամ չկատարելը և մեղադրյալի մեղավորությունը կամ անմեղությունը, ինչպես նաև գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող այլ հանգամանքներ:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածի համաձայն` միայն ապացույցների հիման վրա են հաստատվում`
1) դեպքը և հանգամանքները /կատարման ժամանակը, տեղը, եղանակը և այլն/.
2) կասկածյալի և մեղադրյալի առնչությունը դեպքին.
3) հանցագործության` քրեական օրենքով նախատեսված հատկանիշները.
4) անձի մեղավորությունը քրեական օրենքով չթույլատրված արարքը կատարելու մեջ.
5) քրեական օրենքով նախատեսված պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ խստացնող հանգամանքները.
6) այն հանգամանքները, որոնցով դատավարության մասնակիցը կամ քրեական դատավարությանը մասնակցող այլ անձը հիմնավորում է իր պահանջները, եթե այլ բան նախատեսված չէ օրենքով:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 124-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` ապացուցումը` գործի օրինական, հիմնավորված և արդարացի լուծման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներ բացահայտելու նպատակով ապացույցներ հավաքելը, ստուգելը և գնահատելն է:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 126-րդ հոդվածի համաձայն` գործով հավաքված ապացույցները ենթակա են բազմակողմանի և օբյեկտիվ ստուգման` ձեռք բերված ապացույցի վերլուծության, այն այլ ապացույցների հետ համադրելու, նոր ապացույցներ հավաքելու, ապացույցների ձեռքբերման աղբյուրներն ստուգելու միջոցով:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման` վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` հետաքննության մարմնի աշխատակիցը, քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով օրենքով, ապացույցները գնահատում են ապացույցների համակցության մեջ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` <<Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը`
1) ապացուցված է արդյոք արարքը, որի կատարման մեջ մեղադրվում է ամբաստանյալը.
2) այդ արարքը համապատասխանում է արդյոք քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի նորմերի հատկանիշներին.
3) ապացուցված է արդյոք ամբաստանյալի կողմից այդ արարքը կատարելը.
4) ապացուցված է արդյոք ամբաստանյալի մեղավորությունը տվյալ հանցանքը կատարելու մեջ և, եթե այո, ապա քրեական օրենսգրքի որ հոդվածով, մասով, կետով է նախատեսված այն.
(…)
6) ենթակա է արդյոք պատժի ամբաստանյալն իր կատարած հանցանքի համար.
7) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի ամբաստանյալի նկատմամբ.
8) ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը.
(…)>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 365-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ <<Մեղադրական դատավճիռը չի կարող հիմնված լինել ենթադրությունների վրա և կայացվում է միայն այն դեպքում, երբ հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունն ապացուցված է դատական քննության ընթացքում: Հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունը կարող է համարվել ապացուցված, եթե դատարանը, ղեկավարվելով անմեղության կանխավարկածով, հիմնվելով պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դատական քննության ընթացքում գործի հանգամանքների հետազոտման արդյունքների վրա, դատաքննության ժամանակ հետազոտված հավաստի ապացույցների հիման վրա, ամբաստանյալի մեղավորության մասին չփարատվող բոլոր կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով, սույն օրենսգրքի 360 հոդվածի առաջին մասի 1-4-րդ կետերում նշված հարցերին տալիս է հաստատող պատասխաններ>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է.
<<Դիտավորությամբ մեկ ուրիշին մարմնական վնասվածք պատճառելը կամ առողջությանն այլ ծանր վնաս պատճառելը (…)
պատժվում է ազատազրկմամբ` երեքից յոթ տարի ժամկետով>>։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի համաձայն`
<<1. Դիտավորությամբ մեկ ուրիշին մարմնական վնասվածք կամ առողջությանը որևէ այլ վնաս պատճառելը, որը վտանգավոր չէ կյանքի համար և չի առաջացրել սույն օրենսգրքի 112-րդ հոդվածով նախատեսված հետևանքներ, բայց առաջացրել է առողջության տևական քայքայում կամ ընդհանուր աշխատունակության մեկ երրորդից պակաս զգալի կայուն կորուստ՝
պատժվում է կալանքով՝ մեկից երեք ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 114-րդ հոդվածի համաձայն`
<<1. Մեկ ուրիշի առողջությանը միջին ծանրության վնաս պատճառելը, որը կատարվել է տուժողի կողմից գործադրված բռնության, ծաղրուծանակի, ծանր վիրավորանքի կամ հակաիրավական, հակաբարոյական այլ գործողության (անգործության) հետևանքով հանկարծակի առաջացած հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակում կամ տուժողի կողմից դրսևորված հակաիրավական կամ հակաբարոյական պարբերական վարքագծի կապակցությամբ առաջացած երկարատև հոգեճնշող վիճակում՝
պատժվում է տուգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի հիսնապատիկից հարյուրհիսնապատիկի չափով, կամ կալանքով՝ առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով:
2. Մեկ ուրիշի առողջությանը ծանր վնաս պատճառելը, որը կատարվել է սույն հոդվածի առաջին մասում նշված հանգամանքներում՝
պատժվում է կալանքով՝ երկուսից երեք ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով>>:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Մ.Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի գործով որոշման մեջ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ <<(...) [Ք]րեադատավարական օրենքով ապացույցներին և ապացուցման գործընթացին ներկայացվող պահանջները հետևյալն են.
ա) ապացույցները պետք է պարունակեն ոչ թե գնահատողական դատողություններ, կարծիքներ, այլ կոնկրետ փաստական տվյալներ որոշակի գործողությունների, իրադարձությունների վերաբերյալ,
բ) այդ փաստական տվյալները պետք է ձեռք բերվեն օրենքով նշված աղբյուրներից և վերաբերեն կոնկրետ տվյալ գործին և ապացուցման առարկային,
գ) ապացույցները պետք է ձեռք բերվեն, ամրագրվեն և օգտագործվեն քրեադատավարական օրենքով սահմանված կարգով:
Նշված պահանջների պահպանման հետ է անմիջականորեն կապված ապացույցների թույլատրելիության և վերաբերելիության հարցի լուծումը, որն իր հերթին կազմում է ապացույցների գնահատման բաղկացուցիչ մասը:
(...) Ապացույցների գնահատումը` որպես ապացուցման գործընթացի տարր, իրենից ներկայացնում է մտավոր, տրամաբանական գործունեություն, որի արդյունքում եզրահանգում է արվում ապացույցներից յուրաքանչյուրի թույլատրելիության, վերաբերելիության, հավաստիության և ապացուցման առարկայի մեջ մտնող հանգամանքների բացահայտման համար ապացույցների համակցության բավարարության մասին>> (տե՛ս Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 որոշման 13-14-րդ կետերը):
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
<<(...) Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ <<ապացույցների բավարարությունը>> որոշելու չափանիշներն են.
1) անմեղության կանխավարկածը,
2) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքը,
3) դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունը և պատճառաբանվածությունը:
(...) Գործի լուծման համար բավարար ապացույցներ ասելով` պետք է հասկանալ թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների համակցություն, որը, հաղթահարելով անմեղության կանխավարկածը, անաչառ դիտորդի մոտ կձևավորի հիմնավոր կասկածից վեր համոզվածություն անձի մեղավորության վերաբերյալ, ինչպես նաև կհաստատի գործով ապացուցման առարկան կազմող մյուս հանգամանքները և հնարավորություն կտա կայացնել հիմնավորված և պատճառաբանված որոշում:
(...) Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի <<հիմնավոր կասկածից վեր>> ապացուցողական չափանիշը: Ընդ որում, <<հիմնավոր կասկածից վեր>> ապացուցողական չափանիշ ասելով, պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը: Վերոգրյալը չի նշանակում, որ հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորությունն ընդհանրապես չի կարող առաջացնել որևէ կասկած, սակայն այդպիսի կասկածի հավանականության դեպքում դրա աստիճանը պետք է լինի աննշան (խիստ ցածր): Այլ խոսքով՝ մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած: (...)>>:
Քրեական պատասխանատվության հիմքի, անձնական պատասխանատվության, ըստ մեղքի պատասխանատվության, քրեական դատավարության օրենսդրության խնդիրների, օրինականության, անմեղության կանխավարկածի, ապացույցների, դրանց ստուգման, իրավական գնահատության, ապացուցման ենթակա հանգամանքների վերաբերյալ ՀՀ քրեական և քրեադատավարական օրենսդրության վերոհիշյալ հիմնարար իրավադրույթների պահանջների համատեքստում քննության առնելով սույն քրեական գործով Առաջին ատյանի դատարանի կողմից գործի փաստական հանգամանքների բացահայտման և բացահայտված փաստական հանգամանքների նկատմամբ քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, գործը քննելիս և լուծելիս քրեադատավարական օրենքի խախտումների հարցը, վերաքննիչ դատարանը փաստում է հետևյալը.
Առաջին ատյանի դատարանում ամբաստանյալ Վահան Այվազյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 113-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չի ճանաչել և հրաժարվել է ցուցմունք տալուց:
Առաջին ատյանի դատարանը, վերլուծելով և գնահատելով դատաքննության ընթացում հետազոտված ապացույցներն իրենց վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, ներքին համոզմամբ ապացուցված է համարել, որ ամբաստանյալ Վահան Այվազյանը կատարել է արարքներ, որոնք համապատասխանում են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի և 113-րդ հոդվածի 1-ին մասերի հատկանիշներին` դատավճռում արձանագրելով հետևյալը.
<<(…) Քրեական գործի դատական քննությամբ հաստատվեց, որ ինչպես մեղադրանքի, այնպես էլ պաշտպանության կողմերը կասկածի տակ չեն դնում ամբաստանյալ Վահան Այվազյանի կողմից տուժողներ Սուրեն Մանուկյանին և Էդգար Սարգսյանին վերը շարադրված պայմաններում, նկարագրված փաստական հանգամանքներով` մի դեպքում ծանր, իսկ մյուս դեպքում` միջին ծանրության մարմնական վնասվածքներ պատճառելու փաստը, սակայն մեկ տարբերությամբ, որ պաշտպանության կողմը հաստատապես համոզված է, որ ամբաստանյալը հիշյալ գործողությունները կատարելիս գտնվել է ֆիզիոլոգիական աֆեկտի՝ հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակում, հետևաբար, նրա կատարած արարքը պետք է որակվի և նա պետք է քրեական պատասխանատվության և պատժի ենթարկվի ոչ թե ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ և 113-րդ հոդվածների 1-ին, այլ նույն օրենսգրքի 114-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերով։
Նշված իրավական խնդրին լուծում տալու և ամբաստանյալի նկատմամբ քրեաիրավական ներգործության օբյեկտիվ միջոցներ կիրառելու անհրաժեշտությունից ելնելով, դատարանը գտնում է, որ պետք է պատասխան տրվի երկու հարցի՝
ա) արդյոք տուժողների կողմից դրսևորած վարքագիծը եղել է այն բնույթի, որն ուղեկցվելով այնպիսի բռնությամբ, ծաղրուծանակով, ծանր վիրավորանքով, հակաիրավական կամ հակաբարոյական այլ գործողությամբ՝
բ) ամբաստանյալի մոտ հանկարծակիորեն առաջացրել է հոգեկան խիստ հուզմունք (ֆիզիոլոգիական աֆեկտ)։
Նշված հարցերին փաստարկված պատասխաններ տալու համար առաջին հերթին պետք է անդրադարձ կատարել գործով անցնող անձանց՝ ամբաստանյալի, տուժողների և վկաների կողմից տրված ցուցմունքների արժանահավատության հանգամանքին, որոնց հիման վրա էլ գործով նշանակվել և կատարվել են դատահոգեբանական երկու փորձաքննությունները և դրանցով տրվել են երկու իրարամերժ եզրակացություններ։
Այսպես.
Թեև գործով անցնող տուժող Սուրեն Մանուկյանի նախաքննական ցուցմունքները դատարանում չեն հրապարակվել՝ օրենսդրական այդպիսի հիմքի և անհրաժեշտության բացակայության պատճառով, սակայն ինչպես վերջինս, այնպես էլ մյուս տուժող Էդգար Սարգսյանն իրենց նախաքննական և դատաքննական ցուցմունքներով մշտապես հայտնել են այնպիսի տեղեկություններ, որոնք համադրելով գործով առկա մյուս ապացույցների՝ մասնավորապես` Արթուր Այվազյանի վերաբերյալ տրված դատաբժշկական փորձաքննության եզրակացության հետ, որը, ինչ խոսք, անկողմնակալ մարմնից ստացված ապացույց է և ինչպես դատավարության կողմերի, այնպես էլ դատարանի կողմից երբևէ կասկածի տակ չի դրվել, առավել արժանահավատ են դարձնում տուժողների կողմից հայտնած այն տեղեկությունները, որ միջադեպի սկզբից մինչև վերջ իրենք Արթուր Այվազյանին հարվածել կամ հրել են ընդամենը մեկ անգամ, որի հետևանքով էլ նա վայր է ընկել և ստացել է <<կրծքավանդակի ձախ կեսի արյունազեղման և նույն շրջանի փափուկ հյուսվածքների սալջարդի ձևով>>։ Մինչդեռ, ինչպես Արթուր Այվազյանը, այնպես էլ նրա կինը՝ Ռուզաննա Աթոյանը և որդին՝ Վահան Այվազյանը միաբերան պնդել են, որ տուժողներն Արթուր Այվազյանին հասցրել են բազմաթիվ հարվածներ, մարմնի տարբեր մասերին՝ այդ թվում նաև գետնին ընկած վիճակում։
Բնականաբար, ինչպես Արթուր Այվազյանը, այնպես էլ Ռուզաննա Աթոյանը, Վահան Այվազյանը և տուժողները՝ Սուրեն Մանուկյանն ու Էդգար Սարգսյանը, հանդիսանում են գործով անցնող այնպիսի անձինք, որոնք ունեցել են որոշակի շահագրգռվածություն` կապված գործի ելքի հետ։ Սակայն, հարկ է նկատի ուենալ, որ եթե Արթուր Այվազյանի, Ռուզաննա Աթոյանի և առավել ևս Վահան Այվազյանի շահագրգռվածությունը պահպանվել է մինչև դատարանի կողմից խորհրդակցական սենյակ հեռանալն ու դատական ակտ կայացնելը, քանի որ դեպքն իրենց կողմից նկարագրված փաստական հանգամանքների լույսի ներքո ներկայացնելը վերջիններիս կողմից հետապնդում է ամբաստանյալին առավել մեղմ քրեական պատասխանատվության և պատժի ենթարկելու կամ առհասարակ պատժից ազատելու նպատակ /ինչը հնչեց նաև պաշտպանական ճառում/, ապա նույն տուժողների՝ Սուրեն Մանուկյանի ու Էդգար Սարգսյանի այս պահին ունեցած շահագրգռվածությունը կասկածի տակ դնելու տրամաբանությունը պաշտպանական կողմն այդպես էլ չկարողացավ հիմնավորել դատարանում ներկայացված փաստարկներով, քանի որ չմատնանշեց, թե տուժողների կողմից գործի հանգամանքների վերաբերյալ նույն տեղեկությունները ներկայացնելու դեպքում վերջիններս ինչ շահեկան վիճակում կարող են հայտնվել կամ ընդհակառակը՝ նախկինում ներկայացված տեղեկություններին հակասող կամ տարբերվող /պաշտպանության կողմի կարծիքով` իրականությանը չհամապատասխանող/ տեղեկություններ տրամադրելու և այլ ցուցմունքներ տալու դեպքում վերջիններս ինչ պատասխանատվության առաջ կարող էին կանգնել այն դեպքում, երբ գործով առկա է վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից 18.02.2016թ-ին կայացված և ներկայումս չվերացված որոշում՝ քրեական հետապնդում չիրականացնելու մասին։
Ասվածից հետևում է, որ տուժողների կողմից տրված՝ Ս.Մանուկյանի դեպքում դատաքննական, իսկ Է.Սարգսյանի դեպքում՝ նախաքննական ցուցմունքները կասկածի տակ դնելը դատարանը համարում է չփաստարկված, առավել ևս այն դեպքում, որ ինչպես նշվեց վերևում, դրանք հաստատվում և համակցվում են թիվ 2116 և ի լրումն դրա տրված թիվ 3361/Լ փորձագիտական եզրակացություններով՝ կապված Արթուր Այվազյանի կողմից ստացված մարմնական վնասվածքների տեղակայության, բնույթի և քանակի հետ։ Ավելին, եթե մի պահ ընդունենք, որ Արթուր Այվազյանը միջադեպի ժամանակ ստացել է այնպիսի մարմնական վնասվածքներ և գտնվել այնպիսի վիճակում, որ ոչ միայն եղել է կյանքը կորցնելու վտանգ, այլ նաև նրա վիճակն առաջ է բերել որդու՝ Վահան Այվազյանի, հոգեկան անհամաչափ լարվածությունը, ապա դատարանը առնվազն տարօրինակ է դիտում վերջիններիս տրամաբանությունը` նշված պայմաններում շտապ բուժօգնությանը կամ որևէ այլ առողջապահական հիմնարկ չդիմելու առումով։ Նույն համատեքստում, դատարանն անարժանահավատ է համարում նաև ամբաստանյալի կողմից տրված ցուցմունքները, քանի որ վերջինս նախաքննության սկզբում հայտարարել է, որ դեպքի հանգամանքերի մասին ոչինչ չի հիշում, մինչդեռ հետագայում, տվել է դեպքի վերաբերյալ մանրամասն և դատարանի համոզմամբ հարմարեցված ցուցմունքներ, բնականաբար, իրեն ձեռնտու լույսի ներքո՝ նկարագրելով իբրև թե աֆեկտածին իրավիճակներ։ Նշվածի մասին է վկայում նաև վերջին փորձագիտական եզրակացությամբ փորձագետների կողմից արտահայտված այն միտքը, որ՝ <<…Այզենկի անձնային հարցարան - EPQ արդյունքները համարվում են անվավեր, քանզի Վ.Այվազյանի անկեղծության սանդղակը ցածր է նորմայից, որը նշանակում է, որ նա հակված է տալ ոչ թե իրական, այս սոցիալապես ցանկալի պատասխաններ։ … Ըստ անձի ուսումնասիրման ատանդարտացված բազմագործոն մեթոդիկա /MMPI կարճ տարբերակ/ արդյունքների, փորձաքննվողի մոտ նկատվում է հակում ներկայանալ դրական, բարենպաստ կողմերով, ցուցադրելով սցիալական նորմերին խիստ հավատարմություն>>։
Տվյալ փաստը, ըստ հոգեբանության մեջ ընդունված գիտական մեկնաբանությունների՝ նշանակում է, որ անձը, ըստ շահենականության, փորձում է ներկայանալ ավելի դրական, սոցիալապես ավելի ընդունելի կերպարով և ընդունելի վարքաձևերով, փորձում է իր համար շահեկան տեղեկություններ հաղորդել։ Սոցիալապես ընդունելի պատասխան նշանակում է, որ երբ անձը ցանկանում է ինչ-որ կերպարով ներկայանալ հանրությանը և գիտի, թե սոցիումը ինչպիսի կերպարով ավելի լավ կընդունի, ուստի փորձում է ներկայանալ հենց այդ կերպարի շրջանակներում։ Այսինքն, ներկայացնում է տեղեկություններ, որոնցով կարող է լինել սոցիալապես ավելի ընդունելի, ավելի բարձր արժեհամակարգով, սակայն այն անհավաստի է։
Ասվածը ևս վկայում է ամբաստանյալի հայտնած տեղեկությունների անարժանահավատ և մտացածին լինելու մասին։
Հետևաբար, դատարանն առավել արժանահավատ է դիտում տուժողների կողմից տրված ցուցմունքները՝ կապված հիշյալ օրը Երևանի Արշակունյաց պողոտայի 6-րդ շենքի բակում տեղի ունեցած միջադեպը սկսելու, այն հրահրող անձի, ինչպես նաև` իրադարձությունների զարգացման այն հանգամանքների մասին, որոնք արդեն իսկ նշվել են վերևում։
Այլ խոսքով, դատարանը ցանկանում է արձանագրել, որ դեպքերի այնպիսի զարգացում, որը կարող էր հիմք հանդիսանալ հաստատված համարելու, որ տուժողների դրսևորած վարքագիծն առավել քան բավարար է եղել, որպեսզի դրանք դիտարկվեն որպես նրանց կողմից դրսևորած այնպիսի բռնություն, ծաղրուծանակ, ծանր վիրավորանք, հակաիրավական կամ հակաբարոյական այլ գործողություն, որն ամբաստանյալի մոտ կարող էր առաջ բերել հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակ՝ չի եղել։
Ավելին, հանցավորի արարքը որպես հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակում կատարված մարմնական վնասվածք որակելու համար անհրաժեշտ է նաև, որ հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակը պատճառահետևանքային կապի մեջ գտնվի արտաքին այն գործոնների /գրգռիչների/ հետ, որոնք որպես հակաիրավական կամ հակաբարոյական բնույթ կրող առիթներ թվարկված են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 114-րդ հոդվածի դիսպոզիցիայում։
(…) Դատահոգեբանական կրկնակի փորձաքննության արդյունքում, փորձագետներն արձանագրել են, որ <<…փորձաքննվողի մոտ առկա են հետևյալ անհատական հոգեբանական առանձնահատկություններ, որոնք հետազոտվող իրադրությունում կարող էին էականորեն ազդել ամբաստանյալի Վ.Այվազյանի վարքի վրա՝ հուզական լարվածության դեպքում հակվածություն դեզադապտիվ վարքի, պաշտպանական բնույթի ագրեսիվություն - հակված է կոնֆլիկտի շրջապատող մարդկանց հետ աշխատանքային և ընտանեկան հարցերում, զգայունակ է իրեն ուղղված նկատողություններին, բնորոշ է նաև մտքերի, հիշողությունների, ցանկությունների, վախերի պարբերաբար կրկնություններ, որոնք առաջանում են կամքից անկախ…>>։
Վերը շարադրվածի պայմաններում, ստորև դատարանը ցանկանում է անդրադառնալ միջադեպի հետևանքով Վահան Այվազյանի մոտ իբրև թե առաջացած հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակի առկայության հարցին։
Ինչպես նշվեց վերևում, քրեական գործի նախաքննության ընթացքում քննիչի որոշմամբ նշանակվել է դատահոգեբանական փորձաքննություն, որի եզրակացության համաձայն՝
<<ա, բ/ իրեն մեղսագրվող հանցավոր արարքը կատարելու պահին Վ.Այվազյանը ֆիզիոլոգիական աֆեկտի /հոգեկան խիստ հուզմունքի/ վիճակում չի գտնվել, գտնվել է լարված հոգեվիճակում, որը որոշակիորեն ազդել է նրա գիտակցության և վարքի վրա` նվազեցնելով իր գործողությունների հետագա վտանգավորությունը գնահատելու ունակությունը։ գ/ Վ.Այվազյանին բնորոշ այնպիսի անհատական հոգեբանական առանձնահատկությունները, ինչպիսիք են բարձր զգայունությունը, տպավորվողականությունը, անձնային տագնապայնության բարձր մակարդակը, խոցելիությունը, հուզական անկայունությունը, վարքի պլանավորման ցածր մակարդակը հետազոտվող իրավիճակում ազդել են նրա վարքի վրա>>։
Մինչդեռ, դատարանի կողմից նշանակված կրկնակի հանձնաժողովային դատահոգեբանական փորձաքննության եզրակացության համաձայն՝
<<Հաշվի առնելով նախաքննությամբ ձեռք բերված տվյալները և ելնելով փորձաքննությամբ ստացված արդյունքներից՝ հանգում ենք հետևյալ հետևությունների.
1. Վահան Այվազյանի մոտ նյարդային համակարգի հոգեկան շեղումներ լինում են, թե ոչ։
Այս հարցի փորձագետը չի կարող պատասխանել, քանի որ նյարդային համակարգի հոգեկան շեղումներ և դրանց գնահատականը հոգեբան-փորձագետի իրավասությունից դուրս է։
2. Վահան Այվազյանն ինչ վարքագիծ ունի սովորական և արտակարգ պայմաններում։
Այսպիսով, փորձաքննվող Վահան Արթուրի Այվազյանի անհատական առանձնահատկություններն են՝ կարգապահ անձնավորություն է, ունի հանդարտ բնավորություն, խուսափում է կոնֆլիկտային իրավիճակներից, ընկերասեր է, դրսևորում է հույզերի և զգացմունքների անմիջականություն, շփվողականություն, համառություն, գործնականություն, սեփական հայացքների և դիրքորոշումների պաշտպանման անհրաժեշտություն, պաշտպանական բնույթի ագրեսիվություն։ Դատողության սթափություն, ռացիոնալիզմ, խնդիրների լուծման համակարգային մոտեցում։
Ինչ վերաբերում է հարցի երկրորդ մասին, ապա այդ հարցի պատասխանը տրվել է 3 հարցի պատասխանում։
3. Ինչպիսին է փորձաքննվողի հոգեկան գործունեության անհատական դրսևորման առանձնահատկությունները, որը կարող է էական նշանակություն ունենալ իրավական բնույթի եզրակացությունների համար։
Համաձայն հոգեբանական հետազոտության արդյունքների վերլուծությանը՝ փորձաքննվողի մոտ առկա են հետևյալ անհատական հոգեբանական առանձնահատկություններ, որոնք հետազոտվող իրադրությունում կարող էին էականորեն ազդել ամբաստանյալ Վ.Այվազյանի վարքի վրա՝ հուզական լարվածության դեպքում հակվածություն դեզադապտիվ վարքի, պաշտպանական բնույթի ագրեսիվություն - հակված է կոնֆլիկտի շրջապատող մարդկանց հետ աշխատանքային և ընտանեկան հարցերում, զգայունակ է իրեն ուղղված նկատողություններին, բնորոշ է նաև մտքերի, հիշողությունների, ցանկությունների, վախերի պարբերաբար կրկնություններ, որոնք առաջանում են կամքից անկախ։
4. Փորձաքննվողի մոտ կան արդյոք բարձր ներշնչվողականության նշաններ, կան արդյոք անհատական հոգեբանական այնպիսի առանձնահատկություններ, որոնք հետազոտվող իրադրությունում կարող էին էականորեն ազդել ամբաստանյալի վարքի վրա։
Ներշնչվողականության հատուկ ախտորոշիչ մեթոդների օգտագործման արդյունքները ցույց են տվել, որ Վահան Այվազյանի մոտ ներշնչվողականության աստիճանը բարձր չէ։ Այսպիսով, 4 հարցի առաջին մասով կարող են պատասխանել, որ Վահան Այվազյանի մոտ ներշնչվողականության աստիճանը բարձր չէ։ 4 հարցի երկրորդ մասով պատասխանել, որ համաձայն հոգեբանական հետազոտության արդյունքների վերլուծությանը՝ փորձաքննվողի մոտ առկա են հետևյալ անհատական հոգեբանական առանձնահատկություններ, որոնք հետազոտվող իրադրությունում կարող էին էականորեն ազդել ամբաստանյալ Վ.Այվազյանի վարքի վրա՝ հուզական լարկածության դեպքում հակվածություն դեզադապտիվ վարքի, պաշտպանական բնույթի ագրեսիվություն - հակված է կոնֆլիկտի շրջապատող մարդկանց հետ աշխատանքային և ընտանեկան հարցերում, զգայունակ է իրեն ուղղված նկատողություններին, բնորոշ է նաև մտքերի, հիշողությունների, ցանկությունների, վախերի պարբերաբար կրկնություններ, որոնք առաջանում են կամքից անկախ։
5. Փորձաքննվողի մոտ կան արդյոք ընգծված երևակայության հատկանիշներ։
Համաձայն հետազոտության տվյալների՝ Վ.Այվազյանը չունի ընգծված երևակայամոլության հատկանիշներ։
6. Հաշվի առնելով Վահան Այվազյանի հոգեկան վիճակը և նրան մեղսագրվող արարքի պահին եղած դրությունը, հնարավոր էր արդյոք, որ փորձաքննվողը ենթադրյալ հանցագործությունը կատարած լինի տուժողի կամ տուժողների գործադրված բռնության կամ ենթադրյալ բռնության, վիրավորանքի կամ այլ հակաիրավական կամ հակաբարոյական գործողությունների կապակցությամբ առաջ եկած հոգեճնշող իրավիճակի հետևանքով հանկարծակի առաջացած հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակում։
6-րդ հարցի վերաբերյալ հարկ ենք համարում նշել, որ հակաբարոյական արարքը պահանջում է իրավական գնահատական։ Իսկ ինչ վերաբերվում է հարցի բովանդակային մյուս մասին, ապա դրա պատասխանը հանգամանորեն տրված է 7-րդ հարցի մեկնաբանության մեջ։
7. Վահան Այվազյանն իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու պահին գտնվել է արդյոք աֆեկտի կամ այլ հուզական վիճակում, որն ազդել է նրա վարքի վրա։
Վահան Այվազյանն իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու պահին գտնվել է ֆիզիոլոգիական աֆեկտի վիճակում։
8. Սույն գործով նախկինում իրականացված դատահոգեբանական փորձաքննության մեթոդները /եզրակացություն թիվ 15-3456/ գիտականորեն հիմնավորված են, թե ոչ։
Աղյուսակ 2-ը թույլ է տալիս եզրակացնել, որ սույն գործով նախկինում իրականացված դատահոգեբանական փորձաքննության ժամանակ եզրակացություն թիվ 15-3456, հատոր 3, գ.թ. 105-130 օգտագործված մեթոդները լիովին համապատասխանում են դրված խնդրի լուծմանը և գիտականորեն հիմնավորված են>>։
Հիմք ընդունելով այն հանգամանքը, որ դատարանը, վերջին փորձաքննությունը նշանակելիս, ըստ էության, կասկածի տակ է դրել անցկացված առաջին փորձաքննությունն ու դրանով տրված եզրակացությունը, որի վերաբերյալ հիմնավորումներն արդեն իսկ ամրագրված են դատարանի կողմից կայացված որոշմամբ, ուստի դատարանը չի անդրադառնում դրան։ Այդուհանդերձ, դատարանը ցանկանում է անդրադառնալ կրկնակի հանձնաժողովային դատահոգեբանական փորձաքննության եզրակացությանը, դրանում հիմք ընդունված հանգամանքներին և արված հետևություններին։
Նշված առումով, դատարանը ցանկանում է ընդգծել, որ ի տարբերություն օրինակ դատաբժշկական կամ դատահոգեբուժական փորձաքննությունների և դրանցով տրված եզրակացությունների, որոնց առկայությամբ միայն դատարանը կարող է հանգել որոշակի եզրահանգումների /ՀՀ քրեական դատավարության օրեսնգրքի 108-րդ հոդված/ նմանատիպ՝ դատահեգաբանական փորձաքննությունների եզրակացությունները, իրավակիրառ պրակտիկայում, այդ թվում նաև դատարանի համար ունեն առավելապես խորհրդատվական բնույթ և դրանք չեն կարող դիտարկվել որպես պարտադիր իրավական նշանակություն ունեցող փաստեր կամ ապացույցի տեսակներ։ Հետևաբար, դատարանը նշված եզրակացությունը պետք է դիտարկի գործով ձեռք բերված մյուս ապացույցների համատեքստում՝ հիմնվելով անձի՝ ֆիզիոլոգիական աֆեկտի վիճակում գտնվելու իրական կամ ենթադրյալ փաստերի գնահատման վրա՝ կապված նրա կողմից դեպքին նախորդող, դեպքի և դրան հաջորդող պահերին դրսևորած վարքագծի հետ։ Ավելին, գործի քննությամբ, մասնավորապես, նշանակված երկու դատահոգեբանական փորձաքննությունների եզրակացությամբ հաստատվեց, որ ընտրված և կիրառված մեթոդիկան եղել է ճիշտ։ Այդուամենայնիվ, փորձագետները հանգել են տարբեր հետևությունների՝ մի դեպքում ամբաստանյալի արարքը չդիտելով հոգեկան խիստ հուզմունքի տիրույթում կատարված, մյուս դեքպում՝ հակառակը։ Ստացվում է, որ բացի ընդունված մեթոդիկաների միանման կիրառմանը, ի վերջո, անձի մոտ հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակի առկայության գնահատումը կրում է խիստ սուբյեկտիվ բնույթ և այն չի որոշվում հստակ չափանիշներով, ինչպես օրինակ փորձաքննության մեթոդիկան ընտրելու պարագայում։ Հետևաբար, դատարանը գտնում է, որ որպես վարույթն իրականացնող մարմին, իրավասու է գործի փաստերի, հանգամանքների և դրանց վերաբերյալ ձեռք բերված ապացույցների համադրմամբ ու գնահատմամբ ինքնուրույն որոշել այդպիսի իրավիճակի՝ ֆիզիոլոգիական աֆեկտի, առկայության կամ բացակայության հարցը։
Այլ խոսքով, հանկարծակի հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակը ոչ թե հոգեկան հիվանդության արդյունք է, այլ որոշակի հանգամանքների հետևանքով առաջացող հոգեպես առողջ մարդու հատուկ հոգեվիճակ։ Դա նշանակում է, որ այդպիսի վիճակում տեղի ունեցած մարմնական վնասվածքներ հասնելու վերաբերյալ գործերով պետք է նշանակել դատահոգեբանական և ոչ թե դատահոգեբուժական փորձաքննություն։ Հետազոտության առարկան առաջին դեպքում հոգեպես առողջ մարդու հոգեբանությունն է, երկրորդ դեպքում՝ հոգեկան հիվանդությունը։ Պետք է, սակայն, նկատի ունենալ, որ փորձագետ հոգեբանի գիտական հնարավորությունները սահմանափակ են։ Հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակ եղել է, թե՝ ոչ, հոգեբանն, իհարկե, կարող է սկզբունքորեն միշտ ճիշտ պատասխանել, մանավանդ որ ապրած ամեն մի խիստ հուզմունքի վիճակ բավականաչափ երկար ժամանակ հետք է թողնում, օրգանիզմում տեղի են ունենում մի շարք ֆունկցիոնալ տեղաշարժեր, որոնց մեծ մասը դուրս է գալիս գիտակցության հսկողությունից։ Դա արտահայտվում է բիոքիմիական, ֆիզիոլոգիական և հոգեբանական կարգի փոփոխություններով։ Բայց այս ամենով հանդերձ՝ փորձագետ հոգեբանը չի կարող որոշել, թե հոգեկան խիստ հուզմունքը եղել է հանկարծակի, թե ոչ։ Հետևաբար, հոգեկան խիստ հուզմունքի ծագման հանկարծակիության հարցը յուրաքանչյուր կոնկրետ դեպքում որոշվում է վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից՝ գործի բոլոր հանգամանքների համակցությունից ելնելով։
Ընդհանրապես անձի մոտ առաջացող հոգեկան խիստ հուզմունքը /ֆիզիոլոգիական աֆեկտը/ ունի իր դրսևորման ձևերը, ընթացքը, տևողությունն ու ավարտը։
Անձի կողմից կատարված հանորերն վտանգավոր արարքը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 114-րդ հոդվածով որակելու համար բավարար չէ, որպեսզի միայն հղում կատարվի տուժողների կողմից դրսևորած հակաօրինական կամ հակաբարոյական վարքագծի վրա, այլ անհրաժեշտ է պարզել, թե դրա արդյունքում կամ դրա հետ կապված հանցավորն, իրականում, աֆեկտի վիճակում գտնվել է, թե ոչ։ Դատարաններն ինքնուրույն կարող են գնահատել և պարզել, թե անձը հանցանքը կատարելու պահին գտնվել է արդյոք ֆիզիոլոգիական աֆեկտի վիճակում, թե, ոչ, ինչպես նաև գնահատել, հանցավորի հոգեվիճակը հանցանքը կատարելու ժամանակ։ Բարդ իրավիճակներում դատարանը կարող է նշանակել համապատասխան փորձաքննությունը, սակայն գնահատելով փորձաքննության եզրակացությունը, դատարանը կարող է նաև չհամաձայնվել դրա հետ։
Քննարկող արարքի մեղմացնող որակյալ հատկանիշը կարող է առկա լինել միայն այն դեպքում, երբ հանցավորի մոտ հոգեկան խիստ հուզմունքն առաջացել է հանկարծակի, իսկ դրան անմիջապես հաջորդել է հակաիրավական արարքը։ Եթե արարքի պատճառ հանդիսացող, տուժողների կողմից դրսևորած վարքագծի և նրանց պատճառված վնասի միջև անցել է որոշակի ժամանակահատված, որի ընթացքում հանցավորը ժամանակ է ունենում մտածելու և քայլեր ձեռնարկելու քրեորեն պատժելի արարքն իրականացնելու համար, ապա տվյալ դեպքում արարքը չի կարող որակվել հիշյալ հանցակազմով։
Ֆիզիոլոգիական աֆեկտ ասելով հասկացվում է արտաքին միջավայրի ազդեցության տակ ուժեղ ցնցումից առաջացած և բուռն կերպով ընթացող կարճատև հույզը։ Ֆիզիոլոգիական աֆեկտի դեպքում անձի մոտ ոչ թե վերանում, այլ զգալիորեն թուլանում է սեփական վարքագծի նկատմամբ ինքնահսկողությունը և ներքին արգելակման կարողությունը։ Այդպիսի հոգեկան լարված վիճակը մարդուն հանում է ներքին հավասարակշռությունից և զգալիորեն թուլացնում է իր գործողությունները ղեկավարելու նրա հնարավորությունը, կոնկրետ իրավիճակում ճիշտ կողմնորոշվելու ունակությունը, կոնֆլիկտային իրավիճակի լուծման լավագույն տարբերակի ընտրությունը։
Կախված անձի անհատական հոգեբանական առանձնահատկություններից, մարդու մոտ առաջացած բուռն, համեմատաբար կարճատև հուզական վիճակը՝ ցասումը, սարսափը, հուսահատությունը, վախը, ատելությունը և այլն, դրսևորվում է հիմնականում ծայրահեղ գրգռվածությամբ՝ բղավոցներով, անկանոն շարժումներով, անկապ խոսքերով և այլն։ Սակայն, նույն սարսափի, հուսահատության, վախի, ատելության որոշ դեպքերում աֆեկտը կարող է դրսևորվել նաև միանգամայն հակառակ կերպ՝ անձը գունատվում է, <<քարանում>>, կորցնում խոսելու կարողությունը, շարժվելու ունակությունը։
Հոգեկան խիստ հուզմունքի ծագման հանկարծակիությունը կայանում է նրա անմիջապես, անհապաղ, անսպասելի ծագման մեջ՝ որպես տուժողի հակաիրավական կամ հակաբարոյական վարքագծի պատասխան արձագանք, գործնականում ակնթարթային պատասխան։ Հոգեկան խիստ հուզմունքի ծագման հանկարծակիությունը հանցավորի և շրջապատի համար լինում է անսպասելի, չնախատեսված և չնախապատրաստված։
Արարքն աֆեկտի վիճակում մարմնական վնասվածք հասցնելու մեղադրանքով որակելու համար անհրաժեշտ է, որ տուժողի հակաիրավական կամ հակաբարոյական գործողությունները, դրանց արդյունքում աֆեկտի ծագումը, այդ վիճակում տուժողին մարմնական վնասվածք հասցնելու դիտավորության ծագումը և այն անհապաղ իրագործելը հաջորդեն միմյանց որպես հոգեբանական մեկ ամբողջական պրոցեսի հաջորդական գործողությունների համակցություն։
Այն դեպքերում, երբ մարմնական վնասվածք հասցնելու դիտավորությունը ծագել է հանկարծակի, սակայն իրականացվել է ոչ անմիջապես, այլ որոշ ժամանակ անց, որի ընթացքում անձն ունեցել է մտածելու, խորհելու, մարմնական վնասվածք հասցնելու կատարմանը նախապատրաստվելու իրական հնարավորություն, արարքը չի կարող որակվել որպես հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակում պատճառված մարմնական վնասվածք։ Նման դեպքերում, մարմնական վնասվածք հասցնելը կատարվում է ոչ թե բուն հոգեկան խիստ հուզմունքի ժամանակ, այլ դրան հաջորդող սովորական հուզմունքի վիճակում։
Ինչպես նշվեց սույն դատավճռի նկարագրական մասում, այն բանից հետո, երբ Վահան Այվազյանը, տանից լսելով իրենց շենքի բակում առաջացած բարձր խոսակցության ձայները և հասկանալով, որ դրանք իր ծնողներն են, իջել է բակ ու խառնվել իրարանցմանը, վերջինս տեսել է, որ իր հորը հարվածում են, ավելին, նրան գետնին գցելով` շարունակում են հարվածներ հասցնել /ըստ ամբաստանյալի ցուցմունքի/։ Միջադեպը, փաստորեն տևել է որոշակի ժամանակահատված, որից հետո այն փոքր-ինչ հանդարտվել է, իսկ տուժող Մանուկյանը, ըստ ամբաստանյալի և նրա ծնողների ցուցմունքի, ամբաստանյալին հորդորել է ծնողներին տանել տուն ու նորից իջնել բակ, խնդիրը պարզաբանելու համար։ Նույն տուժողի ցուցմունքի համաձայն՝ <<… Դրանից հետո Վ.Այվազյանն իրենց ասել է՝ <<սպասեք, բարձրանում եմ վերև ու իջնեմ>>, ապա, նրա հայրը նստել է ավտոմեքենան, իսկ Վահան Այվազյանն օգնել է նրան կատարել հետադարձ, կայանել ավտոմեքենան և նրանք գնացել են իրենց մուտքի մոտ ու բարձրացել տուն։ Այն պահին, երբ շենքի ցայտաղբյուրի մոտ լվանում էր արմունկը, քանի որ միջադեպի հետևանքով վնասել էր այն, նկատել է, որ մուտքից դուրս է եկել Վահանը։ Վերջինս առաջարկել է իրենց զրուցելու նպատակով գնալ շենքի դիմաց գտնվող ավտոտնակների մոտ, ուստի ինքն ու ընկերն առաջացել են դեպի ավտոտնակները>>։
Նշված փաստերն անհերքելիորեն վկայում են այն մասին, որ տեղի ունեցած ծեծկռտուքից հետո, մինչև ամբաստանյալի ներքև իջնելն անցել է որոշակի՝ բավար ժամանակահատված, ինչն ինքնին կասկածի տակ է դնում ամբաստանյալի մոտ հոգեկան խիստ հուզմունքի առաջացման ու դրա արդյունքում կատարած արարքի հնարավորությունը, առավել ևս այն դեպքում, երբ ամբաստանյալը հստակ հորդորել է տուժողներին սպասել, որպեսզի բարձրանա վերև և իջնի։ Ավելին, մինչ վերև բարձրանալը, դրան նախորդել է ամբաստանյալի կողմից իրականացված որոշակի գործողություններ՝ մասնավորապես հորն օգնելը մեքենան բակում կայանելու առումով։ Հիշյալ փաստը ևս կասկածի տակ է դնում ինչպես ամբաստանյալի մոտ հոգեկան հուզմունքի հանկարծակի առաջացման, այնպես էլ նրա հոր այնպիսի ծանր վիճակում գտնվելու փաստը, որից, ինչպես նաև հորը ֆիզիկապես կորցնելու մտայնությունից վախեցած, առաջացել է այն ֆիզիոլոգիական աֆեկտը, ինչը որ նշված է փորձագիտական վերջին եզրակացությունում։ Եթե ասվածին հավելենք նաև այն, որ արդեն այն բանից հետո, երբ ամբաստանյալը մարմնական վնասվածքներ է հասցրել տուժողներին, ասելով՝ <<ներվերս կերար, …մեռի>>, իսկ դրանից հետո այդտեղ եկած հորն էլ ասել, թե ՝ <<պապ խփել եմ սրանց, թռանք>>, ապա դատարանը միանշանակ բացառում է ամբաստանյալի մոտ հոգեկան խիստ հուզմունքի առաջացման հանգամանքն ու դրա պայմաններում տուժողներին մարմնական վնասվածքներ պատճառելու իրողոթյունը, քանի որ այդ վիճակում գտնվող անձը չէր կարող հստակ որոշել իր գործողությունների հաջորդականությունը, ցուցումներ տալ անձանց կատարելու որոշակի գործողություներ՝ սպասել իրեն, նրանց ուղղորդել դեպի շենքի հարակից տարածքում գտնվող ավտոտնակները, իսկ վերջում՝ մարմնական վնասվածքներ հասցնելուց հետո հորդորել հորը փախնել այդտեղից։ Հարկ է նկատի ունենալ, որ ըստ ամբաստանյալի հոր կողմից տրված ցուցմունքի՝ շենքի հարակից հատվածում Վահանին տեսնելուց հետո վերջինս իրեն ասել է, որպեսզի ինքը գնա տուն։ Արարք, որը ևս խոսում է ամբաստանյալի հստակ, որոշակիացված գիտակցության և նրա կողմից իրականացված գործողություների ընթացքում սթափ դատողությունների մասին։ Այստեղ հարկ է նկատի ունենալ նաև գործի համար կարևոր նշանակություն ունեցող այն հանգամանքը, որ տեղի ունեցած բուն միջադեպի՝ ամբաստանյալի հոր և տուժողների միջև առաջացած ծեծկռտուքի, ինչպես նաև դրանից հետո մինչև վերև բարձրանալն ու իջնելը որևէ մեկն ամբաստանյալի ձեռքում ծակող, կտրող կամ նմանատիպ այլ առարկա չի տեսել։ Մինչդեռ, արդեն տանից իջնելուց հետո, շենքին հարակից հատվածում տեղի ունեցածի ժամանակ՝ տուժողն ամբաստանյալի մոտ նկատել է դանակին նմանվող իր, ինչն ակնհայտ է, որ վերջինս վերցրել է վիճաբանությունն ավարտվելուց հետո, մինչև երկրորդ անգամ տուժողներին հանդիպելը։ Հետևաբար, ամբաստանյալը հոր մեքենան կայանելուց հետո նրա և մոր հետ իրենց տուն բարձրանալուց հետո որոշակի ժամանակահատվածում ունեցել է իրական հնարավորություն վնասվածք հասցնելու կատարմանը նախապատրաստվելու համար, ինչը և արել է։ Այս հանգամանքը ևս բնորոշ չէ հուզական այնպիսի լարվածության աստիճանին, որը կարող էր առաջ բերել ֆիզիոլոգիական աֆեկտ կամ հոգեկան խիստ հուզմունք։
Դրանից զատ, արարքը վիճարկվող քրեաիրավական նորմով որակելու համար, ինչպես արդեն նշվեց վերևում, կարևոր է հաստատված համարել, որ տուժողների դրսևորած վարքագիծը եղել է այնպիսի արտառոց, որ այն կարող էր առաջացնել հանցավորի անհամաչափ զայրույթն ու ատելությունը և հիմք հանդիսանալ հանկարծակի հոգեկան խիստ հուզմունքի համար։ Քննվող քրեական գործով սակայն, այդպիսի օբյեկտիվ և արժանահավատ տվյալներ ձեռք չեն բերվել, որոնց մասին դատարանն անդրադարձել է վերևում։ Դատարանը հիշյալ եզրահանգմանը գալիս կարևորում է գործով հաստատված այն փաստը, որ ստեղծված իրավիճակից ելնելով, միջադեպի ժամանակ տուժողները հայցել են նաև ամբաստանյալի մոր՝ Ռուզաննա Աթոյանի, ներողամտությունը, ինչը հաստատվել է, ոչ միայն վերջիններիս այլ հենց ամբաստանյալի հոր՝ Արթուր Այվազյանի, կողմից դատարանում տրված ցուցմունքով այն մասին, որ՝ <<…Հետագայում, տեղի ունեցած խոսակցություններից մեկի ժամանակ կինն իրեն ասել է, որ դեպքի ժամանակ Ս.Մանուկյանը նրանից ներողություն է խնդրել…>>։ Ճիշտ է Ռուզաննա Աթոյանն իր ցուցմունքներում հերքել է իրենից ներողություն խնդրելու փաստը, սակայն, հաշվի առնելով ինչպես տուժողների այդ մասին մշտապես հայտնելու հանգամանքը, այնպես էլ` Ա.Այվազյանի ցուցմունքը, դատարանն արժանահավատ է համարում այն, որ իրականում տուժողները հայցել են նաև ամբաստանյալի մոր՝ Ռուզաննա Աթոյանի ներողամտությունը, ինչը վկայում է այն մասին, որ տուժողների դրսևորած վարքագիծը չի եղել այն աստիճանի բացառիկ կամ անտանելի, որ հիմք կամ պատճառ հանդիսանար, որպեսզի ամբաստանյալի մոտ առաջանար այդպիսի հնարավոր հուզմունք։
Եթե ասվածը համադրենք նաև վերևում մեջբերված փորձագիտական այն մտքի հետ, որ փորձաքննվողի մոտ առկա են հետևյալ անհատական հոգեբանական առանձնահատկությունները, որոնք հետազոտվող իրադրությունում կարող էին էականորեն ազդել ամբաստանյալ Վ.Այվազյանի վարքի վրա. հուզական լարվածության դեպքում հակվածություն դեզադապտիվ վարքի, պաշտպանական բնույթի ագրեսիվություն - հակված է կոնֆլիկտի շրջապատող մարդկանց հետ աշխատանքային և ընտանեկան հարցերում, զգայունակ է իրեն ուղղված նկատողություններին, բնորոշ է նաև մտքերի, հիշողությունների, ցանկությունների, վախերի պարբերաբար կրկնություններ, որոնք առաջանում են կամքից անկախ, ընդ որում աֆեկտիվ վիճակը եղել է ոչ թե ատիպիկ, այլ ընթացել է սովորականի պես, ապա նշվածը ևս վկայում է այն մասին, որ տուժողների գործողություններն ամբաստանյալի կողմից կարող էին ընկալվել ոչ ադեկվատ, ինչը չէր կարող սակայն հանկարծական հոգեկան խիստ հուզմունքի առիթ հանդիսանալ, ինչից ելնելով դատարանը փաստում է, որ ամբաստանյալն իրեն մեղսագրված հանցանքը կատարել է վրեժի շարժառիթներից ելնելով։
Այսպիսով, վերը շարադրված հիմնավորումներով, դատարանն արձանագրում է, որ Վահան Արթուրի Այվազյանը կատարել է հանցավոր արարքներ` նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 1-ին մասով, որոնց համար նա ենթակա է պատիժների։ (…)>>:
Քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցների հիման վրա քննության առնելով գործի փաստական հանգամանքների բացահայտման և քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, գործը քննելիս և լուծելիս քրեադատավարական օրենքի նորմերի պահպանումը, վերաքննիչ դատարանը հանգում է հետևության, որ քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցներով չի հիմնավորվում, որ ամբաստանյալ Վահան Այվազյանը տուժողներ Սուրեն Մանուկյանի և Էդգար Սարգսյանի առողջությանը պատճառել է ծանր և միջին ծանրության վնաս` վերջիններիս հակաիրավական վարքագծի կապակցությամբ առաջ եկած հանկարծակի առաջացած հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակում, հետևաբար Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններն այն մասին, որ ամբաստանյալի արարքում առկա են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի և 113-րդ հոդվածի 1-ին մասերի հատկանիշները, հիմնավոր են:
Նման հետևության հանգելու համար վերաքննիչ դատարանը հաշվի է առնում ամբաստանյալ Վահան Այվազյանի, տուժող Էդգար Սարգսյանի նախաքննական ցուցմունքները (բացառությամբ` Էդգար Սարգսյանի ՀՀ ՔԿ Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում 19.07.2015թ.-ին որպես վկա տված ցքուցմուքնի), տուժող Սուրեն Մանուկյանի, վկաներ Արթուր Այվազյանի, Ռուզաննա Աթոյանի ցուցմունքները, փորձագիտական եզրակացությունները:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակում առողջությանը ծանր վնաս պատճառելու առկայության համար անհրաժեշտ են հետևյալ պայմանները.
ա) հանցագործությունը կատարելու պահին անձը պետք է գտնվի հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակում,
բ) հոգեկան խիստ հուզմունքը պետք է առաջանա հանկարծակի,
գ) ծանր վնաս պատճառելը պետք է պայմանավորված լինի տուժողի անօրինական վարքագծով, հակաբարոյական գործողություններով,
դ) ծանր վնաս պատճառելը պետք է տեղի ունենա բուն հոգեկան խիստ հուզմունքի ժամանակ, այլ ոչ թե նրանից հետո:
Վերաքննիչ դատարանը, գնահատելով գործով ձեռք բերված ապացույցներն իրենց համակցությամբ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ, հանգում է հետևության, որ ամբաստանյալ Վահան Այվազյանի մոտ տուժողներ Սուրեն Մանուկյանին և Էդգար Սարգսյանին մարմնական վնասվածքներ պատճառելու ժամանակ հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակ առկա չի եղել:
Այս կապակցությամբ վերաքննիչ բողոքի պատճառաբանություններն այն մասին, որ Վահան Այվազյանը Սուրեն Մանուկյանի առողջության ծանր վնաս և Էդգար Սարգսյանի առողջությանը միջին ծանրության վնաս է պատճառել վերջիններիս կողմից իր հոր նկատմամբ գործադրված բռնության, հակաբարոյական այլ գործողությունների հետևանքով հանկարծակի առաջացած հոգեկան խիստ հուզմունքի ֆիզիոլոգիական աֆեկտի վիճակում, և նրան մեղսագրվող արարքները համապատասխանում են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 114-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերով նախատեսված հանցակազմի հատկանիշներին, հիմնավոր չեն:
Անդրադառնալով վերաքննիչ բողոքի փաստարկներին առ այն, որ Առաջին ատյանի դատարանը տուժողների ցուցմունքների արժանահավատության գնահատման հարցում հանգել է սխալ հետևության, վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է հետևյալը:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Տիգրան Մարտիրոսյանի վերաբերյալ գործով 2014 թվականի մայիսի 31-ի թիվ ԵՇԴ/0121/01/12 որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. <<(…) Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ`
ա) տուժողի ցուցմունքն օրենքով նախատեսված ապացույցի տեսակ է (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետ),
բ) տուժողի համար օրենքով սահմանված է իրեն հայտնի ամեն ինչ պատմելու պարտականություն (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 210-րդ հոդված, 206-րդ հոդվածի 4-րդ մաս),
գ) հարցաքննությունից առաջ տուժողը նախազգուշացվում է ցուցմունքներ տալուց հրաժարվելու կամ խուսափելու, սուտ ցուցմունքներ տալու համար սահմանված քրեական պատասխանատվության մասին (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 210-րդ հոդված, 206-րդ հոդվածի 4-րդ մաս, 343-րդ հոդված, 339-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետ):
Տուժողն այն անձն է, ում քրեական օրենսգրքով չթույլատրված արարքով անմիջականորեն պատճառվել է կամ այդ արարքը կատարելն ավարտվելու դեպքում կարող էր պատճառվել բարոյական, ֆիզիկական կամ գույքային վնաս (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 58-րդ հոդվածի 1-ին մաս): Նա քրեական դատավարությանը մասնակցում է որպես մեղադրանքի կողմի սուբյեկտ և գործով օժտված է սեփական շահերով, որոնց ապահովման համար սահմանված են տուժողի մի շարք դատավարական իրավունքներ և պարտականություններ (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 59-րդ հոդված), որոնցից է նաև ցուցմունք տալու իրավունքը և պարտականությունը:
Հետևաբար տուժողի ցուցմունքն իր բնույթով ոչ միայն ապացույցի ինքնուրույն տեսակ է, այլև վերջինիս իրավունքների և շահերի պաշտպանության միջոց: Ընդ որում, վերջին հանգամանքն ինքնին չի նսեմացնում տուժողի ցուցմունքի՝ որպես ապացույցի հատկանիշները (ապացուցողական ուժ, հավաստիություն): Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը հիմք է ընդունում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի 2-րդ մասի ուղղակի պահանջը, որի համաձայն` <<(...) Դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը չպետք է կանխակալ մոտեցում ցուցաբերեն ապացույցներին, չպետք է դրանց որոշ մասին մյուսների նկատմամբ առավել կամ նվազ նշանակություն տան` մինչև դրանց հետազոտումը պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում>>:
Վերոգրյալով պայմանավորված՝ օրենսդիրը, տուժողի ցուցմունքը նախատեսելով որպես ապացույցի ինքնուրույն տեսակ, հաշվի առնելով դրա անձնային բնույթի ապացույց լինելու հատկանիշը, նախատեսել է նաև դրա հավաստիությունն ապահովելու լրացուցիչ երաշխիք (...)>>:
Տուժողներ Սուրեն Մանուկյանի և Էդգար Սարգսյանի ցուցմունքները բովանդակում են փաստական տվյալներ առ այն, որ ավտոմեքենայի կայանման հարցի շուրջ ծագած վիճաբանության ընթացքում Վահան Այվազյանն իր մոտ գտնված ծակող-կտրող շեղբ ունեցող առարկայով դիտավորությամբ հարվածներ է հասցրել նրանց: Առաջին ատյանի դատարանը քրեական գործով ձեռք բերված յուրաքանչյուր ապացույց վերլուծելով թույլատրելիության, վերաբերելիության վերաբերյալ քրեադատավարական պահանջների տեսանկյունից, իրավական գնահատական տալով ամբաստանյալի, վկաների` ամբաստանյալի ծնողների և տուժողների ցուցմունքներին, իրավացիորեն արժանահավատ է համարել տուժողների ցուցմունքները:
Ինչ վերաբերում է բողոք բերած անձի այն փաստարկին, որ դատարանն Էդգար Սարգսյանի նախաքննական ցուցմունքները /բացի 19.07.2015թ. ցուցմունքի, որն անթույլատրելի է ճանաչվել/ գնահատելիս հաշվի չի առել, որ դատաքննության ընթացքում չի ապահովվել պաշտպանական կողմի հակընդդեմ հարցման (կոնֆրոնտացիայի) իրավունքը, ապա վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանում տուժող Էդգար Սարգսյանի ներկայությունը դատական նիստերին հնարավոր չի եղել ապահովել` վերջինս գործի նյութերի համաձայն` 23.04.2016թ. ՀՀ պետական սահմանի <<Զվարթնոց>> օդանավակայանի սահմանային անցակետով մեկնել է ՀՀ-ից /հատոր 4-րդ գ.թ. 121/, 02.05.2016 թվականից մինչև 18.08.2016 թվականը նրա վերաբերյալ ՍԷԿՏ համակարգում տվյալներ չեն եղել /հատոր 5-րդ գ.թ. 25/, 23.08.2016 թվականից մինչև 06.04.2017 թվականն ընկած ժամանակահատվածում Էդգար Սարգսյանը ՀՀ պետական սահմանը չի հատել /հատոր 6-րդ գ.թ. 58/, ուստի Էդգար Սարգսյանի նախաքննական ցուցմունքները /բացի 19.07.2015թ.-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում տված ցուցմունքի/ դատավճռի հիմքում դնելով` <<Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին>> եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 3-րդ կետի <<դ>> ենթակետի խախտում թույլ չի տել, դրանք գնահատել է այլ ապացույցների համատեքստում:
Վերաքննիչ դատարանը հիմնավոր չի համարում վերաքննիչ բողոքի պատճառաբանություններն այն մասին, որ Առաջին ատյանի դատարանը չի համաձայնել կրկնակի դատահոգեբանական հանձնաժողովային փորձագետի եզրակացության հետ, իրեն է վերապահել դատական հոգեբանության հատուկ գիտելիքներ և Վահան Այվազյանին մեղսագրված արարքները ֆիզիոլոգիական աֆեկտի վիճակում կատարած լինել-չլինելու հարցում իրականացրել է նաև հոգեբանական չափանիշների գնահատում, և գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, պահպանելով ապացույցների հավաքման, ստուգման և գնահատության վերաբերյալ ՀՀ քրեադատավարական օրենսդրությամբ սահմանված ընթացակարգերը, նշված եզրակացությունը դիտարկել է գործով ձեռք բերված մյուս ապացույցների համատեքստում, և հիմնավոր կերպով, որպես վարույթն իրականացնող մարմին, ինքնուրույն է որոշել ֆիզիոլոգիական աֆեկտի առկայության կամ բացակայության հարցը:
Անդրադառնալով վերաքննիչ բողոքի պատճառաբությանն առ այն, որ քննչական փորձարարություն կատարելու մասին արձանագրությունը (կից լուսանկարչական հավելվածով) չի կարող գնահատվել որպես թույլատրելի ապացույց և դրվել դատական ակտի հիմքում, քանի որ խախտվել են այդ քննչական գործողության կատարման դատարավարական կարգը, դրա արդյունքների դատավարական ամրագրումը, վերաքննիչ դատարանը հանգում է հետևության, որ բողոքում նշված հանգամանքները` արձանագրությունը կազմած քննիչի ձեռագիրը, կիրառված տեխնիկական միջոցի մասին չնշելը, մասնակիցներին դրա մասին չնախազգուշացնելը, լուսանկարչական հավելված կազմելու մասին չնշելը, դատավարական գործողության կատարման կարգի էական խախտում չի հանդիսանում, քանի որ չի հանգեցրել դատավարության մասնակիցների` օրենքով երաշխավորված իրավունքների սահմանափակման և չի ազդել ստացված փաստական տվյալների հավաստիության վրա: Բացի այդ, վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ արձանագրությունում նշվել է փորձարարության ընթացքում կատարված նկարահանման մասին <<Iphone>> տեսակի բջջային հեռախոսի տեսախցիկով և մասնակիցների կողմից դիտողություններ չեն եղել, կազմվել է լուսանկարչական հավելված, որը կցվել է արձանագրության: Հետևաբար, Առաջին ատյանի դատարանը, նշված ապացույցը մեղադրական դատավճռի հիմքում դնելով, դատական սխալ թույլ չի տվել:
Այսպիսով, վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական գործի քննության ընթացքում նյութական և դատավարական իրավունքի նորմերի խախտումներ թույլ չեն տրվել, պահպանվել են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 124-127-րդ հոդվածների դրույթները, Վահան Այվազյանի արարքների որակման հարցում քրեական օրենքը կիրառվել է ճիշտ և կատարած հանցավոր արարքների համար ամբաստանյալը ենթակա է քրեական պատասխանատվության ու պատժի:
Այս առումով պաշտպանության կողմի պատճառաբանությունները չեն կարող բավարար հիմք հանդիսանալ սույն գործի շրջանակներում Վահան Այվազյանի արարքները ՀՀ քրեական օրենսգրքի 114-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերով վերաորակելու համար:
Քննության առնելով վերաքննիչ բողոքի պատճառաբանությունները` Վահան Այվազյանի նկատմամբ սահմանված պատիժը խիստ լինելու, պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ, վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է հետևյալը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժն արդարացի է, եթե համապատասխանում է հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար է անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով նույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվող պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
Պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը հաշվի է առնում նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ և 63-րդ հոդվածներով նախատեսված պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
Նույն հոդվածի 2-րդ մասը սահմանում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն Արմեն Շահբազյանի գործով 2014 թվականի օգոստոսի 15-ի թիվ ԵՇԴ/0143/01/13 որոշմամբ անդրադարձել է մարդու առողջության դեմ ուղղված դիտավորյալ հանցագործությունների, մասնավորապես` դիտավորությամբ առողջությանը ծանր վնաս պատճառելու հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման վրա ազդող գործոններին և արձանագրել հետևյալը.
<<(…) Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը ճիշտ գնահատելու և որպես արդյունք հանցավորի նկատմամբ քրեաիրավական ներգործության համաչափ միջոց կիրառելու համար դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն արարքի կատարման եղանակին, օգտագործված գործիքներին, միջոցներին, մարմնական վնասվածքների քանակին, բնույթին ու տեղակայմանը: Համապատասխան գնահատականի պետք է արժանացվի նաև կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը:
Ուստի, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ առանց նշված հանգամանքների գնահատման առողջությանը դիտավորությամբ ծանր վնաս պատճառելու վերաբերյալ գործերով հնարավոր չէ ճիշտ պատկերացում կազմել հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին: Հետևաբար, նշանակված պատժով չի ապահովվի կատարված արարքի և կիրառված քրեաիրավական ներգործության միջոցի համաչափությունը, ինչպես նաև կխաթարվեն պատժի նշանակման ընդհանուր սկզբունքները (…)>>:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն Արսեն Կարապետյանի և Ռուբեն Գուլգուլյանի գործով 2015 թվականի օգոստոսի 28-ի թիվ ԵԱԴԴ/0011/01/14 որոշմամբ արձանագրել է հետևյալը. <<(…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածով նախատեսված հանցանք կատարելու դեպքում պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս, ի թիվս այլնի, հատկապես կարևոր է հաշվի առնել հանցանքի կատարման գործիքներն ու միջոցները, մարմնական վնասվածքների քանակը, բնույթը, տեղակայումը, անձի հոգեբանական վերաբերմունքն իր կատարած արարքի և դրա հետևանքների նկատմամբ:
Կոնկրետ գործի փաստական հանգամանքների շրջանակներում վնաս պատճառելու համար օգտագործված տարատեսակ գործիքները, առարկաները կամ սարքավորումները, վնասվածք(ներ)ի տեղակայումը, հանցավորի պատրաստվածությունը, մեղքի դիտավորյալ ձևը (հատկապես` ուղղակի դիտավորությունը) իրենց ամբողջության մեջ անկանխելի են դարձնում հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացումը, մեծացնում հանցագործությունը հաջողությամբ ավարտին հասցնելու կամ ավելի մեծ վնաս պատճառելու հավանականությունը: Հետևաբար նման դեպքերում օբյեկտիվորեն բարձրանում է նաև արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը: (…)>>:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանն ամբաստանյալ Վահան Այվազյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս, հաշվի առնելով հանցագործությունների բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում` պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները` նախկինում դատված, արատավորված չլինելը, դրական բնութագրվելը, հանցագործությունը կատարելուց հետո ՀՀ հատուկ քննչական ծառայություն ինքնակամ ներկայանալը, պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, հանգել է հետևության, որ ամբաստանյալի նկատմամբ պետք է վերջնական պատիժ նշանակել ազատազրկման ձևով` հինգ տարի ժամկետով, որը պետք է կրի:
ՀՀ քրեական օրենսդրության` պատժի կանոնակարգումը նախատեսող իրավադրույթների պահանջների համատեքստում քննության առնելով Վահան Այվազյանի նկատմամբ նշանակված պատժի հարցը, վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը պատիժ նշանակելիս լիարժեք չի պահպանել ՀՀ քրեական օրենսդրության ընդհանուր մասով ամրագրված պատժի նշանակումը կանոնակարգող իրավադրույթները, գնահատության չի արժանացրել գործի բոլոր հանգամանքները:
Վերաքննիչ դատարանը, հաշվի առնելով գործի կոնկրետ հանգամանքները, հանցագործությունների` հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, հանգում է հետևության, որ ամբաստանյալ Վահան Այվազյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը մեղմացնելով հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակներին` սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի ուղղմանը և հանցագործությունների կանխմանը: Տվյալ դեպքում դրանով կապահովվեն նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները:
Միաժամանակ, վերաքննիչ դատարանը, հաշվի առնելով հանցագործությունների հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքների և դրա հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը, արարքների կատարման եղանակը, օգտագործված գործիքը, մարմնական վնասվածքների բնույթը ու տեղակայումը, պաշտպանվող հարաբերությունների սոցիալական նշանակությունը, բնույթը, հանգում է հետևության, որ առկա չէ համոզվածություն, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը կրելու:
Պաշտպանության կողմի պատճառաբանությունները չեն կարող բավարար հիմք հանդիսանալ Վահան Այվազյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ նշանակված պատիժը պայմամականորեն չկիրառելու համար:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 4-րդ կետի համաձայն` <<Բողոքարկված դատական ակտը բեկանվում կամ փոփոխվում է, եթե թույլ է տրվել դատական սխալ, այն է` դատավճռով նշանակված պատիժը չի համապատասխանում կատարված հանցանքի ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` <<Գտնելով, որ դատավճռով նշանակված պատիժն անարդարացի է ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ լինելու պատճառով, չի համապատասխանում հանցագործության ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին, վերաքննիչ դատարանը մեղմացնում կամ խստացնում է պատիժը` ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով:>>:
Վերը նշված հանգամանքների վերլուծությամբ վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի հունիսի 08-ի դատավճիռը` պատժի մասով, պետք է փոփոխել` մեղմացնելով Վահան Այվազյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-395-րդ, 399-րդ, 402-րդ, 418-րդ հոդվածներով` ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը
Ո Ր Ո Շ Ե Ց
Ամբաստանյալ Վահան Այվազյանի շահերի պաշտպան Ռուբեն Հակոբյանի վերաքննիչ բողոքը բավարարել մասնակիորեն:
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի հունիսի 08-ի դատավճիռը քրեական գործով ըստ մեղադրանքի` Վահան Արթուրի Այվազյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 113-րդ հոդվածի 1-ին մասով, պատժի մասով փոփոխել:
Վահան Արթուրի Այվազյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով պատիժ նշանակել ազատազրկում` 3 /երեք/ տարի 6 /վեց/ ամիս ժամկետով:
Վահան Արթուրի Այվազյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 1-ին մասով պատիժ նշանակել ազատազրկում 1 /մեկ/ տարի ժամկետով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի կարգով, պատիժները մասնակիորեն գումարելու միջոցով, Վահան Արթուրի Այվազյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ նշանակել ազատազրկում` 4/չորս/ տարի ժամկետով:
Դատավճիռը մնացած մասով թողնել անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` ստորագրություն
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` ստորագրություններ
Իսկականի հետ ճիշտ է`
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ս. ՉԻՉՈՅԱՆ
Գործ
ԵԿԴ/0036/01/16
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔԻ ԿԵՆՏՐՈՆ ԵՎ ՆՈՐՔ-ՄԱՐԱՇ ՎԱՐՉԱԿԱՆ ՇՐՋԱՆՆԵՐԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
,,08,, հունիսի 2017թ. ք.Երևան
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանը
այսուհետև` դատարան/
Նախագահությամբ դատավոր Մ. Մակյանի
Քարտուղարությամբ Թ. Խաչատրյանի
Մասնակցությամբ՝
Մեղադրող Վ. Դոլմազյանի
Տուժող Ս. Մանուկյանի
Պաշտպաններ Ռ. Հակոբյանի
Ա. Կարապետյանի
դռնբաց դատական նիստերում, քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի`
Վահան Արթուրի Այվազյանի` ծնված 26.07.1994թ.-ին
Երևան քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի,
միջնակարգ կրթությամբ, ամուրի, չի աշխատում,
նախկինում չդատված, հաշվառված է՝ ք.Երևան,
Արշակունյաց պողոտա 6-րդ շենքի 12-րդ բնակարանում
մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի
1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի
1-ին մասով, որպես խափանման միջոց է ընտրված
կալանավորումը։
1.Գործի դատավարական նախապատմությունը
Ըստ ՀՀ գլխավոր դատախազության կողմից դատարան ուղարկված քրեական գործի նյութերի և մեղադրական եզրակացության՝
«Վահան Արթուրի Այվազյանը մեղադրվում է այն բանում, որ նա, դիտավորությամբ Սուրեն Մանուկյանի և Էդգար Սարգսյանի առողջությանը համապատասխանաբար պատճառել է ծանր և միջին ծանրության վնաս։
Այսպես.
2015թ. հուլիսի 18-ին, ժամը 01։00-ի սահմաններում Երևան քաղաքի Արշակունյաց պողոտայի 6-րդ շենքի դիմացի հատվածում գտնվող ավտոտնակների մոտ ավտոմեքենայի կայանման հարցի շուրջ ծագած վիճաբանության ընթացքում Վահան Այվազյանն իր մոտ գտնված ծակող-կտրող շեղբ ունեցող առարկայով /հավանաբար դանակով/ դիտավորությամբ հարվածներ է հասցրել նույն շենքի բնակիչ Սուրեն Մանուկի Մանուկյանին և վերջինիս ընկերոջը` Էդգար Հակոբի Սարգսյանին` Սուրեն Մանուկյանի առողջությանը պատճառելով ձախ բազկի շրջանի կտրված, եռագլուխ մկանի վնասումով կտրված-ծակված վերքերի, արտաքին և ներքին արյունահոսությամբ զուգորդված` կրծքավանդակի և որովայնի համակցված հետորովայնամզային տարածության արյունահավաքով, ստոծանու ձախ գմբեթի, հաստ աղու, փայծաղային անկյան` աղու լուսանցք թափանցումով` թափանցող ծակված-կտրված կյանքին վտանգ սպառնացող վերքերի ձևով ծանր, իսկ Էդգար Սարգսյանի առողջությանը` կողոսկրի և որովայնի հետին պատի մկանների վնասումով` կրծքավանդակի աջ կեսի ծակած-կտրված, չթափանցող վերքերի ձևով միջին ծանրության վնաս»։
Դեպքի առթիվ ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի կողմից 2015 թվականի հուլիսի 18-ին հարուցվել է թիվ 15129115 քրեական գործը։
2015 թվականի հուլիսի 21-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի կողմից կայացվել է որոշում` Վահան Արթուրի Այվազյանին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով։ Նույն օրը որոշում է կայացվել՝ մեղադրյալի նկատմամբ հետախուզում հայտարարելու մասին։
2015 թվականի հուլիսի 22-ին Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի կողմից կայացվել է որոշում՝ Վահան Արթուրի Այվազյանի նկատմամբ կալանավորումը որպես խափանման միջոց կիրառելու մասին։
27.10.2015թ-ին Վահան Արթուրի Այվազյանը ինքնակամ ներկայացել է ՀՀ հատուկ քննչական ծառայություն։
28.10.2015թ.-ին Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի կողմից կայացվել է որոշում՝ մեղադրյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանավորումը վերահաստատելու միջնորդությունը քննության առնելու մասին, համաձայն որի՝ Վահան Արթուրի Այվազյանի նկատմամբ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 22.07.2015թ.-ի որոշմամբ 2 /երկու/ ամիս ժամկետով որպես խափանման միջոց կիրառված կալանավորումը վերահաստատվել է։
12.02.2016թ.-ին ՀՀ հատուկ քննչական ծառայության կողմից կայացվել է որոշում` Վահան Արթուրի Այվազյանին առաջադրված մեղադրանքի ծավալը փոփոխելու մասին և նրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 1-ին մասով։
2. Ապացույցների հետազոտում և գնահատում
Տուժող Սուրեն Մանուկյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ աշխատում է ՀՀ ՔԿ Երևան քաղաքի ՔՎ Էրեբունի և Նուբարաշեն վարչական շրջանների քննչական բաժնում՝ որպես ավագ քննիչ։ Ճանաչում է ամբաստանյալ Վահան Այվազյանին, վերջինս հանդիսանում է իր հարևանը։
2015թ.-ի հուլիսի 17-ի երեկոյան ժամին հանդիպել է ընկերոջը՝ Էդգար Սարգսյանին, զբոսնել են և միասին գնացել «Առագաստ» կոչվող սրճարան, որտեղ գտնվել են մոտ մեկ ժամ, սակայն ալկոհոլային խմիչք այդ ընթացքում չեն օգտագործել։ Այնուհետև, վերջինիս կողմից վարվող ավտոմեքենայով վերադարձել են իրենց շենքի բակ։ Արդեն շենքի բակում նկատել է, որ Վ.Այվազյանի հայրը՝ Արթուր Այվազյանը, նրան պատկանող ավտոմեքենայով շենքի 5-րդ և 6-րդ մուտքերի մեջտեղի հատվածում փորձում է հետընթաց կատարել, սակայն չկարողանալով իրականացնել այն, բարձրանում է եզրաքարերի վրա։ Տեսնելով, որ Արթուր Այվազյանը հետընթաց կատարելով ցանկանում է կայանել ավտոմեքենան, ընկերոջը խնդրել է դանդաղեցնել ավտոմեքենայի ընթացքը։ Էդ.Սարգսյանն ավտոմեքենան անվտանգ կերպով, Ա.Այվազյանի մեքենայի կողքի հատվածով վարել է և կանգնել իրենց մուտքի դիմաց, որից հետո ինքը դուրս է եկել ավտոմեքենայից, որպեսզի բարձրանա տուն։ Երբ գտնվել է մուտքի դիմաց նկատել է, որ Էդ.Սարգսյանին է մոտեցել Վ.Այվազյանի հայրը, ավելին, նրանց միջև լեզվակռիվ է սկսվել։ Տեսնելով այդ ամենը, անմիջապես մոտեցել է նրանց, հարցրել, թե ինչ է պատահել և որն է նման խոսակցության պատճառը։ Արթուր Այվազյանը խոսել է փոքր-ինչ բորբոքված, ագրեսիվ տոնայնությամբ, ասելով՝ «մեքենան կջարդեմ այստեղ կանգնեցնելու համար, դուք ով եք, որ այստեղ ավտո եք կանգնեցնում, չեք տեսնում ես հետադարձ եմ անում»։ Լսելով այդ ամենը, նորմալ կերպով վերջինիս պարզաբանել է, որ հանդիսանում է տվյալ շենքի բնակիչ, ավելին, ճանաչում է նրան, տեղյակ է, որ զբաղվում է փաստաբանական գործունեութամբ, սակայն, Արթուր Այվազյանը պատասխանել է, որ չի ճանաչում իրեն և շարունակել է պնդել, որ ավտոմեքենան ջարդելու է։ Դրանից 5-10 րոպե անց իրենց է մոտեցել Վահան Այվազյանը և հարցրել, թե ինչ է պատահել։ Ինքը պատասխանել է, որ նրա հայրը փոքր-ինչ բորբոքվել է, որի ընթացքում Արթուր Այվազյանը հրել է իր ուսից, շարունակելով գոռգոռալ։ Այն պահին, երբ փորձել է հանգստացնել նրան, Վահան Այվազյանը բռունցքով հարվածել է իրեն, որի հետևանքով օպտիկական ակնոցը վայր է ընկել և կոտրվել, ապա, Արթուր Այվազյանը հրել է իրեն և ինքը ընկել է գետնին՝ վնասելով արմունկը։ Այդ ամենին միջամտել է ընկերը՝ Էդ.Սարգսյանը՝ ետ հրելով Վահան Այվազյանին։ Միջադեպի ժամանակ ավտոմեքենայից իջել և իրենց է մոտեցել Վահան Այվազյանի մայրը և ստեղծված իրավիճակի համար ինքը և ընկերը, դաստիարակությունից ելնելով, հայցել են Վահանի մայրիկի ներողամտությունը և պարզաբանել, որ որևէ մեկին հարվածելու, որևէ մեկի հետ վիճաբանելու մտադրություն չունեն։ Դրանից հետո Վ.Այվազյանն իրենց ասել է՝ «սպասեք, բարձրանում եմ վերև ու իջնեմ», ապա, նրա հայրը նստել է ավտոմեքենան, իսկ Վահան Այվազյանն օգնել է նրան կատարել հետադարձ, կայանել ավտոմեքենան և նրանք գնացել են իրենց մուտքի մոտ ու բարձրացել տուն։ Այն պահին, երբ շենքի ցայտաղբյուրի մոտ լվանում էր արմունկը, քանի որ միջադեպի հետևանքով վնասել էր այն, նկատել է, որ մուտքից դուրս է եկել Վահանը։ Վերջինս առաջարկել է իրենց զրուցելու նպատակով գնալ շենքի դիմաց գտնվող ավտոտնակների մոտ, ուստի ինքն ու ընկերն առաջացել են դեպի ավտոտնակները։ Խոսակցության ընթացքում Վահանը բավականին մոտեցել է իրեն, կանգնել դեմ առ դեմ, սակայն նրան ձեռքերով ետ է հրել, ասելով, որպեսզի մոտիկ չկանգնի, որից հետո Վահանը ցանկացել է հարձակվել իր վրա, սակայն ընկերը ետ է քաշել նրան։ Այդ ընթացքում Վ.Այվազյանը փաթաթվել է ընկերոջը և ձեռքում եղած դանակով հարվածել նրան։ Տեսնելով այդ ամենը, ինքը նույնպես մոտեցել է Վ.Այվազյանին, վերջինս մի ձեռքով բռնել է իր պարանոցից, իսկ մյուս ձեռքով դանակով հարվածել է ձախ կրծքավանդակի հատվածին, որի հետևանքով զգացել է ծակոցներ։ Հարվածելու պահին Վ.Այվազյանն իրեն ասել է՝ «ներվերս կերար, …մեռի»։ Բացի այդ, լսել է, թե ինչպես է Էդ.Սարգսյանը բղավում՝ «ինձելա խփել, Սուրո»։ Փաստորեն, Վ.Այվազյանը ձեռքում եղած գործիքով նախ հարվածել է Էդ.Սարգսյանին, որից հետո՝ իրեն։ Այդ ամենից հետո իրենց է մոտեցել Վ.Այվազյանի հայրը, վերջինս գոռալով հորն ասել է՝ «պապ խփել եմ սրանց, թռանք» ու վազելով գնացել են դեպի շենքից դուրս տանող ճանապարհը, իսկ ինքն ու ընկերը նստել են ավտոմեքենա և հեռացել հիվանդանոց։
Տուժողը հավելել է, որ մինչ միջադեպը, երբ ընկերոջ հետ գտնվել են «Առագաստ» սրճարանում, ալկոհոլային խմիչք այդ ընթացքում չեն օգտագործել։ Նկարագրելով շենքի բակը, հայտնել է, որ այն ունի 6 մուտք, բավականին նեղ է, սակայն կայանված ավտոմեքենաների կողքով հնարավոր է, որ մեկ այլ ավտոմեքենա ևս անցնի։ Ինքը բնակվում է 4-րդ շքամուտքում, իսկ ամբաստանյալը՝ 1-ին։ Միջադեպի ժամանակ ինքն ու ընկերը գտնվել են երկուսով, նրանց այլ անձինք չեն միացել։ Խոսակցության ընթացքում որևէ հայհոյանք չի հնչել, միայն ամբաստանյալի հայրը գոռգոռացել է, սպառնացել ջարդել իրենց ավտոմեքենան։
Պնդել է, որ իրեն և ընկերոջը հարվածելու պահին Վահան Այվազյանի ձեռքին տեսել է դանակ, սակայն մինչ այդ, դեպի ավտոտնակներ քայլելու ընթացքում, ուշադրություն չի դարձրել, արդյոք նրա մոտ ինչ-որ առարկա կա, թե ոչ։ Նախկինում երբեք Ա.Այվազյանին այդպիսի ագրեսիվ վիճակում չէր տեսել, ուստի ենթադրում է, որ այդ օրը նա գտնվել է ոգելից խմիչքի ազդեցության տակ։ Ինքը և ընկերը որևէ առիթ չեն ստեղծել, բարձր չեն ծիծաղել, ինչը կարող էր պատճառ դառնալ, որ Ա.Այվազյանը լեզվակռիվ սկսեր և ավտոմեքենան ջարդելու սպառնալիք հնչեցներ։ Ինքը Վահան Այվազյանին և Արթուր Այվազյանին չի հարվածել, ավելին, ինքը Ա.Այվազյանին չի հրել։ Դեպքի օրն ամբաստանյալի վարքագիծն իր մոտ տարօրինակ չի թվացել։
Դատարանում տուժող Մանուկյանը հայտարարել է, որ ամբաստանյալի նկատմամբ քաղաքացիական հայցի պահանջ չունի։
/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/
Վկա Մանուկ Մանուկյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ հանդիսանում է տուժող Սուրեն Մանուկյանի հայրը։
Դեպքի օրը գտնվել է Հայաստանի Հանրապետությունից դուրս` Հուրգադայում։ Այդ օրը առավոտյան ժամը 05։00-ին որդին պետք է գնար օդանավակայան և դիմավորեր իրեն, սակայն, քանի որ չվերթը ուշանում էր, զանգահարել է որդուն, որպեսզի տեղեկացնի այդ մասին։ Թեև զանգահարել է ինչպես իրենց տան քաղաքային, այնպես էլ` Ս.Մանուկյանի բջջային հեռախոսահամարներին, սակայն որևէ մեկն իր զանգերին չի պատասխանել։ Բացի այդ, զանգահարել է նաև իր մյուս երկու որդիներին, ոքվեր նույնպես չեն պատասխանել իր հեռախոսազանգերին, որից հետո սկսել է անհանգստանալ։ Այնուհետև, իրեն է զանգահարել անծանոթ մի անձ և հարցրել, թե Սուրենին որտեղ կարող է գտնել, որից հետո անջատել է հեռախոսը։ Այդ ամենից հետո կրկին զանգահարել է որդուն, հարցրել, թե ով է այն անձը, ով Սուրենին փնտրում է։ Այդ ընթացքում իրեն կրկին զանգահարել է տվյալ անծանոթը և հայտել, որ Սուրենի կոլեգան է, աշխատանքային ծանրաբեռնվածության պատճառով փնտրում է նրան և անհանգստանալու կարիք չկա։ Երբ առավոտյան ժամանել է ՀՀ, իրեն է դիմավորել ավագ որդին և պատմել, որ Սուրենին դանակահարել են։
Հետագայում Սուրենից տեղեկացել է, որ դեպքի օրն ամբաստանյալի հայրը հետադարձ կատարելով փորձել է ավտոմեքենան կայանել բակում, երբ այդ ժամանակ ավտոմեքենայով բակ է մտել նա, դուրս եկել և մուտքի մոտ հանդիպել է Ա.Այվազյանին, որից հետո կենցաղային հարցի շուրջ խոսակցություն է սկսվել նրանց միջև։ Բացի այդ, որդին ասել է, որ Վ.Այվազյանը հարվածել է նրան, որի հետևանքով ընկել է նրա ակնոցը և կոտրվել։ Էդ.Սարգսյանը հանդիսանում է իր որդու ընկերը։ Թեև ամբաստանյալ Վ.Այվազյանի և նրա ընտանիքի հետ իրենք մոտ հարաբերությունների մեջ չեն գտնվել, սակայն նրա հետ մշտապես հանդիպել է բակում, վերջինս ջերմորեն բարևել է իրեն։
/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/
Վկա Արթուր Այվազյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ հանդիսանում է ամբաստանյալ Վահան Այվազյանի հայրը։
2004թ.-ից ի վեր ընտանիքի հետ միասին բնակվում է Երևան քաղաքի Արշակունյանց փողոցի 6-րդ շենքի 12-րդ բնակարանում։ Շենքը գտնվում է մամուլի շենքի հարևանությամբ, ունի 6 մուտք, բավականին նեղ բակ, ինչը դժվարանցանելի է ավտոմեքենաների համար։ Դեպքի բերումով ճանաչում է տուժող Սուրեն Մանուկյանին, վերջինս հանդիսանում է իր հարևանը։
Աշխատանքի բնույթից ելնելով, կնոջ հետ միասին սովորաբար տուն են վերադառնում կեսգիշերին կամ ավելի ուշ։ Քանի որ հանդիսանում է ընկերության տնօրեն, աշխատում է ազատ գրաֆիկով, չունի աշխատանքային հստակ ժամեր։ Նկարագրելով դեպքի օրը տեղի ունեցած իրադարձությունները նշել է, որ տվյալ օրը, սովորականի նման, կնոջ հետ միասին երեկոյան ուշ ժամի վերադարձել են տուն։ Շուրջ 12 տարի անընդմեջ ավտոմեքենան բակում կայանում է շրջադարձ կատարելու միջոցով, ինչը փորձել է կատարել նաև այդ օրը։ Նկարագրելով իրենց բակ տանող ճանապարհները, հայտնել է, որ առկա է փողոցից դեպի բակ տանող 3 ճանապարհ` առաջինը դա ուղիղ ճանապարհն է, երկրորդը` ընդհանուր ձախ տանող, իսկ երրորդը` դեպի աջ ուղղությամբ։ Դեպքի օրը հետընթաց ուղղությամբ բակ մտնելու համար փորձել է ավտոմեքենայով շրջադարձ կատարել, որի պատճառով փակել է ամբողջ ճանապարհը։ Այդ ընթացքում իր ավտոմեքենայի կողքին է հայտնվել իրեն անծանոթ մի մեքենա, որի վարորդն ասել է, որ ինքն է ցանկանում բակ մտնել։ Վերջինիս պատասխանել է, որ ինքը նույնպես փորձում է մեքենայով բակ մտնել, որից հետո սկսել է հետադարձ երթևեկել։ Այդ ընթացքում լսել է մեկ այլ անձի ձայն, ինչից հասկացել է, որ տվյալ վարորդի կողքին ուղևոր է նստած։ Այնուհետև, երբ կատարել է հետադարձ, հիշյալ ավտոմեքենայի վարորդը միացրել է ավտոմեքենայի հեռահար լույսերը և սկսել է անկանոն ազդանշաններ տալ` դրանք վառել մարելու եղանակով։ Քանի որ ինքն այդ ժամանակ երթևեկել է հետընթաց և իր տեսադաշտը եղել է փակ, ուստի այդ իրավիճակում չկարողանալով կողմնորոշվել, թե որ ուղղությամբ է վարում, մի քանի անգամ բարձրացել է շենքի կողքին առկա բարձր եզրաքարերի վրա, մեքենան վարելով է ոլորաձև։ Կարծում է, որ այդ տեսարանը մեքենայի վարորդի և նրա ուղևորի համար բավականին զվարճալի է թվացել, քանի որ վերջիններս սկսել են բարձրաձայն ծիծաղել, կարելի է ասել նաև` քրքջացել։ Դրանից հետո նկատել է, որ տվյալ ավտոմեքենան շրջանցել է, անցել և կանգնել իր մեքենայի ետնամասում՝ փակելով իր ճանապարհը, իսկ ուղևորը` Ս.Մանուկյանը, և նրա ընկերը դուրս են եկել մեքենայից, կանգնել շենքի բակում` մեքենայի կողքին, և զրուցել՝ փակելով իր ճանապարհը։ Մի քանի վայրկյան անց ինքը նույնպես իջել է, մոտեցել այդ տղաներին և ասել` «ինչ եք անում տղեք, ճանապարը փակեցիք»։ Տուժող Ս.Մանուկյանը, հարցրել է` «…արա, դու ինձ չես ճանաչու՞մ», ինչին տվել է բացասական պատասխան, ասելով, որ ոչ։ Չնայած այն բանին, որ ստեղծված իրավիճակից և իր հանդեպ դրսևորած վերաբերմունքից մի փոքր շփոթվել էր, այդուամենայնիվ, հասկացել է, որ տուժող Մանուկյանը տրամադրված է ագրեսիվ։ Ավելին, այդ ժամանակ նրանք իր նկատմամբ հնչեցրել են սպառնալիքներ և հայհոյանքներ։ Դրանից հետո իրենց է մոտեցել կինը և ինքը փորձել է հանգստացնել երիտասարդներին, ովքեր սպառնում էին ջարդել իր մեքենան։ Մի պահ լսել է կնոջ ձայնը, ով ասել է, որ որդին` Վահանը, գալիս է։ Այդ պահին ականջին հասել՝ լսել է, արտահայտություն՝ «Հորդ ու մորդ վերցրու գնացեք», որը տուժող Ս.Մանուկյանն ասել է Վահանին։ Դրանից հետո այդ տղաները մի քանի անգամ ձեռքերով ու ոտքերով հարվածել են իրեն` ինչպես դեմքի, այնպես էլ մարմնի մյուս հատվածներին, ընդ որում՝ առաջինը հարվածել է Ս.Մանուկյանը և այնքան ուժգին, որ այդ հարվածի հետևանքով ինքը վայր է ընկել։ Նույնիսկ վայր ընկած վիճակում իրեն շարունակել են հարվածներ հասցնել։ Այդուամենայնիվ, ստեղծված իրավիճակում ինքը, տվյալ անձանց չի հարվածել։ Նկատել է, որ որդին այդ ժամանակ մոտենում է իրենց, բացի այդ, լսել է կնոջ ձայնը։ Չի նկատել, արդյոք որդին հարվածել է նրանց, թե ոչ, քանի որ այդ ժամանակ ընկած է եղել գետնին։ Փորձել է վեր կենալ և կնոջն ու որդուն հեռացնել դեպքի վայրից ու տանել դեպի իրենց մուտք, սակայն այդ տղաները հետապնդել են իրենց։ Երբ մտել են մուտք, կրծքավանդակի մոտ ստացած հարվածներից իրեն վատ է զգացել, մասնավորապես, դժվար է շնչել, հևել է, ուստի չի կարողացել բարձրանալ աստիճաններով։ Կինն ու որդին օգնել են իրեն բարձրանալ աստիճաններով, իսկ կինը խնդրել է որդուն, որպեսզի որևէ ուշադրություն չդարձնի այդ տղաներին, քանի որ վերջիններս պահանջել են, որպեսզի Վահանն անպայման ետ վերադառնա բակ։ Մտաբերում է, որ հասնելով 3-4 հարկ, խնդրել է կնոջը բարձրանալ տուն և բացել դուռը, քանի որ ինքն այդ ժամանակ վատ է զգացել իրեն։ Այդ ժամանակ չի տեսել Վահանի` իր ետևից տուն մտնելու պահը։ Տանը` լոգարանում գտնվելու ընթացքում, ձայն է տվել որդուն, ապա` կնոջը, սակայն վերջիններս չեն արձագանքել, ուստի մտածել է, որ որդին կրկին իջել է բակ։ Երբ ինքը ևս դուրս է եկել տանից, երկրորդ հարկի պատշգամբից լսել է կնոջ ձայնը, ով բղավել է` «Արթուր հասիր Վահանին սպանում են», որից հետո անմիջապես վազելով գնացել է այդ ձայների ուղղությամբ` շենքից մոտ 50 հետր հեռավորության վրա։ Տեսել է, որ 4 երիտասարդներ գալիս են դիմացի շենքի կողմից, իսկ որդին վազում է փողոցի կողմը, ուստի ինքը ևս վազել է այդ ուղղությամբ, բղավելով` «Վահան կանգնիր»։ Վահանը մի փոքր ետ է եկել և ասել, որպեսզի ինքը գնա տուն։ Վերադառնալով բակ, տեսել է, որ տվյալ մեքենան բակից դուրս է գալիս և հեռանում, իսկ ինքը վերադարձել է տուն։
Հիշյալ օրը Ս.Մանուկյանի հետ է գտնվել նրա մանկության մտերիմ ընկերը, ով ապրում է ՌԴ-ում, հետևաբար, կարծում է, որ նրանք այդ օրը հանդիպել են սրճարանում, որտեղ օգտագործել են ալկոհոլ։ Ավելին, դեպքի օրը նրա ծնողները գտնվել են հանրապետությունից դուրս, գտնում է, որ Ս.Մանուկյանի համար պատվի առիթ է հանդիսացել, որպեսզի որոշակի առումով իրեն ընկերոջ մոտ ճանաչել տա։
Կրկին անգամ նկարագրելով բակը, հայտնել է, որ բակի լայնությունն այնպիսին է, որ մեկ մեքենա պետք է կանգնի, որպեսզի մյուս մեքենան կարողանա անցնի։ Իր ավտոմեքենայի կայանման տեղը հիմնականում պահպանվում է և ընդհանրապես շենքի բնակիչները հիմնականում ունեն իրենց տեղերը, որտեղ կանգնեցնում են իրենց ավտոմեքենաները։
Հաջորդ օրն առավոտյան իրեն զանգահարել և հրավիրել են Կենտրոնի ոստիկանության բաժին, որտեղ խնդրել են հայտնել որդու գտնվելու վայրը, պատմել դեպքի հանգամանքները, սակայն ինքը ցույց է տվել իր մարմնական վնասվածքները, հայտնել, որ լավ չի զգում իրեն, պահանջել է տրամադրել դատաբժշկի ուղեգիր, ինչը, սակայն, չեն տրամադրել։ Այնուհետև, գնացել է Միքայելյանի անվան հիվանդանոց, անցել բուժզննում, հայտնել, որ իրեն ծեծի են ենթարկել։ Դրանից հետո գիշերը ոստիկանությունից զանգահարել են իրեն, ասել, որ բժիշկներից տեղեկացել են իր վնասվածքների մասին և կարիք կա իրենից բացատրություն վերցնելու։ Առողջական խնդիրներից ելնելով խնդրել է մի փոքր ուշ զանգահարել, սակայն հետագայում որևէ զանգ չի եղել իրավապահների կողմից։
Երբ հիվանդանոցից վերադարձել է տուն, ինտերնետային կայքեջում տեսել է Ս.Մանուկյանի լուսանկարը և հասկացել, որ նա հանդիսանում է իր հարևանը։ Շենքի մյուս հարևաններից մեկից վերցրել է նրա հոր հեռախոսահամարը, զանգահարել նրան, հասկանալու համար տեղի ունեցածը։ Դեպքի օրն ինքը ալկոհոլ չէր օգտագործել, նույնիսկ պահանջել է ստուգել իր սթափության վիճակը, ինչը չեն արել։ Բացի այդ, նախաքննության ընթացքում մի քանի անգամ պահանջել է Ս.Մանուկյանի և նրա ընկերոջ սթափության վիճակը նույնպես ստուգել, քանի որ նրանք այդ օրը գտնվել են ոչ ադեկվատ վիճակում, սակայն նախաքննական մարմինն այդ ուղղությամբ որևէ գործողություն չի կատարել։ Ինչ վերաբերում է այն հանգամանքին, թե իբր ինքը մեքենա ջարդելու սպառնալիք է հնչեցրել, հայտնել է, որ նման բան չի եղել, այդ ամենն իրականությանը չի համապատասխանում, ինքը չէր կարող իրեն թույլ տար տարիքով մի քանի անգամ իրենից փոքր անձի նկատմամբ նման սպառնալիք հնչեցնել։
Հայտնել է, որ սովորաբար որդին դանակ պահելու սովորություն չունի, նրա մոտ երբևէ նման բան չի նկատել։ Դեպքից հետո իրենց տանը որևէ դանակ, որը կարող էր լինել ինչպես խոհանոցային, այնպես էլ` հուշանվեր, չի կորել։
Հետագայում, տեղի ունեցած խոսակցություններից մեկի ժամանակ կինն իրեն ասել է, որ դեպքի ժամանակ Ս.Մանուկյանը նրանից ներողություն է խնդրել։
/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/
Վկա Ռուզաննա Աթոյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ հանդիսանում է ամբաստանյալ Վ.Այվազյանի մայրը։ Դեպքի բերումով ճանաչում է տուժող Ս.Մանուկյանին, վերջինս հանդիսանում է իր հարևանը։
2015թ.-ի հուլիսի 18-ին ժամը 00։30-ի սահմաններում ամուսնու հետ սովորականի նման աշխատանքից վերադառնալիս են եղել տուն։ Իրենց` Երևան քաղաքի Արշակունյանց փողոցի 6-րդ շենքի բակը, բավականին նեղ ու երկար է, այդ պատճառով առավել հարմար է շրջադարձ կատարել և մեքենան կայանել հետադարձ վիճակով։ Շենքն ունի 6 կամ 7 մուտք։ Դեպքի օրը, ամուսինը` Ա.Այվազյանը, երբ ավտոմեքենան կայանելու համար փորձել է շրջադարձ կատարել, իրենց է մոտեցել «Մերսեդես» մակնիշի ավտոմեքենա, որի վարորդը հեռահար լույսերը միացնելու միջոցով ազդանշան է տվել և ասել` «դուրս արի, մտնում եմ»։ Ամուսինը, տվյալ ավտոմեքենայի վարորդին, հանգիստ ձևով պատասխանել է, որ նա արդեն իսկ փորձում է մտնել բակ, որից հետո նրանք կարող են ևս մտնել։ Այդուամենայնիվ, «Մերսեդես» մակնիշի ավտոմեքենայի վարորդն անկանոն ձևով հեռահար լույսերը միացնելու և անջատելու միջոցով ազդանշաններ է տվել` թույլ չտալով իրենց կատարել հետադարձ։ Քանի որ լույսերն ուղղված են եղել իրենց վրա, իսկ ամուսինն ունի տեսողական խնդիրներ, ուստի՝ տեսադաշտը փակ լինելու հետևանքով իրենք ավտոմեքենայով ակամայից հայտնվել են բարձր եզրաքարերի վրա։ Տեսնելով այդ ամենը, «Մերսեդես» մակնիշի ավտոմեքենայի վարորդը և նրա ուղևորը սկսել են բարձր ծիծաղել, դրսևորել անպարկեշտ, ոչ ադեկվատ պահվածք, զվարճանալով այն հանգամանքից, որ ամուսինը կորցրել է մեքենան վարելու սառնասրտությունն ու հնարավորությունը։ Տեսնելով վերջիններիս վարքագիծը, հասկացել են, որ այդ անձինք գտնվում են ոչ սթափ վիճակում։ Այնուհետև, «Մերսեդես» մակնիշի ավտոմեքենայի վարորդը մեծ արագությամբ վարել է ավտոմեքենան, անցել իրենց ավտոմեքենայի կողքով և փակել իրենց հետընթացի ճանապարհը, որից հետո վարորդը, առջևի և ետևի նստատեղի ուղևորները դուրս են եկել ավտոմեքենայից։ Ամուսինը նույնպես դուրս է եկել ավտոմեքենայից, մոտեցել նրանց, քաղաքավարի կերպով հարցրել, թե ինչ է պատահել` խնդրել է բացել ճանապարհը, որպեսզի իրենք կարողանան գնալ տուն։ Տեսնելով, որ տղաները գտնվում են ոչ ադեկվատ վիճակում, ինքը ևս դուրս է եկել ավտոմեքենայից և գնացել ամուսնու ուղղությամբ։ Այդ տղաներից մեկը, ով հանդիսանում է տուժող Ս.Մանուկյանը, ամուսնուն հարցրել է` «արա, դու ինձ չես ճանաչում, թե ես ով եմ», իսկ ամուսինը տվել է բացասական պատասխան, ասելով, որ չի ճանաչում։ Ամուսնու տվյալ արտահայտությունից հետո Ս.Մանուկյանն ասել է` «հեսա կջարդենք քեզ էլ, մեքենադ էլ, կճանաչես», որից հետո վերջիններս հնչեցրել են հայհոյանքներ, սպառնալիքներ, ավելին, Ս.Մանուկյանը և Է.Սարգսյանը բազմակի հարվածներ են հասցրել ամուսնուն, իսկ ինքը փորձել է բաժանել նրանց։ Հայտնել է, որ Ս.Մանուկյանն այնքան ուժգին է հարվածել ամուսնուն, որ վերջինս ընկել է գետնին, սակայն, նույնիսկ գետնին ընկած վիճակում նրանք շարունակել են հարվածներ հասցնել նրան։ Այդ ժամանակ տեսել է, որ որդուն` Վ.Այվազյանին, ով մոտեցել էր իրենց և կարծում է, որ նա, հավանաբար, արդեն իսկ պատշգամբից տեսել էր ստեղծված իրավիճակը։ Որդին տեսնելով հորը գետնին ընկած վիճակում, անմիջապես փոխվել, այդ տեսարանից այլայլվել, ապա, ամբողջ մարմնով ցնցվել է, ասելով` «արա ես ինչ եք անում, հո դուք թուրք չեք, հորս ու մորս եք խփում»։ Այդ ժամանակ, հասկանալով, որ Վահան Այվազյանի հոգեկան վիճակը կայուն չէ, ամուր բռնել է նրան, փորձել հանգստացնել։ Այնուհետև, ամուսինը մի կերպ բարձրացել է գետնից, որպեսզի իրեն և Վահանին հեռացնի տվյալ վայրից։ Այդ ժամանակ նկատել է, որ միջադեպին, բացի Ս.Մանուկյանից և Է.Սարգսյանից, մասնակցում են նաև այլ անձինք։ Երբ ամուսինն իրեն և որդուն փորձել է հեռացնել տվյալ վայրից, Ս.Մանուկյանը Վ.Այվազյանին ասել է` «արա, հորդ ու մորդ ստեղից վերցրու, տար, սպասում ենք, գնա ու հետ արի» և հնչեցրել է հայհոյանքներ։ Ամուր բռնելով որդուն, հորդորել է չլսել նրան և ետ չվերադառնալ բակ։ Այդ ընթացքում ամուսնու ինքնազգացողությունը վատացել է, վերջինս, մուտքի մեջ, բռնելով ձախ կրծքավանդակը, պահանջել է իրենից անմիաջպես բացել դուռը, սակայն, լսելով դրսում գտնվող տղաների ձայները, ովքեր Վահանին ետ են կանչել բակ, հորդորել է տղային չլսել նրանց և ետ չվերադառնալ։ Մտնելով տուն, ամուսինը գնացել է լոգարան, իսկ ինքը պատշգամբ և տեսել է, որ որդին դրսում է, գտնվում է մուտքից մի փոքր առաջ և նրա հասցեին հայհոյանքներ հնչեցնելով ու հարվածելով տանում են, ուստի ասել է` «Արթուր հասիր, Վահանին սպանում են», ապա, դուրս է եկել տանից։ Բակում հասնելով ցայտաղբյուրի մոտ, որևէ անձի չի տեսել, որից հետո վերադարձել է տուն։ Այդ ժամանակ բակում լուսավորություն չի եղել։ Մի քանի րոպե անց տուն է վերադարձել ամուսինը և ասել, որ որևէ բան չգիտի, չի հասկանում, թե ինչ է կատարվել։ Հաջորդ օրը ինտերնետային կայքեջից տեսել է Ս.Մանուկյանի նկարը և տեղեկացել դեպքի մանրամասների մասին։ Նախկինում նրան չի ճանաչել։
Պնդել է, որ երբ ինքը դուրս է եկել ավոտեմեքենայից, նկատել է, որ «Մերսեդես» մակնիշի ավտոմեքենայից դուրս են եկել վարորդը, դիմացի և ետևի նստատեղի ուղևորները, բացի այդ, կռվի ժամանակ դրսում եղել են այլ անձինք, ովքեր կարող էին լինել պարզապես շենքի բնակիչներ։ Չի կարող նշել, թե որքան ժամանակ է տևել վիճաբանությունը` մինչ որդու գալը, թեև այն տևել է կարճ։ Քանի որ այդ ժամանակ տարված է եղել իր ամուսնուն և որդուն հանգստացնելով, չի տեսել, արդյոք նրանք հարվածել են այդ տղաներին, թե ոչ։ Բացի այդ, ամուսնուն այնպես ուժգին էին հարվածել, որ նա ի վիճակի չի եղել որևէ մեկին հարվածելու։ Ստեղծված իրավիճակում ամենաակտիվ գործողությունները ցուցաբերել են Ս.Մանուկյանը և Է.Սարգսյանը, իսկ մյուսների գործողությունները չի նկատել։ Ս.Մանուկյանի վրայից զգացել է ալկոհոլի հոտ, երբ վերջինս իր ամուսնուն հարցրել է, թե արդյոք չի ճանաչում նրան։ Չի կարող ասել, թե Ս.Մանուկյանն ինչու է ամուսնուն հարցրել, արդյոք չի ճանաչում իրեն, թեև գտնում է, որ նա բակում գտնվել է արտոնյալ վիճակում, ինչի հետևանքով զարմացել է, թե ինչպես կարող են նրան չճանաչել։ Միջադեպի ժամանակ ամուսինը որևէ մեկին չի սպառնացել ջարդելու ավոտեմեքենան։
Պնդել է, որ տուժողներն իրենից ներողություն չեն խնդրել։ Դեպքից հետո իրենց տանը դանակ չի կորել, ավելին, տանը քիչ դանակներ ունեն, քանի որ ունեն սրճարան, տանը հիմնականում ուտելիք չեն պատրաստում։
Հայտնել է, որ դեռևս դրսում գտնվելու ընթացքում, երբ Վ.Այվազյանը տեսել է հորը գետնին ընկած, վերջինիս վիճակը անճանաչելիորեն փոխվել է, նա ցնցվել է, աչքերի մեջ տեսել է միայն սպիտակ հատվածը։ Նույնիսկ ինքը աստիճանների վրա թափ է տվել որդուն, փորձել հանգստացնել։ Վիճաբանությունը տեղի է ունեցել իրենց շքամուտքից 2-3 մուտք այն կողմ։ Բակում առկա է մեկ ցայտաղբյուր, որի գտնվելու վայրը հստակ չի կարողանում մտաբերել։ Վկան հերքել է այն հանգամանքը, որ վիճաբանող տղաներից որևէ մեկն իրենից ներողություն խնդրած լինի։ Չի կարող բացատրել, թե ինչու է ամուսինն այդ մասին տվել նման ցուցմունք։
/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/
Ամբաստանյալ Վահան Արթուրի Այվազյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքներում դատարանում իրեն մեղավոր չի ճանաչել և հրաժարվել է ցուցմունք տալուց։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 337-րդ հոդվածի հիմքով հրապարակվել են ամբաստանյալի նախաքննական ցուցմունքները։
28.10.2015թ.-ին ՀՀ հատուկ քննչական ծառայությունում որպես մեղադրյալ հարցաքննվելիս ամբաստանյալը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ՝
«Պարզաբանվել են որպես մեղադրյալ իր իրավունքներն ու պարտականությունները, ստացել է դրանց վերաբերյալ գրավոր ծանուցում։ Պարզաբանվել է նաև պաշտպան ունենալու իր իրավունքը, ցանկանում է, որ քրեական գործով իր շահերը պաշտպանի փաստաբան Գ.Լյուդվիկյանը։ Պարզաբանվել է առաջադրված մեղադրանքի էությունը, ստացել է դրա գրավոր օրինակը, առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չի ճանաչում։ Պարզաբանվել է ցուցմունք տալուց հրաժարվելու իր իրավունքը, չի ցանկանում տվյալ պահին օգտվել իր այդ իրավունքից և պատրաստ է տալ ցուցմունք։
2015թ.-ի հուլիսի 18-ին գտնվել է տանը, երբ բակում լսել է բղավոցի ձայներ։ Անմիջապես ճանաչելով մոր ձայնը, իջել է բակ, հասկանալու, թե ինչ է կատարվում դրսում։ Երբ դուրս է եկել շքամուտքից, այդ պահին տեսել է, որ ինչ-որ մեկը հարվածում է հորը, որի հետևանքով նա վայր է ընկել։ Այդ պահից ի վեր այլևս ոչինչ չի մտաբերում, բացի մարմնում եղած դողից և սրտխառնոցից, որը նաև շարունակվել է առավոտյան, երբ արթնացել է շենքերից մեկի բակում։ Այլևս ոչինչ չունի հայտնելու, հրաժարվում է այլ հանգամանք հայտնել, իրեն ուղղված ցանկացած հարցի պատասխանել։ Հարցերին պատասխանելուց հրաժարվում է ոչ թե այն պատճառով, որ ինչ-որ հանգամանք ցանկանում է թաքցնել, պարզապես դեպքի մասին ոչինչ չի հիշում, ուստի օգտվելով իր իրավունքից, հրաժարվում է պատասխանել նաև հարցերին։ Դեպքի մասին մանրամասներ կներկայացնի հետագայում։ Դեպքի մանրամասնությունները, որոնք հիշում է, կներկայացնի հետագայում»։
01.12.2015թ.-ին ՀՀ հատուկ քննչական ծառայությունում որպես մեղադրյալ լրացուցիչ հարցաքննվելիս ցուցմունք է տվել այն մասին, որ՝
«Պարզաբանվել են որպես մեղադրյալ իր իրավունքները, այդ թվում՝ ցուցմունք տալուց հրաժարվելու իր իրավունքը, որից օգտվել չի ցանկանում և պատրաստ է տալ ցուցմունք։
Ցուցմունք է տալիս այն մասին, որ ամեն օր ծնողներն աշխատանքից վերադառնում են մոտավորապես 24։00-ից մինչև 24։30-ն ընկած ժամանակահատավածում։ Հուլիսի 18-ին մոտավորապես այդ ժամին ինքը տանը սպասել է նրանց՝ միաժամանակ նայելով պատշգամբից։ Նկատել է, որ շենքի վերջում հայտնվել է մեքենա և հետադարձ երթևեկությամբ փորձել մտնել բակ։ Ենթադրել է, որ դա իրենց մեքենան է, քանի որ եղել է ծնողների տուն վերադառնալու ժամը։ Նկատել է նաև, որ մեկ այլ ավտոմեքենա ուղիղ երթևեկությամբ մտնում է բակ։ Այդ մեքենան ձայնային ազդանշաններ է տվել և վառել ու անջատել հեռահար լույսերը, բացի այդ, լսել է բարձր ծիծաղի և հռհռոցի ձայներ։ Այդ պահին թեթև անհանգստացել է, տեսել է, որ երկրորդ մեքենան արագ ընթացքով շրջանցել է առաջինին և անցնելով այդ մեքենան, կանգնել նրա հետնամասում։ Այդ մեքենայից դուրս են եկել մարդիկ, այդ պահին դեռևս ինքը չէր հասկացել, թե դրանք ինչ մեքենաներ են, ովքեր են ուղևորները։ Առաջին մեքենայի ուղևորը, դուրս գալով ավտոմեքենայից, մոտեցել է մյուս մեքենայի ուղևորներին։ Քանի որ եղել է ուշ ժամ, բացի այդ, դրսում մութ էր, չի կարողացել հստակ տեսնել, ուստի լարել է լսողությունը, որպեսզի նրանց ձայներից ինչ-որ բան հասկանար։ Այդ ժամանակ լսել է բարձր տոնայնությամբ ձայներ, որոնք իրեն եղել են անծանոթ։ Երբ առաջին մեքենայի դուռը բացվել է, լսել է մոր ձայնը, ով կանչել է՝ «Արթուր», այդ պահից հասկացել է, որ առաջին մեքենան իրենցն է, իսկ այդ պահին տվյալ անձինք բարձր ձայնով ու գոռգոռոցով վիճում են ծնողների հետ։ Անմիջապես շատ արագ իջել է ներքև, հասնելով մուտքի մոտ, լսել է հայհոյանքներ։ Արդեն հայտնվելով բակում, հստակ լսել է հայհոյանքներ ու սպառնալիքներ՝ ուղղված հոր հասցեին։ Այդ ժամանակ ինքը ծնողներից և այդ անձանցից գտնվել է 30 մետր հեռավորության վրա։ Այդ ընթացքում նկատել է, որ տվյալ անձինք հարվածում են հորը, որի հետևանքով վերջինս ընկել է գետնին։ Հասել է այն պահին, երբ հայրը ընկած էր գետնին և նրան հարվածներ էին հասցնում։ Սկսել է պաշտպանել հորը՝ հարվածողներին այս ու այն կողմ հրելով, որպեսզի հայրը կարողանա բարձրանալ գետնից։ Նկատել է, որ այդ միջադեպի մեջ է գտնվում նաև մայրը, նրան ևս հրում են, այդ ընթացքում իր և ծնողների հասցեին հնչեցնում հայհոյանքներ։ Երբ հայրը բարձրացել է, իրենք երեքով քայլել են դեպքի իրենց մուտքի ուղղությամբ։ Այդ ամենի հետևանքով անհանգստացել է, ցանկացել հասկանալ, թե հայրն ինչ վնասվածք է ստացել, քանի որ նա շատ դժվար էր շնչում, հևում էր ու բռնում ձախ կրծքավանդակը։ Ծնողների հետ հասնելով 2-րդ կամ 3-րդ հարկ, նկատել է, որ հայրը դժվար է բարձրանում աստիճանները, այդ ժամանակ նա խնդրել է մորը բարձրանալ և բացել տան դուռը, ասելով՝ «լավ չեմ»։ Այդ տեսարանից, լսածից և զգացումից, որ հնարավոր է, որ հոր հետ կարող է ինչ-որ բան պատահել, որի հետևանքով ինքը կարող է կորցնել նրան, զգացել է, որ իր շունչը ևս չի հերիքում, քրտնել է, ականջների մեջ աղմուկ է առաջացել։ Այդ պահից ի վեր դժվարանում է ինչ-որ բան հստակ վերհիշել։ Մտաբերում է, որ ինքը կրկին իջել է բակ, ինչ-որ բան է փնտրել, բացի այդ, մտաբերում է, որ ինքը նորից կոնֆլիկ է ունեցել այդ անձանց հետ, սակայն չի հիշում, թե այդ կոնֆլիկտն ինչ տևողություն և արդյունք է ունեցել։ Մտաբերում է, որ երբ գտնվել է շենքից բավականին հեռու, զգացել է թուլություն, ցանկացել մի տեղ նստել ու հանգստանալ։ Այդ պահին գտնվել է նախկին «տրամվի պարկ»-ի մոտակայքում, մտածել է մտնել այդտեղ և նստել։ Այդպես էլ վարվել է։ Մտաբերում է, որ երբ արթնացել է, եղել է լուսաբաց, դուրս է եկել այդտեղից, սակայն տուն չի գնացել։
Հայտնել է, որ դեպքի օրը նկատել է, թե ինչպես են մյուս ավտոմեքենայից դուրս եկել երկու անձ, չի բացառում, որ այդ մեքենայի մեջ եղել է նաև այլ անձ, սակայն ինքն այդ պահը չի նկատել։ Բակում, բացի հորից ու մորից, գտնվել են 3-4 անձ, ովքեր եղել իրենց անծանոթ։ Նկատել է, որ այդ 3-4 անձինք ձեռքերով ու ոտքերով հարվածել են հորը։ Այն ընթացքում, երբ փորձել է բարձրացնել գետնին ընկած հորը, նույն անձինք հարվածել են իր մարմնի տարբեր մասերին, սակայն ինքը որևէ վնասվածք չի ստացել այդ հարվածների արդյունքում։ Չի մտաբերում, թե դեպքի պահին ինչ հագուստ է կրել և ներկայումս որտեղ են դրանք գտնվում, ուստի չի կարող ներկայացնել հագուստները։ Դեպքի օրն ինքը որևէ մեկին չի հարվածել, պարզապես հրել է։ Շենքի բնակիչներից որևէ մեկին չի տեսել այդ ընթացքում։
Ինքը տուն չի գնացել, 2-րդ կամ 3-րդ հարկից իջել է բակ, չի կարող ասել, թե որքան է տևել ծնողներից հեռանալու և դարձյալ շենքի բակում հայտնվելու ժամանակահատվածը, սակայն չէր կարող երկար լիներ։ Մտաբերում է, որ շենքի բակում ինչ-որ բան է փնտրել, վերցրել է ձեռքի մեջ, ապա, կոնֆլիկտ է ունեցել այդ անձանց հետ, սակայն չի մտաբերում, թե որտեղ, քանի հոգու հետ, արդյոք իրեն հաջողվել է ինչ-որ բան վերցնել ձեռքը, թե ոչ։
Դեպքից հետո այլևս հորը չի տեսել, չի կարող ասել, արդյոք նա բակ իջել է, թե ոչ։ Իրենց բնակարանը գտնվում է շենքի առաջին մուտքում, սակայն միջադեպը տեղի է ունեցել շենքի 5-րդ կամ 6-րդ մուտքերի մոտ, 30 մետր հեռավորությամբ, կարող է ցույց տալ հիշյալ վայրը, սակայն ցուցմունք տալու պահին չի ցանկանում մասնակցել քննչական գործողությանը և ցույց տալ դեպքի վայրը։ Հրաժարվում է պատասխանել այն հարցին, թե որտեղ է գտնվել մինչև քննչական մարմին ինքնակամ ներկայանալը, ինչպես նաև, թե ինչու ավելի շուտ չէր ներկայանում քննությանը։
Ճանաչում է շենքի բնակիչ Սուրեն Մանուկյանին, նրա հետ չունի որևէ հարաբերություն, երբևէ առիթ չի եղել՝ նրա հետ վիճաբանելու, կոնֆլիկտ ունենալու առումով։ Չի կարող ասել, արդյոք Սուրեն Մանուկյանը այնտեղ եղել է, թե ոչ, քանի որ չի ֆիքսել այնտեղ գտնվողներին»։
12.02.2016թ.-ին ՀՀ հատուկ քննչական ծառայությունում որպես մեղադրյալ հարցաքննվելիս ցուցմունք է տվել այն մասին, որ՝
«Պարզաբանվել են որպես մեղադրյալ իր իրավունքներն ու պարտականությունները, այդ թվում նաև՝ պաշտպան ունենալու իր իրավունքը, ցանկանում է, որ քրեական գործով իր շահերը շարունակեն պաշտպանել փաստաբաններ Զ.Հարությունյանը և Կ.Սարդարյանը։ Ցանկանում է, որ հարցաքննությանը մասնակցի Զ.Հարությունյանը։ Պարզաբանվել է առաջադրված մեղադրանքի էությունը, ստացել է որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին որոշման օրինակը, առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չի ճանաչում և ցանկանում է պնդել նախկինում տրված ցուցմունքները, ոչինչ չունի ավելացնելու»։
Նախաքննական ցուցմունքների հրապարակումից հետո հայտնել է, որ փորձագետին որևէ բան չի ասել այն մասին, իբրև տուժողներին հարվածելուց առաջ զգացել է թուլություն, սրտխառնոց և գլխապտույտ։ Ինչ վերաբերում է այն հանգամանքին, որ նախաքննության ժամանակ տրված ցուցմունքում նշել է, որ այլ մանրամասներ կներկայացնի հետագայում, նշել է, որ այդ արտահայտությամբ նկատի է ունեցել պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո հանգամանքներ հայտնելը։
Ամբաստանյալը, օգտվելով իր դատավարական իրավունքից, հրաժարվել է ցուցմունք տալ և պատասխանել հարցերին, պատճառաբանելով, որ պատմությունն ինքնին տհաճ է իր համար և այն վերհիշելու ցանկություն չունի։ Խնդրել է հիմք ընդունել նախաքննության ժամանակ տրված ցուցմունքը, դրանից ավել բան չի կարող հայտնել դատարանին»։
/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/
Դատարանում հրապարակվել և հետազոտվել են`
18.07.2015թ.-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում Էդ.Սարգսյանի` որպես վկա հարցաքննվելիս տրված ցուցմունք այն մասին, որ՝
«Իրեն վատ է զգում և ի վիճակի չէ տալ ցուցմունք և պատասխանել քննիչի հարցերին։ Խնդրում է հետաձգել հարցաքննությունը»։
19.07.2015թ.-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում Էդ.Սարգսյանի` որպես վկա հարցաքննվելիս տրված ցուցմունք այն մասին, որ՝
«Հոգեպես առողջ է և գտնվում է սթափ վիճակում։ Ս.Մանուկյանին ճանաչում է 9 տարեկանից, միասին եղել են համադասարանցիներ, միմյանց հետ գտնվել են լավ հարաբերությունների մեջ։ 2015թ.-ի հուլիսի 17-ին ժամը 20։00-ի սահմաններում Սուրենի հետ հանդիպել են «Առագաստ» սրճարանում, որտեղ միասին թեյ են խմել։ Այդ ժամանակ Սուրենն ասել է, որ առավոտյան ժամը 07։00-ի սահմաններում պետք է գնա օդանավակայան՝ հորը դիմավորելու նպատակով, ուստի խնդրել է միասին գնալ օդանավակայան։ Ինքն օգտագործում է 099-10-00-34, իսկ Սուրենը՝ 091-22-87-06 հեռախոսահամարները։ Մի քանի ժամ սրճարանում նստելուց հետո իրեն պատկանող «Մերսեդես» մակնիշի ավտոմեքենայով գնացել են Սուրենի բնակության բակ, որպեսզի նրան ճանապարհելուց հետո գնար տուն, հանգստանար, քանի որ առավոտյան միասին պետք է օդանավակայան գնային։ Արդեն ժամը 00։30-ի սահմաններում գտնվել են Սուրենի շենքի բակում՝ Արշակունյանց 6 հասցեում, որտեղ Սուրենը իջել է իր ավտոմեքենայից։ Մինչ Սուրենի՝ ավտոմեքենայից իջնելը, իրենց ավտոմեքենայի դիմաց կանգնած է եղել մեկ այլ ավտոմեքենա, որը խանգարել է իրենց երթևեկությանը։ Չհասկանալով, թե այդ, ավտոմեքենայի վարորդը ինչ է ցանկանում անել, վերջինիս հարցրել է, թե ինչ է անում, սակայն նա պատասխանել է, որ ցանկանում է ետ տալ ավտոմեքենան, որից հետո, ավտոմեքենան ետ ու առաջ է վարել, ինչի հետևանքով այն բարձրացել է եզրաքարերի վրա։ Տեսնելով այդ ամենը, շրջանցել է նրա ավտոմեքենան և կանգնել Սուրենի մուտքի դիմաց, այնպես, որ այդ վարորդը հեշտությամբ կարող էր ետ տալ ավտոմեքենան և անցնել իր ավտոմեքենայի կողքով։ Այդ ժամանակ տվյալ ավտոմեքենայի վարորդը, սակայն, դուրս է եկել ավտոմեքենայից, մոտեցել իրենց և ասել, որ կփակի իր ավտոմեքենայի դիմացը և իրենք կմնան այնտեղ։ Նախ և առաջ զարմացել են այդ ամենից, սակայն Սուրենն այդ անձին ասել է, որ իրենց մեքենան երկար չի կանգնելու այդտեղ և առաջարկել է նրան տեղափոխել մեքենան։ Տվյալ անձը հրաժարվել է որևէ տեղափոխություն կատարելուց, որից հետո իրենց միջև խոսակցություն է սկսվել։ Այդ խոսակցությունը վերածվել է քաշքշուկի, սակայն միմյանց այդ ընթացքում չեն հարվածել։ Մի քանի րոպե անց այդ անձնավորությանը միացել է մի երիտասարդ տղա, ընդհանուր խոսակցություններից հասկացել է, որ այդ երիտասարդը հիշյալ վարորդի տղան է։ Երիտասարդ տղան սկսել է բորբոքված և զայրացած խոսել իրենց հետ, իրենք վերջինիս ասել են, որպեսզի հորը ասի, որ մեքենան մի կողմ քաշի։ Դրանից հետո այդ տղան բորբոքվել է և մեկ անգամ բռունցքով հարվածել Սուրենին, որի հետևանքով Սուրենի ակնոցը վայր է ընկել։ Հարվածի հետևանքով Սուրենը ևս ընկել է գետնին։ Ինքն անմիջապես մի կողմ է հրել այդ տղային, որից հետո նկատել է, որ տվյալ անձի մեքենայից իջել է մի կին, ով ենթադրում է, որ հանդիսացել է վարորդի կինը։ Ինքն այդ կնոջից հայցել է ներողամտություն, ասելով, որ ամեն ինչ նորմալ է, կարող է բարձրանալ վերև։ Այդուամենայնիվ, ոչ ինքը, ոչ Սուրենը այդ իրավիճակում տվյալ անձանց չեն հարվածել։ Հետագայում Սուրենից իմացել է, որ այդ երիտասարդ տղան հանդիսանում է նրանց շենքի 1-ին մուտքի 5-րդ հարկի բնակիչ Վահանը։ Վերջինս գոգոռալով իրենց ասել է, որպեսզի սպասեն նրան, քիչ հետո նա կգա։ Ինքն այդ ժամանակ չէր կարող հեռանալ, քանի որ նրա հոր ավտոմեքենան փակել էր իր ճանապարհը։ Մոտ 5-7 րոպե անց Վահանը իջել է դուրս և առաջ գալով մոտեցել Սուրենին։ Սուրենը նրան հրել է հեռու, ասելով, որպեսզի նրանից հեռու կանգնի։ Նկատելով, որ Վահանը ցանկանում է հարձակվել Սուրենի վրա, ինքն աջ ձեռքով հրել է նրա կրծքավանդակից, ասելով, նրան որ խելոք պահի իրեն։ Այդ ընթացքում վերջինս ինչ-որ փայլուն առարկայով 2 անգամ հարվածել է իր աջ կողքի հատվածին, որից հետո ինքը ետ է գնացել, ուստի վերջինս չի կարողացել շարունակել հարվածներ հասնել իրեն։ Այդ ժամանակ Սուրենին ասել է, որ այդ տղան իրեն սուր առարկայով հարվածել է, սակայն, Սուրենն ասել է, որ նրան նույնպես հարվածել է, քանի որ արնահոսում է։ Տվյալ վիճակից ելնելով, իրենք չեն նկատել, թե ինչպես է Վահանը հեռացել այդտեղից։ Դրանից հետո նստել են իր մեքենան՝ հիվանդանոց գնալու նպատակով, և ճանապարհին՝ շենքի հետևի փողոցում, նկատել են Վահանին, ով փախչում էր, իսկ նրա հայրը գնում էր նրա ետևից։ Վերնիսաժի մոտ մեքենայի վառելիքը վերջացել է և իրենք հիվանդանոց են գնացել պատահական տաքսիով։
Պնդել է, որ ինչպես ինքը, այնպես էլ՝ Սուրենը, Վահանին և նրա հորը չեն հարվածել, պարզապես, երբ վերջինս մոտեցել է, մեկ անգամ հրել են նրան, ինչի հետևանքով նա վայր է ընկել։ Ծագած վիճաբանությանն այլ անձինք չեն միջամտել, վիճաբանության ընթացքում հնչել են փոխադարձ հայհոյանքներ։ Ինքը չի տեսել, թե Վահանը ինչպես է Սուրենին հարվածել, բացի այդ, չի լսել, որ նա ինչ-որ բան է ասել, չի կարող ասել, թե ինչու է շարունակել իրեն հարվածել»։
06.11.2015թ.-ին ՀՀ հատուկ քննչական ծառայությունում վկա Ռ.Աթոյանի հետ առերես հարցաքննության ժամանակ որպես վկա հարցաքննվելիս տրված ցուցմունքն այն մասին, որ՝
«Դեպքի օրն իր կողմից վարվող «Մերսեդես» մակնիշի ավտոմեքենայով Սուրենին ճանապարհել է տուն։ Երբ մտել են Սուրենի շենքի բակ, այնտեղ նկատել է մի մեքենա, որը ետ և առաջ անելիս է եղել։ Սուրենն ասել է, որ այդ ավտոմեքենայի վարորդը հանդիսանում է իրենց շենքի 5-րդ հարկի բնակիչ, ով հետադարձ է վարում, որպեսզի առավոտյան կարողանա դուրս գա շենքի բակից։ Բացի այդ, Սուրենն ասել է, որ որպեսզի ինքը թողնի, որ այդ ավտոմեքենան անցնի։ Մտաբերում է, որ այդ ընթացում հիշյալ ավտոմեքենան բարձրացել է եզրաքարերի վրա, ապա, մի քանի վայրկյան հետո այդ մեքենայի կողքի հատվածն ազատվել է, ուստի ինքը վարել է իր ավտոմեքենան, շրջանցել վերջինիս, քանի որ հնարավոր է եղել է մեքենայով անցնել այդ հատվածը։ Դրանից հետո իջել են ավտոմեքենայից, հիշյալ ավտոմեքենայի վարորդը ևս դուրս է եկել, ասել, թե իրենք ինչու են փակում իր ճանապարհը։ Պատասխանել է, որ ճանապարհը չի փակում, բացի այդ, դուրս է գալիս։ Սուրենն այդ անձնավորությանը հարցրել է, արդյոք նրան չի ճանաչում, տվյալ անձն ասել է, որ չի ճանաչում Սուրենին, իսկ Սուրենը պատասխանել է, որ ճանաչում է նրան, հանդիսանում է 5-րդ հարկի հարևանը։ Այդ տղամարդն իրենց ասել է, որ կջարդի մեքենան և կանցնի, իսկ այդ ընթացքում նրան է մոտեցել մի երիտասարդ, ով դիմելով այդ անձնավորությանը որպես հորը, հարցրել է, թե ինչ է պատահել։ Իր հետ առերեսվող կինն իրենց մոտեցել է այն ժամանակ, երբ նրա որդին եկել է։ Այդ տղամարդու որդին Սուրենին ասել է` «ինչ ա եղել, արա», Սուրենը պատասխանել է, որ այդպես չխոսի նրա հետ, որից հետո երիտասարդը ձեռքով հարվածել է Սուրենին, որի արդյուքնում ակնոցն ընկել է գետնին։ Այդ ժամանակ սկսվել է քաշքշուկ, իր հետ առերեսվող կինը պահանջել է դադարեցնել այն, ինքը մի քանի անգամ ներողություն է խնդրել վերջինիցս, նրա որդուն ասելով, որպեսզի ծնողներին ուղեկցի տուն, որից հետո այդ անձինք գնացել են շենքի ուղղությամբ, սակայն այդ երիտասարդը բղավել է, որ գալու է իրենց տեսնելու։ Այն պահին, երբ Սուրենը ցանկանում էր լվանալ արմունկը, երիտասարդ տղան իջել է բակ, ասել, որպեսզի գնան ավտոտնակների մոտ և խոսեն։ Նշել է, որ այդ ընթացքում վերջինս ագրեսիվ չի եղել, սակայն եղել է լարված։ Խոսելու ընթացքում այդ երիտասարդն կանգնել է բավականին մոտ իրենց, ինչը դուր չի եկել Սուրենին և նրան ասել է, որպեսզի ետ կանգնի, ուստի ձեռքով քաշել է նրան, սակայն, նա նորից մոտ է եկել իրենց։ Այդ պահին զգացել է, որ իրեն հարվածել է, սակայն չի հասկացել, թե ինչով։ Նախապես, հարվածի պահին ցավ չի զգացել, որից հետո կողքի հատվածը տաքացել է, տեսել է, որ արնահոսում է, հասկացել է, որ ինչ-որ մի գործիքով հարվածել է իրեն։ Սուրենին ասել է, որ դանակով հարվածել է իրեն, վերջինս պատասխանել է, որ նրան նույնպես հարվածել է։ Ավտոտնակների մոտ խոսակցության ընթացքում իր հետ առերեսվող կինը ներկա չի եղել։ Ինքը և Սուրենը այդ երիտասարդին և նրա հորը չեն հարվածել, պարզապես, մինչև նրանց վերև բարձրանալը, իրենց միջև ծագել է քաշքշուկ։ Երբ Սուրենի հետ նստել են ավտոմեքենա, շենքի բակում նկատել է այդ երիտասարդի հորը, վերջինս հասցեին հնչեցրել է հայհոյանք, ասելով, որ ամեն ինչում նա էր մեղավոր, սակայն նա որևէ բան չի պատասխանել և իրենք հեռացել են»։
12.11.2015թ.-ին ՀՀ հատուկ քննչական ծառայությունում որպես տուժող հարցաքննվելիս տրված ցուցմունքն այն մասին, որ՝
«Հիմնականում բնակվում է Ռուսաստանի Դաշնության Մոսկվա քաղաքում, Հայաստանի Հանրապետություն գալիս է միայն առիթների դեպքում։ Ս.Մանուկյանը հանդիսանում է իր ընկերը, միմյանց ճանաչում են երկար տարիներ։ 2015թ.-ի հուլիսի 17-ին, երբ գտնվել է ՀՀ-ում, հերթական անգամ հանդիպել է ընկերոջը, միասին մոտ 1 ժամ գտնվել են սրճարանում։ Սուրենն այդ ընթացքում ասել է, որ առավոտյան պետք է դիմավորի հանգստի մեկնած ծնողներին, տատիկը տանը միայնակ է, ուստի խնդրել է ճանապարհել իրեն տուն։ Հասնելով Սուրենի բնակության շենքի մոտ, նկատել է «Մերսեդես» մակնիշի ավտոմեքենա, որը փորձում էր հետադարձ վարելով մտնել շենքի բակ, Սուրենն ասել է, որ այդ անձը հանդիսանում է նրա հարևանը։ Տվյալ վարորդը մի քանի անգամ ավտոմեքենայով բարձրացել է եզրաքարերի վրա, որի ընթացքում, երբ նա արդեն անցել էր որոշակի տարածք, հասկացել է, որ կարող է մեքենայի կողքով անցնել և կանգնել Սուրենի մուտքի մոտ։ Ինքը և Սուրենը դուրս են եկել մեքենայից, նկատել է, որ Սուրենի հարևանը նույնպես դուրս է եկել մեքենայից և մոտենում է իրենց։ Տվյալ անձը վրդովված տոնով հարցրել, թե ինչու են փակում ճանապարհը։ Այդ ժամանակ Սուրենը հանգիստ տոնով հարցրել է, արդյոք չի ճանաչում նրան, սակայն այդ աձը պատասխանել է, որ ոչ, որից հետո նա Սուրենին հարցրել է, որդյոք նա ճանաչում է նրան, իսկ Սուրենը հանգիստ տոնով ասել է, որ ճանաչում է նրան, նա հանդիսանում է շենքի 5-րդ հարկի հարևանը։ Դրանից հետո այդ անձն ավելի է վրդովվել և ասել, որ կջարդի իրենց ավտոմեքենան և կանցնի, որից հետո իրենց միջև խոսակցություն է սկսվել այդ թեմայով, որի ընթացքում հայհոյանքներ չեն հնչել։ Այդ ժամանակ իրենց է մոտեցել մի տղա, ով այդ տղամարդուն դիմել է` «պապ», ինչից հասկացել է, որ հանդիսանում է տվյալ անձի որդին։ Այդ տղան դիմել է Սուրենին, ասելով՝ «ինչ ա եղել, արա», Սուրենն ասել է, որպեսզի նրա հետ այդպես չխոսի, որից հետո երիտասարդը ձեռքով հարվածել է Սուրենին և նրա ակնոցն ընկել է գետնին։ Հիշում է, որ այդ ժամանակ Սուրենը մի պահ ընկած էր գետնին, որից հետո քաշքշուկ է սկսվել իրենց միջև։ Մտաբերում է, որ այդ ժամանակ այդ տղայի մայրիկից հայցել է ներողամտություն, քանի որ վերջինս ականատես է եղել այդ միջադեպին։ Քաշքշուկի ժամանակ ձեռքով հրել է Սուրենի հարևանին, քանի որ նա փորձում էր առաջ գալ դեպի Սուրենը։ Ինքը չի հարվածել որևէ մեկին, պարզապես դիմելով այդ երիտասարդին, խնդրել է ծնողներին տանի տուն։ Ինչպես ինքը, այնպես էլ Սուրենը, այդ տղայից չեն պահանջել, որ նա իջնի բակ, սակայն նա բարձրաձայն ասել է, որ ետ է վերադառնալու։ Դրանից հետո Սուրենի հետ մոտեցել են բակում գտնվող ցայտաղբյուրին, որպեսզի Սուրենը լվանար իր արմունկը, որը վնասվել էր ընկնելու հետևանքով։ Մոտ 2 րոպե անց նկատել է, որ այդ երիտասարդը մոտենում է իրենց, այնուհետև ասել է, որ ցանկանում է խոսել և առաջարկել է քայլել շենքից հեռու, ուստի քայլելով հասել են մյուս շենքի ավտոտնակների մոտ, որտեղ այդ տղան խոսել է Սուրենի հետ նույն թեմայի շուրջ՝ բարձր տոնով։ Դրանից հետո Սուրենը նրան ասել է, որպեսզի նրան մոտ չկանգնի, քանի որ վերջինս շատ մոտ էր կանգնած Սուրենին։ Սուրենը նրան ետ է հրել, որպեսզի հեռու կանգնի, սակայն նա կրկին առաջ է եկել, որից հետո ինքն է նրան ետ քաշել, սակայն չի հարվածել նրան։ Այդ պահին տվյալ անձը մի քանի անգամ հարվածել է իրեն, սակայն ցավ չի զգացել, այնուհետև, մի փոքր անց զգացել է, որ մեջքի և գոտկատեղի հատվածը տաքացել է ու հասկացել, որ այդ տղան ինչ-որ առարկայով հարվածել է իրեն։ Այդ ընթացքում Սուրենին ասել է, որ իրեն դանակով հարվածել է, վերջինս պատասխանել է, որ նրան նույնպես հարվածել է։ Տվյալ երիտասարդի հեռանալու պահը չի մտաբերում, սակայն հիշում է, որ երբ Սուրենի հետ քայլել են շենքի բակ, տեսել է այդ տղայի հորը, վերջինս հասցեին հնչեցրել է հայհոյանք, ասել, որ նա էր ամեն ինչում մեղավոր, սակայն նա որևէ բան չի պատասխանել և իրենք հեռացել են հիվանդանոց։
Միջադեպի ժամանակ այլ անձինք չեն եղել, ինքը ոչ մեկի չի տեսել։ Չի մտաբերում, որ այդ տղայի հայրը միջադեպի ժամանակ ընկած լիներ։
Չի բացառում, որ դեպքի հաջորդ օրը հնարավոր է, որ ինչ-որ հանգամանք սխալ է հայտնել, քանի որ ցուցմունք է տվել վիրահատությունից հետո, ամիսներ անց ավելի շատ մանրամասներ է կարողանում հիշել։ Պնդել է, որ ինքը և Սուրենն այդ տղայի հորը չեն հարվածել, չեն ծեծել, եղել է պարզապես քաշքշուկ, ինքը մեկ անգամ հրել է այդ տղայի հորը, չի կարող ասել, թե նրա վնասվածքն ինչպես է առաջացել։ Չի կարող ասել, թե իր հրելուց հետո այդ անձը վնասվածք ստացել է, թե ոչ, նրան հրել է ձեռքերով։ Ինչպես ինքը, այնպես էլ Սուրենը չեն գտնվել ալկոհոլ օգտագործած վիճակում, իսկ թմրամիջոց ինքն առհասարակ չի օգտագործում»։
09.02.2016թ.-ին ՀՀ հատուկ քննչական ծառայությունում որպես տուժող լրացուցիչ հարցաքննվելիս տրված ցուցմունքն այն մասին, որ՝
«Մտաբերում է, որ երբ Վ.Այվազյանն իրեն ու Սուրենին դանակահարել էր, իրենք նստել էին իր ավտոմեքենան։ Այդ ժամանակ նկատել է, որ Վահանի հայրիկի ավտոմեքենան իր ավտոմեքենայի հետևում կանգնած չէ, ուստի ենթադում է, որ մինչ այդ, Վահանը կամ նրա հայրը ավտոմեքենան այդտեղից տեղափոխել էին, սակայն այդ պահն անձամբ չի տեսել, հնարավոր է, որ ուշադիր չի եղել։ Մինչ այդ, Վահանի հայրը ավտոմեքենան կանգնեցրել էր փողոցի մեջտեղի՝ իր ավտոմեքենայի ետևի հատվածում»։
15.02.2016թ.-ին ՀՀ հատուկ քննչական ծառայությունում որպես տուժող լրացուցիչ հարցաքննվելիս տրված ցուցմունքն այն մասին, որ՝
«Չի ցանկանում նախաքննության ավարտի ժամանակ ծանոթանալ քրեական գործի նյութերին, որի կապակցությամբ 2015թ.-ի փետրվարի 15-ին ՀՀ հատուկ քննչական ծառայությունում ներկայացրել է համապատասխան դիմում։ Չի հաշտվել Վ.Այվազյանի հետ, նրա նկատմամբ բողոք ունի։ Հետագայում քաղաքացիական հայց ունենալու դեպքում կներկայացնի դատարան»։
/Տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/
Բացի վերոգրյալներից, դատարանում, պատշաճ իրավական ընթացակարգի պահպանմամբ հրապարակվել և հետազոտվել են նաև ներքոհիշյալ ապացույցներն ու գործին վերաբերելի փաստաթղթերը։
Քննչական փորձարարություն կատարելու մասին արձանագրությունը /կից լուսանկարչական հավելվածով/ այն մասին, որ՝ «տուժող Սուրեն Մանուկյանը մատնացույց է արել դեպքի վայրը` Երևան քաղաքի Արշակունյաց փողոցի 6-րդ շենքին հարակից ավտոտնակների շարքի մոտ գտնվող հատվածը և հայտնել, որ այդ վայրում է մեղադրյալ Վահան Այվազյանը մարմնական վնասվածքներ պատճառել իրենց»։
/Տես հատոր 3, գ.թ. 96-103,
դատական նիստի արձանագրությունը/
Դատաբժշկական փորձագետի թիվ 1317/հ եզրակացությունը, համաձայն որի՝ «Ս.Մանուկյանի մարմնական վնասվածքները` ձախ բազկի շրջանի կտրված, եռագլուխ մկանի վնասումով կտրված-ծակված վերքերի, արտաքին և ներքին արյունահոսությամբ զուգորդված` կրծքավանդակի և որովայնի համակցված հետորովայնամզային տարածության արյունահավաքով, ստոծանու ձախ գմբեթի, հաստ աղու փայծաղային անկյան` աղու լուսանցք թափանցումով` թափանցող ծակված-կտրված վերքերի ձևով, ձախ բազկի շրջանի կտրված, եռագլուխ մկանի վնասումով կտրված-ծակված, կրծքավանդակի և որովայնի համակցված թափանցող ծակված-կտրված վերքերը` հասցվել են սուր ծակող-կտրող գործիքով /ներով/, հնարավոր է` նշված ժամկետում, և պատճառել առողջությանը ծանր վնաս` կյանքին վտանգ սպառնացող»։
/Տես հատոր 1, գ.թ. 158-159,
դատական նիստի արձանագրությունը/
Դատաբժշկական փորձագետի թիվ 1318/հ եզրակացությունը և ի լրումն եզրակացությանը տրված ակտն այն մասին, որ՝ «Է.Սարգսյանի մարմնական վնասվածքները, կողոսկրի և որովայնի հետին պատի մկանների վնասումով` կրծքավանդակի աջ կեսի ծակված-կտրված, չթափանցող վերքերի ձևով, հասցվել են` սուր ծակող-կտրող գործիքով /ներով/, հնարավոր է` նշված ժամկետում, որոնք ինչպես առանձին-առանձին, այնպես էլ միասին վերցված պատճառել են առողջությանը միջին ծանրության վնաս` առողջության տևական քայքայումով»։
/Տես հատոր 1, գ.թ. 161-162, 203
դատական նիստի արձանագրությունը/
Դատահետքաբանական փորձագետի թիվ 2117 եզրակացությունը, համաձայն որի՝ «փորձաքննությանը ներկայացված` Ս.Մանուկյանի և Է.Սարգսյանի մայկաների առաջամասի և հետևամասերի վրա առկա վնասվածքները ծակած-կտրած են և կարող էին առաջանալ ինչպես մեկսայրանի, այնպես էլ երկսայրանի սրվածության ծակող-կտրող շեղբ ունեցող առարկայի /ների/ կամ գործիքի, /ների/ հնարավոր է դանակի շեղբի ներգործությունների արդյունքում։ Փորձաքննությանը ներկայացված` Ս.Մանուկյանի մայկայի առաջամասի ձախ կողմի վերին կիսամասի մակերեսին առկա հմ 1 վնասվածքը ծակած-կտրած է և կարող է առաջանալ նորգործող առարկայի կամ գործիքի շեղակի ներգործության արդյունքում։ Փորձաքննությանը ներկայացված` Ս.Մանուկյանի մայկայի առաջամասի և հետևամասի վրա առկա հմ 2,3,4,5 վնասվածքներն իրենց տեղակայություններով հիմնականում համընկնում են վերջինիս դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 1317/հ եզրակացության մեջ համապատասխանաբար նշված ձախ կողաղեղի կողմնային և կրծքավանդակի ձախ կեսի հետին մակերեսներին առկա ծակած-կտրած բնույթի վնասվածքների հետ։ Փորձաքննությանը ներկայացված` Է.Սարգսյանի մայկայի հետևամասի վրա առկա երկու վնասվածքներն իրենց տեղակայություններով հիմնականում համընկնում են վերջինիս դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 1318/հ եզրակացության մեջ համապատասխանաբար նշված կրծքավանդակի աջ կեսի կոնքային մակերեսին առկա ծակած-կտրած բնույթի վնասվածքների հետ»։
/Տես հատոր 2, գ.թ. 31-34,
դատական նիստի արձանագրությունը/
Դատակենսաբանական փորձագետի թիվ 399 և 451 եզրակացություններն այն մասին, որ՝ «փորձաքննությանը ներկայացված` Ս. Մանուկյանի և Է.Սարգսյանի արյան խմբերը, ըստ արյան ABO իզոշճաբանական համակարգի արյան խմբի պատկանում են A խմբին։ Փորձաքննությանը ներկայացված` Ս.Մանուկյանի վերնաշապիկի վրա տեղակայված կասկածելի հետքերում հաստատվեց մարդկային ծագման արյան առկայություն, որը, ըստ արյան ABO իզոշճաբանական համակարգի, առաջացել է A խումբ ունեցող անձից կամ անձանցից, այդ թվում նաև կարող էր առաջանալ Ս.Մանուկյանից։ Փորձաքննության ներկայացված` Է.Սարգսյանի անդրավարտիքի և վերնաշապիկի վրա տեղակայված կասկածելի հետքերում հաստատվել է մարդկային ծագման արյան առկայություն, որը, ըստ արյան ABO իզոշճաբանական համակարգի, առաջացել է A խումբ ունեցող անձից կամ անձանցից, այդ թվում նաև կարող էր առաջանալ Է.Սարգսյանից»։
/Տես հատոր 2, գ.թ. 52-55, 152-154,
դատական նիստի արձանագրությունը/
Տուժողներ Սուրեն Մանուկյանի և Էդգար Սարգսյանի հագուստները ներկայացնելու մասին 2015թ. հուլիսի 18-ին կազմված արձանագրությունն այն մասին, որ բժշկական կենտրոնի ներկայացուցիչը ոստիկանության բաժնի հետաքննիչին է ներկայացրել տուժողների հագուստները, որոնք սահմանված կարգով վերցվել են։
/Տես հատոր 1, գ.թ. 7,
դատական նիստի արձանագրությունը/
Տուժողներ Ս.Մանուկյանի և Էդգար Սարգսյանի հագուստները զննելու մասին 2015թ. հուլիսի 18-ին կազմված արձանագրությունն այն մասին, որ տուժողների հագուստները սահմանված կարգով ենթարկվել են զննության։
/Տես հատոր 1, գ.թ. 23-24,
դատական նիստի արձանագրությունը/
Դատահոգեբանական փորձագետի թիվ 15-3456 եզրակացությունն այն մասին, որ՝ «ա, բ/ իրեն մեղսագրվող հանցավոր արարքը կատարելու պահին Վ.Այվազյանը ֆիզիոլոգիական աֆեկտի /հոգեկան խիստ հուզմունքի/ վիճակում չի գտնվել, գտնվել է լարված հոգեվիճակում, որը որոշակիորեն ազդել է նրա գիտակցության և վարքի վրա` նվազեցնելով իր գործողությունների հետագա վտանգավորությունը գնահատելու ունակությունը։ գ/ Վ.Այվազյանին բնորոշ այնպիսի անհատական հոգեբանական առանձնահատկությունները, ինչպիսիք են բարձր զգայունությունը, տպավորվողականությունը, անձնային տագնապայնության բարձր մակարդակը, խոցելիությունը, հուզական անկայունությունը, վարքի պլանավորման ցածր մակարդակը հետազոտվող իրավիճակում ազդել են նրա վարքի վրա»։
/Տես հատոր 3, գ.թ. 105-130,
դատական նիստի արձանագրությունը/
Տվյալ փորձաքննության առնչությամբ պաշտպանության կողմի միջնորդությամբ դատարան հրավիրված փորձագետ Անի Վարդանյանը դատարանում պատասխանելով իրեն առաջադրված հարցերին հայտնել է, որ աշխատում է «Փորձաքննությունների ազգային բյուր» ՊՈԱԿ-ում` որպես փորձագետ։
Հայտնել է, որ սույն գործով` նախաքննության ընթացքում ամբաստանյալ Վահան Այվազյանի նկատմամբ իրականացրել է դատահոգեբանական փորձաքննություն։ Մինչ փորձաքննությունը կատարելը, իրեն է ներկայացվել քրեական գործը` բաղկացած 2 հատորից. 1-ին հատորը` 296 թերթ, 2-րդ հատորը` 194 թերթ։ Անդրադառնալով ներկայացված քրեական գործին, նշել է, որ դրա առկայության անհրաժետությունը փորձաքննության ընթացքում պայմանավորված է նրանով, որ փորձագետի կողմից հետազոտվող ցանկացած ելակետային տվյալ, նյութ կամ տեղեկություն, ունի համապատասխան գիտական հետազոտության շրջանակներում ուսումնասիրելու որոշակի անհրաժեշտություն։ Մասնավորապես, տվյալ պարագայում էական նշանակություն է ունեցել դեպքի վերաբերյալ բոլոր տեղեկությունների մանրամասն վերլուծությունը, որն արտացոլված է եղել փորձագիտական եզրակացության համապատասխան հատվածներում։ Քրեական գործի նյութերին բացառապես հղումներ են կատարվել հետազոտվող իրավիճակի վերլուծություն հատվածում /գործի թերթերին համապատասխան հղումներով/, այսինքն, անհրաժեշտ բոլոր տեղեկությունները, որոնք առկա են եղել գործի նյութերում, ուսումնասիրվել և արտացոլվել են եզրակացության համապատասխան հատվածներում, որը հիմք է հանդիսացել համապատասխան հետևությունների գալու համար։ Այլ կերպ, քրեական գործը փորձաքննությանն է ներկայացվում է նրա համար, որպեսզի դրան ծանոթանան մինչև փորձաքննվողի հետ հանդիպումը, ամբողջությամբ տիրապետեն իրավիճակին, փորձաքննության ընթացքում օգտագործեն համապատասխան տեղեկություններ, քանի որ պետք է կազմվեն հարցադրումներ, համապատասխան հետազոտության համար սխեմա և վերլուծական փուլում արտացոլեն այդ ամենը։
Աշխատանքային ծանրաբեռնվածությունը կապված է ինչպես փորձաքննությունների քանակով, այնպես էլ` ներկայացված նյութերին ծանոթանալու գործընթացով, քանի որ ծանոթանալը ևս ժամանակատար է։ Մինչև փորձաքննվողի հետ զրույց անցկացնելը, փորձագետը պետք է ծանոթ լինի նրա առողջական և հոգեկան վիճակին վերաբերող փաստաթղթերին, հիվանդության պատմագրերին, սակայն, ժամանակագրական առումով լինում է, որ այն ներկայացվում է ավելի ուշ։ Այն դեպքերում, եթե այդ տեղեկությունները կարող են էական նշանակություն ունենալ եզրակացությունը տալու համար, ապա, փորձաքննվողը զրույցի է հրավիրվում ևս մեկ անգամ։
Ինչ վերաբերվում է տրված եզրակացության հիմնավորումներին, ապա, հոգեկան գործունեության որոշակի խանգարումների առկայությունը դրսևորվում է անձի վարքի մեջ, իրենց առանձնահատկություններով բավականին տեսանելի են և մասնագիտական զրույցի ընթացքում, եթե համապատասխան տեղեկությունները ներկայացված չեն, անպայման վերլուծության արդյունքում դրանք լինում են տեսանելի։ Պրակտիկայում հաճախ լինում են դեպքեր, երբ հարկ է լինում անցկացնել հոգեբուժական հետազոտություն, նույնիսկ, եթե անձը հաշվառված չէ հոգեբուժական որևէ հաստատությունում։ Այսինքն, վարքի անադեկվատության պատճառով կարիք է լինում անցկացնել հետազոտություն, որը սպեցիֆիկ խնդիր է և ըստ իրադրության, ունի համապատասխան ընթացք։ Մինչ փորձարարական զրույցը, նախապես միջնորդություն է ներկայացվում` ներկայացնելու տվյալ փաստաթղթերը, եթե դրանք ներկայացվում են, ապա, ըստ անհաժեշտության, եթե կան խնդիրներ, միջնորդում են ներգրավել նաև հոգեբույժի, իսկ դրանց բացակայության դեպքում առանց հոգեբուժական հետազոտության, անցկացնում են մյուս փուլերը։ Պարտադիր չէ, որ փորձարարական զրույցը տեղի ունենա մեկ անգամ, քանի որ, եթե փորձաքննվողը ներկայացել է, սակայն բժշկական փաստաթղթերը դեռևս առկա չեն, դա դեռ չի նշանակում, որ համապատասխան փաստաթղթեր ստանալուց և որոշակի խնդիրներ ի հայտ գալուց հետո փորձագետը սահմանափակված է նորից կանչելու փորձաքննվողին։
Փորձաքննությունների անցկացման հաջորդականության հետ կապված՝ ներքին կանոնադրությամբ սահմանված, սահմանում են հերթականություն` ըստ մուտքի ամսաթվի, և, քանի որ առկա է ծանրաբեռնվածություն, որոշակի ժամանակահատված անց իրականացնելու համար գրությամբ հայտնում են նախաձեռնող կողմին։ Այդուամենայնիվ, լինում են որոշ գործեր, որոնք անկատար են թողնվում և այն ամսաթիվը, որը նշվում է որպես փորձաքննության իրականացում, բաց է թողնվում։ Այն դեպքերում, երբ առկա են լինում փորձաքննությունները սեղմ ժամկետում իրականացնելու գրություններ, սովորաբար, անկատար թողնված փորձաքննությունների շրջանակներում և դրանց փոխարեն փորձում են իրականացնել այդ փորձաքննություններ, որպիսի դեպք եղել է նաև սույն գործի ընթացքում։ Այսինքն, ստացել են գրություն և քանի որ ունեցել են անկատար փորձաքննություն, ուստի ամսի 10-ին քննիչին բանավոր կերպով հայտնել են, որ Վ.Այվազյանը կարող է ներկայացվել փորձաքննության։ Մինչև բուն փորձաքննությունը սկսելը, փաստորեն ինքը ծանոթ է եղել գործի բոլոր նյութերին։ Փորձաքննության իրականացում ասվածը չի ենթադրում հոգեբանական փորձաքննության շրջանակում փորձաքննվողի հետ հանդիպում միայն։ Այսինքն, փորձաքննվողին տեսնելու, փորձագիտական զրույցի հրավիրելու ընթացքը չի ենթադրում փորձաքննության իրականացում, այն կազմում է մի մաս, և անհրաժեշտության դեպքում փորձաքննվողը հրավիրվում է մեկից ավելի անգամներ։ Անձի բժշկական փաստաթղթերը կարող են ուսումնասիրվել հաջորդ անգամներին։ Առկա է անամնեստիկ փուլերի ուսումնաիրության հատված, որտեղ առավելապես կարևորվում է փորձաքննվողի կենսագրական տեղեկությունները, այսիքն, անձի վարքի, կենսագրության, վաղ մանկական տարիքի զարգացման առանձնահատկությունների վերաբերյալ տեղեկության ստացումը պարտադիր պայման չէ և անմիջական կապի մեջ չի գտնվում բժշկական փաստաթղթերի ներկայացման հետ, այդ ամենը կարող է լինել ավելի ուշ։ Այդ փուլում, եթե առկա են համապատասխան վարքի դրսևորումներ, որոնք իրենց համար ցուցանիշ են լինում այդ փաստաթղթերի ավելի մանրամասն միջնորդություն ներկայացնելուն, ներկայացվում է երկրորդ միջնորդությունը։ Փորձաքննություն ասելով նկատի են ունենում ամբողջական վերլուծությունը, հետագա փորձարարական հետազոտության արդյունքների կազմումը։ Փորձագիտական զրույցից առաջ հնարավոր է կազմել որոշակի սխեմա, չնայած նրան, որ սխեմաները սպեցիֆիկ և անհատական են բոլոր դեպքերում։ Սխեմայի կազմման բաղադրատարրը չի հանդիսանում բժշկական ամբուլատոր քարտի բոլոր տեղեկությունների առկայություն, այլ հանդիսանում է այն բոլոր հնարավոր փուլերը, որով անցել է տվյալ փորձաքննվողը։ Խոսքը անձի սոցիալական կերպարի, առանձնահատկությունների, խոսքի, ինտելեկտուալ զարգացման առանձնահատկությունների մասին է։ Մասնավորապես, քրեական գործից երևում է անձի կրթությունը, զորացրված լինելու կամ չլինելու, աշխատելու կամ չաշխատելու հանգամանքը, ցուցմունքը տվյալ անձի ձեռքով գրված լինելու պարագայում` խոսքի զարգացվածությունը, իսկ եթե ցուցմունքը գրված չէ անձի ձեռքով, արտացոլվում է, թե ինչն է պատճառը։ Այդ փուլում հաշվի են առնվում դրույթներ, որոնք օգտագործվում են հետագա զրույցի մեջ։
Փորձագետը նշել է նաև, որ փորձաքննության եզրակացությունը չի կազմվում անմիջականորեն զրույցի արդյունքում ստացված տեղեկությունների ամրագրմամբ, այն ունի համապատասխան կառուցվածք և համապատասխան փաստաթղթերը հետազոտական հատվածի վերջում ամրագրվում են։ Սույն դեպքում, հետևություններ բաժնում անձնային առանձնահատկությունների մեջ նշված է հուզական անկայունության խնդիրը, որտեղ հաշվի է առնվել նաև Վ.Այվազյանի ախտորոշումը։ Վերջինիս նկատմամբ կիրառվել են 8 մեթոդիկաներ, որոնք ուսումնասիրում են անձնային հոգեբանական առանձնահատկությունների բավականին լայն դիապազոն, և եթե, այդ ախտորոշման շրջանակներում համապատասխան փաստաթղթում ունենային այնպիսի ախտորոշում, որի պայմաններում իրենց մեթոդիկաներին ևս մի քանիսն ավելացնելու անհրաժեշտություն լիներ, ապա փորձաքննվողը ևս մեկ անգամ կհրավիրվեր փորձագիտական հետազոտության։ Իրենց մեթոդիկաներն ընտրված են եղել ուսումնասիրելու այնպիսի առանձնահատկություններ, որոնք հաստատվել և համալրվել են նաև բժշկական փաստաթղթերով, հանդիսանում են մեկը մյուսին լրացնող տեղեկություններ։ Մեթոդիկաներն ընտրված են եղել բավականին նուրբ առանձնահատկությունների ուսումնասիրման սխեմայով։
Ինչ վերաբերում է այն հանգամանքին, որ փորձաքննության մեջ նշված է, որ Վ.Այվազյանը հարվածել է տուժողներին, նշել է, որ եզրակացության մեջ արտացոլված են այն տեղեկությունները, ինչը փորձաքննվողը հայտնել է փորձաքննության ընթացքում, ավելին, թեստերը փորձաքննվողը լրացրել է ինքնուրույն։ Մասնավորապես, Վահան Այվազյանն իր ձեռքով լրացրել է հարցարան, որում գրառել է «դեպքի օրը Ս. Մանուկյանին և Է.Սարգսյանին հարվածներ հասցնելուց առաջ», «դեպքի օրը Ս. Մանուկյանին և Է.Սարգսյանին հարվածներ հասցնելու պահին» և «դեպքի օրը Ս. Մանուկյանին և Է.Սարգսյանին հարվածներ հասցնելուց հետո» գրառումները։ Հարցադրումը եղել է ֆիզիոլոգիական աֆեկտի առկայությունը կամ բացակայությունը պարզելու շրջանակներում, ինչը ենթադրում է եռափուլ գործընթաց, առաջին փուլը` հարվածից առաջ գործընթացն է, երկրոդ փուլը` հարվածի պահին, երրորդ փուլը` հարվածից հետո։ Այդ ձևակերպումը կատարվել է այն խրոնոլոգիական դինամիկայի շրջանակներում, ինչը ենթադրում է աֆեկտի առկայության կամ բացակայության ուսումնասիրությունը։ Հարվածելու պահին, դրանից առաջ կամ հետո գաղափարները սահմանվում են փորձագետի կողմից, սակայն ամեն պահի փորձաննվողը կարող էր ասել, որ հարվածելու եղելություն չի եղել։ Փորձագիտական զրույցի ընթացքում հարվածի գաղափար Վ.Այվազյանը նշել է, պարզապես ասելով, որ չի հիշում, թե ինչով է հարվածել, հնարավոր է, որ դա դանակ չի եղել, նա աջ ու ձախ շարժումներ է արել, հարվածել է ու գնացել։ Այդ ամենը տեղի է ունեցել պաշտպանի ներկայությամբ և որևէ մեկը վերջինիս չի ստիպել նման գրառում անել։ Այն դեպքում, եթե վերջինս պնդեր, որ չի հարվածել կամ որևէ բան չի հիշում, առաջնորդվելու էին քրեական գործի նյութերում եղած տեղեկություններով, ինչի հետևանքով ընթացքը կփոխվեր։ Օգտագործվել է 3 մեթոդիկա` առաջինը` Մ.Լյուշերի գունային ընտրությունների թեստն է, որի պայմաններում ունենում են որոշակի գույների դասավորության հերթականությամբ պայմանավորված հոգեվիճակի որոշում, որը հոգեբանական գիտության մեջ կոչվում է «պրոյեկտիվ», այսինքն, ոչ անուղղակի ձևով ուսումնասիրության հնարավորություն է ընձեռնվում։ Երկրորդ և երրորդ մեթոդիկաներն ավելի վերահսկողության հնարավորություն են ընձեռնում, քանի որ նշված են կոնկրետ բնութագրականներ և դրանց արտահայտվածության ուժգնության համար սանդղակներ։ Սխեմաները փորձաքննությանը չեն կցվել, քանի որ այդ ամենը նկարագրված է եզրակացության մեջ։
Անձի` որևէ հոգեբուժական կենտրոնում հաշվառված չլինելը և հոգեկան հիվանդությամբ չտառապելը ենթադրում է միայն հոգեբանական փորձաքննության շրջանակներում փորձաքննության իրականացում, իսկ եթե անձը հաշվառված է, ունի հոգեբուժական հիվանդություն, ապա անցկացվում է համալիր կարգով փորձաքննություն` հոգեբուժականի հետ միասին։ Հարցարանային մեթոդիկաներում կան առանձին ուսումնասիրելիության սանդղակներ, որոնց մեջ մտնում է նաև անկեղծության սանդակը, ինչը նշանակում է, որ, ըստ տարբեր մեթոդիկայի արդյունքների, կարողանում են հասկանալ հավաստի պատասխաններ տալու հակվածության չափը։ Սույն դեպքում խոսքը վերաբերում է բնավորության շեշտվածության տիպերի ախտորոշման մեթոդիկային, որն ունի ստի սանդղակ, որով Վ.Այվազյանը տվել է ոչ հավաստի, սոցիալապես ընդունելի պատասխաններ, ինչը նշանակում է, որ անձը, ըստ շահենականության, փորձում է ներկայանալ ավելի դրական, սոցիալապես ավելի ընդունելի կերպարով և ընդունելի վարքաձևերով, փորձում է նրա համար շահեկան տեղեկություններ հաղորդել։ Սոցիալապես ընդունելի պատասխան նշանակում է, որ երբ անձը ցանկանում է ինչ-որ կերպարով ներկայանալ հանրությանը և գիտի, թե սոցիումը ինչպիսի կերպարով ավելի լավ կընդունի, ուստի փորձում է ներկայանալ հենց այդ կերպարի շրջանակներում։ Այսինքն, ներկայացնում է տեղեկություններ, որոնցով կարող է լինել սոցիալապես ավելի ընդունելի, ավելի բարձր արժեհամակարգով, սակայն այն անհավաստի է։ Փորձաքննության անցկացմանը և մեթոդիկաների իրականացմանն իր հետ միասին մասնակցել է փորձագետի պաշտոնակատար Ծ.Թադևոսյանը։ Վերջինս հաստիքով, ի պաշտոնե իրավասու է մասնակցել հետազոտական գործընթացին, սակայն իրավասու չէ ստորագրել եզրակացությունը։ Մեթոդիկայի անցկացման ընթացքում չի բացառում, որ եղել է դեպք, երբ ինքը մի պահ դուրս է եկել, իսկ Ծ.Թադևոսյանը մնացել և մասնակցել է։ Ծ.Թադևոսյանը նույնպես զգուշացվել է օբյեկտիվ և անաչառ լինելու վերաբերյալ։ Թեև լաբորանտին նույնպես թույլատրվում է մասնակցել փորձաքննությանը, սակայն, վերլուծական աշխատանքները կատարել է միայն ինքը։ Փորձաքննվողի հետ փորձարարական զրույցը նույնպես իրականացրել է ինքը։ Ծ.Թադևոսյանը մասնակցել է խիստ մասնագիտացված անձնային թեստերի իրականացմանը` իր վերահսկողությամբ։
Պնդել է, որ Վ.Այվազյանին երկրորդ և ավելի անգամներ զրույցի հրավիրելու անհրաժեշտություն չի եղել։
/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/
Կրկնակի հանձնաժողովային դատահոգեբանական փորձաքննության եզրակացության համաձայն՝
«Հաշվի առնելով նախաքննությամբ ձեռք բերված տվյալները և ելնելով փորձաքննությամբ ստացված արդյունքներից՝ հանգում ենք հետևյալ հետևությունների.
1. Վահան Այվազյանի մոտ նյարդային համակարգի հոգեկան շեղումներ լինում են, թե ոչ։
Այս հարցի փորձագետը չի կարող պատասխանել, քանի որ նյարդային համակարգի հոգեկան շեղումներ և դրանց գնահատականը հոգեբան-փորձագետի իրավասությունից դուրս է։
2. Վահան Այվազյանն ինչ վարքագիծ ունի սովորական և արտակարգ պայմաններում։
Այսպիսով, փորձաքննվող Վահան Արթուրի Այվազյանի անհատական առանձնահատկություններն են՝ կարգապահ անձնավորություն է, ունի հանդարտ բնավորություն, խուսափում է կոնֆլիկտային իրավիճակներից, ընկերասեր է, դրսևորում է հույզերի և զգացմունքների անմիջականություն, շփվողականություն, համառություն, գործնականություն, սեփական հայացքների և դիրքորոշումների պաշտպանման անհրաժեշտություն, պաշտպանական բնույթի ագրեսիվություն։ Դատողության սթափություն, ռացիոնալիզմ, խնդիրների լուծման համակարգային մոտեցում։
Ինչ վերաբերվում է հարցի երկրորդ մասին, ապա այդ հարցի պատասխանը տրվել է 3 հարցի պատասխանում։
3. Ինչպիսին է փորձաքննվողի հոգեկան գործունեության անհատական դրսևորման առանձնահատկությունները, որը կարող է էական նշանակություն ունենալ իրավական բնույթի եզրակացությունների համար։
Համաձայն հոգեբանական հետազոտության արդյունքների վերլուծությանը՝ փորձաքննվողի մոտ առկա են հետևյալ անհատական հոգեբանական առանձնահատկություններ, որոնք հետազոտվող իրադրությունում կարող էին էականորեն ազդել ամբաստանյալ Վ.Այվազյանի վարքի վրա՝ հուզական լարվածության դեպքում հակվածություն դեզադապտիվ վարքի, պաշտպանական բնույթի ագրեսիվություն - հակված է կոնֆլիկտի շրջապատող մարդկանց հետ աշխատանքային և ընտանեկան հարցերում, զգայունակ է իրեն ուղղված նկատողություններին, բնորոշ է նաև մտքերի, հիշողությունների, ցանկությունների, վախերի պարբերաբար կրկնություններ, որոնք առաջանում են կամքից անկախ։
4. Փորձաքննվողի մոտ կան արդյոք բարձր ներշնչվողականության նշաններ, կան արդյոք անհատական հոգեբանական այնպիսի առանձնահատկություններ, որոնք հետազոտվող իրադրությունում կարող էին էականորեն ազդել ամբաստանյալի վարքի վրա։
Ներշնչվողականության հատուկ ախտորոշիչ մեթոդների օգտագործման արդյունքները ցույց են տվել, որ Վահան Այվազյանի մոտ ներշնչվողականության աստիճանը բարձր չէ։ Այսպիսով, 4 հարցի առաջին մասով կարող են պատասխանել, որ Վահան Այվազյանի մոտ ներշնչվողականության աստիճանը բարձր չէ։ 4 հարցի երկրորդ մասով պատասխանել, որ համաձայն հոգեբանական հետազոտության արդյունքների վերլուծությանը՝ փորձաքննվողի մոտ առկա են հետևյալ անհատական հոգեբանական առանձնահատկություններ, որոնք հետազոտվող իրադրությունում կարող էին էականորեն ազդել ամբաստանյալ Վ.Այվազյանի վարքի վրա՝ հուզական լարվածության դեպքում հակվածություն դեզադապտիվ վարքի, պաշտպանական բնույթի ագրեսիվություն - հակված է կոնֆլիկտի շրջապատող մարդկանց հետ աշխատանքային և ընտանեկան հարցերում, զգայունակ է իրեն ուղղված նկատողություններին, բնորոշ է նաև մտքերի, հիշողությունների, ցանկությունների, վախերի պարբերաբար կրկնություններ, որոնք առաջանում են կամքից անկախ։
5. Փորձաքննվողի մոտ կան արդյոք ընդգծված երևակայության հատկանիշներ։
Համաձայն հետազոտության տվյալների՝ Վ. Այվազյանը չունի ընդգծված երևակայամոլության հատկանիշներ։
6. Հաշվի առնելով Վահան Այվազյանի հոգեկան վիճակը և նրան մեղսագրվող արարքի պահին եղած դրությունը, հնարավոր էր արդյոք, որ փորձաքննվողը ենթադրյալ հանցագործությունը կատարած լինի տուժողի կամ տուժողների գործադրված բռնության կամ ենթադրյալ բռնության, վիրավորանքի կամ այլ հակաիրավական կամ հակաբարոյական գործողությունների կապակցությամբ առաջ եկած հոգեճնշող իրավիճակի հետևանքով հանկարծակի առաջացած հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակում։
6-րդ հարցի վերաբերյալ հարկ ենք համարում նշել, որ հակաբարոյական արարքը պահանջում է իրավական գնահատական։ Իսկ ինչ վերաբերվում է հարցի բովանդակային մյուս մասին, ապա դրա պատասխանը հանգամանորեն տրված է 7-րդ հարցի մեկնաբանության մեջ։
7. Վահան Այվազյանն իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու պահին գտնվել է արդյոք աֆեկտի կամ այլ հուզական վիճակում, որն ազդել է նրա վարքի վրա։
Վահան Այվազյանն իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու պահին գտնվել է ֆիզիոլոգիական աֆեկտի վիճակում։
8. Սույն գործով նախկինում իրականացված դատահոգեբանական փորձաքննության մեթոդները /եզրակացություն թիվ 15-3456/ գիտականորեն հիմնավորված են, թե ոչ։
Աղյուսակ 2-ը թույլ է տալիս եզրակացնել, որ սույն գործով նախկինում իրականացված դատահոգեբանական փորձաքննության ժամանակ եզրակացություն թիվ 15-3456, հատոր 3, գ,թ. 105-130 օգտագործված մեթոդները լիովին համապատասխանում են դրված խնդրի լուծմանը և գիտականորեն հիմնավորված են»։
Նշված փորձաքննության եզրակացության կապակցությամբ՝ դատարանի նախաձեռնությամբ, դատարան հրավիրված փորձագետ Խաչատուր Գասպարյանը հայտնել է, որ հանդիսանում է Երևանի պետական բժշկական համալսարանի բժշկական հոգեբանության ամբիոնի վարիչը և սույն գործով, նույն ամբիոնի դոցենտ Գայանե Ղազարյանի հետ միասին իրականացրել են Վահան Այվազյանի վերաբերյալ նշանակված կրկնակի հանձնաժողովային դատահոգեբանական փորձաքննությունը։
Կապված փորձագիտական եզրակացության հետ հայտնել է, որ փորձագիտական հետազոտության իրականացման ընթացքում օգտագործվել են յուրահատուկ մեթոդներ, որոնք ուղղված են եղել բացահայտելու Վ.Այվազյանի աֆեկտոգեն ազդեցությունը, այն է՝ խնդիրը եղել է պարզել, թե վերջինիս մոտ դեպքի պահին, այդ վիճակում ֆիզիոլոգիական աֆեկտ եղել է, թե ոչ։ Հոգեբանության մեջ կա մի գաղափար, որը կոչվում է պաշտպանական մեխանիզմ, այսինքն, աֆեկտի մեկուսացում։ Փորձաքննության ընթացքում մի ճանապարհով՝ ոչ գիտակցական, իրենք փորձել են հասկանալ աֆեկտի մեկուսացում Վ.Այվազյանի մոտ տեղի ունեցել է, թե ոչ։ Օրինակ, կյանքում կարող են պատահած լինել այնպիսի դեպքեր, որոնք հիշելիս պարզապես հուսահատվում ենք, բարկանում, դառնում ագրեսիվ, այսինքն, հայտնվում ենք աֆեկտին մոտ վիճակի մեջ, որը կոչվում է գերհույզի մեկուսացման մեխանիզմ։ Այս պարագայում իրենց ուսումնասիրությունները բացահայտվել են և իրենք եզրակացություն տալիս չեն հիմնվել միայն Վ.Այվազյանի ցուցմունքների վրա, այլ համադրվել են գործի բոլոր նյութերը։ Եզրակացությունը տալիս հիմնվել են նաև փորձագիտական զրույցի վրա, քանի որ շատ նրբություններ, նրբերանգներ հարցերի միջոցով, երբեմն նաև փակ հարցերի միջոցով, բացահայտել են հենց այդ զրույցի ժամանակ։ Փորձաքննության ընթացքում եղել են իրավիճակներ, որոնք պահանջել են հստակեցում, այդպիսիք հստակեցվել են զրույցների ընթացքում։ Մասնավորապես, հատուկ զրույց է իրականացվել նաև Վ.Այվազյանի ծնողների հետ, իսկ տուժողը չի համաձայնել հանդիպել իրենց հետ, թեև վերջինիս հետ զրույցը տեղի է ունեցել հեռախոսակապի միջոցով։
Անդրադառնալով աֆեկտի տևողությանը, հայտնել է, որ գրականության մեջ առկա է տեսակետ, որ աֆեկտի տևողությունը կարող է լինել մի քանի րոպեից մինչև մի քանի ժամ, սակայն թե կոնկրետ դեպքում կոնկրետ փուլը որքան է տևում, ինչ նոր գործոն է ավելանում, որը սրում է մարդու մոտ հետաֆեկտիվ ռեակցիաները, շատ անհատական են։ Գոյություն ունի «ատիպիկ» աֆեկտ, որի ժամանակ մարդու մոտ աֆեկտիվ հետևանքը՝ ռեակցիան, տեղի է ունենում ինչ-որ ժամանակ անց։ Օրինակ, անձը որոշում է կայացրել անելանելի վիճակում, սակայն աֆեկտին հաջորդող պոռթկում տեղի է ունենում այն պահին, երբ նա կրկին հանդիպում է կոնկրետ անձի։ Գրականության մեջ աֆեկտի ժամկետային հարցը կարող է տևել մի քանի րոպեից մինչև երկու ժամ։ Փորձաքննության ընթացքում նախապես չի որոշվում, թե ինչ պետք է անել, պարզապես որոշվում է, որ տվյալ օրը համադրվում են հարցերի պատասխանները։ Հայտնել է, Վ.Այվազյանի պարագայում առկա է ոչ թե «ատիպիկ», այլ ֆիզիոլոգիական աֆեկտ։ Ինչ վերաբերվում է նախորդ փորձաքննության ժամանակ կատարված հետազոտական մեթոդիկայի կիրառմանը, ապա այն չի հակասում իրենց կողմից իրականացված փորձաքննությանն ու դրանով տրված եզրակացությանը։ Յուրաքանչյուր փորձագետ ունի եզրակացության հասնելու ուրույն ճանապարը, իրենք չեն կարող մեկնաբել մեկ այլ փորձագետի եզրակացությունը։ Հոգեբանական փորձագիտական խնդիրը լուծելու համար իրենք ընտրել են մի ճանապարհ և հստակ նկարագրել, թե այդ ճանապարհին ինչի հիման վրա են հիմնվել, որպեսզի հանգեն համապատասխան հետևություններին։
Ինչ վերաբերում է եզրակացությունում արտացոլված «ֆրուստացիա» հասկացությանը, նշել է, որ այն լայն հասկացողություն է, հանդիսանում է նպատակներին հասնելու ճանապարհին արգելքների հանդիպումը, երբ սպասելիքները չեն արդարացվում։ Առկա են ֆրուստրացիայի նկատմամբ ռեակցիայի տարբեր աստիճաններ։ Ֆրուստրացիան յուրահատուկ դրսևորում է և կարող է ունենալ ֆրուստրացիայի ենթարկվածության մակարդակ, որը կապված է ֆրուստրացիայի նկատմամբ տովերանտության աստիճանից։ Եթե ֆրուստրացիայի աստիճանը բարձր է լինում, մարդը ցանկացած իրավիճակ կարող է ընկալել որպես ֆրուստրացիա և ընկնել աֆեկտի մեջ։
Փորձագետը պնդել է, որ եզրակացությունը տալիս ուսումնասիրվել են և՛ նախաքննության և՛ դատաքննության ժամանակ ձեռք բերված ապացույցները, որոնց միջև էական հակասություններ չեն հայտնաբերվել։ Վ.Այվազյանի, ինչպես նաև գործով անցնող մյուս անձանց դատաքննական և նախաքննական ցուցմունքներում, որևէ հակասություն չի եղել, զրույցի ժամանակ ևս նա կրկնել է գրեթե նույն բառերը։ Հետևաբար, իրենք առանձնահատուկ չեն նշել դատաքննական ապացույցները։ Գտնում է, որ փորձաքննության ժամանակ Վ.Այվազյանը կարող էր տալ սոցիալապես ցանկալի պատասխաններ, ոչ թե անկեղծ գրեր այն, հետևաբար, դրա համար այդ թեստի արդյունքները չեն համարել արժանահավատ և ուրիշ ճանապարհով են նայել նրա անձնային որակներին։
Այն պահին, երբ դեպքի օրը Վ.Այվազյանը ծնողների հետ բարձրացել է տուն, նրա մոտ այդ ժամանակ եղել է շարունակական աֆեկտ, քանի որ հայրն այդ պահին վատ է զգացել, իսկ Վ.Այվազյանը կարծել է, որ կարող է ինչ-որ բան պատահել հոր հետ, նա կարող է կորցնել վերջինիս։ Այդ ամենը ուժեղացնում է նախորդող ընթացքում ձեռք բերված, կուտակված նախաաֆեկտային հույզերը։ Երբ Վ.Այվազյանը ետ է վերադարձել, հանդիպման ժամանակ բուռն պոռթկում է եղել նրա մոտ։ Այլ կերպ, աստիճաններով բարձրանալու ժամանակ նրա մոտ աֆեկտը շարունակվել է, իսկ երբ ետ է վերադարձել է, տեղի է ունեցել պոռթկումը։
Փորձաքննությունն անցկացնելիս իր և Գայանե Ղազարյանի միջև տարաձայնություն և հակասություն չի եղել։
/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/
Պաշտպան Ռ.Հակոբյանի կողմից՝ առերևույթ ենթադրյալ դատավարական խախտումների, ինչպես նաև՝ բովանդակային առումով հրապարակվել են ներքոհիշյալ ապացույցներն ու գործին վերաբերելի փաստաթղթերը՝
ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնական բաժնի պետի կողմից կազմված գրությունը՝ մարմնական վնասվածքի վերաբերյալ /հատոր 1, գ.թ. 2/, ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնական բաժնի պետի կողմից կազմված զեկուցագրերը /հատոր 1, գ.թ. 3-4/, կրիմինալ դեպքերի մատյանը զննելու մասին արձանագրությունը /հատոր 1, գ.թ. 5/, դեպքի վայրի զննության մասին արձանագրությունը /հատոր 1, գ.թ. 9/, հաղորդումն ըստ ենթակայության հանձնելու մասին որոշումը /հատոր 1, գ.թ. 16/, 18.07.2015թ.-ին կազմված՝ թիվ 15129115 քրեական գործով քննչական խումբ կազմելու մասին որոշումը /հատոր 1, գ.թ. 37/, ՀՀ ՔԿ Երևան քաղաքի ՔՎ Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի պետի ուղեկցական գրությունը /հատոր 1, գ.թ. 95/, Ա.Այվազյանի կողմից ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության քննիչին ուղղված դիմում-բողոքը /հատոր 1, գ.թ. 125-130/, մեղադրյալ Վ.Այվազյանի՝ կամովին ներկայանալու մասին արձանագրությունը /հատոր 1, գ.թ. 31/, /հատոր 2, գ.թ. 56/, տուժող ճանաչելու մասին որոշումը /հատոր 2, գ.թ. 172/, քննիչ Ա.Օհանյանի գրությունը՝ ուղղված՝ ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության ուղեկցող գումարտակի հրամանատարին /հատոր 2, գ.թ. 7/, 09.12.2015թ.-ին ՀՀ «Փորձաքննությունների Ազգային Բյուրո» ՊՈԱԿ-ի կողմից ՀՀ ՀՔԾ ՀԿԳ ավագ քննիչին ուղղված գրությունը /հատոր 2, գ.թ. 8/, ՀՀ «Փորձաքննությունների Ազգային Բյուրո» ՊՈԱԿ-ի կողմից ՀՀ ՀՔԾ ՀԿԳ ավագ քննիչին ուղղված միջնորդությունը /հատոր 2, գ.թ. 9/, քրեական հետապնդում չիրականացնելու մասին որոշումը /հատոր 3, գ.թ. 187/, թիվ 2116 դատաբժշկական փորձաքննության եզրակացությունը /հատոր 1, գ.թ. 151/, ՀՀ ԱՆ ԴԲԳԳԿ-ից ստացված փորձագետի եզրակացությունը /հատոր 1, գ.թ. 202/, դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 3361/Լ եզրակացությունը /հատոր 2, գ.թ. 151/։
Դատարանում հետազոտվել է նաև իրեղեն ապացույց ճանաչված` դեպքի պահին տուժողներ Սուրեն Մանուկյանի և Էդգար Սարգսյանի հագին եղած հագուստները` Ս.Մանուկյանի վերնաշապիկը /մայկա/, Էդգար Սարգսյանի վերնաշապիկը /մայկա/ և անդրավարտիքը։
/դատական նիստի արձանագրությունը/
Բացի այդ, դատարանում հրապարակվել և հետազոտվել է նաև Վահան Արթուրի Այվազյանի ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի կողմից տրված պահանջագիրը։
/տես` հատոր 1, գ.թ. 70-71,
դատական նիստի արձանագրությունը/
04.05.2017թ.-ին կայացած դատական նիստի ժամանակ ամբաստանյալ Վ.Այվազյանի շահերի պաշտպան Ռ.Հակոբյանը միջնորդություն է ներկայացրել դատարան, որով խնդրել է հաստատել նախաքննության ընթացքում 2015թ.-ի հուլիսի 22-ին տուժող Սուրեն Մանուկյանի և 2015թ.-ի հուլիսի 19-ին տուժող Էդգար Սարգսյանի կողմից տրված ցուցմունքների՝ որպես ապացույցների օգտագործման անթույլատրելիությունը։
Ընդ որում, փաստաբանը, որպես հիշյալ ցուցմունքներն անթույլատրելի ճանաչելու հիմք է նշել այն հանգամանքը, որ 2015թ.-ի հուլիսի 18-ին կայացված՝ «Թիվ 15129115 քրեական գործով քննչական խումբ կազմելու մասին» որոշումն ապօրինի է, քանի որ խմբի կազմում չընդգրկված քննիչը նշանակվել է որպես քննչական խմբի ղեկավար և կատարել քննչական ու դատավարական գործողություններ, հետևաբար, պաշտպանը գտել է, որ վերջինիս կատարված գործողությունների արդյունքները չեն կարող դրվել մեղադրանքի հիմքում և օգտագործվել որպես թույլատրելի ապացույցներ։
Դատարանն, անդրադառնալով պաշտպանի կողմից ներկայացված միջնորդությանը՝ կապված տուժող Ս.Մանուկյանի կողմից նախաքննության ընթացքում 2015թ.-ի հուլիսի 22-ին տրված ցուցմունքն անթույլատրելի ճանաչելուն, փաստում է հետևյալը`
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Քրեական գործով ապացույցներ են ցանկացած փաստական տվյալները, որոնց հիման վրա օրենքով որոշված կարգով հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը, դատարանը պարզում են քրեական օրենսգրքով նախատեսված արարքի առկայությունը կամ բացակայությունը, այդ արարքը կասկածյալի կամ մեղադրյալի կողմից կատարելը կամ չկատարելը և մեղադրյալի մեղավորությունը կամ անմեղությունը, ինչպես նաև գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող այլ հանգամանքներ։
2. Քրեական դատավարությունում որպես ապացույցներ թույլատրվում են`
... 3) տուժողի ցուցմունքները.
3. Քրեական դատավարության ընթացքում թույլատրվում է օգտագործել միայն այն փաստական տվյալները, որոնք ձեռք են բերվել սույն օրենսգրքով սահմանված պահանջների պահպանմամբ»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածի համաձայն`
« 2. Ապացույցներ ձեռք բերելիս էական են այն խախտումները, որոնք, դրսևորվելով մարդու և քաղաքացու սահմանադրական իրավունքների և ազատությունների կամ սույն օրենսգրքի որևէ պահանջի խախտմամբ, դատավարության մասնակիցներին` օրենքով երաշխավորված իրավունքների զրկմամբ կամ սահմանափակմամբ կամ որևէ այլ կերպ ազդել են կամ կարող էին ազդել ստացված փաստական տվյալների հավաստիության վրա»։
Վերը շարադրված քրեադատավարական նորմերի լույսի ներքո դատարանն արձանագրում է, որ քրեական դատավարությունում որպես ապացույցի ինքնուրույն տեսակ թույլատրվում են օգտագործել միայն այն փաստական տվյալները, որոնք ձեռք են բերվել քրեադատավարական օրենքով սահմանված պահանջների պահպանմամբ։ Ընդ որում, յուրաքանչյուր փաստական տվյալ ունի ձեռք բերման ուրույն պահանջները, որոնք բխում են ապացույցի տեսակից, հետևաբար տարբեր են նաև դրանց ստացման կարգերը։ Այլ խոսքով, քրեադատավարական օրենքը հստակ սահմանում է յուրաքանչյուր ապացույցի ձեռք բերման կարգը, որը հանդիսանում է իմպերատիվ պահանջ` այդ ապացույցը ստանալու համար։ Ասվածից հետևում է, որ ապացույցի` օրենքով սահմանված կարգի խախտմամբ ձեռք բերումը արդեն իսկ հիմք է` այն անթույլատրելի դիտելու համար։
Անդրադառնալով Սուրեն Մանուկյանի նախաքննական ցուցմունքների՝ որպես ապացույց օգտագործման թույլատրելիության հարցին, դատարանն ընդգծում է, որ՝
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 365-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«Մեղադրական դատավճիռը չի կարող հիմնված լինել ենթադրությունների վրա և կայացվում է միայն այն դեպքում, երբ հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունն ապացուցված է դատական քննության ընթացքում։ Հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունը կարող է համարվել ապացուցված, եթե դատարանը, ղեկավարվելով անմեղության կանխավարկածով, հիմնվելով պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դատական քննության ընթացքում գործի հանգամանքների հետազոտման արդյունքների վրա, դատաքննության ժամանակ հետազոտված հավաստի ապացույցների հիման վրա, ամբաստանյալի մեղավորության մասին չփարատվող բոլոր կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով, սույն օրենսգրքի 360 հոդվածի առաջին մասի 1-4-րդ կետերում նշված հարցերին տալիս է հաստատող պատասխաններ»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 371-րդ հոդվածի համաձայն՝
«Դատավճռի նկարագրական-պատճառաբանական մասում ցույց է տրվում`
3) այն ապացույցները, որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները, ինչպես նաև այս կամ այն ապացույցն անարժանահավատ համարելու փաստարկները».
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Դատարանի դատավճիռը պետք է լինի օրինական և հիմնավորված։
2. Դատարանի դատավճիռն օրինական է, եթե այն կայացվել է Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության, սույն օրենսգրքի և այն օրենքների պահանջների պահպանմամբ, որոնց նորմերը կիրառվում են տվյալ քրեական գործը լուծելիս։
3. Դատարանի դատավճիռը հիմնավորված է, եթե`
- դրա հետևությունները հիմնված են միայն դատաքննության ժամանակ հետազոտված ապացույցների վրա.
- այդ ապացույցները բավարար են մեղադրանքը գնահատելու համար.
- դատարանի կողմից հաստատված ճանաչված հանգամանքները համապատասխանում են դատարանում հետազոտված ապացույցներին։
4. Դատարանի դատավճիռը պետք է լինի պատճառաբանված։ Պատճառաբանման ենթակա են դատարանի կողմից դատավճռում շարադրվող բոլոր հետևությունները և որոշումները»։
Վերը շարադրված իրավական նորմերը վկայում են այն մասին, որ դատական ակտի հետևությունները պետք է հիմնված լինեն միայն դատաքննության ժամանակ հետազոտված ապացույցների վրա։ Նման պարագայում, դատարանն ընդգծում է, որ տուժող Ս.Մանուկյանի նախաքննական ցուցմունքները դատարանում չեն հրապարակվել և հետազոտվել, քանի որ բացակայել է դրա համար նախատեսված օրենսդրական համապատասխան հիմքը, հետևաբար, ինչպես պաշտպանության և, մեղադրանքի կողմերը, այնպես էլ դատարանը դրա վրա հղում կատարելու իրավունք չունեն։
Ասվածից հետևում է, որ դատարանը պետք է անդրադառնա և իրավական գնահատական է տա միայն տուժող Մանուկյանի այն ցուցմունքին, որը հետազոտվել է գործի դատական քննության ընթացքում, այսինքն` դատաքննականին։
Ինչ վերաբերում է տուժող Էդ.Սարգսյանի կողմից 2015թ.-ի հուլիսի 19-ին տրված ցուցմունքի՝ որպես ապացույցի օգտագործման թույլատրելիության հարցին, դատարանն արձանագրում է հետևյալը՝
վերջինս, որպես վկա և տուժող նախաքննության ընթացքում հարցաքննվել է մի քանի անգամ։ Մասնավորապես, 19.07.2015թ.-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում Էդ.Սարգսյանի հետ քննչական գործողություն՝ հարցաքննություն, իրականացրել է նույն բաժնի ավագ քննիչ Հ.Մանուկյանը, ով հանդիսացել է թիվ 15129115 քրեական գործով քննչական խմբի ղեկավարը։
Անդրադառնալով քննչական խումբ կազմելու մասին քրեադատավարական օրենսդրության պահանջներին, դատարանն արձանագրում է՝
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 193-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Քննչական բաժնի պետը`
1) նախաքննության կատարումը հանձնարարում է իրեն ենթակա քննիչին, գործը իրեն ենթակա մի քննիչից հանձնում է մյուսին.
2) հետևում է իրեն անմիջականորեն ենթակա քննիչների կողմից իրենց վարույթում գտնվող քրեական գործերով քննչական գործողությունները ժամանակին կատարելու, նախաքննության և կալանքի տակ պահելու ժամկետները պահպանելու, դատախազի ցուցումները և այլ քննիչների հանձնարարությունները կատարելու նկատմամբ.
3) իրեն անմիջականորեն ենթակա քննիչներին ցուցումներ է տալիս իրենց վարույթում գտնվող քրեական գործերով առանձին քննչական գործողություններ կատարելու վերաբերյալ.
4) նախաքննության կատարումը հանձնարարում է իրեն ենթակա մի քանի քննիչի։
2. Քննչական բաժնի պետն իրավունք ունի մասնակցել իրեն անմիջականորեն ենթակա քննիչի վարույթում գտնվող քրեական գործով նախաքննության կատարմանը, անձամբ կատարել նախաքննությունը` օգտվելով քննիչի լիազորություններից /…/»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 194-րդ հոդվածի համաձայն՝
«Գործի բարդության կամ նրա ծավալի մեծ լինելու դեպքում նախաքննության կատարումը կարող է հանձնարարվել մի քանի քննիչի, որի մասին նշվում է գործի հարուցման վերաբերյալ որոշման մեջ կամ կայացվում է առանձին որոշում։ Այդ մասին իրավունք ունի որոշում կայացնել քննչական բաժնի պետը։ Որոշման մեջ պետք է նշվեն բոլոր քննիչները, որոնց հանձնարարվում է նախաքննության կատարումը, այդ թվում` խմբի ղեկավար քննիչը, որը գործն ընդունում է իր վարույթ և ղեկավարում է մյուս քննիչների գործողությունները։ Կասկածյալը, մեղադրյալը, տուժողը, քաղաքացիական հայցվորը, քաղաքացիական պատասխանողը և նրանց ներկայացուցիչները պետք է ծանոթացվեն քննիչների խմբի կողմից քննությունը կատարելու մասին որոշմանը, և նրանց պարզաբանվում է ցանկացած քննիչին բացարկ հայտնելու նրանց իրավունքը»։
Քրեական գործի ուսումնասիրմամբ դատարանը հաստատված է համարում այն փաստը, որ 2015թ.-ի հուլիսի 18-ին կայացվել է որոշում՝ «Թիվ 15129115 քրեական գործով քննչական խումբ կազմելու մասին»։
Համաձայն հիշյալ որոշման եզրափակիչ մասի՝
«1. Թիվ 15129115 քրեական գործի նախաքննությունը հանձնարարել քննչական խմբին։
2. Քննչական խմբի կազմում ընդգրկել Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի քննիչ Զավեն Դադայանին և քննիչ Աշոտ Մկրտչյանին։
3. Քննչական խմբի ղեկավար նշանակել ավագ քննիչ՝ Հարություն Մանուկյանին, նրան հանձնարարել քրեական գործն ընդունել վարույթ և ղեկավարել քննչական խմբի գործողությունները։
4. Որոշմանը ծանոթացնել քրեական գործով քրեադատավարական կողմերին, նրանց պարզաբանել խմբի ցանկացած քննիչի բացարկ հայտնելու իրենց իրավունքը։
5. Որոշման օրինակն ուղարկել Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազություն»։
Դատավարական վերը նշված որոշումը ստորագրվել է ՀՀ ՔԿ Երևան քաղաքի ՔՎ Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի պետ Վ.Մեսրոպյանի կողմից։
Այսինքն, դատարանն ընդգծում է, որ վերը նշված որոշման առերևույթ բովանդակային ուսումնասիրությամբ պարզ է դառնում, որ քննչական խմբի կազմում ընդգրկվել են քննիչներ Զ.Դադայանը և Ա.Մկրտչյանը, սակայն խմբի ղեկավար է նշանակվել խմբի կազմում չընդգրկված մեկ այլ քննիչ Հ.Մանուկյանը։ Վերջինս, սակայն 19.07.2015թ.-ին որպես վկա հարցաքննել է Էդ.Սարգսյանին և քննչական գործողության արդյունքում ձեռք բերել դատավարական ապացույց՝ վկայի հարցաքննության արձանագրությունը։
Ապացույցների թույլատրելիության հարցը քննարկելիս դատարան շեշտում է, որ ապացույցների թույլատրելիության հատկանիշը վերաբերում է դրանց ձևական կողմին։ Դրա էությունը կազմում է ապացույցները ձեռք բերելիս օրենքով նախատեսված դատավարական պահանջների պահպանվածությունը և ենթադրում է.
- աղբյուրի օրինականություն՝ ապացույցը պետք է ձեռք բերվի միայն օրենքով սահմանված աղբյուրներից,
- ձեռքբերման միջոցների օրինականություն՝ պետք է պահպանված լինեն ապացույցների ձեռքբերմանն ուղղված գործողություններ կատարելուն օրենքով առաջադրված պահանջները,
- դատավարական ձևակերպում՝ ապացույցը, դրա ձեռքբերման գործընթացը պետք է օրենքով սահմանված կարգով ենթարկվեն դատավարական ձևակերպման,
- լիազորված սուբյեկտ՝ այն պետք է ստացված լինի ապացույց ձեռք բերելու լիազորությամբ օժտված սուբյեկտի կողմից։
Ապացույցն անթույլատրելի ճանաչելու հիմքերը հստակ սահմանված են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածով։
Հիշյալ իրավական նորմերի վկայակոչմամբ դատարանը փաստում է, որ ակնհայտ է, որ քննչական խումբ կազմելու մասին որոշմամբ ՀՀ ՔԿ Երևան քաղաքի ՔՎ Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի պետի կողմից թույլ է տրվել վրիպակ, մասնավորապես, որոշմամբ հստակ նշվել են այն քննիչները՝ Զ.Դադայան և Ա.Մկրտչյան, ովքեր ընդգրկվել են թիվ 15129115 քրեական գործով կազմված քննչական խմբի կազմում, սակայն, որպես քննչական խմբի ղեկավար, փաստորեն, նշանակվել է խմբի կազմում չընդգրկված Հ.Մանուկյանը։ Հետևաբար, դատարանը գտնում է, որ սույն դեպքում պաշտպանի դիտարկումները փաստարկված են և պետք է հաստատել 19.07.2015թ.-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում Էդ.Սարգսյանի կողմից տրված ցուցմունքի անթույլատրելիությունը, քանի որ, փաստորեն, վիճարկվող գործողությունն իրականացվել է քննչական գործողություն կատարելու իրավունք չունեցող աձի կողմից։
Այդուամենայնիվ, դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ 24.07.2015թ.-ին ՀՀ ՔԿ Երևան քաղաքի ՔՎ Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի պետի կողմից թիվ 15129115 քրեական գործն ուղարկվել է ՀՀ ՔԿ Երևան քաղաքի քննչական վարչություն, որը նույն օրը ընդունվել է Հ.Բաղմանյանի վարույթ։ Հետագայում, նույն քրեական գործը 27.08.2015թ.-ին ՀՀ ՔԿ Երևան քաղաքի քննչական վարչության Հ.Բաղմանյանի վարույթից վերցվել և հանձնվել է ՀՀ հատուկ քննչական ծառայությանը։
28.08.2015թ.-ին ՀՀ հատուկ քննչական ծառայության հատկապես կարևոր գործերի քննիչ Ա.Ստեփանյանի կողմից կայացվել է որոշում՝ քրեական գործը վարույթ ընդունելու մասին, համաձայն որի՝ թիվ 15129115 քրեական գործն ընդունել է վարույթ և ձեռնամուխ եղել նախաքննության կատարմանը։
Հետագայում, քրեական գործը վարույթ ընդունելուց հետո նախաքննական մարմինը ձեռնամուխ է եղել քննչական և դատավարական գործողություններ կատարելուն, մասնավորապես, 06.11.2015թ.-ին կատարվել է առերես հարցաքննություն՝ վկաներ Էդ.Սարգսյանի և Ռ.Աթոյանի միջև, 12.11.2015թ.-ին, 09.02.2016թ.-ին և 15.02.2016թ.-ին Էդ.Սարգսյանը հարցաքննվել է տուժողի կարգավիճակում, ընդ որում, տուժող Սարգսյանը հարցաքննությունների ժամանակ ներկայացրել է հանգամանքներ, որոնք տեղի են ունեցել ինչպես Վ.Այվազյանի ու նրա ծնողների ներկայությամբ ծագած վիճաբանության, այնպես էլ՝ ավտոտնակների մոտ հետագա զարգացումների վերաբերյալ և նախորդ ցուցմունքներից տարբերվող այնպիսի էական հանգամանքներ, որոնք կարող էին որոշիչ ազդեցություն ունենալ գործի արդարացի լուծման համար, վերջինս չի հայտնել։
Դատարանը փաստում է, որ ՀՀ հատուկ քննչական ծառայության կողմից քրեական գործը վարույթ ընդունելուց հետո կատարվել է գործի լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննություն, իսկ կատարված քննչական և դատավարական գործողությունների արդյունքում տուժող Էդ.Սարգսյանից ստացված փաստական տվյալները՝ ապացույցները, իրենց համակցության մեջ, իրենց հերթին բավարար են ամբաստանյալին մեղսագրված հանցանքն ապացուցված համարելու տեսանկյունից, հետևաբար, հաստատատելով վերջինիս՝ ՀՀ ՔԿ Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում 19.07.2015թ.-ին որպես վկա հարցաքննելու մասին ապացուցի օգտագործման անթույլատրելիությունը, գտնում է, որ գործով ձեռք բերված ապացույցների մյուս զանգվածը բավարար է մեղադրանքն ամբողջությամբ հաստատված համարելու տեսանկյունից։
3. Դատարանի իրավական վերլուծությունները
Այսպիսով, դատարանը, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի դրույթներին համապատասխան, հետազոտելով և գնահատելով ապացույցներն իրենց վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից` հիմնված ներքին համոզմամբ, ապացուցված է համարում այն, որ`
2015թ. հուլիսի 18-ին, ժամը 01։00-ի սահմաններում Երևան քաղաքի Արշակունյաց պողոտայի 6-րդ շենքի դիմացի հատվածում գտնվող ավտոտնակների մոտ ավտոմեքենայի կայանման հարցի շուրջ ծագած վիճաբանության ընթացքում Վահան Այվազյանն իր մոտ գտնված ծակող-կտրող շեղբ ունեցող առարկայով /հավանաբար դանակով/ դիտավորությամբ հարվածներ է հասցրել նույն շենքի բնակիչ Սուրեն Մանուկի Մանուկյանին և վերջինիս ընկերոջը` Էդգար Հակոբի Սարգսյանին` Սուրեն Մանուկյանի առողջությանը պատճառելով ձախ բազկի շրջանի կտրված, եռագլուխ մկանի վնասումով կտրված-ծակված վերքերի, արտաքին և ներքին արյունահոսությամբ զուգորդված` կրծքավանդակի և որովայնի համակցված հետորովայնամզային տարածության արյունահավաքով, ստոծանու ձախ գմբեթի, հաստ աղու, փայծաղային անկյան` աղու լուսանցք թափանցումով` թափանցող ծակված-կտրված կյանքին վտանգ սպառնացող վերքերի ձևով ծանր, իսկ Էդգար Սարգսյանի առողջությանը` կողոսկրի և որովայնի հետին պատի մկանների վնասումով` կրծքավանդակի աջ կեսի ծակած-կտրված, չթափանցող վերքերի ձևով միջին ծանրության վնաս։
Քրեական գործի դատական քննությամբ հաստատվեց, որ ինչպես մեղադրանքի, այնպես էլ պաշտպանության կողմերը կասկածի տակ չեն դնում ամբաստանյալ Վահան Այվազյանի կողմից տուժողներ Սուրեն Մանուկյանին և Էդգար Սարգսյանին վերը շարադրված պայմաններում, նկարագրված փաստական հանգամանքներով` մի դեպքում ծանր, իսկ մյուս դեպքում` միջին ծանրության մարմնական վնասվածքներ պատճառելու փաստը, սակայն մեկ տարբերությամբ, որ պաշտպանության կողմը հաստատապես համոզված է, որ ամբաստանյալը հիշյալ գործողությունները կատարելիս գտնվել է ֆիզիոլոգիական աֆեկտի՝ հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակում, հետևաբար, նրա կատարած արարքը պետք է որակվի և նա պետք է քրեական պատասխանատվության և պատժի ենթարկվի ոչ թե ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ և 113-րդ հոդվածների 1-ին, այլ նույն օրենսգրքի 114-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերով։
Նշված իրավական խնդրին լուծում տալու և ամբաստանյալի նկատմամբ քրեաիրավական ներգործության օբյեկտիվ միջոցներ կիրառելու անհրաժեշտությունից ելնելով, դատարանը գտնում է, որ պետք է պատասխան տրվի երկու հարցի՝
ա) արդյոք տուժողների կողմից դրսևորած վարքագիծը եղել է այն բնույթի, որն ուղեկցվելով այնպիսի բռնությամբ, ծաղրուծանակով, ծանր վիրավորանքով, հակաիրավական կամ հակաբարոյական այլ գործողությամբ՝
բ) ամբաստանյալի մոտ հանկարծակիորեն առաջացրել է հոգեկան խիստ հուզմունք (ֆիզիոլոգիական աֆեկտ)։
Նշված հարցերին փաստարկված պատասխաններ տալու համար առաջին հերթին պետք է անդրադարձ կատարել գործով անցնող անձանց՝ ամբաստանյալի, տուժողների և վկաների կողմից տրված ցուցմունքների արժանահավատության հանգամանքին, որոնց հիման վրա էլ գործով նշանակվել և կատարվել են դատահոգեբանական երկու փորձաքննությունները և դրանցով տրվել են երկու իրարամերժ եզրակացություններ։
Այսպես.
Թեև գործով անցնող տուժող Սուրեն Մանուկյանի նախաքննական ցուցմունքները դատարանում չեն հրապարակվել՝ օրենսդրական այդպիսի հիմքի և անհրաժեշտության բացակայության պատճառով, սակայն ինչպես վերջինս, այնպես էլ մյուս տուժող Էդգար Սարգսյանն իրենց նախաքննական և դատաքննական ցուցմունքներով մշտապես հայտնել են այնպիսի տեղեկություններ, որոնք համադրելով գործով առկա մյուս ապացույցների՝ մասնավորապես` Արթուր Այվազյանի վերաբերյալ տրված դատաբժշկական փորձաքննության եզրակացության հետ, որը, ինչ խոսք, անկողմնակալ մարմնից ստացված ապացույց է և ինչպես դատավարության կողմերի, այնպես էլ դատարանի կողմից երբևէ կասկածի տակ չի դրվել, առավել արժանահավատ են դարձնում տուժողների կողմից հայտնած այն տեղեկությունները, որ միջադեպի սկզբից մինչև վերջ իրենք Արթուր Այվազյանին հարվածել կամ հրել են ընդամենը մեկ անգամ, որի հետևանքով էլ նա վայր է ընկել և ստացել է «կրծքավանդակի ձախ կեսի արյունազեղման և նույն շրջանի փափուկ հյուսվածքների սալջարդի ձևով»։ Մինչդեռ, ինչպես Արթուր Այվազյանը, այնպես էլ նրա կինը՝ Ռուզաննա Աթոյանը և որդին՝ Վահան Այվազյանը միաբերան պնդել են, որ տուժողները Արթուր Այվազյանին հասցրել են բազմաթիվ հարվածներ, մարմնի տարբեր մասերին՝ այդ թվում նաև գետնին ընկած վիճակում։
Բնականաբար, ինչպես Արթուր Այվազյանը, այնպես էլ Ռուզաննա Աթոյանը, Վահան Այվազյանը և տուժողները՝ Սուրեն Մանուկյանն ու Էդգար Սարգսյանը, հանդիսանում են գործով անցնող այնպիսի անձինք, որոնք ունեցել են որոշակի շահագրգռվածություն` կապված գործի ելքի հետ։ Սակայն, հարկ է նկատի ուենալ, որ եթե Արթուր Այվազյանի, Ռուզաննա Աթոյանի և առավել ևս Վահան Այվազյանի շահագրգռվածությունը պահպանվել է մինչև դատարանի կողմից խորհրդակցական սենյակ հեռանալն ու դատական ակտ կայացնելը, քանի որ դեպքն իրենց կողմից նկարագրված փաստական հանգամանքների լույսի ներքո ներկայացնելը վերջիններիս կողմից հետապնդում է ամբաստանյալին առավել մեղմ քրեական պատասխանատվության և պատժի ենթարկելու կամ առհասարակ պատժից ազատելու նպատակ /ինչը հնչեց նաև պաշտպանական ճառում/, ապա նույն տուժողների՝ Սուրեն Մանուկյանի ու Էդգար Սարգսյանի այս պահին ունեցած շահագրգռվածությունը կասկածի տակ դնելու տրամաբանությունը պաշտպանական կողմն այդպես էլ չկարողացավ հիմնավորել դատարանում ներկայացված փաստարկներով, քանի որ չմատնանշեց, թե տուժողների կողմից գործի հանգամանքների վերաբերյալ նույն տեղեկությունները ներկայացնելու դեպքում վերջիններս ինչ շահեկան վիճակում կարող են հայտնվել կամ ընդհակառակը՝ նախկինում ներկայացված տեղեկություններին հակասող կամ տարբերվող /պաշտպանության կողմի կարծիքով` իրականությանը չհամապատասխանող/ տեղեկություններ տրամադրելու և այլ ցուցմունքներ տալու դեպքում վերջիններս ինչ պատասխանատվության առաջ կարող էին կանգնել այն դեպքում, երբ գործով առկա է վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից 18.02.2016թ-ին կայացված և ներկայումս չվերացված որոշում՝ քրեական հետապնդում չիրականացնելու մասին։
Ասվածից հետևում է, որ տուժողների կողմից տրված՝ Ս.Մանուկյանի դեպքում դատաքննական, իսկ Է.Սարգսյանի դեպքում՝ նախաքննական ցուցմունքները կասկածի տակ դնելը դատարանը համարում է չփաստարկված, առավել ևս այն դեպքում, որ ինչպես նշվեց վերևում, դրանք հաստատվում և համակցվում են թիվ 2116 և ի լրումն դրա տրված թիվ 3361/Լ փորձագիտական եզրակացություններով՝ կապված Արթուր Այվազյանի կողմից ստացված մարմնական վնասվածքների տեղակայության, բնույթի և քանակի հետ։ Ավելին, եթե մի պահ ընդունենք, որ Արթուր Այվազյանը միջադեպի ժամանակ ստացել է այնպիսի մարմնական վնասվածքներ և գտնվել այնպիսի վիճակում, որ ոչ միայն եղել է կյանքը կորցնելու վտանգ, այլ նաև նրա վիճակն առաջ է բերել որդու՝ Վահան Այվազյանի, հոգեկան անհամաչափ լարվածությունը, ապա դատարանը առնվազն տարօրինակ է դիտում վերջիններիս տրամաբանությունը` նշված պայմաններում շտապ բուժօգնությանը կամ որևէ այլ առողջապահական հիմնարկ չդիմելու առումով։ Նույն համատեքստում, դատարանն անարժանահավատ է համարում նաև ամբաստանյալի կողմից տրված ցուցմունքները, քանի որ վերջինս նախաքննության սկզբում հայտարարել է, որ դեպքի հանգամանքերի մասին ոչինչ չի հիշում, մինչդեռ հետագայում, տվել է դեպքի վերաբերյալ մանրամասն և դատարանի համոզմամբ հարմարեցված ցուցմունքներ, բնականաբար, իրեն ձեռնտու լույսի ներքո՝ նկարագրելով իբրև թե աֆեկտածին իրավիճակներ։ Նշվածի մասին է վկայում նաև վերջին փորձագիտական եզրակացությամբ փորձագետների կողմից արտահայտված այն միտքը, որ՝ «…Այզենկի անձնային հարցարան - EPQ արդյունքները համարվում են անվավեր, քանզի Վ.Այվազյանի անկեղծության սանդղակը ցածր է նորմայից, որը նշանակում է, որ նա հակված է տալ ոչ թե իրական, այս սոցիալապես ցանկալի պատասխաններ։ … Ըստ անձի ուսումնասիրման ատանդարտացված բազմագործոն մեթոդիկա /MMPI կարճ տարբերակ/ արդյունքների, փորձաքննվողի մոտ նկատվում է հակում ներկայանալ դրական, բարենպաստ կողմերով, ցուցադրելով սցիալական նորմերին խիստ հավատարմություն»։
Տվյալ փաստը, ըստ հոգեբանության մեջ ընդունված գիտական մեկնաբանությունների՝ նշանակում է, որ անձը, ըստ շահենականության, փորձում է ներկայանալ ավելի դրական, սոցիալապես ավելի ընդունելի կերպարով և ընդունելի վարքաձևերով, փորձում է իր համար շահեկան տեղեկություններ հաղորդել։ Սոցիալապես ընդունելի պատասխան նշանակում է, որ երբ անձը ցանկանում է ինչ-որ կերպարով ներկայանալ հանրությանը և գիտի, թե սոցիումը ինչպիսի կերպարով ավելի լավ կընդունի, ուստի փորձում է ներկայանալ հենց այդ կերպարի շրջանակներում։ Այսինքն, ներկայացնում է տեղեկություններ, որոնցով կարող է լինել սոցիալապես ավելի ընդունելի, ավելի բարձր արժեհամակարգով, սակայն այն անհավաստի է։
Ասվածը ևս վկայում է ամբաստանյալի հայտնած տեղեկությունների անարժանահավատ և մտացածին լինելու մասին։
Հետևաբար, դատարանն առավել արժանահավատ է դիտում տուժողների կողմից տրված ցուցմունքները՝ կապված հիշյալ օրը Երևանի Արշակունյաց պողոտայի 6-րդ շենքի բակում տեղի ունեցած միջադեպը սկսելու, այն հրահրող անձի, ինչպես նաև` իրադարձությունների զարգացման այն հանգամանքների մասին, որոնք արդեն իսկ նշվել են վերևում։
Այլ խոսքով, դատարանը ցանկանում է արձանագրել, որ դեպքերի այնպիսի զարգացում, որը կարող էր հիմք հանդիսանալ հաստատված համարելու, որ տուժողների դրսևորած վարքագիծն առավել քան բավարար է եղել, որպեսզի դրանք դիտարկվեն որպես նրանց կողմից դրսևորած այնպիսի բռնություն, ծաղրուծանակ, ծանր վիրավորանք, հակաիրավական կամ հակաբարոյական այլ գործողություն, որն ամբաստանյալի մոտ կարող էր առաջ բերել հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակ՝ չի եղել։
Ավելին, հանցավորի արարքը որպես հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակում կատարված մարմնական վնասվածք որակելու համար անհրաժեշտ է նաև, որ հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակը պատճառահետևանքային կապի մեջ գտնվի արտաքին այն գործոնների /գրգռիչների/ հետ, որոնք որպես հակաիրավական կամ հակաբարոյական բնույթ կրող առիթներ թվարկված են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 114-րդ հոդվածի դիսպոզիցիայում։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 114-րդ հոդվածը սահմանում է տուժողի այն վիկտիմային /հակաիրավական կամ հակաբարոյական/ գործողությունների բնույթը, որոնց հետևանքով անձի մոտ կարող են առաջանալ հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակ, դրանք են՝
բռնությունը,
ծաղրուծանակը,
ծանր վիրավորանքը,
հակաիրավական գործողությունները,
հակաբարոյական գործողությունները։
Բռնությունը՝ դա մարդու կամքին հակառակ նրա կամ նրա մերձավորի նկատմամբ անօրինական ֆիզիկական կամ հոգեբանական ներգործությունն է։ Ֆիզիկական բռնություն ասելով հասկանում ենք հարվածը, ծեծը, բռնությամբ ազատությունից զրկելը, մարմնական տարբեր վնասվածքներ պատճառելը, խոշտանգումը, բռնաբարությունը, բռնի կերպով սեքսուալ բնույթի գործողություններ կատարելը և այլն։ Հոգեբանական բռնություն ասելով հասկանում ենք ֆիզիկական, բարոյական, գույքային վնաս պատճառելու սպառնալիքը, այդ թվում՝ ծեծի ենթարկելու, գույքի ոչնչացման, ակնհայտ զրպարտչական տեղեկությունների և վարկաբեկիչ նյութերի հրապարակման սպառնալիքը և այլն։
Ծաղրուծանակը՝ դա մարդու ներաշխարհը խորությամբ վիրավորող, արժանապատվությունը ստորացնող, նրան անարգող, բովանդակությամբ ցինիկ և վիրավորական վարքագիծն է։ Այդպիսին է, օրինակ, անձի կամ նրա մերձավորի ֆիզիկական կամ այլ թերությունները ցինիկաբար ծաղրելը և այլն։ Պատվի ու արժանապատվության ստորացման աստիճանի գնահատումը պայմանավորված է ինչպես օբյեկտիվ, այնպես էլ՝ սուբյեկտիվ պայմաններով՝ տուժողի վարքագծի վիրավորական լինելը, հանցավորի կողմից վիրավորանքի ընկալումը։
Դատահոգեբանական կրկնակի փորձաքննության արդյունքում, փորձագետներն արձանագրել են, որ «…փորձաքննվողի մոտ առկա են հետևյալ անհատական հոգեբանական առանձնահատկություններ, որոնք հետազոտվող իրադրությունում կարող էին էականորեն ազդել ամբաստանյալի Վ.Այվազյանի վարքի վրա՝ հուզական լարվածության դեպքում հակվածություն դեզադապտիվ վարքի, պաշտպանական բնույթի ագրեսիվություն - հակված է կոնֆլիկտի շրջապատող մարդկանց հետ աշխատանքային և ընտանեկան հարցերում, զգայունակ է իրեն ուղղված նկատողություններին, բնորոշ է նաև մտքերի, հիշողությունների, ցանկությունների, վախերի պարբերաբար կրկնություններ, որոնք առաջանում են կամքից անկախ…»։
Վերը շարադրվածի պայմաններում, ստորև դատարանը ցանկանում է անդրադառնալ միջադեպի հետևանքով Վահան Այվազյանի մոտ իբրև թե առաջացած հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակի առկայության հարցին։
Ինչպես նշվեց վերևում, քրեական գործի նախաքննության ընթացքում քննիչի որոշմամբ նշանակվել է դատահոգեբանական փորձաքննություն, որի եզրակացության համաձայն՝
«ա, բ/ իրեն մեղսագրվող հանցավոր արարքը կատարելու պահին Վ.Այվազյանը ֆիզիոլոգիական աֆեկտի /հոգեկան խիստ հուզմունքի/ վիճակում չի գտնվել, գտնվել է լարված հոգեվիճակում, որը որոշակիորեն ազդել է նրա գիտակցության և վարքի վրա` նվազեցնելով իր գործողությունների հետագա վտանգավորությունը գնահատելու ունակությունը։ գ/ Վ.Այվազյանին բնորոշ այնպիսի անհատական հոգեբանական առանձնահատկությունները, ինչպիսիք են բարձր զգայունությունը, տպավորվողականությունը, անձնային տագնապայնության բարձր մակարդակը, խոցելիությունը, հուզական անկայունությունը, վարքի պլանավորման ցածր մակարդակը հետազոտվող իրավիճակում ազդել են նրա վարքի վրա»։
Մինչդեռ, դատարանի կողմից նշանակված կրկնակի հանձնաժողովային դատահոգեբանական փորձաքննության եզրակացության համաձայն՝
«Հաշվի առնելով նախաքննությամբ ձեռք բերված տվյալները և ելնելով փորձաքննությամբ ստացված արդյունքներից՝ հանգում ենք հետևյալ հետևությունների.
1. Վահան Այվազյանի մոտ նյարդային համակարգի հոգեկան շեղումներ լինում են, թե ոչ։
Այս հարցի փորձագետը չի կարող պատասխանել, քանի որ նյարդային համակարգի հոգեկան շեղումներ և դրանց գնահատականը հոգեբան-փորձագետի իրավասությունից դուրս է։
2. Վահան Այվազյանն ինչ վարքագիծ ունի սովորական և արտակարգ պայմաններում։
Այսպիսով, փորձաքննվող Վահան Արթուրի Այվազյանի անհատական առանձնահատկություններն են՝ կարգապահ անձնավորություն է, ունի հանդարտ բնավորություն, խուսափում է կոնֆլիկտային իրավիճակներից, ընկերասեր է, դրսևորում է հույզերի և զգացմունքների անմիջականություն, շփվողականություն, համառություն, գործնականություն, սեփական հայացքների և դիրքորոշումների պաշտպանման անհրաժեշտություն, պաշտպանական բնույթի ագրեսիվություն։ Դատողության սթափություն, ռացիոնալիզմ, խնդիրների լուծման համակարգային մոտեցում։
Ինչ վերաբերվում է հարցի երկրորդ մասին, ապա այդ հարցի պատասխանը տրվել է 3 հարցի պատասխանում։
3. Ինչպիսին է փորձաքննվողի հոգեկան գործունեության անհատական դրսևորման առանձնահատկությունները, որը կարող է էական նշանակություն ունենալ իրավական բնույթի եզրակացությունների համար։
Համաձայն հոգեբանական հետազոտության արդյունքների վերլուծությանը՝ փորձաքննվողի մոտ առկա են հետևյալ անհատական հոգեբանական առանձնահատկություններ, որոնք հետազոտվող իրադրությունում կարող էին էականորեն ազդել ամբաստանյալ Վ.Այվազյանի վարքի վրա՝ հուզական լարվածության դեպքում հակվածություն դեզադապտիվ վարքի, պաշտպանական բնույթի ագրեսիվություն - հակված է կոնֆլիկտի շրջապատող մարդկանց հետ աշխատանքային և ընտանեկան հարցերում, զգայունակ է իրեն ուղղված նկատողություններին, բնորոշ է նաև մտքերի, հիշողությունների, ցանկությունների, վախերի պարբերաբար կրկնություններ, որոնք առաջանում են կամքից անկախ։
4. Փորձաքննվողի մոտ կան արդյոք բարձր ներշնչվողականության նշաններ, կան արդյոք անհատական հոգեբանական այնպիսի առանձնահատկություններ, որոնք հետազոտվող իրադրությունում կարող էին էականորեն ազդել ամբաստանյալի վարքի վրա։
Ներշնչվողականության հատուկ ախտորոշիչ մեթոդների օգտագործման արդյունքները ցույց են տվել, որ Վահան Այվազյանի մոտ ներշնչվողականության աստիճանը բարձր չէ։ Այսպիսով, 4 հարցի առաջին մասով կարող են պատասխանել, որ Վահան Այվազյանի մոտ ներշնչվողականության աստիճանը բարձր չէ։ 4 հարցի երկրորդ մասով պատասխանել, որ համաձայն հոգեբանական հետազոտության արդյունքների վերլուծությանը՝ փորձաքննվողի մոտ առկա են հետևյալ անհատական հոգեբանական առանձնահատկություններ, որոնք հետազոտվող իրադրությունում կարող էին էականորեն ազդել ամբաստանյալ Վ.Այվազյանի վարքի վրա՝ հուզական լարկածության դեպքում հակվածություն դեզադապտիվ վարքի, պաշտպանական բնույթի ագրեսիվություն - հակված է կոնֆլիկտի շրջապատող մարդկանց հետ աշխատանքային և ընտանեկան հարցերում, զգայունակ է իրեն ուղղված նկատողություններին, բնորոշ է նաև մտքերի, հիշողությունների, ցանկությունների, վախերի պարբերաբար կրկնություններ, որոնք առաջանում են կամքից անկախ։
5. Փորձաքննվողի մոտ կան արդյոք ընգծված երևակայության հատկանիշներ։
Համաձայն հետազոտության տվյալների՝ Վ. Այվազյանը չունի ընգծված երևակայամոլության հատկանիշներ։
6. Հաշվի առնելով Վահան Այվազյանի հոգեկան վիճակը և նրան մեղսագրվող արարքի պահին եղած դրությունը, հնարավոր էր արդյոք, որ փորձաքննվողը ենթադրյալ հանցագործությունը կատարած լինի տուժողի կամ տուժողների գործադրված բռնության կամ ենթադրյալ բռնության, վիրավորանքի կամ այլ հակաիրավական կամ հակաբարոյական գործողությունների կապակցությամբ առաջ եկած հոգեճնշող իրավիճակի հետևանքով հանկարծակի առաջացած հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակում։
6-րդ հարցի վերաբերյալ հարկ ենք համարում նշել, որ հակաբարոյական արարքը պահանջում է իրավական գնահատական։ Իսկ ինչ վերաբերվում է հարցի բովանդակային մյուս մասին, ապա դրա պատասխանը հանգամանորեն տրված է 7-րդ հարցի մեկնաբանության մեջ։
7. Վահան Այվազյանն իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու պահին գտնվել է արդյոք աֆեկտի կամ այլ հուզական վիճակում, որն ազդել է նրա վարքի վրա։
Վահան Այվազյանն իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու պահին գտնվել է ֆիզիոլոգիական աֆեկտի վիճակում։
8. Սույն գործով նախկինում իրականացված դատահոգեբանական փորձաքննության մեթոդները /եզրակացություն թիվ 15-3456/ գիտականորեն հիմնավորված են, թե ոչ։
Աղյուսակ 2-ը թույլ է տալիս եզրակացնել, որ սույն գործով նախկինում իրականացված դատահոգեբանական փորձաքննության ժամանակ եզրակացություն թիվ 15-3456, հատոր 3, գ,թ. 105-130 օգտագործված մեթոդները լիովին համապատասխանում են դրված խնդրի լուծմանը և գիտականորեն հիմնավորված են»։
Հիմք ընդունելով այն հանգամանքը, որ դատարանը, վերջին փորձաքննությունը նշանակելիս, ըստ էության, կասկածի տակ է դրել անցկացված առաջին փորձաքննությունն ու դրանով տրված եզրակացությունը, որի վերաբերյալ հիմնավորումներն արդեն իսկ ամրագրված են դատարանի կողմից կայացված որոշմամբ, ուստի դատարանը չի անդրադառնում դրան։ Այդուհանդերձ, դատարանը ցանկանում է անդրադառնալ կրկնակի հանձնաժողովային դատահոգեբանական փորձաքննության եզրակացությանը, դրանում հիմք ընդունված հանգամանքներին և արված հետևություններին։
Նշված առումով, դատարանը ցանկանում է ընդգծել, որ ի տարբերություն օրինակ դատաբժշկական կամ դատահոգեբուժական փորձաքննությունների և դրանցով տրված եզրակացությունների, որոնց առկայությամբ միայն դատարանը կարող է հանգել որոշակի եզրահանգումների /ՀՀ քրեական դատավարության օրեսնգրքի 108-րդ հոդված/ նմանատիպ՝ դատահեգաբանական փորձաքննությունների եզրակացությունները, իրավակիրառ պրակտիկայում, այդ թվում նաև դատարանի համար ունեն առավելապես խորհրդատվական բնույթ և դրանք չեն կարող դիտարկվել որպես պարտադիր իրավական նշանակություն ունեցող փաստեր կամ ապացույցի տեսակներ։ Հետևաբար, դատարանը նշված եզրակացությունը պետք է դիտարկի գործով ձեռք բերված մյուս ապացույցների համատեքստում՝ հիմնվելով անձի՝ ֆիզիոլոգիական աֆեկտի վիճակում գտնվելու իրական կամ ենթադրյալ փաստերի գնահատման վրա՝ կապված նրա կողմից դեպքին նախորդող, դեպքի և դրան հաջորդող պահերին դրսևորած վարքագծի հետ։ Ավելին, գործի քննությամբ, մասնավորապես, նշանակված երկու դատահոգեբանական փորձաքննությունների եզրակացությամբ հաստատվեց, որ ընտրված և կիրառված մեթոդիկան եղել է ճիշտ։ Այդուամենայնիվ, փորձագետները հանգել են տարբեր հետևությունների՝ մի դեպքում ամբաստանյալի արարքը չդիտելով հոգեկան խիստ հուզմունքի տիրույթում կատարված, մյուս դեքպում՝ հակառակը։ Ստացվում է, որ բացի ընդունված մեթոդիկաների միանման կիրառմանը, ի վերջո, անձի մոտ հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակի առկայության գնահատումը կրում է խիստ սուբյեկտիվ բնույթ և այն չի որոշովում հստակ չափանիշներով, ինչպես օրինակ փորձաքննության մեթոդիկան ընտրելու պարագայում։ Հետևաբար, դատարանը գտնում է, որ որպես վարույթն իրականացնող մարմին, իրավասու է գործի փաստերի, հանգամանքների և դրանց վերաբերյալ ձեռք բերված ապացույցների համադրմամբ ու գնահատմամբ ինքնուրույն որոշել այդպիսի իրավիճակի՝ ֆիզիոլոգիական աֆեկտի, առկայության կամ բացակայության հարցը։
Այլ խոսքով, հանկարծակի հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակը ոչ թե հոգեկան հիվանդության արդյունք է, այլ որոշակի հանգամանքների հետևանքով առաջացող հոգեպես առողջ մարդու հատուկ հոգեվիճակ։ Դա նշանակում է, որ այդպիսի վիճակում տեղի ունեցած մարմնական վնասվածքներ հասնելու վերաբերյալ գործերով պետք է նշանակել դատահոգեբանական և ոչ թե դատահոգեբուժական փորձաքննություն։ Հետազոտության առարկան առաջին դեպքում հոգեպես առողջ մարդու հոգեբանությունն է, երկրորդ դեպքում՝ հոգեկան հիվանդությունը։ Պետք է, սակայն, նկատի ունենալ, որ փորձագետ հոգեբանի գիտական հնարավորությունները սահմանափակ են։ Հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակ եղել է, թե՝ ոչ, հոգեբանն, իհարկե, կարող է սկզբունքորեն միշտ ճիշտ պատասխանել, մանավանդ որ ապրած ամեն մի խիստ հուզմունքի վիճակ բավականաչափ երկար ժամանակ հետք է թողնում, օրգանիզմում տեղի են ունենում մի շարք ֆունկցիոնալ տեղաշարժեր, որոնց մեծ մասը դուրս է գալիս գիտակցության հսկողությունից։ Դա արտահայտվում է բիոքիմիական, ֆիզիոլոգիական և հոգեբանական կարգի փոփոխություններով։ Բայց այս ամենով հանդերձ՝ փորձագետ հոգեբանը չի կարող որոշել, թե հոգեկան խիստ հուզմունքը եղել է հանկարծակի, թե ոչ։ Հետևաբար, հոգեկան խիստ հուզմունքի ծագման հանկարծակիության հարցը յուրաքանչյուր կոնկրետ դեպքում որոշվում է վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից՝ գործի բոլոր հանգամանքների համակցությունից ելնելով։
Ընդհանրապես անձի մոտ առաջացող հոգեկան խիստ հուզմունքը /ֆիզիոլոգիական աֆեկտը/ ունի իր դրսևորման ձևերը, ընթացքը, տևողությունն ու ավարտը։
Անձի կողմից կատարված հանորերն վտանգավոր արարքը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 114-րդ հոդվածով որակելու համար բավարար չէ, որպեսզի միայն հղում կատարվի տուժողների կողմից դրսևորած հակաօրինական կամ հակաբարոյական վարքագծի վրա, այլ անհրաժեշտ է պարզել, թե դրա արդյունքում կամ դրա հետ կապված հանցավորն, իրականում, աֆեկտի վիճակում գտնվել է, թե ոչ։ Դատարաններն ինքնուրույն կարող են գնահատել և պարզել, թե անձը հանցանքը կատարելու պահին գտնվել է արդյոք ֆիզիոլոգիական աֆեկտի վիճակում, թե, ոչ, ինչպես նաև գնահատել, հանցավորի հոգեվիճակը հանցանքը կատարելու ժամանակ։ Բարդ իրավիճակներում դատարանը կարող է նշանակել համապատասխան փորձաքննությունը, սակայն գնահատելով փորձաքննության եզրակացությունը, դատարանը կարող է նաև չհամաձայնվել դրա հետ։
Քննարկող արարքի մեղմացնող որակյալ հատկանիշը կարող է առկա լինել միայն այն դեպքում, երբ հանցավորի մոտ հոգեկան խիստ հուզմունքն առաջացել է հանկարծակի, իսկ դրան անմիջապես հաջորդել է հակաիրավական արարքը։ Եթե արարքի պատճառ հանդիսացող, տուժողների կողմից դրսևորած վարքագծի և նրանց պատճառված վնասի միջև անցել է որոշակի ժամանակահատված, որի ընթացքում հանցավորը ժամանակ է ունենում մտածելու և քայլեր ձեռնարկելու քրեորեն պատժելի արարքն իրականացնելու համար, ապա տվյալ դեպքում արարքը չի կարող որակվել հիշյալ հանցակազմով։
Ֆիզիոլոգիական աֆեկտ ասելով հասկացվում է արտաքին միջավայրի ազդեցության տակ ուժեղ ցնցումից առաջացած և բուռն կերպով ընթացքող կարճատև հույզը։ Ֆիզիոլոգիական աֆեկտի դեպքում անձի մոտ ոչ թե վերանում, այլ զգալիորեն թուլանում է սեփական վարքագծի նկատմամբ ինքնահսկողությունը և ներքին արգելակման կարողությունը։ Այդպիսի հոգեկան լարված վիճակը մարդուն հանում է ներքին հավասարակշռությունից և զգալիորեն թուլացնում է իր գործողությունները ղեկավարելու նրա հնարավորությունը, կոնկրետ իրավիճակում ճիշտ կողմնորոշվելու ունակությունը, կոնֆլիկտային իրավիճակի լուծման լավագույն տարբերակի ընտրությունը։
Կախված անձի անհատական հոգեբանական առանձնահատկություններից, մարդու մոտ առաջացած բուռն, համեմատաբար կարճատև հուզական վիճակը՝ ցասումը, սարսափը, հուսահատությունը, վախը, ատելությունը և այլն, դրսևորվում Է հիմնականում ծայրահեղ գրգռվածությամբ՝ բղավոցներով, անկանոն շարժումներով, անկապ խոսքերով և այլն։ Սակայն, նույն սարսափի, հուսահատության, վախի, ատելության որոշ դեպքերում աֆեկտը կարող է դրսևորվել նաև միանգամայն հակառակ կերպ՝ անձը գունատվում է, «քարանում», կորցնում խոսելու կարողությունը, շարժվելու ունակությունը։
Հոգեկան խիստ հուզմունքի ծագման հանկարծակիությունը կայանում է նրա անմիջապես, անհապաղ, անսպասելի ծագման մեջ՝ որպես տուժողի հակաիրավական կամ հակաբարոյական վարքագծի պատասխան արձագանք, գործնականում ակնթարթային պատասխան։ Հոգեկան խիստ հուզմունքի ծագման հանկարծակիությունը հանցավորի և շրջապատի համար լինում է անսպասելի, չնախատեսված և չնախապատրաստված։
Արարքն աֆեկտի վիճակում մարմնական վնասվածք հասցնելու մեղադրանքով որակելու համար անհրաժեշտ է, որ տուժողի հակաիրավական կամ հակաբարոյական գործողությունները, դրանց արդյունքում աֆեկտի ծագումը, այդ վիճակում տուժողին մարմնական վնասվածք հասցնելու դիտավորության ծագումը և այն անհապաղ իրագործելը հաջորդեն միմյանց որպես հոգեբանական մեկ ամբողջական պրոցեսի հաջորդական գործողությունների համակցություն։
Այն դեպքերում, երբ մարմնական վնասվածք հասցնելու դիտավորությունը ծագել է հանկարծակի, սակայն իրականացվել է ոչ անմիջապես, այլ որոշ ժամանակ անց, որի ընթացքում անձն ունեցել է մտածելու, խորհելու, մարմնական վնասվածք հասցնելու կատարմանը նախապատրաստվելու իրական հնարավորություն, արարքը չի կարող որակվել որպես հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակում պատճառված մարմնական վնասվածք։ Նման դեպքերում, մարմնական վնասվածք հասցնելը կատարվում է ոչ թե բուն հոգեկան խիստ հուզմունքի ժամանակ, այլ դրան հաջորդող սովորական հուզմունքի վիճակում։
Ինչպես նշվեց սույն դատավճռի նկարագրական մասում, այն բանից հետո, երբ Վահան Այվազյանը, տանից լսելով իրենց շենքի բակում առաջացած բարձր խոսակցության ձայները և հասկանալով, որ դրանք իր ծնողներն են, իջել է բակ ու խառնվել իրարանցմանը, վերջինս տեսել է, որ իր հորը հարվածում են, ավելին, նրան գետնին գցելով շարունակում են հարվածներ հասցնել /ըստ ամբաստանյալի ցուցմունքի/։ Միջադեպը, փաստորեն տևել է որոշակի ժամանակահատված, որից հետո այն փոքր-ինչ հանդարտվել է, իսկ տուժող Մանուկյանը, ըստ ամբաստանյալի և նրա ծնողների ցուցմունքի, ամբաստանյալին հորդորել է ծնողներին տանել տուն ու նորից իջնել բակ, խնդիրը պարզաբանելու համար։ Նույն տուժողի ցուցմունքի համաձայն՝ «… Դրանից հետո Վ.Այվազյանն իրենց ասել է՝ «սպասեք, բարձրանում եմ վերև ու իջնեմ», ապա, նրա հայրը նստել է ավտոմեքենան, իսկ Վահան Այվազյանն օգնել է նրան կատարել հետադարձ, կայանել ավտոմեքենան և նրանք գնացել են իրենց մուտքի մոտ ու բարձրացել տուն։ Այն պահին, երբ շենքի ցայտաղբյուրի մոտ լվանում էր արմունկը, քանի որ միջադեպի հետևանքով վնասել էր այն, նկատել է, որ մուտքից դուրս է եկել Վահանը։ Վերջինս առաջարկել է իրենց զրուցելու նպատակով գնալ շենքի դիմաց գտնվող ավտոտնակների մոտ, ուստի ինքն ու ընկերն առաջացել են դեպի ավտոտնակները»։
Նշված փաստերն անհերքելիորեն վկայում են այն մասին, որ տեղի ունեցած ծեծկռտուքից հետո, մինչև ամբաստանյալի ներքև իջնելն անցել է որոշակի՝ բավար ժամանակահատված, ինչն ինքնին կասկածի տակ է դնում ամբաստանյալի մոտ հոգեկան խիստ հուզմունքի առաջացման ու դրա արդյունքում կատարած արարքի հնարավորությունը, առավել ևս այն դեպքում, երբ ամբաստանյալը հստակ հորդորել է տուժողներին սպասել, որպեսզի բարձրանա վերև և իջնի։ Ավելին, մինչը վերև բարձրանալը, դրան նախորդել է ամբաստանյալի կողմից իրականացված որոշակի գործողություններ՝ մասնավորապես հորն օգնելը մեքենան բակում կայանելու առումով։ Հիշյալ փաստը ևս կասկածի տակ է դնում ինչպես ամբաստանյալի մոտ հոգեկան հուզմունքի հանկարծակի առաջացման, այնպես էլ նրա հոր այնպիսի ծանր վիճակում գտնվելու փաստը, որից, ինչպես նաև հորը ֆիզիկապես կորցնելու մտայնությունից վախեցած, առաջացել է այն ֆիզիոլոգիական աֆեկտը, ինչը որ նշված է փորձագիտական վերջին եզրակացությունում։ Եթե ասվածին հավելենք նաև այն, որ արդեն այն բանից հետո, երբ ամբաստանյալը մարմնական վնասվածքներ է հասցրել տուժողներին, ասելով՝ «ներվերս կերար, …մեռի», իսկ դրանից հետո այդտեղ եկած հորն էլ ասել, թե ՝ «պապ խփել եմ սրանց, թռանք», ապա դատարանը միանշանակ բացառում է ամբաստանյալի մոտ հոգեկան խիստ հուզմունքի առաջացման հանգամանքն ու դրա պայմաններում տուժողներին մարմնական վնասվածքներ պատճառելու իրողոթյունը, քանի որ այդ վիճակում գտնվող անձը չէր կարող հստակ որոշել իր գործողությունների հաջորդականությունը, ցուցումներ տալ անձանց կատարելու որոշակի գործողություներ՝ սպասել իրեն, նրանց ուղղորդել դեպի շենքի հարակից տարածքում գտնվող ավտոտնակները, իսկ վերջում՝ մարմնական վնասվածքներ հասցնելուց հետո հորդորել հորը փախնել այդտեղից։ Հարկ է նկատի ունենալ, որ ըստ ամբաստանյալի հոր կողմից տրված ցուցմունքի՝ շենքի հարակից հատվածում Վահանին տեսնելուց հետո վերջինս իրեն ասել է, որպեսզի ինքը գնա տուն։ Արարք, որը ևս խոսում է ամբաստանյալի հստակ, որոշակիացված գիտակցության և նրա կողմից իրականացված գործողություների ընթացքում սթափ դատողությունների մասին։ Այստեղ հարկ է նկատի ունենալ նաև գործի համար կարևոր նշանակություն ունեցող այն հանգամանքը, որ տեղի ունեցած բուն միջադեպի՝ ամբաստանյալի հոր և տուժողների միջև առաջացած ծեծկռտուքի, ինչպես նաև դրանից հետո մինչև վերև բարձրանալն ու իջնելը որևէ մեկն ամբաստանյալի ձեռքում ծակող, կտրող կամ նմանատիպ այլ առարկա չի տեսել։ Մինչդեռ, արդեն տանից իջնելուց հետո, շենքին հարակից հատվածում տեղի ունեցածի ժամանակ՝ տուժողն ամբաստանյալի մոտ նկատել է դանակին նմանվող իր, ինչն ակնհայտ է, որ վերջինս վերցրել է վիճաբանությունն ավարտվելուց հետո, մինչև երկրորդ անգամ տուժողներին հանդիպելը։ Հետևաբար, ամբաստանյալը հոր մեքենան կայանելուց հետո նրա և մոր հետ իրենց տուն բարձրանալուց հետո որոշակի ժամանակահատվածում ունեցել է իրական հնարավորություն վնասվածք հասցնելու կատարմանը նախապատրաստվելու համար, ինչը և արել է։ Այս հանգամանքը ևս բնորոշ չէ հուզական այնպիսի լարվածության աստիճանին, որը կարող էր առաջ բերել ֆիզիոլոգիական աֆեկտ կամ հոգեկան խիստ հուզմունք։
Դրանից զատ, արարքը վիճարկվող քրեաիրավական նորմով որակելու համար, ինչպես արդեն նշվեց վերևում, կարևոր է հաստատված համարել, որ տուժողների դրսևորած վարքագիծը եղել է այնպիսի արտառոց, որ այն կարող էր առաջացնել հանցավորի անհամաչափ զայրույթն ու ատելությունը և հիմք հանդիսանալ հանկարծակի հոգեկան խիստ հուզմունքի համար։ Քննվող քրեական գործով սակայն, այդպիսի օբյեկտիվ և արժանահավատ տվյալներ ձեռք չեն բերվել, որոնց մասին դատարանն անդրադարձել է վերևում։ Դատարանը հիշյալ եզրահանգմանը գալիս կարևորում է գործով հաստատված այն փաստը, որ ստեղծված իրավիճակից ելնելով, միջադեպի ժամանակ տուժողները հայցել են նաև ամբաստանյալի մոր՝ Ռուզաննա Աթոյանի, ներողամտությունը, ինչը հաստատվել է, ոչ միայն վերջիններիս այլ հենց ամբաստանյալի հոր՝ Արթուր Այվազյանի, կողմից դատարանում տրված ցուցմունքով այն մասին, որ՝ «… Հետագայում, տեղի ունեցած խոսակցություններից մեկի ժամանակ կինն իրեն ասել է, որ դեպքի ժամանակ Ս.Մանուկյանը նրանից ներողություն է խնդրել…»։ Ճիշտ է Ռուզաննա Աթոյանն իր ցուցմունքներում հերքել է իրենից ներողություն խնդրելու փաստը, սակայն, հաշվի առնելով ինչպես տուժողների այդ մասին մշտապես հայտնելու հանգամանքը, այնպես էլ` Ա.Այվազյանի ցուցմունքը, դատարանը արժանահավատ է համարում այն, որ իրականում տուժողները հայցել են նաև ամբաստանյալի մոր՝ Ռուզաննա Աթոյանի, ներողամտությունը, ինչը վկայում է այն մասին, որ տուժողների դրսևորած վարքագիծը չի եղել այն աստիճանի բացառիկ կամ անտանելի, որ հիմք կամ պատճառ հանդիսանար, որպեսզի ամբաստանյալի մոտ առաջանար այդպիսի հնարավոր հուզմունք։
Եթե ասվածը համադրենք նաև վերևում մեջբերված փորձագիտական այն մտքի հետ, որ փորձաքննվողի մոտ առկա են հետևյալ անհատական հոգեբանական առանձնահատկությունները, որոնք հետազոտվող իրադրությունում կարող էին էականորեն ազդել ամբաստանյալ Վ.Այվազյանի վարքի վրա. հուզական լարվածության դեպքում հակվածություն դեզադապտիվ վարքի, պաշտպանական բնույթի ագրեսիվություն - հակված է կոնֆլիկտի շրջապատող մարդկանց հետ աշխատանքային և ընտանեկան հարցերում, զգայունակ է իրեն ուղղված նկատողություններին, բնորոշ է նաև մտքերի, հիշողությունների, ցանկությունների, վախերի պարբերաբար կրկնություններ, որոնք առաջանում են կամքից անկախ, ընդ որում աֆեկտիվ վիճակը եղել է ոչ թե ատիպիկ, այլ ընթացել է սովորականի պես, ապա նշվածը ևս վկայում է այն մասին, որ տուժողների գործողությունները ամբաստանյալի կողմից կարող էին ընկալվել ոչ ադեկվատ, ինչը չէր կարող սակայն հանկարծական հոգեկան խիստ հուզմունքի առիթ հանդիսանալ, ինչից ելնելով դատարանը փաստում է, որ ամբաստանյալն իրեն մեղսագրված հանցանքը կատարել է վրեժի շարժառիթներից ելնելով։
Այսպիսով, վերը շարադրված հիմնավորումներով, դատարանն արձանագրում է, որ Վահան Արթուրի Այվազյանը կատարել է հանցավոր արարքներ` նախատեսված՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 1-ին մասով, որոնց համար նա ենթակա է պատիժների։
Պատիժներ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում ինչպես ամբաստանյալի կողմից կատարված հանցագործությունների բնույթն ու դրանց հասարակական վտանգավորության աստիճանը, այնպես էլ նրա անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։
Որպես Վահան Արթուրի Այվազյանի անձը դրականորեն բնութագրող հանգամանքներ` դատարանը հաշվի է առնում այն, որ նա ՀՀ Ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի հաշվառումներով չի անցնում, նախկինում դատված կամ որևէ այլ կերպ արատավորված չի եղել։
/տես` դատական նիստի արձանագրությունը
և քրեական գործի նյութերը/
Բացի այդ, դատարանը որպես Վահան Արթուրի Այվազյանի անձը դրականորեն բնութագրող հանգամանքներ է դիտում այն, որ վերջինս Երևանի պետական համալսարանի Արևելագիտության ֆակուլտետի դեկանի և իրանագիտության ամբիոնի վարիչի, Երևանի կենտրոն վարչական շրջանի «Կենտրոն 1» համատիրության նախագահի կողմից բնութագրվում է դրականորեն։ Վերջինս, ինչպես հիշյալ մարմինների, այնպես էլ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության ՊԲ 42009 զորամասի հրամանատարի կողմից պարգևատրվել է պատվոգրերով։
/տես` դատական նիստի արձանագրությունը
և քրեական գործի նյութերը/
Դատարանը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` որպես ամբաստանյալ Վահան Արթուրի Այվազյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտում հանցագործությունը կատարելուց հետո ՀՀ հատուկ քննչական ծառայություն ինքնակամ ներկայանալը։
Դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալ Վահան Արթուրի Այվազյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ գործում առկա չեն։
Ելնելով գործի հանգամանքներից, հիմք ընդունելով ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին կետի դրույթը, համաձայն որի` «Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատաuխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար», ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ կետի դրույթը, համաձայն որի` «Պատժի նպատակն է վերականգնել uոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպեu նաև կանխել հանցագործությունները» և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 2-րդ մասը` համաձայն որի` «Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով», դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Վահան Արթուրի Այվազյանի կողմից կատարված արարքների համար նրա նկատմամբ պետք է պատիժներ նշանակվեն ազատարկման ձևով, որպիսի պատիժները նա պետք է կրի։
Անդրադառնալով ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակվելիք պատժատեսակի և պատժաչափերի ընտրության հարցին, դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
ինչպես նշվեց վերևում, դատարանն անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս պետք է ղեկավարվի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածների պահանջներով` հաշվի առնելով ինչպես օրենսդրական, այնպես էլ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի կողմից ձևավորված նախադեպային մի շարք մոտեցումներ։
Մասնավորապես, իր ՎԲ-142/07, ՎԲ-50/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-201/07, ԱՎԴ2/0059/01/08 որոշումներում քննարկվող հարցի առումով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է ներքոհիշյալ իրավական դիրքորոշումները.
«ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածն ամրագրել է արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքը։ Պատիժ նշանակելիս արդարության սկզբունքը դրսևորվում է օրենքով նախատեսված մի շարք պահանջներով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով նույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն՝ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժն արդարացի է, եթե համապատասխանում է հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը անհրաժեշտ և բավարար է անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար։
Միևնույն ժամանակ, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվող պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները։
Պատիժ նշանակելիս հանցավորի նկատմամբ անհատական մոտեցումն անհրաժեշտ է, որպեսզի դատարանը պատժի տեսակն ու չափը ընտրելիս համոզվի, որ դրանով կհասնի պատժի վերը նշված նպատակներին, որոնք փոխկապակցված և փոխհամաձայնեցված են (մեկ նպատակը ենթադրում է մյուսները և յուրաքանչյուրի ինքնուրույն իրականացումն օժանդակում է մյուսներին)։ Այսինքն՝ պատժի նպատակներին հասնելու երաշխիք է հանցագործություն կատարած անձի նկատմամբ արդարացի, արարքի ծանրությանը և հասարակական վտանգավորությանը համապատասխան պատիժ նշանակելը։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները, որոշիչ հանգամանքներ են պատժի տեսակը և չափը որոշելու հարցում։
Այլ կերպ` դատարանը պետք է բացահայտի կատարված կոնկրետ հանցանքի առանձնահատուկ հատկանիշները, որոնք կարող են ազդել հանրության համար վտանգավորության աստիճանի վրա (հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, վնասի չափը և այլն)։
Պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում ինչպես ամբաստանյալի կողմից կատարած հանցագործությունների բնույթն ու դրանց հասարակական վտանգավորության աստիճանը, այնպես էլ նրա անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։
ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«1. Դիտավորությամբ մեկ ուրիշին մարմնական վնասվածք պատճառելը կամ առողջությանն այլ ծանր վնաս պատճառելը, որը վտանգավոր է կյանքի համար կամ առաջացրել է տեսողության, խոսքի, լսողության կամ որևէ օրգանի կամ օրգանի ֆունկցիայի կորուստ կամ արտահայտվել է դեմքի անջնջելի այլանդակմամբ, ինչպես նաև կյանքի համար վտանգավոր այլ վնաս է պատճառել առողջությանը կամ առաջացրել է դրա քայքայում՝ զուգորդված ընդհանուր աշխատունակության ոչ պակաս, քան մեկ երրորդի կայուն կորստով կամ հանցավորի համար ակնհայտ մասնագիտական աշխատունակության լրիվ կորստով կամ առաջացրել է հղիության ընդհատում, հոգեկան հիվանդություն, թմրամոլությամբ կամ թունամոլությամբ հիվանդացում՝
պատժվում է ազատազրկմամբ՝ երեքից յոթ տարի ժամկետով»։
ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 113րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«1. Դիտավորությամբ մեկ ուրիշին մարմնական վնասվածք կամ առողջությանը որևէ այլ վնաս պատճառելը, որը վտանգավոր չէ կյանքի համար և չի առաջացրել սույն օրենսգրքի 112-րդ հոդվածով նախատեսված հետևանքներ, բայց առաջացրել է առողջության տևական քայքայում կամ ընդհանուր աշխատունակության մեկ երրորդից պակաս զգալի կայուն կորուստ՝
պատժվում է կալանքով՝ մեկից երեք ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով»։
Սույն գործով պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում ինչպես ամբաստանյալի կողմից կատարած հանցագործությունների բնույթն ու դրանց հասարակական վտանգավորության աստիճանը, այնպես էլ նրա անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։
Դատարանն ընդգծում է, որ թեև գործում առկա են ամբաստանյալի անձը դրականորեն բնութագրող, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ, որոնց կողքին բացակայում են նրա պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքները, սակայն նրա կողմից կատարած հանցանքների եղանակները, իրագործման աստիճանն ու տուժողներին պատճառված մարմնական վնասվածքների տեղակայումներն այնչափ վտանգավոր են, որ գալիս է այն եզրահանգման, որ օրենքվ նախատեսված պատիժների ու դրանց համակցության համեմատաբար խիստ պատժաչափի նշանակման պայմաններում միայն կարող են ապահովվել ՀՀ քրեական օրենսգրիք 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված պատժի օրենսդրական նպատակները։
Նման պայմաններում, անդրադառնալով Վահան Արթուրի Այվազյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի՝ կալանավորման հարցին, դատարանը գտնում է, որ այն պետք է թողնել անփոփոխ՝ մինչև դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելը, իսկ նշանակված պատժի կրման սկիզբը պետք է հաշվել 2015թ.-ի հոկտեմբերի 27-ից։
Դատարանը գտնում է, որ Վահան Արթուրի Այվազյանից հօգուտ ՀՀ պետական բյուջեի պետք է բռնագանձել 232.074 /երկու հարյուր երեսուներկու հազար յոթանասունչորս/ ՀՀ դրամ՝ որպես դատական ծախսեր։
Միաժամանակ, լուծելով իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցը և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ հոդվածով` դատարանը գտնում է, որ քրեական գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ տուժող Սուրեն Մանուկյանի ակնոցը, վերջինիս, ինչպես նաև տուժող Էդգար Սարգսյանի հագուստները պետք է ոչնչացնել։
4. Եզրափակիչ մաս
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ Քրեական դատավարաության օրենսգրքի 357-359, 360, 365, 369-373-րդ հոդվածներով, դատարանը
Վ Ճ Ռ Ե Ց
Վահան Արթուրի Այվազյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 113-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործությունների կատարման մեջ։
ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով Վահան Արթուրի Այվազյանի նկատմամբ պատիժ նշանակել՝ ազատազրկում` 4 /չորս/ տարի 6 /վեց/ ամիս ժամկետով։ ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 1-ին մասով` պատիժ նշանակել ազատազրկում` 1 /մեկ/ տարի ժամկետով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի կարգով, հանցանքների համակցությամբ՝ նշանակված պատիժները մասնակիորեն գումարելու միջոցով՝ Վահան Արթուրի Այվազյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ նշանակել ազատազրկում` 5 /հինգ/ տարի ժամկետով։
Վահան Արթուրի Այվազյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ կալանավորումը, թողնել անփոփոխ մինչև դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելը, նշանակված պատժի կրման սկիզբը հաշվել 2015թ. հոկտեմբերի 27-ից։
Վահան Արթուրի Այվազյանից հօգուտ ՀՀ պետական բյուջեի բռնագանձել 232.074 /երկու հարյուր երեսուներկու հազար յոթանասունչորս/ ՀՀ դրամ՝ որպես դատական ծախսեր։
Քրեական գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ տուժող Սուրեն Մանուկյանի ակնոցը, վերջինիս, ինչպես նաև տուժող Էդգար Սարգսյանի հագուստները՝ ոչնչացնել։
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարան հրապարակվելու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում։
Դ Ա Տ Ա Վ Ո Ր Մ.Մ Ա Կ Յ Ա Ն
ԵԿԴ/0036/01/16
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔԻ ԿԵՆՏՐՈՆ ԵՎ ՆՈՐՔ-ՄԱՐԱՇ ՎԱՐՉԱԿԱՆ ՇՐՋԱՆՆԵՐԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
,,08,, հունիսի 2017թ. ք.Երևան
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանը
այսուհետև` դատարան/
Նախագահությամբ դատավոր Մ. Մակյանի
Քարտուղարությամբ Թ. Խաչատրյանի
Մասնակցությամբ՝
Մեղադրող Վ. Դոլմազյանի
Տուժող Ս. Մանուկյանի
Պաշտպաններ Ռ. Հակոբյանի
Ա. Կարապետյանի
դռնբաց դատական նիստերում, քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի`
Վահան Արթուրի Այվազյանի` ծնված 26.07.1994թ.-ին
Երևան քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի,
միջնակարգ կրթությամբ, ամուրի, չի աշխատում,
նախկինում չդատված, հաշվառված է՝ ք.Երևան,
Արշակունյաց պողոտա 6-րդ շենքի 12-րդ բնակարանում
մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի
1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի
1-ին մասով, որպես խափանման միջոց է ընտրված
կալանավորումը։
1.Գործի դատավարական նախապատմությունը
Ըստ ՀՀ գլխավոր դատախազության կողմից դատարան ուղարկված քրեական գործի նյութերի և մեղադրական եզրակացության՝
«Վահան Արթուրի Այվազյանը մեղադրվում է այն բանում, որ նա, դիտավորությամբ Սուրեն Մանուկյանի և Էդգար Սարգսյանի առողջությանը համապատասխանաբար պատճառել է ծանր և միջին ծանրության վնաս։
Այսպես.
2015թ. հուլիսի 18-ին, ժամը 01։00-ի սահմաններում Երևան քաղաքի Արշակունյաց պողոտայի 6-րդ շենքի դիմացի հատվածում գտնվող ավտոտնակների մոտ ավտոմեքենայի կայանման հարցի շուրջ ծագած վիճաբանության ընթացքում Վահան Այվազյանն իր մոտ գտնված ծակող-կտրող շեղբ ունեցող առարկայով /հավանաբար դանակով/ դիտավորությամբ հարվածներ է հասցրել նույն շենքի բնակիչ Սուրեն Մանուկի Մանուկյանին և վերջինիս ընկերոջը` Էդգար Հակոբի Սարգսյանին` Սուրեն Մանուկյանի առողջությանը պատճառելով ձախ բազկի շրջանի կտրված, եռագլուխ մկանի վնասումով կտրված-ծակված վերքերի, արտաքին և ներքին արյունահոսությամբ զուգորդված` կրծքավանդակի և որովայնի համակցված հետորովայնամզային տարածության արյունահավաքով, ստոծանու ձախ գմբեթի, հաստ աղու, փայծաղային անկյան` աղու լուսանցք թափանցումով` թափանցող ծակված-կտրված կյանքին վտանգ սպառնացող վերքերի ձևով ծանր, իսկ Էդգար Սարգսյանի առողջությանը` կողոսկրի և որովայնի հետին պատի մկանների վնասումով` կրծքավանդակի աջ կեսի ծակած-կտրված, չթափանցող վերքերի ձևով միջին ծանրության վնաս»։
Դեպքի առթիվ ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի կողմից 2015 թվականի հուլիսի 18-ին հարուցվել է թիվ 15129115 քրեական գործը։
2015 թվականի հուլիսի 21-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի կողմից կայացվել է որոշում` Վահան Արթուրի Այվազյանին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով։ Նույն օրը որոշում է կայացվել՝ մեղադրյալի նկատմամբ հետախուզում հայտարարելու մասին։
2015 թվականի հուլիսի 22-ին Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի կողմից կայացվել է որոշում՝ Վահան Արթուրի Այվազյանի նկատմամբ կալանավորումը որպես խափանման միջոց կիրառելու մասին։
27.10.2015թ-ին Վահան Արթուրի Այվազյանը ինքնակամ ներկայացել է ՀՀ հատուկ քննչական ծառայություն։
28.10.2015թ.-ին Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի կողմից կայացվել է որոշում՝ մեղադրյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանավորումը վերահաստատելու միջնորդությունը քննության առնելու մասին, համաձայն որի՝ Վահան Արթուրի Այվազյանի նկատմամբ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 22.07.2015թ.-ի որոշմամբ 2 /երկու/ ամիս ժամկետով որպես խափանման միջոց կիրառված կալանավորումը վերահաստատվել է։
12.02.2016թ.-ին ՀՀ հատուկ քննչական ծառայության կողմից կայացվել է որոշում` Վահան Արթուրի Այվազյանին առաջադրված մեղադրանքի ծավալը փոփոխելու մասին և նրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 1-ին մասով։
2. Ապացույցների հետազոտում և գնահատում
Տուժող Սուրեն Մանուկյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ աշխատում է ՀՀ ՔԿ Երևան քաղաքի ՔՎ Էրեբունի և Նուբարաշեն վարչական շրջանների քննչական բաժնում՝ որպես ավագ քննիչ։ Ճանաչում է ամբաստանյալ Վահան Այվազյանին, վերջինս հանդիսանում է իր հարևանը։
2015թ.-ի հուլիսի 17-ի երեկոյան ժամին հանդիպել է ընկերոջը՝ Էդգար Սարգսյանին, զբոսնել են և միասին գնացել «Առագաստ» կոչվող սրճարան, որտեղ գտնվել են մոտ մեկ ժամ, սակայն ալկոհոլային խմիչք այդ ընթացքում չեն օգտագործել։ Այնուհետև, վերջինիս կողմից վարվող ավտոմեքենայով վերադարձել են իրենց շենքի բակ։ Արդեն շենքի բակում նկատել է, որ Վ.Այվազյանի հայրը՝ Արթուր Այվազյանը, նրան պատկանող ավտոմեքենայով շենքի 5-րդ և 6-րդ մուտքերի մեջտեղի հատվածում փորձում է հետընթաց կատարել, սակայն չկարողանալով իրականացնել այն, բարձրանում է եզրաքարերի վրա։ Տեսնելով, որ Արթուր Այվազյանը հետընթաց կատարելով ցանկանում է կայանել ավտոմեքենան, ընկերոջը խնդրել է դանդաղեցնել ավտոմեքենայի ընթացքը։ Էդ.Սարգսյանն ավտոմեքենան անվտանգ կերպով, Ա.Այվազյանի մեքենայի կողքի հատվածով վարել է և կանգնել իրենց մուտքի դիմաց, որից հետո ինքը դուրս է եկել ավտոմեքենայից, որպեսզի բարձրանա տուն։ Երբ գտնվել է մուտքի դիմաց նկատել է, որ Էդ.Սարգսյանին է մոտեցել Վ.Այվազյանի հայրը, ավելին, նրանց միջև լեզվակռիվ է սկսվել։ Տեսնելով այդ ամենը, անմիջապես մոտեցել է նրանց, հարցրել, թե ինչ է պատահել և որն է նման խոսակցության պատճառը։ Արթուր Այվազյանը խոսել է փոքր-ինչ բորբոքված, ագրեսիվ տոնայնությամբ, ասելով՝ «մեքենան կջարդեմ այստեղ կանգնեցնելու համար, դուք ով եք, որ այստեղ ավտո եք կանգնեցնում, չեք տեսնում ես հետադարձ եմ անում»։ Լսելով այդ ամենը, նորմալ կերպով վերջինիս պարզաբանել է, որ հանդիսանում է տվյալ շենքի բնակիչ, ավելին, ճանաչում է նրան, տեղյակ է, որ զբաղվում է փաստաբանական գործունեութամբ, սակայն, Արթուր Այվազյանը պատասխանել է, որ չի ճանաչում իրեն և շարունակել է պնդել, որ ավտոմեքենան ջարդելու է։ Դրանից 5-10 րոպե անց իրենց է մոտեցել Վահան Այվազյանը և հարցրել, թե ինչ է պատահել։ Ինքը պատասխանել է, որ նրա հայրը փոքր-ինչ բորբոքվել է, որի ընթացքում Արթուր Այվազյանը հրել է իր ուսից, շարունակելով գոռգոռալ։ Այն պահին, երբ փորձել է հանգստացնել նրան, Վահան Այվազյանը բռունցքով հարվածել է իրեն, որի հետևանքով օպտիկական ակնոցը վայր է ընկել և կոտրվել, ապա, Արթուր Այվազյանը հրել է իրեն և ինքը ընկել է գետնին՝ վնասելով արմունկը։ Այդ ամենին միջամտել է ընկերը՝ Էդ.Սարգսյանը՝ ետ հրելով Վահան Այվազյանին։ Միջադեպի ժամանակ ավտոմեքենայից իջել և իրենց է մոտեցել Վահան Այվազյանի մայրը և ստեղծված իրավիճակի համար ինքը և ընկերը, դաստիարակությունից ելնելով, հայցել են Վահանի մայրիկի ներողամտությունը և պարզաբանել, որ որևէ մեկին հարվածելու, որևէ մեկի հետ վիճաբանելու մտադրություն չունեն։ Դրանից հետո Վ.Այվազյանն իրենց ասել է՝ «սպասեք, բարձրանում եմ վերև ու իջնեմ», ապա, նրա հայրը նստել է ավտոմեքենան, իսկ Վահան Այվազյանն օգնել է նրան կատարել հետադարձ, կայանել ավտոմեքենան և նրանք գնացել են իրենց մուտքի մոտ ու բարձրացել տուն։ Այն պահին, երբ շենքի ցայտաղբյուրի մոտ լվանում էր արմունկը, քանի որ միջադեպի հետևանքով վնասել էր այն, նկատել է, որ մուտքից դուրս է եկել Վահանը։ Վերջինս առաջարկել է իրենց զրուցելու նպատակով գնալ շենքի դիմաց գտնվող ավտոտնակների մոտ, ուստի ինքն ու ընկերն առաջացել են դեպի ավտոտնակները։ Խոսակցության ընթացքում Վահանը բավականին մոտեցել է իրեն, կանգնել դեմ առ դեմ, սակայն նրան ձեռքերով ետ է հրել, ասելով, որպեսզի մոտիկ չկանգնի, որից հետո Վահանը ցանկացել է հարձակվել իր վրա, սակայն ընկերը ետ է քաշել նրան։ Այդ ընթացքում Վ.Այվազյանը փաթաթվել է ընկերոջը և ձեռքում եղած դանակով հարվածել նրան։ Տեսնելով այդ ամենը, ինքը նույնպես մոտեցել է Վ.Այվազյանին, վերջինս մի ձեռքով բռնել է իր պարանոցից, իսկ մյուս ձեռքով դանակով հարվածել է ձախ կրծքավանդակի հատվածին, որի հետևանքով զգացել է ծակոցներ։ Հարվածելու պահին Վ.Այվազյանն իրեն ասել է՝ «ներվերս կերար, …մեռի»։ Բացի այդ, լսել է, թե ինչպես է Էդ.Սարգսյանը բղավում՝ «ինձելա խփել, Սուրո»։ Փաստորեն, Վ.Այվազյանը ձեռքում եղած գործիքով նախ հարվածել է Էդ.Սարգսյանին, որից հետո՝ իրեն։ Այդ ամենից հետո իրենց է մոտեցել Վ.Այվազյանի հայրը, վերջինս գոռալով հորն ասել է՝ «պապ խփել եմ սրանց, թռանք» ու վազելով գնացել են դեպի շենքից դուրս տանող ճանապարհը, իսկ ինքն ու ընկերը նստել են ավտոմեքենա և հեռացել հիվանդանոց։
Տուժողը հավելել է, որ մինչ միջադեպը, երբ ընկերոջ հետ գտնվել են «Առագաստ» սրճարանում, ալկոհոլային խմիչք այդ ընթացքում չեն օգտագործել։ Նկարագրելով շենքի բակը, հայտնել է, որ այն ունի 6 մուտք, բավականին նեղ է, սակայն կայանված ավտոմեքենաների կողքով հնարավոր է, որ մեկ այլ ավտոմեքենա ևս անցնի։ Ինքը բնակվում է 4-րդ շքամուտքում, իսկ ամբաստանյալը՝ 1-ին։ Միջադեպի ժամանակ ինքն ու ընկերը գտնվել են երկուսով, նրանց այլ անձինք չեն միացել։ Խոսակցության ընթացքում որևէ հայհոյանք չի հնչել, միայն ամբաստանյալի հայրը գոռգոռացել է, սպառնացել ջարդել իրենց ավտոմեքենան։
Պնդել է, որ իրեն և ընկերոջը հարվածելու պահին Վահան Այվազյանի ձեռքին տեսել է դանակ, սակայն մինչ այդ, դեպի ավտոտնակներ քայլելու ընթացքում, ուշադրություն չի դարձրել, արդյոք նրա մոտ ինչ-որ առարկա կա, թե ոչ։ Նախկինում երբեք Ա.Այվազյանին այդպիսի ագրեսիվ վիճակում չէր տեսել, ուստի ենթադրում է, որ այդ օրը նա գտնվել է ոգելից խմիչքի ազդեցության տակ։ Ինքը և ընկերը որևէ առիթ չեն ստեղծել, բարձր չեն ծիծաղել, ինչը կարող էր պատճառ դառնալ, որ Ա.Այվազյանը լեզվակռիվ սկսեր և ավտոմեքենան ջարդելու սպառնալիք հնչեցներ։ Ինքը Վահան Այվազյանին և Արթուր Այվազյանին չի հարվածել, ավելին, ինքը Ա.Այվազյանին չի հրել։ Դեպքի օրն ամբաստանյալի վարքագիծն իր մոտ տարօրինակ չի թվացել։
Դատարանում տուժող Մանուկյանը հայտարարել է, որ ամբաստանյալի նկատմամբ քաղաքացիական հայցի պահանջ չունի։
/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/
Վկա Մանուկ Մանուկյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ հանդիսանում է տուժող Սուրեն Մանուկյանի հայրը։
Դեպքի օրը գտնվել է Հայաստանի Հանրապետությունից դուրս` Հուրգադայում։ Այդ օրը առավոտյան ժամը 05։00-ին որդին պետք է գնար օդանավակայան և դիմավորեր իրեն, սակայն, քանի որ չվերթը ուշանում էր, զանգահարել է որդուն, որպեսզի տեղեկացնի այդ մասին։ Թեև զանգահարել է ինչպես իրենց տան քաղաքային, այնպես էլ` Ս.Մանուկյանի բջջային հեռախոսահամարներին, սակայն որևէ մեկն իր զանգերին չի պատասխանել։ Բացի այդ, զանգահարել է նաև իր մյուս երկու որդիներին, ոքվեր նույնպես չեն պատասխանել իր հեռախոսազանգերին, որից հետո սկսել է անհանգստանալ։ Այնուհետև, իրեն է զանգահարել անծանոթ մի անձ և հարցրել, թե Սուրենին որտեղ կարող է գտնել, որից հետո անջատել է հեռախոսը։ Այդ ամենից հետո կրկին զանգահարել է որդուն, հարցրել, թե ով է այն անձը, ով Սուրենին փնտրում է։ Այդ ընթացքում իրեն կրկին զանգահարել է տվյալ անծանոթը և հայտել, որ Սուրենի կոլեգան է, աշխատանքային ծանրաբեռնվածության պատճառով փնտրում է նրան և անհանգստանալու կարիք չկա։ Երբ առավոտյան ժամանել է ՀՀ, իրեն է դիմավորել ավագ որդին և պատմել, որ Սուրենին դանակահարել են։
Հետագայում Սուրենից տեղեկացել է, որ դեպքի օրն ամբաստանյալի հայրը հետադարձ կատարելով փորձել է ավտոմեքենան կայանել բակում, երբ այդ ժամանակ ավտոմեքենայով բակ է մտել նա, դուրս եկել և մուտքի մոտ հանդիպել է Ա.Այվազյանին, որից հետո կենցաղային հարցի շուրջ խոսակցություն է սկսվել նրանց միջև։ Բացի այդ, որդին ասել է, որ Վ.Այվազյանը հարվածել է նրան, որի հետևանքով ընկել է նրա ակնոցը և կոտրվել։ Էդ.Սարգսյանը հանդիսանում է իր որդու ընկերը։ Թեև ամբաստանյալ Վ.Այվազյանի և նրա ընտանիքի հետ իրենք մոտ հարաբերությունների մեջ չեն գտնվել, սակայն նրա հետ մշտապես հանդիպել է բակում, վերջինս ջերմորեն բարևել է իրեն։
/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/
Վկա Արթուր Այվազյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ հանդիսանում է ամբաստանյալ Վահան Այվազյանի հայրը։
2004թ.-ից ի վեր ընտանիքի հետ միասին բնակվում է Երևան քաղաքի Արշակունյանց փողոցի 6-րդ շենքի 12-րդ բնակարանում։ Շենքը գտնվում է մամուլի շենքի հարևանությամբ, ունի 6 մուտք, բավականին նեղ բակ, ինչը դժվարանցանելի է ավտոմեքենաների համար։ Դեպքի բերումով ճանաչում է տուժող Սուրեն Մանուկյանին, վերջինս հանդիսանում է իր հարևանը։
Աշխատանքի բնույթից ելնելով, կնոջ հետ միասին սովորաբար տուն են վերադառնում կեսգիշերին կամ ավելի ուշ։ Քանի որ հանդիսանում է ընկերության տնօրեն, աշխատում է ազատ գրաֆիկով, չունի աշխատանքային հստակ ժամեր։ Նկարագրելով դեպքի օրը տեղի ունեցած իրադարձությունները նշել է, որ տվյալ օրը, սովորականի նման, կնոջ հետ միասին երեկոյան ուշ ժամի վերադարձել են տուն։ Շուրջ 12 տարի անընդմեջ ավտոմեքենան բակում կայանում է շրջադարձ կատարելու միջոցով, ինչը փորձել է կատարել նաև այդ օրը։ Նկարագրելով իրենց բակ տանող ճանապարհները, հայտնել է, որ առկա է փողոցից դեպի բակ տանող 3 ճանապարհ` առաջինը դա ուղիղ ճանապարհն է, երկրորդը` ընդհանուր ձախ տանող, իսկ երրորդը` դեպի աջ ուղղությամբ։ Դեպքի օրը հետընթաց ուղղությամբ բակ մտնելու համար փորձել է ավտոմեքենայով շրջադարձ կատարել, որի պատճառով փակել է ամբողջ ճանապարհը։ Այդ ընթացքում իր ավտոմեքենայի կողքին է հայտնվել իրեն անծանոթ մի մեքենա, որի վարորդն ասել է, որ ինքն է ցանկանում բակ մտնել։ Վերջինիս պատասխանել է, որ ինքը նույնպես փորձում է մեքենայով բակ մտնել, որից հետո սկսել է հետադարձ երթևեկել։ Այդ ընթացքում լսել է մեկ այլ անձի ձայն, ինչից հասկացել է, որ տվյալ վարորդի կողքին ուղևոր է նստած։ Այնուհետև, երբ կատարել է հետադարձ, հիշյալ ավտոմեքենայի վարորդը միացրել է ավտոմեքենայի հեռահար լույսերը և սկսել է անկանոն ազդանշաններ տալ` դրանք վառել մարելու եղանակով։ Քանի որ ինքն այդ ժամանակ երթևեկել է հետընթաց և իր տեսադաշտը եղել է փակ, ուստի այդ իրավիճակում չկարողանալով կողմնորոշվել, թե որ ուղղությամբ է վարում, մի քանի անգամ բարձրացել է շենքի կողքին առկա բարձր եզրաքարերի վրա, մեքենան վարելով է ոլորաձև։ Կարծում է, որ այդ տեսարանը մեքենայի վարորդի և նրա ուղևորի համար բավականին զվարճալի է թվացել, քանի որ վերջիններս սկսել են բարձրաձայն ծիծաղել, կարելի է ասել նաև` քրքջացել։ Դրանից հետո նկատել է, որ տվյալ ավտոմեքենան շրջանցել է, անցել և կանգնել իր մեքենայի ետնամասում՝ փակելով իր ճանապարհը, իսկ ուղևորը` Ս.Մանուկյանը, և նրա ընկերը դուրս են եկել մեքենայից, կանգնել շենքի բակում` մեքենայի կողքին, և զրուցել՝ փակելով իր ճանապարհը։ Մի քանի վայրկյան անց ինքը նույնպես իջել է, մոտեցել այդ տղաներին և ասել` «ինչ եք անում տղեք, ճանապարը փակեցիք»։ Տուժող Ս.Մանուկյանը, հարցրել է` «…արա, դու ինձ չես ճանաչու՞մ», ինչին տվել է բացասական պատասխան, ասելով, որ ոչ։ Չնայած այն բանին, որ ստեղծված իրավիճակից և իր հանդեպ դրսևորած վերաբերմունքից մի փոքր շփոթվել էր, այդուամենայնիվ, հասկացել է, որ տուժող Մանուկյանը տրամադրված է ագրեսիվ։ Ավելին, այդ ժամանակ նրանք իր նկատմամբ հնչեցրել են սպառնալիքներ և հայհոյանքներ։ Դրանից հետո իրենց է մոտեցել կինը և ինքը փորձել է հանգստացնել երիտասարդներին, ովքեր սպառնում էին ջարդել իր մեքենան։ Մի պահ լսել է կնոջ ձայնը, ով ասել է, որ որդին` Վահանը, գալիս է։ Այդ պահին ականջին հասել՝ լսել է, արտահայտություն՝ «Հորդ ու մորդ վերցրու գնացեք», որը տուժող Ս.Մանուկյանն ասել է Վահանին։ Դրանից հետո այդ տղաները մի քանի անգամ ձեռքերով ու ոտքերով հարվածել են իրեն` ինչպես դեմքի, այնպես էլ մարմնի մյուս հատվածներին, ընդ որում՝ առաջինը հարվածել է Ս.Մանուկյանը և այնքան ուժգին, որ այդ հարվածի հետևանքով ինքը վայր է ընկել։ Նույնիսկ վայր ընկած վիճակում իրեն շարունակել են հարվածներ հասցնել։ Այդուամենայնիվ, ստեղծված իրավիճակում ինքը, տվյալ անձանց չի հարվածել։ Նկատել է, որ որդին այդ ժամանակ մոտենում է իրենց, բացի այդ, լսել է կնոջ ձայնը։ Չի նկատել, արդյոք որդին հարվածել է նրանց, թե ոչ, քանի որ այդ ժամանակ ընկած է եղել գետնին։ Փորձել է վեր կենալ և կնոջն ու որդուն հեռացնել դեպքի վայրից ու տանել դեպի իրենց մուտք, սակայն այդ տղաները հետապնդել են իրենց։ Երբ մտել են մուտք, կրծքավանդակի մոտ ստացած հարվածներից իրեն վատ է զգացել, մասնավորապես, դժվար է շնչել, հևել է, ուստի չի կարողացել բարձրանալ աստիճաններով։ Կինն ու որդին օգնել են իրեն բարձրանալ աստիճաններով, իսկ կինը խնդրել է որդուն, որպեսզի որևէ ուշադրություն չդարձնի այդ տղաներին, քանի որ վերջիններս պահանջել են, որպեսզի Վահանն անպայման ետ վերադառնա բակ։ Մտաբերում է, որ հասնելով 3-4 հարկ, խնդրել է կնոջը բարձրանալ տուն և բացել դուռը, քանի որ ինքն այդ ժամանակ վատ է զգացել իրեն։ Այդ ժամանակ չի տեսել Վահանի` իր ետևից տուն մտնելու պահը։ Տանը` լոգարանում գտնվելու ընթացքում, ձայն է տվել որդուն, ապա` կնոջը, սակայն վերջիններս չեն արձագանքել, ուստի մտածել է, որ որդին կրկին իջել է բակ։ Երբ ինքը ևս դուրս է եկել տանից, երկրորդ հարկի պատշգամբից լսել է կնոջ ձայնը, ով բղավել է` «Արթուր հասիր Վահանին սպանում են», որից հետո անմիջապես վազելով գնացել է այդ ձայների ուղղությամբ` շենքից մոտ 50 հետր հեռավորության վրա։ Տեսել է, որ 4 երիտասարդներ գալիս են դիմացի շենքի կողմից, իսկ որդին վազում է փողոցի կողմը, ուստի ինքը ևս վազել է այդ ուղղությամբ, բղավելով` «Վահան կանգնիր»։ Վահանը մի փոքր ետ է եկել և ասել, որպեսզի ինքը գնա տուն։ Վերադառնալով բակ, տեսել է, որ տվյալ մեքենան բակից դուրս է գալիս և հեռանում, իսկ ինքը վերադարձել է տուն։
Հիշյալ օրը Ս.Մանուկյանի հետ է գտնվել նրա մանկության մտերիմ ընկերը, ով ապրում է ՌԴ-ում, հետևաբար, կարծում է, որ նրանք այդ օրը հանդիպել են սրճարանում, որտեղ օգտագործել են ալկոհոլ։ Ավելին, դեպքի օրը նրա ծնողները գտնվել են հանրապետությունից դուրս, գտնում է, որ Ս.Մանուկյանի համար պատվի առիթ է հանդիսացել, որպեսզի որոշակի առումով իրեն ընկերոջ մոտ ճանաչել տա։
Կրկին անգամ նկարագրելով բակը, հայտնել է, որ բակի լայնությունն այնպիսին է, որ մեկ մեքենա պետք է կանգնի, որպեսզի մյուս մեքենան կարողանա անցնի։ Իր ավտոմեքենայի կայանման տեղը հիմնականում պահպանվում է և ընդհանրապես շենքի բնակիչները հիմնականում ունեն իրենց տեղերը, որտեղ կանգնեցնում են իրենց ավտոմեքենաները։
Հաջորդ օրն առավոտյան իրեն զանգահարել և հրավիրել են Կենտրոնի ոստիկանության բաժին, որտեղ խնդրել են հայտնել որդու գտնվելու վայրը, պատմել դեպքի հանգամանքները, սակայն ինքը ցույց է տվել իր մարմնական վնասվածքները, հայտնել, որ լավ չի զգում իրեն, պահանջել է տրամադրել դատաբժշկի ուղեգիր, ինչը, սակայն, չեն տրամադրել։ Այնուհետև, գնացել է Միքայելյանի անվան հիվանդանոց, անցել բուժզննում, հայտնել, որ իրեն ծեծի են ենթարկել։ Դրանից հետո գիշերը ոստիկանությունից զանգահարել են իրեն, ասել, որ բժիշկներից տեղեկացել են իր վնասվածքների մասին և կարիք կա իրենից բացատրություն վերցնելու։ Առողջական խնդիրներից ելնելով խնդրել է մի փոքր ուշ զանգահարել, սակայն հետագայում որևէ զանգ չի եղել իրավապահների կողմից։
Երբ հիվանդանոցից վերադարձել է տուն, ինտերնետային կայքեջում տեսել է Ս.Մանուկյանի լուսանկարը և հասկացել, որ նա հանդիսանում է իր հարևանը։ Շենքի մյուս հարևաններից մեկից վերցրել է նրա հոր հեռախոսահամարը, զանգահարել նրան, հասկանալու համար տեղի ունեցածը։ Դեպքի օրն ինքը ալկոհոլ չէր օգտագործել, նույնիսկ պահանջել է ստուգել իր սթափության վիճակը, ինչը չեն արել։ Բացի այդ, նախաքննության ընթացքում մի քանի անգամ պահանջել է Ս.Մանուկյանի և նրա ընկերոջ սթափության վիճակը նույնպես ստուգել, քանի որ նրանք այդ օրը գտնվել են ոչ ադեկվատ վիճակում, սակայն նախաքննական մարմինն այդ ուղղությամբ որևէ գործողություն չի կատարել։ Ինչ վերաբերում է այն հանգամանքին, թե իբր ինքը մեքենա ջարդելու սպառնալիք է հնչեցրել, հայտնել է, որ նման բան չի եղել, այդ ամենն իրականությանը չի համապատասխանում, ինքը չէր կարող իրեն թույլ տար տարիքով մի քանի անգամ իրենից փոքր անձի նկատմամբ նման սպառնալիք հնչեցնել։
Հայտնել է, որ սովորաբար որդին դանակ պահելու սովորություն չունի, նրա մոտ երբևէ նման բան չի նկատել։ Դեպքից հետո իրենց տանը որևէ դանակ, որը կարող էր լինել ինչպես խոհանոցային, այնպես էլ` հուշանվեր, չի կորել։
Հետագայում, տեղի ունեցած խոսակցություններից մեկի ժամանակ կինն իրեն ասել է, որ դեպքի ժամանակ Ս.Մանուկյանը նրանից ներողություն է խնդրել։
/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/
Վկա Ռուզաննա Աթոյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ հանդիսանում է ամբաստանյալ Վ.Այվազյանի մայրը։ Դեպքի բերումով ճանաչում է տուժող Ս.Մանուկյանին, վերջինս հանդիսանում է իր հարևանը։
2015թ.-ի հուլիսի 18-ին ժամը 00։30-ի սահմաններում ամուսնու հետ սովորականի նման աշխատանքից վերադառնալիս են եղել տուն։ Իրենց` Երևան քաղաքի Արշակունյանց փողոցի 6-րդ շենքի բակը, բավականին նեղ ու երկար է, այդ պատճառով առավել հարմար է շրջադարձ կատարել և մեքենան կայանել հետադարձ վիճակով։ Շենքն ունի 6 կամ 7 մուտք։ Դեպքի օրը, ամուսինը` Ա.Այվազյանը, երբ ավտոմեքենան կայանելու համար փորձել է շրջադարձ կատարել, իրենց է մոտեցել «Մերսեդես» մակնիշի ավտոմեքենա, որի վարորդը հեռահար լույսերը միացնելու միջոցով ազդանշան է տվել և ասել` «դուրս արի, մտնում եմ»։ Ամուսինը, տվյալ ավտոմեքենայի վարորդին, հանգիստ ձևով պատասխանել է, որ նա արդեն իսկ փորձում է մտնել բակ, որից հետո նրանք կարող են ևս մտնել։ Այդուամենայնիվ, «Մերսեդես» մակնիշի ավտոմեքենայի վարորդն անկանոն ձևով հեռահար լույսերը միացնելու և անջատելու միջոցով ազդանշաններ է տվել` թույլ չտալով իրենց կատարել հետադարձ։ Քանի որ լույսերն ուղղված են եղել իրենց վրա, իսկ ամուսինն ունի տեսողական խնդիրներ, ուստի՝ տեսադաշտը փակ լինելու հետևանքով իրենք ավտոմեքենայով ակամայից հայտնվել են բարձր եզրաքարերի վրա։ Տեսնելով այդ ամենը, «Մերսեդես» մակնիշի ավտոմեքենայի վարորդը և նրա ուղևորը սկսել են բարձր ծիծաղել, դրսևորել անպարկեշտ, ոչ ադեկվատ պահվածք, զվարճանալով այն հանգամանքից, որ ամուսինը կորցրել է մեքենան վարելու սառնասրտությունն ու հնարավորությունը։ Տեսնելով վերջիններիս վարքագիծը, հասկացել են, որ այդ անձինք գտնվում են ոչ սթափ վիճակում։ Այնուհետև, «Մերսեդես» մակնիշի ավտոմեքենայի վարորդը մեծ արագությամբ վարել է ավտոմեքենան, անցել իրենց ավտոմեքենայի կողքով և փակել իրենց հետընթացի ճանապարհը, որից հետո վարորդը, առջևի և ետևի նստատեղի ուղևորները դուրս են եկել ավտոմեքենայից։ Ամուսինը նույնպես դուրս է եկել ավտոմեքենայից, մոտեցել նրանց, քաղաքավարի կերպով հարցրել, թե ինչ է պատահել` խնդրել է բացել ճանապարհը, որպեսզի իրենք կարողանան գնալ տուն։ Տեսնելով, որ տղաները գտնվում են ոչ ադեկվատ վիճակում, ինքը ևս դուրս է եկել ավտոմեքենայից և գնացել ամուսնու ուղղությամբ։ Այդ տղաներից մեկը, ով հանդիսանում է տուժող Ս.Մանուկյանը, ամուսնուն հարցրել է` «արա, դու ինձ չես ճանաչում, թե ես ով եմ», իսկ ամուսինը տվել է բացասական պատասխան, ասելով, որ չի ճանաչում։ Ամուսնու տվյալ արտահայտությունից հետո Ս.Մանուկյանն ասել է` «հեսա կջարդենք քեզ էլ, մեքենադ էլ, կճանաչես», որից հետո վերջիններս հնչեցրել են հայհոյանքներ, սպառնալիքներ, ավելին, Ս.Մանուկյանը և Է.Սարգսյանը բազմակի հարվածներ են հասցրել ամուսնուն, իսկ ինքը փորձել է բաժանել նրանց։ Հայտնել է, որ Ս.Մանուկյանն այնքան ուժգին է հարվածել ամուսնուն, որ վերջինս ընկել է գետնին, սակայն, նույնիսկ գետնին ընկած վիճակում նրանք շարունակել են հարվածներ հասցնել նրան։ Այդ ժամանակ տեսել է, որ որդուն` Վ.Այվազյանին, ով մոտեցել էր իրենց և կարծում է, որ նա, հավանաբար, արդեն իսկ պատշգամբից տեսել էր ստեղծված իրավիճակը։ Որդին տեսնելով հորը գետնին ընկած վիճակում, անմիջապես փոխվել, այդ տեսարանից այլայլվել, ապա, ամբողջ մարմնով ցնցվել է, ասելով` «արա ես ինչ եք անում, հո դուք թուրք չեք, հորս ու մորս եք խփում»։ Այդ ժամանակ, հասկանալով, որ Վահան Այվազյանի հոգեկան վիճակը կայուն չէ, ամուր բռնել է նրան, փորձել հանգստացնել։ Այնուհետև, ամուսինը մի կերպ բարձրացել է գետնից, որպեսզի իրեն և Վահանին հեռացնի տվյալ վայրից։ Այդ ժամանակ նկատել է, որ միջադեպին, բացի Ս.Մանուկյանից և Է.Սարգսյանից, մասնակցում են նաև այլ անձինք։ Երբ ամուսինն իրեն և որդուն փորձել է հեռացնել տվյալ վայրից, Ս.Մանուկյանը Վ.Այվազյանին ասել է` «արա, հորդ ու մորդ ստեղից վերցրու, տար, սպասում ենք, գնա ու հետ արի» և հնչեցրել է հայհոյանքներ։ Ամուր բռնելով որդուն, հորդորել է չլսել նրան և ետ չվերադառնալ բակ։ Այդ ընթացքում ամուսնու ինքնազգացողությունը վատացել է, վերջինս, մուտքի մեջ, բռնելով ձախ կրծքավանդակը, պահանջել է իրենից անմիաջպես բացել դուռը, սակայն, լսելով դրսում գտնվող տղաների ձայները, ովքեր Վահանին ետ են կանչել բակ, հորդորել է տղային չլսել նրանց և ետ չվերադառնալ։ Մտնելով տուն, ամուսինը գնացել է լոգարան, իսկ ինքը պատշգամբ և տեսել է, որ որդին դրսում է, գտնվում է մուտքից մի փոքր առաջ և նրա հասցեին հայհոյանքներ հնչեցնելով ու հարվածելով տանում են, ուստի ասել է` «Արթուր հասիր, Վահանին սպանում են», ապա, դուրս է եկել տանից։ Բակում հասնելով ցայտաղբյուրի մոտ, որևէ անձի չի տեսել, որից հետո վերադարձել է տուն։ Այդ ժամանակ բակում լուսավորություն չի եղել։ Մի քանի րոպե անց տուն է վերադարձել ամուսինը և ասել, որ որևէ բան չգիտի, չի հասկանում, թե ինչ է կատարվել։ Հաջորդ օրը ինտերնետային կայքեջից տեսել է Ս.Մանուկյանի նկարը և տեղեկացել դեպքի մանրամասների մասին։ Նախկինում նրան չի ճանաչել։
Պնդել է, որ երբ ինքը դուրս է եկել ավոտեմեքենայից, նկատել է, որ «Մերսեդես» մակնիշի ավտոմեքենայից դուրս են եկել վարորդը, դիմացի և ետևի նստատեղի ուղևորները, բացի այդ, կռվի ժամանակ դրսում եղել են այլ անձինք, ովքեր կարող էին լինել պարզապես շենքի բնակիչներ։ Չի կարող նշել, թե որքան ժամանակ է տևել վիճաբանությունը` մինչ որդու գալը, թեև այն տևել է կարճ։ Քանի որ այդ ժամանակ տարված է եղել իր ամուսնուն և որդուն հանգստացնելով, չի տեսել, արդյոք նրանք հարվածել են այդ տղաներին, թե ոչ։ Բացի այդ, ամուսնուն այնպես ուժգին էին հարվածել, որ նա ի վիճակի չի եղել որևէ մեկին հարվածելու։ Ստեղծված իրավիճակում ամենաակտիվ գործողությունները ցուցաբերել են Ս.Մանուկյանը և Է.Սարգսյանը, իսկ մյուսների գործողությունները չի նկատել։ Ս.Մանուկյանի վրայից զգացել է ալկոհոլի հոտ, երբ վերջինս իր ամուսնուն հարցրել է, թե արդյոք չի ճանաչում նրան։ Չի կարող ասել, թե Ս.Մանուկյանն ինչու է ամուսնուն հարցրել, արդյոք չի ճանաչում իրեն, թեև գտնում է, որ նա բակում գտնվել է արտոնյալ վիճակում, ինչի հետևանքով զարմացել է, թե ինչպես կարող են նրան չճանաչել։ Միջադեպի ժամանակ ամուսինը որևէ մեկին չի սպառնացել ջարդելու ավոտեմեքենան։
Պնդել է, որ տուժողներն իրենից ներողություն չեն խնդրել։ Դեպքից հետո իրենց տանը դանակ չի կորել, ավելին, տանը քիչ դանակներ ունեն, քանի որ ունեն սրճարան, տանը հիմնականում ուտելիք չեն պատրաստում։
Հայտնել է, որ դեռևս դրսում գտնվելու ընթացքում, երբ Վ.Այվազյանը տեսել է հորը գետնին ընկած, վերջինիս վիճակը անճանաչելիորեն փոխվել է, նա ցնցվել է, աչքերի մեջ տեսել է միայն սպիտակ հատվածը։ Նույնիսկ ինքը աստիճանների վրա թափ է տվել որդուն, փորձել հանգստացնել։ Վիճաբանությունը տեղի է ունեցել իրենց շքամուտքից 2-3 մուտք այն կողմ։ Բակում առկա է մեկ ցայտաղբյուր, որի գտնվելու վայրը հստակ չի կարողանում մտաբերել։ Վկան հերքել է այն հանգամանքը, որ վիճաբանող տղաներից որևէ մեկն իրենից ներողություն խնդրած լինի։ Չի կարող բացատրել, թե ինչու է ամուսինն այդ մասին տվել նման ցուցմունք։
/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/
Ամբաստանյալ Վահան Արթուրի Այվազյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքներում դատարանում իրեն մեղավոր չի ճանաչել և հրաժարվել է ցուցմունք տալուց։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 337-րդ հոդվածի հիմքով հրապարակվել են ամբաստանյալի նախաքննական ցուցմունքները։
28.10.2015թ.-ին ՀՀ հատուկ քննչական ծառայությունում որպես մեղադրյալ հարցաքննվելիս ամբաստանյալը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ՝
«Պարզաբանվել են որպես մեղադրյալ իր իրավունքներն ու պարտականությունները, ստացել է դրանց վերաբերյալ գրավոր ծանուցում։ Պարզաբանվել է նաև պաշտպան ունենալու իր իրավունքը, ցանկանում է, որ քրեական գործով իր շահերը պաշտպանի փաստաբան Գ.Լյուդվիկյանը։ Պարզաբանվել է առաջադրված մեղադրանքի էությունը, ստացել է դրա գրավոր օրինակը, առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չի ճանաչում։ Պարզաբանվել է ցուցմունք տալուց հրաժարվելու իր իրավունքը, չի ցանկանում տվյալ պահին օգտվել իր այդ իրավունքից և պատրաստ է տալ ցուցմունք։
2015թ.-ի հուլիսի 18-ին գտնվել է տանը, երբ բակում լսել է բղավոցի ձայներ։ Անմիջապես ճանաչելով մոր ձայնը, իջել է բակ, հասկանալու, թե ինչ է կատարվում դրսում։ Երբ դուրս է եկել շքամուտքից, այդ պահին տեսել է, որ ինչ-որ մեկը հարվածում է հորը, որի հետևանքով նա վայր է ընկել։ Այդ պահից ի վեր այլևս ոչինչ չի մտաբերում, բացի մարմնում եղած դողից և սրտխառնոցից, որը նաև շարունակվել է առավոտյան, երբ արթնացել է շենքերից մեկի բակում։ Այլևս ոչինչ չունի հայտնելու, հրաժարվում է այլ հանգամանք հայտնել, իրեն ուղղված ցանկացած հարցի պատասխանել։ Հարցերին պատասխանելուց հրաժարվում է ոչ թե այն պատճառով, որ ինչ-որ հանգամանք ցանկանում է թաքցնել, պարզապես դեպքի մասին ոչինչ չի հիշում, ուստի օգտվելով իր իրավունքից, հրաժարվում է պատասխանել նաև հարցերին։ Դեպքի մասին մանրամասներ կներկայացնի հետագայում։ Դեպքի մանրամասնությունները, որոնք հիշում է, կներկայացնի հետագայում»։
01.12.2015թ.-ին ՀՀ հատուկ քննչական ծառայությունում որպես մեղադրյալ լրացուցիչ հարցաքննվելիս ցուցմունք է տվել այն մասին, որ՝
«Պարզաբանվել են որպես մեղադրյալ իր իրավունքները, այդ թվում՝ ցուցմունք տալուց հրաժարվելու իր իրավունքը, որից օգտվել չի ցանկանում և պատրաստ է տալ ցուցմունք։
Ցուցմունք է տալիս այն մասին, որ ամեն օր ծնողներն աշխատանքից վերադառնում են մոտավորապես 24։00-ից մինչև 24։30-ն ընկած ժամանակահատավածում։ Հուլիսի 18-ին մոտավորապես այդ ժամին ինքը տանը սպասել է նրանց՝ միաժամանակ նայելով պատշգամբից։ Նկատել է, որ շենքի վերջում հայտնվել է մեքենա և հետադարձ երթևեկությամբ փորձել մտնել բակ։ Ենթադրել է, որ դա իրենց մեքենան է, քանի որ եղել է ծնողների տուն վերադառնալու ժամը։ Նկատել է նաև, որ մեկ այլ ավտոմեքենա ուղիղ երթևեկությամբ մտնում է բակ։ Այդ մեքենան ձայնային ազդանշաններ է տվել և վառել ու անջատել հեռահար լույսերը, բացի այդ, լսել է բարձր ծիծաղի և հռհռոցի ձայներ։ Այդ պահին թեթև անհանգստացել է, տեսել է, որ երկրորդ մեքենան արագ ընթացքով շրջանցել է առաջինին և անցնելով այդ մեքենան, կանգնել նրա հետնամասում։ Այդ մեքենայից դուրս են եկել մարդիկ, այդ պահին դեռևս ինքը չէր հասկացել, թե դրանք ինչ մեքենաներ են, ովքեր են ուղևորները։ Առաջին մեքենայի ուղևորը, դուրս գալով ավտոմեքենայից, մոտեցել է մյուս մեքենայի ուղևորներին։ Քանի որ եղել է ուշ ժամ, բացի այդ, դրսում մութ էր, չի կարողացել հստակ տեսնել, ուստի լարել է լսողությունը, որպեսզի նրանց ձայներից ինչ-որ բան հասկանար։ Այդ ժամանակ լսել է բարձր տոնայնությամբ ձայներ, որոնք իրեն եղել են անծանոթ։ Երբ առաջին մեքենայի դուռը բացվել է, լսել է մոր ձայնը, ով կանչել է՝ «Արթուր», այդ պահից հասկացել է, որ առաջին մեքենան իրենցն է, իսկ այդ պահին տվյալ անձինք բարձր ձայնով ու գոռգոռոցով վիճում են ծնողների հետ։ Անմիջապես շատ արագ իջել է ներքև, հասնելով մուտքի մոտ, լսել է հայհոյանքներ։ Արդեն հայտնվելով բակում, հստակ լսել է հայհոյանքներ ու սպառնալիքներ՝ ուղղված հոր հասցեին։ Այդ ժամանակ ինքը ծնողներից և այդ անձանցից գտնվել է 30 մետր հեռավորության վրա։ Այդ ընթացքում նկատել է, որ տվյալ անձինք հարվածում են հորը, որի հետևանքով վերջինս ընկել է գետնին։ Հասել է այն պահին, երբ հայրը ընկած էր գետնին և նրան հարվածներ էին հասցնում։ Սկսել է պաշտպանել հորը՝ հարվածողներին այս ու այն կողմ հրելով, որպեսզի հայրը կարողանա բարձրանալ գետնից։ Նկատել է, որ այդ միջադեպի մեջ է գտնվում նաև մայրը, նրան ևս հրում են, այդ ընթացքում իր և ծնողների հասցեին հնչեցնում հայհոյանքներ։ Երբ հայրը բարձրացել է, իրենք երեքով քայլել են դեպքի իրենց մուտքի ուղղությամբ։ Այդ ամենի հետևանքով անհանգստացել է, ցանկացել հասկանալ, թե հայրն ինչ վնասվածք է ստացել, քանի որ նա շատ դժվար էր շնչում, հևում էր ու բռնում ձախ կրծքավանդակը։ Ծնողների հետ հասնելով 2-րդ կամ 3-րդ հարկ, նկատել է, որ հայրը դժվար է բարձրանում աստիճանները, այդ ժամանակ նա խնդրել է մորը բարձրանալ և բացել տան դուռը, ասելով՝ «լավ չեմ»։ Այդ տեսարանից, լսածից և զգացումից, որ հնարավոր է, որ հոր հետ կարող է ինչ-որ բան պատահել, որի հետևանքով ինքը կարող է կորցնել նրան, զգացել է, որ իր շունչը ևս չի հերիքում, քրտնել է, ականջների մեջ աղմուկ է առաջացել։ Այդ պահից ի վեր դժվարանում է ինչ-որ բան հստակ վերհիշել։ Մտաբերում է, որ ինքը կրկին իջել է բակ, ինչ-որ բան է փնտրել, բացի այդ, մտաբերում է, որ ինքը նորից կոնֆլիկ է ունեցել այդ անձանց հետ, սակայն չի հիշում, թե այդ կոնֆլիկտն ինչ տևողություն և արդյունք է ունեցել։ Մտաբերում է, որ երբ գտնվել է շենքից բավականին հեռու, զգացել է թուլություն, ցանկացել մի տեղ նստել ու հանգստանալ։ Այդ պահին գտնվել է նախկին «տրամվի պարկ»-ի մոտակայքում, մտածել է մտնել այդտեղ և նստել։ Այդպես էլ վարվել է։ Մտաբերում է, որ երբ արթնացել է, եղել է լուսաբաց, դուրս է եկել այդտեղից, սակայն տուն չի գնացել։
Հայտնել է, որ դեպքի օրը նկատել է, թե ինչպես են մյուս ավտոմեքենայից դուրս եկել երկու անձ, չի բացառում, որ այդ մեքենայի մեջ եղել է նաև այլ անձ, սակայն ինքն այդ պահը չի նկատել։ Բակում, բացի հորից ու մորից, գտնվել են 3-4 անձ, ովքեր եղել իրենց անծանոթ։ Նկատել է, որ այդ 3-4 անձինք ձեռքերով ու ոտքերով հարվածել են հորը։ Այն ընթացքում, երբ փորձել է բարձրացնել գետնին ընկած հորը, նույն անձինք հարվածել են իր մարմնի տարբեր մասերին, սակայն ինքը որևէ վնասվածք չի ստացել այդ հարվածների արդյունքում։ Չի մտաբերում, թե դեպքի պահին ինչ հագուստ է կրել և ներկայումս որտեղ են դրանք գտնվում, ուստի չի կարող ներկայացնել հագուստները։ Դեպքի օրն ինքը որևէ մեկին չի հարվածել, պարզապես հրել է։ Շենքի բնակիչներից որևէ մեկին չի տեսել այդ ընթացքում։
Ինքը տուն չի գնացել, 2-րդ կամ 3-րդ հարկից իջել է բակ, չի կարող ասել, թե որքան է տևել ծնողներից հեռանալու և դարձյալ շենքի բակում հայտնվելու ժամանակահատվածը, սակայն չէր կարող երկար լիներ։ Մտաբերում է, որ շենքի բակում ինչ-որ բան է փնտրել, վերցրել է ձեռքի մեջ, ապա, կոնֆլիկտ է ունեցել այդ անձանց հետ, սակայն չի մտաբերում, թե որտեղ, քանի հոգու հետ, արդյոք իրեն հաջողվել է ինչ-որ բան վերցնել ձեռքը, թե ոչ։
Դեպքից հետո այլևս հորը չի տեսել, չի կարող ասել, արդյոք նա բակ իջել է, թե ոչ։ Իրենց բնակարանը գտնվում է շենքի առաջին մուտքում, սակայն միջադեպը տեղի է ունեցել շենքի 5-րդ կամ 6-րդ մուտքերի մոտ, 30 մետր հեռավորությամբ, կարող է ցույց տալ հիշյալ վայրը, սակայն ցուցմունք տալու պահին չի ցանկանում մասնակցել քննչական գործողությանը և ցույց տալ դեպքի վայրը։ Հրաժարվում է պատասխանել այն հարցին, թե որտեղ է գտնվել մինչև քննչական մարմին ինքնակամ ներկայանալը, ինչպես նաև, թե ինչու ավելի շուտ չէր ներկայանում քննությանը։
Ճանաչում է շենքի բնակիչ Սուրեն Մանուկյանին, նրա հետ չունի որևէ հարաբերություն, երբևէ առիթ չի եղել՝ նրա հետ վիճաբանելու, կոնֆլիկտ ունենալու առումով։ Չի կարող ասել, արդյոք Սուրեն Մանուկյանը այնտեղ եղել է, թե ոչ, քանի որ չի ֆիքսել այնտեղ գտնվողներին»։
12.02.2016թ.-ին ՀՀ հատուկ քննչական ծառայությունում որպես մեղադրյալ հարցաքննվելիս ցուցմունք է տվել այն մասին, որ՝
«Պարզաբանվել են որպես մեղադրյալ իր իրավունքներն ու պարտականությունները, այդ թվում նաև՝ պաշտպան ունենալու իր իրավունքը, ցանկանում է, որ քրեական գործով իր շահերը շարունակեն պաշտպանել փաստաբաններ Զ.Հարությունյանը և Կ.Սարդարյանը։ Ցանկանում է, որ հարցաքննությանը մասնակցի Զ.Հարությունյանը։ Պարզաբանվել է առաջադրված մեղադրանքի էությունը, ստացել է որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին որոշման օրինակը, առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չի ճանաչում և ցանկանում է պնդել նախկինում տրված ցուցմունքները, ոչինչ չունի ավելացնելու»։
Նախաքննական ցուցմունքների հրապարակումից հետո հայտնել է, որ փորձագետին որևէ բան չի ասել այն մասին, իբրև տուժողներին հարվածելուց առաջ զգացել է թուլություն, սրտխառնոց և գլխապտույտ։ Ինչ վերաբերում է այն հանգամանքին, որ նախաքննության ժամանակ տրված ցուցմունքում նշել է, որ այլ մանրամասներ կներկայացնի հետագայում, նշել է, որ այդ արտահայտությամբ նկատի է ունեցել պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո հանգամանքներ հայտնելը։
Ամբաստանյալը, օգտվելով իր դատավարական իրավունքից, հրաժարվել է ցուցմունք տալ և պատասխանել հարցերին, պատճառաբանելով, որ պատմությունն ինքնին տհաճ է իր համար և այն վերհիշելու ցանկություն չունի։ Խնդրել է հիմք ընդունել նախաքննության ժամանակ տրված ցուցմունքը, դրանից ավել բան չի կարող հայտնել դատարանին»։
/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/
Դատարանում հրապարակվել և հետազոտվել են`
18.07.2015թ.-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում Էդ.Սարգսյանի` որպես վկա հարցաքննվելիս տրված ցուցմունք այն մասին, որ՝
«Իրեն վատ է զգում և ի վիճակի չէ տալ ցուցմունք և պատասխանել քննիչի հարցերին։ Խնդրում է հետաձգել հարցաքննությունը»։
19.07.2015թ.-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում Էդ.Սարգսյանի` որպես վկա հարցաքննվելիս տրված ցուցմունք այն մասին, որ՝
«Հոգեպես առողջ է և գտնվում է սթափ վիճակում։ Ս.Մանուկյանին ճանաչում է 9 տարեկանից, միասին եղել են համադասարանցիներ, միմյանց հետ գտնվել են լավ հարաբերությունների մեջ։ 2015թ.-ի հուլիսի 17-ին ժամը 20։00-ի սահմաններում Սուրենի հետ հանդիպել են «Առագաստ» սրճարանում, որտեղ միասին թեյ են խմել։ Այդ ժամանակ Սուրենն ասել է, որ առավոտյան ժամը 07։00-ի սահմաններում պետք է գնա օդանավակայան՝ հորը դիմավորելու նպատակով, ուստի խնդրել է միասին գնալ օդանավակայան։ Ինքն օգտագործում է 099-10-00-34, իսկ Սուրենը՝ 091-22-87-06 հեռախոսահամարները։ Մի քանի ժամ սրճարանում նստելուց հետո իրեն պատկանող «Մերսեդես» մակնիշի ավտոմեքենայով գնացել են Սուրենի բնակության բակ, որպեսզի նրան ճանապարհելուց հետո գնար տուն, հանգստանար, քանի որ առավոտյան միասին պետք է օդանավակայան գնային։ Արդեն ժամը 00։30-ի սահմաններում գտնվել են Սուրենի շենքի բակում՝ Արշակունյանց 6 հասցեում, որտեղ Սուրենը իջել է իր ավտոմեքենայից։ Մինչ Սուրենի՝ ավտոմեքենայից իջնելը, իրենց ավտոմեքենայի դիմաց կանգնած է եղել մեկ այլ ավտոմեքենա, որը խանգարել է իրենց երթևեկությանը։ Չհասկանալով, թե այդ, ավտոմեքենայի վարորդը ինչ է ցանկանում անել, վերջինիս հարցրել է, թե ինչ է անում, սակայն նա պատասխանել է, որ ցանկանում է ետ տալ ավտոմեքենան, որից հետո, ավտոմեքենան ետ ու առաջ է վարել, ինչի հետևանքով այն բարձրացել է եզրաքարերի վրա։ Տեսնելով այդ ամենը, շրջանցել է նրա ավտոմեքենան և կանգնել Սուրենի մուտքի դիմաց, այնպես, որ այդ վարորդը հեշտությամբ կարող էր ետ տալ ավտոմեքենան և անցնել իր ավտոմեքենայի կողքով։ Այդ ժամանակ տվյալ ավտոմեքենայի վարորդը, սակայն, դուրս է եկել ավտոմեքենայից, մոտեցել իրենց և ասել, որ կփակի իր ավտոմեքենայի դիմացը և իրենք կմնան այնտեղ։ Նախ և առաջ զարմացել են այդ ամենից, սակայն Սուրենն այդ անձին ասել է, որ իրենց մեքենան երկար չի կանգնելու այդտեղ և առաջարկել է նրան տեղափոխել մեքենան։ Տվյալ անձը հրաժարվել է որևէ տեղափոխություն կատարելուց, որից հետո իրենց միջև խոսակցություն է սկսվել։ Այդ խոսակցությունը վերածվել է քաշքշուկի, սակայն միմյանց այդ ընթացքում չեն հարվածել։ Մի քանի րոպե անց այդ անձնավորությանը միացել է մի երիտասարդ տղա, ընդհանուր խոսակցություններից հասկացել է, որ այդ երիտասարդը հիշյալ վարորդի տղան է։ Երիտասարդ տղան սկսել է բորբոքված և զայրացած խոսել իրենց հետ, իրենք վերջինիս ասել են, որպեսզի հորը ասի, որ մեքենան մի կողմ քաշի։ Դրանից հետո այդ տղան բորբոքվել է և մեկ անգամ բռունցքով հարվածել Սուրենին, որի հետևանքով Սուրենի ակնոցը վայր է ընկել։ Հարվածի հետևանքով Սուրենը ևս ընկել է գետնին։ Ինքն անմիջապես մի կողմ է հրել այդ տղային, որից հետո նկատել է, որ տվյալ անձի մեքենայից իջել է մի կին, ով ենթադրում է, որ հանդիսացել է վարորդի կինը։ Ինքն այդ կնոջից հայցել է ներողամտություն, ասելով, որ ամեն ինչ նորմալ է, կարող է բարձրանալ վերև։ Այդուամենայնիվ, ոչ ինքը, ոչ Սուրենը այդ իրավիճակում տվյալ անձանց չեն հարվածել։ Հետագայում Սուրենից իմացել է, որ այդ երիտասարդ տղան հանդիսանում է նրանց շենքի 1-ին մուտքի 5-րդ հարկի բնակիչ Վահանը։ Վերջինս գոգոռալով իրենց ասել է, որպեսզի սպասեն նրան, քիչ հետո նա կգա։ Ինքն այդ ժամանակ չէր կարող հեռանալ, քանի որ նրա հոր ավտոմեքենան փակել էր իր ճանապարհը։ Մոտ 5-7 րոպե անց Վահանը իջել է դուրս և առաջ գալով մոտեցել Սուրենին։ Սուրենը նրան հրել է հեռու, ասելով, որպեսզի նրանից հեռու կանգնի։ Նկատելով, որ Վահանը ցանկանում է հարձակվել Սուրենի վրա, ինքն աջ ձեռքով հրել է նրա կրծքավանդակից, ասելով, նրան որ խելոք պահի իրեն։ Այդ ընթացքում վերջինս ինչ-որ փայլուն առարկայով 2 անգամ հարվածել է իր աջ կողքի հատվածին, որից հետո ինքը ետ է գնացել, ուստի վերջինս չի կարողացել շարունակել հարվածներ հասնել իրեն։ Այդ ժամանակ Սուրենին ասել է, որ այդ տղան իրեն սուր առարկայով հարվածել է, սակայն, Սուրենն ասել է, որ նրան նույնպես հարվածել է, քանի որ արնահոսում է։ Տվյալ վիճակից ելնելով, իրենք չեն նկատել, թե ինչպես է Վահանը հեռացել այդտեղից։ Դրանից հետո նստել են իր մեքենան՝ հիվանդանոց գնալու նպատակով, և ճանապարհին՝ շենքի հետևի փողոցում, նկատել են Վահանին, ով փախչում էր, իսկ նրա հայրը գնում էր նրա ետևից։ Վերնիսաժի մոտ մեքենայի վառելիքը վերջացել է և իրենք հիվանդանոց են գնացել պատահական տաքսիով։
Պնդել է, որ ինչպես ինքը, այնպես էլ՝ Սուրենը, Վահանին և նրա հորը չեն հարվածել, պարզապես, երբ վերջինս մոտեցել է, մեկ անգամ հրել են նրան, ինչի հետևանքով նա վայր է ընկել։ Ծագած վիճաբանությանն այլ անձինք չեն միջամտել, վիճաբանության ընթացքում հնչել են փոխադարձ հայհոյանքներ։ Ինքը չի տեսել, թե Վահանը ինչպես է Սուրենին հարվածել, բացի այդ, չի լսել, որ նա ինչ-որ բան է ասել, չի կարող ասել, թե ինչու է շարունակել իրեն հարվածել»։
06.11.2015թ.-ին ՀՀ հատուկ քննչական ծառայությունում վկա Ռ.Աթոյանի հետ առերես հարցաքննության ժամանակ որպես վկա հարցաքննվելիս տրված ցուցմունքն այն մասին, որ՝
«Դեպքի օրն իր կողմից վարվող «Մերսեդես» մակնիշի ավտոմեքենայով Սուրենին ճանապարհել է տուն։ Երբ մտել են Սուրենի շենքի բակ, այնտեղ նկատել է մի մեքենա, որը ետ և առաջ անելիս է եղել։ Սուրենն ասել է, որ այդ ավտոմեքենայի վարորդը հանդիսանում է իրենց շենքի 5-րդ հարկի բնակիչ, ով հետադարձ է վարում, որպեսզի առավոտյան կարողանա դուրս գա շենքի բակից։ Բացի այդ, Սուրենն ասել է, որ որպեսզի ինքը թողնի, որ այդ ավտոմեքենան անցնի։ Մտաբերում է, որ այդ ընթացում հիշյալ ավտոմեքենան բարձրացել է եզրաքարերի վրա, ապա, մի քանի վայրկյան հետո այդ մեքենայի կողքի հատվածն ազատվել է, ուստի ինքը վարել է իր ավտոմեքենան, շրջանցել վերջինիս, քանի որ հնարավոր է եղել է մեքենայով անցնել այդ հատվածը։ Դրանից հետո իջել են ավտոմեքենայից, հիշյալ ավտոմեքենայի վարորդը ևս դուրս է եկել, ասել, թե իրենք ինչու են փակում իր ճանապարհը։ Պատասխանել է, որ ճանապարհը չի փակում, բացի այդ, դուրս է գալիս։ Սուրենն այդ անձնավորությանը հարցրել է, արդյոք նրան չի ճանաչում, տվյալ անձն ասել է, որ չի ճանաչում Սուրենին, իսկ Սուրենը պատասխանել է, որ ճանաչում է նրան, հանդիսանում է 5-րդ հարկի հարևանը։ Այդ տղամարդն իրենց ասել է, որ կջարդի մեքենան և կանցնի, իսկ այդ ընթացքում նրան է մոտեցել մի երիտասարդ, ով դիմելով այդ անձնավորությանը որպես հորը, հարցրել է, թե ինչ է պատահել։ Իր հետ առերեսվող կինն իրենց մոտեցել է այն ժամանակ, երբ նրա որդին եկել է։ Այդ տղամարդու որդին Սուրենին ասել է` «ինչ ա եղել, արա», Սուրենը պատասխանել է, որ այդպես չխոսի նրա հետ, որից հետո երիտասարդը ձեռքով հարվածել է Սուրենին, որի արդյուքնում ակնոցն ընկել է գետնին։ Այդ ժամանակ սկսվել է քաշքշուկ, իր հետ առերեսվող կինը պահանջել է դադարեցնել այն, ինքը մի քանի անգամ ներողություն է խնդրել վերջինիցս, նրա որդուն ասելով, որպեսզի ծնողներին ուղեկցի տուն, որից հետո այդ անձինք գնացել են շենքի ուղղությամբ, սակայն այդ երիտասարդը բղավել է, որ գալու է իրենց տեսնելու։ Այն պահին, երբ Սուրենը ցանկանում էր լվանալ արմունկը, երիտասարդ տղան իջել է բակ, ասել, որպեսզի գնան ավտոտնակների մոտ և խոսեն։ Նշել է, որ այդ ընթացքում վերջինս ագրեսիվ չի եղել, սակայն եղել է լարված։ Խոսելու ընթացքում այդ երիտասարդն կանգնել է բավականին մոտ իրենց, ինչը դուր չի եկել Սուրենին և նրան ասել է, որպեսզի ետ կանգնի, ուստի ձեռքով քաշել է նրան, սակայն, նա նորից մոտ է եկել իրենց։ Այդ պահին զգացել է, որ իրեն հարվածել է, սակայն չի հասկացել, թե ինչով։ Նախապես, հարվածի պահին ցավ չի զգացել, որից հետո կողքի հատվածը տաքացել է, տեսել է, որ արնահոսում է, հասկացել է, որ ինչ-որ մի գործիքով հարվածել է իրեն։ Սուրենին ասել է, որ դանակով հարվածել է իրեն, վերջինս պատասխանել է, որ նրան նույնպես հարվածել է։ Ավտոտնակների մոտ խոսակցության ընթացքում իր հետ առերեսվող կինը ներկա չի եղել։ Ինքը և Սուրենը այդ երիտասարդին և նրա հորը չեն հարվածել, պարզապես, մինչև նրանց վերև բարձրանալը, իրենց միջև ծագել է քաշքշուկ։ Երբ Սուրենի հետ նստել են ավտոմեքենա, շենքի բակում նկատել է այդ երիտասարդի հորը, վերջինս հասցեին հնչեցրել է հայհոյանք, ասելով, որ ամեն ինչում նա էր մեղավոր, սակայն նա որևէ բան չի պատասխանել և իրենք հեռացել են»։
12.11.2015թ.-ին ՀՀ հատուկ քննչական ծառայությունում որպես տուժող հարցաքննվելիս տրված ցուցմունքն այն մասին, որ՝
«Հիմնականում բնակվում է Ռուսաստանի Դաշնության Մոսկվա քաղաքում, Հայաստանի Հանրապետություն գալիս է միայն առիթների դեպքում։ Ս.Մանուկյանը հանդիսանում է իր ընկերը, միմյանց ճանաչում են երկար տարիներ։ 2015թ.-ի հուլիսի 17-ին, երբ գտնվել է ՀՀ-ում, հերթական անգամ հանդիպել է ընկերոջը, միասին մոտ 1 ժամ գտնվել են սրճարանում։ Սուրենն այդ ընթացքում ասել է, որ առավոտյան պետք է դիմավորի հանգստի մեկնած ծնողներին, տատիկը տանը միայնակ է, ուստի խնդրել է ճանապարհել իրեն տուն։ Հասնելով Սուրենի բնակության շենքի մոտ, նկատել է «Մերսեդես» մակնիշի ավտոմեքենա, որը փորձում էր հետադարձ վարելով մտնել շենքի բակ, Սուրենն ասել է, որ այդ անձը հանդիսանում է նրա հարևանը։ Տվյալ վարորդը մի քանի անգամ ավտոմեքենայով բարձրացել է եզրաքարերի վրա, որի ընթացքում, երբ նա արդեն անցել էր որոշակի տարածք, հասկացել է, որ կարող է մեքենայի կողքով անցնել և կանգնել Սուրենի մուտքի մոտ։ Ինքը և Սուրենը դուրս են եկել մեքենայից, նկատել է, որ Սուրենի հարևանը նույնպես դուրս է եկել մեքենայից և մոտենում է իրենց։ Տվյալ անձը վրդովված տոնով հարցրել, թե ինչու են փակում ճանապարհը։ Այդ ժամանակ Սուրենը հանգիստ տոնով հարցրել է, արդյոք չի ճանաչում նրան, սակայն այդ աձը պատասխանել է, որ ոչ, որից հետո նա Սուրենին հարցրել է, որդյոք նա ճանաչում է նրան, իսկ Սուրենը հանգիստ տոնով ասել է, որ ճանաչում է նրան, նա հանդիսանում է շենքի 5-րդ հարկի հարևանը։ Դրանից հետո այդ անձն ավելի է վրդովվել և ասել, որ կջարդի իրենց ավտոմեքենան և կանցնի, որից հետո իրենց միջև խոսակցություն է սկսվել այդ թեմայով, որի ընթացքում հայհոյանքներ չեն հնչել։ Այդ ժամանակ իրենց է մոտեցել մի տղա, ով այդ տղամարդուն դիմել է` «պապ», ինչից հասկացել է, որ հանդիսանում է տվյալ անձի որդին։ Այդ տղան դիմել է Սուրենին, ասելով՝ «ինչ ա եղել, արա», Սուրենն ասել է, որպեսզի նրա հետ այդպես չխոսի, որից հետո երիտասարդը ձեռքով հարվածել է Սուրենին և նրա ակնոցն ընկել է գետնին։ Հիշում է, որ այդ ժամանակ Սուրենը մի պահ ընկած էր գետնին, որից հետո քաշքշուկ է սկսվել իրենց միջև։ Մտաբերում է, որ այդ ժամանակ այդ տղայի մայրիկից հայցել է ներողամտություն, քանի որ վերջինս ականատես է եղել այդ միջադեպին։ Քաշքշուկի ժամանակ ձեռքով հրել է Սուրենի հարևանին, քանի որ նա փորձում էր առաջ գալ դեպի Սուրենը։ Ինքը չի հարվածել որևէ մեկին, պարզապես դիմելով այդ երիտասարդին, խնդրել է ծնողներին տանի տուն։ Ինչպես ինքը, այնպես էլ Սուրենը, այդ տղայից չեն պահանջել, որ նա իջնի բակ, սակայն նա բարձրաձայն ասել է, որ ետ է վերադառնալու։ Դրանից հետո Սուրենի հետ մոտեցել են բակում գտնվող ցայտաղբյուրին, որպեսզի Սուրենը լվանար իր արմունկը, որը վնասվել էր ընկնելու հետևանքով։ Մոտ 2 րոպե անց նկատել է, որ այդ երիտասարդը մոտենում է իրենց, այնուհետև ասել է, որ ցանկանում է խոսել և առաջարկել է քայլել շենքից հեռու, ուստի քայլելով հասել են մյուս շենքի ավտոտնակների մոտ, որտեղ այդ տղան խոսել է Սուրենի հետ նույն թեմայի շուրջ՝ բարձր տոնով։ Դրանից հետո Սուրենը նրան ասել է, որպեսզի նրան մոտ չկանգնի, քանի որ վերջինս շատ մոտ էր կանգնած Սուրենին։ Սուրենը նրան ետ է հրել, որպեսզի հեռու կանգնի, սակայն նա կրկին առաջ է եկել, որից հետո ինքն է նրան ետ քաշել, սակայն չի հարվածել նրան։ Այդ պահին տվյալ անձը մի քանի անգամ հարվածել է իրեն, սակայն ցավ չի զգացել, այնուհետև, մի փոքր անց զգացել է, որ մեջքի և գոտկատեղի հատվածը տաքացել է ու հասկացել, որ այդ տղան ինչ-որ առարկայով հարվածել է իրեն։ Այդ ընթացքում Սուրենին ասել է, որ իրեն դանակով հարվածել է, վերջինս պատասխանել է, որ նրան նույնպես հարվածել է։ Տվյալ երիտասարդի հեռանալու պահը չի մտաբերում, սակայն հիշում է, որ երբ Սուրենի հետ քայլել են շենքի բակ, տեսել է այդ տղայի հորը, վերջինս հասցեին հնչեցրել է հայհոյանք, ասել, որ նա էր ամեն ինչում մեղավոր, սակայն նա որևէ բան չի պատասխանել և իրենք հեռացել են հիվանդանոց։
Միջադեպի ժամանակ այլ անձինք չեն եղել, ինքը ոչ մեկի չի տեսել։ Չի մտաբերում, որ այդ տղայի հայրը միջադեպի ժամանակ ընկած լիներ։
Չի բացառում, որ դեպքի հաջորդ օրը հնարավոր է, որ ինչ-որ հանգամանք սխալ է հայտնել, քանի որ ցուցմունք է տվել վիրահատությունից հետո, ամիսներ անց ավելի շատ մանրամասներ է կարողանում հիշել։ Պնդել է, որ ինքը և Սուրենն այդ տղայի հորը չեն հարվածել, չեն ծեծել, եղել է պարզապես քաշքշուկ, ինքը մեկ անգամ հրել է այդ տղայի հորը, չի կարող ասել, թե նրա վնասվածքն ինչպես է առաջացել։ Չի կարող ասել, թե իր հրելուց հետո այդ անձը վնասվածք ստացել է, թե ոչ, նրան հրել է ձեռքերով։ Ինչպես ինքը, այնպես էլ Սուրենը չեն գտնվել ալկոհոլ օգտագործած վիճակում, իսկ թմրամիջոց ինքն առհասարակ չի օգտագործում»։
09.02.2016թ.-ին ՀՀ հատուկ քննչական ծառայությունում որպես տուժող լրացուցիչ հարցաքննվելիս տրված ցուցմունքն այն մասին, որ՝
«Մտաբերում է, որ երբ Վ.Այվազյանն իրեն ու Սուրենին դանակահարել էր, իրենք նստել էին իր ավտոմեքենան։ Այդ ժամանակ նկատել է, որ Վահանի հայրիկի ավտոմեքենան իր ավտոմեքենայի հետևում կանգնած չէ, ուստի ենթադում է, որ մինչ այդ, Վահանը կամ նրա հայրը ավտոմեքենան այդտեղից տեղափոխել էին, սակայն այդ պահն անձամբ չի տեսել, հնարավոր է, որ ուշադիր չի եղել։ Մինչ այդ, Վահանի հայրը ավտոմեքենան կանգնեցրել էր փողոցի մեջտեղի՝ իր ավտոմեքենայի ետևի հատվածում»։
15.02.2016թ.-ին ՀՀ հատուկ քննչական ծառայությունում որպես տուժող լրացուցիչ հարցաքննվելիս տրված ցուցմունքն այն մասին, որ՝
«Չի ցանկանում նախաքննության ավարտի ժամանակ ծանոթանալ քրեական գործի նյութերին, որի կապակցությամբ 2015թ.-ի փետրվարի 15-ին ՀՀ հատուկ քննչական ծառայությունում ներկայացրել է համապատասխան դիմում։ Չի հաշտվել Վ.Այվազյանի հետ, նրա նկատմամբ բողոք ունի։ Հետագայում քաղաքացիական հայց ունենալու դեպքում կներկայացնի դատարան»։
/Տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/
Բացի վերոգրյալներից, դատարանում, պատշաճ իրավական ընթացակարգի պահպանմամբ հրապարակվել և հետազոտվել են նաև ներքոհիշյալ ապացույցներն ու գործին վերաբերելի փաստաթղթերը։
Քննչական փորձարարություն կատարելու մասին արձանագրությունը /կից լուսանկարչական հավելվածով/ այն մասին, որ՝ «տուժող Սուրեն Մանուկյանը մատնացույց է արել դեպքի վայրը` Երևան քաղաքի Արշակունյաց փողոցի 6-րդ շենքին հարակից ավտոտնակների շարքի մոտ գտնվող հատվածը և հայտնել, որ այդ վայրում է մեղադրյալ Վահան Այվազյանը մարմնական վնասվածքներ պատճառել իրենց»։
/Տես հատոր 3, գ.թ. 96-103,
դատական նիստի արձանագրությունը/
Դատաբժշկական փորձագետի թիվ 1317/հ եզրակացությունը, համաձայն որի՝ «Ս.Մանուկյանի մարմնական վնասվածքները` ձախ բազկի շրջանի կտրված, եռագլուխ մկանի վնասումով կտրված-ծակված վերքերի, արտաքին և ներքին արյունահոսությամբ զուգորդված` կրծքավանդակի և որովայնի համակցված հետորովայնամզային տարածության արյունահավաքով, ստոծանու ձախ գմբեթի, հաստ աղու փայծաղային անկյան` աղու լուսանցք թափանցումով` թափանցող ծակված-կտրված վերքերի ձևով, ձախ բազկի շրջանի կտրված, եռագլուխ մկանի վնասումով կտրված-ծակված, կրծքավանդակի և որովայնի համակցված թափանցող ծակված-կտրված վերքերը` հասցվել են սուր ծակող-կտրող գործիքով /ներով/, հնարավոր է` նշված ժամկետում, և պատճառել առողջությանը ծանր վնաս` կյանքին վտանգ սպառնացող»։
/Տես հատոր 1, գ.թ. 158-159,
դատական նիստի արձանագրությունը/
Դատաբժշկական փորձագետի թիվ 1318/հ եզրակացությունը և ի լրումն եզրակացությանը տրված ակտն այն մասին, որ՝ «Է.Սարգսյանի մարմնական վնասվածքները, կողոսկրի և որովայնի հետին պատի մկանների վնասումով` կրծքավանդակի աջ կեսի ծակված-կտրված, չթափանցող վերքերի ձևով, հասցվել են` սուր ծակող-կտրող գործիքով /ներով/, հնարավոր է` նշված ժամկետում, որոնք ինչպես առանձին-առանձին, այնպես էլ միասին վերցված պատճառել են առողջությանը միջին ծանրության վնաս` առողջության տևական քայքայումով»։
/Տես հատոր 1, գ.թ. 161-162, 203
դատական նիստի արձանագրությունը/
Դատահետքաբանական փորձագետի թիվ 2117 եզրակացությունը, համաձայն որի՝ «փորձաքննությանը ներկայացված` Ս.Մանուկյանի և Է.Սարգսյանի մայկաների առաջամասի և հետևամասերի վրա առկա վնասվածքները ծակած-կտրած են և կարող էին առաջանալ ինչպես մեկսայրանի, այնպես էլ երկսայրանի սրվածության ծակող-կտրող շեղբ ունեցող առարկայի /ների/ կամ գործիքի, /ների/ հնարավոր է դանակի շեղբի ներգործությունների արդյունքում։ Փորձաքննությանը ներկայացված` Ս.Մանուկյանի մայկայի առաջամասի ձախ կողմի վերին կիսամասի մակերեսին առկա հմ 1 վնասվածքը ծակած-կտրած է և կարող է առաջանալ նորգործող առարկայի կամ գործիքի շեղակի ներգործության արդյունքում։ Փորձաքննությանը ներկայացված` Ս.Մանուկյանի մայկայի առաջամասի և հետևամասի վրա առկա հմ 2,3,4,5 վնասվածքներն իրենց տեղակայություններով հիմնականում համընկնում են վերջինիս դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 1317/հ եզրակացության մեջ համապատասխանաբար նշված ձախ կողաղեղի կողմնային և կրծքավանդակի ձախ կեսի հետին մակերեսներին առկա ծակած-կտրած բնույթի վնասվածքների հետ։ Փորձաքննությանը ներկայացված` Է.Սարգսյանի մայկայի հետևամասի վրա առկա երկու վնասվածքներն իրենց տեղակայություններով հիմնականում համընկնում են վերջինիս դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 1318/հ եզրակացության մեջ համապատասխանաբար նշված կրծքավանդակի աջ կեսի կոնքային մակերեսին առկա ծակած-կտրած բնույթի վնասվածքների հետ»։
/Տես հատոր 2, գ.թ. 31-34,
դատական նիստի արձանագրությունը/
Դատակենսաբանական փորձագետի թիվ 399 և 451 եզրակացություններն այն մասին, որ՝ «փորձաքննությանը ներկայացված` Ս. Մանուկյանի և Է.Սարգսյանի արյան խմբերը, ըստ արյան ABO իզոշճաբանական համակարգի արյան խմբի պատկանում են A խմբին։ Փորձաքննությանը ներկայացված` Ս.Մանուկյանի վերնաշապիկի վրա տեղակայված կասկածելի հետքերում հաստատվեց մարդկային ծագման արյան առկայություն, որը, ըստ արյան ABO իզոշճաբանական համակարգի, առաջացել է A խումբ ունեցող անձից կամ անձանցից, այդ թվում նաև կարող էր առաջանալ Ս.Մանուկյանից։ Փորձաքննության ներկայացված` Է.Սարգսյանի անդրավարտիքի և վերնաշապիկի վրա տեղակայված կասկածելի հետքերում հաստատվել է մարդկային ծագման արյան առկայություն, որը, ըստ արյան ABO իզոշճաբանական համակարգի, առաջացել է A խումբ ունեցող անձից կամ անձանցից, այդ թվում նաև կարող էր առաջանալ Է.Սարգսյանից»։
/Տես հատոր 2, գ.թ. 52-55, 152-154,
դատական նիստի արձանագրությունը/
Տուժողներ Սուրեն Մանուկյանի և Էդգար Սարգսյանի հագուստները ներկայացնելու մասին 2015թ. հուլիսի 18-ին կազմված արձանագրությունն այն մասին, որ բժշկական կենտրոնի ներկայացուցիչը ոստիկանության բաժնի հետաքննիչին է ներկայացրել տուժողների հագուստները, որոնք սահմանված կարգով վերցվել են։
/Տես հատոր 1, գ.թ. 7,
դատական նիստի արձանագրությունը/
Տուժողներ Ս.Մանուկյանի և Էդգար Սարգսյանի հագուստները զննելու մասին 2015թ. հուլիսի 18-ին կազմված արձանագրությունն այն մասին, որ տուժողների հագուստները սահմանված կարգով ենթարկվել են զննության։
/Տես հատոր 1, գ.թ. 23-24,
դատական նիստի արձանագրությունը/
Դատահոգեբանական փորձագետի թիվ 15-3456 եզրակացությունն այն մասին, որ՝ «ա, բ/ իրեն մեղսագրվող հանցավոր արարքը կատարելու պահին Վ.Այվազյանը ֆիզիոլոգիական աֆեկտի /հոգեկան խիստ հուզմունքի/ վիճակում չի գտնվել, գտնվել է լարված հոգեվիճակում, որը որոշակիորեն ազդել է նրա գիտակցության և վարքի վրա` նվազեցնելով իր գործողությունների հետագա վտանգավորությունը գնահատելու ունակությունը։ գ/ Վ.Այվազյանին բնորոշ այնպիսի անհատական հոգեբանական առանձնահատկությունները, ինչպիսիք են բարձր զգայունությունը, տպավորվողականությունը, անձնային տագնապայնության բարձր մակարդակը, խոցելիությունը, հուզական անկայունությունը, վարքի պլանավորման ցածր մակարդակը հետազոտվող իրավիճակում ազդել են նրա վարքի վրա»։
/Տես հատոր 3, գ.թ. 105-130,
դատական նիստի արձանագրությունը/
Տվյալ փորձաքննության առնչությամբ պաշտպանության կողմի միջնորդությամբ դատարան հրավիրված փորձագետ Անի Վարդանյանը դատարանում պատասխանելով իրեն առաջադրված հարցերին հայտնել է, որ աշխատում է «Փորձաքննությունների ազգային բյուր» ՊՈԱԿ-ում` որպես փորձագետ։
Հայտնել է, որ սույն գործով` նախաքննության ընթացքում ամբաստանյալ Վահան Այվազյանի նկատմամբ իրականացրել է դատահոգեբանական փորձաքննություն։ Մինչ փորձաքննությունը կատարելը, իրեն է ներկայացվել քրեական գործը` բաղկացած 2 հատորից. 1-ին հատորը` 296 թերթ, 2-րդ հատորը` 194 թերթ։ Անդրադառնալով ներկայացված քրեական գործին, նշել է, որ դրա առկայության անհրաժետությունը փորձաքննության ընթացքում պայմանավորված է նրանով, որ փորձագետի կողմից հետազոտվող ցանկացած ելակետային տվյալ, նյութ կամ տեղեկություն, ունի համապատասխան գիտական հետազոտության շրջանակներում ուսումնասիրելու որոշակի անհրաժեշտություն։ Մասնավորապես, տվյալ պարագայում էական նշանակություն է ունեցել դեպքի վերաբերյալ բոլոր տեղեկությունների մանրամասն վերլուծությունը, որն արտացոլված է եղել փորձագիտական եզրակացության համապատասխան հատվածներում։ Քրեական գործի նյութերին բացառապես հղումներ են կատարվել հետազոտվող իրավիճակի վերլուծություն հատվածում /գործի թերթերին համապատասխան հղումներով/, այսինքն, անհրաժեշտ բոլոր տեղեկությունները, որոնք առկա են եղել գործի նյութերում, ուսումնասիրվել և արտացոլվել են եզրակացության համապատասխան հատվածներում, որը հիմք է հանդիսացել համապատասխան հետևությունների գալու համար։ Այլ կերպ, քրեական գործը փորձաքննությանն է ներկայացվում է նրա համար, որպեսզի դրան ծանոթանան մինչև փորձաքննվողի հետ հանդիպումը, ամբողջությամբ տիրապետեն իրավիճակին, փորձաքննության ընթացքում օգտագործեն համապատասխան տեղեկություններ, քանի որ պետք է կազմվեն հարցադրումներ, համապատասխան հետազոտության համար սխեմա և վերլուծական փուլում արտացոլեն այդ ամենը։
Աշխատանքային ծանրաբեռնվածությունը կապված է ինչպես փորձաքննությունների քանակով, այնպես էլ` ներկայացված նյութերին ծանոթանալու գործընթացով, քանի որ ծանոթանալը ևս ժամանակատար է։ Մինչև փորձաքննվողի հետ զրույց անցկացնելը, փորձագետը պետք է ծանոթ լինի նրա առողջական և հոգեկան վիճակին վերաբերող փաստաթղթերին, հիվանդության պատմագրերին, սակայն, ժամանակագրական առումով լինում է, որ այն ներկայացվում է ավելի ուշ։ Այն դեպքերում, եթե այդ տեղեկությունները կարող են էական նշանակություն ունենալ եզրակացությունը տալու համար, ապա, փորձաքննվողը զրույցի է հրավիրվում ևս մեկ անգամ։
Ինչ վերաբերվում է տրված եզրակացության հիմնավորումներին, ապա, հոգեկան գործունեության որոշակի խանգարումների առկայությունը դրսևորվում է անձի վարքի մեջ, իրենց առանձնահատկություններով բավականին տեսանելի են և մասնագիտական զրույցի ընթացքում, եթե համապատասխան տեղեկությունները ներկայացված չեն, անպայման վերլուծության արդյունքում դրանք լինում են տեսանելի։ Պրակտիկայում հաճախ լինում են դեպքեր, երբ հարկ է լինում անցկացնել հոգեբուժական հետազոտություն, նույնիսկ, եթե անձը հաշվառված չէ հոգեբուժական որևէ հաստատությունում։ Այսինքն, վարքի անադեկվատության պատճառով կարիք է լինում անցկացնել հետազոտություն, որը սպեցիֆիկ խնդիր է և ըստ իրադրության, ունի համապատասխան ընթացք։ Մինչ փորձարարական զրույցը, նախապես միջնորդություն է ներկայացվում` ներկայացնելու տվյալ փաստաթղթերը, եթե դրանք ներկայացվում են, ապա, ըստ անհաժեշտության, եթե կան խնդիրներ, միջնորդում են ներգրավել նաև հոգեբույժի, իսկ դրանց բացակայության դեպքում առանց հոգեբուժական հետազոտության, անցկացնում են մյուս փուլերը։ Պարտադիր չէ, որ փորձարարական զրույցը տեղի ունենա մեկ անգամ, քանի որ, եթե փորձաքննվողը ներկայացել է, սակայն բժշկական փաստաթղթերը դեռևս առկա չեն, դա դեռ չի նշանակում, որ համապատասխան փաստաթղթեր ստանալուց և որոշակի խնդիրներ ի հայտ գալուց հետո փորձագետը սահմանափակված է նորից կանչելու փորձաքննվողին։
Փորձաքննությունների անցկացման հաջորդականության հետ կապված՝ ներքին կանոնադրությամբ սահմանված, սահմանում են հերթականություն` ըստ մուտքի ամսաթվի, և, քանի որ առկա է ծանրաբեռնվածություն, որոշակի ժամանակահատված անց իրականացնելու համար գրությամբ հայտնում են նախաձեռնող կողմին։ Այդուամենայնիվ, լինում են որոշ գործեր, որոնք անկատար են թողնվում և այն ամսաթիվը, որը նշվում է որպես փորձաքննության իրականացում, բաց է թողնվում։ Այն դեպքերում, երբ առկա են լինում փորձաքննությունները սեղմ ժամկետում իրականացնելու գրություններ, սովորաբար, անկատար թողնված փորձաքննությունների շրջանակներում և դրանց փոխարեն փորձում են իրականացնել այդ փորձաքննություններ, որպիսի դեպք եղել է նաև սույն գործի ընթացքում։ Այսինքն, ստացել են գրություն և քանի որ ունեցել են անկատար փորձաքննություն, ուստի ամսի 10-ին քննիչին բանավոր կերպով հայտնել են, որ Վ.Այվազյանը կարող է ներկայացվել փորձաքննության։ Մինչև բուն փորձաքննությունը սկսելը, փաստորեն ինքը ծանոթ է եղել գործի բոլոր նյութերին։ Փորձաքննության իրականացում ասվածը չի ենթադրում հոգեբանական փորձաքննության շրջանակում փորձաքննվողի հետ հանդիպում միայն։ Այսինքն, փորձաքննվողին տեսնելու, փորձագիտական զրույցի հրավիրելու ընթացքը չի ենթադրում փորձաքննության իրականացում, այն կազմում է մի մաս, և անհրաժեշտության դեպքում փորձաքննվողը հրավիրվում է մեկից ավելի անգամներ։ Անձի բժշկական փաստաթղթերը կարող են ուսումնասիրվել հաջորդ անգամներին։ Առկա է անամնեստիկ փուլերի ուսումնաիրության հատված, որտեղ առավելապես կարևորվում է փորձաքննվողի կենսագրական տեղեկությունները, այսիքն, անձի վարքի, կենսագրության, վաղ մանկական տարիքի զարգացման առանձնահատկությունների վերաբերյալ տեղեկության ստացումը պարտադիր պայման չէ և անմիջական կապի մեջ չի գտնվում բժշկական փաստաթղթերի ներկայացման հետ, այդ ամենը կարող է լինել ավելի ուշ։ Այդ փուլում, եթե առկա են համապատասխան վարքի դրսևորումներ, որոնք իրենց համար ցուցանիշ են լինում այդ փաստաթղթերի ավելի մանրամասն միջնորդություն ներկայացնելուն, ներկայացվում է երկրորդ միջնորդությունը։ Փորձաքննություն ասելով նկատի են ունենում ամբողջական վերլուծությունը, հետագա փորձարարական հետազոտության արդյունքների կազմումը։ Փորձագիտական զրույցից առաջ հնարավոր է կազմել որոշակի սխեմա, չնայած նրան, որ սխեմաները սպեցիֆիկ և անհատական են բոլոր դեպքերում։ Սխեմայի կազմման բաղադրատարրը չի հանդիսանում բժշկական ամբուլատոր քարտի բոլոր տեղեկությունների առկայություն, այլ հանդիսանում է այն բոլոր հնարավոր փուլերը, որով անցել է տվյալ փորձաքննվողը։ Խոսքը անձի սոցիալական կերպարի, առանձնահատկությունների, խոսքի, ինտելեկտուալ զարգացման առանձնահատկությունների մասին է։ Մասնավորապես, քրեական գործից երևում է անձի կրթությունը, զորացրված լինելու կամ չլինելու, աշխատելու կամ չաշխատելու հանգամանքը, ցուցմունքը տվյալ անձի ձեռքով գրված լինելու պարագայում` խոսքի զարգացվածությունը, իսկ եթե ցուցմունքը գրված չէ անձի ձեռքով, արտացոլվում է, թե ինչն է պատճառը։ Այդ փուլում հաշվի են առնվում դրույթներ, որոնք օգտագործվում են հետագա զրույցի մեջ։
Փորձագետը նշել է նաև, որ փորձաքննության եզրակացությունը չի կազմվում անմիջականորեն զրույցի արդյունքում ստացված տեղեկությունների ամրագրմամբ, այն ունի համապատասխան կառուցվածք և համապատասխան փաստաթղթերը հետազոտական հատվածի վերջում ամրագրվում են։ Սույն դեպքում, հետևություններ բաժնում անձնային առանձնահատկությունների մեջ նշված է հուզական անկայունության խնդիրը, որտեղ հաշվի է առնվել նաև Վ.Այվազյանի ախտորոշումը։ Վերջինիս նկատմամբ կիրառվել են 8 մեթոդիկաներ, որոնք ուսումնասիրում են անձնային հոգեբանական առանձնահատկությունների բավականին լայն դիապազոն, և եթե, այդ ախտորոշման շրջանակներում համապատասխան փաստաթղթում ունենային այնպիսի ախտորոշում, որի պայմաններում իրենց մեթոդիկաներին ևս մի քանիսն ավելացնելու անհրաժեշտություն լիներ, ապա փորձաքննվողը ևս մեկ անգամ կհրավիրվեր փորձագիտական հետազոտության։ Իրենց մեթոդիկաներն ընտրված են եղել ուսումնասիրելու այնպիսի առանձնահատկություններ, որոնք հաստատվել և համալրվել են նաև բժշկական փաստաթղթերով, հանդիսանում են մեկը մյուսին լրացնող տեղեկություններ։ Մեթոդիկաներն ընտրված են եղել բավականին նուրբ առանձնահատկությունների ուսումնասիրման սխեմայով։
Ինչ վերաբերում է այն հանգամանքին, որ փորձաքննության մեջ նշված է, որ Վ.Այվազյանը հարվածել է տուժողներին, նշել է, որ եզրակացության մեջ արտացոլված են այն տեղեկությունները, ինչը փորձաքննվողը հայտնել է փորձաքննության ընթացքում, ավելին, թեստերը փորձաքննվողը լրացրել է ինքնուրույն։ Մասնավորապես, Վահան Այվազյանն իր ձեռքով լրացրել է հարցարան, որում գրառել է «դեպքի օրը Ս. Մանուկյանին և Է.Սարգսյանին հարվածներ հասցնելուց առաջ», «դեպքի օրը Ս. Մանուկյանին և Է.Սարգսյանին հարվածներ հասցնելու պահին» և «դեպքի օրը Ս. Մանուկյանին և Է.Սարգսյանին հարվածներ հասցնելուց հետո» գրառումները։ Հարցադրումը եղել է ֆիզիոլոգիական աֆեկտի առկայությունը կամ բացակայությունը պարզելու շրջանակներում, ինչը ենթադրում է եռափուլ գործընթաց, առաջին փուլը` հարվածից առաջ գործընթացն է, երկրոդ փուլը` հարվածի պահին, երրորդ փուլը` հարվածից հետո։ Այդ ձևակերպումը կատարվել է այն խրոնոլոգիական դինամիկայի շրջանակներում, ինչը ենթադրում է աֆեկտի առկայության կամ բացակայության ուսումնասիրությունը։ Հարվածելու պահին, դրանից առաջ կամ հետո գաղափարները սահմանվում են փորձագետի կողմից, սակայն ամեն պահի փորձաննվողը կարող էր ասել, որ հարվածելու եղելություն չի եղել։ Փորձագիտական զրույցի ընթացքում հարվածի գաղափար Վ.Այվազյանը նշել է, պարզապես ասելով, որ չի հիշում, թե ինչով է հարվածել, հնարավոր է, որ դա դանակ չի եղել, նա աջ ու ձախ շարժումներ է արել, հարվածել է ու գնացել։ Այդ ամենը տեղի է ունեցել պաշտպանի ներկայությամբ և որևէ մեկը վերջինիս չի ստիպել նման գրառում անել։ Այն դեպքում, եթե վերջինս պնդեր, որ չի հարվածել կամ որևէ բան չի հիշում, առաջնորդվելու էին քրեական գործի նյութերում եղած տեղեկություններով, ինչի հետևանքով ընթացքը կփոխվեր։ Օգտագործվել է 3 մեթոդիկա` առաջինը` Մ.Լյուշերի գունային ընտրությունների թեստն է, որի պայմաններում ունենում են որոշակի գույների դասավորության հերթականությամբ պայմանավորված հոգեվիճակի որոշում, որը հոգեբանական գիտության մեջ կոչվում է «պրոյեկտիվ», այսինքն, ոչ անուղղակի ձևով ուսումնասիրության հնարավորություն է ընձեռնվում։ Երկրորդ և երրորդ մեթոդիկաներն ավելի վերահսկողության հնարավորություն են ընձեռնում, քանի որ նշված են կոնկրետ բնութագրականներ և դրանց արտահայտվածության ուժգնության համար սանդղակներ։ Սխեմաները փորձաքննությանը չեն կցվել, քանի որ այդ ամենը նկարագրված է եզրակացության մեջ։
Անձի` որևէ հոգեբուժական կենտրոնում հաշվառված չլինելը և հոգեկան հիվանդությամբ չտառապելը ենթադրում է միայն հոգեբանական փորձաքննության շրջանակներում փորձաքննության իրականացում, իսկ եթե անձը հաշվառված է, ունի հոգեբուժական հիվանդություն, ապա անցկացվում է համալիր կարգով փորձաքննություն` հոգեբուժականի հետ միասին։ Հարցարանային մեթոդիկաներում կան առանձին ուսումնասիրելիության սանդղակներ, որոնց մեջ մտնում է նաև անկեղծության սանդակը, ինչը նշանակում է, որ, ըստ տարբեր մեթոդիկայի արդյունքների, կարողանում են հասկանալ հավաստի պատասխաններ տալու հակվածության չափը։ Սույն դեպքում խոսքը վերաբերում է բնավորության շեշտվածության տիպերի ախտորոշման մեթոդիկային, որն ունի ստի սանդղակ, որով Վ.Այվազյանը տվել է ոչ հավաստի, սոցիալապես ընդունելի պատասխաններ, ինչը նշանակում է, որ անձը, ըստ շահենականության, փորձում է ներկայանալ ավելի դրական, սոցիալապես ավելի ընդունելի կերպարով և ընդունելի վարքաձևերով, փորձում է նրա համար շահեկան տեղեկություններ հաղորդել։ Սոցիալապես ընդունելի պատասխան նշանակում է, որ երբ անձը ցանկանում է ինչ-որ կերպարով ներկայանալ հանրությանը և գիտի, թե սոցիումը ինչպիսի կերպարով ավելի լավ կընդունի, ուստի փորձում է ներկայանալ հենց այդ կերպարի շրջանակներում։ Այսինքն, ներկայացնում է տեղեկություններ, որոնցով կարող է լինել սոցիալապես ավելի ընդունելի, ավելի բարձր արժեհամակարգով, սակայն այն անհավաստի է։ Փորձաքննության անցկացմանը և մեթոդիկաների իրականացմանն իր հետ միասին մասնակցել է փորձագետի պաշտոնակատար Ծ.Թադևոսյանը։ Վերջինս հաստիքով, ի պաշտոնե իրավասու է մասնակցել հետազոտական գործընթացին, սակայն իրավասու չէ ստորագրել եզրակացությունը։ Մեթոդիկայի անցկացման ընթացքում չի բացառում, որ եղել է դեպք, երբ ինքը մի պահ դուրս է եկել, իսկ Ծ.Թադևոսյանը մնացել և մասնակցել է։ Ծ.Թադևոսյանը նույնպես զգուշացվել է օբյեկտիվ և անաչառ լինելու վերաբերյալ։ Թեև լաբորանտին նույնպես թույլատրվում է մասնակցել փորձաքննությանը, սակայն, վերլուծական աշխատանքները կատարել է միայն ինքը։ Փորձաքննվողի հետ փորձարարական զրույցը նույնպես իրականացրել է ինքը։ Ծ.Թադևոսյանը մասնակցել է խիստ մասնագիտացված անձնային թեստերի իրականացմանը` իր վերահսկողությամբ։
Պնդել է, որ Վ.Այվազյանին երկրորդ և ավելի անգամներ զրույցի հրավիրելու անհրաժեշտություն չի եղել։
/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/
Կրկնակի հանձնաժողովային դատահոգեբանական փորձաքննության եզրակացության համաձայն՝
«Հաշվի առնելով նախաքննությամբ ձեռք բերված տվյալները և ելնելով փորձաքննությամբ ստացված արդյունքներից՝ հանգում ենք հետևյալ հետևությունների.
1. Վահան Այվազյանի մոտ նյարդային համակարգի հոգեկան շեղումներ լինում են, թե ոչ։
Այս հարցի փորձագետը չի կարող պատասխանել, քանի որ նյարդային համակարգի հոգեկան շեղումներ և դրանց գնահատականը հոգեբան-փորձագետի իրավասությունից դուրս է։
2. Վահան Այվազյանն ինչ վարքագիծ ունի սովորական և արտակարգ պայմաններում։
Այսպիսով, փորձաքննվող Վահան Արթուրի Այվազյանի անհատական առանձնահատկություններն են՝ կարգապահ անձնավորություն է, ունի հանդարտ բնավորություն, խուսափում է կոնֆլիկտային իրավիճակներից, ընկերասեր է, դրսևորում է հույզերի և զգացմունքների անմիջականություն, շփվողականություն, համառություն, գործնականություն, սեփական հայացքների և դիրքորոշումների պաշտպանման անհրաժեշտություն, պաշտպանական բնույթի ագրեսիվություն։ Դատողության սթափություն, ռացիոնալիզմ, խնդիրների լուծման համակարգային մոտեցում։
Ինչ վերաբերվում է հարցի երկրորդ մասին, ապա այդ հարցի պատասխանը տրվել է 3 հարցի պատասխանում։
3. Ինչպիսին է փորձաքննվողի հոգեկան գործունեության անհատական դրսևորման առանձնահատկությունները, որը կարող է էական նշանակություն ունենալ իրավական բնույթի եզրակացությունների համար։
Համաձայն հոգեբանական հետազոտության արդյունքների վերլուծությանը՝ փորձաքննվողի մոտ առկա են հետևյալ անհատական հոգեբանական առանձնահատկություններ, որոնք հետազոտվող իրադրությունում կարող էին էականորեն ազդել ամբաստանյալ Վ.Այվազյանի վարքի վրա՝ հուզական լարվածության դեպքում հակվածություն դեզադապտիվ վարքի, պաշտպանական բնույթի ագրեսիվություն - հակված է կոնֆլիկտի շրջապատող մարդկանց հետ աշխատանքային և ընտանեկան հարցերում, զգայունակ է իրեն ուղղված նկատողություններին, բնորոշ է նաև մտքերի, հիշողությունների, ցանկությունների, վախերի պարբերաբար կրկնություններ, որոնք առաջանում են կամքից անկախ։
4. Փորձաքննվողի մոտ կան արդյոք բարձր ներշնչվողականության նշաններ, կան արդյոք անհատական հոգեբանական այնպիսի առանձնահատկություններ, որոնք հետազոտվող իրադրությունում կարող էին էականորեն ազդել ամբաստանյալի վարքի վրա։
Ներշնչվողականության հատուկ ախտորոշիչ մեթոդների օգտագործման արդյունքները ցույց են տվել, որ Վահան Այվազյանի մոտ ներշնչվողականության աստիճանը բարձր չէ։ Այսպիսով, 4 հարցի առաջին մասով կարող են պատասխանել, որ Վահան Այվազյանի մոտ ներշնչվողականության աստիճանը բարձր չէ։ 4 հարցի երկրորդ մասով պատասխանել, որ համաձայն հոգեբանական հետազոտության արդյունքների վերլուծությանը՝ փորձաքննվողի մոտ առկա են հետևյալ անհատական հոգեբանական առանձնահատկություններ, որոնք հետազոտվող իրադրությունում կարող էին էականորեն ազդել ամբաստանյալ Վ.Այվազյանի վարքի վրա՝ հուզական լարվածության դեպքում հակվածություն դեզադապտիվ վարքի, պաշտպանական բնույթի ագրեսիվություն - հակված է կոնֆլիկտի շրջապատող մարդկանց հետ աշխատանքային և ընտանեկան հարցերում, զգայունակ է իրեն ուղղված նկատողություններին, բնորոշ է նաև մտքերի, հիշողությունների, ցանկությունների, վախերի պարբերաբար կրկնություններ, որոնք առաջանում են կամքից անկախ։
5. Փորձաքննվողի մոտ կան արդյոք ընդգծված երևակայության հատկանիշներ։
Համաձայն հետազոտության տվյալների՝ Վ. Այվազյանը չունի ընդգծված երևակայամոլության հատկանիշներ։
6. Հաշվի առնելով Վահան Այվազյանի հոգեկան վիճակը և նրան մեղսագրվող արարքի պահին եղած դրությունը, հնարավոր էր արդյոք, որ փորձաքննվողը ենթադրյալ հանցագործությունը կատարած լինի տուժողի կամ տուժողների գործադրված բռնության կամ ենթադրյալ բռնության, վիրավորանքի կամ այլ հակաիրավական կամ հակաբարոյական գործողությունների կապակցությամբ առաջ եկած հոգեճնշող իրավիճակի հետևանքով հանկարծակի առաջացած հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակում։
6-րդ հարցի վերաբերյալ հարկ ենք համարում նշել, որ հակաբարոյական արարքը պահանջում է իրավական գնահատական։ Իսկ ինչ վերաբերվում է հարցի բովանդակային մյուս մասին, ապա դրա պատասխանը հանգամանորեն տրված է 7-րդ հարցի մեկնաբանության մեջ։
7. Վահան Այվազյանն իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու պահին գտնվել է արդյոք աֆեկտի կամ այլ հուզական վիճակում, որն ազդել է նրա վարքի վրա։
Վահան Այվազյանն իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու պահին գտնվել է ֆիզիոլոգիական աֆեկտի վիճակում։
8. Սույն գործով նախկինում իրականացված դատահոգեբանական փորձաքննության մեթոդները /եզրակացություն թիվ 15-3456/ գիտականորեն հիմնավորված են, թե ոչ։
Աղյուսակ 2-ը թույլ է տալիս եզրակացնել, որ սույն գործով նախկինում իրականացված դատահոգեբանական փորձաքննության ժամանակ եզրակացություն թիվ 15-3456, հատոր 3, գ,թ. 105-130 օգտագործված մեթոդները լիովին համապատասխանում են դրված խնդրի լուծմանը և գիտականորեն հիմնավորված են»։
Նշված փորձաքննության եզրակացության կապակցությամբ՝ դատարանի նախաձեռնությամբ, դատարան հրավիրված փորձագետ Խաչատուր Գասպարյանը հայտնել է, որ հանդիսանում է Երևանի պետական բժշկական համալսարանի բժշկական հոգեբանության ամբիոնի վարիչը և սույն գործով, նույն ամբիոնի դոցենտ Գայանե Ղազարյանի հետ միասին իրականացրել են Վահան Այվազյանի վերաբերյալ նշանակված կրկնակի հանձնաժողովային դատահոգեբանական փորձաքննությունը։
Կապված փորձագիտական եզրակացության հետ հայտնել է, որ փորձագիտական հետազոտության իրականացման ընթացքում օգտագործվել են յուրահատուկ մեթոդներ, որոնք ուղղված են եղել բացահայտելու Վ.Այվազյանի աֆեկտոգեն ազդեցությունը, այն է՝ խնդիրը եղել է պարզել, թե վերջինիս մոտ դեպքի պահին, այդ վիճակում ֆիզիոլոգիական աֆեկտ եղել է, թե ոչ։ Հոգեբանության մեջ կա մի գաղափար, որը կոչվում է պաշտպանական մեխանիզմ, այսինքն, աֆեկտի մեկուսացում։ Փորձաքննության ընթացքում մի ճանապարհով՝ ոչ գիտակցական, իրենք փորձել են հասկանալ աֆեկտի մեկուսացում Վ.Այվազյանի մոտ տեղի ունեցել է, թե ոչ։ Օրինակ, կյանքում կարող են պատահած լինել այնպիսի դեպքեր, որոնք հիշելիս պարզապես հուսահատվում ենք, բարկանում, դառնում ագրեսիվ, այսինքն, հայտնվում ենք աֆեկտին մոտ վիճակի մեջ, որը կոչվում է գերհույզի մեկուսացման մեխանիզմ։ Այս պարագայում իրենց ուսումնասիրությունները բացահայտվել են և իրենք եզրակացություն տալիս չեն հիմնվել միայն Վ.Այվազյանի ցուցմունքների վրա, այլ համադրվել են գործի բոլոր նյութերը։ Եզրակացությունը տալիս հիմնվել են նաև փորձագիտական զրույցի վրա, քանի որ շատ նրբություններ, նրբերանգներ հարցերի միջոցով, երբեմն նաև փակ հարցերի միջոցով, բացահայտել են հենց այդ զրույցի ժամանակ։ Փորձաքննության ընթացքում եղել են իրավիճակներ, որոնք պահանջել են հստակեցում, այդպիսիք հստակեցվել են զրույցների ընթացքում։ Մասնավորապես, հատուկ զրույց է իրականացվել նաև Վ.Այվազյանի ծնողների հետ, իսկ տուժողը չի համաձայնել հանդիպել իրենց հետ, թեև վերջինիս հետ զրույցը տեղի է ունեցել հեռախոսակապի միջոցով։
Անդրադառնալով աֆեկտի տևողությանը, հայտնել է, որ գրականության մեջ առկա է տեսակետ, որ աֆեկտի տևողությունը կարող է լինել մի քանի րոպեից մինչև մի քանի ժամ, սակայն թե կոնկրետ դեպքում կոնկրետ փուլը որքան է տևում, ինչ նոր գործոն է ավելանում, որը սրում է մարդու մոտ հետաֆեկտիվ ռեակցիաները, շատ անհատական են։ Գոյություն ունի «ատիպիկ» աֆեկտ, որի ժամանակ մարդու մոտ աֆեկտիվ հետևանքը՝ ռեակցիան, տեղի է ունենում ինչ-որ ժամանակ անց։ Օրինակ, անձը որոշում է կայացրել անելանելի վիճակում, սակայն աֆեկտին հաջորդող պոռթկում տեղի է ունենում այն պահին, երբ նա կրկին հանդիպում է կոնկրետ անձի։ Գրականության մեջ աֆեկտի ժամկետային հարցը կարող է տևել մի քանի րոպեից մինչև երկու ժամ։ Փորձաքննության ընթացքում նախապես չի որոշվում, թե ինչ պետք է անել, պարզապես որոշվում է, որ տվյալ օրը համադրվում են հարցերի պատասխանները։ Հայտնել է, Վ.Այվազյանի պարագայում առկա է ոչ թե «ատիպիկ», այլ ֆիզիոլոգիական աֆեկտ։ Ինչ վերաբերվում է նախորդ փորձաքննության ժամանակ կատարված հետազոտական մեթոդիկայի կիրառմանը, ապա այն չի հակասում իրենց կողմից իրականացված փորձաքննությանն ու դրանով տրված եզրակացությանը։ Յուրաքանչյուր փորձագետ ունի եզրակացության հասնելու ուրույն ճանապարը, իրենք չեն կարող մեկնաբել մեկ այլ փորձագետի եզրակացությունը։ Հոգեբանական փորձագիտական խնդիրը լուծելու համար իրենք ընտրել են մի ճանապարհ և հստակ նկարագրել, թե այդ ճանապարհին ինչի հիման վրա են հիմնվել, որպեսզի հանգեն համապատասխան հետևություններին։
Ինչ վերաբերում է եզրակացությունում արտացոլված «ֆրուստացիա» հասկացությանը, նշել է, որ այն լայն հասկացողություն է, հանդիսանում է նպատակներին հասնելու ճանապարհին արգելքների հանդիպումը, երբ սպասելիքները չեն արդարացվում։ Առկա են ֆրուստրացիայի նկատմամբ ռեակցիայի տարբեր աստիճաններ։ Ֆրուստրացիան յուրահատուկ դրսևորում է և կարող է ունենալ ֆրուստրացիայի ենթարկվածության մակարդակ, որը կապված է ֆրուստրացիայի նկատմամբ տովերանտության աստիճանից։ Եթե ֆրուստրացիայի աստիճանը բարձր է լինում, մարդը ցանկացած իրավիճակ կարող է ընկալել որպես ֆրուստրացիա և ընկնել աֆեկտի մեջ։
Փորձագետը պնդել է, որ եզրակացությունը տալիս ուսումնասիրվել են և՛ նախաքննության և՛ դատաքննության ժամանակ ձեռք բերված ապացույցները, որոնց միջև էական հակասություններ չեն հայտնաբերվել։ Վ.Այվազյանի, ինչպես նաև գործով անցնող մյուս անձանց դատաքննական և նախաքննական ցուցմունքներում, որևէ հակասություն չի եղել, զրույցի ժամանակ ևս նա կրկնել է գրեթե նույն բառերը։ Հետևաբար, իրենք առանձնահատուկ չեն նշել դատաքննական ապացույցները։ Գտնում է, որ փորձաքննության ժամանակ Վ.Այվազյանը կարող էր տալ սոցիալապես ցանկալի պատասխաններ, ոչ թե անկեղծ գրեր այն, հետևաբար, դրա համար այդ թեստի արդյունքները չեն համարել արժանահավատ և ուրիշ ճանապարհով են նայել նրա անձնային որակներին։
Այն պահին, երբ դեպքի օրը Վ.Այվազյանը ծնողների հետ բարձրացել է տուն, նրա մոտ այդ ժամանակ եղել է շարունակական աֆեկտ, քանի որ հայրն այդ պահին վատ է զգացել, իսկ Վ.Այվազյանը կարծել է, որ կարող է ինչ-որ բան պատահել հոր հետ, նա կարող է կորցնել վերջինիս։ Այդ ամենը ուժեղացնում է նախորդող ընթացքում ձեռք բերված, կուտակված նախաաֆեկտային հույզերը։ Երբ Վ.Այվազյանը ետ է վերադարձել, հանդիպման ժամանակ բուռն պոռթկում է եղել նրա մոտ։ Այլ կերպ, աստիճաններով բարձրանալու ժամանակ նրա մոտ աֆեկտը շարունակվել է, իսկ երբ ետ է վերադարձել է, տեղի է ունեցել պոռթկումը։
Փորձաքննությունն անցկացնելիս իր և Գայանե Ղազարյանի միջև տարաձայնություն և հակասություն չի եղել։
/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/
Պաշտպան Ռ.Հակոբյանի կողմից՝ առերևույթ ենթադրյալ դատավարական խախտումների, ինչպես նաև՝ բովանդակային առումով հրապարակվել են ներքոհիշյալ ապացույցներն ու գործին վերաբերելի փաստաթղթերը՝
ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնական բաժնի պետի կողմից կազմված գրությունը՝ մարմնական վնասվածքի վերաբերյալ /հատոր 1, գ.թ. 2/, ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնական բաժնի պետի կողմից կազմված զեկուցագրերը /հատոր 1, գ.թ. 3-4/, կրիմինալ դեպքերի մատյանը զննելու մասին արձանագրությունը /հատոր 1, գ.թ. 5/, դեպքի վայրի զննության մասին արձանագրությունը /հատոր 1, գ.թ. 9/, հաղորդումն ըստ ենթակայության հանձնելու մասին որոշումը /հատոր 1, գ.թ. 16/, 18.07.2015թ.-ին կազմված՝ թիվ 15129115 քրեական գործով քննչական խումբ կազմելու մասին որոշումը /հատոր 1, գ.թ. 37/, ՀՀ ՔԿ Երևան քաղաքի ՔՎ Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի պետի ուղեկցական գրությունը /հատոր 1, գ.թ. 95/, Ա.Այվազյանի կողմից ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության քննիչին ուղղված դիմում-բողոքը /հատոր 1, գ.թ. 125-130/, մեղադրյալ Վ.Այվազյանի՝ կամովին ներկայանալու մասին արձանագրությունը /հատոր 1, գ.թ. 31/, /հատոր 2, գ.թ. 56/, տուժող ճանաչելու մասին որոշումը /հատոր 2, գ.թ. 172/, քննիչ Ա.Օհանյանի գրությունը՝ ուղղված՝ ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության ուղեկցող գումարտակի հրամանատարին /հատոր 2, գ.թ. 7/, 09.12.2015թ.-ին ՀՀ «Փորձաքննությունների Ազգային Բյուրո» ՊՈԱԿ-ի կողմից ՀՀ ՀՔԾ ՀԿԳ ավագ քննիչին ուղղված գրությունը /հատոր 2, գ.թ. 8/, ՀՀ «Փորձաքննությունների Ազգային Բյուրո» ՊՈԱԿ-ի կողմից ՀՀ ՀՔԾ ՀԿԳ ավագ քննիչին ուղղված միջնորդությունը /հատոր 2, գ.թ. 9/, քրեական հետապնդում չիրականացնելու մասին որոշումը /հատոր 3, գ.թ. 187/, թիվ 2116 դատաբժշկական փորձաքննության եզրակացությունը /հատոր 1, գ.թ. 151/, ՀՀ ԱՆ ԴԲԳԳԿ-ից ստացված փորձագետի եզրակացությունը /հատոր 1, գ.թ. 202/, դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 3361/Լ եզրակացությունը /հատոր 2, գ.թ. 151/։
Դատարանում հետազոտվել է նաև իրեղեն ապացույց ճանաչված` դեպքի պահին տուժողներ Սուրեն Մանուկյանի և Էդգար Սարգսյանի հագին եղած հագուստները` Ս.Մանուկյանի վերնաշապիկը /մայկա/, Էդգար Սարգսյանի վերնաշապիկը /մայկա/ և անդրավարտիքը։
/դատական նիստի արձանագրությունը/
Բացի այդ, դատարանում հրապարակվել և հետազոտվել է նաև Վահան Արթուրի Այվազյանի ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի կողմից տրված պահանջագիրը։
/տես` հատոր 1, գ.թ. 70-71,
դատական նիստի արձանագրությունը/
04.05.2017թ.-ին կայացած դատական նիստի ժամանակ ամբաստանյալ Վ.Այվազյանի շահերի պաշտպան Ռ.Հակոբյանը միջնորդություն է ներկայացրել դատարան, որով խնդրել է հաստատել նախաքննության ընթացքում 2015թ.-ի հուլիսի 22-ին տուժող Սուրեն Մանուկյանի և 2015թ.-ի հուլիսի 19-ին տուժող Էդգար Սարգսյանի կողմից տրված ցուցմունքների՝ որպես ապացույցների օգտագործման անթույլատրելիությունը։
Ընդ որում, փաստաբանը, որպես հիշյալ ցուցմունքներն անթույլատրելի ճանաչելու հիմք է նշել այն հանգամանքը, որ 2015թ.-ի հուլիսի 18-ին կայացված՝ «Թիվ 15129115 քրեական գործով քննչական խումբ կազմելու մասին» որոշումն ապօրինի է, քանի որ խմբի կազմում չընդգրկված քննիչը նշանակվել է որպես քննչական խմբի ղեկավար և կատարել քննչական ու դատավարական գործողություններ, հետևաբար, պաշտպանը գտել է, որ վերջինիս կատարված գործողությունների արդյունքները չեն կարող դրվել մեղադրանքի հիմքում և օգտագործվել որպես թույլատրելի ապացույցներ։
Դատարանն, անդրադառնալով պաշտպանի կողմից ներկայացված միջնորդությանը՝ կապված տուժող Ս.Մանուկյանի կողմից նախաքննության ընթացքում 2015թ.-ի հուլիսի 22-ին տրված ցուցմունքն անթույլատրելի ճանաչելուն, փաստում է հետևյալը`
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Քրեական գործով ապացույցներ են ցանկացած փաստական տվյալները, որոնց հիման վրա օրենքով որոշված կարգով հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը, դատարանը պարզում են քրեական օրենսգրքով նախատեսված արարքի առկայությունը կամ բացակայությունը, այդ արարքը կասկածյալի կամ մեղադրյալի կողմից կատարելը կամ չկատարելը և մեղադրյալի մեղավորությունը կամ անմեղությունը, ինչպես նաև գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող այլ հանգամանքներ։
2. Քրեական դատավարությունում որպես ապացույցներ թույլատրվում են`
... 3) տուժողի ցուցմունքները.
3. Քրեական դատավարության ընթացքում թույլատրվում է օգտագործել միայն այն փաստական տվյալները, որոնք ձեռք են բերվել սույն օրենսգրքով սահմանված պահանջների պահպանմամբ»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածի համաձայն`
« 2. Ապացույցներ ձեռք բերելիս էական են այն խախտումները, որոնք, դրսևորվելով մարդու և քաղաքացու սահմանադրական իրավունքների և ազատությունների կամ սույն օրենսգրքի որևէ պահանջի խախտմամբ, դատավարության մասնակիցներին` օրենքով երաշխավորված իրավունքների զրկմամբ կամ սահմանափակմամբ կամ որևէ այլ կերպ ազդել են կամ կարող էին ազդել ստացված փաստական տվյալների հավաստիության վրա»։
Վերը շարադրված քրեադատավարական նորմերի լույսի ներքո դատարանն արձանագրում է, որ քրեական դատավարությունում որպես ապացույցի ինքնուրույն տեսակ թույլատրվում են օգտագործել միայն այն փաստական տվյալները, որոնք ձեռք են բերվել քրեադատավարական օրենքով սահմանված պահանջների պահպանմամբ։ Ընդ որում, յուրաքանչյուր փաստական տվյալ ունի ձեռք բերման ուրույն պահանջները, որոնք բխում են ապացույցի տեսակից, հետևաբար տարբեր են նաև դրանց ստացման կարգերը։ Այլ խոսքով, քրեադատավարական օրենքը հստակ սահմանում է յուրաքանչյուր ապացույցի ձեռք բերման կարգը, որը հանդիսանում է իմպերատիվ պահանջ` այդ ապացույցը ստանալու համար։ Ասվածից հետևում է, որ ապացույցի` օրենքով սահմանված կարգի խախտմամբ ձեռք բերումը արդեն իսկ հիմք է` այն անթույլատրելի դիտելու համար։
Անդրադառնալով Սուրեն Մանուկյանի նախաքննական ցուցմունքների՝ որպես ապացույց օգտագործման թույլատրելիության հարցին, դատարանն ընդգծում է, որ՝
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 365-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«Մեղադրական դատավճիռը չի կարող հիմնված լինել ենթադրությունների վրա և կայացվում է միայն այն դեպքում, երբ հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունն ապացուցված է դատական քննության ընթացքում։ Հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունը կարող է համարվել ապացուցված, եթե դատարանը, ղեկավարվելով անմեղության կանխավարկածով, հիմնվելով պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դատական քննության ընթացքում գործի հանգամանքների հետազոտման արդյունքների վրա, դատաքննության ժամանակ հետազոտված հավաստի ապացույցների հիման վրա, ամբաստանյալի մեղավորության մասին չփարատվող բոլոր կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով, սույն օրենսգրքի 360 հոդվածի առաջին մասի 1-4-րդ կետերում նշված հարցերին տալիս է հաստատող պատասխաններ»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 371-րդ հոդվածի համաձայն՝
«Դատավճռի նկարագրական-պատճառաբանական մասում ցույց է տրվում`
3) այն ապացույցները, որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները, ինչպես նաև այս կամ այն ապացույցն անարժանահավատ համարելու փաստարկները».
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Դատարանի դատավճիռը պետք է լինի օրինական և հիմնավորված։
2. Դատարանի դատավճիռն օրինական է, եթե այն կայացվել է Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության, սույն օրենսգրքի և այն օրենքների պահանջների պահպանմամբ, որոնց նորմերը կիրառվում են տվյալ քրեական գործը լուծելիս։
3. Դատարանի դատավճիռը հիմնավորված է, եթե`
- դրա հետևությունները հիմնված են միայն դատաքննության ժամանակ հետազոտված ապացույցների վրա.
- այդ ապացույցները բավարար են մեղադրանքը գնահատելու համար.
- դատարանի կողմից հաստատված ճանաչված հանգամանքները համապատասխանում են դատարանում հետազոտված ապացույցներին։
4. Դատարանի դատավճիռը պետք է լինի պատճառաբանված։ Պատճառաբանման ենթակա են դատարանի կողմից դատավճռում շարադրվող բոլոր հետևությունները և որոշումները»։
Վերը շարադրված իրավական նորմերը վկայում են այն մասին, որ դատական ակտի հետևությունները պետք է հիմնված լինեն միայն դատաքննության ժամանակ հետազոտված ապացույցների վրա։ Նման պարագայում, դատարանն ընդգծում է, որ տուժող Ս.Մանուկյանի նախաքննական ցուցմունքները դատարանում չեն հրապարակվել և հետազոտվել, քանի որ բացակայել է դրա համար նախատեսված օրենսդրական համապատասխան հիմքը, հետևաբար, ինչպես պաշտպանության և, մեղադրանքի կողմերը, այնպես էլ դատարանը դրա վրա հղում կատարելու իրավունք չունեն։
Ասվածից հետևում է, որ դատարանը պետք է անդրադառնա և իրավական գնահատական է տա միայն տուժող Մանուկյանի այն ցուցմունքին, որը հետազոտվել է գործի դատական քննության ընթացքում, այսինքն` դատաքննականին։
Ինչ վերաբերում է տուժող Էդ.Սարգսյանի կողմից 2015թ.-ի հուլիսի 19-ին տրված ցուցմունքի՝ որպես ապացույցի օգտագործման թույլատրելիության հարցին, դատարանն արձանագրում է հետևյալը՝
վերջինս, որպես վկա և տուժող նախաքննության ընթացքում հարցաքննվել է մի քանի անգամ։ Մասնավորապես, 19.07.2015թ.-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում Էդ.Սարգսյանի հետ քննչական գործողություն՝ հարցաքննություն, իրականացրել է նույն բաժնի ավագ քննիչ Հ.Մանուկյանը, ով հանդիսացել է թիվ 15129115 քրեական գործով քննչական խմբի ղեկավարը։
Անդրադառնալով քննչական խումբ կազմելու մասին քրեադատավարական օրենսդրության պահանջներին, դատարանն արձանագրում է՝
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 193-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Քննչական բաժնի պետը`
1) նախաքննության կատարումը հանձնարարում է իրեն ենթակա քննիչին, գործը իրեն ենթակա մի քննիչից հանձնում է մյուսին.
2) հետևում է իրեն անմիջականորեն ենթակա քննիչների կողմից իրենց վարույթում գտնվող քրեական գործերով քննչական գործողությունները ժամանակին կատարելու, նախաքննության և կալանքի տակ պահելու ժամկետները պահպանելու, դատախազի ցուցումները և այլ քննիչների հանձնարարությունները կատարելու նկատմամբ.
3) իրեն անմիջականորեն ենթակա քննիչներին ցուցումներ է տալիս իրենց վարույթում գտնվող քրեական գործերով առանձին քննչական գործողություններ կատարելու վերաբերյալ.
4) նախաքննության կատարումը հանձնարարում է իրեն ենթակա մի քանի քննիչի։
2. Քննչական բաժնի պետն իրավունք ունի մասնակցել իրեն անմիջականորեն ենթակա քննիչի վարույթում գտնվող քրեական գործով նախաքննության կատարմանը, անձամբ կատարել նախաքննությունը` օգտվելով քննիչի լիազորություններից /…/»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 194-րդ հոդվածի համաձայն՝
«Գործի բարդության կամ նրա ծավալի մեծ լինելու դեպքում նախաքննության կատարումը կարող է հանձնարարվել մի քանի քննիչի, որի մասին նշվում է գործի հարուցման վերաբերյալ որոշման մեջ կամ կայացվում է առանձին որոշում։ Այդ մասին իրավունք ունի որոշում կայացնել քննչական բաժնի պետը։ Որոշման մեջ պետք է նշվեն բոլոր քննիչները, որոնց հանձնարարվում է նախաքննության կատարումը, այդ թվում` խմբի ղեկավար քննիչը, որը գործն ընդունում է իր վարույթ և ղեկավարում է մյուս քննիչների գործողությունները։ Կասկածյալը, մեղադրյալը, տուժողը, քաղաքացիական հայցվորը, քաղաքացիական պատասխանողը և նրանց ներկայացուցիչները պետք է ծանոթացվեն քննիչների խմբի կողմից քննությունը կատարելու մասին որոշմանը, և նրանց պարզաբանվում է ցանկացած քննիչին բացարկ հայտնելու նրանց իրավունքը»։
Քրեական գործի ուսումնասիրմամբ դատարանը հաստատված է համարում այն փաստը, որ 2015թ.-ի հուլիսի 18-ին կայացվել է որոշում՝ «Թիվ 15129115 քրեական գործով քննչական խումբ կազմելու մասին»։
Համաձայն հիշյալ որոշման եզրափակիչ մասի՝
«1. Թիվ 15129115 քրեական գործի նախաքննությունը հանձնարարել քննչական խմբին։
2. Քննչական խմբի կազմում ընդգրկել Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի քննիչ Զավեն Դադայանին և քննիչ Աշոտ Մկրտչյանին։
3. Քննչական խմբի ղեկավար նշանակել ավագ քննիչ՝ Հարություն Մանուկյանին, նրան հանձնարարել քրեական գործն ընդունել վարույթ և ղեկավարել քննչական խմբի գործողությունները։
4. Որոշմանը ծանոթացնել քրեական գործով քրեադատավարական կողմերին, նրանց պարզաբանել խմբի ցանկացած քննիչի բացարկ հայտնելու իրենց իրավունքը։
5. Որոշման օրինակն ուղարկել Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազություն»։
Դատավարական վերը նշված որոշումը ստորագրվել է ՀՀ ՔԿ Երևան քաղաքի ՔՎ Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի պետ Վ.Մեսրոպյանի կողմից։
Այսինքն, դատարանն ընդգծում է, որ վերը նշված որոշման առերևույթ բովանդակային ուսումնասիրությամբ պարզ է դառնում, որ քննչական խմբի կազմում ընդգրկվել են քննիչներ Զ.Դադայանը և Ա.Մկրտչյանը, սակայն խմբի ղեկավար է նշանակվել խմբի կազմում չընդգրկված մեկ այլ քննիչ Հ.Մանուկյանը։ Վերջինս, սակայն 19.07.2015թ.-ին որպես վկա հարցաքննել է Էդ.Սարգսյանին և քննչական գործողության արդյունքում ձեռք բերել դատավարական ապացույց՝ վկայի հարցաքննության արձանագրությունը։
Ապացույցների թույլատրելիության հարցը քննարկելիս դատարան շեշտում է, որ ապացույցների թույլատրելիության հատկանիշը վերաբերում է դրանց ձևական կողմին։ Դրա էությունը կազմում է ապացույցները ձեռք բերելիս օրենքով նախատեսված դատավարական պահանջների պահպանվածությունը և ենթադրում է.
- աղբյուրի օրինականություն՝ ապացույցը պետք է ձեռք բերվի միայն օրենքով սահմանված աղբյուրներից,
- ձեռքբերման միջոցների օրինականություն՝ պետք է պահպանված լինեն ապացույցների ձեռքբերմանն ուղղված գործողություններ կատարելուն օրենքով առաջադրված պահանջները,
- դատավարական ձևակերպում՝ ապացույցը, դրա ձեռքբերման գործընթացը պետք է օրենքով սահմանված կարգով ենթարկվեն դատավարական ձևակերպման,
- լիազորված սուբյեկտ՝ այն պետք է ստացված լինի ապացույց ձեռք բերելու լիազորությամբ օժտված սուբյեկտի կողմից։
Ապացույցն անթույլատրելի ճանաչելու հիմքերը հստակ սահմանված են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածով։
Հիշյալ իրավական նորմերի վկայակոչմամբ դատարանը փաստում է, որ ակնհայտ է, որ քննչական խումբ կազմելու մասին որոշմամբ ՀՀ ՔԿ Երևան քաղաքի ՔՎ Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի պետի կողմից թույլ է տրվել վրիպակ, մասնավորապես, որոշմամբ հստակ նշվել են այն քննիչները՝ Զ.Դադայան և Ա.Մկրտչյան, ովքեր ընդգրկվել են թիվ 15129115 քրեական գործով կազմված քննչական խմբի կազմում, սակայն, որպես քննչական խմբի ղեկավար, փաստորեն, նշանակվել է խմբի կազմում չընդգրկված Հ.Մանուկյանը։ Հետևաբար, դատարանը գտնում է, որ սույն դեպքում պաշտպանի դիտարկումները փաստարկված են և պետք է հաստատել 19.07.2015թ.-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում Էդ.Սարգսյանի կողմից տրված ցուցմունքի անթույլատրելիությունը, քանի որ, փաստորեն, վիճարկվող գործողությունն իրականացվել է քննչական գործողություն կատարելու իրավունք չունեցող աձի կողմից։
Այդուամենայնիվ, դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ 24.07.2015թ.-ին ՀՀ ՔԿ Երևան քաղաքի ՔՎ Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի պետի կողմից թիվ 15129115 քրեական գործն ուղարկվել է ՀՀ ՔԿ Երևան քաղաքի քննչական վարչություն, որը նույն օրը ընդունվել է Հ.Բաղմանյանի վարույթ։ Հետագայում, նույն քրեական գործը 27.08.2015թ.-ին ՀՀ ՔԿ Երևան քաղաքի քննչական վարչության Հ.Բաղմանյանի վարույթից վերցվել և հանձնվել է ՀՀ հատուկ քննչական ծառայությանը։
28.08.2015թ.-ին ՀՀ հատուկ քննչական ծառայության հատկապես կարևոր գործերի քննիչ Ա.Ստեփանյանի կողմից կայացվել է որոշում՝ քրեական գործը վարույթ ընդունելու մասին, համաձայն որի՝ թիվ 15129115 քրեական գործն ընդունել է վարույթ և ձեռնամուխ եղել նախաքննության կատարմանը։
Հետագայում, քրեական գործը վարույթ ընդունելուց հետո նախաքննական մարմինը ձեռնամուխ է եղել քննչական և դատավարական գործողություններ կատարելուն, մասնավորապես, 06.11.2015թ.-ին կատարվել է առերես հարցաքննություն՝ վկաներ Էդ.Սարգսյանի և Ռ.Աթոյանի միջև, 12.11.2015թ.-ին, 09.02.2016թ.-ին և 15.02.2016թ.-ին Էդ.Սարգսյանը հարցաքննվել է տուժողի կարգավիճակում, ընդ որում, տուժող Սարգսյանը հարցաքննությունների ժամանակ ներկայացրել է հանգամանքներ, որոնք տեղի են ունեցել ինչպես Վ.Այվազյանի ու նրա ծնողների ներկայությամբ ծագած վիճաբանության, այնպես էլ՝ ավտոտնակների մոտ հետագա զարգացումների վերաբերյալ և նախորդ ցուցմունքներից տարբերվող այնպիսի էական հանգամանքներ, որոնք կարող էին որոշիչ ազդեցություն ունենալ գործի արդարացի լուծման համար, վերջինս չի հայտնել։
Դատարանը փաստում է, որ ՀՀ հատուկ քննչական ծառայության կողմից քրեական գործը վարույթ ընդունելուց հետո կատարվել է գործի լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննություն, իսկ կատարված քննչական և դատավարական գործողությունների արդյունքում տուժող Էդ.Սարգսյանից ստացված փաստական տվյալները՝ ապացույցները, իրենց համակցության մեջ, իրենց հերթին բավարար են ամբաստանյալին մեղսագրված հանցանքն ապացուցված համարելու տեսանկյունից, հետևաբար, հաստատատելով վերջինիս՝ ՀՀ ՔԿ Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում 19.07.2015թ.-ին որպես վկա հարցաքննելու մասին ապացուցի օգտագործման անթույլատրելիությունը, գտնում է, որ գործով ձեռք բերված ապացույցների մյուս զանգվածը բավարար է մեղադրանքն ամբողջությամբ հաստատված համարելու տեսանկյունից։
3. Դատարանի իրավական վերլուծությունները
Այսպիսով, դատարանը, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի դրույթներին համապատասխան, հետազոտելով և գնահատելով ապացույցներն իրենց վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից` հիմնված ներքին համոզմամբ, ապացուցված է համարում այն, որ`
2015թ. հուլիսի 18-ին, ժամը 01։00-ի սահմաններում Երևան քաղաքի Արշակունյաց պողոտայի 6-րդ շենքի դիմացի հատվածում գտնվող ավտոտնակների մոտ ավտոմեքենայի կայանման հարցի շուրջ ծագած վիճաբանության ընթացքում Վահան Այվազյանն իր մոտ գտնված ծակող-կտրող շեղբ ունեցող առարկայով /հավանաբար դանակով/ դիտավորությամբ հարվածներ է հասցրել նույն շենքի բնակիչ Սուրեն Մանուկի Մանուկյանին և վերջինիս ընկերոջը` Էդգար Հակոբի Սարգսյանին` Սուրեն Մանուկյանի առողջությանը պատճառելով ձախ բազկի շրջանի կտրված, եռագլուխ մկանի վնասումով կտրված-ծակված վերքերի, արտաքին և ներքին արյունահոսությամբ զուգորդված` կրծքավանդակի և որովայնի համակցված հետորովայնամզային տարածության արյունահավաքով, ստոծանու ձախ գմբեթի, հաստ աղու, փայծաղային անկյան` աղու լուսանցք թափանցումով` թափանցող ծակված-կտրված կյանքին վտանգ սպառնացող վերքերի ձևով ծանր, իսկ Էդգար Սարգսյանի առողջությանը` կողոսկրի և որովայնի հետին պատի մկանների վնասումով` կրծքավանդակի աջ կեսի ծակած-կտրված, չթափանցող վերքերի ձևով միջին ծանրության վնաս։
Քրեական գործի դատական քննությամբ հաստատվեց, որ ինչպես մեղադրանքի, այնպես էլ պաշտպանության կողմերը կասկածի տակ չեն դնում ամբաստանյալ Վահան Այվազյանի կողմից տուժողներ Սուրեն Մանուկյանին և Էդգար Սարգսյանին վերը շարադրված պայմաններում, նկարագրված փաստական հանգամանքներով` մի դեպքում ծանր, իսկ մյուս դեպքում` միջին ծանրության մարմնական վնասվածքներ պատճառելու փաստը, սակայն մեկ տարբերությամբ, որ պաշտպանության կողմը հաստատապես համոզված է, որ ամբաստանյալը հիշյալ գործողությունները կատարելիս գտնվել է ֆիզիոլոգիական աֆեկտի՝ հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակում, հետևաբար, նրա կատարած արարքը պետք է որակվի և նա պետք է քրեական պատասխանատվության և պատժի ենթարկվի ոչ թե ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ և 113-րդ հոդվածների 1-ին, այլ նույն օրենսգրքի 114-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերով։
Նշված իրավական խնդրին լուծում տալու և ամբաստանյալի նկատմամբ քրեաիրավական ներգործության օբյեկտիվ միջոցներ կիրառելու անհրաժեշտությունից ելնելով, դատարանը գտնում է, որ պետք է պատասխան տրվի երկու հարցի՝
ա) արդյոք տուժողների կողմից դրսևորած վարքագիծը եղել է այն բնույթի, որն ուղեկցվելով այնպիսի բռնությամբ, ծաղրուծանակով, ծանր վիրավորանքով, հակաիրավական կամ հակաբարոյական այլ գործողությամբ՝
բ) ամբաստանյալի մոտ հանկարծակիորեն առաջացրել է հոգեկան խիստ հուզմունք (ֆիզիոլոգիական աֆեկտ)։
Նշված հարցերին փաստարկված պատասխաններ տալու համար առաջին հերթին պետք է անդրադարձ կատարել գործով անցնող անձանց՝ ամբաստանյալի, տուժողների և վկաների կողմից տրված ցուցմունքների արժանահավատության հանգամանքին, որոնց հիման վրա էլ գործով նշանակվել և կատարվել են դատահոգեբանական երկու փորձաքննությունները և դրանցով տրվել են երկու իրարամերժ եզրակացություններ։
Այսպես.
Թեև գործով անցնող տուժող Սուրեն Մանուկյանի նախաքննական ցուցմունքները դատարանում չեն հրապարակվել՝ օրենսդրական այդպիսի հիմքի և անհրաժեշտության բացակայության պատճառով, սակայն ինչպես վերջինս, այնպես էլ մյուս տուժող Էդգար Սարգսյանն իրենց նախաքննական և դատաքննական ցուցմունքներով մշտապես հայտնել են այնպիսի տեղեկություններ, որոնք համադրելով գործով առկա մյուս ապացույցների՝ մասնավորապես` Արթուր Այվազյանի վերաբերյալ տրված դատաբժշկական փորձաքննության եզրակացության հետ, որը, ինչ խոսք, անկողմնակալ մարմնից ստացված ապացույց է և ինչպես դատավարության կողմերի, այնպես էլ դատարանի կողմից երբևէ կասկածի տակ չի դրվել, առավել արժանահավատ են դարձնում տուժողների կողմից հայտնած այն տեղեկությունները, որ միջադեպի սկզբից մինչև վերջ իրենք Արթուր Այվազյանին հարվածել կամ հրել են ընդամենը մեկ անգամ, որի հետևանքով էլ նա վայր է ընկել և ստացել է «կրծքավանդակի ձախ կեսի արյունազեղման և նույն շրջանի փափուկ հյուսվածքների սալջարդի ձևով»։ Մինչդեռ, ինչպես Արթուր Այվազյանը, այնպես էլ նրա կինը՝ Ռուզաննա Աթոյանը և որդին՝ Վահան Այվազյանը միաբերան պնդել են, որ տուժողները Արթուր Այվազյանին հասցրել են բազմաթիվ հարվածներ, մարմնի տարբեր մասերին՝ այդ թվում նաև գետնին ընկած վիճակում։
Բնականաբար, ինչպես Արթուր Այվազյանը, այնպես էլ Ռուզաննա Աթոյանը, Վահան Այվազյանը և տուժողները՝ Սուրեն Մանուկյանն ու Էդգար Սարգսյանը, հանդիսանում են գործով անցնող այնպիսի անձինք, որոնք ունեցել են որոշակի շահագրգռվածություն` կապված գործի ելքի հետ։ Սակայն, հարկ է նկատի ուենալ, որ եթե Արթուր Այվազյանի, Ռուզաննա Աթոյանի և առավել ևս Վահան Այվազյանի շահագրգռվածությունը պահպանվել է մինչև դատարանի կողմից խորհրդակցական սենյակ հեռանալն ու դատական ակտ կայացնելը, քանի որ դեպքն իրենց կողմից նկարագրված փաստական հանգամանքների լույսի ներքո ներկայացնելը վերջիններիս կողմից հետապնդում է ամբաստանյալին առավել մեղմ քրեական պատասխանատվության և պատժի ենթարկելու կամ առհասարակ պատժից ազատելու նպատակ /ինչը հնչեց նաև պաշտպանական ճառում/, ապա նույն տուժողների՝ Սուրեն Մանուկյանի ու Էդգար Սարգսյանի այս պահին ունեցած շահագրգռվածությունը կասկածի տակ դնելու տրամաբանությունը պաշտպանական կողմն այդպես էլ չկարողացավ հիմնավորել դատարանում ներկայացված փաստարկներով, քանի որ չմատնանշեց, թե տուժողների կողմից գործի հանգամանքների վերաբերյալ նույն տեղեկությունները ներկայացնելու դեպքում վերջիններս ինչ շահեկան վիճակում կարող են հայտնվել կամ ընդհակառակը՝ նախկինում ներկայացված տեղեկություններին հակասող կամ տարբերվող /պաշտպանության կողմի կարծիքով` իրականությանը չհամապատասխանող/ տեղեկություններ տրամադրելու և այլ ցուցմունքներ տալու դեպքում վերջիններս ինչ պատասխանատվության առաջ կարող էին կանգնել այն դեպքում, երբ գործով առկա է վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից 18.02.2016թ-ին կայացված և ներկայումս չվերացված որոշում՝ քրեական հետապնդում չիրականացնելու մասին։
Ասվածից հետևում է, որ տուժողների կողմից տրված՝ Ս.Մանուկյանի դեպքում դատաքննական, իսկ Է.Սարգսյանի դեպքում՝ նախաքննական ցուցմունքները կասկածի տակ դնելը դատարանը համարում է չփաստարկված, առավել ևս այն դեպքում, որ ինչպես նշվեց վերևում, դրանք հաստատվում և համակցվում են թիվ 2116 և ի լրումն դրա տրված թիվ 3361/Լ փորձագիտական եզրակացություններով՝ կապված Արթուր Այվազյանի կողմից ստացված մարմնական վնասվածքների տեղակայության, բնույթի և քանակի հետ։ Ավելին, եթե մի պահ ընդունենք, որ Արթուր Այվազյանը միջադեպի ժամանակ ստացել է այնպիսի մարմնական վնասվածքներ և գտնվել այնպիսի վիճակում, որ ոչ միայն եղել է կյանքը կորցնելու վտանգ, այլ նաև նրա վիճակն առաջ է բերել որդու՝ Վահան Այվազյանի, հոգեկան անհամաչափ լարվածությունը, ապա դատարանը առնվազն տարօրինակ է դիտում վերջիններիս տրամաբանությունը` նշված պայմաններում շտապ բուժօգնությանը կամ որևէ այլ առողջապահական հիմնարկ չդիմելու առումով։ Նույն համատեքստում, դատարանն անարժանահավատ է համարում նաև ամբաստանյալի կողմից տրված ցուցմունքները, քանի որ վերջինս նախաքննության սկզբում հայտարարել է, որ դեպքի հանգամանքերի մասին ոչինչ չի հիշում, մինչդեռ հետագայում, տվել է դեպքի վերաբերյալ մանրամասն և դատարանի համոզմամբ հարմարեցված ցուցմունքներ, բնականաբար, իրեն ձեռնտու լույսի ներքո՝ նկարագրելով իբրև թե աֆեկտածին իրավիճակներ։ Նշվածի մասին է վկայում նաև վերջին փորձագիտական եզրակացությամբ փորձագետների կողմից արտահայտված այն միտքը, որ՝ «…Այզենկի անձնային հարցարան - EPQ արդյունքները համարվում են անվավեր, քանզի Վ.Այվազյանի անկեղծության սանդղակը ցածր է նորմայից, որը նշանակում է, որ նա հակված է տալ ոչ թե իրական, այս սոցիալապես ցանկալի պատասխաններ։ … Ըստ անձի ուսումնասիրման ատանդարտացված բազմագործոն մեթոդիկա /MMPI կարճ տարբերակ/ արդյունքների, փորձաքննվողի մոտ նկատվում է հակում ներկայանալ դրական, բարենպաստ կողմերով, ցուցադրելով սցիալական նորմերին խիստ հավատարմություն»։
Տվյալ փաստը, ըստ հոգեբանության մեջ ընդունված գիտական մեկնաբանությունների՝ նշանակում է, որ անձը, ըստ շահենականության, փորձում է ներկայանալ ավելի դրական, սոցիալապես ավելի ընդունելի կերպարով և ընդունելի վարքաձևերով, փորձում է իր համար շահեկան տեղեկություններ հաղորդել։ Սոցիալապես ընդունելի պատասխան նշանակում է, որ երբ անձը ցանկանում է ինչ-որ կերպարով ներկայանալ հանրությանը և գիտի, թե սոցիումը ինչպիսի կերպարով ավելի լավ կընդունի, ուստի փորձում է ներկայանալ հենց այդ կերպարի շրջանակներում։ Այսինքն, ներկայացնում է տեղեկություններ, որոնցով կարող է լինել սոցիալապես ավելի ընդունելի, ավելի բարձր արժեհամակարգով, սակայն այն անհավաստի է։
Ասվածը ևս վկայում է ամբաստանյալի հայտնած տեղեկությունների անարժանահավատ և մտացածին լինելու մասին։
Հետևաբար, դատարանն առավել արժանահավատ է դիտում տուժողների կողմից տրված ցուցմունքները՝ կապված հիշյալ օրը Երևանի Արշակունյաց պողոտայի 6-րդ շենքի բակում տեղի ունեցած միջադեպը սկսելու, այն հրահրող անձի, ինչպես նաև` իրադարձությունների զարգացման այն հանգամանքների մասին, որոնք արդեն իսկ նշվել են վերևում։
Այլ խոսքով, դատարանը ցանկանում է արձանագրել, որ դեպքերի այնպիսի զարգացում, որը կարող էր հիմք հանդիսանալ հաստատված համարելու, որ տուժողների դրսևորած վարքագիծն առավել քան բավարար է եղել, որպեսզի դրանք դիտարկվեն որպես նրանց կողմից դրսևորած այնպիսի բռնություն, ծաղրուծանակ, ծանր վիրավորանք, հակաիրավական կամ հակաբարոյական այլ գործողություն, որն ամբաստանյալի մոտ կարող էր առաջ բերել հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակ՝ չի եղել։
Ավելին, հանցավորի արարքը որպես հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակում կատարված մարմնական վնասվածք որակելու համար անհրաժեշտ է նաև, որ հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակը պատճառահետևանքային կապի մեջ գտնվի արտաքին այն գործոնների /գրգռիչների/ հետ, որոնք որպես հակաիրավական կամ հակաբարոյական բնույթ կրող առիթներ թվարկված են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 114-րդ հոդվածի դիսպոզիցիայում։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 114-րդ հոդվածը սահմանում է տուժողի այն վիկտիմային /հակաիրավական կամ հակաբարոյական/ գործողությունների բնույթը, որոնց հետևանքով անձի մոտ կարող են առաջանալ հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակ, դրանք են՝
բռնությունը,
ծաղրուծանակը,
ծանր վիրավորանքը,
հակաիրավական գործողությունները,
հակաբարոյական գործողությունները։
Բռնությունը՝ դա մարդու կամքին հակառակ նրա կամ նրա մերձավորի նկատմամբ անօրինական ֆիզիկական կամ հոգեբանական ներգործությունն է։ Ֆիզիկական բռնություն ասելով հասկանում ենք հարվածը, ծեծը, բռնությամբ ազատությունից զրկելը, մարմնական տարբեր վնասվածքներ պատճառելը, խոշտանգումը, բռնաբարությունը, բռնի կերպով սեքսուալ բնույթի գործողություններ կատարելը և այլն։ Հոգեբանական բռնություն ասելով հասկանում ենք ֆիզիկական, բարոյական, գույքային վնաս պատճառելու սպառնալիքը, այդ թվում՝ ծեծի ենթարկելու, գույքի ոչնչացման, ակնհայտ զրպարտչական տեղեկությունների և վարկաբեկիչ նյութերի հրապարակման սպառնալիքը և այլն։
Ծաղրուծանակը՝ դա մարդու ներաշխարհը խորությամբ վիրավորող, արժանապատվությունը ստորացնող, նրան անարգող, բովանդակությամբ ցինիկ և վիրավորական վարքագիծն է։ Այդպիսին է, օրինակ, անձի կամ նրա մերձավորի ֆիզիկական կամ այլ թերությունները ցինիկաբար ծաղրելը և այլն։ Պատվի ու արժանապատվության ստորացման աստիճանի գնահատումը պայմանավորված է ինչպես օբյեկտիվ, այնպես էլ՝ սուբյեկտիվ պայմաններով՝ տուժողի վարքագծի վիրավորական լինելը, հանցավորի կողմից վիրավորանքի ընկալումը։
Դատահոգեբանական կրկնակի փորձաքննության արդյունքում, փորձագետներն արձանագրել են, որ «…փորձաքննվողի մոտ առկա են հետևյալ անհատական հոգեբանական առանձնահատկություններ, որոնք հետազոտվող իրադրությունում կարող էին էականորեն ազդել ամբաստանյալի Վ.Այվազյանի վարքի վրա՝ հուզական լարվածության դեպքում հակվածություն դեզադապտիվ վարքի, պաշտպանական բնույթի ագրեսիվություն - հակված է կոնֆլիկտի շրջապատող մարդկանց հետ աշխատանքային և ընտանեկան հարցերում, զգայունակ է իրեն ուղղված նկատողություններին, բնորոշ է նաև մտքերի, հիշողությունների, ցանկությունների, վախերի պարբերաբար կրկնություններ, որոնք առաջանում են կամքից անկախ…»։
Վերը շարադրվածի պայմաններում, ստորև դատարանը ցանկանում է անդրադառնալ միջադեպի հետևանքով Վահան Այվազյանի մոտ իբրև թե առաջացած հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակի առկայության հարցին։
Ինչպես նշվեց վերևում, քրեական գործի նախաքննության ընթացքում քննիչի որոշմամբ նշանակվել է դատահոգեբանական փորձաքննություն, որի եզրակացության համաձայն՝
«ա, բ/ իրեն մեղսագրվող հանցավոր արարքը կատարելու պահին Վ.Այվազյանը ֆիզիոլոգիական աֆեկտի /հոգեկան խիստ հուզմունքի/ վիճակում չի գտնվել, գտնվել է լարված հոգեվիճակում, որը որոշակիորեն ազդել է նրա գիտակցության և վարքի վրա` նվազեցնելով իր գործողությունների հետագա վտանգավորությունը գնահատելու ունակությունը։ գ/ Վ.Այվազյանին բնորոշ այնպիսի անհատական հոգեբանական առանձնահատկությունները, ինչպիսիք են բարձր զգայունությունը, տպավորվողականությունը, անձնային տագնապայնության բարձր մակարդակը, խոցելիությունը, հուզական անկայունությունը, վարքի պլանավորման ցածր մակարդակը հետազոտվող իրավիճակում ազդել են նրա վարքի վրա»։
Մինչդեռ, դատարանի կողմից նշանակված կրկնակի հանձնաժողովային դատահոգեբանական փորձաքննության եզրակացության համաձայն՝
«Հաշվի առնելով նախաքննությամբ ձեռք բերված տվյալները և ելնելով փորձաքննությամբ ստացված արդյունքներից՝ հանգում ենք հետևյալ հետևությունների.
1. Վահան Այվազյանի մոտ նյարդային համակարգի հոգեկան շեղումներ լինում են, թե ոչ։
Այս հարցի փորձագետը չի կարող պատասխանել, քանի որ նյարդային համակարգի հոգեկան շեղումներ և դրանց գնահատականը հոգեբան-փորձագետի իրավասությունից դուրս է։
2. Վահան Այվազյանն ինչ վարքագիծ ունի սովորական և արտակարգ պայմաններում։
Այսպիսով, փորձաքննվող Վահան Արթուրի Այվազյանի անհատական առանձնահատկություններն են՝ կարգապահ անձնավորություն է, ունի հանդարտ բնավորություն, խուսափում է կոնֆլիկտային իրավիճակներից, ընկերասեր է, դրսևորում է հույզերի և զգացմունքների անմիջականություն, շփվողականություն, համառություն, գործնականություն, սեփական հայացքների և դիրքորոշումների պաշտպանման անհրաժեշտություն, պաշտպանական բնույթի ագրեսիվություն։ Դատողության սթափություն, ռացիոնալիզմ, խնդիրների լուծման համակարգային մոտեցում։
Ինչ վերաբերվում է հարցի երկրորդ մասին, ապա այդ հարցի պատասխանը տրվել է 3 հարցի պատասխանում։
3. Ինչպիսին է փորձաքննվողի հոգեկան գործունեության անհատական դրսևորման առանձնահատկությունները, որը կարող է էական նշանակություն ունենալ իրավական բնույթի եզրակացությունների համար։
Համաձայն հոգեբանական հետազոտության արդյունքների վերլուծությանը՝ փորձաքննվողի մոտ առկա են հետևյալ անհատական հոգեբանական առանձնահատկություններ, որոնք հետազոտվող իրադրությունում կարող էին էականորեն ազդել ամբաստանյալ Վ.Այվազյանի վարքի վրա՝ հուզական լարվածության դեպքում հակվածություն դեզադապտիվ վարքի, պաշտպանական բնույթի ագրեսիվություն - հակված է կոնֆլիկտի շրջապատող մարդկանց հետ աշխատանքային և ընտանեկան հարցերում, զգայունակ է իրեն ուղղված նկատողություններին, բնորոշ է նաև մտքերի, հիշողությունների, ցանկությունների, վախերի պարբերաբար կրկնություններ, որոնք առաջանում են կամքից անկախ։
4. Փորձաքննվողի մոտ կան արդյոք բարձր ներշնչվողականության նշաններ, կան արդյոք անհատական հոգեբանական այնպիսի առանձնահատկություններ, որոնք հետազոտվող իրադրությունում կարող էին էականորեն ազդել ամբաստանյալի վարքի վրա։
Ներշնչվողականության հատուկ ախտորոշիչ մեթոդների օգտագործման արդյունքները ցույց են տվել, որ Վահան Այվազյանի մոտ ներշնչվողականության աստիճանը բարձր չէ։ Այսպիսով, 4 հարցի առաջին մասով կարող են պատասխանել, որ Վահան Այվազյանի մոտ ներշնչվողականության աստիճանը բարձր չէ։ 4 հարցի երկրորդ մասով պատասխանել, որ համաձայն հոգեբանական հետազոտության արդյունքների վերլուծությանը՝ փորձաքննվողի մոտ առկա են հետևյալ անհատական հոգեբանական առանձնահատկություններ, որոնք հետազոտվող իրադրությունում կարող էին էականորեն ազդել ամբաստանյալ Վ.Այվազյանի վարքի վրա՝ հուզական լարկածության դեպքում հակվածություն դեզադապտիվ վարքի, պաշտպանական բնույթի ագրեսիվություն - հակված է կոնֆլիկտի շրջապատող մարդկանց հետ աշխատանքային և ընտանեկան հարցերում, զգայունակ է իրեն ուղղված նկատողություններին, բնորոշ է նաև մտքերի, հիշողությունների, ցանկությունների, վախերի պարբերաբար կրկնություններ, որոնք առաջանում են կամքից անկախ։
5. Փորձաքննվողի մոտ կան արդյոք ընգծված երևակայության հատկանիշներ։
Համաձայն հետազոտության տվյալների՝ Վ. Այվազյանը չունի ընգծված երևակայամոլության հատկանիշներ։
6. Հաշվի առնելով Վահան Այվազյանի հոգեկան վիճակը և նրան մեղսագրվող արարքի պահին եղած դրությունը, հնարավոր էր արդյոք, որ փորձաքննվողը ենթադրյալ հանցագործությունը կատարած լինի տուժողի կամ տուժողների գործադրված բռնության կամ ենթադրյալ բռնության, վիրավորանքի կամ այլ հակաիրավական կամ հակաբարոյական գործողությունների կապակցությամբ առաջ եկած հոգեճնշող իրավիճակի հետևանքով հանկարծակի առաջացած հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակում։
6-րդ հարցի վերաբերյալ հարկ ենք համարում նշել, որ հակաբարոյական արարքը պահանջում է իրավական գնահատական։ Իսկ ինչ վերաբերվում է հարցի բովանդակային մյուս մասին, ապա դրա պատասխանը հանգամանորեն տրված է 7-րդ հարցի մեկնաբանության մեջ։
7. Վահան Այվազյանն իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու պահին գտնվել է արդյոք աֆեկտի կամ այլ հուզական վիճակում, որն ազդել է նրա վարքի վրա։
Վահան Այվազյանն իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու պահին գտնվել է ֆիզիոլոգիական աֆեկտի վիճակում։
8. Սույն գործով նախկինում իրականացված դատահոգեբանական փորձաքննության մեթոդները /եզրակացություն թիվ 15-3456/ գիտականորեն հիմնավորված են, թե ոչ։
Աղյուսակ 2-ը թույլ է տալիս եզրակացնել, որ սույն գործով նախկինում իրականացված դատահոգեբանական փորձաքննության ժամանակ եզրակացություն թիվ 15-3456, հատոր 3, գ,թ. 105-130 օգտագործված մեթոդները լիովին համապատասխանում են դրված խնդրի լուծմանը և գիտականորեն հիմնավորված են»։
Հիմք ընդունելով այն հանգամանքը, որ դատարանը, վերջին փորձաքննությունը նշանակելիս, ըստ էության, կասկածի տակ է դրել անցկացված առաջին փորձաքննությունն ու դրանով տրված եզրակացությունը, որի վերաբերյալ հիմնավորումներն արդեն իսկ ամրագրված են դատարանի կողմից կայացված որոշմամբ, ուստի դատարանը չի անդրադառնում դրան։ Այդուհանդերձ, դատարանը ցանկանում է անդրադառնալ կրկնակի հանձնաժողովային դատահոգեբանական փորձաքննության եզրակացությանը, դրանում հիմք ընդունված հանգամանքներին և արված հետևություններին։
Նշված առումով, դատարանը ցանկանում է ընդգծել, որ ի տարբերություն օրինակ դատաբժշկական կամ դատահոգեբուժական փորձաքննությունների և դրանցով տրված եզրակացությունների, որոնց առկայությամբ միայն դատարանը կարող է հանգել որոշակի եզրահանգումների /ՀՀ քրեական դատավարության օրեսնգրքի 108-րդ հոդված/ նմանատիպ՝ դատահեգաբանական փորձաքննությունների եզրակացությունները, իրավակիրառ պրակտիկայում, այդ թվում նաև դատարանի համար ունեն առավելապես խորհրդատվական բնույթ և դրանք չեն կարող դիտարկվել որպես պարտադիր իրավական նշանակություն ունեցող փաստեր կամ ապացույցի տեսակներ։ Հետևաբար, դատարանը նշված եզրակացությունը պետք է դիտարկի գործով ձեռք բերված մյուս ապացույցների համատեքստում՝ հիմնվելով անձի՝ ֆիզիոլոգիական աֆեկտի վիճակում գտնվելու իրական կամ ենթադրյալ փաստերի գնահատման վրա՝ կապված նրա կողմից դեպքին նախորդող, դեպքի և դրան հաջորդող պահերին դրսևորած վարքագծի հետ։ Ավելին, գործի քննությամբ, մասնավորապես, նշանակված երկու դատահոգեբանական փորձաքննությունների եզրակացությամբ հաստատվեց, որ ընտրված և կիրառված մեթոդիկան եղել է ճիշտ։ Այդուամենայնիվ, փորձագետները հանգել են տարբեր հետևությունների՝ մի դեպքում ամբաստանյալի արարքը չդիտելով հոգեկան խիստ հուզմունքի տիրույթում կատարված, մյուս դեքպում՝ հակառակը։ Ստացվում է, որ բացի ընդունված մեթոդիկաների միանման կիրառմանը, ի վերջո, անձի մոտ հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակի առկայության գնահատումը կրում է խիստ սուբյեկտիվ բնույթ և այն չի որոշովում հստակ չափանիշներով, ինչպես օրինակ փորձաքննության մեթոդիկան ընտրելու պարագայում։ Հետևաբար, դատարանը գտնում է, որ որպես վարույթն իրականացնող մարմին, իրավասու է գործի փաստերի, հանգամանքների և դրանց վերաբերյալ ձեռք բերված ապացույցների համադրմամբ ու գնահատմամբ ինքնուրույն որոշել այդպիսի իրավիճակի՝ ֆիզիոլոգիական աֆեկտի, առկայության կամ բացակայության հարցը։
Այլ խոսքով, հանկարծակի հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակը ոչ թե հոգեկան հիվանդության արդյունք է, այլ որոշակի հանգամանքների հետևանքով առաջացող հոգեպես առողջ մարդու հատուկ հոգեվիճակ։ Դա նշանակում է, որ այդպիսի վիճակում տեղի ունեցած մարմնական վնասվածքներ հասնելու վերաբերյալ գործերով պետք է նշանակել դատահոգեբանական և ոչ թե դատահոգեբուժական փորձաքննություն։ Հետազոտության առարկան առաջին դեպքում հոգեպես առողջ մարդու հոգեբանությունն է, երկրորդ դեպքում՝ հոգեկան հիվանդությունը։ Պետք է, սակայն, նկատի ունենալ, որ փորձագետ հոգեբանի գիտական հնարավորությունները սահմանափակ են։ Հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակ եղել է, թե՝ ոչ, հոգեբանն, իհարկե, կարող է սկզբունքորեն միշտ ճիշտ պատասխանել, մանավանդ որ ապրած ամեն մի խիստ հուզմունքի վիճակ բավականաչափ երկար ժամանակ հետք է թողնում, օրգանիզմում տեղի են ունենում մի շարք ֆունկցիոնալ տեղաշարժեր, որոնց մեծ մասը դուրս է գալիս գիտակցության հսկողությունից։ Դա արտահայտվում է բիոքիմիական, ֆիզիոլոգիական և հոգեբանական կարգի փոփոխություններով։ Բայց այս ամենով հանդերձ՝ փորձագետ հոգեբանը չի կարող որոշել, թե հոգեկան խիստ հուզմունքը եղել է հանկարծակի, թե ոչ։ Հետևաբար, հոգեկան խիստ հուզմունքի ծագման հանկարծակիության հարցը յուրաքանչյուր կոնկրետ դեպքում որոշվում է վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից՝ գործի բոլոր հանգամանքների համակցությունից ելնելով։
Ընդհանրապես անձի մոտ առաջացող հոգեկան խիստ հուզմունքը /ֆիզիոլոգիական աֆեկտը/ ունի իր դրսևորման ձևերը, ընթացքը, տևողությունն ու ավարտը։
Անձի կողմից կատարված հանորերն վտանգավոր արարքը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 114-րդ հոդվածով որակելու համար բավարար չէ, որպեսզի միայն հղում կատարվի տուժողների կողմից դրսևորած հակաօրինական կամ հակաբարոյական վարքագծի վրա, այլ անհրաժեշտ է պարզել, թե դրա արդյունքում կամ դրա հետ կապված հանցավորն, իրականում, աֆեկտի վիճակում գտնվել է, թե ոչ։ Դատարաններն ինքնուրույն կարող են գնահատել և պարզել, թե անձը հանցանքը կատարելու պահին գտնվել է արդյոք ֆիզիոլոգիական աֆեկտի վիճակում, թե, ոչ, ինչպես նաև գնահատել, հանցավորի հոգեվիճակը հանցանքը կատարելու ժամանակ։ Բարդ իրավիճակներում դատարանը կարող է նշանակել համապատասխան փորձաքննությունը, սակայն գնահատելով փորձաքննության եզրակացությունը, դատարանը կարող է նաև չհամաձայնվել դրա հետ։
Քննարկող արարքի մեղմացնող որակյալ հատկանիշը կարող է առկա լինել միայն այն դեպքում, երբ հանցավորի մոտ հոգեկան խիստ հուզմունքն առաջացել է հանկարծակի, իսկ դրան անմիջապես հաջորդել է հակաիրավական արարքը։ Եթե արարքի պատճառ հանդիսացող, տուժողների կողմից դրսևորած վարքագծի և նրանց պատճառված վնասի միջև անցել է որոշակի ժամանակահատված, որի ընթացքում հանցավորը ժամանակ է ունենում մտածելու և քայլեր ձեռնարկելու քրեորեն պատժելի արարքն իրականացնելու համար, ապա տվյալ դեպքում արարքը չի կարող որակվել հիշյալ հանցակազմով։
Ֆիզիոլոգիական աֆեկտ ասելով հասկացվում է արտաքին միջավայրի ազդեցության տակ ուժեղ ցնցումից առաջացած և բուռն կերպով ընթացքող կարճատև հույզը։ Ֆիզիոլոգիական աֆեկտի դեպքում անձի մոտ ոչ թե վերանում, այլ զգալիորեն թուլանում է սեփական վարքագծի նկատմամբ ինքնահսկողությունը և ներքին արգելակման կարողությունը։ Այդպիսի հոգեկան լարված վիճակը մարդուն հանում է ներքին հավասարակշռությունից և զգալիորեն թուլացնում է իր գործողությունները ղեկավարելու նրա հնարավորությունը, կոնկրետ իրավիճակում ճիշտ կողմնորոշվելու ունակությունը, կոնֆլիկտային իրավիճակի լուծման լավագույն տարբերակի ընտրությունը։
Կախված անձի անհատական հոգեբանական առանձնահատկություններից, մարդու մոտ առաջացած բուռն, համեմատաբար կարճատև հուզական վիճակը՝ ցասումը, սարսափը, հուսահատությունը, վախը, ատելությունը և այլն, դրսևորվում Է հիմնականում ծայրահեղ գրգռվածությամբ՝ բղավոցներով, անկանոն շարժումներով, անկապ խոսքերով և այլն։ Սակայն, նույն սարսափի, հուսահատության, վախի, ատելության որոշ դեպքերում աֆեկտը կարող է դրսևորվել նաև միանգամայն հակառակ կերպ՝ անձը գունատվում է, «քարանում», կորցնում խոսելու կարողությունը, շարժվելու ունակությունը։
Հոգեկան խիստ հուզմունքի ծագման հանկարծակիությունը կայանում է նրա անմիջապես, անհապաղ, անսպասելի ծագման մեջ՝ որպես տուժողի հակաիրավական կամ հակաբարոյական վարքագծի պատասխան արձագանք, գործնականում ակնթարթային պատասխան։ Հոգեկան խիստ հուզմունքի ծագման հանկարծակիությունը հանցավորի և շրջապատի համար լինում է անսպասելի, չնախատեսված և չնախապատրաստված։
Արարքն աֆեկտի վիճակում մարմնական վնասվածք հասցնելու մեղադրանքով որակելու համար անհրաժեշտ է, որ տուժողի հակաիրավական կամ հակաբարոյական գործողությունները, դրանց արդյունքում աֆեկտի ծագումը, այդ վիճակում տուժողին մարմնական վնասվածք հասցնելու դիտավորության ծագումը և այն անհապաղ իրագործելը հաջորդեն միմյանց որպես հոգեբանական մեկ ամբողջական պրոցեսի հաջորդական գործողությունների համակցություն։
Այն դեպքերում, երբ մարմնական վնասվածք հասցնելու դիտավորությունը ծագել է հանկարծակի, սակայն իրականացվել է ոչ անմիջապես, այլ որոշ ժամանակ անց, որի ընթացքում անձն ունեցել է մտածելու, խորհելու, մարմնական վնասվածք հասցնելու կատարմանը նախապատրաստվելու իրական հնարավորություն, արարքը չի կարող որակվել որպես հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակում պատճառված մարմնական վնասվածք։ Նման դեպքերում, մարմնական վնասվածք հասցնելը կատարվում է ոչ թե բուն հոգեկան խիստ հուզմունքի ժամանակ, այլ դրան հաջորդող սովորական հուզմունքի վիճակում։
Ինչպես նշվեց սույն դատավճռի նկարագրական մասում, այն բանից հետո, երբ Վահան Այվազյանը, տանից լսելով իրենց շենքի բակում առաջացած բարձր խոսակցության ձայները և հասկանալով, որ դրանք իր ծնողներն են, իջել է բակ ու խառնվել իրարանցմանը, վերջինս տեսել է, որ իր հորը հարվածում են, ավելին, նրան գետնին գցելով շարունակում են հարվածներ հասցնել /ըստ ամբաստանյալի ցուցմունքի/։ Միջադեպը, փաստորեն տևել է որոշակի ժամանակահատված, որից հետո այն փոքր-ինչ հանդարտվել է, իսկ տուժող Մանուկյանը, ըստ ամբաստանյալի և նրա ծնողների ցուցմունքի, ամբաստանյալին հորդորել է ծնողներին տանել տուն ու նորից իջնել բակ, խնդիրը պարզաբանելու համար։ Նույն տուժողի ցուցմունքի համաձայն՝ «… Դրանից հետո Վ.Այվազյանն իրենց ասել է՝ «սպասեք, բարձրանում եմ վերև ու իջնեմ», ապա, նրա հայրը նստել է ավտոմեքենան, իսկ Վահան Այվազյանն օգնել է նրան կատարել հետադարձ, կայանել ավտոմեքենան և նրանք գնացել են իրենց մուտքի մոտ ու բարձրացել տուն։ Այն պահին, երբ շենքի ցայտաղբյուրի մոտ լվանում էր արմունկը, քանի որ միջադեպի հետևանքով վնասել էր այն, նկատել է, որ մուտքից դուրս է եկել Վահանը։ Վերջինս առաջարկել է իրենց զրուցելու նպատակով գնալ շենքի դիմաց գտնվող ավտոտնակների մոտ, ուստի ինքն ու ընկերն առաջացել են դեպի ավտոտնակները»։
Նշված փաստերն անհերքելիորեն վկայում են այն մասին, որ տեղի ունեցած ծեծկռտուքից հետո, մինչև ամբաստանյալի ներքև իջնելն անցել է որոշակի՝ բավար ժամանակահատված, ինչն ինքնին կասկածի տակ է դնում ամբաստանյալի մոտ հոգեկան խիստ հուզմունքի առաջացման ու դրա արդյունքում կատարած արարքի հնարավորությունը, առավել ևս այն դեպքում, երբ ամբաստանյալը հստակ հորդորել է տուժողներին սպասել, որպեսզի բարձրանա վերև և իջնի։ Ավելին, մինչը վերև բարձրանալը, դրան նախորդել է ամբաստանյալի կողմից իրականացված որոշակի գործողություններ՝ մասնավորապես հորն օգնելը մեքենան բակում կայանելու առումով։ Հիշյալ փաստը ևս կասկածի տակ է դնում ինչպես ամբաստանյալի մոտ հոգեկան հուզմունքի հանկարծակի առաջացման, այնպես էլ նրա հոր այնպիսի ծանր վիճակում գտնվելու փաստը, որից, ինչպես նաև հորը ֆիզիկապես կորցնելու մտայնությունից վախեցած, առաջացել է այն ֆիզիոլոգիական աֆեկտը, ինչը որ նշված է փորձագիտական վերջին եզրակացությունում։ Եթե ասվածին հավելենք նաև այն, որ արդեն այն բանից հետո, երբ ամբաստանյալը մարմնական վնասվածքներ է հասցրել տուժողներին, ասելով՝ «ներվերս կերար, …մեռի», իսկ դրանից հետո այդտեղ եկած հորն էլ ասել, թե ՝ «պապ խփել եմ սրանց, թռանք», ապա դատարանը միանշանակ բացառում է ամբաստանյալի մոտ հոգեկան խիստ հուզմունքի առաջացման հանգամանքն ու դրա պայմաններում տուժողներին մարմնական վնասվածքներ պատճառելու իրողոթյունը, քանի որ այդ վիճակում գտնվող անձը չէր կարող հստակ որոշել իր գործողությունների հաջորդականությունը, ցուցումներ տալ անձանց կատարելու որոշակի գործողություներ՝ սպասել իրեն, նրանց ուղղորդել դեպի շենքի հարակից տարածքում գտնվող ավտոտնակները, իսկ վերջում՝ մարմնական վնասվածքներ հասցնելուց հետո հորդորել հորը փախնել այդտեղից։ Հարկ է նկատի ունենալ, որ ըստ ամբաստանյալի հոր կողմից տրված ցուցմունքի՝ շենքի հարակից հատվածում Վահանին տեսնելուց հետո վերջինս իրեն ասել է, որպեսզի ինքը գնա տուն։ Արարք, որը ևս խոսում է ամբաստանյալի հստակ, որոշակիացված գիտակցության և նրա կողմից իրականացված գործողություների ընթացքում սթափ դատողությունների մասին։ Այստեղ հարկ է նկատի ունենալ նաև գործի համար կարևոր նշանակություն ունեցող այն հանգամանքը, որ տեղի ունեցած բուն միջադեպի՝ ամբաստանյալի հոր և տուժողների միջև առաջացած ծեծկռտուքի, ինչպես նաև դրանից հետո մինչև վերև բարձրանալն ու իջնելը որևէ մեկն ամբաստանյալի ձեռքում ծակող, կտրող կամ նմանատիպ այլ առարկա չի տեսել։ Մինչդեռ, արդեն տանից իջնելուց հետո, շենքին հարակից հատվածում տեղի ունեցածի ժամանակ՝ տուժողն ամբաստանյալի մոտ նկատել է դանակին նմանվող իր, ինչն ակնհայտ է, որ վերջինս վերցրել է վիճաբանությունն ավարտվելուց հետո, մինչև երկրորդ անգամ տուժողներին հանդիպելը։ Հետևաբար, ամբաստանյալը հոր մեքենան կայանելուց հետո նրա և մոր հետ իրենց տուն բարձրանալուց հետո որոշակի ժամանակահատվածում ունեցել է իրական հնարավորություն վնասվածք հասցնելու կատարմանը նախապատրաստվելու համար, ինչը և արել է։ Այս հանգամանքը ևս բնորոշ չէ հուզական այնպիսի լարվածության աստիճանին, որը կարող էր առաջ բերել ֆիզիոլոգիական աֆեկտ կամ հոգեկան խիստ հուզմունք։
Դրանից զատ, արարքը վիճարկվող քրեաիրավական նորմով որակելու համար, ինչպես արդեն նշվեց վերևում, կարևոր է հաստատված համարել, որ տուժողների դրսևորած վարքագիծը եղել է այնպիսի արտառոց, որ այն կարող էր առաջացնել հանցավորի անհամաչափ զայրույթն ու ատելությունը և հիմք հանդիսանալ հանկարծակի հոգեկան խիստ հուզմունքի համար։ Քննվող քրեական գործով սակայն, այդպիսի օբյեկտիվ և արժանահավատ տվյալներ ձեռք չեն բերվել, որոնց մասին դատարանն անդրադարձել է վերևում։ Դատարանը հիշյալ եզրահանգմանը գալիս կարևորում է գործով հաստատված այն փաստը, որ ստեղծված իրավիճակից ելնելով, միջադեպի ժամանակ տուժողները հայցել են նաև ամբաստանյալի մոր՝ Ռուզաննա Աթոյանի, ներողամտությունը, ինչը հաստատվել է, ոչ միայն վերջիններիս այլ հենց ամբաստանյալի հոր՝ Արթուր Այվազյանի, կողմից դատարանում տրված ցուցմունքով այն մասին, որ՝ «… Հետագայում, տեղի ունեցած խոսակցություններից մեկի ժամանակ կինն իրեն ասել է, որ դեպքի ժամանակ Ս.Մանուկյանը նրանից ներողություն է խնդրել…»։ Ճիշտ է Ռուզաննա Աթոյանն իր ցուցմունքներում հերքել է իրենից ներողություն խնդրելու փաստը, սակայն, հաշվի առնելով ինչպես տուժողների այդ մասին մշտապես հայտնելու հանգամանքը, այնպես էլ` Ա.Այվազյանի ցուցմունքը, դատարանը արժանահավատ է համարում այն, որ իրականում տուժողները հայցել են նաև ամբաստանյալի մոր՝ Ռուզաննա Աթոյանի, ներողամտությունը, ինչը վկայում է այն մասին, որ տուժողների դրսևորած վարքագիծը չի եղել այն աստիճանի բացառիկ կամ անտանելի, որ հիմք կամ պատճառ հանդիսանար, որպեսզի ամբաստանյալի մոտ առաջանար այդպիսի հնարավոր հուզմունք։
Եթե ասվածը համադրենք նաև վերևում մեջբերված փորձագիտական այն մտքի հետ, որ փորձաքննվողի մոտ առկա են հետևյալ անհատական հոգեբանական առանձնահատկությունները, որոնք հետազոտվող իրադրությունում կարող էին էականորեն ազդել ամբաստանյալ Վ.Այվազյանի վարքի վրա. հուզական լարվածության դեպքում հակվածություն դեզադապտիվ վարքի, պաշտպանական բնույթի ագրեսիվություն - հակված է կոնֆլիկտի շրջապատող մարդկանց հետ աշխատանքային և ընտանեկան հարցերում, զգայունակ է իրեն ուղղված նկատողություններին, բնորոշ է նաև մտքերի, հիշողությունների, ցանկությունների, վախերի պարբերաբար կրկնություններ, որոնք առաջանում են կամքից անկախ, ընդ որում աֆեկտիվ վիճակը եղել է ոչ թե ատիպիկ, այլ ընթացել է սովորականի պես, ապա նշվածը ևս վկայում է այն մասին, որ տուժողների գործողությունները ամբաստանյալի կողմից կարող էին ընկալվել ոչ ադեկվատ, ինչը չէր կարող սակայն հանկարծական հոգեկան խիստ հուզմունքի առիթ հանդիսանալ, ինչից ելնելով դատարանը փաստում է, որ ամբաստանյալն իրեն մեղսագրված հանցանքը կատարել է վրեժի շարժառիթներից ելնելով։
Այսպիսով, վերը շարադրված հիմնավորումներով, դատարանն արձանագրում է, որ Վահան Արթուրի Այվազյանը կատարել է հանցավոր արարքներ` նախատեսված՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 1-ին մասով, որոնց համար նա ենթակա է պատիժների։
Պատիժներ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում ինչպես ամբաստանյալի կողմից կատարված հանցագործությունների բնույթն ու դրանց հասարակական վտանգավորության աստիճանը, այնպես էլ նրա անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։
Որպես Վահան Արթուրի Այվազյանի անձը դրականորեն բնութագրող հանգամանքներ` դատարանը հաշվի է առնում այն, որ նա ՀՀ Ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի հաշվառումներով չի անցնում, նախկինում դատված կամ որևէ այլ կերպ արատավորված չի եղել։
/տես` դատական նիստի արձանագրությունը
և քրեական գործի նյութերը/
Բացի այդ, դատարանը որպես Վահան Արթուրի Այվազյանի անձը դրականորեն բնութագրող հանգամանքներ է դիտում այն, որ վերջինս Երևանի պետական համալսարանի Արևելագիտության ֆակուլտետի դեկանի և իրանագիտության ամբիոնի վարիչի, Երևանի կենտրոն վարչական շրջանի «Կենտրոն 1» համատիրության նախագահի կողմից բնութագրվում է դրականորեն։ Վերջինս, ինչպես հիշյալ մարմինների, այնպես էլ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության ՊԲ 42009 զորամասի հրամանատարի կողմից պարգևատրվել է պատվոգրերով։
/տես` դատական նիստի արձանագրությունը
և քրեական գործի նյութերը/
Դատարանը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` որպես ամբաստանյալ Վահան Արթուրի Այվազյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտում հանցագործությունը կատարելուց հետո ՀՀ հատուկ քննչական ծառայություն ինքնակամ ներկայանալը։
Դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալ Վահան Արթուրի Այվազյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ գործում առկա չեն։
Ելնելով գործի հանգամանքներից, հիմք ընդունելով ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին կետի դրույթը, համաձայն որի` «Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատաuխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար», ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ կետի դրույթը, համաձայն որի` «Պատժի նպատակն է վերականգնել uոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպեu նաև կանխել հանցագործությունները» և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 2-րդ մասը` համաձայն որի` «Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով», դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Վահան Արթուրի Այվազյանի կողմից կատարված արարքների համար նրա նկատմամբ պետք է պատիժներ նշանակվեն ազատարկման ձևով, որպիսի պատիժները նա պետք է կրի։
Անդրադառնալով ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակվելիք պատժատեսակի և պատժաչափերի ընտրության հարցին, դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
ինչպես նշվեց վերևում, դատարանն անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս պետք է ղեկավարվի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածների պահանջներով` հաշվի առնելով ինչպես օրենսդրական, այնպես էլ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի կողմից ձևավորված նախադեպային մի շարք մոտեցումներ։
Մասնավորապես, իր ՎԲ-142/07, ՎԲ-50/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-201/07, ԱՎԴ2/0059/01/08 որոշումներում քննարկվող հարցի առումով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է ներքոհիշյալ իրավական դիրքորոշումները.
«ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածն ամրագրել է արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքը։ Պատիժ նշանակելիս արդարության սկզբունքը դրսևորվում է օրենքով նախատեսված մի շարք պահանջներով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով նույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն՝ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժն արդարացի է, եթե համապատասխանում է հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը անհրաժեշտ և բավարար է անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար։
Միևնույն ժամանակ, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվող պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները։
Պատիժ նշանակելիս հանցավորի նկատմամբ անհատական մոտեցումն անհրաժեշտ է, որպեսզի դատարանը պատժի տեսակն ու չափը ընտրելիս համոզվի, որ դրանով կհասնի պատժի վերը նշված նպատակներին, որոնք փոխկապակցված և փոխհամաձայնեցված են (մեկ նպատակը ենթադրում է մյուսները և յուրաքանչյուրի ինքնուրույն իրականացումն օժանդակում է մյուսներին)։ Այսինքն՝ պատժի նպատակներին հասնելու երաշխիք է հանցագործություն կատարած անձի նկատմամբ արդարացի, արարքի ծանրությանը և հասարակական վտանգավորությանը համապատասխան պատիժ նշանակելը։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները, որոշիչ հանգամանքներ են պատժի տեսակը և չափը որոշելու հարցում։
Այլ կերպ` դատարանը պետք է բացահայտի կատարված կոնկրետ հանցանքի առանձնահատուկ հատկանիշները, որոնք կարող են ազդել հանրության համար վտանգավորության աստիճանի վրա (հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, վնասի չափը և այլն)։
Պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում ինչպես ամբաստանյալի կողմից կատարած հանցագործությունների բնույթն ու դրանց հասարակական վտանգավորության աստիճանը, այնպես էլ նրա անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։
ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«1. Դիտավորությամբ մեկ ուրիշին մարմնական վնասվածք պատճառելը կամ առողջությանն այլ ծանր վնաս պատճառելը, որը վտանգավոր է կյանքի համար կամ առաջացրել է տեսողության, խոսքի, լսողության կամ որևէ օրգանի կամ օրգանի ֆունկցիայի կորուստ կամ արտահայտվել է դեմքի անջնջելի այլանդակմամբ, ինչպես նաև կյանքի համար վտանգավոր այլ վնաս է պատճառել առողջությանը կամ առաջացրել է դրա քայքայում՝ զուգորդված ընդհանուր աշխատունակության ոչ պակաս, քան մեկ երրորդի կայուն կորստով կամ հանցավորի համար ակնհայտ մասնագիտական աշխատունակության լրիվ կորստով կամ առաջացրել է հղիության ընդհատում, հոգեկան հիվանդություն, թմրամոլությամբ կամ թունամոլությամբ հիվանդացում՝
պատժվում է ազատազրկմամբ՝ երեքից յոթ տարի ժամկետով»։
ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 113րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«1. Դիտավորությամբ մեկ ուրիշին մարմնական վնասվածք կամ առողջությանը որևէ այլ վնաս պատճառելը, որը վտանգավոր չէ կյանքի համար և չի առաջացրել սույն օրենսգրքի 112-րդ հոդվածով նախատեսված հետևանքներ, բայց առաջացրել է առողջության տևական քայքայում կամ ընդհանուր աշխատունակության մեկ երրորդից պակաս զգալի կայուն կորուստ՝
պատժվում է կալանքով՝ մեկից երեք ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով»։
Սույն գործով պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում ինչպես ամբաստանյալի կողմից կատարած հանցագործությունների բնույթն ու դրանց հասարակական վտանգավորության աստիճանը, այնպես էլ նրա անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։
Դատարանն ընդգծում է, որ թեև գործում առկա են ամբաստանյալի անձը դրականորեն բնութագրող, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ, որոնց կողքին բացակայում են նրա պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքները, սակայն նրա կողմից կատարած հանցանքների եղանակները, իրագործման աստիճանն ու տուժողներին պատճառված մարմնական վնասվածքների տեղակայումներն այնչափ վտանգավոր են, որ գալիս է այն եզրահանգման, որ օրենքվ նախատեսված պատիժների ու դրանց համակցության համեմատաբար խիստ պատժաչափի նշանակման պայմաններում միայն կարող են ապահովվել ՀՀ քրեական օրենսգրիք 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված պատժի օրենսդրական նպատակները։
Նման պայմաններում, անդրադառնալով Վահան Արթուրի Այվազյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի՝ կալանավորման հարցին, դատարանը գտնում է, որ այն պետք է թողնել անփոփոխ՝ մինչև դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելը, իսկ նշանակված պատժի կրման սկիզբը պետք է հաշվել 2015թ.-ի հոկտեմբերի 27-ից։
Դատարանը գտնում է, որ Վահան Արթուրի Այվազյանից հօգուտ ՀՀ պետական բյուջեի պետք է բռնագանձել 232.074 /երկու հարյուր երեսուներկու հազար յոթանասունչորս/ ՀՀ դրամ՝ որպես դատական ծախսեր։
Միաժամանակ, լուծելով իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցը և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ հոդվածով` դատարանը գտնում է, որ քրեական գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ տուժող Սուրեն Մանուկյանի ակնոցը, վերջինիս, ինչպես նաև տուժող Էդգար Սարգսյանի հագուստները պետք է ոչնչացնել։
4. Եզրափակիչ մաս
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ Քրեական դատավարաության օրենսգրքի 357-359, 360, 365, 369-373-րդ հոդվածներով, դատարանը
Վ Ճ Ռ Ե Ց
Վահան Արթուրի Այվազյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 113-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործությունների կատարման մեջ։
ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով Վահան Արթուրի Այվազյանի նկատմամբ պատիժ նշանակել՝ ազատազրկում` 4 /չորս/ տարի 6 /վեց/ ամիս ժամկետով։ ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 1-ին մասով` պատիժ նշանակել ազատազրկում` 1 /մեկ/ տարի ժամկետով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի կարգով, հանցանքների համակցությամբ՝ նշանակված պատիժները մասնակիորեն գումարելու միջոցով՝ Վահան Արթուրի Այվազյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ նշանակել ազատազրկում` 5 /հինգ/ տարի ժամկետով։
Վահան Արթուրի Այվազյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ կալանավորումը, թողնել անփոփոխ մինչև դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելը, նշանակված պատժի կրման սկիզբը հաշվել 2015թ. հոկտեմբերի 27-ից։
Վահան Արթուրի Այվազյանից հօգուտ ՀՀ պետական բյուջեի բռնագանձել 232.074 /երկու հարյուր երեսուներկու հազար յոթանասունչորս/ ՀՀ դրամ՝ որպես դատական ծախսեր։
Քրեական գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ տուժող Սուրեն Մանուկյանի ակնոցը, վերջինիս, ինչպես նաև տուժող Էդգար Սարգսյանի հագուստները՝ ոչնչացնել։
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարան հրապարակվելու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում։
Դ Ա Տ Ա Վ Ո Ր Մ.Մ Ա Կ Յ Ա Ն
Դատական գործ N: ԵԿԴ/0036/01/16
Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
Նոր քրեական գործ
| Երբ է գործը ստացվել | 02-03-2016 |
|---|---|
| Ինչ կարգով է գործը ստացվել | Առաջին անգամ |
| Դատախազություն | ՀՀ Գլխավոր դատախազություն |
| Նախաքննական գործի համարը | 15129115 |
| Մեղադրական եզրակացության համառոտ բովանդակություն | Վահան Այվազյանին մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա դիտավորությամբ Սուրեն Մանուկյանի և Էդգար Սարգսյանիառողջությանը համապատասխանաբար պատճառել է ծանր և միջին ծանրքւթյան վնաս: |
| Մեղադրյալ | |
| Անձ | |
| Անուն | Վահան |
| Ազգանուն | Այվազյան |
| Հայրանուն | Արթուրի |
| Հասցե | --------------- |
| Ծննդյան օր | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Վիճակագրական տողի համարը | 1.9 |
| Չափահաս | Այո |
Մակագրել
| Երբ | 02-03-2016 |
|---|---|
| Նախագահող դատավոր | |
| Անուն | Մեսրոպ |
| Ազգանուն | Մակյան |
Ընդունվել է վարույթ
| Երբ | 03-03-2016 |
|---|---|
| Ուղարկվել է հուշաթերթիկ/որոշումը | 03-03-2016 |
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 28-03-2016 |
|---|---|
| Դատավարության կողմեր | Մեղադրող |
| Դատավարության կողմեր | Մեղադրյալ |
| Դատավարության կողմեր | Պաշտպան |
| Դատավարության կողմեր | Տուժող |
| Դատավարության կողմեր | Տուժող |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Վ |
| Ազգանուն | Դոլմազյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Վահան |
| Ազգանուն | Այվազյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Զորայր |
| Ազգանուն | Հարությունյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Սուրեն |
| Ազգանուն | Մանուկյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Էդգար |
| Ազգանուն | Սարգսյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Ժամ | 12:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
| Նիստը | Չի կայացել |
| Չկայացման պատճառը | Կառավարության կողմից մարտի 28-ը ոչ աշխատանքային օր հայտարարելու պատճառով |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 08-04-2016 |
|---|---|
| Ժամ | 14:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 25-04-2016 |
|---|---|
| Ժամ | 12:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 04-05-2016 |
|---|---|
| Ժամ | 12:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 26-05-2016 |
|---|---|
| Ժամ | 15:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 09-06-2016 |
|---|---|
| Ժամ | 16:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 28-06-2016 |
|---|---|
| Ժամ | 14:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 18-07-2016 |
|---|---|
| Ժամ | 12:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 27-07-2016 |
|---|---|
| Ժամ | 12:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 10-08-2016 |
|---|---|
| Ժամ | 16:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 18-08-2016 |
|---|---|
| Ժամ | 14:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 06-09-2016 |
|---|---|
| Ժամ | 14:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 20-09-2016 |
|---|---|
| Ժամ | 14:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
| Նիստը | Չի կայացել |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 06-10-2016 |
|---|---|
| Ժամ | 16:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
| Նիստը | Չի կայացել |
| Չկայացման պատճառը | Նախագահող դատավորի վատառողջ լինելու պատճառով |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 25-10-2016 |
|---|---|
| Ժամ | 12:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 08-11-2016 |
|---|---|
| Ժամ | 12:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 18-11-2016 |
|---|---|
| Ժամ | 13:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 30-11-2016 |
|---|---|
| Ժամ | 12:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է փորձաքննություն
| Երբ | 30-11-2016 |
|---|---|
| Քրեական դատավարության օրենսգրքի հոդված | |
| Մեղադրյալ/Տուժող | |
| Անձ | |
| Անուն | Վահան |
| Ազգանուն | Այվազյան |
| Հայրանուն | Արթուրի |
| Հասցե | --------------- |
| Ծննդյան օր | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Պաշտպան | |
| Անուն | Ռուբեն |
| Ազգանուն | Հակոբյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
Անավարտ գործեր, որոնք փոխանցվել են 2017թ.
| Տեսակը | Անավարտ գործեր, որոնք գտնվում են քննության փուլում |
|---|
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 18-04-2017 |
|---|---|
| Ժամ | 16:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 11-05-2017 |
|---|---|
| Ժամ | 13:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 30-05-2017 |
|---|---|
| Ժամ | 14:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 08-06-2017 |
|---|---|
| Ժամ | 13:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
| Նիստը | Կայացել է |
Կայացվել է դատավճիռ
| Ամսաթիվ | 08-06-2017 |
|---|
Մեղադրական
| Մեղադրյալ | |
|---|---|
| Անուն | Վահան |
| Ազգանուն | Այվազյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 1 |
| Ամսաթիվ | 08-06-2017 |
| Օրենսգիրք | Քրեական օրենսգիրք |
| Առավել ծանր հանցագործության հոդված | |
| Առավել ծանր հանցագործության հոդվածով | Դատապարտվել է |
| Այլ հանցագործության հոդվածներ | |
| Այլ հանցագործության հոդվածներով | Դատապարտվել է |
| Հիմնական պատիժ | Որոշակի ժամկետով ազատազրկում |
Դատական ակտ
| Դատական ակտի բովանդակությունը | Գործ ԵԿԴ/0036/01/16 ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔԻ ԿԵՆՏՐՈՆ ԵՎ ՆՈՐՔ-ՄԱՐԱՇ ՎԱՐՉԱԿԱՆ ՇՐՋԱՆՆԵՐԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ,,08,, հունիսի 2017թ. ք.Երևան Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանը այսուհետև` դատարան/ Նախագահությամբ դատավոր Մ. Մակյանի Քարտուղարությամբ Թ. Խաչատրյանի Մասնակցությամբ՝ Մեղադրող Վ. Դոլմազյանի Տուժող Ս. Մանուկյանի Պաշտպաններ Ռ. Հակոբյանի Ա. Կարապետյանի դռնբաց դատական նիստերում, քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի` Վահան Արթուրի Այվազյանի` ծնված 26.07.1994թ.-ին Երևան քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, ամուրի, չի աշխատում, նախկինում չդատված, հաշվառված է՝ ք.Երևան, Արշակունյաց պողոտա 6-րդ շենքի 12-րդ բնակարանում մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 1-ին մասով, որպես խափանման միջոց է ընտրված կալանավորումը։ 1.Գործի դատավարական նախապատմությունը Ըստ ՀՀ գլխավոր դատախազության կողմից դատարան ուղարկված քրեական գործի նյութերի և մեղադրական եզրակացության՝ «Վահան Արթուրի Այվազյանը մեղադրվում է այն բանում, որ նա, դիտավորությամբ Սուրեն Մանուկյանի և Էդգար Սարգսյանի առողջությանը համապատասխանաբար պատճառել է ծանր և միջին ծանրության վնաս։ Այսպես. 2015թ. հուլիսի 18-ին, ժամը 01։00-ի սահմաններում Երևան քաղաքի Արշակունյաց պողոտայի 6-րդ շենքի դիմացի հատվածում գտնվող ավտոտնակների մոտ ավտոմեքենայի կայանման հարցի շուրջ ծագած վիճաբանության ընթացքում Վահան Այվազյանն իր մոտ գտնված ծակող-կտրող շեղբ ունեցող առարկայով /հավանաբար դանակով/ դիտավորությամբ հարվածներ է հասցրել նույն շենքի բնակիչ Սուրեն Մանուկի Մանուկյանին և վերջինիս ընկերոջը` Էդգար Հակոբի Սարգսյանին` Սուրեն Մանուկյանի առողջությանը պատճառելով ձախ բազկի շրջանի կտրված, եռագլուխ մկանի վնասումով կտրված-ծակված վերքերի, արտաքին և ներքին արյունահոսությամբ զուգորդված` կրծքավանդակի և որովայնի համակցված հետորովայնամզային տարածության արյունահավաքով, ստոծանու ձախ գմբեթի, հաստ աղու, փայծաղային անկյան` աղու լուսանցք թափանցումով` թափանցող ծակված-կտրված կյանքին վտանգ սպառնացող վերքերի ձևով ծանր, իսկ Էդգար Սարգսյանի առողջությանը` կողոսկրի և որովայնի հետին պատի մկանների վնասումով` կրծքավանդակի աջ կեսի ծակած-կտրված, չթափանցող վերքերի ձևով միջին ծանրության վնաս»։ Դեպքի առթիվ ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի կողմից 2015 թվականի հուլիսի 18-ին հարուցվել է թիվ 15129115 քրեական գործը։ 2015 թվականի հուլիսի 21-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի կողմից կայացվել է որոշում` Վահան Արթուրի Այվազյանին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով։ Նույն օրը որոշում է կայացվել՝ մեղադրյալի նկատմամբ հետախուզում հայտարարելու մասին։ 2015 թվականի հուլիսի 22-ին Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի կողմից կայացվել է որոշում՝ Վահան Արթուրի Այվազյանի նկատմամբ կալանավորումը որպես խափանման միջոց կիրառելու մասին։ 27.10.2015թ-ին Վահան Արթուրի Այվազյանը ինքնակամ ներկայացել է ՀՀ հատուկ քննչական ծառայություն։ 28.10.2015թ.-ին Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի կողմից կայացվել է որոշում՝ մեղադրյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանավորումը վերահաստատելու միջնորդությունը քննության առնելու մասին, համաձայն որի՝ Վահան Արթուրի Այվազյանի նկատմամբ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 22.07.2015թ.-ի որոշմամբ 2 /երկու/ ամիս ժամկետով որպես խափանման միջոց կիրառված կալանավորումը վերահաստատվել է։ 12.02.2016թ.-ին ՀՀ հատուկ քննչական ծառայության կողմից կայացվել է որոշում` Վահան Արթուրի Այվազյանին առաջադրված մեղադրանքի ծավալը փոփոխելու մասին և նրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 1-ին մասով։ 2. Ապացույցների հետազոտում և գնահատում Տուժող Սուրեն Մանուկյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ աշխատում է ՀՀ ՔԿ Երևան քաղաքի ՔՎ Էրեբունի և Նուբարաշեն վարչական շրջանների քննչական բաժնում՝ որպես ավագ քննիչ։ Ճանաչում է ամբաստանյալ Վահան Այվազյանին, վերջինս հանդիսանում է իր հարևանը։ 2015թ.-ի հուլիսի 17-ի երեկոյան ժամին հանդիպել է ընկերոջը՝ Էդգար Սարգսյանին, զբոսնել են և միասին գնացել «Առագաստ» կոչվող սրճարան, որտեղ գտնվել են մոտ մեկ ժամ, սակայն ալկոհոլային խմիչք այդ ընթացքում չեն օգտագործել։ Այնուհետև, վերջինիս կողմից վարվող ավտոմեքենայով վերադարձել են իրենց շենքի բակ։ Արդեն շենքի բակում նկատել է, որ Վ.Այվազյանի հայրը՝ Արթուր Այվազյանը, նրան պատկանող ավտոմեքենայով շենքի 5-րդ և 6-րդ մուտքերի մեջտեղի հատվածում փորձում է հետընթաց կատարել, սակայն չկարողանալով իրականացնել այն, բարձրանում է եզրաքարերի վրա։ Տեսնելով, որ Արթուր Այվազյանը հետընթաց կատարելով ցանկանում է կայանել ավտոմեքենան, ընկերոջը խնդրել է դանդաղեցնել ավտոմեքենայի ընթացքը։ Էդ.Սարգսյանն ավտոմեքենան անվտանգ կերպով, Ա.Այվազյանի մեքենայի կողքի հատվածով վարել է և կանգնել իրենց մուտքի դիմաց, որից հետո ինքը դուրս է եկել ավտոմեքենայից, որպեսզի բարձրանա տուն։ Երբ գտնվել է մուտքի դիմաց նկատել է, որ Էդ.Սարգսյանին է մոտեցել Վ.Այվազյանի հայրը, ավելին, նրանց միջև լեզվակռիվ է սկսվել։ Տեսնելով այդ ամենը, անմիջապես մոտեցել է նրանց, հարցրել, թե ինչ է պատահել և որն է նման խոսակցության պատճառը։ Արթուր Այվազյանը խոսել է փոքր-ինչ բորբոքված, ագրեսիվ տոնայնությամբ, ասելով՝ «մեքենան կջարդեմ այստեղ կանգնեցնելու համար, դուք ով եք, որ այստեղ ավտո եք կանգնեցնում, չեք տեսնում ես հետադարձ եմ անում»։ Լսելով այդ ամենը, նորմալ կերպով վերջինիս պարզաբանել է, որ հանդիսանում է տվյալ շենքի բնակիչ, ավելին, ճանաչում է նրան, տեղյակ է, որ զբաղվում է փաստաբանական գործունեութամբ, սակայն, Արթուր Այվազյանը պատասխանել է, որ չի ճանաչում իրեն և շարունակել է պնդել, որ ավտոմեքենան ջարդելու է։ Դրանից 5-10 րոպե անց իրենց է մոտեցել Վահան Այվազյանը և հարցրել, թե ինչ է պատահել։ Ինքը պատասխանել է, որ նրա հայրը փոքր-ինչ բորբոքվել է, որի ընթացքում Արթուր Այվազյանը հրել է իր ուսից, շարունակելով գոռգոռալ։ Այն պահին, երբ փորձել է հանգստացնել նրան, Վահան Այվազյանը բռունցքով հարվածել է իրեն, որի հետևանքով օպտիկական ակնոցը վայր է ընկել և կոտրվել, ապա, Արթուր Այվազյանը հրել է իրեն և ինքը ընկել է գետնին՝ վնասելով արմունկը։ Այդ ամենին միջամտել է ընկերը՝ Էդ.Սարգսյանը՝ ետ հրելով Վահան Այվազյանին։ Միջադեպի ժամանակ ավտոմեքենայից իջել և իրենց է մոտեցել Վահան Այվազյանի մայրը և ստեղծված իրավիճակի համար ինքը և ընկերը, դաստիարակությունից ելնելով, հայցել են Վահանի մայրիկի ներողամտությունը և պարզաբանել, որ որևէ մեկին հարվածելու, որևէ մեկի հետ վիճաբանելու մտադրություն չունեն։ Դրանից հետո Վ.Այվազյանն իրենց ասել է՝ «սպասեք, բարձրանում եմ վերև ու իջնեմ», ապա, նրա հայրը նստել է ավտոմեքենան, իսկ Վահան Այվազյանն օգնել է նրան կատարել հետադարձ, կայանել ավտոմեքենան և նրանք գնացել են իրենց մուտքի մոտ ու բարձրացել տուն։ Այն պահին, երբ շենքի ցայտաղբյուրի մոտ լվանում էր արմունկը, քանի որ միջադեպի հետևանքով վնասել էր այն, նկատել է, որ մուտքից դուրս է եկել Վահանը։ Վերջինս առաջարկել է իրենց զրուցելու նպատակով գնալ շենքի դիմաց գտնվող ավտոտնակների մոտ, ուստի ինքն ու ընկերն առաջացել են դեպի ավտոտնակները։ Խոսակցության ընթացքում Վահանը բավականին մոտեցել է իրեն, կանգնել դեմ առ դեմ, սակայն նրան ձեռքերով ետ է հրել, ասելով, որպեսզի մոտիկ չկանգնի, որից հետո Վահանը ցանկացել է հարձակվել իր վրա, սակայն ընկերը ետ է քաշել նրան։ Այդ ընթացքում Վ.Այվազյանը փաթաթվել է ընկերոջը և ձեռքում եղած դանակով հարվածել նրան։ Տեսնելով այդ ամենը, ինքը նույնպես մոտեցել է Վ.Այվազյանին, վերջինս մի ձեռքով բռնել է իր պարանոցից, իսկ մյուս ձեռքով դանակով հարվածել է ձախ կրծքավանդակի հատվածին, որի հետևանքով զգացել է ծակոցներ։ Հարվածելու պահին Վ.Այվազյանն իրեն ասել է՝ «ներվերս կերար, …մեռի»։ Բացի այդ, լսել է, թե ինչպես է Էդ.Սարգսյանը բղավում՝ «ինձելա խփել, Սուրո»։ Փաստորեն, Վ.Այվազյանը ձեռքում եղած գործիքով նախ հարվածել է Էդ.Սարգսյանին, որից հետո՝ իրեն։ Այդ ամենից հետո իրենց է մոտեցել Վ.Այվազյանի հայրը, վերջինս գոռալով հորն ասել է՝ «պապ խփել եմ սրանց, թռանք» ու վազելով գնացել են դեպի շենքից դուրս տանող ճանապարհը, իսկ ինքն ու ընկերը նստել են ավտոմեքենա և հեռացել հիվանդանոց։ Տուժողը հավելել է, որ մինչ միջադեպը, երբ ընկերոջ հետ գտնվել են «Առագաստ» սրճարանում, ալկոհոլային խմիչք այդ ընթացքում չեն օգտագործել։ Նկարագրելով շենքի բակը, հայտնել է, որ այն ունի 6 մուտք, բավականին նեղ է, սակայն կայանված ավտոմեքենաների կողքով հնարավոր է, որ մեկ այլ ավտոմեքենա ևս անցնի։ Ինքը բնակվում է 4-րդ շքամուտքում, իսկ ամբաստանյալը՝ 1-ին։ Միջադեպի ժամանակ ինքն ու ընկերը գտնվել են երկուսով, նրանց այլ անձինք չեն միացել։ Խոսակցության ընթացքում որևէ հայհոյանք չի հնչել, միայն ամբաստանյալի հայրը գոռգոռացել է, սպառնացել ջարդել իրենց ավտոմեքենան։ Պնդել է, որ իրեն և ընկերոջը հարվածելու պահին Վահան Այվազյանի ձեռքին տեսել է դանակ, սակայն մինչ այդ, դեպի ավտոտնակներ քայլելու ընթացքում, ուշադրություն չի դարձրել, արդյոք նրա մոտ ինչ-որ առարկա կա, թե ոչ։ Նախկինում երբեք Ա.Այվազյանին այդպիսի ագրեսիվ վիճակում չէր տեսել, ուստի ենթադրում է, որ այդ օրը նա գտնվել է ոգելից խմիչքի ազդեցության տակ։ Ինքը և ընկերը որևէ առիթ չեն ստեղծել, բարձր չեն ծիծաղել, ինչը կարող էր պատճառ դառնալ, որ Ա.Այվազյանը լեզվակռիվ սկսեր և ավտոմեքենան ջարդելու սպառնալիք հնչեցներ։ Ինքը Վահան Այվազյանին և Արթուր Այվազյանին չի հարվածել, ավելին, ինքը Ա.Այվազյանին չի հրել։ Դեպքի օրն ամբաստանյալի վարքագիծն իր մոտ տարօրինակ չի թվացել։ Դատարանում տուժող Մանուկյանը հայտարարել է, որ ամբաստանյալի նկատմամբ քաղաքացիական հայցի պահանջ չունի։ /տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/ Վկա Մանուկ Մանուկյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ հանդիսանում է տուժող Սուրեն Մանուկյանի հայրը։ Դեպքի օրը գտնվել է Հայաստանի Հանրապետությունից դուրս` Հուրգադայում։ Այդ օրը առավոտյան ժամը 05։00-ին որդին պետք է գնար օդանավակայան և դիմավորեր իրեն, սակայն, քանի որ չվերթը ուշանում էր, զանգահարել է որդուն, որպեսզի տեղեկացնի այդ մասին։ Թեև զանգահարել է ինչպես իրենց տան քաղաքային, այնպես էլ` Ս.Մանուկյանի բջջային հեռախոսահամարներին, սակայն որևէ մեկն իր զանգերին չի պատասխանել։ Բացի այդ, զանգահարել է նաև իր մյուս երկու որդիներին, ոքվեր նույնպես չեն պատասխանել իր հեռախոսազանգերին, որից հետո սկսել է անհանգստանալ։ Այնուհետև, իրեն է զանգահարել անծանոթ մի անձ և հարցրել, թե Սուրենին որտեղ կարող է գտնել, որից հետո անջատել է հեռախոսը։ Այդ ամենից հետո կրկին զանգահարել է որդուն, հարցրել, թե ով է այն անձը, ով Սուրենին փնտրում է։ Այդ ընթացքում իրեն կրկին զանգահարել է տվյալ անծանոթը և հայտել, որ Սուրենի կոլեգան է, աշխատանքային ծանրաբեռնվածության պատճառով փնտրում է նրան և անհանգստանալու կարիք չկա։ Երբ առավոտյան ժամանել է ՀՀ, իրեն է դիմավորել ավագ որդին և պատմել, որ Սուրենին դանակահարել են։ Հետագայում Սուրենից տեղեկացել է, որ դեպքի օրն ամբաստանյալի հայրը հետադարձ կատարելով փորձել է ավտոմեքենան կայանել բակում, երբ այդ ժամանակ ավտոմեքենայով բակ է մտել նա, դուրս եկել և մուտքի մոտ հանդիպել է Ա.Այվազյանին, որից հետո կենցաղային հարցի շուրջ խոսակցություն է սկսվել նրանց միջև։ Բացի այդ, որդին ասել է, որ Վ.Այվազյանը հարվածել է նրան, որի հետևանքով ընկել է նրա ակնոցը և կոտրվել։ Էդ.Սարգսյանը հանդիսանում է իր որդու ընկերը։ Թեև ամբաստանյալ Վ.Այվազյանի և նրա ընտանիքի հետ իրենք մոտ հարաբերությունների մեջ չեն գտնվել, սակայն նրա հետ մշտապես հանդիպել է բակում, վերջինս ջերմորեն բարևել է իրեն։ /տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/ Վկա Արթուր Այվազյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ հանդիսանում է ամբաստանյալ Վահան Այվազյանի հայրը։ 2004թ.-ից ի վեր ընտանիքի հետ միասին բնակվում է Երևան քաղաքի Արշակունյանց փողոցի 6-րդ շենքի 12-րդ բնակարանում։ Շենքը գտնվում է մամուլի շենքի հարևանությամբ, ունի 6 մուտք, բավականին նեղ բակ, ինչը դժվարանցանելի է ավտոմեքենաների համար։ Դեպքի բերումով ճանաչում է տուժող Սուրեն Մանուկյանին, վերջինս հանդիսանում է իր հարևանը։ Աշխատանքի բնույթից ելնելով, կնոջ հետ միասին սովորաբար տուն են վերադառնում կեսգիշերին կամ ավելի ուշ։ Քանի որ հանդիսանում է ընկերության տնօրեն, աշխատում է ազատ գրաֆիկով, չունի աշխատանքային հստակ ժամեր։ Նկարագրելով դեպքի օրը տեղի ունեցած իրադարձությունները նշել է, որ տվյալ օրը, սովորականի նման, կնոջ հետ միասին երեկոյան ուշ ժամի վերադարձել են տուն։ Շուրջ 12 տարի անընդմեջ ավտոմեքենան բակում կայանում է շրջադարձ կատարելու միջոցով, ինչը փորձել է կատարել նաև այդ օրը։ Նկարագրելով իրենց բակ տանող ճանապարհները, հայտնել է, որ առկա է փողոցից դեպի բակ տանող 3 ճանապարհ` առաջինը դա ուղիղ ճանապարհն է, երկրորդը` ընդհանուր ձախ տանող, իսկ երրորդը` դեպի աջ ուղղությամբ։ Դեպքի օրը հետընթաց ուղղությամբ բակ մտնելու համար փորձել է ավտոմեքենայով շրջադարձ կատարել, որի պատճառով փակել է ամբողջ ճանապարհը։ Այդ ընթացքում իր ավտոմեքենայի կողքին է հայտնվել իրեն անծանոթ մի մեքենա, որի վարորդն ասել է, որ ինքն է ցանկանում բակ մտնել։ Վերջինիս պատասխանել է, որ ինքը նույնպես փորձում է մեքենայով բակ մտնել, որից հետո սկսել է հետադարձ երթևեկել։ Այդ ընթացքում լսել է մեկ այլ անձի ձայն, ինչից հասկացել է, որ տվյալ վարորդի կողքին ուղևոր է նստած։ Այնուհետև, երբ կատարել է հետադարձ, հիշյալ ավտոմեքենայի վարորդը միացրել է ավտոմեքենայի հեռահար լույսերը և սկսել է անկանոն ազդանշաններ տալ` դրանք վառել մարելու եղանակով։ Քանի որ ինքն այդ ժամանակ երթևեկել է հետընթաց և իր տեսադաշտը եղել է փակ, ուստի այդ իրավիճակում չկարողանալով կողմնորոշվել, թե որ ուղղությամբ է վարում, մի քանի անգամ բարձրացել է շենքի կողքին առկա բարձր եզրաքարերի վրա, մեքենան վարելով է ոլորաձև։ Կարծում է, որ այդ տեսարանը մեքենայի վարորդի և նրա ուղևորի համար բավականին զվարճալի է թվացել, քանի որ վերջիններս սկսել են բարձրաձայն ծիծաղել, կարելի է ասել նաև` քրքջացել։ Դրանից հետո նկատել է, որ տվյալ ավտոմեքենան շրջանցել է, անցել և կանգնել իր մեքենայի ետնամասում՝ փակելով իր ճանապարհը, իսկ ուղևորը` Ս.Մանուկյանը, և նրա ընկերը դուրս են եկել մեքենայից, կանգնել շենքի բակում` մեքենայի կողքին, և զրուցել՝ փակելով իր ճանապարհը։ Մի քանի վայրկյան անց ինքը նույնպես իջել է, մոտեցել այդ տղաներին և ասել` «ինչ եք անում տղեք, ճանապարը փակեցիք»։ Տուժող Ս.Մանուկյանը, հարցրել է` «…արա, դու ինձ չես ճանաչու՞մ», ինչին տվել է բացասական պատասխան, ասելով, որ ոչ։ Չնայած այն բանին, որ ստեղծված իրավիճակից և իր հանդեպ դրսևորած վերաբերմունքից մի փոքր շփոթվել էր, այդուամենայնիվ, հասկացել է, որ տուժող Մանուկյանը տրամադրված է ագրեսիվ։ Ավելին, այդ ժամանակ նրանք իր նկատմամբ հնչեցրել են սպառնալիքներ և հայհոյանքներ։ Դրանից հետո իրենց է մոտեցել կինը և ինքը փորձել է հանգստացնել երիտասարդներին, ովքեր սպառնում էին ջարդել իր մեքենան։ Մի պահ լսել է կնոջ ձայնը, ով ասել է, որ որդին` Վահանը, գալիս է։ Այդ պահին ականջին հասել՝ լսել է, արտահայտություն՝ «Հորդ ու մորդ վերցրու գնացեք», որը տուժող Ս.Մանուկյանն ասել է Վահանին։ Դրանից հետո այդ տղաները մի քանի անգամ ձեռքերով ու ոտքերով հարվածել են իրեն` ինչպես դեմքի, այնպես էլ մարմնի մյուս հատվածներին, ընդ որում՝ առաջինը հարվածել է Ս.Մանուկյանը և այնքան ուժգին, որ այդ հարվածի հետևանքով ինքը վայր է ընկել։ Նույնիսկ վայր ընկած վիճակում իրեն շարունակել են հարվածներ հասցնել։ Այդուամենայնիվ, ստեղծված իրավիճակում ինքը, տվյալ անձանց չի հարվածել։ Նկատել է, որ որդին այդ ժամանակ մոտենում է իրենց, բացի այդ, լսել է կնոջ ձայնը։ Չի նկատել, արդյոք որդին հարվածել է նրանց, թե ոչ, քանի որ այդ ժամանակ ընկած է եղել գետնին։ Փորձել է վեր կենալ և կնոջն ու որդուն հեռացնել դեպքի վայրից ու տանել դեպի իրենց մուտք, սակայն այդ տղաները հետապնդել են իրենց։ Երբ մտել են մուտք, կրծքավանդակի մոտ ստացած հարվածներից իրեն վատ է զգացել, մասնավորապես, դժվար է շնչել, հևել է, ուստի չի կարողացել բարձրանալ աստիճաններով։ Կինն ու որդին օգնել են իրեն բարձրանալ աստիճաններով, իսկ կինը խնդրել է որդուն, որպեսզի որևէ ուշադրություն չդարձնի այդ տղաներին, քանի որ վերջիններս պահանջել են, որպեսզի Վահանն անպայման ետ վերադառնա բակ։ Մտաբերում է, որ հասնելով 3-4 հարկ, խնդրել է կնոջը բարձրանալ տուն և բացել դուռը, քանի որ ինքն այդ ժամանակ վատ է զգացել իրեն։ Այդ ժամանակ չի տեսել Վահանի` իր ետևից տուն մտնելու պահը։ Տանը` լոգարանում գտնվելու ընթացքում, ձայն է տվել որդուն, ապա` կնոջը, սակայն վերջիններս չեն արձագանքել, ուստի մտածել է, որ որդին կրկին իջել է բակ։ Երբ ինքը ևս դուրս է եկել տանից, երկրորդ հարկի պատշգամբից լսել է կնոջ ձայնը, ով բղավել է` «Արթուր հասիր Վահանին սպանում են», որից հետո անմիջապես վազելով գնացել է այդ ձայների ուղղությամբ` շենքից մոտ 50 հետր հեռավորության վրա։ Տեսել է, որ 4 երիտասարդներ գալիս են դիմացի շենքի կողմից, իսկ որդին վազում է փողոցի կողմը, ուստի ինքը ևս վազել է այդ ուղղությամբ, բղավելով` «Վահան կանգնիր»։ Վահանը մի փոքր ետ է եկել և ասել, որպեսզի ինքը գնա տուն։ Վերադառնալով բակ, տեսել է, որ տվյալ մեքենան բակից դուրս է գալիս և հեռանում, իսկ ինքը վերադարձել է տուն։ Հիշյալ օրը Ս.Մանուկյանի հետ է գտնվել նրա մանկության մտերիմ ընկերը, ով ապրում է ՌԴ-ում, հետևաբար, կարծում է, որ նրանք այդ օրը հանդիպել են սրճարանում, որտեղ օգտագործել են ալկոհոլ։ Ավելին, դեպքի օրը նրա ծնողները գտնվել են հանրապետությունից դուրս, գտնում է, որ Ս.Մանուկյանի համար պատվի առիթ է հանդիսացել, որպեսզի որոշակի առումով իրեն ընկերոջ մոտ ճանաչել տա։ Կրկին անգամ նկարագրելով բակը, հայտնել է, որ բակի լայնությունն այնպիսին է, որ մեկ մեքենա պետք է կանգնի, որպեսզի մյուս մեքենան կարողանա անցնի։ Իր ավտոմեքենայի կայանման տեղը հիմնականում պահպանվում է և ընդհանրապես շենքի բնակիչները հիմնականում ունեն իրենց տեղերը, որտեղ կանգնեցնում են իրենց ավտոմեքենաները։ Հաջորդ օրն առավոտյան իրեն զանգահարել և հրավիրել են Կենտրոնի ոստիկանության բաժին, որտեղ խնդրել են հայտնել որդու գտնվելու վայրը, պատմել դեպքի հանգամանքները, սակայն ինքը ցույց է տվել իր մարմնական վնասվածքները, հայտնել, որ լավ չի զգում իրեն, պահանջել է տրամադրել դատաբժշկի ուղեգիր, ինչը, սակայն, չեն տրամադրել։ Այնուհետև, գնացել է Միքայելյանի անվան հիվանդանոց, անցել բուժզննում, հայտնել, որ իրեն ծեծի են ենթարկել։ Դրանից հետո գիշերը ոստիկանությունից զանգահարել են իրեն, ասել, որ բժիշկներից տեղեկացել են իր վնասվածքների մասին և կարիք կա իրենից բացատրություն վերցնելու։ Առողջական խնդիրներից ելնելով խնդրել է մի փոքր ուշ զանգահարել, սակայն հետագայում որևէ զանգ չի եղել իրավապահների կողմից։ Երբ հիվանդանոցից վերադարձել է տուն, ինտերնետային կայքեջում տեսել է Ս.Մանուկյանի լուսանկարը և հասկացել, որ նա հանդիսանում է իր հարևանը։ Շենքի մյուս հարևաններից մեկից վերցրել է նրա հոր հեռախոսահամարը, զանգահարել նրան, հասկանալու համար տեղի ունեցածը։ Դեպքի օրն ինքը ալկոհոլ չէր օգտագործել, նույնիսկ պահանջել է ստուգել իր սթափության վիճակը, ինչը չեն արել։ Բացի այդ, նախաքննության ընթացքում մի քանի անգամ պահանջել է Ս.Մանուկյանի և նրա ընկերոջ սթափության վիճակը նույնպես ստուգել, քանի որ նրանք այդ օրը գտնվել են ոչ ադեկվատ վիճակում, սակայն նախաքննական մարմինն այդ ուղղությամբ որևէ գործողություն չի կատարել։ Ինչ վերաբերում է այն հանգամանքին, թե իբր ինքը մեքենա ջարդելու սպառնալիք է հնչեցրել, հայտնել է, որ նման բան չի եղել, այդ ամենն իրականությանը չի համապատասխանում, ինքը չէր կարող իրեն թույլ տար տարիքով մի քանի անգամ իրենից փոքր անձի նկատմամբ նման սպառնալիք հնչեցնել։ Հայտնել է, որ սովորաբար որդին դանակ պահելու սովորություն չունի, նրա մոտ երբևէ նման բան չի նկատել։ Դեպքից հետո իրենց տանը որևէ դանակ, որը կարող էր լինել ինչպես խոհանոցային, այնպես էլ` հուշանվեր, չի կորել։ Հետագայում, տեղի ունեցած խոսակցություններից մեկի ժամանակ կինն իրեն ասել է, որ դեպքի ժամանակ Ս.Մանուկյանը նրանից ներողություն է խնդրել։ /տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/ Վկա Ռուզաննա Աթոյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ հանդիսանում է ամբաստանյալ Վ.Այվազյանի մայրը։ Դեպքի բերումով ճանաչում է տուժող Ս.Մանուկյանին, վերջինս հանդիսանում է իր հարևանը։ 2015թ.-ի հուլիսի 18-ին ժամը 00։30-ի սահմաններում ամուսնու հետ սովորականի նման աշխատանքից վերադառնալիս են եղել տուն։ Իրենց` Երևան քաղաքի Արշակունյանց փողոցի 6-րդ շենքի բակը, բավականին նեղ ու երկար է, այդ պատճառով առավել հարմար է շրջադարձ կատարել և մեքենան կայանել հետադարձ վիճակով։ Շենքն ունի 6 կամ 7 մուտք։ Դեպքի օրը, ամուսինը` Ա.Այվազյանը, երբ ավտոմեքենան կայանելու համար փորձել է շրջադարձ կատարել, իրենց է մոտեցել «Մերսեդես» մակնիշի ավտոմեքենա, որի վարորդը հեռահար լույսերը միացնելու միջոցով ազդանշան է տվել և ասել` «դուրս արի, մտնում եմ»։ Ամուսինը, տվյալ ավտոմեքենայի վարորդին, հանգիստ ձևով պատասխանել է, որ նա արդեն իսկ փորձում է մտնել բակ, որից հետո նրանք կարող են ևս մտնել։ Այդուամենայնիվ, «Մերսեդես» մակնիշի ավտոմեքենայի վարորդն անկանոն ձևով հեռահար լույսերը միացնելու և անջատելու միջոցով ազդանշաններ է տվել` թույլ չտալով իրենց կատարել հետադարձ։ Քանի որ լույսերն ուղղված են եղել իրենց վրա, իսկ ամուսինն ունի տեսողական խնդիրներ, ուստի՝ տեսադաշտը փակ լինելու հետևանքով իրենք ավտոմեքենայով ակամայից հայտնվել են բարձր եզրաքարերի վրա։ Տեսնելով այդ ամենը, «Մերսեդես» մակնիշի ավտոմեքենայի վարորդը և նրա ուղևորը սկսել են բարձր ծիծաղել, դրսևորել անպարկեշտ, ոչ ադեկվատ պահվածք, զվարճանալով այն հանգամանքից, որ ամուսինը կորցրել է մեքենան վարելու սառնասրտությունն ու հնարավորությունը։ Տեսնելով վերջիններիս վարքագիծը, հասկացել են, որ այդ անձինք գտնվում են ոչ սթափ վիճակում։ Այնուհետև, «Մերսեդես» մակնիշի ավտոմեքենայի վարորդը մեծ արագությամբ վարել է ավտոմեքենան, անցել իրենց ավտոմեքենայի կողքով և փակել իրենց հետընթացի ճանապարհը, որից հետո վարորդը, առջևի և ետևի նստատեղի ուղևորները դուրս են եկել ավտոմեքենայից։ Ամուսինը նույնպես դուրս է եկել ավտոմեքենայից, մոտեցել նրանց, քաղաքավարի կերպով հարցրել, թե ինչ է պատահել` խնդրել է բացել ճանապարհը, որպեսզի իրենք կարողանան գնալ տուն։ Տեսնելով, որ տղաները գտնվում են ոչ ադեկվատ վիճակում, ինքը ևս դուրս է եկել ավտոմեքենայից և գնացել ամուսնու ուղղությամբ։ Այդ տղաներից մեկը, ով հանդիսանում է տուժող Ս.Մանուկյանը, ամուսնուն հարցրել է` «արա, դու ինձ չես ճանաչում, թե ես ով եմ», իսկ ամուսինը տվել է բացասական պատասխան, ասելով, որ չի ճանաչում։ Ամուսնու տվյալ արտահայտությունից հետո Ս.Մանուկյանն ասել է` «հեսա կջարդենք քեզ էլ, մեքենադ էլ, կճանաչես», որից հետո վերջիններս հնչեցրել են հայհոյանքներ, սպառնալիքներ, ավելին, Ս.Մանուկյանը և Է.Սարգսյանը բազմակի հարվածներ են հասցրել ամուսնուն, իսկ ինքը փորձել է բաժանել նրանց։ Հայտնել է, որ Ս.Մանուկյանն այնքան ուժգին է հարվածել ամուսնուն, որ վերջինս ընկել է գետնին, սակայն, նույնիսկ գետնին ընկած վիճակում նրանք շարունակել են հարվածներ հասցնել նրան։ Այդ ժամանակ տեսել է, որ որդուն` Վ.Այվազյանին, ով մոտեցել էր իրենց և կարծում է, որ նա, հավանաբար, արդեն իսկ պատշգամբից տեսել էր ստեղծված իրավիճակը։ Որդին տեսնելով հորը գետնին ընկած վիճակում, անմիջապես փոխվել, այդ տեսարանից այլայլվել, ապա, ամբողջ մարմնով ցնցվել է, ասելով` «արա ես ինչ եք անում, հո դուք թուրք չեք, հորս ու մորս եք խփում»։ Այդ ժամանակ, հասկանալով, որ Վահան Այվազյանի հոգեկան վիճակը կայուն չէ, ամուր բռնել է նրան, փորձել հանգստացնել։ Այնուհետև, ամուսինը մի կերպ բարձրացել է գետնից, որպեսզի իրեն և Վահանին հեռացնի տվյալ վայրից։ Այդ ժամանակ նկատել է, որ միջադեպին, բացի Ս.Մանուկյանից և Է.Սարգսյանից, մասնակցում են նաև այլ անձինք։ Երբ ամուսինն իրեն և որդուն փորձել է հեռացնել տվյալ վայրից, Ս.Մանուկյանը Վ.Այվազյանին ասել է` «արա, հորդ ու մորդ ստեղից վերցրու, տար, սպասում ենք, գնա ու հետ արի» և հնչեցրել է հայհոյանքներ։ Ամուր բռնելով որդուն, հորդորել է չլսել նրան և ետ չվերադառնալ բակ։ Այդ ընթացքում ամուսնու ինքնազգացողությունը վատացել է, վերջինս, մուտքի մեջ, բռնելով ձախ կրծքավանդակը, պահանջել է իրենից անմիաջպես բացել դուռը, սակայն, լսելով դրսում գտնվող տղաների ձայները, ովքեր Վահանին ետ են կանչել բակ, հորդորել է տղային չլսել նրանց և ետ չվերադառնալ։ Մտնելով տուն, ամուսինը գնացել է լոգարան, իսկ ինքը պատշգամբ և տեսել է, որ որդին դրսում է, գտնվում է մուտքից մի փոքր առաջ և նրա հասցեին հայհոյանքներ հնչեցնելով ու հարվածելով տանում են, ուստի ասել է` «Արթուր հասիր, Վահանին սպանում են», ապա, դուրս է եկել տանից։ Բակում հասնելով ցայտաղբյուրի մոտ, որևէ անձի չի տեսել, որից հետո վերադարձել է տուն։ Այդ ժամանակ բակում լուսավորություն չի եղել։ Մի քանի րոպե անց տուն է վերադարձել ամուսինը և ասել, որ որևէ բան չգիտի, չի հասկանում, թե ինչ է կատարվել։ Հաջորդ օրը ինտերնետային կայքեջից տեսել է Ս.Մանուկյանի նկարը և տեղեկացել դեպքի մանրամասների մասին։ Նախկինում նրան չի ճանաչել։ Պնդել է, որ երբ ինքը դուրս է եկել ավոտեմեքենայից, նկատել է, որ «Մերսեդես» մակնիշի ավտոմեքենայից դուրս են եկել վարորդը, դիմացի և ետևի նստատեղի ուղևորները, բացի այդ, կռվի ժամանակ դրսում եղել են այլ անձինք, ովքեր կարող էին լինել պարզապես շենքի բնակիչներ։ Չի կարող նշել, թե որքան ժամանակ է տևել վիճաբանությունը` մինչ որդու գալը, թեև այն տևել է կարճ։ Քանի որ այդ ժամանակ տարված է եղել իր ամուսնուն և որդուն հանգստացնելով, չի տեսել, արդյոք նրանք հարվածել են այդ տղաներին, թե ոչ։ Բացի այդ, ամուսնուն այնպես ուժգին էին հարվածել, որ նա ի վիճակի չի եղել որևէ մեկին հարվածելու։ Ստեղծված իրավիճակում ամենաակտիվ գործողությունները ցուցաբերել են Ս.Մանուկյանը և Է.Սարգսյանը, իսկ մյուսների գործողությունները չի նկատել։ Ս.Մանուկյանի վրայից զգացել է ալկոհոլի հոտ, երբ վերջինս իր ամուսնուն հարցրել է, թե արդյոք չի ճանաչում նրան։ Չի կարող ասել, թե Ս.Մանուկյանն ինչու է ամուսնուն հարցրել, արդյոք չի ճանաչում իրեն, թեև գտնում է, որ նա բակում գտնվել է արտոնյալ վիճակում, ինչի հետևանքով զարմացել է, թե ինչպես կարող են նրան չճանաչել։ Միջադեպի ժամանակ ամուսինը որևէ մեկին չի սպառնացել ջարդելու ավոտեմեքենան։ Պնդել է, որ տուժողներն իրենից ներողություն չեն խնդրել։ Դեպքից հետո իրենց տանը դանակ չի կորել, ավելին, տանը քիչ դանակներ ունեն, քանի որ ունեն սրճարան, տանը հիմնականում ուտելիք չեն պատրաստում։ Հայտնել է, որ դեռևս դրսում գտնվելու ընթացքում, երբ Վ.Այվազյանը տեսել է հորը գետնին ընկած, վերջինիս վիճակը անճանաչելիորեն փոխվել է, նա ցնցվել է, աչքերի մեջ տեսել է միայն սպիտակ հատվածը։ Նույնիսկ ինքը աստիճանների վրա թափ է տվել որդուն, փորձել հանգստացնել։ Վիճաբանությունը տեղի է ունեցել իրենց շքամուտքից 2-3 մուտք այն կողմ։ Բակում առկա է մեկ ցայտաղբյուր, որի գտնվելու վայրը հստակ չի կարողանում մտաբերել։ Վկան հերքել է այն հանգամանքը, որ վիճաբանող տղաներից որևէ մեկն իրենից ներողություն խնդրած լինի։ Չի կարող բացատրել, թե ինչու է ամուսինն այդ մասին տվել նման ցուցմունք։ /տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/ Ամբաստանյալ Վահան Արթուրի Այվազյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքներում դատարանում իրեն մեղավոր չի ճանաչել և հրաժարվել է ցուցմունք տալուց։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 337-րդ հոդվածի հիմքով հրապարակվել են ամբաստանյալի նախաքննական ցուցմունքները։ 28.10.2015թ.-ին ՀՀ հատուկ քննչական ծառայությունում որպես մեղադրյալ հարցաքննվելիս ամբաստանյալը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ՝ «Պարզաբանվել են որպես մեղադրյալ իր իրավունքներն ու պարտականությունները, ստացել է դրանց վերաբերյալ գրավոր ծանուցում։ Պարզաբանվել է նաև պաշտպան ունենալու իր իրավունքը, ցանկանում է, որ քրեական գործով իր շահերը պաշտպանի փաստաբան Գ.Լյուդվիկյանը։ Պարզաբանվել է առաջադրված մեղադրանքի էությունը, ստացել է դրա գրավոր օրինակը, առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չի ճանաչում։ Պարզաբանվել է ցուցմունք տալուց հրաժարվելու իր իրավունքը, չի ցանկանում տվյալ պահին օգտվել իր այդ իրավունքից և պատրաստ է տալ ցուցմունք։ 2015թ.-ի հուլիսի 18-ին գտնվել է տանը, երբ բակում լսել է բղավոցի ձայներ։ Անմիջապես ճանաչելով մոր ձայնը, իջել է բակ, հասկանալու, թե ինչ է կատարվում դրսում։ Երբ դուրս է եկել շքամուտքից, այդ պահին տեսել է, որ ինչ-որ մեկը հարվածում է հորը, որի հետևանքով նա վայր է ընկել։ Այդ պահից ի վեր այլևս ոչինչ չի մտաբերում, բացի մարմնում եղած դողից և սրտխառնոցից, որը նաև շարունակվել է առավոտյան, երբ արթնացել է շենքերից մեկի բակում։ Այլևս ոչինչ չունի հայտնելու, հրաժարվում է այլ հանգամանք հայտնել, իրեն ուղղված ցանկացած հարցի պատասխանել։ Հարցերին պատասխանելուց հրաժարվում է ոչ թե այն պատճառով, որ ինչ-որ հանգամանք ցանկանում է թաքցնել, պարզապես դեպքի մասին ոչինչ չի հիշում, ուստի օգտվելով իր իրավունքից, հրաժարվում է պատասխանել նաև հարցերին։ Դեպքի մասին մանրամասներ կներկայացնի հետագայում։ Դեպքի մանրամասնությունները, որոնք հիշում է, կներկայացնի հետագայում»։ 01.12.2015թ.-ին ՀՀ հատուկ քննչական ծառայությունում որպես մեղադրյալ լրացուցիչ հարցաքննվելիս ցուցմունք է տվել այն մասին, որ՝ «Պարզաբանվել են որպես մեղադրյալ իր իրավունքները, այդ թվում՝ ցուցմունք տալուց հրաժարվելու իր իրավունքը, որից օգտվել չի ցանկանում և պատրաստ է տալ ցուցմունք։ Ցուցմունք է տալիս այն մասին, որ ամեն օր ծնողներն աշխատանքից վերադառնում են մոտավորապես 24։00-ից մինչև 24։30-ն ընկած ժամանակահատավածում։ Հուլիսի 18-ին մոտավորապես այդ ժամին ինքը տանը սպասել է նրանց՝ միաժամանակ նայելով պատշգամբից։ Նկատել է, որ շենքի վերջում հայտնվել է մեքենա և հետադարձ երթևեկությամբ փորձել մտնել բակ։ Ենթադրել է, որ դա իրենց մեքենան է, քանի որ եղել է ծնողների տուն վերադառնալու ժամը։ Նկատել է նաև, որ մեկ այլ ավտոմեքենա ուղիղ երթևեկությամբ մտնում է բակ։ Այդ մեքենան ձայնային ազդանշաններ է տվել և վառել ու անջատել հեռահար լույսերը, բացի այդ, լսել է բարձր ծիծաղի և հռհռոցի ձայներ։ Այդ պահին թեթև անհանգստացել է, տեսել է, որ երկրորդ մեքենան արագ ընթացքով շրջանցել է առաջինին և անցնելով այդ մեքենան, կանգնել նրա հետնամասում։ Այդ մեքենայից դուրս են եկել մարդիկ, այդ պահին դեռևս ինքը չէր հասկացել, թե դրանք ինչ մեքենաներ են, ովքեր են ուղևորները։ Առաջին մեքենայի ուղևորը, դուրս գալով ավտոմեքենայից, մոտեցել է մյուս մեքենայի ուղևորներին։ Քանի որ եղել է ուշ ժամ, բացի այդ, դրսում մութ էր, չի կարողացել հստակ տեսնել, ուստի լարել է լսողությունը, որպեսզի նրանց ձայներից ինչ-որ բան հասկանար։ Այդ ժամանակ լսել է բարձր տոնայնությամբ ձայներ, որոնք իրեն եղել են անծանոթ։ Երբ առաջին մեքենայի դուռը բացվել է, լսել է մոր ձայնը, ով կանչել է՝ «Արթուր», այդ պահից հասկացել է, որ առաջին մեքենան իրենցն է, իսկ այդ պահին տվյալ անձինք բարձր ձայնով ու գոռգոռոցով վիճում են ծնողների հետ։ Անմիջապես շատ արագ իջել է ներքև, հասնելով մուտքի մոտ, լսել է հայհոյանքներ։ Արդեն հայտնվելով բակում, հստակ լսել է հայհոյանքներ ու սպառնալիքներ՝ ուղղված հոր հասցեին։ Այդ ժամանակ ինքը ծնողներից և այդ անձանցից գտնվել է 30 մետր հեռավորության վրա։ Այդ ընթացքում նկատել է, որ տվյալ անձինք հարվածում են հորը, որի հետևանքով վերջինս ընկել է գետնին։ Հասել է այն պահին, երբ հայրը ընկած էր գետնին և նրան հարվածներ էին հասցնում։ Սկսել է պաշտպանել հորը՝ հարվածողներին այս ու այն կողմ հրելով, որպեսզի հայրը կարողանա բարձրանալ գետնից։ Նկատել է, որ այդ միջադեպի մեջ է գտնվում նաև մայրը, նրան ևս հրում են, այդ ընթացքում իր և ծնողների հասցեին հնչեցնում հայհոյանքներ։ Երբ հայրը բարձրացել է, իրենք երեքով քայլել են դեպքի իրենց մուտքի ուղղությամբ։ Այդ ամենի հետևանքով անհանգստացել է, ցանկացել հասկանալ, թե հայրն ինչ վնասվածք է ստացել, քանի որ նա շատ դժվար էր շնչում, հևում էր ու բռնում ձախ կրծքավանդակը։ Ծնողների հետ հասնելով 2-րդ կամ 3-րդ հարկ, նկատել է, որ հայրը դժվար է բարձրանում աստիճանները, այդ ժամանակ նա խնդրել է մորը բարձրանալ և բացել տան դուռը, ասելով՝ «լավ չեմ»։ Այդ տեսարանից, լսածից և զգացումից, որ հնարավոր է, որ հոր հետ կարող է ինչ-որ բան պատահել, որի հետևանքով ինքը կարող է կորցնել նրան, զգացել է, որ իր շունչը ևս չի հերիքում, քրտնել է, ականջների մեջ աղմուկ է առաջացել։ Այդ պահից ի վեր դժվարանում է ինչ-որ բան հստակ վերհիշել։ Մտաբերում է, որ ինքը կրկին իջել է բակ, ինչ-որ բան է փնտրել, բացի այդ, մտաբերում է, որ ինքը նորից կոնֆլիկ է ունեցել այդ անձանց հետ, սակայն չի հիշում, թե այդ կոնֆլիկտն ինչ տևողություն և արդյունք է ունեցել։ Մտաբերում է, որ երբ գտնվել է շենքից բավականին հեռու, զգացել է թուլություն, ցանկացել մի տեղ նստել ու հանգստանալ։ Այդ պահին գտնվել է նախկին «տրամվի պարկ»-ի մոտակայքում, մտածել է մտնել այդտեղ և նստել։ Այդպես էլ վարվել է։ Մտաբերում է, որ երբ արթնացել է, եղել է լուսաբաց, դուրս է եկել այդտեղից, սակայն տուն չի գնացել։ Հայտնել է, որ դեպքի օրը նկատել է, թե ինչպես են մյուս ավտոմեքենայից դուրս եկել երկու անձ, չի բացառում, որ այդ մեքենայի մեջ եղել է նաև այլ անձ, սակայն ինքն այդ պահը չի նկատել։ Բակում, բացի հորից ու մորից, գտնվել են 3-4 անձ, ովքեր եղել իրենց անծանոթ։ Նկատել է, որ այդ 3-4 անձինք ձեռքերով ու ոտքերով հարվածել են հորը։ Այն ընթացքում, երբ փորձել է բարձրացնել գետնին ընկած հորը, նույն անձինք հարվածել են իր մարմնի տարբեր մասերին, սակայն ինքը որևէ վնասվածք չի ստացել այդ հարվածների արդյունքում։ Չի մտաբերում, թե դեպքի պահին ինչ հագուստ է կրել և ներկայումս որտեղ են դրանք գտնվում, ուստի չի կարող ներկայացնել հագուստները։ Դեպքի օրն ինքը որևէ մեկին չի հարվածել, պարզապես հրել է։ Շենքի բնակիչներից որևէ մեկին չի տեսել այդ ընթացքում։ Ինքը տուն չի գնացել, 2-րդ կամ 3-րդ հարկից իջել է բակ, չի կարող ասել, թե որքան է տևել ծնողներից հեռանալու և դարձյալ շենքի բակում հայտնվելու ժամանակահատվածը, սակայն չէր կարող երկար լիներ։ Մտաբերում է, որ շենքի բակում ինչ-որ բան է փնտրել, վերցրել է ձեռքի մեջ, ապա, կոնֆլիկտ է ունեցել այդ անձանց հետ, սակայն չի մտաբերում, թե որտեղ, քանի հոգու հետ, արդյոք իրեն հաջողվել է ինչ-որ բան վերցնել ձեռքը, թե ոչ։ Դեպքից հետո այլևս հորը չի տեսել, չի կարող ասել, արդյոք նա բակ իջել է, թե ոչ։ Իրենց բնակարանը գտնվում է շենքի առաջին մուտքում, սակայն միջադեպը տեղի է ունեցել շենքի 5-րդ կամ 6-րդ մուտքերի մոտ, 30 մետր հեռավորությամբ, կարող է ցույց տալ հիշյալ վայրը, սակայն ցուցմունք տալու պահին չի ցանկանում մասնակցել քննչական գործողությանը և ցույց տալ դեպքի վայրը։ Հրաժարվում է պատասխանել այն հարցին, թե որտեղ է գտնվել մինչև քննչական մարմին ինքնակամ ներկայանալը, ինչպես նաև, թե ինչու ավելի շուտ չէր ներկայանում քննությանը։ Ճանաչում է շենքի բնակիչ Սուրեն Մանուկյանին, նրա հետ չունի որևէ հարաբերություն, երբևէ առիթ չի եղել՝ նրա հետ վիճաբանելու, կոնֆլիկտ ունենալու առումով։ Չի կարող ասել, արդյոք Սուրեն Մանուկյանը այնտեղ եղել է, թե ոչ, քանի որ չի ֆիքսել այնտեղ գտնվողներին»։ 12.02.2016թ.-ին ՀՀ հատուկ քննչական ծառայությունում որպես մեղադրյալ հարցաքննվելիս ցուցմունք է տվել այն մասին, որ՝ «Պարզաբանվել են որպես մեղադրյալ իր իրավունքներն ու պարտականությունները, այդ թվում նաև՝ պաշտպան ունենալու իր իրավունքը, ցանկանում է, որ քրեական գործով իր շահերը շարունակեն պաշտպանել փաստաբաններ Զ.Հարությունյանը և Կ.Սարդարյանը։ Ցանկանում է, որ հարցաքննությանը մասնակցի Զ.Հարությունյանը։ Պարզաբանվել է առաջադրված մեղադրանքի էությունը, ստացել է որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին որոշման օրինակը, առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չի ճանաչում և ցանկանում է պնդել նախկինում տրված ցուցմունքները, ոչինչ չունի ավելացնելու»։ Նախաքննական ցուցմունքների հրապարակումից հետո հայտնել է, որ փորձագետին որևէ բան չի ասել այն մասին, իբրև տուժողներին հարվածելուց առաջ զգացել է թուլություն, սրտխառնոց և գլխապտույտ։ Ինչ վերաբերում է այն հանգամանքին, որ նախաքննության ժամանակ տրված ցուցմունքում նշել է, որ այլ մանրամասներ կներկայացնի հետագայում, նշել է, որ այդ արտահայտությամբ նկատի է ունեցել պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո հանգամանքներ հայտնելը։ Ամբաստանյալը, օգտվելով իր դատավարական իրավունքից, հրաժարվել է ցուցմունք տալ և պատասխանել հարցերին, պատճառաբանելով, որ պատմությունն ինքնին տհաճ է իր համար և այն վերհիշելու ցանկություն չունի։ Խնդրել է հիմք ընդունել նախաքննության ժամանակ տրված ցուցմունքը, դրանից ավել բան չի կարող հայտնել դատարանին»։ /տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/ Դատարանում հրապարակվել և հետազոտվել են` 18.07.2015թ.-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում Էդ.Սարգսյանի` որպես վկա հարցաքննվելիս տրված ցուցմունք այն մասին, որ՝ «Իրեն վատ է զգում և ի վիճակի չէ տալ ցուցմունք և պատասխանել քննիչի հարցերին։ Խնդրում է հետաձգել հարցաքննությունը»։ 19.07.2015թ.-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում Էդ.Սարգսյանի` որպես վկա հարցաքննվելիս տրված ցուցմունք այն մասին, որ՝ «Հոգեպես առողջ է և գտնվում է սթափ վիճակում։ Ս.Մանուկյանին ճանաչում է 9 տարեկանից, միասին եղել են համադասարանցիներ, միմյանց հետ գտնվել են լավ հարաբերությունների մեջ։ 2015թ.-ի հուլիսի 17-ին ժամը 20։00-ի սահմաններում Սուրենի հետ հանդիպել են «Առագաստ» սրճարանում, որտեղ միասին թեյ են խմել։ Այդ ժամանակ Սուրենն ասել է, որ առավոտյան ժամը 07։00-ի սահմաններում պետք է գնա օդանավակայան՝ հորը դիմավորելու նպատակով, ուստի խնդրել է միասին գնալ օդանավակայան։ Ինքն օգտագործում է 099-10-00-34, իսկ Սուրենը՝ 091-22-87-06 հեռախոսահամարները։ Մի քանի ժամ սրճարանում նստելուց հետո իրեն պատկանող «Մերսեդես» մակնիշի ավտոմեքենայով գնացել են Սուրենի բնակության բակ, որպեսզի նրան ճանապարհելուց հետո գնար տուն, հանգստանար, քանի որ առավոտյան միասին պետք է օդանավակայան գնային։ Արդեն ժամը 00։30-ի սահմաններում գտնվել են Սուրենի շենքի բակում՝ Արշակունյանց 6 հասցեում, որտեղ Սուրենը իջել է իր ավտոմեքենայից։ Մինչ Սուրենի՝ ավտոմեքենայից իջնելը, իրենց ավտոմեքենայի դիմաց կանգնած է եղել մեկ այլ ավտոմեքենա, որը խանգարել է իրենց երթևեկությանը։ Չհասկանալով, թե այդ, ավտոմեքենայի վարորդը ինչ է ցանկանում անել, վերջինիս հարցրել է, թե ինչ է անում, սակայն նա պատասխանել է, որ ցանկանում է ետ տալ ավտոմեքենան, որից հետո, ավտոմեքենան ետ ու առաջ է վարել, ինչի հետևանքով այն բարձրացել է եզրաքարերի վրա։ Տեսնելով այդ ամենը, շրջանցել է նրա ավտոմեքենան և կանգնել Սուրենի մուտքի դիմաց, այնպես, որ այդ վարորդը հեշտությամբ կարող էր ետ տալ ավտոմեքենան և անցնել իր ավտոմեքենայի կողքով։ Այդ ժամանակ տվյալ ավտոմեքենայի վարորդը, սակայն, դուրս է եկել ավտոմեքենայից, մոտեցել իրենց և ասել, որ կփակի իր ավտոմեքենայի դիմացը և իրենք կմնան այնտեղ։ Նախ և առաջ զարմացել են այդ ամենից, սակայն Սուրենն այդ անձին ասել է, որ իրենց մեքենան երկար չի կանգնելու այդտեղ և առաջարկել է նրան տեղափոխել մեքենան։ Տվյալ անձը հրաժարվել է որևէ տեղափոխություն կատարելուց, որից հետո իրենց միջև խոսակցություն է սկսվել։ Այդ խոսակցությունը վերածվել է քաշքշուկի, սակայն միմյանց այդ ընթացքում չեն հարվածել։ Մի քանի րոպե անց այդ անձնավորությանը միացել է մի երիտասարդ տղա, ընդհանուր խոսակցություններից հասկացել է, որ այդ երիտասարդը հիշյալ վարորդի տղան է։ Երիտասարդ տղան սկսել է բորբոքված և զայրացած խոսել իրենց հետ, իրենք վերջինիս ասել են, որպեսզի հորը ասի, որ մեքենան մի կողմ քաշի։ Դրանից հետո այդ տղան բորբոքվել է և մեկ անգամ բռունցքով հարվածել Սուրենին, որի հետևանքով Սուրենի ակնոցը վայր է ընկել։ Հարվածի հետևանքով Սուրենը ևս ընկել է գետնին։ Ինքն անմիջապես մի կողմ է հրել այդ տղային, որից հետո նկատել է, որ տվյալ անձի մեքենայից իջել է մի կին, ով ենթադրում է, որ հանդիսացել է վարորդի կինը։ Ինքն այդ կնոջից հայցել է ներողամտություն, ասելով, որ ամեն ինչ նորմալ է, կարող է բարձրանալ վերև։ Այդուամենայնիվ, ոչ ինքը, ոչ Սուրենը այդ իրավիճակում տվյալ անձանց չեն հարվածել։ Հետագայում Սուրենից իմացել է, որ այդ երիտասարդ տղան հանդիսանում է նրանց շենքի 1-ին մուտքի 5-րդ հարկի բնակիչ Վահանը։ Վերջինս գոգոռալով իրենց ասել է, որպեսզի սպասեն նրան, քիչ հետո նա կգա։ Ինքն այդ ժամանակ չէր կարող հեռանալ, քանի որ նրա հոր ավտոմեքենան փակել էր իր ճանապարհը։ Մոտ 5-7 րոպե անց Վահանը իջել է դուրս և առաջ գալով մոտեցել Սուրենին։ Սուրենը նրան հրել է հեռու, ասելով, որպեսզի նրանից հեռու կանգնի։ Նկատելով, որ Վահանը ցանկանում է հարձակվել Սուրենի վրա, ինքն աջ ձեռքով հրել է նրա կրծքավանդակից, ասելով, նրան որ խելոք պահի իրեն։ Այդ ընթացքում վերջինս ինչ-որ փայլուն առարկայով 2 անգամ հարվածել է իր աջ կողքի հատվածին, որից հետո ինքը ետ է գնացել, ուստի վերջինս չի կարողացել շարունակել հարվածներ հասնել իրեն։ Այդ ժամանակ Սուրենին ասել է, որ այդ տղան իրեն սուր առարկայով հարվածել է, սակայն, Սուրենն ասել է, որ նրան նույնպես հարվածել է, քանի որ արնահոսում է։ Տվյալ վիճակից ելնելով, իրենք չեն նկատել, թե ինչպես է Վահանը հեռացել այդտեղից։ Դրանից հետո նստել են իր մեքենան՝ հիվանդանոց գնալու նպատակով, և ճանապարհին՝ շենքի հետևի փողոցում, նկատել են Վահանին, ով փախչում էր, իսկ նրա հայրը գնում էր նրա ետևից։ Վերնիսաժի մոտ մեքենայի վառելիքը վերջացել է և իրենք հիվանդանոց են գնացել պատահական տաքսիով։ Պնդել է, որ ինչպես ինքը, այնպես էլ՝ Սուրենը, Վահանին և նրա հորը չեն հարվածել, պարզապես, երբ վերջինս մոտեցել է, մեկ անգամ հրել են նրան, ինչի հետևանքով նա վայր է ընկել։ Ծագած վիճաբանությանն այլ անձինք չեն միջամտել, վիճաբանության ընթացքում հնչել են փոխադարձ հայհոյանքներ։ Ինքը չի տեսել, թե Վահանը ինչպես է Սուրենին հարվածել, բացի այդ, չի լսել, որ նա ինչ-որ բան է ասել, չի կարող ասել, թե ինչու է շարունակել իրեն հարվածել»։ 06.11.2015թ.-ին ՀՀ հատուկ քննչական ծառայությունում վկա Ռ.Աթոյանի հետ առերես հարցաքննության ժամանակ որպես վկա հարցաքննվելիս տրված ցուցմունքն այն մասին, որ՝ «Դեպքի օրն իր կողմից վարվող «Մերսեդես» մակնիշի ավտոմեքենայով Սուրենին ճանապարհել է տուն։ Երբ մտել են Սուրենի շենքի բակ, այնտեղ նկատել է մի մեքենա, որը ետ և առաջ անելիս է եղել։ Սուրենն ասել է, որ այդ ավտոմեքենայի վարորդը հանդիսանում է իրենց շենքի 5-րդ հարկի բնակիչ, ով հետադարձ է վարում, որպեսզի առավոտյան կարողանա դուրս գա շենքի բակից։ Բացի այդ, Սուրենն ասել է, որ որպեսզի ինքը թողնի, որ այդ ավտոմեքենան անցնի։ Մտաբերում է, որ այդ ընթացում հիշյալ ավտոմեքենան բարձրացել է եզրաքարերի վրա, ապա, մի քանի վայրկյան հետո այդ մեքենայի կողքի հատվածն ազատվել է, ուստի ինքը վարել է իր ավտոմեքենան, շրջանցել վերջինիս, քանի որ հնարավոր է եղել է մեքենայով անցնել այդ հատվածը։ Դրանից հետո իջել են ավտոմեքենայից, հիշյալ ավտոմեքենայի վարորդը ևս դուրս է եկել, ասել, թե իրենք ինչու են փակում իր ճանապարհը։ Պատասխանել է, որ ճանապարհը չի փակում, բացի այդ, դուրս է գալիս։ Սուրենն այդ անձնավորությանը հարցրել է, արդյոք նրան չի ճանաչում, տվյալ անձն ասել է, որ չի ճանաչում Սուրենին, իսկ Սուրենը պատասխանել է, որ ճանաչում է նրան, հանդիսանում է 5-րդ հարկի հարևանը։ Այդ տղամարդն իրենց ասել է, որ կջարդի մեքենան և կանցնի, իսկ այդ ընթացքում նրան է մոտեցել մի երիտասարդ, ով դիմելով այդ անձնավորությանը որպես հորը, հարցրել է, թե ինչ է պատահել։ Իր հետ առերեսվող կինն իրենց մոտեցել է այն ժամանակ, երբ նրա որդին եկել է։ Այդ տղամարդու որդին Սուրենին ասել է` «ինչ ա եղել, արա», Սուրենը պատասխանել է, որ այդպես չխոսի նրա հետ, որից հետո երիտասարդը ձեռքով հարվածել է Սուրենին, որի արդյուքնում ակնոցն ընկել է գետնին։ Այդ ժամանակ սկսվել է քաշքշուկ, իր հետ առերեսվող կինը պահանջել է դադարեցնել այն, ինքը մի քանի անգամ ներողություն է խնդրել վերջինիցս, նրա որդուն ասելով, որպեսզի ծնողներին ուղեկցի տուն, որից հետո այդ անձինք գնացել են շենքի ուղղությամբ, սակայն այդ երիտասարդը բղավել է, որ գալու է իրենց տեսնելու։ Այն պահին, երբ Սուրենը ցանկանում էր լվանալ արմունկը, երիտասարդ տղան իջել է բակ, ասել, որպեսզի գնան ավտոտնակների մոտ և խոսեն։ Նշել է, որ այդ ընթացքում վերջինս ագրեսիվ չի եղել, սակայն եղել է լարված։ Խոսելու ընթացքում այդ երիտասարդն կանգնել է բավականին մոտ իրենց, ինչը դուր չի եկել Սուրենին և նրան ասել է, որպեսզի ետ կանգնի, ուստի ձեռքով քաշել է նրան, սակայն, նա նորից մոտ է եկել իրենց։ Այդ պահին զգացել է, որ իրեն հարվածել է, սակայն չի հասկացել, թե ինչով։ Նախապես, հարվածի պահին ցավ չի զգացել, որից հետո կողքի հատվածը տաքացել է, տեսել է, որ արնահոսում է, հասկացել է, որ ինչ-որ մի գործիքով հարվածել է իրեն։ Սուրենին ասել է, որ դանակով հարվածել է իրեն, վերջինս պատասխանել է, որ նրան նույնպես հարվածել է։ Ավտոտնակների մոտ խոսակցության ընթացքում իր հետ առերեսվող կինը ներկա չի եղել։ Ինքը և Սուրենը այդ երիտասարդին և նրա հորը չեն հարվածել, պարզապես, մինչև նրանց վերև բարձրանալը, իրենց միջև ծագել է քաշքշուկ։ Երբ Սուրենի հետ նստել են ավտոմեքենա, շենքի բակում նկատել է այդ երիտասարդի հորը, վերջինս հասցեին հնչեցրել է հայհոյանք, ասելով, որ ամեն ինչում նա էր մեղավոր, սակայն նա որևէ բան չի պատասխանել և իրենք հեռացել են»։ 12.11.2015թ.-ին ՀՀ հատուկ քննչական ծառայությունում որպես տուժող հարցաքննվելիս տրված ցուցմունքն այն մասին, որ՝ «Հիմնականում բնակվում է Ռուսաստանի Դաշնության Մոսկվա քաղաքում, Հայաստանի Հանրապետություն գալիս է միայն առիթների դեպքում։ Ս.Մանուկյանը հանդիսանում է իր ընկերը, միմյանց ճանաչում են երկար տարիներ։ 2015թ.-ի հուլիսի 17-ին, երբ գտնվել է ՀՀ-ում, հերթական անգամ հանդիպել է ընկերոջը, միասին մոտ 1 ժամ գտնվել են սրճարանում։ Սուրենն այդ ընթացքում ասել է, որ առավոտյան պետք է դիմավորի հանգստի մեկնած ծնողներին, տատիկը տանը միայնակ է, ուստի խնդրել է ճանապարհել իրեն տուն։ Հասնելով Սուրենի բնակության շենքի մոտ, նկատել է «Մերսեդես» մակնիշի ավտոմեքենա, որը փորձում էր հետադարձ վարելով մտնել շենքի բակ, Սուրենն ասել է, որ այդ անձը հանդիսանում է նրա հարևանը։ Տվյալ վարորդը մի քանի անգամ ավտոմեքենայով բարձրացել է եզրաքարերի վրա, որի ընթացքում, երբ նա արդեն անցել էր որոշակի տարածք, հասկացել է, որ կարող է մեքենայի կողքով անցնել և կանգնել Սուրենի մուտքի մոտ։ Ինքը և Սուրենը դուրս են եկել մեքենայից, նկատել է, որ Սուրենի հարևանը նույնպես դուրս է եկել մեքենայից և մոտենում է իրենց։ Տվյալ անձը վրդովված տոնով հարցրել, թե ինչու են փակում ճանապարհը։ Այդ ժամանակ Սուրենը հանգիստ տոնով հարցրել է, արդյոք չի ճանաչում նրան, սակայն այդ աձը պատասխանել է, որ ոչ, որից հետո նա Սուրենին հարցրել է, որդյոք նա ճանաչում է նրան, իսկ Սուրենը հանգիստ տոնով ասել է, որ ճանաչում է նրան, նա հանդիսանում է շենքի 5-րդ հարկի հարևանը։ Դրանից հետո այդ անձն ավելի է վրդովվել և ասել, որ կջարդի իրենց ավտոմեքենան և կանցնի, որից հետո իրենց միջև խոսակցություն է սկսվել այդ թեմայով, որի ընթացքում հայհոյանքներ չեն հնչել։ Այդ ժամանակ իրենց է մոտեցել մի տղա, ով այդ տղամարդուն դիմել է` «պապ», ինչից հասկացել է, որ հանդիսանում է տվյալ անձի որդին։ Այդ տղան դիմել է Սուրենին, ասելով՝ «ինչ ա եղել, արա», Սուրենն ասել է, որպեսզի նրա հետ այդպես չխոսի, որից հետո երիտասարդը ձեռքով հարվածել է Սուրենին և նրա ակնոցն ընկել է գետնին։ Հիշում է, որ այդ ժամանակ Սուրենը մի պահ ընկած էր գետնին, որից հետո քաշքշուկ է սկսվել իրենց միջև։ Մտաբերում է, որ այդ ժամանակ այդ տղայի մայրիկից հայցել է ներողամտություն, քանի որ վերջինս ականատես է եղել այդ միջադեպին։ Քաշքշուկի ժամանակ ձեռքով հրել է Սուրենի հարևանին, քանի որ նա փորձում էր առաջ գալ դեպի Սուրենը։ Ինքը չի հարվածել որևէ մեկին, պարզապես դիմելով այդ երիտասարդին, խնդրել է ծնողներին տանի տուն։ Ինչպես ինքը, այնպես էլ Սուրենը, այդ տղայից չեն պահանջել, որ նա իջնի բակ, սակայն նա բարձրաձայն ասել է, որ ետ է վերադառնալու։ Դրանից հետո Սուրենի հետ մոտեցել են բակում գտնվող ցայտաղբյուրին, որպեսզի Սուրենը լվանար իր արմունկը, որը վնասվել էր ընկնելու հետևանքով։ Մոտ 2 րոպե անց նկատել է, որ այդ երիտասարդը մոտենում է իրենց, այնուհետև ասել է, որ ցանկանում է խոսել և առաջարկել է քայլել շենքից հեռու, ուստի քայլելով հասել են մյուս շենքի ավտոտնակների մոտ, որտեղ այդ տղան խոսել է Սուրենի հետ նույն թեմայի շուրջ՝ բարձր տոնով։ Դրանից հետո Սուրենը նրան ասել է, որպեսզի նրան մոտ չկանգնի, քանի որ վերջինս շատ մոտ էր կանգնած Սուրենին։ Սուրենը նրան ետ է հրել, որպեսզի հեռու կանգնի, սակայն նա կրկին առաջ է եկել, որից հետո ինքն է նրան ետ քաշել, սակայն չի հարվածել նրան։ Այդ պահին տվյալ անձը մի քանի անգամ հարվածել է իրեն, սակայն ցավ չի զգացել, այնուհետև, մի փոքր անց զգացել է, որ մեջքի և գոտկատեղի հատվածը տաքացել է ու հասկացել, որ այդ տղան ինչ-որ առարկայով հարվածել է իրեն։ Այդ ընթացքում Սուրենին ասել է, որ իրեն դանակով հարվածել է, վերջինս պատասխանել է, որ նրան նույնպես հարվածել է։ Տվյալ երիտասարդի հեռանալու պահը չի մտաբերում, սակայն հիշում է, որ երբ Սուրենի հետ քայլել են շենքի բակ, տեսել է այդ տղայի հորը, վերջինս հասցեին հնչեցրել է հայհոյանք, ասել, որ նա էր ամեն ինչում մեղավոր, սակայն նա որևէ բան չի պատասխանել և իրենք հեռացել են հիվանդանոց։ Միջադեպի ժամանակ այլ անձինք չեն եղել, ինքը ոչ մեկի չի տեսել։ Չի մտաբերում, որ այդ տղայի հայրը միջադեպի ժամանակ ընկած լիներ։ Չի բացառում, որ դեպքի հաջորդ օրը հնարավոր է, որ ինչ-որ հանգամանք սխալ է հայտնել, քանի որ ցուցմունք է տվել վիրահատությունից հետո, ամիսներ անց ավելի շատ մանրամասներ է կարողանում հիշել։ Պնդել է, որ ինքը և Սուրենն այդ տղայի հորը չեն հարվածել, չեն ծեծել, եղել է պարզապես քաշքշուկ, ինքը մեկ անգամ հրել է այդ տղայի հորը, չի կարող ասել, թե նրա վնասվածքն ինչպես է առաջացել։ Չի կարող ասել, թե իր հրելուց հետո այդ անձը վնասվածք ստացել է, թե ոչ, նրան հրել է ձեռքերով։ Ինչպես ինքը, այնպես էլ Սուրենը չեն գտնվել ալկոհոլ օգտագործած վիճակում, իսկ թմրամիջոց ինքն առհասարակ չի օգտագործում»։ 09.02.2016թ.-ին ՀՀ հատուկ քննչական ծառայությունում որպես տուժող լրացուցիչ հարցաքննվելիս տրված ցուցմունքն այն մասին, որ՝ «Մտաբերում է, որ երբ Վ.Այվազյանն իրեն ու Սուրենին դանակահարել էր, իրենք նստել էին իր ավտոմեքենան։ Այդ ժամանակ նկատել է, որ Վահանի հայրիկի ավտոմեքենան իր ավտոմեքենայի հետևում կանգնած չէ, ուստի ենթադում է, որ մինչ այդ, Վահանը կամ նրա հայրը ավտոմեքենան այդտեղից տեղափոխել էին, սակայն այդ պահն անձամբ չի տեսել, հնարավոր է, որ ուշադիր չի եղել։ Մինչ այդ, Վահանի հայրը ավտոմեքենան կանգնեցրել էր փողոցի մեջտեղի՝ իր ավտոմեքենայի ետևի հատվածում»։ 15.02.2016թ.-ին ՀՀ հատուկ քննչական ծառայությունում որպես տուժող լրացուցիչ հարցաքննվելիս տրված ցուցմունքն այն մասին, որ՝ «Չի ցանկանում նախաքննության ավարտի ժամանակ ծանոթանալ քրեական գործի նյութերին, որի կապակցությամբ 2015թ.-ի փետրվարի 15-ին ՀՀ հատուկ քննչական ծառայությունում ներկայացրել է համապատասխան դիմում։ Չի հաշտվել Վ.Այվազյանի հետ, նրա նկատմամբ բողոք ունի։ Հետագայում քաղաքացիական հայց ունենալու դեպքում կներկայացնի դատարան»։ /Տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/ Բացի վերոգրյալներից, դատարանում, պատշաճ իրավական ընթացակարգի պահպանմամբ հրապարակվել և հետազոտվել են նաև ներքոհիշյալ ապացույցներն ու գործին վերաբերելի փաստաթղթերը։ Քննչական փորձարարություն կատարելու մասին արձանագրությունը /կից լուսանկարչական հավելվածով/ այն մասին, որ՝ «տուժող Սուրեն Մանուկյանը մատնացույց է արել դեպքի վայրը` Երևան քաղաքի Արշակունյաց փողոցի 6-րդ շենքին հարակից ավտոտնակների շարքի մոտ գտնվող հատվածը և հայտնել, որ այդ վայրում է մեղադրյալ Վահան Այվազյանը մարմնական վնասվածքներ պատճառել իրենց»։ /Տես հատոր 3, գ.թ. 96-103, դատական նիստի արձանագրությունը/ Դատաբժշկական փորձագետի թիվ 1317/հ եզրակացությունը, համաձայն որի՝ «Ս.Մանուկյանի մարմնական վնասվածքները` ձախ բազկի շրջանի կտրված, եռագլուխ մկանի վնասումով կտրված-ծակված վերքերի, արտաքին և ներքին արյունահոսությամբ զուգորդված` կրծքավանդակի և որովայնի համակցված հետորովայնամզային տարածության արյունահավաքով, ստոծանու ձախ գմբեթի, հաստ աղու փայծաղային անկյան` աղու լուսանցք թափանցումով` թափանցող ծակված-կտրված վերքերի ձևով, ձախ բազկի շրջանի կտրված, եռագլուխ մկանի վնասումով կտրված-ծակված, կրծքավանդակի և որովայնի համակցված թափանցող ծակված-կտրված վերքերը` հասցվել են սուր ծակող-կտրող գործիքով /ներով/, հնարավոր է` նշված ժամկետում, և պատճառել առողջությանը ծանր վնաս` կյանքին վտանգ սպառնացող»։ /Տես հատոր 1, գ.թ. 158-159, դատական նիստի արձանագրությունը/ Դատաբժշկական փորձագետի թիվ 1318/հ եզրակացությունը և ի լրումն եզրակացությանը տրված ակտն այն մասին, որ՝ «Է.Սարգսյանի մարմնական վնասվածքները, կողոսկրի և որովայնի հետին պատի մկանների վնասումով` կրծքավանդակի աջ կեսի ծակված-կտրված, չթափանցող վերքերի ձևով, հասցվել են` սուր ծակող-կտրող գործիքով /ներով/, հնարավոր է` նշված ժամկետում, որոնք ինչպես առանձին-առանձին, այնպես էլ միասին վերցված պատճառել են առողջությանը միջին ծանրության վնաս` առողջության տևական քայքայումով»։ /Տես հատոր 1, գ.թ. 161-162, 203 դատական նիստի արձանագրությունը/ Դատահետքաբանական փորձագետի թիվ 2117 եզրակացությունը, համաձայն որի՝ «փորձաքննությանը ներկայացված` Ս.Մանուկյանի և Է.Սարգսյանի մայկաների առաջամասի և հետևամասերի վրա առկա վնասվածքները ծակած-կտրած են և կարող էին առաջանալ ինչպես մեկսայրանի, այնպես էլ երկսայրանի սրվածության ծակող-կտրող շեղբ ունեցող առարկայի /ների/ կամ գործիքի, /ների/ հնարավոր է դանակի շեղբի ներգործությունների արդյունքում։ Փորձաքննությանը ներկայացված` Ս.Մանուկյանի մայկայի առաջամասի ձախ կողմի վերին կիսամասի մակերեսին առկա հմ 1 վնասվածքը ծակած-կտրած է և կարող է առաջանալ նորգործող առարկայի կամ գործիքի շեղակի ներգործության արդյունքում։ Փորձաքննությանը ներկայացված` Ս.Մանուկյանի մայկայի առաջամասի և հետևամասի վրա առկա հմ 2,3,4,5 վնասվածքներն իրենց տեղակայություններով հիմնականում համընկնում են վերջինիս դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 1317/հ եզրակացության մեջ համապատասխանաբար նշված ձախ կողաղեղի կողմնային և կրծքավանդակի ձախ կեսի հետին մակերեսներին առկա ծակած-կտրած բնույթի վնասվածքների հետ։ Փորձաքննությանը ներկայացված` Է.Սարգսյանի մայկայի հետևամասի վրա առկա երկու վնասվածքներն իրենց տեղակայություններով հիմնականում համընկնում են վերջինիս դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 1318/հ եզրակացության մեջ համապատասխանաբար նշված կրծքավանդակի աջ կեսի կոնքային մակերեսին առկա ծակած-կտրած բնույթի վնասվածքների հետ»։ /Տես հատոր 2, գ.թ. 31-34, դատական նիստի արձանագրությունը/ Դատակենսաբանական փորձագետի թիվ 399 և 451 եզրակացություններն այն մասին, որ՝ «փորձաքննությանը ներկայացված` Ս. Մանուկյանի և Է.Սարգսյանի արյան խմբերը, ըստ արյան ABO իզոշճաբանական համակարգի արյան խմբի պատկանում են A խմբին։ Փորձաքննությանը ներկայացված` Ս.Մանուկյանի վերնաշապիկի վրա տեղակայված կասկածելի հետքերում հաստատվեց մարդկային ծագման արյան առկայություն, որը, ըստ արյան ABO իզոշճաբանական համակարգի, առաջացել է A խումբ ունեցող անձից կամ անձանցից, այդ թվում նաև կարող էր առաջանալ Ս.Մանուկյանից։ Փորձաքննության ներկայացված` Է.Սարգսյանի անդրավարտիքի և վերնաշապիկի վրա տեղակայված կասկածելի հետքերում հաստատվել է մարդկային ծագման արյան առկայություն, որը, ըստ արյան ABO իզոշճաբանական համակարգի, առաջացել է A խումբ ունեցող անձից կամ անձանցից, այդ թվում նաև կարող էր առաջանալ Է.Սարգսյանից»։ /Տես հատոր 2, գ.թ. 52-55, 152-154, դատական նիստի արձանագրությունը/ Տուժողներ Սուրեն Մանուկյանի և Էդգար Սարգսյանի հագուստները ներկայացնելու մասին 2015թ. հուլիսի 18-ին կազմված արձանագրությունն այն մասին, որ բժշկական կենտրոնի ներկայացուցիչը ոստիկանության բաժնի հետաքննիչին է ներկայացրել տուժողների հագուստները, որոնք սահմանված կարգով վերցվել են։ /Տես հատոր 1, գ.թ. 7, դատական նիստի արձանագրությունը/ Տուժողներ Ս.Մանուկյանի և Էդգար Սարգսյանի հագուստները զննելու մասին 2015թ. հուլիսի 18-ին կազմված արձանագրությունն այն մասին, որ տուժողների հագուստները սահմանված կարգով ենթարկվել են զննության։ /Տես հատոր 1, գ.թ. 23-24, դատական նիստի արձանագրությունը/ Դատահոգեբանական փորձագետի թիվ 15-3456 եզրակացությունն այն մասին, որ՝ «ա, բ/ իրեն մեղսագրվող հանցավոր արարքը կատարելու պահին Վ.Այվազյանը ֆիզիոլոգիական աֆեկտի /հոգեկան խիստ հուզմունքի/ վիճակում չի գտնվել, գտնվել է լարված հոգեվիճակում, որը որոշակիորեն ազդել է նրա գիտակցության և վարքի վրա` նվազեցնելով իր գործողությունների հետագա վտանգավորությունը գնահատելու ունակությունը։ գ/ Վ.Այվազյանին բնորոշ այնպիսի անհատական հոգեբանական առանձնահատկությունները, ինչպիսիք են բարձր զգայունությունը, տպավորվողականությունը, անձնային տագնապայնության բարձր մակարդակը, խոցելիությունը, հուզական անկայունությունը, վարքի պլանավորման ցածր մակարդակը հետազոտվող իրավիճակում ազդել են նրա վարքի վրա»։ /Տես հատոր 3, գ.թ. 105-130, դատական նիստի արձանագրությունը/ Տվյալ փորձաքննության առնչությամբ պաշտպանության կողմի միջնորդությամբ դատարան հրավիրված փորձագետ Անի Վարդանյանը դատարանում պատասխանելով իրեն առաջադրված հարցերին հայտնել է, որ աշխատում է «Փորձաքննությունների ազգային բյուր» ՊՈԱԿ-ում` որպես փորձագետ։ Հայտնել է, որ սույն գործով` նախաքննության ընթացքում ամբաստանյալ Վահան Այվազյանի նկատմամբ իրականացրել է դատահոգեբանական փորձաքննություն։ Մինչ փորձաքննությունը կատարելը, իրեն է ներկայացվել քրեական գործը` բաղկացած 2 հատորից. 1-ին հատորը` 296 թերթ, 2-րդ հատորը` 194 թերթ։ Անդրադառնալով ներկայացված քրեական գործին, նշել է, որ դրա առկայության անհրաժետությունը փորձաքննության ընթացքում պայմանավորված է նրանով, որ փորձագետի կողմից հետազոտվող ցանկացած ելակետային տվյալ, նյութ կամ տեղեկություն, ունի համապատասխան գիտական հետազոտության շրջանակներում ուսումնասիրելու որոշակի անհրաժեշտություն։ Մասնավորապես, տվյալ պարագայում էական նշանակություն է ունեցել դեպքի վերաբերյալ բոլոր տեղեկությունների մանրամասն վերլուծությունը, որն արտացոլված է եղել փորձագիտական եզրակացության համապատասխան հատվածներում։ Քրեական գործի նյութերին բացառապես հղումներ են կատարվել հետազոտվող իրավիճակի վերլուծություն հատվածում /գործի թերթերին համապատասխան հղումներով/, այսինքն, անհրաժեշտ բոլոր տեղեկությունները, որոնք առկա են եղել գործի նյութերում, ուսումնասիրվել և արտացոլվել են եզրակացության համապատասխան հատվածներում, որը հիմք է հանդիսացել համապատասխան հետևությունների գալու համար։ Այլ կերպ, քրեական գործը փորձաքննությանն է ներկայացվում է նրա համար, որպեսզի դրան ծանոթանան մինչև փորձաքննվողի հետ հանդիպումը, ամբողջությամբ տիրապետեն իրավիճակին, փորձաքննության ընթացքում օգտագործեն համապատասխան տեղեկություններ, քանի որ պետք է կազմվեն հարցադրումներ, համապատասխան հետազոտության համար սխեմա և վերլուծական փուլում արտացոլեն այդ ամենը։ Աշխատանքային ծանրաբեռնվածությունը կապված է ինչպես փորձաքննությունների քանակով, այնպես էլ` ներկայացված նյութերին ծանոթանալու գործընթացով, քանի որ ծանոթանալը ևս ժամանակատար է։ Մինչև փորձաքննվողի հետ զրույց անցկացնելը, փորձագետը պետք է ծանոթ լինի նրա առողջական և հոգեկան վիճակին վերաբերող փաստաթղթերին, հիվանդության պատմագրերին, սակայն, ժամանակագրական առումով լինում է, որ այն ներկայացվում է ավելի ուշ։ Այն դեպքերում, եթե այդ տեղեկությունները կարող են էական նշանակություն ունենալ եզրակացությունը տալու համար, ապա, փորձաքննվողը զրույցի է հրավիրվում ևս մեկ անգամ։ Ինչ վերաբերվում է տրված եզրակացության հիմնավորումներին, ապա, հոգեկան գործունեության որոշակի խանգարումների առկայությունը դրսևորվում է անձի վարքի մեջ, իրենց առանձնահատկություններով բավականին տեսանելի են և մասնագիտական զրույցի ընթացքում, եթե համապատասխան տեղեկությունները ներկայացված չեն, անպայման վերլուծության արդյունքում դրանք լինում են տեսանելի։ Պրակտիկայում հաճախ լինում են դեպքեր, երբ հարկ է լինում անցկացնել հոգեբուժական հետազոտություն, նույնիսկ, եթե անձը հաշվառված չէ հոգեբուժական որևէ հաստատությունում։ Այսինքն, վարքի անադեկվատության պատճառով կարիք է լինում անցկացնել հետազոտություն, որը սպեցիֆիկ խնդիր է և ըստ իրադրության, ունի համապատասխան ընթացք։ Մինչ փորձարարական զրույցը, նախապես միջնորդություն է ներկայացվում` ներկայացնելու տվյալ փաստաթղթերը, եթե դրանք ներկայացվում են, ապա, ըստ անհաժեշտության, եթե կան խնդիրներ, միջնորդում են ներգրավել նաև հոգեբույժի, իսկ դրանց բացակայության դեպքում առանց հոգեբուժական հետազոտության, անցկացնում են մյուս փուլերը։ Պարտադիր չէ, որ փորձարարական զրույցը տեղի ունենա մեկ անգամ, քանի որ, եթե փորձաքննվողը ներկայացել է, սակայն բժշկական փաստաթղթերը դեռևս առկա չեն, դա դեռ չի նշանակում, որ համապատասխան փաստաթղթեր ստանալուց և որոշակի խնդիրներ ի հայտ գալուց հետո փորձագետը սահմանափակված է նորից կանչելու փորձաքննվողին։ Փորձաքննությունների անցկացման հաջորդականության հետ կապված՝ ներքին կանոնադրությամբ սահմանված, սահմանում են հերթականություն` ըստ մուտքի ամսաթվի, և, քանի որ առկա է ծանրաբեռնվածություն, որոշակի ժամանակահատված անց իրականացնելու համար գրությամբ հայտնում են նախաձեռնող կողմին։ Այդուամենայնիվ, լինում են որոշ գործեր, որոնք անկատար են թողնվում և այն ամսաթիվը, որը նշվում է որպես փորձաքննության իրականացում, բաց է թողնվում։ Այն դեպքերում, երբ առկա են լինում փորձաքննությունները սեղմ ժամկետում իրականացնելու գրություններ, սովորաբար, անկատար թողնված փորձաքննությունների շրջանակներում և դրանց փոխարեն փորձում են իրականացնել այդ փորձաքննություններ, որպիսի դեպք եղել է նաև սույն գործի ընթացքում։ Այսինքն, ստացել են գրություն և քանի որ ունեցել են անկատար փորձաքննություն, ուստի ամսի 10-ին քննիչին բանավոր կերպով հայտնել են, որ Վ.Այվազյանը կարող է ներկայացվել փորձաքննության։ Մինչև բուն փորձաքննությունը սկսելը, փաստորեն ինքը ծանոթ է եղել գործի բոլոր նյութերին։ Փորձաքննության իրականացում ասվածը չի ենթադրում հոգեբանական փորձաքննության շրջանակում փորձաքննվողի հետ հանդիպում միայն։ Այսինքն, փորձաքննվողին տեսնելու, փորձագիտական զրույցի հրավիրելու ընթացքը չի ենթադրում փորձաքննության իրականացում, այն կազմում է մի մաս, և անհրաժեշտության դեպքում փորձաքննվողը հրավիրվում է մեկից ավելի անգամներ։ Անձի բժշկական փաստաթղթերը կարող են ուսումնասիրվել հաջորդ անգամներին։ Առկա է անամնեստիկ փուլերի ուսումնաիրության հատված, որտեղ առավելապես կարևորվում է փորձաքննվողի կենսագրական տեղեկությունները, այսիքն, անձի վարքի, կենսագրության, վաղ մանկական տարիքի զարգացման առանձնահատկությունների վերաբերյալ տեղեկության ստացումը պարտադիր պայման չէ և անմիջական կապի մեջ չի գտնվում բժշկական փաստաթղթերի ներկայացման հետ, այդ ամենը կարող է լինել ավելի ուշ։ Այդ փուլում, եթե առկա են համապատասխան վարքի դրսևորումներ, որոնք իրենց համար ցուցանիշ են լինում այդ փաստաթղթերի ավելի մանրամասն միջնորդություն ներկայացնելուն, ներկայացվում է երկրորդ միջնորդությունը։ Փորձաքննություն ասելով նկատի են ունենում ամբողջական վերլուծությունը, հետագա փորձարարական հետազոտության արդյունքների կազմումը։ Փորձագիտական զրույցից առաջ հնարավոր է կազմել որոշակի սխեմա, չնայած նրան, որ սխեմաները սպեցիֆիկ և անհատական են բոլոր դեպքերում։ Սխեմայի կազմման բաղադրատարրը չի հանդիսանում բժշկական ամբուլատոր քարտի բոլոր տեղեկությունների առկայություն, այլ հանդիսանում է այն բոլոր հնարավոր փուլերը, որով անցել է տվյալ փորձաքննվողը։ Խոսքը անձի սոցիալական կերպարի, առանձնահատկությունների, խոսքի, ինտելեկտուալ զարգացման առանձնահատկությունների մասին է։ Մասնավորապես, քրեական գործից երևում է անձի կրթությունը, զորացրված լինելու կամ չլինելու, աշխատելու կամ չաշխատելու հանգամանքը, ցուցմունքը տվյալ անձի ձեռքով գրված լինելու պարագայում` խոսքի զարգացվածությունը, իսկ եթե ցուցմունքը գրված չէ անձի ձեռքով, արտացոլվում է, թե ինչն է պատճառը։ Այդ փուլում հաշվի են առնվում դրույթներ, որոնք օգտագործվում են հետագա զրույցի մեջ։ Փորձագետը նշել է նաև, որ փորձաքննության եզրակացությունը չի կազմվում անմիջականորեն զրույցի արդյունքում ստացված տեղեկությունների ամրագրմամբ, այն ունի համապատասխան կառուցվածք և համապատասխան փաստաթղթերը հետազոտական հատվածի վերջում ամրագրվում են։ Սույն դեպքում, հետևություններ բաժնում անձնային առանձնահատկությունների մեջ նշված է հուզական անկայունության խնդիրը, որտեղ հաշվի է առնվել նաև Վ.Այվազյանի ախտորոշումը։ Վերջինիս նկատմամբ կիրառվել են 8 մեթոդիկաներ, որոնք ուսումնասիրում են անձնային հոգեբանական առանձնահատկությունների բավականին լայն դիապազոն, և եթե, այդ ախտորոշման շրջանակներում համապատասխան փաստաթղթում ունենային այնպիսի ախտորոշում, որի պայմաններում իրենց մեթոդիկաներին ևս մի քանիսն ավելացնելու անհրաժեշտություն լիներ, ապա փորձաքննվողը ևս մեկ անգամ կհրավիրվեր փորձագիտական հետազոտության։ Իրենց մեթոդիկաներն ընտրված են եղել ուսումնասիրելու այնպիսի առանձնահատկություններ, որոնք հաստատվել և համալրվել են նաև բժշկական փաստաթղթերով, հանդիսանում են մեկը մյուսին լրացնող տեղեկություններ։ Մեթոդիկաներն ընտրված են եղել բավականին նուրբ առանձնահատկությունների ուսումնասիրման սխեմայով։ Ինչ վերաբերում է այն հանգամանքին, որ փորձաքննության մեջ նշված է, որ Վ.Այվազյանը հարվածել է տուժողներին, նշել է, որ եզրակացության մեջ արտացոլված են այն տեղեկությունները, ինչը փորձաքննվողը հայտնել է փորձաքննության ընթացքում, ավելին, թեստերը փորձաքննվողը լրացրել է ինքնուրույն։ Մասնավորապես, Վահան Այվազյանն իր ձեռքով լրացրել է հարցարան, որում գրառել է «դեպքի օրը Ս. Մանուկյանին և Է.Սարգսյանին հարվածներ հասցնելուց առաջ», «դեպքի օրը Ս. Մանուկյանին և Է.Սարգսյանին հարվածներ հասցնելու պահին» և «դեպքի օրը Ս. Մանուկյանին և Է.Սարգսյանին հարվածներ հասցնելուց հետո» գրառումները։ Հարցադրումը եղել է ֆիզիոլոգիական աֆեկտի առկայությունը կամ բացակայությունը պարզելու շրջանակներում, ինչը ենթադրում է եռափուլ գործընթաց, առաջին փուլը` հարվածից առաջ գործընթացն է, երկրոդ փուլը` հարվածի պահին, երրորդ փուլը` հարվածից հետո։ Այդ ձևակերպումը կատարվել է այն խրոնոլոգիական դինամիկայի շրջանակներում, ինչը ենթադրում է աֆեկտի առկայության կամ բացակայության ուսումնասիրությունը։ Հարվածելու պահին, դրանից առաջ կամ հետո գաղափարները սահմանվում են փորձագետի կողմից, սակայն ամեն պահի փորձաննվողը կարող էր ասել, որ հարվածելու եղելություն չի եղել։ Փորձագիտական զրույցի ընթացքում հարվածի գաղափար Վ.Այվազյանը նշել է, պարզապես ասելով, որ չի հիշում, թե ինչով է հարվածել, հնարավոր է, որ դա դանակ չի եղել, նա աջ ու ձախ շարժումներ է արել, հարվածել է ու գնացել։ Այդ ամենը տեղի է ունեցել պաշտպանի ներկայությամբ և որևէ մեկը վերջինիս չի ստիպել նման գրառում անել։ Այն դեպքում, եթե վերջինս պնդեր, որ չի հարվածել կամ որևէ բան չի հիշում, առաջնորդվելու էին քրեական գործի նյութերում եղած տեղեկություններով, ինչի հետևանքով ընթացքը կփոխվեր։ Օգտագործվել է 3 մեթոդիկա` առաջինը` Մ.Լյուշերի գունային ընտրությունների թեստն է, որի պայմաններում ունենում են որոշակի գույների դասավորության հերթականությամբ պայմանավորված հոգեվիճակի որոշում, որը հոգեբանական գիտության մեջ կոչվում է «պրոյեկտիվ», այսինքն, ոչ անուղղակի ձևով ուսումնասիրության հնարավորություն է ընձեռնվում։ Երկրորդ և երրորդ մեթոդիկաներն ավելի վերահսկողության հնարավորություն են ընձեռնում, քանի որ նշված են կոնկրետ բնութագրականներ և դրանց արտահայտվածության ուժգնության համար սանդղակներ։ Սխեմաները փորձաքննությանը չեն կցվել, քանի որ այդ ամենը նկարագրված է եզրակացության մեջ։ Անձի` որևէ հոգեբուժական կենտրոնում հաշվառված չլինելը և հոգեկան հիվանդությամբ չտառապելը ենթադրում է միայն հոգեբանական փորձաքննության շրջանակներում փորձաքննության իրականացում, իսկ եթե անձը հաշվառված է, ունի հոգեբուժական հիվանդություն, ապա անցկացվում է համալիր կարգով փորձաքննություն` հոգեբուժականի հետ միասին։ Հարցարանային մեթոդիկաներում կան առանձին ուսումնասիրելիության սանդղակներ, որոնց մեջ մտնում է նաև անկեղծության սանդակը, ինչը նշանակում է, որ, ըստ տարբեր մեթոդիկայի արդյունքների, կարողանում են հասկանալ հավաստի պատասխաններ տալու հակվածության չափը։ Սույն դեպքում խոսքը վերաբերում է բնավորության շեշտվածության տիպերի ախտորոշման մեթոդիկային, որն ունի ստի սանդղակ, որով Վ.Այվազյանը տվել է ոչ հավաստի, սոցիալապես ընդունելի պատասխաններ, ինչը նշանակում է, որ անձը, ըստ շահենականության, փորձում է ներկայանալ ավելի դրական, սոցիալապես ավելի ընդունելի կերպարով և ընդունելի վարքաձևերով, փորձում է նրա համար շահեկան տեղեկություններ հաղորդել։ Սոցիալապես ընդունելի պատասխան նշանակում է, որ երբ անձը ցանկանում է ինչ-որ կերպարով ներկայանալ հանրությանը և գիտի, թե սոցիումը ինչպիսի կերպարով ավելի լավ կընդունի, ուստի փորձում է ներկայանալ հենց այդ կերպարի շրջանակներում։ Այսինքն, ներկայացնում է տեղեկություններ, որոնցով կարող է լինել սոցիալապես ավելի ընդունելի, ավելի բարձր արժեհամակարգով, սակայն այն անհավաստի է։ Փորձաքննության անցկացմանը և մեթոդիկաների իրականացմանն իր հետ միասին մասնակցել է փորձագետի պաշտոնակատար Ծ.Թադևոսյանը։ Վերջինս հաստիքով, ի պաշտոնե իրավասու է մասնակցել հետազոտական գործընթացին, սակայն իրավասու չէ ստորագրել եզրակացությունը։ Մեթոդիկայի անցկացման ընթացքում չի բացառում, որ եղել է դեպք, երբ ինքը մի պահ դուրս է եկել, իսկ Ծ.Թադևոսյանը մնացել և մասնակցել է։ Ծ.Թադևոսյանը նույնպես զգուշացվել է օբյեկտիվ և անաչառ լինելու վերաբերյալ։ Թեև լաբորանտին նույնպես թույլատրվում է մասնակցել փորձաքննությանը, սակայն, վերլուծական աշխատանքները կատարել է միայն ինքը։ Փորձաքննվողի հետ փորձարարական զրույցը նույնպես իրականացրել է ինքը։ Ծ.Թադևոսյանը մասնակցել է խիստ մասնագիտացված անձնային թեստերի իրականացմանը` իր վերահսկողությամբ։ Պնդել է, որ Վ.Այվազյանին երկրորդ և ավելի անգամներ զրույցի հրավիրելու անհրաժեշտություն չի եղել։ /տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/ Կրկնակի հանձնաժողովային դատահոգեբանական փորձաքննության եզրակացության համաձայն՝ «Հաշվի առնելով նախաքննությամբ ձեռք բերված տվյալները և ելնելով փորձաքննությամբ ստացված արդյունքներից՝ հանգում ենք հետևյալ հետևությունների. 1. Վահան Այվազյանի մոտ նյարդային համակարգի հոգեկան շեղումներ լինում են, թե ոչ։ Այս հարցի փորձագետը չի կարող պատասխանել, քանի որ նյարդային համակարգի հոգեկան շեղումներ և դրանց գնահատականը հոգեբան-փորձագետի իրավասությունից դուրս է։ 2. Վահան Այվազյանն ինչ վարքագիծ ունի սովորական և արտակարգ պայմաններում։ Այսպիսով, փորձաքննվող Վահան Արթուրի Այվազյանի անհատական առանձնահատկություններն են՝ կարգապահ անձնավորություն է, ունի հանդարտ բնավորություն, խուսափում է կոնֆլիկտային իրավիճակներից, ընկերասեր է, դրսևորում է հույզերի և զգացմունքների անմիջականություն, շփվողականություն, համառություն, գործնականություն, սեփական հայացքների և դիրքորոշումների պաշտպանման անհրաժեշտություն, պաշտպանական բնույթի ագրեսիվություն։ Դատողության սթափություն, ռացիոնալիզմ, խնդիրների լուծման համակարգային մոտեցում։ Ինչ վերաբերվում է հարցի երկրորդ մասին, ապա այդ հարցի պատասխանը տրվել է 3 հարցի պատասխանում։ 3. Ինչպիսին է փորձաքննվողի հոգեկան գործունեության անհատական դրսևորման առանձնահատկությունները, որը կարող է էական նշանակություն ունենալ իրավական բնույթի եզրակացությունների համար։ Համաձայն հոգեբանական հետազոտության արդյունքների վերլուծությանը՝ փորձաքննվողի մոտ առկա են հետևյալ անհատական հոգեբանական առանձնահատկություններ, որոնք հետազոտվող իրադրությունում կարող էին էականորեն ազդել ամբաստանյալ Վ.Այվազյանի վարքի վրա՝ հուզական լարվածության դեպքում հակվածություն դեզադապտիվ վարքի, պաշտպանական բնույթի ագրեսիվություն - հակված է կոնֆլիկտի շրջապատող մարդկանց հետ աշխատանքային և ընտանեկան հարցերում, զգայունակ է իրեն ուղղված նկատողություններին, բնորոշ է նաև մտքերի, հիշողությունների, ցանկությունների, վախերի պարբերաբար կրկնություններ, որոնք առաջանում են կամքից անկախ։ 4. Փորձաքննվողի մոտ կան արդյոք բարձր ներշնչվողականության նշաններ, կան արդյոք անհատական հոգեբանական այնպիսի առանձնահատկություններ, որոնք հետազոտվող իրադրությունում կարող էին էականորեն ազդել ամբաստանյալի վարքի վրա։ Ներշնչվողականության հատուկ ախտորոշիչ մեթոդների օգտագործման արդյունքները ցույց են տվել, որ Վահան Այվազյանի մոտ ներշնչվողականության աստիճանը բարձր չէ։ Այսպիսով, 4 հարցի առաջին մասով կարող են պատասխանել, որ Վահան Այվազյանի մոտ ներշնչվողականության աստիճանը բարձր չէ։ 4 հարցի երկրորդ մասով պատասխանել, որ համաձայն հոգեբանական հետազոտության արդյունքների վերլուծությանը՝ փորձաքննվողի մոտ առկա են հետևյալ անհատական հոգեբանական առանձնահատկություններ, որոնք հետազոտվող իրադրությունում կարող էին էականորեն ազդել ամբաստանյալ Վ.Այվազյանի վարքի վրա՝ հուզական լարվածության դեպքում հակվածություն դեզադապտիվ վարքի, պաշտպանական բնույթի ագրեսիվություն - հակված է կոնֆլիկտի շրջապատող մարդկանց հետ աշխատանքային և ընտանեկան հարցերում, զգայունակ է իրեն ուղղված նկատողություններին, բնորոշ է նաև մտքերի, հիշողությունների, ցանկությունների, վախերի պարբերաբար կրկնություններ, որոնք առաջանում են կամքից անկախ։ 5. Փորձաքննվողի մոտ կան արդյոք ընդգծված երևակայության հատկանիշներ։ Համաձայն հետազոտության տվյալների՝ Վ. Այվազյանը չունի ընդգծված երևակայամոլության հատկանիշներ։ 6. Հաշվի առնելով Վահան Այվազյանի հոգեկան վիճակը և նրան մեղսագրվող արարքի պահին եղած դրությունը, հնարավոր էր արդյոք, որ փորձաքննվողը ենթադրյալ հանցագործությունը կատարած լինի տուժողի կամ տուժողների գործադրված բռնության կամ ենթադրյալ բռնության, վիրավորանքի կամ այլ հակաիրավական կամ հակաբարոյական գործողությունների կապակցությամբ առաջ եկած հոգեճնշող իրավիճակի հետևանքով հանկարծակի առաջացած հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակում։ 6-րդ հարցի վերաբերյալ հարկ ենք համարում նշել, որ հակաբարոյական արարքը պահանջում է իրավական գնահատական։ Իսկ ինչ վերաբերվում է հարցի բովանդակային մյուս մասին, ապա դրա պատասխանը հանգամանորեն տրված է 7-րդ հարցի մեկնաբանության մեջ։ 7. Վահան Այվազյանն իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու պահին գտնվել է արդյոք աֆեկտի կամ այլ հուզական վիճակում, որն ազդել է նրա վարքի վրա։ Վահան Այվազյանն իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու պահին գտնվել է ֆիզիոլոգիական աֆեկտի վիճակում։ 8. Սույն գործով նախկինում իրականացված դատահոգեբանական փորձաքննության մեթոդները /եզրակացություն թիվ 15-3456/ գիտականորեն հիմնավորված են, թե ոչ։ Աղյուսակ 2-ը թույլ է տալիս եզրակացնել, որ սույն գործով նախկինում իրականացված դատահոգեբանական փորձաքննության ժամանակ եզրակացություն թիվ 15-3456, հատոր 3, գ,թ. 105-130 օգտագործված մեթոդները լիովին համապատասխանում են դրված խնդրի լուծմանը և գիտականորեն հիմնավորված են»։ Նշված փորձաքննության եզրակացության կապակցությամբ՝ դատարանի նախաձեռնությամբ, դատարան հրավիրված փորձագետ Խաչատուր Գասպարյանը հայտնել է, որ հանդիսանում է Երևանի պետական բժշկական համալսարանի բժշկական հոգեբանության ամբիոնի վարիչը և սույն գործով, նույն ամբիոնի դոցենտ Գայանե Ղազարյանի հետ միասին իրականացրել են Վահան Այվազյանի վերաբերյալ նշանակված կրկնակի հանձնաժողովային դատահոգեբանական փորձաքննությունը։ Կապված փորձագիտական եզրակացության հետ հայտնել է, որ փորձագիտական հետազոտության իրականացման ընթացքում օգտագործվել են յուրահատուկ մեթոդներ, որոնք ուղղված են եղել բացահայտելու Վ.Այվազյանի աֆեկտոգեն ազդեցությունը, այն է՝ խնդիրը եղել է պարզել, թե վերջինիս մոտ դեպքի պահին, այդ վիճակում ֆիզիոլոգիական աֆեկտ եղել է, թե ոչ։ Հոգեբանության մեջ կա մի գաղափար, որը կոչվում է պաշտպանական մեխանիզմ, այսինքն, աֆեկտի մեկուսացում։ Փորձաքննության ընթացքում մի ճանապարհով՝ ոչ գիտակցական, իրենք փորձել են հասկանալ աֆեկտի մեկուսացում Վ.Այվազյանի մոտ տեղի ունեցել է, թե ոչ։ Օրինակ, կյանքում կարող են պատահած լինել այնպիսի դեպքեր, որոնք հիշելիս պարզապես հուսահատվում ենք, բարկանում, դառնում ագրեսիվ, այսինքն, հայտնվում ենք աֆեկտին մոտ վիճակի մեջ, որը կոչվում է գերհույզի մեկուսացման մեխանիզմ։ Այս պարագայում իրենց ուսումնասիրությունները բացահայտվել են և իրենք եզրակացություն տալիս չեն հիմնվել միայն Վ.Այվազյանի ցուցմունքների վրա, այլ համադրվել են գործի բոլոր նյութերը։ Եզրակացությունը տալիս հիմնվել են նաև փորձագիտական զրույցի վրա, քանի որ շատ նրբություններ, նրբերանգներ հարցերի միջոցով, երբեմն նաև փակ հարցերի միջոցով, բացահայտել են հենց այդ զրույցի ժամանակ։ Փորձաքննության ընթացքում եղել են իրավիճակներ, որոնք պահանջել են հստակեցում, այդպիսիք հստակեցվել են զրույցների ընթացքում։ Մասնավորապես, հատուկ զրույց է իրականացվել նաև Վ.Այվազյանի ծնողների հետ, իսկ տուժողը չի համաձայնել հանդիպել իրենց հետ, թեև վերջինիս հետ զրույցը տեղի է ունեցել հեռախոսակապի միջոցով։ Անդրադառնալով աֆեկտի տևողությանը, հայտնել է, որ գրականության մեջ առկա է տեսակետ, որ աֆեկտի տևողությունը կարող է լինել մի քանի րոպեից մինչև մի քանի ժամ, սակայն թե կոնկրետ դեպքում կոնկրետ փուլը որքան է տևում, ինչ նոր գործոն է ավելանում, որը սրում է մարդու մոտ հետաֆեկտիվ ռեակցիաները, շատ անհատական են։ Գոյություն ունի «ատիպիկ» աֆեկտ, որի ժամանակ մարդու մոտ աֆեկտիվ հետևանքը՝ ռեակցիան, տեղի է ունենում ինչ-որ ժամանակ անց։ Օրինակ, անձը որոշում է կայացրել անելանելի վիճակում, սակայն աֆեկտին հաջորդող պոռթկում տեղի է ունենում այն պահին, երբ նա կրկին հանդիպում է կոնկրետ անձի։ Գրականության մեջ աֆեկտի ժամկետային հարցը կարող է տևել մի քանի րոպեից մինչև երկու ժամ։ Փորձաքննության ընթացքում նախապես չի որոշվում, թե ինչ պետք է անել, պարզապես որոշվում է, որ տվյալ օրը համադրվում են հարցերի պատասխանները։ Հայտնել է, Վ.Այվազյանի պարագայում առկա է ոչ թե «ատիպիկ», այլ ֆիզիոլոգիական աֆեկտ։ Ինչ վերաբերվում է նախորդ փորձաքննության ժամանակ կատարված հետազոտական մեթոդիկայի կիրառմանը, ապա այն չի հակասում իրենց կողմից իրականացված փորձաքննությանն ու դրանով տրված եզրակացությանը։ Յուրաքանչյուր փորձագետ ունի եզրակացության հասնելու ուրույն ճանապարը, իրենք չեն կարող մեկնաբել մեկ այլ փորձագետի եզրակացությունը։ Հոգեբանական փորձագիտական խնդիրը լուծելու համար իրենք ընտրել են մի ճանապարհ և հստակ նկարագրել, թե այդ ճանապարհին ինչի հիման վրա են հիմնվել, որպեսզի հանգեն համապատասխան հետևություններին։ Ինչ վերաբերում է եզրակացությունում արտացոլված «ֆրուստացիա» հասկացությանը, նշել է, որ այն լայն հասկացողություն է, հանդիսանում է նպատակներին հասնելու ճանապարհին արգելքների հանդիպումը, երբ սպասելիքները չեն արդարացվում։ Առկա են ֆրուստրացիայի նկատմամբ ռեակցիայի տարբեր աստիճաններ։ Ֆրուստրացիան յուրահատուկ դրսևորում է և կարող է ունենալ ֆրուստրացիայի ենթարկվածության մակարդակ, որը կապված է ֆրուստրացիայի նկատմամբ տովերանտության աստիճանից։ Եթե ֆրուստրացիայի աստիճանը բարձր է լինում, մարդը ցանկացած իրավիճակ կարող է ընկալել որպես ֆրուստրացիա և ընկնել աֆեկտի մեջ։ Փորձագետը պնդել է, որ եզրակացությունը տալիս ուսումնասիրվել են և՛ նախաքննության և՛ դատաքննության ժամանակ ձեռք բերված ապացույցները, որոնց միջև էական հակասություններ չեն հայտնաբերվել։ Վ.Այվազյանի, ինչպես նաև գործով անցնող մյուս անձանց դատաքննական և նախաքննական ցուցմունքներում, որևէ հակասություն չի եղել, զրույցի ժամանակ ևս նա կրկնել է գրեթե նույն բառերը։ Հետևաբար, իրենք առանձնահատուկ չեն նշել դատաքննական ապացույցները։ Գտնում է, որ փորձաքննության ժամանակ Վ.Այվազյանը կարող էր տալ սոցիալապես ցանկալի պատասխաններ, ոչ թե անկեղծ գրեր այն, հետևաբար, դրա համար այդ թեստի արդյունքները չեն համարել արժանահավատ և ուրիշ ճանապարհով են նայել նրա անձնային որակներին։ Այն պահին, երբ դեպքի օրը Վ.Այվազյանը ծնողների հետ բարձրացել է տուն, նրա մոտ այդ ժամանակ եղել է շարունակական աֆեկտ, քանի որ հայրն այդ պահին վատ է զգացել, իսկ Վ.Այվազյանը կարծել է, որ կարող է ինչ-որ բան պատահել հոր հետ, նա կարող է կորցնել վերջինիս։ Այդ ամենը ուժեղացնում է նախորդող ընթացքում ձեռք բերված, կուտակված նախաաֆեկտային հույզերը։ Երբ Վ.Այվազյանը ետ է վերադարձել, հանդիպման ժամանակ բուռն պոռթկում է եղել նրա մոտ։ Այլ կերպ, աստիճաններով բարձրանալու ժամանակ նրա մոտ աֆեկտը շարունակվել է, իսկ երբ ետ է վերադարձել է, տեղի է ունեցել պոռթկումը։ Փորձաքննությունն անցկացնելիս իր և Գայանե Ղազարյանի միջև տարաձայնություն և հակասություն չի եղել։ /տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/ Պաշտպան Ռ.Հակոբյանի կողմից՝ առերևույթ ենթադրյալ դատավարական խախտումների, ինչպես նաև՝ բովանդակային առումով հրապարակվել են ներքոհիշյալ ապացույցներն ու գործին վերաբերելի փաստաթղթերը՝ ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնական բաժնի պետի կողմից կազմված գրությունը՝ մարմնական վնասվածքի վերաբերյալ /հատոր 1, գ.թ. 2/, ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնական բաժնի պետի կողմից կազմված զեկուցագրերը /հատոր 1, գ.թ. 3-4/, կրիմինալ դեպքերի մատյանը զննելու մասին արձանագրությունը /հատոր 1, գ.թ. 5/, դեպքի վայրի զննության մասին արձանագրությունը /հատոր 1, գ.թ. 9/, հաղորդումն ըստ ենթակայության հանձնելու մասին որոշումը /հատոր 1, գ.թ. 16/, 18.07.2015թ.-ին կազմված՝ թիվ 15129115 քրեական գործով քննչական խումբ կազմելու մասին որոշումը /հատոր 1, գ.թ. 37/, ՀՀ ՔԿ Երևան քաղաքի ՔՎ Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի պետի ուղեկցական գրությունը /հատոր 1, գ.թ. 95/, Ա.Այվազյանի կողմից ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության քննիչին ուղղված դիմում-բողոքը /հատոր 1, գ.թ. 125-130/, մեղադրյալ Վ.Այվազյանի՝ կամովին ներկայանալու մասին արձանագրությունը /հատոր 1, գ.թ. 31/, /հատոր 2, գ.թ. 56/, տուժող ճանաչելու մասին որոշումը /հատոր 2, գ.թ. 172/, քննիչ Ա.Օհանյանի գրությունը՝ ուղղված՝ ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության ուղեկցող գումարտակի հրամանատարին /հատոր 2, գ.թ. 7/, 09.12.2015թ.-ին ՀՀ «Փորձաքննությունների Ազգային Բյուրո» ՊՈԱԿ-ի կողմից ՀՀ ՀՔԾ ՀԿԳ ավագ քննիչին ուղղված գրությունը /հատոր 2, գ.թ. 8/, ՀՀ «Փորձաքննությունների Ազգային Բյուրո» ՊՈԱԿ-ի կողմից ՀՀ ՀՔԾ ՀԿԳ ավագ քննիչին ուղղված միջնորդությունը /հատոր 2, գ.թ. 9/, քրեական հետապնդում չիրականացնելու մասին որոշումը /հատոր 3, գ.թ. 187/, թիվ 2116 դատաբժշկական փորձաքննության եզրակացությունը /հատոր 1, գ.թ. 151/, ՀՀ ԱՆ ԴԲԳԳԿ-ից ստացված փորձագետի եզրակացությունը /հատոր 1, գ.թ. 202/, դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 3361/Լ եզրակացությունը /հատոր 2, գ.թ. 151/։ Դատարանում հետազոտվել է նաև իրեղեն ապացույց ճանաչված` դեպքի պահին տուժողներ Սուրեն Մանուկյանի և Էդգար Սարգսյանի հագին եղած հագուստները` Ս.Մանուկյանի վերնաշապիկը /մայկա/, Էդգար Սարգսյանի վերնաշապիկը /մայկա/ և անդրավարտիքը։ /դատական նիստի արձանագրությունը/ Բացի այդ, դատարանում հրապարակվել և հետազոտվել է նաև Վահան Արթուրի Այվազյանի ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի կողմից տրված պահանջագիրը։ /տես` հատոր 1, գ.թ. 70-71, դատական նիստի արձանագրությունը/ 04.05.2017թ.-ին կայացած դատական նիստի ժամանակ ամբաստանյալ Վ.Այվազյանի շահերի պաշտպան Ռ.Հակոբյանը միջնորդություն է ներկայացրել դատարան, որով խնդրել է հաստատել նախաքննության ընթացքում 2015թ.-ի հուլիսի 22-ին տուժող Սուրեն Մանուկյանի և 2015թ.-ի հուլիսի 19-ին տուժող Էդգար Սարգսյանի կողմից տրված ցուցմունքների՝ որպես ապացույցների օգտագործման անթույլատրելիությունը։ Ընդ որում, փաստաբանը, որպես հիշյալ ցուցմունքներն անթույլատրելի ճանաչելու հիմք է նշել այն հանգամանքը, որ 2015թ.-ի հուլիսի 18-ին կայացված՝ «Թիվ 15129115 քրեական գործով քննչական խումբ կազմելու մասին» որոշումն ապօրինի է, քանի որ խմբի կազմում չընդգրկված քննիչը նշանակվել է որպես քննչական խմբի ղեկավար և կատարել քննչական ու դատավարական գործողություններ, հետևաբար, պաշտպանը գտել է, որ վերջինիս կատարված գործողությունների արդյունքները չեն կարող դրվել մեղադրանքի հիմքում և օգտագործվել որպես թույլատրելի ապացույցներ։ Դատարանն, անդրադառնալով պաշտպանի կողմից ներկայացված միջնորդությանը՝ կապված տուժող Ս.Մանուկյանի կողմից նախաքննության ընթացքում 2015թ.-ի հուլիսի 22-ին տրված ցուցմունքն անթույլատրելի ճանաչելուն, փաստում է հետևյալը` ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Քրեական գործով ապացույցներ են ցանկացած փաստական տվյալները, որոնց հիման վրա օրենքով որոշված կարգով հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը, դատարանը պարզում են քրեական օրենսգրքով նախատեսված արարքի առկայությունը կամ բացակայությունը, այդ արարքը կասկածյալի կամ մեղադրյալի կողմից կատարելը կամ չկատարելը և մեղադրյալի մեղավորությունը կամ անմեղությունը, ինչպես նաև գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող այլ հանգամանքներ։ 2. Քրեական դատավարությունում որպես ապացույցներ թույլատրվում են` ... 3) տուժողի ցուցմունքները. 3. Քրեական դատավարության ընթացքում թույլատրվում է օգտագործել միայն այն փաստական տվյալները, որոնք ձեռք են բերվել սույն օրենսգրքով սահմանված պահանջների պահպանմամբ»։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածի համաձայն` « 2. Ապացույցներ ձեռք բերելիս էական են այն խախտումները, որոնք, դրսևորվելով մարդու և քաղաքացու սահմանադրական իրավունքների և ազատությունների կամ սույն օրենսգրքի որևէ պահանջի խախտմամբ, դատավարության մասնակիցներին` օրենքով երաշխավորված իրավունքների զրկմամբ կամ սահմանափակմամբ կամ որևէ այլ կերպ ազդել են կամ կարող էին ազդել ստացված փաստական տվյալների հավաստիության վրա»։ Վերը շարադրված քրեադատավարական նորմերի լույսի ներքո դատարանն արձանագրում է, որ քրեական դատավարությունում որպես ապացույցի ինքնուրույն տեսակ թույլատրվում են օգտագործել միայն այն փաստական տվյալները, որոնք ձեռք են բերվել քրեադատավարական օրենքով սահմանված պահանջների պահպանմամբ։ Ընդ որում, յուրաքանչյուր փաստական տվյալ ունի ձեռք բերման ուրույն պահանջները, որոնք բխում են ապացույցի տեսակից, հետևաբար տարբեր են նաև դրանց ստացման կարգերը։ Այլ խոսքով, քրեադատավարական օրենքը հստակ սահմանում է յուրաքանչյուր ապացույցի ձեռք բերման կարգը, որը հանդիսանում է իմպերատիվ պահանջ` այդ ապացույցը ստանալու համար։ Ասվածից հետևում է, որ ապացույցի` օրենքով սահմանված կարգի խախտմամբ ձեռք բերումը արդեն իսկ հիմք է` այն անթույլատրելի դիտելու համար։ Անդրադառնալով Սուրեն Մանուկյանի նախաքննական ցուցմունքների՝ որպես ապացույց օգտագործման թույլատրելիության հարցին, դատարանն ընդգծում է, որ՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 365-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «Մեղադրական դատավճիռը չի կարող հիմնված լինել ենթադրությունների վրա և կայացվում է միայն այն դեպքում, երբ հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունն ապացուցված է դատական քննության ընթացքում։ Հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունը կարող է համարվել ապացուցված, եթե դատարանը, ղեկավարվելով անմեղության կանխավարկածով, հիմնվելով պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դատական քննության ընթացքում գործի հանգամանքների հետազոտման արդյունքների վրա, դատաքննության ժամանակ հետազոտված հավաստի ապացույցների հիման վրա, ամբաստանյալի մեղավորության մասին չփարատվող բոլոր կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով, սույն օրենսգրքի 360 հոդվածի առաջին մասի 1-4-րդ կետերում նշված հարցերին տալիս է հաստատող պատասխաններ»։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 371-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Դատավճռի նկարագրական-պատճառաբանական մասում ցույց է տրվում` 3) այն ապացույցները, որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները, ինչպես նաև այս կամ այն ապացույցն անարժանահավատ համարելու փաստարկները». ՀՀ քրեական օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Դատարանի դատավճիռը պետք է լինի օրինական և հիմնավորված։ 2. Դատարանի դատավճիռն օրինական է, եթե այն կայացվել է Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության, սույն օրենսգրքի և այն օրենքների պահանջների պահպանմամբ, որոնց նորմերը կիրառվում են տվյալ քրեական գործը լուծելիս։ 3. Դատարանի դատավճիռը հիմնավորված է, եթե` - դրա հետևությունները հիմնված են միայն դատաքննության ժամանակ հետազոտված ապացույցների վրա. - այդ ապացույցները բավարար են մեղադրանքը գնահատելու համար. - դատարանի կողմից հաստատված ճանաչված հանգամանքները համապատասխանում են դատարանում հետազոտված ապացույցներին։ 4. Դատարանի դատավճիռը պետք է լինի պատճառաբանված։ Պատճառաբանման ենթակա են դատարանի կողմից դատավճռում շարադրվող բոլոր հետևությունները և որոշումները»։ Վերը շարադրված իրավական նորմերը վկայում են այն մասին, որ դատական ակտի հետևությունները պետք է հիմնված լինեն միայն դատաքննության ժամանակ հետազոտված ապացույցների վրա։ Նման պարագայում, դատարանն ընդգծում է, որ տուժող Ս.Մանուկյանի նախաքննական ցուցմունքները դատարանում չեն հրապարակվել և հետազոտվել, քանի որ բացակայել է դրա համար նախատեսված օրենսդրական համապատասխան հիմքը, հետևաբար, ինչպես պաշտպանության և, մեղադրանքի կողմերը, այնպես էլ դատարանը դրա վրա հղում կատարելու իրավունք չունեն։ Ասվածից հետևում է, որ դատարանը պետք է անդրադառնա և իրավական գնահատական է տա միայն տուժող Մանուկյանի այն ցուցմունքին, որը հետազոտվել է գործի դատական քննության ընթացքում, այսինքն` դատաքննականին։ Ինչ վերաբերում է տուժող Էդ.Սարգսյանի կողմից 2015թ.-ի հուլիսի 19-ին տրված ցուցմունքի՝ որպես ապացույցի օգտագործման թույլատրելիության հարցին, դատարանն արձանագրում է հետևյալը՝ վերջինս, որպես վկա և տուժող նախաքննության ընթացքում հարցաքննվել է մի քանի անգամ։ Մասնավորապես, 19.07.2015թ.-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում Էդ.Սարգսյանի հետ քննչական գործողություն՝ հարցաքննություն, իրականացրել է նույն բաժնի ավագ քննիչ Հ.Մանուկյանը, ով հանդիսացել է թիվ 15129115 քրեական գործով քննչական խմբի ղեկավարը։ Անդրադառնալով քննչական խումբ կազմելու մասին քրեադատավարական օրենսդրության պահանջներին, դատարանն արձանագրում է՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 193-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Քննչական բաժնի պետը` 1) նախաքննության կատարումը հանձնարարում է իրեն ենթակա քննիչին, գործը իրեն ենթակա մի քննիչից հանձնում է մյուսին. 2) հետևում է իրեն անմիջականորեն ենթակա քննիչների կողմից իրենց վարույթում գտնվող քրեական գործերով քննչական գործողությունները ժամանակին կատարելու, նախաքննության և կալանքի տակ պահելու ժամկետները պահպանելու, դատախազի ցուցումները և այլ քննիչների հանձնարարությունները կատարելու նկատմամբ. 3) իրեն անմիջականորեն ենթակա քննիչներին ցուցումներ է տալիս իրենց վարույթում գտնվող քրեական գործերով առանձին քննչական գործողություններ կատարելու վերաբերյալ. 4) նախաքննության կատարումը հանձնարարում է իրեն ենթակա մի քանի քննիչի։ 2. Քննչական բաժնի պետն իրավունք ունի մասնակցել իրեն անմիջականորեն ենթակա քննիչի վարույթում գտնվող քրեական գործով նախաքննության կատարմանը, անձամբ կատարել նախաքննությունը` օգտվելով քննիչի լիազորություններից /…/»։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 194-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Գործի բարդության կամ նրա ծավալի մեծ լինելու դեպքում նախաքննության կատարումը կարող է հանձնարարվել մի քանի քննիչի, որի մասին նշվում է գործի հարուցման վերաբերյալ որոշման մեջ կամ կայացվում է առանձին որոշում։ Այդ մասին իրավունք ունի որոշում կայացնել քննչական բաժնի պետը։ Որոշման մեջ պետք է նշվեն բոլոր քննիչները, որոնց հանձնարարվում է նախաքննության կատարումը, այդ թվում` խմբի ղեկավար քննիչը, որը գործն ընդունում է իր վարույթ և ղեկավարում է մյուս քննիչների գործողությունները։ Կասկածյալը, մեղադրյալը, տուժողը, քաղաքացիական հայցվորը, քաղաքացիական պատասխանողը և նրանց ներկայացուցիչները պետք է ծանոթացվեն քննիչների խմբի կողմից քննությունը կատարելու մասին որոշմանը, և նրանց պարզաբանվում է ցանկացած քննիչին բացարկ հայտնելու նրանց իրավունքը»։ Քրեական գործի ուսումնասիրմամբ դատարանը հաստատված է համարում այն փաստը, որ 2015թ.-ի հուլիսի 18-ին կայացվել է որոշում՝ «Թիվ 15129115 քրեական գործով քննչական խումբ կազմելու մասին»։ Համաձայն հիշյալ որոշման եզրափակիչ մասի՝ «1. Թիվ 15129115 քրեական գործի նախաքննությունը հանձնարարել քննչական խմբին։ 2. Քննչական խմբի կազմում ընդգրկել Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի քննիչ Զավեն Դադայանին և քննիչ Աշոտ Մկրտչյանին։ 3. Քննչական խմբի ղեկավար նշանակել ավագ քննիչ՝ Հարություն Մանուկյանին, նրան հանձնարարել քրեական գործն ընդունել վարույթ և ղեկավարել քննչական խմբի գործողությունները։ 4. Որոշմանը ծանոթացնել քրեական գործով քրեադատավարական կողմերին, նրանց պարզաբանել խմբի ցանկացած քննիչի բացարկ հայտնելու իրենց իրավունքը։ 5. Որոշման օրինակն ուղարկել Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազություն»։ Դատավարական վերը նշված որոշումը ստորագրվել է ՀՀ ՔԿ Երևան քաղաքի ՔՎ Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի պետ Վ.Մեսրոպյանի կողմից։ Այսինքն, դատարանն ընդգծում է, որ վերը նշված որոշման առերևույթ բովանդակային ուսումնասիրությամբ պարզ է դառնում, որ քննչական խմբի կազմում ընդգրկվել են քննիչներ Զ.Դադայանը և Ա.Մկրտչյանը, սակայն խմբի ղեկավար է նշանակվել խմբի կազմում չընդգրկված մեկ այլ քննիչ Հ.Մանուկյանը։ Վերջինս, սակայն 19.07.2015թ.-ին որպես վկա հարցաքննել է Էդ.Սարգսյանին և քննչական գործողության արդյունքում ձեռք բերել դատավարական ապացույց՝ վկայի հարցաքննության արձանագրությունը։ Ապացույցների թույլատրելիության հարցը քննարկելիս դատարան շեշտում է, որ ապացույցների թույլատրելիության հատկանիշը վերաբերում է դրանց ձևական կողմին։ Դրա էությունը կազմում է ապացույցները ձեռք բերելիս օրենքով նախատեսված դատավարական պահանջների պահպանվածությունը և ենթադրում է. - աղբյուրի օրինականություն՝ ապացույցը պետք է ձեռք բերվի միայն օրենքով սահմանված աղբյուրներից, - ձեռքբերման միջոցների օրինականություն՝ պետք է պահպանված լինեն ապացույցների ձեռքբերմանն ուղղված գործողություններ կատարելուն օրենքով առաջադրված պահանջները, - դատավարական ձևակերպում՝ ապացույցը, դրա ձեռքբերման գործընթացը պետք է օրենքով սահմանված կարգով ենթարկվեն դատավարական ձևակերպման, - լիազորված սուբյեկտ՝ այն պետք է ստացված լինի ապացույց ձեռք բերելու լիազորությամբ օժտված սուբյեկտի կողմից։ Ապացույցն անթույլատրելի ճանաչելու հիմքերը հստակ սահմանված են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածով։ Հիշյալ իրավական նորմերի վկայակոչմամբ դատարանը փաստում է, որ ակնհայտ է, որ քննչական խումբ կազմելու մասին որոշմամբ ՀՀ ՔԿ Երևան քաղաքի ՔՎ Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի պետի կողմից թույլ է տրվել վրիպակ, մասնավորապես, որոշմամբ հստակ նշվել են այն քննիչները՝ Զ.Դադայան և Ա.Մկրտչյան, ովքեր ընդգրկվել են թիվ 15129115 քրեական գործով կազմված քննչական խմբի կազմում, սակայն, որպես քննչական խմբի ղեկավար, փաստորեն, նշանակվել է խմբի կազմում չընդգրկված Հ.Մանուկյանը։ Հետևաբար, դատարանը գտնում է, որ սույն դեպքում պաշտպանի դիտարկումները փաստարկված են և պետք է հաստատել 19.07.2015թ.-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում Էդ.Սարգսյանի կողմից տրված ցուցմունքի անթույլատրելիությունը, քանի որ, փաստորեն, վիճարկվող գործողությունն իրականացվել է քննչական գործողություն կատարելու իրավունք չունեցող աձի կողմից։ Այդուամենայնիվ, դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ 24.07.2015թ.-ին ՀՀ ՔԿ Երևան քաղաքի ՔՎ Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի պետի կողմից թիվ 15129115 քրեական գործն ուղարկվել է ՀՀ ՔԿ Երևան քաղաքի քննչական վարչություն, որը նույն օրը ընդունվել է Հ.Բաղմանյանի վարույթ։ Հետագայում, նույն քրեական գործը 27.08.2015թ.-ին ՀՀ ՔԿ Երևան քաղաքի քննչական վարչության Հ.Բաղմանյանի վարույթից վերցվել և հանձնվել է ՀՀ հատուկ քննչական ծառայությանը։ 28.08.2015թ.-ին ՀՀ հատուկ քննչական ծառայության հատկապես կարևոր գործերի քննիչ Ա.Ստեփանյանի կողմից կայացվել է որոշում՝ քրեական գործը վարույթ ընդունելու մասին, համաձայն որի՝ թիվ 15129115 քրեական գործն ընդունել է վարույթ և ձեռնամուխ եղել նախաքննության կատարմանը։ Հետագայում, քրեական գործը վարույթ ընդունելուց հետո նախաքննական մարմինը ձեռնամուխ է եղել քննչական և դատավարական գործողություններ կատարելուն, մասնավորապես, 06.11.2015թ.-ին կատարվել է առերես հարցաքննություն՝ վկաներ Էդ.Սարգսյանի և Ռ.Աթոյանի միջև, 12.11.2015թ.-ին, 09.02.2016թ.-ին և 15.02.2016թ.-ին Էդ.Սարգսյանը հարցաքննվել է տուժողի կարգավիճակում, ընդ որում, տուժող Սարգսյանը հարցաքննությունների ժամանակ ներկայացրել է հանգամանքներ, որոնք տեղի են ունեցել ինչպես Վ.Այվազյանի ու նրա ծնողների ներկայությամբ ծագած վիճաբանության, այնպես էլ՝ ավտոտնակների մոտ հետագա զարգացումների վերաբերյալ և նախորդ ցուցմունքներից տարբերվող այնպիսի էական հանգամանքներ, որոնք կարող էին որոշիչ ազդեցություն ունենալ գործի արդարացի լուծման համար, վերջինս չի հայտնել։ Դատարանը փաստում է, որ ՀՀ հատուկ քննչական ծառայության կողմից քրեական գործը վարույթ ընդունելուց հետո կատարվել է գործի լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննություն, իսկ կատարված քննչական և դատավարական գործողությունների արդյունքում տուժող Էդ.Սարգսյանից ստացված փաստական տվյալները՝ ապացույցները, իրենց համակցության մեջ, իրենց հերթին բավարար են ամբաստանյալին մեղսագրված հանցանքն ապացուցված համարելու տեսանկյունից, հետևաբար, հաստատատելով վերջինիս՝ ՀՀ ՔԿ Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում 19.07.2015թ.-ին որպես վկա հարցաքննելու մասին ապացուցի օգտագործման անթույլատրելիությունը, գտնում է, որ գործով ձեռք բերված ապացույցների մյուս զանգվածը բավարար է մեղադրանքն ամբողջությամբ հաստատված համարելու տեսանկյունից։ 3. Դատարանի իրավական վերլուծությունները Այսպիսով, դատարանը, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի դրույթներին համապատասխան, հետազոտելով և գնահատելով ապացույցներն իրենց վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից` հիմնված ներքին համոզմամբ, ապացուցված է համարում այն, որ` 2015թ. հուլիսի 18-ին, ժամը 01։00-ի սահմաններում Երևան քաղաքի Արշակունյաց պողոտայի 6-րդ շենքի դիմացի հատվածում գտնվող ավտոտնակների մոտ ավտոմեքենայի կայանման հարցի շուրջ ծագած վիճաբանության ընթացքում Վահան Այվազյանն իր մոտ գտնված ծակող-կտրող շեղբ ունեցող առարկայով /հավանաբար դանակով/ դիտավորությամբ հարվածներ է հասցրել նույն շենքի բնակիչ Սուրեն Մանուկի Մանուկյանին և վերջինիս ընկերոջը` Էդգար Հակոբի Սարգսյանին` Սուրեն Մանուկյանի առողջությանը պատճառելով ձախ բազկի շրջանի կտրված, եռագլուխ մկանի վնասումով կտրված-ծակված վերքերի, արտաքին և ներքին արյունահոսությամբ զուգորդված` կրծքավանդակի և որովայնի համակցված հետորովայնամզային տարածության արյունահավաքով, ստոծանու ձախ գմբեթի, հաստ աղու, փայծաղային անկյան` աղու լուսանցք թափանցումով` թափանցող ծակված-կտրված կյանքին վտանգ սպառնացող վերքերի ձևով ծանր, իսկ Էդգար Սարգսյանի առողջությանը` կողոսկրի և որովայնի հետին պատի մկանների վնասումով` կրծքավանդակի աջ կեսի ծակած-կտրված, չթափանցող վերքերի ձևով միջին ծանրության վնաս։ Քրեական գործի դատական քննությամբ հաստատվեց, որ ինչպես մեղադրանքի, այնպես էլ պաշտպանության կողմերը կասկածի տակ չեն դնում ամբաստանյալ Վահան Այվազյանի կողմից տուժողներ Սուրեն Մանուկյանին և Էդգար Սարգսյանին վերը շարադրված պայմաններում, նկարագրված փաստական հանգամանքներով` մի դեպքում ծանր, իսկ մյուս դեպքում` միջին ծանրության մարմնական վնասվածքներ պատճառելու փաստը, սակայն մեկ տարբերությամբ, որ պաշտպանության կողմը հաստատապես համոզված է, որ ամբաստանյալը հիշյալ գործողությունները կատարելիս գտնվել է ֆիզիոլոգիական աֆեկտի՝ հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակում, հետևաբար, նրա կատարած արարքը պետք է որակվի և նա պետք է քրեական պատասխանատվության և պատժի ենթարկվի ոչ թե ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ և 113-րդ հոդվածների 1-ին, այլ նույն օրենսգրքի 114-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերով։ Նշված իրավական խնդրին լուծում տալու և ամբաստանյալի նկատմամբ քրեաիրավական ներգործության օբյեկտիվ միջոցներ կիրառելու անհրաժեշտությունից ելնելով, դատարանը գտնում է, որ պետք է պատասխան տրվի երկու հարցի՝ ա) արդյոք տուժողների կողմից դրսևորած վարքագիծը եղել է այն բնույթի, որն ուղեկցվելով այնպիսի բռնությամբ, ծաղրուծանակով, ծանր վիրավորանքով, հակաիրավական կամ հակաբարոյական այլ գործողությամբ՝ բ) ամբաստանյալի մոտ հանկարծակիորեն առաջացրել է հոգեկան խիստ հուզմունք (ֆիզիոլոգիական աֆեկտ)։ Նշված հարցերին փաստարկված պատասխաններ տալու համար առաջին հերթին պետք է անդրադարձ կատարել գործով անցնող անձանց՝ ամբաստանյալի, տուժողների և վկաների կողմից տրված ցուցմունքների արժանահավատության հանգամանքին, որոնց հիման վրա էլ գործով նշանակվել և կատարվել են դատահոգեբանական երկու փորձաքննությունները և դրանցով տրվել են երկու իրարամերժ եզրակացություններ։ Այսպես. Թեև գործով անցնող տուժող Սուրեն Մանուկյանի նախաքննական ցուցմունքները դատարանում չեն հրապարակվել՝ օրենսդրական այդպիսի հիմքի և անհրաժեշտության բացակայության պատճառով, սակայն ինչպես վերջինս, այնպես էլ մյուս տուժող Էդգար Սարգսյանն իրենց նախաքննական և դատաքննական ցուցմունքներով մշտապես հայտնել են այնպիսի տեղեկություններ, որոնք համադրելով գործով առկա մյուս ապացույցների՝ մասնավորապես` Արթուր Այվազյանի վերաբերյալ տրված դատաբժշկական փորձաքննության եզրակացության հետ, որը, ինչ խոսք, անկողմնակալ մարմնից ստացված ապացույց է և ինչպես դատավարության կողմերի, այնպես էլ դատարանի կողմից երբևէ կասկածի տակ չի դրվել, առավել արժանահավատ են դարձնում տուժողների կողմից հայտնած այն տեղեկությունները, որ միջադեպի սկզբից մինչև վերջ իրենք Արթուր Այվազյանին հարվածել կամ հրել են ընդամենը մեկ անգամ, որի հետևանքով էլ նա վայր է ընկել և ստացել է «կրծքավանդակի ձախ կեսի արյունազեղման և նույն շրջանի փափուկ հյուսվածքների սալջարդի ձևով»։ Մինչդեռ, ինչպես Արթուր Այվազյանը, այնպես էլ նրա կինը՝ Ռուզաննա Աթոյանը և որդին՝ Վահան Այվազյանը միաբերան պնդել են, որ տուժողները Արթուր Այվազյանին հասցրել են բազմաթիվ հարվածներ, մարմնի տարբեր մասերին՝ այդ թվում նաև գետնին ընկած վիճակում։ Բնականաբար, ինչպես Արթուր Այվազյանը, այնպես էլ Ռուզաննա Աթոյանը, Վահան Այվազյանը և տուժողները՝ Սուրեն Մանուկյանն ու Էդգար Սարգսյանը, հանդիսանում են գործով անցնող այնպիսի անձինք, որոնք ունեցել են որոշակի շահագրգռվածություն` կապված գործի ելքի հետ։ Սակայն, հարկ է նկատի ուենալ, որ եթե Արթուր Այվազյանի, Ռուզաննա Աթոյանի և առավել ևս Վահան Այվազյանի շահագրգռվածությունը պահպանվել է մինչև դատարանի կողմից խորհրդակցական սենյակ հեռանալն ու դատական ակտ կայացնելը, քանի որ դեպքն իրենց կողմից նկարագրված փաստական հանգամանքների լույսի ներքո ներկայացնելը վերջիններիս կողմից հետապնդում է ամբաստանյալին առավել մեղմ քրեական պատասխանատվության և պատժի ենթարկելու կամ առհասարակ պատժից ազատելու նպատակ /ինչը հնչեց նաև պաշտպանական ճառում/, ապա նույն տուժողների՝ Սուրեն Մանուկյանի ու Էդգար Սարգսյանի այս պահին ունեցած շահագրգռվածությունը կասկածի տակ դնելու տրամաբանությունը պաշտպանական կողմն այդպես էլ չկարողացավ հիմնավորել դատարանում ներկայացված փաստարկներով, քանի որ չմատնանշեց, թե տուժողների կողմից գործի հանգամանքների վերաբերյալ նույն տեղեկությունները ներկայացնելու դեպքում վերջիններս ինչ շահեկան վիճակում կարող են հայտնվել կամ ընդհակառակը՝ նախկինում ներկայացված տեղեկություններին հակասող կամ տարբերվող /պաշտպանության կողմի կարծիքով` իրականությանը չհամապատասխանող/ տեղեկություններ տրամադրելու և այլ ցուցմունքներ տալու դեպքում վերջիններս ինչ պատասխանատվության առաջ կարող էին կանգնել այն դեպքում, երբ գործով առկա է վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից 18.02.2016թ-ին կայացված և ներկայումս չվերացված որոշում՝ քրեական հետապնդում չիրականացնելու մասին։ Ասվածից հետևում է, որ տուժողների կողմից տրված՝ Ս.Մանուկյանի դեպքում դատաքննական, իսկ Է.Սարգսյանի դեպքում՝ նախաքննական ցուցմունքները կասկածի տակ դնելը դատարանը համարում է չփաստարկված, առավել ևս այն դեպքում, որ ինչպես նշվեց վերևում, դրանք հաստատվում և համակցվում են թիվ 2116 և ի լրումն դրա տրված թիվ 3361/Լ փորձագիտական եզրակացություններով՝ կապված Արթուր Այվազյանի կողմից ստացված մարմնական վնասվածքների տեղակայության, բնույթի և քանակի հետ։ Ավելին, եթե մի պահ ընդունենք, որ Արթուր Այվազյանը միջադեպի ժամանակ ստացել է այնպիսի մարմնական վնասվածքներ և գտնվել այնպիսի վիճակում, որ ոչ միայն եղել է կյանքը կորցնելու վտանգ, այլ նաև նրա վիճակն առաջ է բերել որդու՝ Վահան Այվազյանի, հոգեկան անհամաչափ լարվածությունը, ապա դատարանը առնվազն տարօրինակ է դիտում վերջիններիս տրամաբանությունը` նշված պայմաններում շտապ բուժօգնությանը կամ որևէ այլ առողջապահական հիմնարկ չդիմելու առումով։ Նույն համատեքստում, դատարանն անարժանահավատ է համարում նաև ամբաստանյալի կողմից տրված ցուցմունքները, քանի որ վերջինս նախաքննության սկզբում հայտարարել է, որ դեպքի հանգամանքերի մասին ոչինչ չի հիշում, մինչդեռ հետագայում, տվել է դեպքի վերաբերյալ մանրամասն և դատարանի համոզմամբ հարմարեցված ցուցմունքներ, բնականաբար, իրեն ձեռնտու լույսի ներքո՝ նկարագրելով իբրև թե աֆեկտածին իրավիճակներ։ Նշվածի մասին է վկայում նաև վերջին փորձագիտական եզրակացությամբ փորձագետների կողմից արտահայտված այն միտքը, որ՝ «…Այզենկի անձնային հարցարան - EPQ արդյունքները համարվում են անվավեր, քանզի Վ.Այվազյանի անկեղծության սանդղակը ցածր է նորմայից, որը նշանակում է, որ նա հակված է տալ ոչ թե իրական, այս սոցիալապես ցանկալի պատասխաններ։ … Ըստ անձի ուսումնասիրման ատանդարտացված բազմագործոն մեթոդիկա /MMPI կարճ տարբերակ/ արդյունքների, փորձաքննվողի մոտ նկատվում է հակում ներկայանալ դրական, բարենպաստ կողմերով, ցուցադրելով սցիալական նորմերին խիստ հավատարմություն»։ Տվյալ փաստը, ըստ հոգեբանության մեջ ընդունված գիտական մեկնաբանությունների՝ նշանակում է, որ անձը, ըստ շահենականության, փորձում է ներկայանալ ավելի դրական, սոցիալապես ավելի ընդունելի կերպարով և ընդունելի վարքաձևերով, փորձում է իր համար շահեկան տեղեկություններ հաղորդել։ Սոցիալապես ընդունելի պատասխան նշանակում է, որ երբ անձը ցանկանում է ինչ-որ կերպարով ներկայանալ հանրությանը և գիտի, թե սոցիումը ինչպիսի կերպարով ավելի լավ կընդունի, ուստի փորձում է ներկայանալ հենց այդ կերպարի շրջանակներում։ Այսինքն, ներկայացնում է տեղեկություններ, որոնցով կարող է լինել սոցիալապես ավելի ընդունելի, ավելի բարձր արժեհամակարգով, սակայն այն անհավաստի է։ Ասվածը ևս վկայում է ամբաստանյալի հայտնած տեղեկությունների անարժանահավատ և մտացածին լինելու մասին։ Հետևաբար, դատարանն առավել արժանահավատ է դիտում տուժողների կողմից տրված ցուցմունքները՝ կապված հիշյալ օրը Երևանի Արշակունյաց պողոտայի 6-րդ շենքի բակում տեղի ունեցած միջադեպը սկսելու, այն հրահրող անձի, ինչպես նաև` իրադարձությունների զարգացման այն հանգամանքների մասին, որոնք արդեն իսկ նշվել են վերևում։ Այլ խոսքով, դատարանը ցանկանում է արձանագրել, որ դեպքերի այնպիսի զարգացում, որը կարող էր հիմք հանդիսանալ հաստատված համարելու, որ տուժողների դրսևորած վարքագիծն առավել քան բավարար է եղել, որպեսզի դրանք դիտարկվեն որպես նրանց կողմից դրսևորած այնպիսի բռնություն, ծաղրուծանակ, ծանր վիրավորանք, հակաիրավական կամ հակաբարոյական այլ գործողություն, որն ամբաստանյալի մոտ կարող էր առաջ բերել հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակ՝ չի եղել։ Ավելին, հանցավորի արարքը որպես հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակում կատարված մարմնական վնասվածք որակելու համար անհրաժեշտ է նաև, որ հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակը պատճառահետևանքային կապի մեջ գտնվի արտաքին այն գործոնների /գրգռիչների/ հետ, որոնք որպես հակաիրավական կամ հակաբարոյական բնույթ կրող առիթներ թվարկված են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 114-րդ հոդվածի դիսպոզիցիայում։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 114-րդ հոդվածը սահմանում է տուժողի այն վիկտիմային /հակաիրավական կամ հակաբարոյական/ գործողությունների բնույթը, որոնց հետևանքով անձի մոտ կարող են առաջանալ հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակ, դրանք են՝ բռնությունը, ծաղրուծանակը, ծանր վիրավորանքը, հակաիրավական գործողությունները, հակաբարոյական գործողությունները։ Բռնությունը՝ դա մարդու կամքին հակառակ նրա կամ նրա մերձավորի նկատմամբ անօրինական ֆիզիկական կամ հոգեբանական ներգործությունն է։ Ֆիզիկական բռնություն ասելով հասկանում ենք հարվածը, ծեծը, բռնությամբ ազատությունից զրկելը, մարմնական տարբեր վնասվածքներ պատճառելը, խոշտանգումը, բռնաբարությունը, բռնի կերպով սեքսուալ բնույթի գործողություններ կատարելը և այլն։ Հոգեբանական բռնություն ասելով հասկանում ենք ֆիզիկական, բարոյական, գույքային վնաս պատճառելու սպառնալիքը, այդ թվում՝ ծեծի ենթարկելու, գույքի ոչնչացման, ակնհայտ զրպարտչական տեղեկությունների և վարկաբեկիչ նյութերի հրապարակման սպառնալիքը և այլն։ Ծաղրուծանակը՝ դա մարդու ներաշխարհը խորությամբ վիրավորող, արժանապատվությունը ստորացնող, նրան անարգող, բովանդակությամբ ցինիկ և վիրավորական վարքագիծն է։ Այդպիսին է, օրինակ, անձի կամ նրա մերձավորի ֆիզիկական կամ այլ թերությունները ցինիկաբար ծաղրելը և այլն։ Պատվի ու արժանապատվության ստորացման աստիճանի գնահատումը պայմանավորված է ինչպես օբյեկտիվ, այնպես էլ՝ սուբյեկտիվ պայմաններով՝ տուժողի վարքագծի վիրավորական լինելը, հանցավորի կողմից վիրավորանքի ընկալումը։ Դատահոգեբանական կրկնակի փորձաքննության արդյունքում, փորձագետներն արձանագրել են, որ «…փորձաքննվողի մոտ առկա են հետևյալ անհատական հոգեբանական առանձնահատկություններ, որոնք հետազոտվող իրադրությունում կարող էին էականորեն ազդել ամբաստանյալի Վ.Այվազյանի վարքի վրա՝ հուզական լարվածության դեպքում հակվածություն դեզադապտիվ վարքի, պաշտպանական բնույթի ագրեսիվություն - հակված է կոնֆլիկտի շրջապատող մարդկանց հետ աշխատանքային և ընտանեկան հարցերում, զգայունակ է իրեն ուղղված նկատողություններին, բնորոշ է նաև մտքերի, հիշողությունների, ցանկությունների, վախերի պարբերաբար կրկնություններ, որոնք առաջանում են կամքից անկախ…»։ Վերը շարադրվածի պայմաններում, ստորև դատարանը ցանկանում է անդրադառնալ միջադեպի հետևանքով Վահան Այվազյանի մոտ իբրև թե առաջացած հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակի առկայության հարցին։ Ինչպես նշվեց վերևում, քրեական գործի նախաքննության ընթացքում քննիչի որոշմամբ նշանակվել է դատահոգեբանական փորձաքննություն, որի եզրակացության համաձայն՝ «ա, բ/ իրեն մեղսագրվող հանցավոր արարքը կատարելու պահին Վ.Այվազյանը ֆիզիոլոգիական աֆեկտի /հոգեկան խիստ հուզմունքի/ վիճակում չի գտնվել, գտնվել է լարված հոգեվիճակում, որը որոշակիորեն ազդել է նրա գիտակցության և վարքի վրա` նվազեցնելով իր գործողությունների հետագա վտանգավորությունը գնահատելու ունակությունը։ գ/ Վ.Այվազյանին բնորոշ այնպիսի անհատական հոգեբանական առանձնահատկությունները, ինչպիսիք են բարձր զգայունությունը, տպավորվողականությունը, անձնային տագնապայնության բարձր մակարդակը, խոցելիությունը, հուզական անկայունությունը, վարքի պլանավորման ցածր մակարդակը հետազոտվող իրավիճակում ազդել են նրա վարքի վրա»։ Մինչդեռ, դատարանի կողմից նշանակված կրկնակի հանձնաժողովային դատահոգեբանական փորձաքննության եզրակացության համաձայն՝ «Հաշվի առնելով նախաքննությամբ ձեռք բերված տվյալները և ելնելով փորձաքննությամբ ստացված արդյունքներից՝ հանգում ենք հետևյալ հետևությունների. 1. Վահան Այվազյանի մոտ նյարդային համակարգի հոգեկան շեղումներ լինում են, թե ոչ։ Այս հարցի փորձագետը չի կարող պատասխանել, քանի որ նյարդային համակարգի հոգեկան շեղումներ և դրանց գնահատականը հոգեբան-փորձագետի իրավասությունից դուրս է։ 2. Վահան Այվազյանն ինչ վարքագիծ ունի սովորական և արտակարգ պայմաններում։ Այսպիսով, փորձաքննվող Վահան Արթուրի Այվազյանի անհատական առանձնահատկություններն են՝ կարգապահ անձնավորություն է, ունի հանդարտ բնավորություն, խուսափում է կոնֆլիկտային իրավիճակներից, ընկերասեր է, դրսևորում է հույզերի և զգացմունքների անմիջականություն, շփվողականություն, համառություն, գործնականություն, սեփական հայացքների և դիրքորոշումների պաշտպանման անհրաժեշտություն, պաշտպանական բնույթի ագրեսիվություն։ Դատողության սթափություն, ռացիոնալիզմ, խնդիրների լուծման համակարգային մոտեցում։ Ինչ վերաբերվում է հարցի երկրորդ մասին, ապա այդ հարցի պատասխանը տրվել է 3 հարցի պատասխանում։ 3. Ինչպիսին է փորձաքննվողի հոգեկան գործունեության անհատական դրսևորման առանձնահատկությունները, որը կարող է էական նշանակություն ունենալ իրավական բնույթի եզրակացությունների համար։ Համաձայն հոգեբանական հետազոտության արդյունքների վերլուծությանը՝ փորձաքննվողի մոտ առկա են հետևյալ անհատական հոգեբանական առանձնահատկություններ, որոնք հետազոտվող իրադրությունում կարող էին էականորեն ազդել ամբաստանյալ Վ.Այվազյանի վարքի վրա՝ հուզական լարվածության դեպքում հակվածություն դեզադապտիվ վարքի, պաշտպանական բնույթի ագրեսիվություն - հակված է կոնֆլիկտի շրջապատող մարդկանց հետ աշխատանքային և ընտանեկան հարցերում, զգայունակ է իրեն ուղղված նկատողություններին, բնորոշ է նաև մտքերի, հիշողությունների, ցանկությունների, վախերի պարբերաբար կրկնություններ, որոնք առաջանում են կամքից անկախ։ 4. Փորձաքննվողի մոտ կան արդյոք բարձր ներշնչվողականության նշաններ, կան արդյոք անհատական հոգեբանական այնպիսի առանձնահատկություններ, որոնք հետազոտվող իրադրությունում կարող էին էականորեն ազդել ամբաստանյալի վարքի վրա։ Ներշնչվողականության հատուկ ախտորոշիչ մեթոդների օգտագործման արդյունքները ցույց են տվել, որ Վահան Այվազյանի մոտ ներշնչվողականության աստիճանը բարձր չէ։ Այսպիսով, 4 հարցի առաջին մասով կարող են պատասխանել, որ Վահան Այվազյանի մոտ ներշնչվողականության աստիճանը բարձր չէ։ 4 հարցի երկրորդ մասով պատասխանել, որ համաձայն հոգեբանական հետազոտության արդյունքների վերլուծությանը՝ փորձաքննվողի մոտ առկա են հետևյալ անհատական հոգեբանական առանձնահատկություններ, որոնք հետազոտվող իրադրությունում կարող էին էականորեն ազդել ամբաստանյալ Վ.Այվազյանի վարքի վրա՝ հուզական լարկածության դեպքում հակվածություն դեզադապտիվ վարքի, պաշտպանական բնույթի ագրեսիվություն - հակված է կոնֆլիկտի շրջապատող մարդկանց հետ աշխատանքային և ընտանեկան հարցերում, զգայունակ է իրեն ուղղված նկատողություններին, բնորոշ է նաև մտքերի, հիշողությունների, ցանկությունների, վախերի պարբերաբար կրկնություններ, որոնք առաջանում են կամքից անկախ։ 5. Փորձաքննվողի մոտ կան արդյոք ընգծված երևակայության հատկանիշներ։ Համաձայն հետազոտության տվյալների՝ Վ. Այվազյանը չունի ընգծված երևակայամոլության հատկանիշներ։ 6. Հաշվի առնելով Վահան Այվազյանի հոգեկան վիճակը և նրան մեղսագրվող արարքի պահին եղած դրությունը, հնարավոր էր արդյոք, որ փորձաքննվողը ենթադրյալ հանցագործությունը կատարած լինի տուժողի կամ տուժողների գործադրված բռնության կամ ենթադրյալ բռնության, վիրավորանքի կամ այլ հակաիրավական կամ հակաբարոյական գործողությունների կապակցությամբ առաջ եկած հոգեճնշող իրավիճակի հետևանքով հանկարծակի առաջացած հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակում։ 6-րդ հարցի վերաբերյալ հարկ ենք համարում նշել, որ հակաբարոյական արարքը պահանջում է իրավական գնահատական։ Իսկ ինչ վերաբերվում է հարցի բովանդակային մյուս մասին, ապա դրա պատասխանը հանգամանորեն տրված է 7-րդ հարցի մեկնաբանության մեջ։ 7. Վահան Այվազյանն իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու պահին գտնվել է արդյոք աֆեկտի կամ այլ հուզական վիճակում, որն ազդել է նրա վարքի վրա։ Վահան Այվազյանն իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու պահին գտնվել է ֆիզիոլոգիական աֆեկտի վիճակում։ 8. Սույն գործով նախկինում իրականացված դատահոգեբանական փորձաքննության մեթոդները /եզրակացություն թիվ 15-3456/ գիտականորեն հիմնավորված են, թե ոչ։ Աղյուսակ 2-ը թույլ է տալիս եզրակացնել, որ սույն գործով նախկինում իրականացված դատահոգեբանական փորձաքննության ժամանակ եզրակացություն թիվ 15-3456, հատոր 3, գ,թ. 105-130 օգտագործված մեթոդները լիովին համապատասխանում են դրված խնդրի լուծմանը և գիտականորեն հիմնավորված են»։ Հիմք ընդունելով այն հանգամանքը, որ դատարանը, վերջին փորձաքննությունը նշանակելիս, ըստ էության, կասկածի տակ է դրել անցկացված առաջին փորձաքննությունն ու դրանով տրված եզրակացությունը, որի վերաբերյալ հիմնավորումներն արդեն իսկ ամրագրված են դատարանի կողմից կայացված որոշմամբ, ուստի դատարանը չի անդրադառնում դրան։ Այդուհանդերձ, դատարանը ցանկանում է անդրադառնալ կրկնակի հանձնաժողովային դատահոգեբանական փորձաքննության եզրակացությանը, դրանում հիմք ընդունված հանգամանքներին և արված հետևություններին։ Նշված առումով, դատարանը ցանկանում է ընդգծել, որ ի տարբերություն օրինակ դատաբժշկական կամ դատահոգեբուժական փորձաքննությունների և դրանցով տրված եզրակացությունների, որոնց առկայությամբ միայն դատարանը կարող է հանգել որոշակի եզրահանգումների /ՀՀ քրեական դատավարության օրեսնգրքի 108-րդ հոդված/ նմանատիպ՝ դատահեգաբանական փորձաքննությունների եզրակացությունները, իրավակիրառ պրակտիկայում, այդ թվում նաև դատարանի համար ունեն առավելապես խորհրդատվական բնույթ և դրանք չեն կարող դիտարկվել որպես պարտադիր իրավական նշանակություն ունեցող փաստեր կամ ապացույցի տեսակներ։ Հետևաբար, դատարանը նշված եզրակացությունը պետք է դիտարկի գործով ձեռք բերված մյուս ապացույցների համատեքստում՝ հիմնվելով անձի՝ ֆիզիոլոգիական աֆեկտի վիճակում գտնվելու իրական կամ ենթադրյալ փաստերի գնահատման վրա՝ կապված նրա կողմից դեպքին նախորդող, դեպքի և դրան հաջորդող պահերին դրսևորած վարքագծի հետ։ Ավելին, գործի քննությամբ, մասնավորապես, նշանակված երկու դատահոգեբանական փորձաքննությունների եզրակացությամբ հաստատվեց, որ ընտրված և կիրառված մեթոդիկան եղել է ճիշտ։ Այդուամենայնիվ, փորձագետները հանգել են տարբեր հետևությունների՝ մի դեպքում ամբաստանյալի արարքը չդիտելով հոգեկան խիստ հուզմունքի տիրույթում կատարված, մյուս դեքպում՝ հակառակը։ Ստացվում է, որ բացի ընդունված մեթոդիկաների միանման կիրառմանը, ի վերջո, անձի մոտ հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակի առկայության գնահատումը կրում է խիստ սուբյեկտիվ բնույթ և այն չի որոշովում հստակ չափանիշներով, ինչպես օրինակ փորձաքննության մեթոդիկան ընտրելու պարագայում։ Հետևաբար, դատարանը գտնում է, որ որպես վարույթն իրականացնող մարմին, իրավասու է գործի փաստերի, հանգամանքների և դրանց վերաբերյալ ձեռք բերված ապացույցների համադրմամբ ու գնահատմամբ ինքնուրույն որոշել այդպիսի իրավիճակի՝ ֆիզիոլոգիական աֆեկտի, առկայության կամ բացակայության հարցը։ Այլ խոսքով, հանկարծակի հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակը ոչ թե հոգեկան հիվանդության արդյունք է, այլ որոշակի հանգամանքների հետևանքով առաջացող հոգեպես առողջ մարդու հատուկ հոգեվիճակ։ Դա նշանակում է, որ այդպիսի վիճակում տեղի ունեցած մարմնական վնասվածքներ հասնելու վերաբերյալ գործերով պետք է նշանակել դատահոգեբանական և ոչ թե դատահոգեբուժական փորձաքննություն։ Հետազոտության առարկան առաջին դեպքում հոգեպես առողջ մարդու հոգեբանությունն է, երկրորդ դեպքում՝ հոգեկան հիվանդությունը։ Պետք է, սակայն, նկատի ունենալ, որ փորձագետ հոգեբանի գիտական հնարավորությունները սահմանափակ են։ Հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակ եղել է, թե՝ ոչ, հոգեբանն, իհարկե, կարող է սկզբունքորեն միշտ ճիշտ պատասխանել, մանավանդ որ ապրած ամեն մի խիստ հուզմունքի վիճակ բավականաչափ երկար ժամանակ հետք է թողնում, օրգանիզմում տեղի են ունենում մի շարք ֆունկցիոնալ տեղաշարժեր, որոնց մեծ մասը դուրս է գալիս գիտակցության հսկողությունից։ Դա արտահայտվում է բիոքիմիական, ֆիզիոլոգիական և հոգեբանական կարգի փոփոխություններով։ Բայց այս ամենով հանդերձ՝ փորձագետ հոգեբանը չի կարող որոշել, թե հոգեկան խիստ հուզմունքը եղել է հանկարծակի, թե ոչ։ Հետևաբար, հոգեկան խիստ հուզմունքի ծագման հանկարծակիության հարցը յուրաքանչյուր կոնկրետ դեպքում որոշվում է վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից՝ գործի բոլոր հանգամանքների համակցությունից ելնելով։ Ընդհանրապես անձի մոտ առաջացող հոգեկան խիստ հուզմունքը /ֆիզիոլոգիական աֆեկտը/ ունի իր դրսևորման ձևերը, ընթացքը, տևողությունն ու ավարտը։ Անձի կողմից կատարված հանորերն վտանգավոր արարքը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 114-րդ հոդվածով որակելու համար բավարար չէ, որպեսզի միայն հղում կատարվի տուժողների կողմից դրսևորած հակաօրինական կամ հակաբարոյական վարքագծի վրա, այլ անհրաժեշտ է պարզել, թե դրա արդյունքում կամ դրա հետ կապված հանցավորն, իրականում, աֆեկտի վիճակում գտնվել է, թե ոչ։ Դատարաններն ինքնուրույն կարող են գնահատել և պարզել, թե անձը հանցանքը կատարելու պահին գտնվել է արդյոք ֆիզիոլոգիական աֆեկտի վիճակում, թե, ոչ, ինչպես նաև գնահատել, հանցավորի հոգեվիճակը հանցանքը կատարելու ժամանակ։ Բարդ իրավիճակներում դատարանը կարող է նշանակել համապատասխան փորձաքննությունը, սակայն գնահատելով փորձաքննության եզրակացությունը, դատարանը կարող է նաև չհամաձայնվել դրա հետ։ Քննարկող արարքի մեղմացնող որակյալ հատկանիշը կարող է առկա լինել միայն այն դեպքում, երբ հանցավորի մոտ հոգեկան խիստ հուզմունքն առաջացել է հանկարծակի, իսկ դրան անմիջապես հաջորդել է հակաիրավական արարքը։ Եթե արարքի պատճառ հանդիսացող, տուժողների կողմից դրսևորած վարքագծի և նրանց պատճառված վնասի միջև անցել է որոշակի ժամանակահատված, որի ընթացքում հանցավորը ժամանակ է ունենում մտածելու և քայլեր ձեռնարկելու քրեորեն պատժելի արարքն իրականացնելու համար, ապա տվյալ դեպքում արարքը չի կարող որակվել հիշյալ հանցակազմով։ Ֆիզիոլոգիական աֆեկտ ասելով հասկացվում է արտաքին միջավայրի ազդեցության տակ ուժեղ ցնցումից առաջացած և բուռն կերպով ընթացքող կարճատև հույզը։ Ֆիզիոլոգիական աֆեկտի դեպքում անձի մոտ ոչ թե վերանում, այլ զգալիորեն թուլանում է սեփական վարքագծի նկատմամբ ինքնահսկողությունը և ներքին արգելակման կարողությունը։ Այդպիսի հոգեկան լարված վիճակը մարդուն հանում է ներքին հավասարակշռությունից և զգալիորեն թուլացնում է իր գործողությունները ղեկավարելու նրա հնարավորությունը, կոնկրետ իրավիճակում ճիշտ կողմնորոշվելու ունակությունը, կոնֆլիկտային իրավիճակի լուծման լավագույն տարբերակի ընտրությունը։ Կախված անձի անհատական հոգեբանական առանձնահատկություններից, մարդու մոտ առաջացած բուռն, համեմատաբար կարճատև հուզական վիճակը՝ ցասումը, սարսափը, հուսահատությունը, վախը, ատելությունը և այլն, դրսևորվում Է հիմնականում ծայրահեղ գրգռվածությամբ՝ բղավոցներով, անկանոն շարժումներով, անկապ խոսքերով և այլն։ Սակայն, նույն սարսափի, հուսահատության, վախի, ատելության որոշ դեպքերում աֆեկտը կարող է դրսևորվել նաև միանգամայն հակառակ կերպ՝ անձը գունատվում է, «քարանում», կորցնում խոսելու կարողությունը, շարժվելու ունակությունը։ Հոգեկան խիստ հուզմունքի ծագման հանկարծակիությունը կայանում է նրա անմիջապես, անհապաղ, անսպասելի ծագման մեջ՝ որպես տուժողի հակաիրավական կամ հակաբարոյական վարքագծի պատասխան արձագանք, գործնականում ակնթարթային պատասխան։ Հոգեկան խիստ հուզմունքի ծագման հանկարծակիությունը հանցավորի և շրջապատի համար լինում է անսպասելի, չնախատեսված և չնախապատրաստված։ Արարքն աֆեկտի վիճակում մարմնական վնասվածք հասցնելու մեղադրանքով որակելու համար անհրաժեշտ է, որ տուժողի հակաիրավական կամ հակաբարոյական գործողությունները, դրանց արդյունքում աֆեկտի ծագումը, այդ վիճակում տուժողին մարմնական վնասվածք հասցնելու դիտավորության ծագումը և այն անհապաղ իրագործելը հաջորդեն միմյանց որպես հոգեբանական մեկ ամբողջական պրոցեսի հաջորդական գործողությունների համակցություն։ Այն դեպքերում, երբ մարմնական վնասվածք հասցնելու դիտավորությունը ծագել է հանկարծակի, սակայն իրականացվել է ոչ անմիջապես, այլ որոշ ժամանակ անց, որի ընթացքում անձն ունեցել է մտածելու, խորհելու, մարմնական վնասվածք հասցնելու կատարմանը նախապատրաստվելու իրական հնարավորություն, արարքը չի կարող որակվել որպես հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակում պատճառված մարմնական վնասվածք։ Նման դեպքերում, մարմնական վնասվածք հասցնելը կատարվում է ոչ թե բուն հոգեկան խիստ հուզմունքի ժամանակ, այլ դրան հաջորդող սովորական հուզմունքի վիճակում։ Ինչպես նշվեց սույն դատավճռի նկարագրական մասում, այն բանից հետո, երբ Վահան Այվազյանը, տանից լսելով իրենց շենքի բակում առաջացած բարձր խոսակցության ձայները և հասկանալով, որ դրանք իր ծնողներն են, իջել է բակ ու խառնվել իրարանցմանը, վերջինս տեսել է, որ իր հորը հարվածում են, ավելին, նրան գետնին գցելով շարունակում են հարվածներ հասցնել /ըստ ամբաստանյալի ցուցմունքի/։ Միջադեպը, փաստորեն տևել է որոշակի ժամանակահատված, որից հետո այն փոքր-ինչ հանդարտվել է, իսկ տուժող Մանուկյանը, ըստ ամբաստանյալի և նրա ծնողների ցուցմունքի, ամբաստանյալին հորդորել է ծնողներին տանել տուն ու նորից իջնել բակ, խնդիրը պարզաբանելու համար։ Նույն տուժողի ցուցմունքի համաձայն՝ «… Դրանից հետո Վ.Այվազյանն իրենց ասել է՝ «սպասեք, բարձրանում եմ վերև ու իջնեմ», ապա, նրա հայրը նստել է ավտոմեքենան, իսկ Վահան Այվազյանն օգնել է նրան կատարել հետադարձ, կայանել ավտոմեքենան և նրանք գնացել են իրենց մուտքի մոտ ու բարձրացել տուն։ Այն պահին, երբ շենքի ցայտաղբյուրի մոտ լվանում էր արմունկը, քանի որ միջադեպի հետևանքով վնասել էր այն, նկատել է, որ մուտքից դուրս է եկել Վահանը։ Վերջինս առաջարկել է իրենց զրուցելու նպատակով գնալ շենքի դիմաց գտնվող ավտոտնակների մոտ, ուստի ինքն ու ընկերն առաջացել են դեպի ավտոտնակները»։ Նշված փաստերն անհերքելիորեն վկայում են այն մասին, որ տեղի ունեցած ծեծկռտուքից հետո, մինչև ամբաստանյալի ներքև իջնելն անցել է որոշակի՝ բավար ժամանակահատված, ինչն ինքնին կասկածի տակ է դնում ամբաստանյալի մոտ հոգեկան խիստ հուզմունքի առաջացման ու դրա արդյունքում կատարած արարքի հնարավորությունը, առավել ևս այն դեպքում, երբ ամբաստանյալը հստակ հորդորել է տուժողներին սպասել, որպեսզի բարձրանա վերև և իջնի։ Ավելին, մինչը վերև բարձրանալը, դրան նախորդել է ամբաստանյալի կողմից իրականացված որոշակի գործողություններ՝ մասնավորապես հորն օգնելը մեքենան բակում կայանելու առումով։ Հիշյալ փաստը ևս կասկածի տակ է դնում ինչպես ամբաստանյալի մոտ հոգեկան հուզմունքի հանկարծակի առաջացման, այնպես էլ նրա հոր այնպիսի ծանր վիճակում գտնվելու փաստը, որից, ինչպես նաև հորը ֆիզիկապես կորցնելու մտայնությունից վախեցած, առաջացել է այն ֆիզիոլոգիական աֆեկտը, ինչը որ նշված է փորձագիտական վերջին եզրակացությունում։ Եթե ասվածին հավելենք նաև այն, որ արդեն այն բանից հետո, երբ ամբաստանյալը մարմնական վնասվածքներ է հասցրել տուժողներին, ասելով՝ «ներվերս կերար, …մեռի», իսկ դրանից հետո այդտեղ եկած հորն էլ ասել, թե ՝ «պապ խփել եմ սրանց, թռանք», ապա դատարանը միանշանակ բացառում է ամբաստանյալի մոտ հոգեկան խիստ հուզմունքի առաջացման հանգամանքն ու դրա պայմաններում տուժողներին մարմնական վնասվածքներ պատճառելու իրողոթյունը, քանի որ այդ վիճակում գտնվող անձը չէր կարող հստակ որոշել իր գործողությունների հաջորդականությունը, ցուցումներ տալ անձանց կատարելու որոշակի գործողություներ՝ սպասել իրեն, նրանց ուղղորդել դեպի շենքի հարակից տարածքում գտնվող ավտոտնակները, իսկ վերջում՝ մարմնական վնասվածքներ հասցնելուց հետո հորդորել հորը փախնել այդտեղից։ Հարկ է նկատի ունենալ, որ ըստ ամբաստանյալի հոր կողմից տրված ցուցմունքի՝ շենքի հարակից հատվածում Վահանին տեսնելուց հետո վերջինս իրեն ասել է, որպեսզի ինքը գնա տուն։ Արարք, որը ևս խոսում է ամբաստանյալի հստակ, որոշակիացված գիտակցության և նրա կողմից իրականացված գործողություների ընթացքում սթափ դատողությունների մասին։ Այստեղ հարկ է նկատի ունենալ նաև գործի համար կարևոր նշանակություն ունեցող այն հանգամանքը, որ տեղի ունեցած բուն միջադեպի՝ ամբաստանյալի հոր և տուժողների միջև առաջացած ծեծկռտուքի, ինչպես նաև դրանից հետո մինչև վերև բարձրանալն ու իջնելը որևէ մեկն ամբաստանյալի ձեռքում ծակող, կտրող կամ նմանատիպ այլ առարկա չի տեսել։ Մինչդեռ, արդեն տանից իջնելուց հետո, շենքին հարակից հատվածում տեղի ունեցածի ժամանակ՝ տուժողն ամբաստանյալի մոտ նկատել է դանակին նմանվող իր, ինչն ակնհայտ է, որ վերջինս վերցրել է վիճաբանությունն ավարտվելուց հետո, մինչև երկրորդ անգամ տուժողներին հանդիպելը։ Հետևաբար, ամբաստանյալը հոր մեքենան կայանելուց հետո նրա և մոր հետ իրենց տուն բարձրանալուց հետո որոշակի ժամանակահատվածում ունեցել է իրական հնարավորություն վնասվածք հասցնելու կատարմանը նախապատրաստվելու համար, ինչը և արել է։ Այս հանգամանքը ևս բնորոշ չէ հուզական այնպիսի լարվածության աստիճանին, որը կարող էր առաջ բերել ֆիզիոլոգիական աֆեկտ կամ հոգեկան խիստ հուզմունք։ Դրանից զատ, արարքը վիճարկվող քրեաիրավական նորմով որակելու համար, ինչպես արդեն նշվեց վերևում, կարևոր է հաստատված համարել, որ տուժողների դրսևորած վարքագիծը եղել է այնպիսի արտառոց, որ այն կարող էր առաջացնել հանցավորի անհամաչափ զայրույթն ու ատելությունը և հիմք հանդիսանալ հանկարծակի հոգեկան խիստ հուզմունքի համար։ Քննվող քրեական գործով սակայն, այդպիսի օբյեկտիվ և արժանահավատ տվյալներ ձեռք չեն բերվել, որոնց մասին դատարանն անդրադարձել է վերևում։ Դատարանը հիշյալ եզրահանգմանը գալիս կարևորում է գործով հաստատված այն փաստը, որ ստեղծված իրավիճակից ելնելով, միջադեպի ժամանակ տուժողները հայցել են նաև ամբաստանյալի մոր՝ Ռուզաննա Աթոյանի, ներողամտությունը, ինչը հաստատվել է, ոչ միայն վերջիններիս այլ հենց ամբաստանյալի հոր՝ Արթուր Այվազյանի, կողմից դատարանում տրված ցուցմունքով այն մասին, որ՝ «… Հետագայում, տեղի ունեցած խոսակցություններից մեկի ժամանակ կինն իրեն ասել է, որ դեպքի ժամանակ Ս.Մանուկյանը նրանից ներողություն է խնդրել…»։ Ճիշտ է Ռուզաննա Աթոյանն իր ցուցմունքներում հերքել է իրենից ներողություն խնդրելու փաստը, սակայն, հաշվի առնելով ինչպես տուժողների այդ մասին մշտապես հայտնելու հանգամանքը, այնպես էլ` Ա.Այվազյանի ցուցմունքը, դատարանը արժանահավատ է համարում այն, որ իրականում տուժողները հայցել են նաև ամբաստանյալի մոր՝ Ռուզաննա Աթոյանի, ներողամտությունը, ինչը վկայում է այն մասին, որ տուժողների դրսևորած վարքագիծը չի եղել այն աստիճանի բացառիկ կամ անտանելի, որ հիմք կամ պատճառ հանդիսանար, որպեսզի ամբաստանյալի մոտ առաջանար այդպիսի հնարավոր հուզմունք։ Եթե ասվածը համադրենք նաև վերևում մեջբերված փորձագիտական այն մտքի հետ, որ փորձաքննվողի մոտ առկա են հետևյալ անհատական հոգեբանական առանձնահատկությունները, որոնք հետազոտվող իրադրությունում կարող էին էականորեն ազդել ամբաստանյալ Վ.Այվազյանի վարքի վրա. հուզական լարվածության դեպքում հակվածություն դեզադապտիվ վարքի, պաշտպանական բնույթի ագրեսիվություն - հակված է կոնֆլիկտի շրջապատող մարդկանց հետ աշխատանքային և ընտանեկան հարցերում, զգայունակ է իրեն ուղղված նկատողություններին, բնորոշ է նաև մտքերի, հիշողությունների, ցանկությունների, վախերի պարբերաբար կրկնություններ, որոնք առաջանում են կամքից անկախ, ընդ որում աֆեկտիվ վիճակը եղել է ոչ թե ատիպիկ, այլ ընթացել է սովորականի պես, ապա նշվածը ևս վկայում է այն մասին, որ տուժողների գործողությունները ամբաստանյալի կողմից կարող էին ընկալվել ոչ ադեկվատ, ինչը չէր կարող սակայն հանկարծական հոգեկան խիստ հուզմունքի առիթ հանդիսանալ, ինչից ելնելով դատարանը փաստում է, որ ամբաստանյալն իրեն մեղսագրված հանցանքը կատարել է վրեժի շարժառիթներից ելնելով։ Այսպիսով, վերը շարադրված հիմնավորումներով, դատարանն արձանագրում է, որ Վահան Արթուրի Այվազյանը կատարել է հանցավոր արարքներ` նախատեսված՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 1-ին մասով, որոնց համար նա ենթակա է պատիժների։ Պատիժներ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում ինչպես ամբաստանյալի կողմից կատարված հանցագործությունների բնույթն ու դրանց հասարակական վտանգավորության աստիճանը, այնպես էլ նրա անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։ Որպես Վահան Արթուրի Այվազյանի անձը դրականորեն բնութագրող հանգամանքներ` դատարանը հաշվի է առնում այն, որ նա ՀՀ Ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի հաշվառումներով չի անցնում, նախկինում դատված կամ որևէ այլ կերպ արատավորված չի եղել։ /տես` դատական նիստի արձանագրությունը և քրեական գործի նյութերը/ Բացի այդ, դատարանը որպես Վահան Արթուրի Այվազյանի անձը դրականորեն բնութագրող հանգամանքներ է դիտում այն, որ վերջինս Երևանի պետական համալսարանի Արևելագիտության ֆակուլտետի դեկանի և իրանագիտության ամբիոնի վարիչի, Երևանի կենտրոն վարչական շրջանի «Կենտրոն 1» համատիրության նախագահի կողմից բնութագրվում է դրականորեն։ Վերջինս, ինչպես հիշյալ մարմինների, այնպես էլ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության ՊԲ 42009 զորամասի հրամանատարի կողմից պարգևատրվել է պատվոգրերով։ /տես` դատական նիստի արձանագրությունը և քրեական գործի նյութերը/ Դատարանը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` որպես ամբաստանյալ Վահան Արթուրի Այվազյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտում հանցագործությունը կատարելուց հետո ՀՀ հատուկ քննչական ծառայություն ինքնակամ ներկայանալը։ Դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալ Վահան Արթուրի Այվազյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ գործում առկա չեն։ Ելնելով գործի հանգամանքներից, հիմք ընդունելով ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին կետի դրույթը, համաձայն որի` «Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատաuխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար», ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ կետի դրույթը, համաձայն որի` «Պատժի նպատակն է վերականգնել uոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպեu նաև կանխել հանցագործությունները» և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 2-րդ մասը` համաձայն որի` «Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով», դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Վահան Արթուրի Այվազյանի կողմից կատարված արարքների համար նրա նկատմամբ պետք է պատիժներ նշանակվեն ազատարկման ձևով, որպիսի պատիժները նա պետք է կրի։ Անդրադառնալով ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակվելիք պատժատեսակի և պատժաչափերի ընտրության հարցին, դատարանն արձանագրում է հետևյալը. ինչպես նշվեց վերևում, դատարանն անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս պետք է ղեկավարվի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածների պահանջներով` հաշվի առնելով ինչպես օրենսդրական, այնպես էլ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի կողմից ձևավորված նախադեպային մի շարք մոտեցումներ։ Մասնավորապես, իր ՎԲ-142/07, ՎԲ-50/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-201/07, ԱՎԴ2/0059/01/08 որոշումներում քննարկվող հարցի առումով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է ներքոհիշյալ իրավական դիրքորոշումները. «ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածն ամրագրել է արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքը։ Պատիժ նշանակելիս արդարության սկզբունքը դրսևորվում է օրենքով նախատեսված մի շարք պահանջներով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով նույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն՝ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժն արդարացի է, եթե համապատասխանում է հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը անհրաժեշտ և բավարար է անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար։ Միևնույն ժամանակ, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվող պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները։ Պատիժ նշանակելիս հանցավորի նկատմամբ անհատական մոտեցումն անհրաժեշտ է, որպեսզի դատարանը պատժի տեսակն ու չափը ընտրելիս համոզվի, որ դրանով կհասնի պատժի վերը նշված նպատակներին, որոնք փոխկապակցված և փոխհամաձայնեցված են (մեկ նպատակը ենթադրում է մյուսները և յուրաքանչյուրի ինքնուրույն իրականացումն օժանդակում է մյուսներին)։ Այսինքն՝ պատժի նպատակներին հասնելու երաշխիք է հանցագործություն կատարած անձի նկատմամբ արդարացի, արարքի ծանրությանը և հասարակական վտանգավորությանը համապատասխան պատիժ նշանակելը։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները, որոշիչ հանգամանքներ են պատժի տեսակը և չափը որոշելու հարցում։ Այլ կերպ` դատարանը պետք է բացահայտի կատարված կոնկրետ հանցանքի առանձնահատուկ հատկանիշները, որոնք կարող են ազդել հանրության համար վտանգավորության աստիճանի վրա (հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, վնասի չափը և այլն)։ Պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում ինչպես ամբաստանյալի կողմից կատարած հանցագործությունների բնույթն ու դրանց հասարակական վտանգավորության աստիճանը, այնպես էլ նրա անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։ ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «1. Դիտավորությամբ մեկ ուրիշին մարմնական վնասվածք պատճառելը կամ առողջությանն այլ ծանր վնաս պատճառելը, որը վտանգավոր է կյանքի համար կամ առաջացրել է տեսողության, խոսքի, լսողության կամ որևէ օրգանի կամ օրգանի ֆունկցիայի կորուստ կամ արտահայտվել է դեմքի անջնջելի այլանդակմամբ, ինչպես նաև կյանքի համար վտանգավոր այլ վնաս է պատճառել առողջությանը կամ առաջացրել է դրա քայքայում՝ զուգորդված ընդհանուր աշխատունակության ոչ պակաս, քան մեկ երրորդի կայուն կորստով կամ հանցավորի համար ակնհայտ մասնագիտական աշխատունակության լրիվ կորստով կամ առաջացրել է հղիության ընդհատում, հոգեկան հիվանդություն, թմրամոլությամբ կամ թունամոլությամբ հիվանդացում՝ պատժվում է ազատազրկմամբ՝ երեքից յոթ տարի ժամկետով»։ ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 113րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «1. Դիտավորությամբ մեկ ուրիշին մարմնական վնասվածք կամ առողջությանը որևէ այլ վնաս պատճառելը, որը վտանգավոր չէ կյանքի համար և չի առաջացրել սույն օրենսգրքի 112-րդ հոդվածով նախատեսված հետևանքներ, բայց առաջացրել է առողջության տևական քայքայում կամ ընդհանուր աշխատունակության մեկ երրորդից պակաս զգալի կայուն կորուստ՝ պատժվում է կալանքով՝ մեկից երեք ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով»։ Սույն գործով պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում ինչպես ամբաստանյալի կողմից կատարած հանցագործությունների բնույթն ու դրանց հասարակական վտանգավորության աստիճանը, այնպես էլ նրա անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։ Դատարանն ընդգծում է, որ թեև գործում առկա են ամբաստանյալի անձը դրականորեն բնութագրող, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ, որոնց կողքին բացակայում են նրա պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքները, սակայն նրա կողմից կատարած հանցանքների եղանակները, իրագործման աստիճանն ու տուժողներին պատճառված մարմնական վնասվածքների տեղակայումներն այնչափ վտանգավոր են, որ գալիս է այն եզրահանգման, որ օրենքվ նախատեսված պատիժների ու դրանց համակցության համեմատաբար խիստ պատժաչափի նշանակման պայմաններում միայն կարող են ապահովվել ՀՀ քրեական օրենսգրիք 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված պատժի օրենսդրական նպատակները։ Նման պայմաններում, անդրադառնալով Վահան Արթուրի Այվազյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի՝ կալանավորման հարցին, դատարանը գտնում է, որ այն պետք է թողնել անփոփոխ՝ մինչև դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելը, իսկ նշանակված պատժի կրման սկիզբը պետք է հաշվել 2015թ.-ի հոկտեմբերի 27-ից։ Դատարանը գտնում է, որ Վահան Արթուրի Այվազյանից հօգուտ ՀՀ պետական բյուջեի պետք է բռնագանձել 232.074 /երկու հարյուր երեսուներկու հազար յոթանասունչորս/ ՀՀ դրամ՝ որպես դատական ծախսեր։ Միաժամանակ, լուծելով իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցը և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ հոդվածով` դատարանը գտնում է, որ քրեական գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ տուժող Սուրեն Մանուկյանի ակնոցը, վերջինիս, ինչպես նաև տուժող Էդգար Սարգսյանի հագուստները պետք է ոչնչացնել։ 4. Եզրափակիչ մաս Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ Քրեական դատավարաության օրենսգրքի 357-359, 360, 365, 369-373-րդ հոդվածներով, դատարանը Վ Ճ Ռ Ե Ց Վահան Արթուրի Այվազյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 113-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործությունների կատարման մեջ։ ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով Վահան Արթուրի Այվազյանի նկատմամբ պատիժ նշանակել՝ ազատազրկում` 4 /չորս/ տարի 6 /վեց/ ամիս ժամկետով։ ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 1-ին մասով` պատիժ նշանակել ազատազրկում` 1 /մեկ/ տարի ժամկետով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի կարգով, հանցանքների համակցությամբ՝ նշանակված պատիժները մասնակիորեն գումարելու միջոցով՝ Վահան Արթուրի Այվազյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ նշանակել ազատազրկում` 5 /հինգ/ տարի ժամկետով։ Վահան Արթուրի Այվազյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ կալանավորումը, թողնել անփոփոխ մինչև դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելը, նշանակված պատժի կրման սկիզբը հաշվել 2015թ. հոկտեմբերի 27-ից։ Վահան Արթուրի Այվազյանից հօգուտ ՀՀ պետական բյուջեի բռնագանձել 232.074 /երկու հարյուր երեսուներկու հազար յոթանասունչորս/ ՀՀ դրամ՝ որպես դատական ծախսեր։ Քրեական գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ տուժող Սուրեն Մանուկյանի ակնոցը, վերջինիս, ինչպես նաև տուժող Էդգար Սարգսյանի հագուստները՝ ոչնչացնել։ Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարան հրապարակվելու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում։ Դ Ա Տ Ա Վ Ո Ր Մ.Մ Ա Կ Յ Ա Ն |
|---|---|
| Դատական ակտի ամսաթիվը | 08-06-2017 |
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
| Գործը հանձնվել է գրասենյակ | 13-07-2017 |
|---|---|
| Էջերի քանակ | 296, 194, 211, 142, 120, 143 |
Գործն ուղարկվել է
| Գործը ուղարկվել է | 13-07-2017 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 296, 194, 211, 142, 120, 143 |
| ՈՒր(դատարան) | Քրեական վերաքննիչ |
| Ելքի գրության համարը | Ե-37466 |
Գործը ստացվել է փոփոխվելուց հետո
| Ամսաթիվ | 19-12-2017 |
|---|
Դատավճռի, որոշման կատարում
| Ամսաթիվ | 21-12-2017 |
|---|
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
| Գործը հանձնվել է գրասենյակ | 29-12-2017 |
|---|---|
| Էջերի քանակ | 1-296, 2-194, 3-211, 4-142, 5-120, 6-143, 7-129 |
| Գործին կից նյութերը | Վահան Այվազյանի ամբուլատոր քարտը՝ կցված քրեական գործի 7-րդ հատորին: |
Գործը հանձնվել է դատարանի արխիվ
| Ամսաթիվ | 18-01-2018 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 1-296, 2-194, 3-211, 4-142, 5-120, 6-143, 7-129 |
| Գործին կից նյութերը | Վահան Այվազյանի ամբուլատոր քարտը՝ կցված քրեական գործի 7-րդ հատորին |
Դատական գործ N: ԵԿԴ/0036/01/16
Քրեական վերաքննիչ
Ստացվել է վերաքննիչ բողոք
| Ամսաթիվ | 12-07-2017 |
|---|---|
| Ամսաթիվ | 08-07-2017 |
| Ում կողմից է բերվել բողոքը | Պաշտպան |
| Բողոքը բերող անձը | |
| Անուն | Ռուբեն |
| Ազգանուն | Հակոբյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Բողոքի բովանդակությունը | Վահան Այվազյան Ամբողջությամբ բեկանել և փոփոխել Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի` Վահան Արթուրի Այվազյանի /ՀՀ քր, օր-ի 112 հոդ. 1-ին մասով և 113 հոդ. 1-ին մասով , ՀՀ քր.օր. 66 հոդվածի կարգով վերջնական պատիժ - ազատազրկում 5 տարի ժամկետով / վերաբերյալ 08.06.2017թ. դատավճիռը : Ամբաստանյալ Վահան Արթուրի Այվազյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քր, օր-ի 114 հոդ. 1-ին և 2-րդ մասերով : ՀՀ քր, օր-ի 114 հոդ. 1-ին մասով նրան դատապարտել տուգանքի և ՀՀ քր.օր. 69 հոդվածի կարգով մեղմացնել նշանակված տուգանքի չափը կամ լրիվ ազատել տուգանքի ձևով պատիժը կրելուց : ՀՀ քր, օր-ի 114 հոդ. 2-րդ մասով նրա նկատմամբ նշանակել ազատազրկում ոչ ավել , քան այն ժամանակահատվածը , որի ընթացքում նա գտնվել է կալանքի տակ և ազատել պատիժը կրելուց : Մեղսագրված արարքները ճիշտ որակված գտնելու դեպքում դատական ակտը բեկանել պատժի մասով և Վահան Այվազյանի նկատմամբ նշանակել արդարացի , համաչափ մեղմ պատիժներ` հիշյալ հոդվածներով նվազագույն չափով և կիրառելով ՀՀ քր.օր. 70 հոդվածը Վահան Այվազյանի նկատմամբ նշանակված վերջնական պատիժը պայմանականորեն չկիրառել |
| Բողոքի ստացման կարգը | Հանձնվել է փոստին |
| Չափահաս | Այո |
Գործը ստացվել է
| Գործի ստացման ամսաթիվ | 14-07-2017 |
|---|---|
| Գործը ստացվել է | Կենտրոն և Նորք-Մարաշ |
Գործն ըստ էության լուծող դատական ակտի դեմ
| Ըստ էության լուծող դատական ակտեր | Դատավճիռ (արդարացման/մեղադրական) |
|---|
Մակագրել
| Ամսաթիվ | 14-07-2017 |
|---|---|
| Նախագահող դատավոր | |
| Անուն | Սերգեյ |
| Ազգանուն | Չիչոյան |
| Դատավոր | |
| Անուն | Մհեր |
| Ազգանուն | Արղամանյան |
| Դատավոր | |
| Անուն | Ռուբիկ |
| Ազգանուն | Մխիթարյան |
Ընդունվել է վարույթ
| Ամսաթիվ | 19-07-2017 |
|---|
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 31-07-2017 |
|---|---|
| Ժամ | 12:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
| Նիստը | Կայացվել է |
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 23-08-2017 |
|---|---|
| Ժամ | 13:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
| Նիստը | Կայացվել է |
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 26-09-2017 |
|---|---|
| Ժամ | 14:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
| Նիստը | Չի կայացվել |
| Պատճառը | Դատավոր Ս.Չիչոյանի ամենամյա արձակուրդում գտնվելու պատճառով: |
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 24-10-2017 |
|---|---|
| Ժամ | 14:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
| Նիստը | Կայացվել է |
Վերաքննիչ բողոքը բավարարվել է մասնակի
| Ամսաթիվ | 24-10-2017 |
|---|---|
| Ամսաթիվ | 24-10-2017 |
| Ստորադաս դատարանի ակտը բեկանվել է մասնակի | Մասնակի փոփոխվել է ստորադաս դատարանի դատական ակտը և պատիժը մասով մեղմացվել է |
| Ամբաստանյալ | |
| Անուն | Վահան |
| Ազգանուն | Այվազյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 1 |
| Քր. դատ. օր. հոդված | |
| Քր. դատ. օր. հոդված | |
| Քր. դատ. օր. հոդված | |
| Քր. դատ. օր. հոդված | |
| Քր. օր. հոդված | |
| Քր. օր. հոդված |
Դատական ակտ
| Դատական ակտ | Գործ ԵԿԴ/0036/01/16 Ո Ր Ո Շ Ո Ւ Մ ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ Ս. ՉԻՉՈՅԱՆ ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ Մ. ԱՐՂԱՄԱՆՅԱՆ Ռ. ՄԽԻԹԱՐՅԱՆ ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` Հ. ՀԱԿՈԲՅԱՆԻ ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ` ՄԵՂԱԴՐՈՂ` Վ. ԴՈԼՄԱԶՅԱՆԻ ՊԱՇՏՊԱՆ` Ռ. ՀԱԿՈԲՅԱՆԻ ԱՄԲԱՍՏԱՆՅԱԼ` Վ. ԱՅՎԱԶՅԱՆԻ 2017 թվականի հոկտեմբերի 24-ին Երևան քաղաքում դռնբաց դատական նիստում, վճռաբեկ վարույթի կանոններով, քննության առնելով ամբաստանյալ Վահան Այվազյանի շահերի պաշտպան Ռուբեն Հակոբյանի վերաքննիչ բողոքը` Վահան Արթուրի Այվազյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 113-րդ հոդվածի 1-ին մասով Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի հունիսի 08-ի դատավճռի դեմ Պ Ա Ր Զ Ե Ց 1. Գործի դատավարական նախապատմությունը. 2015 թվականի հուլիսի 18-ին, ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցվել է թիվ 15129115 քրեական գործը: 2015 թվականի հուլիսի 21-ին Վահան Արթուրի Այվազյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով: Քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի նույն օրվա որոշմամբ մեղադրյալ Վահան Արթուրի Այվազյանի նկատմամբ հայտարարվել է հատախուզում: Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի հուլիսի 22-ի որոշմամբ մեղադրյալ Վահան Արթուրի Այվազյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել կալանավորումը երկու ամիս ժամկետով` կալանավորման սկիզբը հաշվելով նրան փաստացի արգելանքի վերցնելու օրվանից: 2015 թվականի հոկտեմբերի 27-ին Վահան Արթուրի Այվազյանը կամովին ներկայացել է ՀՀ հատուկ քննչական ծառայություն: Երևան քաղաքի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի հոկտեմբերի 28-ի որոշմամբ մեղադրյալ Վահան Արթուրի Այվազյանի նկատմամբ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 22.07.2015թ. որոշմամբ երկու ամիս ժամկետով որպես խափանման միջոց ընտրված կալանավորումը վերահաստատվել է: Կալանքի սկիզբը հաշվվել է 2015 թվականի հոկտեմբերի 27-ից: 2016 թվականի փետրվարի 12-ին մեղադրյալ Վահան Արթուրի Այվազյանին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել, լրացվել և նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 113-րդ հոդվածի 1-ին մասով: Քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի 2016 թվականի փետրվարի 18-ի որոշմամբ Սուրեն Մանուկյանի, Էդգար Սարգսյանի նկատմամբ քրեական հետապնդում չի իրականացվել` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով նախատեսված հանցակազմի բացակայության հիմքով, Վահան Այվազյանի և Արթուր Այվազյանի նկատմամբ քրեական հետապնդում չի իրականացվել` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով, իսկ Վահան Այվազյանի նկատմամբ նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 186-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցակազմի բացակայության հիմքով: 2016 թվականի մարտի 01-ին թիվ 15129115 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի` Վահան Արթուրի Այվազյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 113-րդ հոդվածի 1-ին մասով, մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան: Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի հունիսի 08-ի դատավճռով` Վահան Արթուրի Այվազյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 113-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործությունների կատարման մեջ։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով Վահան Արթուրի Այվազյանի նկատմամբ պատիժ է նշանակվել՝ ազատազրկում` 4/չորս/ տարի 6/վեց/ ամիս ժամկետով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 1-ին մասով` պատիժ է նշանակվել ազատազրկում` 1/մեկ/ տարի ժամկետով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի կարգով, հանցանքների համակցությամբ՝ նշանակված պատիժները մասնակիորեն գումարելու միջոցով՝ Վահան Արթուրի Այվազյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ է նշանակվել ազատազրկում` 5/հինգ/ տարի ժամկետով։ Վահան Արթուրի Այվազյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ կալանավորումը, թողնվել է անփոփոխ մինչև դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելը, նշանակված պատժի կրման սկիզբը հաշվվել է 2015 թվականի հոկտեմբերի 27-ից։ Վահան Արթուրի Այվազյանից հօգուտ ՀՀ պետական բյուջեի բռնագանձվել է 232.074 /երկու հարյուր երեսուներկու հազար յոթանասունչորս/ ՀՀ դրամ՝ որպես դատական ծախսեր։ Վճռել է նաև քրեական գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ տուժող Սուրեն Մանուկյանի ակնոցը, վերջինիս, ինչպես նաև տուժող Էդգար Սարգսյանի հագուստները՝ ոչնչացնել։ Դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք է բերել ամբաստանյալ Վահան Այվազյանի շահերի պաշտպան Ռուբեն Հակոբյանը: Քրեական գործը ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան մուտք է եղել 2017 թվականի հուլիսի 14-ին: ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի 2017 թվականի հուլիսի 19-ի որոշմամբ վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և քրեական գործը նշանակվել` քննության վճռաբեկ դատարանում գործերի քննության համար սահմանված կանոններով: Վերաքննիչ բողոքի դեմ գրավոր պատասխան չի ստացվել: 2. Գործի փաստական հանգամանքները. Առաջին ատյանի դատարանը դատաքննությամբ ապացուցված է համարել հետևյալը. 2015 թվականի հուլիսի 18-ին, ժամը 0100-ի սահմաններում Երևան քաղաքի Արշակունյաց պողոտայի 6-րդ շենքի դիմացի հատվածում գտնվող ավտոտնակների մոտ ավտոմեքենայի կայանման հարցի շուրջ ծագած վիճաբանության ընթացքում Վահան Այվազյանն իր մոտ գտնված ծակող-կտրող շեղբ ունեցող առարկայով /հավանաբար դանակով/ դիտավորությամբ հարվածներ է հասցրել նույն շենքի բնակիչ Սուրեն Մանուկի Մանուկյանին և վերջինիս ընկերոջը` Էդգար Հակոբի Սարգսյանին` Սուրեն Մանուկյանի առողջությանը պատճառելով ձախ բազկի շրջանի կտրված, եռագլուխ մկանի վնասումով կտրված-ծակված վերքերի, արտաքին և ներքին արյունահոսությամբ զուգորդված` կրծքավանդակի և որովայնի համակցված հետորովայնամզային տարածության արյունահավաքով, ստոծանու ձախ գմբեթի, հաստ աղու, փայծաղային անկյան` աղու լուսանցք թափանցումով` թափանցող ծակված-կտրված կյանքին վտանգ սպառնացող վերքերի ձևով ծանր, իսկ Էդգար Սարգսյանի առողջությանը` կողոսկրի և որովայնի հետին պատի մկանների վնասումով` կրծքավանդակի աջ կեսի ծակած-կտրված, չթափանցող վերքերի ձևով միջին ծանրության վնաս։ 3. Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը. Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում ներքոհիշյալ հիմնավորումներով: Ամբաստանյալ Վահան Այվազյանի շահերի պաշտպան Ռուբեն Հակոբյանը վերաքննիչ բողոքում նշել է, որ վերաքննիչ բողոքը բերելու համար հիմք են դատական սխալները՝ նյութական և դատավարական իրավունքի խախտումները, որոնք ազդել են գործի ելքի վրա։ Նյութերը ձեռք են բերվել տվյալ քրեական գործով քրեական դատավարություն իրականացնելու, համապատասխան քննչական կամ այլ դատավարական գործողություն կատարելու իրավունք չունեցող անձի կողմից, քննչական կամ այլ դատավարական գործողության կատարման կարգի էական խախտմամբ։ Դատարանը հաստատել է, որ ՀՀ <<Փորձաքննությունների ազգային բյուրո>> ՊՈԱԿ-ի փորձագետ Անի Վարդանյանի կողմից կազմված դատահոգեբանական փորձագետի թիվ 15-3456 եզրակացությունն անթույլատրելի և անարժանահավատ է, քանի որ այդ գործողությունը կատարվել է դատավարական կարգի էական խախտմամբ և այդպիսի դատավարական գործողություն կատարելու իրավունք չունեցող անձի կողմից։ Հետևաբար, դատարանն իրավունք չի ունեցել այդ անթույլատրելի ապացույցի վրա հղում անելով` որևէ իրավական վերլուծություն կատարել։ Մինչդեռ դատարանը դատավճռի <<Դատարանի իրավական վերլուծությունները>> բաժնում, 38-րդ էջում վկայակոչել է այդ եզրակացության հետևությունները, այնուհետև 41-րդ էջում նշել, որ <<նշանակված երկու դատահոգեբանական փորձաքննությունների եզրակացությամբ հաստատվեց, որ ընտրված և կիրառված մեթոդները եղել են ճիշտ>>: Ստացվում է, դատարանը մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս հիմք է ընդունել նաև նախկինում որպես անթույլատրելի գնահատված ապացույցը։ Դատարանը, գտնելով, որ դատահոգեբանական առաջին փորձաքննությունն անցկացնելիս թույլ է տրվել հիմնարար մի շարք պայմանների ու կանոնների դատավարական կարգի էական խախտումներ, այնուամենայնիվ, թիվ 15-3456 եզրակացությունը կազմած փորձագետ Անի Վարդանյանի դատաքննական ցուցմունքն ամբողջությամբ շարադրելով և ընդգրկելով դատական ակտի <<Ապացույցների հետազոտում և գնահատում>> բաժնում, որևէ դիրքորոշում չի հայտնել առ այն, որ այդ ցուցմունքն անթույլատրելի է օգտագործման համար։ Դատարանը որևէ դիրքորոշում չի արտահայտել նաև դատավճռում շարադրված <<Քննչական փորձարարություն կատարելու մասին արձանագրությունը (կից լուսանկարչական հավելվածով)>> ապացույցի թույլատրելիության վերաբերյալ պաշտպանական կողմի բարձրաձայնած հարցերին։ Թեև այդ քննչական գործողության արձանագրությամբ հաստատվել է դեպքի կոնկրետ տեղը, այսինքն դեպքի վայրը, որը Վահան Այվազյանին վերագրվող գործողություններին ճիշտ քրեաիրավական գնահատական տալու առումով չի կարող որևէ նշանակություն ունենալ, այնուամենայնիվ, հիշյալ արձանագրությունը չի կարող գնահատվել որպես թույլատրելի ապացույց և դրվել դատական ակտի հիմքում, քանի որ խախտվել են այդ քննչական գործողության կատարման դատարավարական կարգը, ինչպես նաև խախտվել է դրա արդյունքների դատավարական ամրագրումը։ Մասնավորապես, արձանագրությունը կազմվել է քննիչի անընթեռնելի ձեռագրով, գրավոր ապացույցների հետազոտման փուլում այդ արձանագրության բովանդակությունն այդպես էլ հնարավոր չի եղել ամբողջությամբ ընթերցել, հետազոտել։ Քննչական փորձարարության ընթացքում կատարվել է լուսանկարում, սակայն հայտնի չէ, թե կոնկրետ ում կողմից, նշված չէ կիրառված տեխնիկական միջոցի կարգի և պայմանների մասին, ստացված արդյունքների մասին։ Բացի այդ, տեխնիկական միջոցի կիրառման մասին քննչական գործողության մասնակիցները նախապես չեն նախազգուշացվել, ինչը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 29-րդ հոդվածի 5-րդ մասի իմպերատիվ պահանջ է։ Արձանագրության մեջ որևէ նշում առկա չէ, որ կազմվել է լուսանկարչական հավելված, լուսանկարչական հավելվածի վրա նույնպես որևէ նշում չկա, թե այն երբ է կազմվել և երբ է կցվել քրեական գործին, ինչից հնարավոր չէ պարզեր արդյոք պահպանվել է այդ փաստաթուղթը քրեական գործին կցելու ժամանակագրական կարգը, մինչդեռ դա ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 30-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պարտադիր պահանջ է։ Դատարանը լուսանկարչական հավելվածը դիտել է որպես քննչական փորձարարության արձանագրությանը կից կազմված փաստաթուղթ, մինչդեռ հավելվածը ստորագրված չէ այդ քննչական գործողության պարտադիր 4 մասնակիցներից երեքի` տուժողի և ընթերակաների կողմից։ Քննչական փորձարարությունը, համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի, կատարվում է այն ժամանակ, երբ փորձեր և այլ հետազոտական գործողություններ են կատարվում, ինչը չի կատարվել տվյալ գործողության ընթացրում։ Վահան Այվազյանին առաջադրված մեղադրանքի և մեղադրական դատավճռի հիմքում ընկած ապացույցներից նրա մեղադրանքը հիմնավորող սկզբնական և ուղղակի ապացույց կարող են գնահատվել ամբաստանյալ Վահան Այվազյանի, նրա ծնողներ` վկաներ Արթուր Այվազյանի և Ռուզաննա Աթոյանի, ինչպես նաև տուժողներ Սուրեն Մանուկյանի և Էդգար Սարգսյանի ցուցմունքները, իսկ մյուս ապացույցները, այդ թվում` տուժող Սուրեն Մանուկյանի հոր` Մանուկ Մանուկյանի ցուցմունքն ածանցյալ, անուղղակի ապացույցներ են, հետևաբար, դրանք իրենց համակցությամբ, եթե անգամ արժանահավատ գնահատվեն, ապա չեն կարող համապատասխանել ապացույցների բավարարության չափանիշին։ Ուստի մեղադրանքը հաստատելու կամ հերքելու համար վճռորոշ նշանակություն ունի հենց ամբաստանյալի, վկաների (նրա ծնողների) և տուժողների հաղորդած տվյալների արժանահավատության, այն մյուս ապացույցների հետ համադրելու հարցը։ Այն հանգամանքները, որ տուժողները ստացել են մարմնական վնասվածքներ, վնասվել են նրանց հագուստները, որոնք նաև արյունոտվել են, պաշտպանական կողմը չի վիճարկում։ Ավելին, պաշտպանական կողմը նաև կասկածի տակ չի դնում, որ այդ վնասվածքներն առաջացել են Վահան Այվազյանի գործողությունների արդյունքում։ Սակայն այդ ապացույցներից և ոչ մեկը չի կարող հաստատել, որ Վահան Այվազյանը տուժողներին մարմնական վնասվածք պատճառել է դիտավորությամբ, այդ նպատակով, այլ ոչ թե հանկարծակի առաջացած հոգեկան խիստ հուզմունքի` ֆիզիոլոգիական աֆեկտի վիճակում: Վահան Այվազյանի կողմից տուժողների առողջությանը դիտավորությամբ վնաս պատճառելը հենց այդ նպատակով, այլ ոչ թե ֆիզիոլոգիական աֆեկտի վիճակում, հաստատող ապացույցներն են բացառապես տուժող Սուրեն Մանուկյանի դատաքննական և տուժող Էդգար Սարգսյանի նախաքննական ցուցմունքների մի մասը։ Վահան Այվազյանի կողմից տուժողների առողջությանը ֆիզիոլոգիական աֆեկտի վիճակում վնաս պատճառելը հաստատող ապացույցներն են ամբաստանյալի, վկաներ Արթուր Այվազյանի և Ռուզաննա Աթոյանի ցուցմունքները, կրկնակի դատահոգեբանական հանձնաժողովային փորձաքննության եզրակացությունը, փորձագետ Խաչատուր Գասպարյանի դատաքննական ցուցմունքը, Արթուր Այվազյանի վերաբերյալ դատաբժշկական փորձաքննությունների թիվ 216, թիվ 3361/Լ և ՀՀ ԱՆ ԴԲԳԳԿ-ից ստացված եզրակացությունները։ Այսպիսով, մեղադրանքը հիմնավորող ապացույցներ են` տուժողներից մեկի նախաքննական, մյուսի դատաքննական ցուցմունքները, իսկ մեղադրանքը հերքող, այսինքն ֆիզիոլոգիական աֆեկտի վիճակը հաստատող ապացույցներ են ամբաստանյալի, երկու վկաների, փորձագետի ցուցմունքները, կրկնակի հանձնաժողովային փորձաքննության եզրակացությունը, դատաբժշկական փորձաքննությունների եզրակացությունները։ Ուստի քանակական և որակական տեսանկյունից ապացույցների համադրությունը մեղադրանքի հաստատման օգտին չէ, սակայն կայացվել է մեղադրական դատական ակտ։ Դատարանն ապացույցների, հատկապես ցուցմունքների արժանահավատության գնահատման հարցում հանգել է սխալ, խիստ սուբյեկտիվ, գործի նյութերից չբխող հետևության։ Տվյալ քրեական գործով ամբաստանյալը և նրա ծնողները, ինչպես նաև տուժողներն օբյեկտիվորեն հանդիսանում են գործով ինքնուրույն որոշակի շահեր հետապնդող անձինք։ Տուժողները նաև մտերիմ, մանկության ընկերներ են, համադասարանցիներ են եղել։ Հետևաբար, այս գործով չի կարելի կիրառել երկակի ստանդարտներ և ասել, քանի որ վկաներն ամբաստանյալի ծնողներն են, նրանց ցուցմունքները նպատակ են հետապնդում պաշտպանել որդուն, ուստի անարժանահավատ են, իսկ տուժողների ցուցմունքներն արժանահավատ են, քանի որ նրանք տուժողներ են ճանաչվել: Դատարանի այն կարծիքը, որ ամբաստանյալը և նրա ծնողները դեպքի հանգամանքները ներկայացնում են իրենց կողմից նկարագրված փաստական հանգամանքների լույսի ներքո, ապացույցների սխալ գնահատման, հետևաբար նաև սխալ հետևության հանգելու արդյունք է և ոչ մի կապ չունի իրականության հետ։ Դատարանը նշել է. <<տուժողների` Սուրեն Մանուկյանի ու Էդգար Սարգսյանի այս պահին ունեցած շահագրգռվածությունը կասկածի տակ դնելու տրամաբանությունը պաշտպանական կողմն այդպես էլ չկարողացավ հիմնավորել դատարանում ներկայացված փաստարկներով, քանի որ չմատնանշեց, թե տուժողների կողմից գործի հանգամանքների վերաբերյալ նույն տեղեկությունները ներկայացնելու դեպքում վերջիններս ինչ շահեկան վիճակում կարող են հայտնվել կամ ընդհակառակը նախկինում ներկայացված տեղեկություններին հակասող կամ տարբերվող (պաշտպանության կողմի կարծիքով՝ իրականությանը չհամապատասխանող) տեղեկություններ տրամադրելու և այլ ցուցմունքներ տալու դեպքում վերջիններս ինչ պատասխանատվության առաջ կարող էին կանգնել այն դեպքում, երբ գործով առկա է վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից 18.02.2016թ-ին կայացված և ներկայումս չվերացված որոշում` քրեական հետապնդում չիրականացնելու մասին>>։ Նման ձևակերպում տալով դատարանը, խախտելով անմեղության կանխավարկածը, մեղադրանքը հերքելու պարտականությունը դրել է պաշտպանական կողմի վրա։ Բացի այդ, պաշտպանական կողմը համապատասխան փաստարկներ է ներկայացրել տուժողների կողմից սուտ ցուցմունքներ տալու, իրենց շահագրգռվածության վերաբերյալ, իսկ դատարանը դրանք անտեսել է առանց գործի նյութերից բխող ծանրակշիռ փաստարկներ ներկայացնելու։ Դատարանը տուժողների ցուցմունքների արժանահավատության գնահատման հարցում որոշակի հետևությունների է հանգել` հիմնվելով նախաքննական մարմնի քրեական հետապնդում չիրականացնելու մասին 2016 թվականի փետրվարի 18-ի չվերացված որոշման վրա, մինչդեռ որոշումը գործն ըստ էության քննող դատարանի համար չի կարող ունենալ նախադատելի նշանակություն։ Այդ որոշման առկայությունը չի նշանակում, որ գործն ըստ էության քննելու ընթացքում ի հայտ չեն գա կամ ձեռք չեն բերվի այնպիսի փաստական տվյալներ, որոնք էապես տարբերվեն այդ որոշման մեջ նշված փաստական հանգամանքներից և որոնք կարող են էական նշանակություն ունենալ գործի լուծման համար, այդ թվում` նույն որոշումը բեկանելու հիմք հանդիսանան։ Հետևաբար դատարանի այն պնդումը, թե քրեական հետապնդումը չիրականացնելու մասին չվերացված որոշման առկայության պայմաններում տուժողի կողմից անարժանահավատ ցուցմունքներ տալու դեպքում նրանք ինչ պատասխանատվության առաջ կարող են կանգնել, առարկայազուրկ է։ Դատարանի եզրահանգումը, որ տուժողների հայտնածը համապատասխանում է Արթուր Այվազյանի վերաբերյալ տրված դատաբժշկական փորձաքննության եզրակացության հետ, հակասում է գործում առկա տվյալներին։ Մասնավորապես, Էդգար Սարգսյանը 2015 թվականի հուլիսի 19-ի ցուցմունքում նշել է, որ ինքը և Սուրեն Մանուկյանը Վահան Այվազյանի հորը ոչ հարվածել, ոչ էլ հրել են (հատոր 1-ին, գ.թ. 61-63): 2015 թվականի նոյեմբերի 6-ին վկա Ռուզաննա Աթոյանի հետ առերեսման ժամանակ նշել է, որ Արթուր Այվազյանին չեն հարվածել, չեն հրել, ուղղակի քաշքշուկ է եղել (հատոր 2-րդ, գ.թ. 86-89)։ 2015 թվականի նոյեմբերի 12-ի ցուցմունքում հայտնել է, որ ինքը ոչ մեկին չի հարվածել և հարվածելու նպատակ չի ունեցել, Արթուր Այվազյանին ձեռքերով մեկ անգամ հրել է (հատոր 2-րդ, գ.թ. 114-117): 2016 թվականի փետրվարի 5-ին Վահան Այվազյանի հետ առերեսման ժամանակ Էդգար Սարգսյանը նշել է, որ Վահան Այվազյանի հարվածից Սուրենն ընկել է և նրանց միջև քաշքշուկ է սկսել, ինքը պահում էր, որ չխփեին իրար, հրել է հորը, որ հետ կանգնի ու չխփի Սուրոյին (հատոր 3-րդ, գ.թ. 138-140)։ Նույն օրը տված լրացուցիչ ցուցմունքում Էդգար Սարգսյանը նշել է, որ Արթուր Այվազյանին հրել է աջ ձեռքով, բաց ափով, բայց չի հարվածել, ուղղակի կարող է իր հրելն ուժեղ ստացված լինի, որ նման լինի հարվածելուն (հատոր 3-րդ, գ.թ. 143)։ Նույն Սարգսյանը մեկ նշել է, որ իր հրելուց Արթուր Այվազյանը վայր չի ընկել, հետո նշել է, որ չի մտաբերում Արթուր Այվազյանը վայր է ընկել, թե ոչ, իսկ հետագայում էլ հայտնել է, որ նա վայր է ընկել։ Տուժող Սուրեն Մանուկյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ ինքը և ընկերը Վահան Այվազյանի հորը չեն հարվածել, չեն հրել։ Հիշյալ փաստական հանգամանքի մասին այդպիսի իրարամերժ և հակասական ցուցմունքները դատարանը չտեսնելու է տվել։ Տուժող Էդգար Սարգսյանի իրարամերժ, ինչպես նաև մյուս տուժողի ցուցմունքին հակասող ցուցմունքներն ակնհայտորեն հակասում են նաև Արթուր Այվազյանի վերաբերյալ դատաբժշկական փորձաքննությունների թիվ 216, թիվ 3361/Լ և ՀՀ ԱՆ ԴԲԳԳԿ-ից եզրակացություններին, որոնք, ինչպես նշել է դատարանը, անկողմնակալ մարմնից ստացված ապացույց են և ինչպես դատավարության կողմերի, այնպես էլ դատարանի կողմից կասկածի տակ չեն դրվել։ Արթուր Այվազյանի վերաբերյալ դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 2116 եզրակացությամբ և դրա լրացմամբ հաստատվել է Արթուր Այվազյանի մոտ մարմնական վնասվածքների (ոչ թե վնասվածքի) առկայությունը, որոնք ըստ փորձագետի, կարող էին առաջանալ Արթուր Այվազյանի կողմից նշված հանգամանքներում և մարմնական վնասվածքները կարող էին պատճառվել ինչպես մեկ, այնպես էլ մի քանի առարկաներով։ Լրացուցիչ դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 3361/Լ եզրակացությամբ հերքվել է տուժողներ Սուրեն Մանուկյանի և Էդգար Սարգսյանի գործով պարզաբանման ենթակա այդ հանգամանքի շուրջ տված ցուցմունքները: Փորձագետի եզրակացություններով հաստատվել է ոչ թե տուժողների ցուցմունքների անարժանահավատությունը, այլ սուտ լինելը։ Մինչդեռ դատարանը տուժողների ցուցմունքները գնահատել է որպես արժանահավատ` հղում կատարելով փորձաքննության այդ եզրակացություններին։ Տուժողների կողմից վերը նշված հանգամանքի շուրջ սուտ ցուցմունք տալը, այն է` Էդգար Սարգսյանի կողմից Արթուր Այվազյանին հրելը, այլ ոչ թե ձեռքով մեկ անգամ կրծքավանդակին հարվածելը, հաստատվել է նաև քննիչի 2016 թվականի փետրվարի 18-ի քրեական հետապնդում չիրականացնելու մասին որոշմամբ, որը սակայն դատարանը նույնպես ներկայացրել է որպես տուժողների ցուցմունքները հիմնավորող դատավարական փաստաթուղթ։ Այդ որոշման նկարագրական-պատճառաբանական մասում հստակ նշվել է, որ Էդգար Սարգսյանը մեկ անգամ հարվածել է Արթուր Այվազյանին և պատճառել մարմնական վնասվածքներ, սակայն մեկ հարվածը չի կարող գնահատվել որպես ծեծ։ Տուժողների ցուցմունքների արժանահավատության գնահատման ընթացքում դատարանը պետք է նկատի ունենար նաև այն, որ քննիչի 2016 թվականի փետրվարի 18-ի քրեական հետապնդում չիրականացննյու մասին որոշմամբ չի հաստատվել այն փաստը, որ տուժողներն իրենց հետագա ցուցմունքներում նշել են, այն է` Սուրեն Մանուկյանի <<Versace>> մակնիշի 22.000 ՀՀ դրամ արժողության ակնոցը վնասվել է Արթուր կամ Վահան Այվազյանների հարվածի հետևանքով։ Պետք է նկատի ունենալ, որ տուժող Սուրեն Մանուկյանը և Էգդար Սարգսյանն իրենց նախաքննական ցանկացած հաջորդ ցուցմունքներով որոշ հանգամանքներ փոփոխել են, հակասել են ինչպես իրենց նախորդ ցուցմունքներին, այնպես էլ միմյանց ցուցմունքներին։ Էդգար Սարգսյանի նախաքննական ցուցմունքները (բացի 19.07.2015թ. ցուցմունքի, որն անթույլատրելի է ճանաչվել), գնահատելիս դատարանը պետք է նկատի ունենար, որ դատաքննության ընթացքում չի կարողացել ապահովվել պաշտպանական կողմի հակընդդեմ հարցման (կոնֆրոնտացիայի) իրավունքը, մասնավորապես առերես հարցեր ուղղել տուժողին հենց իր ցուցմունքներում առկա հակասությունների, մյուս տուժողի ցուցմունքներին և գործի մյուս ապացույցներին հակասելու հանգամանքների շուրջ։ Թեև մինչդատական վարույթի ընթացքում մեղադրյալի և տուժող Էդգար Սարգսյանի միջև կատարվել է առերեսում, սակայն քրեական դատավարության այդ փուլում պաշտպանական կողմին հայտնի չի եղել այդ անձի նախորդ բոլոր ցուցմունքների բովանդակությունը, գործի մյուս ապացույցները, հետևաբար այդ առերեսման կատարմամբ լիարժեքորեն չի ապահովվել կողմերի <<զենքերի հավասարության>> սկզբունքը։ Տուժող Սուրեն Մանուկյանի ցուցմունքի արժանահավատության գնահատման հարցի ընթացքում չի կարող որպես չափանիշ ընդունվել նաև այն, որ վերջինս իրավապահ համակարգի աշխատակից է, ուրեմն նա չի կարող հակահասարակական կամ ոչ բարոյական արարք թույլ տալ, նաև չի կարող ոչ ճշմարտացի ցուցմունք տալ, քանի որ նա քննիչ է։ Տուժողների ցուցմունքների արժանահավատության գնահատման հարցում էական է նաև փորձագետ Խաչատուր Գասպարյանի դատաքննական ցուցմունքը, որը դատական ակտում ոչ ամբողջությամբ է նշվել, չի նշվել ցուցմունքի այն հատվածը, որը հերքում է տուժողների ցուցմունքների հիմնավոր լինելը։ Վկաներ Ռուզաննա Աթոյանի ու Արթուր Այվազյանի ցուցմունքների արժանահավատության գնահատման համար պետք է նկատի ունենալ հետևյալը, ներպետական օրենսդրության նկատմամբ գերակայություն և անմիջական գործողություն ունեցող Մարդու իրավանքների եվրոպական դատարանի նախադեպային որոշումների համաձայն՝ ցուցմունքը վիճարկելու իրավունքը տարածվում է ոչ միայն ցուցմունքի բովանդակության վրա, այլ նաև այն տվող անձի՝ արժանահավատությունը վիճարկելու հնարավորության վրա։ Ընդ որում՝ անձի ցուցմունքի բովանդակության արդյունավետ վիճարկումը շատ հաճախ կարող է կատարվել միայն ցուցմունքը տվողի անձի արժանահավատությունը վիճարկելով: Արթուր Այվազյանը և նրա կինն օրինակելի անձնավորություններ են, չկա մի այնպիսի հանգամանք, որը կարող է կասկածի տակ դնել նրանց անձի արժանահավատությունը, հետևաբար նաև նրանց ցուցմունքների արժանահավատությունը։ Ամբողջ քննության ընթացքում ամբաստանյալի, նրա հոր և մոր ցուցմունքները չեն հակասել միմյանց։ Դատարանի այն պնդումը, որ Արթուր Այվազյանի, Ռուզաննա Աթոյանի և Վահան Այվազյանի ցուցմունքներն անարժանահավատ են նաև այն պատճառով, որ վերջիններս նշել են, որ Արթուր Այվազյանը ստացել է բազմաթիվ հարվածներ, այդ թվում` և գետնին ընկած վիճակում, անարժանահավատ են, քանի որ Արթուր Այվազյանի մարմնի վրա հայտնաբերվել է ընդամենը մեկ վնասվածք, չի համապատասխանում իրականությանը, քանզի նախ` Այվազյանի մարմնի վրա, համաձայն փորձագետի եզրակացության, հայտնաբերվել են երկու մարմնական վնասվածքներ, որոնք սակայն հնարավոր չէ տարանջատել միմյանցից։ Բացի այդ, այլ վնասվածքների բացակայությունը չի կարող վկայել, որ այդ մարդուն որևէ այլ հարված չի հասցվել։ Անդրադառնալով ամբաստանյալ Վահան Այվազյանի ցուցմունքի անարժանահավատությանը, դատարանը նշել է <<(...) անարժանահավատ է համարում նաև ամբաստանյալի կողմից տրված ցուցմունքները, քանի որ վերջինս նախաքննության սկզբում հայտարարել է, որ դեպքի հանգամանքների մասին ոչինչ չի հիշում, մինչդեռ հետագայում, տվել է դեպքի վերաբերյալ մանրամասն և դատարանի համոզմամբ հարմարեցված ցուցմունքներ, բնականաբար, իրեն ձեռնտու լույսի ներքո նկարագրելով իբրև թե աֆեկտածին իրավիճակներ>>: Դատարանի հիշյալ ձևակերպումը հարմարեցված է մեղադրական դատական ակտին` իրեն ձեռնտու լույսի ներքո, ամբաստանյալի հայտնածը ներկայացվել է ամբողջ ցուցմունքի բովանդակությունից անջատված։ Մեղադրյալ Վահան Այվազյանն առաջին ցուցմունքը տվել է 2015 թվականի հոկտեմբերի 28-ին (հատոր 2-րդ, գ.թ. 67-68), այսինքն վերջինիս կողմից կամովին ներկայանալու հաջորդ օրը։ Այդ ցուցմունքում Վահան Այվազյանը հակիրճ ներկայացրել է դեպքի հանգամանքները, այդ թվում` աֆեկտային իրավիճակը, որոնք հետագայում ավելի է մանրամասնել` չհակասելով առաջին ցուցմունքին։ Դատարանի նման եզրահանգումն անհիմն է նաև այն պատճառով, որ մեղադրյալը կարող էր նաև որևէ ցուցմունք չտալ, օգտվելով իր դատավարական կարգավիճակից և իրավունքներից, բայց հակիրճ ներկայացրել է դեպքի հանգամանքները։ Դատարանը հիշյալ հարցում կիրառել է երկակի ստանդարտներ` հօգուտ տուժող կողմի։ Ըստ դատարանի հետևության` ամբաստանյալ Վահան Այվագյանի ցուցմունքի անարժանահավատության մասին է վկայում նաև <<(...) վերջին փորձագիտական եզրակացությամբ փորձագետների կողմից արտահայտված այն միտքը, որ <<...Այզենկի անձնային հարցարան - EPQ արդյունքները համարվում են անվավեր, քանզի Վ.Այվազյանի անկեղծության սանդղակը ցածր է նորմայից, որը նշանակում է, որ նա հակված է տալ ոչ թե իրական, այս սոցիալապես ցանկալի պատասխաններ։ ... Ըստ անձի ուսումնասիրման ստանդարտացված բազմագործոն մեթոդիկա (MMPI կարճ տարբերակ) արդյունքների, փորձաքննվողի մոտ նկատվում է հակում ներկայանալ դրական, բարենպաստ կողմերով, ցուցադրելով սոցիալական նորմերի և խիստ հավատարմություն>>: Սակայն դատարանը հաշվի չի առել փորձագետ Խաչատուր Գասպարյանի պարզաբանումն առ այն, որ հիշյալ թեստի պատասխաններն իրենք չեն համարել արժանահավատ, դրա համար էլ փորձաքննությամբ առաջադրված հարցերին պատասխանելու համար այլ մեթոդներ և թեստեր են կիրառել։ Այսպիսով, դատարանը տուժողների ցուցմունքների արժանահավատության և ամբաստանյալի ու նրա ծնողների ցուցմունքների անարժանահավատության վերաբերյալ, բացի գործի հանգամանքների վերաբերյալ կամայական և սուբյեկտիվ հետևությունների, փաստերի սխալ ներկայացման, որևիցե պատճառաբանված և ծանրակշիռ հիմնավորումներ չի բերել։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ և 113-րդ հոդվածների 1-ին մասերով մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս դատարանը հենվել է բացառապես տուժողներ Սուրեն Մանուկյանի և Էդգար Սարգսյանի իրարամերժ և հակասական ցուցմունքների վրա, ոչ հիմնավորված է գնահատել կրկնակի դատահոգեբանական հանձնաժողովային փորձաքննության եզրակացությունը` արդյունքում կայացնելով ակնհայտ անհիմև դատական ակտ։ Դատարանը որպես անթույլատրելի և անարժանահավատ է գնահատել քննիչի որոշման հիման վրա կատարված և ՀՀ <<Փորձաքննությունների ազգային բյուրո>> ՊՈԱԿ-ի փորձագետ Անի Վարդանյանի կողմից կազմված դատահոգեբանական փորձագետի թիվ 15-3456 եզրակացությունը։ Դատարանը նշանակել է կրկնակի դատահոգեբանական հանձնաժողովային փորձաքննություն, որի եզրակացության կապակցությամբ դատարանի նախաձեռնությամբ դատարան է հրավիրվել փորձագետ Խաչատուր Գասպարյանը, ով պնդել է, որ Վահան Այվազյանի պարագայում առկա է ոչ թե <<ատիպիկ>>, այլ ֆիզիոլոգիական աֆեկտ։ Դատարանը, գնահատելով հիշյալ եզրակացությունը, գտել է, որ նմանատիպ` դատահոգեբանական փորձաքննությունների եզրակացություններն իրավակիրառ պրակտիկայում, այդ թվում` նաև դատարանի համար ունեն առավելապես խորհրդատվական բնույթ և դրանք չեն կարող դիտարկվել որպես պարտադիր իրավական նշանակություն ունեցող փաստեր կամ ապացույցի տեսակներ։ Հետևաբար, դատարանը նշված եզրակացությունը պետք է դիտարկի գործով ձեռք բերված մյուս ապացույցների համատեքստում` հիմնվելով անձի ֆիզիոլոգիական աֆեկտի վիճակում գտնվելու իրական կամ ենթադրյալ փաստերի գնահատման վրա կապված նրա կողմից դեպքին նախորդող, դեպքի և դրան հաջորդող պահերին դրսևորած վարքագծի հետ։ Այնուհետև դատարանն այդ եզրակացությունը գնահատել է որպես ոչ արժանահավատ` բերելով տարբեր բնույթի հիմնավորումներ։ Դատարանը չի համաձայնվել կրկնակի դատահոգեբանական հանձնաժողովային փորձագետի եզրակացության հետ, քանի որ ամբողջությամբ արժանահավատ է գնահատել տուժողների ցուցմունքները։ Սակայն պետք է նկատի ունենալ, որ փորձագետները հիշյալ եզրակացությունը կազմելիս նույնպես հիմնվել են նաև տուժողների ցուցմունքների, նրանցից մեկի հետ փորձագիտական հարցազրույցի տվյալների վրա, որոնք նաև համադրել են գործի մյուս տվյալների, այդ թվում` ամբաստանյալի և նրա ծնողների ցուցմունքների, վերջիններիս հետ փորձագիտական զրույցի տվյալների հետ, որի արդյունքում հանգել են ճիշտ եզրահանգման։ Դատարանն արձանագրել է, որ դեպքերի այնպիսի զարգացում, որը կարող էր հիմք հանդիսանալ հաստատված համարելու, որ տուժողների դրսևորած վարքագիծն առավել քան բավարար է եղել, որպեսզի դրանք դիտարկվեն որպես նրանց կողմից դրսևորած այնպիսի բռնություն, ծաղրուծանակ, ծանր վիրավորանք, հակաիրավական կամ հակաբարոյական այլ գործողություն, որն ամբաստանյալի մոտ կարող էր առաջ բերել հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակ, չի եղել։ Վերոգրյալը դատարանի հերթական սխալ հետևությունն է: Այդ իրավիճակը զուտ գործի փաստական հանգամանքների իրավական գնահատման պրոցես չէ, այդտեղ է, որ պահանջվում են հոգեբանության բնագավառի հատուկ գիտելիքներ, որպիսիք դատարանը չունի։ Դատարանը կրկնակի դատահոգեբանական հանձնաժողովային փորձագետի եզրակացության հետևությունները, կապված ֆիզիոլոգիական աֆեկտի առկայության հետ, չի ընդունել` նշելով, որ <<տեղի ունեցած ծեծկռտուքից հետո, մինչև ամբաստանյալի ներքև իջնելն անցել է որոշակի` բավար ժամանակահատված, ինչն ինքնին կասկածի տակ է դնում ամբաստանյալի մոտ հոգեկան խիստ հուզմունքի առաջացման ու դրա արդյունքում կատարած արարքի հնարավորությունը>>։ Այսինքն ֆիզիոլոգիական աֆեկտի բացակայության հարցը դատարանը պայմանավորել է նաև որոշակի ժամանակահատված անցնելու հետ։ Մինչդեռ փորձագետ Խաչատուր Գասպարյանը պնդել է, որ սույն քրեական գործի փաստական հանգամանքներից ելնելով Վահան Այվազյանի պարագայում առկա է եղել ֆիզիոլոգիական աֆեկտը։ Տվյալ դեպքում դատարանն իրեն վերապահել է նաև դատական հոգեբանության հատուկ գիտելիքներ և Վահան Այվազյանին մեղսագրված արարքները ֆիզիոլոգիական աֆեկտի վիճակում կատարած լինել- չլինելու հարցում իրականացրել է նաև հոգեբանական չափանիշների գնահատում։ Այսպիսով, քրեական գործի քննությամբ ձեռք չեն բերվել արժանահավատ բավարար ապացույցներ` հաստատված համարելու համար, որ Վահան Այվազյանը Սուրեն Մանուկյանի կյանքի համար վտանգավոր առողջության ծանր վնաս և Էդգար Սարգսյանի առողջությանը միջին ծանրության վնաս է պատճառել դիտավորությամբ, այլ հաստատվել է, որ հիշյալ վնասվածքները Վահան Այվազյանը տուժողներին պատճառել է վերջիններիս կողմից իր հոր նկատմամբ գործադրված բռնության, հակաբարոյական այլ գործողությունների հետևանքով հանկարծակի առաջացած հոգեկան խիստ հուզմունքի ֆիզիոլոգիական աֆեկտի վիճակում, ուստի նրան մեղսագրվող արարքները համապատասխանում են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 114-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերով նախատեսված հանցակազմի հատկանիշներին։ Դատարանը պատիժ նշանակելիս թույլ է տվել նյութական և դատավարական իրավունքի մի շարք նորմերի խախտումներ։ Թեև դատարանի կողմից դատական ակտում վկայակոչվել են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասը, 48-րդ և 61-րդ հոդվածների 2-րդ մասերը, սակայն այդ իրավական նորմերի պահանջները չեն պահպանվել։ Դատարանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն, որպես ամբաստանյալ Վահան Արթուրի Այվազյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք է գնահատել <<հանցագործությունը կատարելուց հետո ՀՀ հատուկ քննչական ծառայություն ինքնակամ ներկայանալը>>։ Որպես Վահան Այվազյանի անձը դրականորեն բնութագրող հանգամանքներ հաշվի է առել այն, որ նա ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի հաշվառումներով չի անցնում, նախկինում դատված կամ որևէ այլ կերպ արատավորված չի եղել, Երևանի պետական համալսարանի Արևելագիտության ֆակուլտետի դեկանի և իրավագիտության ամբիոնի վարիչի, Երևանի Կենտրոն վարչական շրջանի <<Կենտրոն-1>> համատիրության նախագահի կողմից բնութագրվում է դրականորեն, վերջինս, ինչպես հիշյալ մարմինների, այնպես էլ Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության ՊԲ թիվ 42009 զորամասի հրամանատարի կողմից պարգևատրվել է պատվոգրերով։ Դատարանը նաև փաստել է, որ Վահան Այվազյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ չկան։ Դատարանի կողմից Վահան Այվազյանի նկատմամբ հինգ տարի ժամկետով ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելու անհրաժեշտության մասին հետևության հանգելը վերը նշված հանգամանքների պարագայում, խոսում է այն մասին, որ Դատարանը դատավճռում նշված քրեական օրենսգրքի համապատասխան հոդվածների պահանջները և դատական ակտում շարադրված հանգամանքները ոչ թե հաշվի է առել, այլ ուղղակի շարադրել է` դրանց որևէ իրավական գնահատական չտալով։ Դատարանը հաշվի չի առել Վահան Այվազյանի հնարավոր պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող, նրան բնութագրող գործով հաստատված հետևյալ հանգամանքերը` ամբաստանյալն երիտասարդ է` վերագրվող հանցանքները կատարելու պահին եղել է 20 տարեկան, ծառայել է Արցախում, որպես նռնակաձիգ, իրեն վերագրվող արարքները չի կատարել նախապես ականավորած, նախապատրաստված չի եղել, այլ ամբաստանյալին վերագրվող գործողությունները տեղի են ունեցել հանգամանքների պատահական զուգորդմամբ, ինչը հաստատվել է նաև քրեական գործի մինչդատական վարույթի և դատական քննության ընթացքում, վերագրվող արարքների կատարումը պայմանավորված է եղել տուժող կողմի գործողությունների հակաօրինականությամբ և հակաբարոյականաթյամբ, ինչը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 1-ին մասի 7-րդ կետում ամրագրված, գնահատման համար իմպերատիվ բնույթ կրող մեղմացնող հանգամանք է։ Բացի այդ, Վահան Այվազյանին վերագրվող արարքներից ՀՀ քրեական օրենսդրքի 113-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսվածն իր բնույթով և վտանգավորության աստիճանով հանդիսանում է միջին ծանրության հանցագործություն։ Պատիժ նշանակելիս ոչ պակաս կարևոր է նաև այն, որ տուժողներից Սուրեն Մանուկյանն ամբաստանյալի նկատմամբ որևէ բողոք չի ներկայացրել, տուժողները քաղաքացիական հայց չեն ներկայացրել։ Հիշյալ դրական բնութագրող և մեղմացնող հանգամանքների առկայության, ծանրացնող հանգամանքների բացակայաթյան պայմաններում 22 ամյա Վահան Այվազյանին 5 տարի ժամկետով ազատազրկման դատապարտելով` դատարանն անտեսել է նաև հիշյալ բնույթի հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով ՀՀ-ում ձևավորված իրավակիրառ պրակտիկան։ Դատարանն անտեսել է նաև քրեական օրենսդրության մարդասիրության (հումանիզմի) սկզբունքը։ Վահան Այվազյանի վերաբերյալ նկարագրված մեղմացնող և բնութագրող բոլոր հանգամանքներն իրենց համակցությամբ էականորեն նվազեցնում են ինչպես վերագրվող ենթադրյալ հանցագործությունների, այնպես էլ ամբաստանյալի անձի վտանգավորության աստիճանը և, պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայության պայմաններում, օբյեկտիվ հիմք են նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար։ Դատարանի կողմից Վահան Այվազյանի նկատմամբ պատիժ է նշանակվել արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներն ամրագրող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 61-րդ հոդվածների պահանջների խախտմամբ, բավարար ստուգման ու գնահատման չեն ենթարկվել գործի կոնկրետ հանգամանքները, նրա անձը բնութագրող տվյալները և պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները։ Արդյունքում ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակվել է պատիժ, որն անարդարացի է` ակնհայտ խիստ լինելու պատճառով և չի համապատասխանում նրա կատարած հանցագործության ծանրությանն ու նրա անձին, հետևաբար չի բխում պատժի նպատակներից։ Դատարանը չի կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի դրույթները, որոնք ենթակա են եղել կիրառման, ինչը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 397-րդ հոդվածով նախատեսված քրեական օրենքի ոչ ճիշտ կիրառում է և հանգեցրել է նույն օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի պահանջներին չհամապատասխանող` չհիմնավորված դատավճռի կայացմանը: Ելնելով վերոգրյալից` պաշտպան Ռուբեն Հակոբյանը խնդրել է ամբողջությամբ բեկանել Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի թիվ ԵԿԴ/0036/01/16 քրեական գործով 2017 թվականի հունիսի 8-ի դատավճիռը և փոփոխել այն։ Ամբաստանյալ Վահան Արթուրի Այվազյանին մեղսագրվող արարքներին տալ ճիշտ քրեաիրավական գնահատական, այն է` վերջինիս մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 114-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 114-րդ հոդվածի 1-ին մասով նրան դատապարտել տուգանքի և, նկատի ունենալով, որ ամբաստանյալն արդեն իսկ 1 տարի 8 ամիս 10 օր գտնվում է կալանքի տակ, կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի 5-րդ մասի դրույթներն ու մեղմացնել նշանակված տուգանքի չափը կամ լրիվ ազատել տուգանքի ձևով պատիժը կրելուց։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 114-րդ հոդվածի 2-րդ մասով Վահան Այվազյանի նկատմամբ որպես պատիժ նշանակել ազատազրկում` ոչ ավել, քան այն ժամանակահատվածը, որի ընթացքում ամբաստանյալը գտնվել է կալանքի տակ և ազատել պատիժը կրելուց, վերացնել նրա նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը։ Եթե վերաքննիչ ղատարանը գտնի, որ ամբաստանյալ Վահան Այվազյանին մեղսագրված արարքները ճիշտ են որակված, ապա խնդրել է վիճարկվող դատական ակտը բեկանել` պատժի մասով, և Վահան Այվազյանի նկատմամբ նշանակել արդարացի, համաչափ մեղմ պատիժներ, այն է` հիշյալ հոդվածների սանկցիաներով նախատեսված նվազագույն չափով և կիրառելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի դրույթները` Վահան Այվազյանի նկատմամբ նշանակված վերջնական պատիժը պայմանականորեն չկիրառել։ 4. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը. Վերաքննիչ դատարանը, ստուգելով գործի փաստական հանգամանքների բացահայտման ու քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, ինչպես նաև գործը քննելիս և լուծելիս քրեադատավարական օրենքի նորմերի պահպանումը, լսելով պաշտպանության կողմի հիմնավորումները վերաքննիչ բողոքի կապակցությամբ, մեղադրողի պատասխանը, քրեական գործով ձեռք բերված յուրաքանչյուր ապացույց վերլուծելով թույլատրելիության, վերաբերելիության, իսկ ապացույցների ողջ համակցությունը` քրեական գործի լուծման համար բավարարության վերաբերյալ ՀՀ քրեադատավավարական օրենսդրության պահանջների տեսանկյունից, ներկայացված վերաքննիչ բողոքի հիմքերի ու հիմնավորումների սահմաններում վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, հանգում է հետևության, որ վերաքննիչ բողոքը պետք է բավարարել մասնակիորեն` Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը փոփոխել` պատժի մասով, հետևյալ պատճառաբանությամբ: Քրեական պատասխանատվության հիմքն ամրագրած ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի համաձայն` քրեական պատասխանատվության միակ հիմքը հանցանք, այսինքն` այնպիսի արարք կատարելն է, որն իր մեջ պարունակում է քրեական օրենքով նախատեսված հանցակազմի բոլոր հատկանիշները: Քրեադատավարական օրենսդրության խնդիրներն ամրագրած ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 2-րդ հոդվածի համաձայն` քրեական դատավարությունն իրականացվում է ապահովելու համար` 1) անձի, հասարակության և պետության պաշտպանությունը հանցագործությունից. 2) անձի և հասարակության պաշտպանությունը պետական իշխանության ինքնիրավ գործողություններից և չարաշահումներից` կապված իրական կամ ենթադրվող հանցավոր արարքի հետ: Քրեական դատավարություն իրականացնող մարմինները պարտավոր են ձեռնարկել բոլոր միջոցառումները, որպեսզի իրենց գործունեության արդյունքում` 1) քրեական օրենսգրքերով չթույլատրված արարք կատարած յուրաքանչյուր ոք բացահայտվի և քրեական օրենքով նախատեսված դեպքերում և սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով պատասխանատվության ենթարկվի. 2) ոչ մի անմեղ անձ հանցանքի կատարման մեջ չկասկածվի, չմեղադրվի և չդատապարտվի. 3) ոչ ոք անօրինական և կամ առանց անհրաժեշտության չենթարկվի դատավարական հարկադրանքի միջոցների, պատժի, իրավունքների և ազատությունների այլ սահմանափակման: Օրինականության սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը, դատարանը, ինչպես նաև քրեական դատավարությանը մասնակցող այլ անձինք պարտավոր են պահպանել Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությունը, սույն օրենսգիրքը և մյուս օրենքները: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն` <<1. Հանցագործության համար կասկածվողը կամ մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով` դատարանի` օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով: (…) 3. Հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա, այն պետք է հաստատվի գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ: (…) >>: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը ապացույցները գնահատում են իրենց ներքին համոզմամբ, նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` քրեական դատավարությունում ոչ մի ապացույց նախապես հաստատված ապացույցի ուժ չունի: Դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը չպետք է կանխակալ մոտեցում ցուցաբերեն ապացույցներին, չպետք է դրանց որոշ մասին մյուսների նկատմամբ առավել կամ նվազ նշանակություն տան` մինչև դրանց հետազոտումը պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` քրեական գործով ապացույցներ են ցանկացած փաստական տվյալներ, որոնց հիման վրա օրենքով որոշված կարգով հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը, դատարանը պարզում են քրեական օրենսգրքով նախատեսված արարքի առկայությունը կամ բացակայությունը, այդ արարքը կասկածյալի կամ մեղադրյալի կողմից կատարելը կամ չկատարելը և մեղադրյալի մեղավորությունը կամ անմեղությունը, ինչպես նաև գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող այլ հանգամանքներ: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածի համաձայն` միայն ապացույցների հիման վրա են հաստատվում` 1) դեպքը և հանգամանքները /կատարման ժամանակը, տեղը, եղանակը և այլն/. 2) կասկածյալի և մեղադրյալի առնչությունը դեպքին. 3) հանցագործության` քրեական օրենքով նախատեսված հատկանիշները. 4) անձի մեղավորությունը քրեական օրենքով չթույլատրված արարքը կատարելու մեջ. 5) քրեական օրենքով նախատեսված պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ խստացնող հանգամանքները. 6) այն հանգամանքները, որոնցով դատավարության մասնակիցը կամ քրեական դատավարությանը մասնակցող այլ անձը հիմնավորում է իր պահանջները, եթե այլ բան նախատեսված չէ օրենքով: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 124-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` ապացուցումը` գործի օրինական, հիմնավորված և արդարացի լուծման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներ բացահայտելու նպատակով ապացույցներ հավաքելը, ստուգելը և գնահատելն է: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 126-րդ հոդվածի համաձայն` գործով հավաքված ապացույցները ենթակա են բազմակողմանի և օբյեկտիվ ստուգման` ձեռք բերված ապացույցի վերլուծության, այն այլ ապացույցների հետ համադրելու, նոր ապացույցներ հավաքելու, ապացույցների ձեռքբերման աղբյուրներն ստուգելու միջոցով: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման` վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` հետաքննության մարմնի աշխատակիցը, քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով օրենքով, ապացույցները գնահատում են ապացույցների համակցության մեջ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` <<Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը` 1) ապացուցված է արդյոք արարքը, որի կատարման մեջ մեղադրվում է ամբաստանյալը. 2) այդ արարքը համապատասխանում է արդյոք քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի նորմերի հատկանիշներին. 3) ապացուցված է արդյոք ամբաստանյալի կողմից այդ արարքը կատարելը. 4) ապացուցված է արդյոք ամբաստանյալի մեղավորությունը տվյալ հանցանքը կատարելու մեջ և, եթե այո, ապա քրեական օրենսգրքի որ հոդվածով, մասով, կետով է նախատեսված այն. (…) 6) ենթակա է արդյոք պատժի ամբաստանյալն իր կատարած հանցանքի համար. 7) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի ամբաստանյալի նկատմամբ. 8) ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը. (…)>>: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 365-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ <<Մեղադրական դատավճիռը չի կարող հիմնված լինել ենթադրությունների վրա և կայացվում է միայն այն դեպքում, երբ հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունն ապացուցված է դատական քննության ընթացքում: Հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունը կարող է համարվել ապացուցված, եթե դատարանը, ղեկավարվելով անմեղության կանխավարկածով, հիմնվելով պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դատական քննության ընթացքում գործի հանգամանքների հետազոտման արդյունքների վրա, դատաքննության ժամանակ հետազոտված հավաստի ապացույցների հիման վրա, ամբաստանյալի մեղավորության մասին չփարատվող բոլոր կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով, սույն օրենսգրքի 360 հոդվածի առաջին մասի 1-4-րդ կետերում նշված հարցերին տալիս է հաստատող պատասխաններ>>: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է. <<Դիտավորությամբ մեկ ուրիշին մարմնական վնասվածք պատճառելը կամ առողջությանն այլ ծանր վնաս պատճառելը (…) պատժվում է ազատազրկմամբ` երեքից յոթ տարի ժամկետով>>։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի համաձայն` <<1. Դիտավորությամբ մեկ ուրիշին մարմնական վնասվածք կամ առողջությանը որևէ այլ վնաս պատճառելը, որը վտանգավոր չէ կյանքի համար և չի առաջացրել սույն օրենսգրքի 112-րդ հոդվածով նախատեսված հետևանքներ, բայց առաջացրել է առողջության տևական քայքայում կամ ընդհանուր աշխատունակության մեկ երրորդից պակաս զգալի կայուն կորուստ՝ պատժվում է կալանքով՝ մեկից երեք ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով>>: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 114-րդ հոդվածի համաձայն` <<1. Մեկ ուրիշի առողջությանը միջին ծանրության վնաս պատճառելը, որը կատարվել է տուժողի կողմից գործադրված բռնության, ծաղրուծանակի, ծանր վիրավորանքի կամ հակաիրավական, հակաբարոյական այլ գործողության (անգործության) հետևանքով հանկարծակի առաջացած հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակում կամ տուժողի կողմից դրսևորված հակաիրավական կամ հակաբարոյական պարբերական վարքագծի կապակցությամբ առաջացած երկարատև հոգեճնշող վիճակում՝ պատժվում է տուգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի հիսնապատիկից հարյուրհիսնապատիկի չափով, կամ կալանքով՝ առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով: 2. Մեկ ուրիշի առողջությանը ծանր վնաս պատճառելը, որը կատարվել է սույն հոդվածի առաջին մասում նշված հանգամանքներում՝ պատժվում է կալանքով՝ երկուսից երեք ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով>>: ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Մ.Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի գործով որոշման մեջ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ <<(...) [Ք]րեադատավարական օրենքով ապացույցներին և ապացուցման գործընթացին ներկայացվող պահանջները հետևյալն են. ա) ապացույցները պետք է պարունակեն ոչ թե գնահատողական դատողություններ, կարծիքներ, այլ կոնկրետ փաստական տվյալներ որոշակի գործողությունների, իրադարձությունների վերաբերյալ, բ) այդ փաստական տվյալները պետք է ձեռք բերվեն օրենքով նշված աղբյուրներից և վերաբերեն կոնկրետ տվյալ գործին և ապացուցման առարկային, գ) ապացույցները պետք է ձեռք բերվեն, ամրագրվեն և օգտագործվեն քրեադատավարական օրենքով սահմանված կարգով: Նշված պահանջների պահպանման հետ է անմիջականորեն կապված ապացույցների թույլատրելիության և վերաբերելիության հարցի լուծումը, որն իր հերթին կազմում է ապացույցների գնահատման բաղկացուցիչ մասը: (...) Ապացույցների գնահատումը` որպես ապացուցման գործընթացի տարր, իրենից ներկայացնում է մտավոր, տրամաբանական գործունեություն, որի արդյունքում եզրահանգում է արվում ապացույցներից յուրաքանչյուրի թույլատրելիության, վերաբերելիության, հավաստիության և ապացուցման առարկայի մեջ մտնող հանգամանքների բացահայտման համար ապացույցների համակցության բավարարության մասին>> (տե՛ս Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 որոշման 13-14-րդ կետերը): ՀՀ վճռաբեկ դատարանն Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. <<(...) Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ <<ապացույցների բավարարությունը>> որոշելու չափանիշներն են. 1) անմեղության կանխավարկածը, 2) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքը, 3) դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունը և պատճառաբանվածությունը: (...) Գործի լուծման համար բավարար ապացույցներ ասելով` պետք է հասկանալ թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների համակցություն, որը, հաղթահարելով անմեղության կանխավարկածը, անաչառ դիտորդի մոտ կձևավորի հիմնավոր կասկածից վեր համոզվածություն անձի մեղավորության վերաբերյալ, ինչպես նաև կհաստատի գործով ապացուցման առարկան կազմող մյուս հանգամանքները և հնարավորություն կտա կայացնել հիմնավորված և պատճառաբանված որոշում: (...) Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի <<հիմնավոր կասկածից վեր>> ապացուցողական չափանիշը: Ընդ որում, <<հիմնավոր կասկածից վեր>> ապացուցողական չափանիշ ասելով, պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը: Վերոգրյալը չի նշանակում, որ հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորությունն ընդհանրապես չի կարող առաջացնել որևէ կասկած, սակայն այդպիսի կասկածի հավանականության դեպքում դրա աստիճանը պետք է լինի աննշան (խիստ ցածր): Այլ խոսքով՝ մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած: (...)>>: Քրեական պատասխանատվության հիմքի, անձնական պատասխանատվության, ըստ մեղքի պատասխանատվության, քրեական դատավարության օրենսդրության խնդիրների, օրինականության, անմեղության կանխավարկածի, ապացույցների, դրանց ստուգման, իրավական գնահատության, ապացուցման ենթակա հանգամանքների վերաբերյալ ՀՀ քրեական և քրեադատավարական օրենսդրության վերոհիշյալ հիմնարար իրավադրույթների պահանջների համատեքստում քննության առնելով սույն քրեական գործով Առաջին ատյանի դատարանի կողմից գործի փաստական հանգամանքների բացահայտման և բացահայտված փաստական հանգամանքների նկատմամբ քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, գործը քննելիս և լուծելիս քրեադատավարական օրենքի խախտումների հարցը, վերաքննիչ դատարանը փաստում է հետևյալը. Առաջին ատյանի դատարանում ամբաստանյալ Վահան Այվազյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 113-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չի ճանաչել և հրաժարվել է ցուցմունք տալուց: Առաջին ատյանի դատարանը, վերլուծելով և գնահատելով դատաքննության ընթացում հետազոտված ապացույցներն իրենց վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, ներքին համոզմամբ ապացուցված է համարել, որ ամբաստանյալ Վահան Այվազյանը կատարել է արարքներ, որոնք համապատասխանում են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի և 113-րդ հոդվածի 1-ին մասերի հատկանիշներին` դատավճռում արձանագրելով հետևյալը. <<(…) Քրեական գործի դատական քննությամբ հաստատվեց, որ ինչպես մեղադրանքի, այնպես էլ պաշտպանության կողմերը կասկածի տակ չեն դնում ամբաստանյալ Վահան Այվազյանի կողմից տուժողներ Սուրեն Մանուկյանին և Էդգար Սարգսյանին վերը շարադրված պայմաններում, նկարագրված փաստական հանգամանքներով` մի դեպքում ծանր, իսկ մյուս դեպքում` միջին ծանրության մարմնական վնասվածքներ պատճառելու փաստը, սակայն մեկ տարբերությամբ, որ պաշտպանության կողմը հաստատապես համոզված է, որ ամբաստանյալը հիշյալ գործողությունները կատարելիս գտնվել է ֆիզիոլոգիական աֆեկտի՝ հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակում, հետևաբար, նրա կատարած արարքը պետք է որակվի և նա պետք է քրեական պատասխանատվության և պատժի ենթարկվի ոչ թե ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ և 113-րդ հոդվածների 1-ին, այլ նույն օրենսգրքի 114-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերով։ Նշված իրավական խնդրին լուծում տալու և ամբաստանյալի նկատմամբ քրեաիրավական ներգործության օբյեկտիվ միջոցներ կիրառելու անհրաժեշտությունից ելնելով, դատարանը գտնում է, որ պետք է պատասխան տրվի երկու հարցի՝ ա) արդյոք տուժողների կողմից դրսևորած վարքագիծը եղել է այն բնույթի, որն ուղեկցվելով այնպիսի բռնությամբ, ծաղրուծանակով, ծանր վիրավորանքով, հակաիրավական կամ հակաբարոյական այլ գործողությամբ՝ բ) ամբաստանյալի մոտ հանկարծակիորեն առաջացրել է հոգեկան խիստ հուզմունք (ֆիզիոլոգիական աֆեկտ)։ Նշված հարցերին փաստարկված պատասխաններ տալու համար առաջին հերթին պետք է անդրադարձ կատարել գործով անցնող անձանց՝ ամբաստանյալի, տուժողների և վկաների կողմից տրված ցուցմունքների արժանահավատության հանգամանքին, որոնց հիման վրա էլ գործով նշանակվել և կատարվել են դատահոգեբանական երկու փորձաքննությունները և դրանցով տրվել են երկու իրարամերժ եզրակացություններ։ Այսպես. Թեև գործով անցնող տուժող Սուրեն Մանուկյանի նախաքննական ցուցմունքները դատարանում չեն հրապարակվել՝ օրենսդրական այդպիսի հիմքի և անհրաժեշտության բացակայության պատճառով, սակայն ինչպես վերջինս, այնպես էլ մյուս տուժող Էդգար Սարգսյանն իրենց նախաքննական և դատաքննական ցուցմունքներով մշտապես հայտնել են այնպիսի տեղեկություններ, որոնք համադրելով գործով առկա մյուս ապացույցների՝ մասնավորապես` Արթուր Այվազյանի վերաբերյալ տրված դատաբժշկական փորձաքննության եզրակացության հետ, որը, ինչ խոսք, անկողմնակալ մարմնից ստացված ապացույց է և ինչպես դատավարության կողմերի, այնպես էլ դատարանի կողմից երբևէ կասկածի տակ չի դրվել, առավել արժանահավատ են դարձնում տուժողների կողմից հայտնած այն տեղեկությունները, որ միջադեպի սկզբից մինչև վերջ իրենք Արթուր Այվազյանին հարվածել կամ հրել են ընդամենը մեկ անգամ, որի հետևանքով էլ նա վայր է ընկել և ստացել է <<կրծքավանդակի ձախ կեսի արյունազեղման և նույն շրջանի փափուկ հյուսվածքների սալջարդի ձևով>>։ Մինչդեռ, ինչպես Արթուր Այվազյանը, այնպես էլ նրա կինը՝ Ռուզաննա Աթոյանը և որդին՝ Վահան Այվազյանը միաբերան պնդել են, որ տուժողներն Արթուր Այվազյանին հասցրել են բազմաթիվ հարվածներ, մարմնի տարբեր մասերին՝ այդ թվում նաև գետնին ընկած վիճակում։ Բնականաբար, ինչպես Արթուր Այվազյանը, այնպես էլ Ռուզաննա Աթոյանը, Վահան Այվազյանը և տուժողները՝ Սուրեն Մանուկյանն ու Էդգար Սարգսյանը, հանդիսանում են գործով անցնող այնպիսի անձինք, որոնք ունեցել են որոշակի շահագրգռվածություն` կապված գործի ելքի հետ։ Սակայն, հարկ է նկատի ուենալ, որ եթե Արթուր Այվազյանի, Ռուզաննա Աթոյանի և առավել ևս Վահան Այվազյանի շահագրգռվածությունը պահպանվել է մինչև դատարանի կողմից խորհրդակցական սենյակ հեռանալն ու դատական ակտ կայացնելը, քանի որ դեպքն իրենց կողմից նկարագրված փաստական հանգամանքների լույսի ներքո ներկայացնելը վերջիններիս կողմից հետապնդում է ամբաստանյալին առավել մեղմ քրեական պատասխանատվության և պատժի ենթարկելու կամ առհասարակ պատժից ազատելու նպատակ /ինչը հնչեց նաև պաշտպանական ճառում/, ապա նույն տուժողների՝ Սուրեն Մանուկյանի ու Էդգար Սարգսյանի այս պահին ունեցած շահագրգռվածությունը կասկածի տակ դնելու տրամաբանությունը պաշտպանական կողմն այդպես էլ չկարողացավ հիմնավորել դատարանում ներկայացված փաստարկներով, քանի որ չմատնանշեց, թե տուժողների կողմից գործի հանգամանքների վերաբերյալ նույն տեղեկությունները ներկայացնելու դեպքում վերջիններս ինչ շահեկան վիճակում կարող են հայտնվել կամ ընդհակառակը՝ նախկինում ներկայացված տեղեկություններին հակասող կամ տարբերվող /պաշտպանության կողմի կարծիքով` իրականությանը չհամապատասխանող/ տեղեկություններ տրամադրելու և այլ ցուցմունքներ տալու դեպքում վերջիններս ինչ պատասխանատվության առաջ կարող էին կանգնել այն դեպքում, երբ գործով առկա է վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից 18.02.2016թ-ին կայացված և ներկայումս չվերացված որոշում՝ քրեական հետապնդում չիրականացնելու մասին։ Ասվածից հետևում է, որ տուժողների կողմից տրված՝ Ս.Մանուկյանի դեպքում դատաքննական, իսկ Է.Սարգսյանի դեպքում՝ նախաքննական ցուցմունքները կասկածի տակ դնելը դատարանը համարում է չփաստարկված, առավել ևս այն դեպքում, որ ինչպես նշվեց վերևում, դրանք հաստատվում և համակցվում են թիվ 2116 և ի լրումն դրա տրված թիվ 3361/Լ փորձագիտական եզրակացություններով՝ կապված Արթուր Այվազյանի կողմից ստացված մարմնական վնասվածքների տեղակայության, բնույթի և քանակի հետ։ Ավելին, եթե մի պահ ընդունենք, որ Արթուր Այվազյանը միջադեպի ժամանակ ստացել է այնպիսի մարմնական վնասվածքներ և գտնվել այնպիսի վիճակում, որ ոչ միայն եղել է կյանքը կորցնելու վտանգ, այլ նաև նրա վիճակն առաջ է բերել որդու՝ Վահան Այվազյանի, հոգեկան անհամաչափ լարվածությունը, ապա դատարանը առնվազն տարօրինակ է դիտում վերջիններիս տրամաբանությունը` նշված պայմաններում շտապ բուժօգնությանը կամ որևէ այլ առողջապահական հիմնարկ չդիմելու առումով։ Նույն համատեքստում, դատարանն անարժանահավատ է համարում նաև ամբաստանյալի կողմից տրված ցուցմունքները, քանի որ վերջինս նախաքննության սկզբում հայտարարել է, որ դեպքի հանգամանքերի մասին ոչինչ չի հիշում, մինչդեռ հետագայում, տվել է դեպքի վերաբերյալ մանրամասն և դատարանի համոզմամբ հարմարեցված ցուցմունքներ, բնականաբար, իրեն ձեռնտու լույսի ներքո՝ նկարագրելով իբրև թե աֆեկտածին իրավիճակներ։ Նշվածի մասին է վկայում նաև վերջին փորձագիտական եզրակացությամբ փորձագետների կողմից արտահայտված այն միտքը, որ՝ <<…Այզենկի անձնային հարցարան - EPQ արդյունքները համարվում են անվավեր, քանզի Վ.Այվազյանի անկեղծության սանդղակը ցածր է նորմայից, որը նշանակում է, որ նա հակված է տալ ոչ թե իրական, այս սոցիալապես ցանկալի պատասխաններ։ … Ըստ անձի ուսումնասիրման ատանդարտացված բազմագործոն մեթոդիկա /MMPI կարճ տարբերակ/ արդյունքների, փորձաքննվողի մոտ նկատվում է հակում ներկայանալ դրական, բարենպաստ կողմերով, ցուցադրելով սցիալական նորմերին խիստ հավատարմություն>>։ Տվյալ փաստը, ըստ հոգեբանության մեջ ընդունված գիտական մեկնաբանությունների՝ նշանակում է, որ անձը, ըստ շահենականության, փորձում է ներկայանալ ավելի դրական, սոցիալապես ավելի ընդունելի կերպարով և ընդունելի վարքաձևերով, փորձում է իր համար շահեկան տեղեկություններ հաղորդել։ Սոցիալապես ընդունելի պատասխան նշանակում է, որ երբ անձը ցանկանում է ինչ-որ կերպարով ներկայանալ հանրությանը և գիտի, թե սոցիումը ինչպիսի կերպարով ավելի լավ կընդունի, ուստի փորձում է ներկայանալ հենց այդ կերպարի շրջանակներում։ Այսինքն, ներկայացնում է տեղեկություններ, որոնցով կարող է լինել սոցիալապես ավելի ընդունելի, ավելի բարձր արժեհամակարգով, սակայն այն անհավաստի է։ Ասվածը ևս վկայում է ամբաստանյալի հայտնած տեղեկությունների անարժանահավատ և մտացածին լինելու մասին։ Հետևաբար, դատարանն առավել արժանահավատ է դիտում տուժողների կողմից տրված ցուցմունքները՝ կապված հիշյալ օրը Երևանի Արշակունյաց պողոտայի 6-րդ շենքի բակում տեղի ունեցած միջադեպը սկսելու, այն հրահրող անձի, ինչպես նաև` իրադարձությունների զարգացման այն հանգամանքների մասին, որոնք արդեն իսկ նշվել են վերևում։ Այլ խոսքով, դատարանը ցանկանում է արձանագրել, որ դեպքերի այնպիսի զարգացում, որը կարող էր հիմք հանդիսանալ հաստատված համարելու, որ տուժողների դրսևորած վարքագիծն առավել քան բավարար է եղել, որպեսզի դրանք դիտարկվեն որպես նրանց կողմից դրսևորած այնպիսի բռնություն, ծաղրուծանակ, ծանր վիրավորանք, հակաիրավական կամ հակաբարոյական այլ գործողություն, որն ամբաստանյալի մոտ կարող էր առաջ բերել հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակ՝ չի եղել։ Ավելին, հանցավորի արարքը որպես հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակում կատարված մարմնական վնասվածք որակելու համար անհրաժեշտ է նաև, որ հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակը պատճառահետևանքային կապի մեջ գտնվի արտաքին այն գործոնների /գրգռիչների/ հետ, որոնք որպես հակաիրավական կամ հակաբարոյական բնույթ կրող առիթներ թվարկված են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 114-րդ հոդվածի դիսպոզիցիայում։ (…) Դատահոգեբանական կրկնակի փորձաքննության արդյունքում, փորձագետներն արձանագրել են, որ <<…փորձաքննվողի մոտ առկա են հետևյալ անհատական հոգեբանական առանձնահատկություններ, որոնք հետազոտվող իրադրությունում կարող էին էականորեն ազդել ամբաստանյալի Վ.Այվազյանի վարքի վրա՝ հուզական լարվածության դեպքում հակվածություն դեզադապտիվ վարքի, պաշտպանական բնույթի ագրեսիվություն - հակված է կոնֆլիկտի շրջապատող մարդկանց հետ աշխատանքային և ընտանեկան հարցերում, զգայունակ է իրեն ուղղված նկատողություններին, բնորոշ է նաև մտքերի, հիշողությունների, ցանկությունների, վախերի պարբերաբար կրկնություններ, որոնք առաջանում են կամքից անկախ…>>։ Վերը շարադրվածի պայմաններում, ստորև դատարանը ցանկանում է անդրադառնալ միջադեպի հետևանքով Վահան Այվազյանի մոտ իբրև թե առաջացած հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակի առկայության հարցին։ Ինչպես նշվեց վերևում, քրեական գործի նախաքննության ընթացքում քննիչի որոշմամբ նշանակվել է դատահոգեբանական փորձաքննություն, որի եզրակացության համաձայն՝ <<ա, բ/ իրեն մեղսագրվող հանցավոր արարքը կատարելու պահին Վ.Այվազյանը ֆիզիոլոգիական աֆեկտի /հոգեկան խիստ հուզմունքի/ վիճակում չի գտնվել, գտնվել է լարված հոգեվիճակում, որը որոշակիորեն ազդել է նրա գիտակցության և վարքի վրա` նվազեցնելով իր գործողությունների հետագա վտանգավորությունը գնահատելու ունակությունը։ գ/ Վ.Այվազյանին բնորոշ այնպիսի անհատական հոգեբանական առանձնահատկությունները, ինչպիսիք են բարձր զգայունությունը, տպավորվողականությունը, անձնային տագնապայնության բարձր մակարդակը, խոցելիությունը, հուզական անկայունությունը, վարքի պլանավորման ցածր մակարդակը հետազոտվող իրավիճակում ազդել են նրա վարքի վրա>>։ Մինչդեռ, դատարանի կողմից նշանակված կրկնակի հանձնաժողովային դատահոգեբանական փորձաքննության եզրակացության համաձայն՝ <<Հաշվի առնելով նախաքննությամբ ձեռք բերված տվյալները և ելնելով փորձաքննությամբ ստացված արդյունքներից՝ հանգում ենք հետևյալ հետևությունների. 1. Վահան Այվազյանի մոտ նյարդային համակարգի հոգեկան շեղումներ լինում են, թե ոչ։ Այս հարցի փորձագետը չի կարող պատասխանել, քանի որ նյարդային համակարգի հոգեկան շեղումներ և դրանց գնահատականը հոգեբան-փորձագետի իրավասությունից դուրս է։ 2. Վահան Այվազյանն ինչ վարքագիծ ունի սովորական և արտակարգ պայմաններում։ Այսպիսով, փորձաքննվող Վահան Արթուրի Այվազյանի անհատական առանձնահատկություններն են՝ կարգապահ անձնավորություն է, ունի հանդարտ բնավորություն, խուսափում է կոնֆլիկտային իրավիճակներից, ընկերասեր է, դրսևորում է հույզերի և զգացմունքների անմիջականություն, շփվողականություն, համառություն, գործնականություն, սեփական հայացքների և դիրքորոշումների պաշտպանման անհրաժեշտություն, պաշտպանական բնույթի ագրեսիվություն։ Դատողության սթափություն, ռացիոնալիզմ, խնդիրների լուծման համակարգային մոտեցում։ Ինչ վերաբերում է հարցի երկրորդ մասին, ապա այդ հարցի պատասխանը տրվել է 3 հարցի պատասխանում։ 3. Ինչպիսին է փորձաքննվողի հոգեկան գործունեության անհատական դրսևորման առանձնահատկությունները, որը կարող է էական նշանակություն ունենալ իրավական բնույթի եզրակացությունների համար։ Համաձայն հոգեբանական հետազոտության արդյունքների վերլուծությանը՝ փորձաքննվողի մոտ առկա են հետևյալ անհատական հոգեբանական առանձնահատկություններ, որոնք հետազոտվող իրադրությունում կարող էին էականորեն ազդել ամբաստանյալ Վ.Այվազյանի վարքի վրա՝ հուզական լարվածության դեպքում հակվածություն դեզադապտիվ վարքի, պաշտպանական բնույթի ագրեսիվություն - հակված է կոնֆլիկտի շրջապատող մարդկանց հետ աշխատանքային և ընտանեկան հարցերում, զգայունակ է իրեն ուղղված նկատողություններին, բնորոշ է նաև մտքերի, հիշողությունների, ցանկությունների, վախերի պարբերաբար կրկնություններ, որոնք առաջանում են կամքից անկախ։ 4. Փորձաքննվողի մոտ կան արդյոք բարձր ներշնչվողականության նշաններ, կան արդյոք անհատական հոգեբանական այնպիսի առանձնահատկություններ, որոնք հետազոտվող իրադրությունում կարող էին էականորեն ազդել ամբաստանյալի վարքի վրա։ Ներշնչվողականության հատուկ ախտորոշիչ մեթոդների օգտագործման արդյունքները ցույց են տվել, որ Վահան Այվազյանի մոտ ներշնչվողականության աստիճանը բարձր չէ։ Այսպիսով, 4 հարցի առաջին մասով կարող են պատասխանել, որ Վահան Այվազյանի մոտ ներշնչվողականության աստիճանը բարձր չէ։ 4 հարցի երկրորդ մասով պատասխանել, որ համաձայն հոգեբանական հետազոտության արդյունքների վերլուծությանը՝ փորձաքննվողի մոտ առկա են հետևյալ անհատական հոգեբանական առանձնահատկություններ, որոնք հետազոտվող իրադրությունում կարող էին էականորեն ազդել ամբաստանյալ Վ.Այվազյանի վարքի վրա՝ հուզական լարկածության դեպքում հակվածություն դեզադապտիվ վարքի, պաշտպանական բնույթի ագրեսիվություն - հակված է կոնֆլիկտի շրջապատող մարդկանց հետ աշխատանքային և ընտանեկան հարցերում, զգայունակ է իրեն ուղղված նկատողություններին, բնորոշ է նաև մտքերի, հիշողությունների, ցանկությունների, վախերի պարբերաբար կրկնություններ, որոնք առաջանում են կամքից անկախ։ 5. Փորձաքննվողի մոտ կան արդյոք ընգծված երևակայության հատկանիշներ։ Համաձայն հետազոտության տվյալների՝ Վ.Այվազյանը չունի ընգծված երևակայամոլության հատկանիշներ։ 6. Հաշվի առնելով Վահան Այվազյանի հոգեկան վիճակը և նրան մեղսագրվող արարքի պահին եղած դրությունը, հնարավոր էր արդյոք, որ փորձաքննվողը ենթադրյալ հանցագործությունը կատարած լինի տուժողի կամ տուժողների գործադրված բռնության կամ ենթադրյալ բռնության, վիրավորանքի կամ այլ հակաիրավական կամ հակաբարոյական գործողությունների կապակցությամբ առաջ եկած հոգեճնշող իրավիճակի հետևանքով հանկարծակի առաջացած հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակում։ 6-րդ հարցի վերաբերյալ հարկ ենք համարում նշել, որ հակաբարոյական արարքը պահանջում է իրավական գնահատական։ Իսկ ինչ վերաբերվում է հարցի բովանդակային մյուս մասին, ապա դրա պատասխանը հանգամանորեն տրված է 7-րդ հարցի մեկնաբանության մեջ։ 7. Վահան Այվազյանն իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու պահին գտնվել է արդյոք աֆեկտի կամ այլ հուզական վիճակում, որն ազդել է նրա վարքի վրա։ Վահան Այվազյանն իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելու պահին գտնվել է ֆիզիոլոգիական աֆեկտի վիճակում։ 8. Սույն գործով նախկինում իրականացված դատահոգեբանական փորձաքննության մեթոդները /եզրակացություն թիվ 15-3456/ գիտականորեն հիմնավորված են, թե ոչ։ Աղյուսակ 2-ը թույլ է տալիս եզրակացնել, որ սույն գործով նախկինում իրականացված դատահոգեբանական փորձաքննության ժամանակ եզրակացություն թիվ 15-3456, հատոր 3, գ.թ. 105-130 օգտագործված մեթոդները լիովին համապատասխանում են դրված խնդրի լուծմանը և գիտականորեն հիմնավորված են>>։ Հիմք ընդունելով այն հանգամանքը, որ դատարանը, վերջին փորձաքննությունը նշանակելիս, ըստ էության, կասկածի տակ է դրել անցկացված առաջին փորձաքննությունն ու դրանով տրված եզրակացությունը, որի վերաբերյալ հիմնավորումներն արդեն իսկ ամրագրված են դատարանի կողմից կայացված որոշմամբ, ուստի դատարանը չի անդրադառնում դրան։ Այդուհանդերձ, դատարանը ցանկանում է անդրադառնալ կրկնակի հանձնաժողովային դատահոգեբանական փորձաքննության եզրակացությանը, դրանում հիմք ընդունված հանգամանքներին և արված հետևություններին։ Նշված առումով, դատարանը ցանկանում է ընդգծել, որ ի տարբերություն օրինակ դատաբժշկական կամ դատահոգեբուժական փորձաքննությունների և դրանցով տրված եզրակացությունների, որոնց առկայությամբ միայն դատարանը կարող է հանգել որոշակի եզրահանգումների /ՀՀ քրեական դատավարության օրեսնգրքի 108-րդ հոդված/ նմանատիպ՝ դատահեգաբանական փորձաքննությունների եզրակացությունները, իրավակիրառ պրակտիկայում, այդ թվում նաև դատարանի համար ունեն առավելապես խորհրդատվական բնույթ և դրանք չեն կարող դիտարկվել որպես պարտադիր իրավական նշանակություն ունեցող փաստեր կամ ապացույցի տեսակներ։ Հետևաբար, դատարանը նշված եզրակացությունը պետք է դիտարկի գործով ձեռք բերված մյուս ապացույցների համատեքստում՝ հիմնվելով անձի՝ ֆիզիոլոգիական աֆեկտի վիճակում գտնվելու իրական կամ ենթադրյալ փաստերի գնահատման վրա՝ կապված նրա կողմից դեպքին նախորդող, դեպքի և դրան հաջորդող պահերին դրսևորած վարքագծի հետ։ Ավելին, գործի քննությամբ, մասնավորապես, նշանակված երկու դատահոգեբանական փորձաքննությունների եզրակացությամբ հաստատվեց, որ ընտրված և կիրառված մեթոդիկան եղել է ճիշտ։ Այդուամենայնիվ, փորձագետները հանգել են տարբեր հետևությունների՝ մի դեպքում ամբաստանյալի արարքը չդիտելով հոգեկան խիստ հուզմունքի տիրույթում կատարված, մյուս դեքպում՝ հակառակը։ Ստացվում է, որ բացի ընդունված մեթոդիկաների միանման կիրառմանը, ի վերջո, անձի մոտ հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակի առկայության գնահատումը կրում է խիստ սուբյեկտիվ բնույթ և այն չի որոշվում հստակ չափանիշներով, ինչպես օրինակ փորձաքննության մեթոդիկան ընտրելու պարագայում։ Հետևաբար, դատարանը գտնում է, որ որպես վարույթն իրականացնող մարմին, իրավասու է գործի փաստերի, հանգամանքների և դրանց վերաբերյալ ձեռք բերված ապացույցների համադրմամբ ու գնահատմամբ ինքնուրույն որոշել այդպիսի իրավիճակի՝ ֆիզիոլոգիական աֆեկտի, առկայության կամ բացակայության հարցը։ Այլ խոսքով, հանկարծակի հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակը ոչ թե հոգեկան հիվանդության արդյունք է, այլ որոշակի հանգամանքների հետևանքով առաջացող հոգեպես առողջ մարդու հատուկ հոգեվիճակ։ Դա նշանակում է, որ այդպիսի վիճակում տեղի ունեցած մարմնական վնասվածքներ հասնելու վերաբերյալ գործերով պետք է նշանակել դատահոգեբանական և ոչ թե դատահոգեբուժական փորձաքննություն։ Հետազոտության առարկան առաջին դեպքում հոգեպես առողջ մարդու հոգեբանությունն է, երկրորդ դեպքում՝ հոգեկան հիվանդությունը։ Պետք է, սակայն, նկատի ունենալ, որ փորձագետ հոգեբանի գիտական հնարավորությունները սահմանափակ են։ Հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակ եղել է, թե՝ ոչ, հոգեբանն, իհարկե, կարող է սկզբունքորեն միշտ ճիշտ պատասխանել, մանավանդ որ ապրած ամեն մի խիստ հուզմունքի վիճակ բավականաչափ երկար ժամանակ հետք է թողնում, օրգանիզմում տեղի են ունենում մի շարք ֆունկցիոնալ տեղաշարժեր, որոնց մեծ մասը դուրս է գալիս գիտակցության հսկողությունից։ Դա արտահայտվում է բիոքիմիական, ֆիզիոլոգիական և հոգեբանական կարգի փոփոխություններով։ Բայց այս ամենով հանդերձ՝ փորձագետ հոգեբանը չի կարող որոշել, թե հոգեկան խիստ հուզմունքը եղել է հանկարծակի, թե ոչ։ Հետևաբար, հոգեկան խիստ հուզմունքի ծագման հանկարծակիության հարցը յուրաքանչյուր կոնկրետ դեպքում որոշվում է վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից՝ գործի բոլոր հանգամանքների համակցությունից ելնելով։ Ընդհանրապես անձի մոտ առաջացող հոգեկան խիստ հուզմունքը /ֆիզիոլոգիական աֆեկտը/ ունի իր դրսևորման ձևերը, ընթացքը, տևողությունն ու ավարտը։ Անձի կողմից կատարված հանորերն վտանգավոր արարքը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 114-րդ հոդվածով որակելու համար բավարար չէ, որպեսզի միայն հղում կատարվի տուժողների կողմից դրսևորած հակաօրինական կամ հակաբարոյական վարքագծի վրա, այլ անհրաժեշտ է պարզել, թե դրա արդյունքում կամ դրա հետ կապված հանցավորն, իրականում, աֆեկտի վիճակում գտնվել է, թե ոչ։ Դատարաններն ինքնուրույն կարող են գնահատել և պարզել, թե անձը հանցանքը կատարելու պահին գտնվել է արդյոք ֆիզիոլոգիական աֆեկտի վիճակում, թե, ոչ, ինչպես նաև գնահատել, հանցավորի հոգեվիճակը հանցանքը կատարելու ժամանակ։ Բարդ իրավիճակներում դատարանը կարող է նշանակել համապատասխան փորձաքննությունը, սակայն գնահատելով փորձաքննության եզրակացությունը, դատարանը կարող է նաև չհամաձայնվել դրա հետ։ Քննարկող արարքի մեղմացնող որակյալ հատկանիշը կարող է առկա լինել միայն այն դեպքում, երբ հանցավորի մոտ հոգեկան խիստ հուզմունքն առաջացել է հանկարծակի, իսկ դրան անմիջապես հաջորդել է հակաիրավական արարքը։ Եթե արարքի պատճառ հանդիսացող, տուժողների կողմից դրսևորած վարքագծի և նրանց պատճառված վնասի միջև անցել է որոշակի ժամանակահատված, որի ընթացքում հանցավորը ժամանակ է ունենում մտածելու և քայլեր ձեռնարկելու քրեորեն պատժելի արարքն իրականացնելու համար, ապա տվյալ դեպքում արարքը չի կարող որակվել հիշյալ հանցակազմով։ Ֆիզիոլոգիական աֆեկտ ասելով հասկացվում է արտաքին միջավայրի ազդեցության տակ ուժեղ ցնցումից առաջացած և բուռն կերպով ընթացող կարճատև հույզը։ Ֆիզիոլոգիական աֆեկտի դեպքում անձի մոտ ոչ թե վերանում, այլ զգալիորեն թուլանում է սեփական վարքագծի նկատմամբ ինքնահսկողությունը և ներքին արգելակման կարողությունը։ Այդպիսի հոգեկան լարված վիճակը մարդուն հանում է ներքին հավասարակշռությունից և զգալիորեն թուլացնում է իր գործողությունները ղեկավարելու նրա հնարավորությունը, կոնկրետ իրավիճակում ճիշտ կողմնորոշվելու ունակությունը, կոնֆլիկտային իրավիճակի լուծման լավագույն տարբերակի ընտրությունը։ Կախված անձի անհատական հոգեբանական առանձնահատկություններից, մարդու մոտ առաջացած բուռն, համեմատաբար կարճատև հուզական վիճակը՝ ցասումը, սարսափը, հուսահատությունը, վախը, ատելությունը և այլն, դրսևորվում է հիմնականում ծայրահեղ գրգռվածությամբ՝ բղավոցներով, անկանոն շարժումներով, անկապ խոսքերով և այլն։ Սակայն, նույն սարսափի, հուսահատության, վախի, ատելության որոշ դեպքերում աֆեկտը կարող է դրսևորվել նաև միանգամայն հակառակ կերպ՝ անձը գունատվում է, <<քարանում>>, կորցնում խոսելու կարողությունը, շարժվելու ունակությունը։ Հոգեկան խիստ հուզմունքի ծագման հանկարծակիությունը կայանում է նրա անմիջապես, անհապաղ, անսպասելի ծագման մեջ՝ որպես տուժողի հակաիրավական կամ հակաբարոյական վարքագծի պատասխան արձագանք, գործնականում ակնթարթային պատասխան։ Հոգեկան խիստ հուզմունքի ծագման հանկարծակիությունը հանցավորի և շրջապատի համար լինում է անսպասելի, չնախատեսված և չնախապատրաստված։ Արարքն աֆեկտի վիճակում մարմնական վնասվածք հասցնելու մեղադրանքով որակելու համար անհրաժեշտ է, որ տուժողի հակաիրավական կամ հակաբարոյական գործողությունները, դրանց արդյունքում աֆեկտի ծագումը, այդ վիճակում տուժողին մարմնական վնասվածք հասցնելու դիտավորության ծագումը և այն անհապաղ իրագործելը հաջորդեն միմյանց որպես հոգեբանական մեկ ամբողջական պրոցեսի հաջորդական գործողությունների համակցություն։ Այն դեպքերում, երբ մարմնական վնասվածք հասցնելու դիտավորությունը ծագել է հանկարծակի, սակայն իրականացվել է ոչ անմիջապես, այլ որոշ ժամանակ անց, որի ընթացքում անձն ունեցել է մտածելու, խորհելու, մարմնական վնասվածք հասցնելու կատարմանը նախապատրաստվելու իրական հնարավորություն, արարքը չի կարող որակվել որպես հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակում պատճառված մարմնական վնասվածք։ Նման դեպքերում, մարմնական վնասվածք հասցնելը կատարվում է ոչ թե բուն հոգեկան խիստ հուզմունքի ժամանակ, այլ դրան հաջորդող սովորական հուզմունքի վիճակում։ Ինչպես նշվեց սույն դատավճռի նկարագրական մասում, այն բանից հետո, երբ Վահան Այվազյանը, տանից լսելով իրենց շենքի բակում առաջացած բարձր խոսակցության ձայները և հասկանալով, որ դրանք իր ծնողներն են, իջել է բակ ու խառնվել իրարանցմանը, վերջինս տեսել է, որ իր հորը հարվածում են, ավելին, նրան գետնին գցելով` շարունակում են հարվածներ հասցնել /ըստ ամբաստանյալի ցուցմունքի/։ Միջադեպը, փաստորեն տևել է որոշակի ժամանակահատված, որից հետո այն փոքր-ինչ հանդարտվել է, իսկ տուժող Մանուկյանը, ըստ ամբաստանյալի և նրա ծնողների ցուցմունքի, ամբաստանյալին հորդորել է ծնողներին տանել տուն ու նորից իջնել բակ, խնդիրը պարզաբանելու համար։ Նույն տուժողի ցուցմունքի համաձայն՝ <<… Դրանից հետո Վ.Այվազյանն իրենց ասել է՝ <<սպասեք, բարձրանում եմ վերև ու իջնեմ>>, ապա, նրա հայրը նստել է ավտոմեքենան, իսկ Վահան Այվազյանն օգնել է նրան կատարել հետադարձ, կայանել ավտոմեքենան և նրանք գնացել են իրենց մուտքի մոտ ու բարձրացել տուն։ Այն պահին, երբ շենքի ցայտաղբյուրի մոտ լվանում էր արմունկը, քանի որ միջադեպի հետևանքով վնասել էր այն, նկատել է, որ մուտքից դուրս է եկել Վահանը։ Վերջինս առաջարկել է իրենց զրուցելու նպատակով գնալ շենքի դիմաց գտնվող ավտոտնակների մոտ, ուստի ինքն ու ընկերն առաջացել են դեպի ավտոտնակները>>։ Նշված փաստերն անհերքելիորեն վկայում են այն մասին, որ տեղի ունեցած ծեծկռտուքից հետո, մինչև ամբաստանյալի ներքև իջնելն անցել է որոշակի՝ բավար ժամանակահատված, ինչն ինքնին կասկածի տակ է դնում ամբաստանյալի մոտ հոգեկան խիստ հուզմունքի առաջացման ու դրա արդյունքում կատարած արարքի հնարավորությունը, առավել ևս այն դեպքում, երբ ամբաստանյալը հստակ հորդորել է տուժողներին սպասել, որպեսզի բարձրանա վերև և իջնի։ Ավելին, մինչ վերև բարձրանալը, դրան նախորդել է ամբաստանյալի կողմից իրականացված որոշակի գործողություններ՝ մասնավորապես հորն օգնելը մեքենան բակում կայանելու առումով։ Հիշյալ փաստը ևս կասկածի տակ է դնում ինչպես ամբաստանյալի մոտ հոգեկան հուզմունքի հանկարծակի առաջացման, այնպես էլ նրա հոր այնպիսի ծանր վիճակում գտնվելու փաստը, որից, ինչպես նաև հորը ֆիզիկապես կորցնելու մտայնությունից վախեցած, առաջացել է այն ֆիզիոլոգիական աֆեկտը, ինչը որ նշված է փորձագիտական վերջին եզրակացությունում։ Եթե ասվածին հավելենք նաև այն, որ արդեն այն բանից հետո, երբ ամբաստանյալը մարմնական վնասվածքներ է հասցրել տուժողներին, ասելով՝ <<ներվերս կերար, …մեռի>>, իսկ դրանից հետո այդտեղ եկած հորն էլ ասել, թե ՝ <<պապ խփել եմ սրանց, թռանք>>, ապա դատարանը միանշանակ բացառում է ամբաստանյալի մոտ հոգեկան խիստ հուզմունքի առաջացման հանգամանքն ու դրա պայմաններում տուժողներին մարմնական վնասվածքներ պատճառելու իրողոթյունը, քանի որ այդ վիճակում գտնվող անձը չէր կարող հստակ որոշել իր գործողությունների հաջորդականությունը, ցուցումներ տալ անձանց կատարելու որոշակի գործողություներ՝ սպասել իրեն, նրանց ուղղորդել դեպի շենքի հարակից տարածքում գտնվող ավտոտնակները, իսկ վերջում՝ մարմնական վնասվածքներ հասցնելուց հետո հորդորել հորը փախնել այդտեղից։ Հարկ է նկատի ունենալ, որ ըստ ամբաստանյալի հոր կողմից տրված ցուցմունքի՝ շենքի հարակից հատվածում Վահանին տեսնելուց հետո վերջինս իրեն ասել է, որպեսզի ինքը գնա տուն։ Արարք, որը ևս խոսում է ամբաստանյալի հստակ, որոշակիացված գիտակցության և նրա կողմից իրականացված գործողություների ընթացքում սթափ դատողությունների մասին։ Այստեղ հարկ է նկատի ունենալ նաև գործի համար կարևոր նշանակություն ունեցող այն հանգամանքը, որ տեղի ունեցած բուն միջադեպի՝ ամբաստանյալի հոր և տուժողների միջև առաջացած ծեծկռտուքի, ինչպես նաև դրանից հետո մինչև վերև բարձրանալն ու իջնելը որևէ մեկն ամբաստանյալի ձեռքում ծակող, կտրող կամ նմանատիպ այլ առարկա չի տեսել։ Մինչդեռ, արդեն տանից իջնելուց հետո, շենքին հարակից հատվածում տեղի ունեցածի ժամանակ՝ տուժողն ամբաստանյալի մոտ նկատել է դանակին նմանվող իր, ինչն ակնհայտ է, որ վերջինս վերցրել է վիճաբանությունն ավարտվելուց հետո, մինչև երկրորդ անգամ տուժողներին հանդիպելը։ Հետևաբար, ամբաստանյալը հոր մեքենան կայանելուց հետո նրա և մոր հետ իրենց տուն բարձրանալուց հետո որոշակի ժամանակահատվածում ունեցել է իրական հնարավորություն վնասվածք հասցնելու կատարմանը նախապատրաստվելու համար, ինչը և արել է։ Այս հանգամանքը ևս բնորոշ չէ հուզական այնպիսի լարվածության աստիճանին, որը կարող էր առաջ բերել ֆիզիոլոգիական աֆեկտ կամ հոգեկան խիստ հուզմունք։ Դրանից զատ, արարքը վիճարկվող քրեաիրավական նորմով որակելու համար, ինչպես արդեն նշվեց վերևում, կարևոր է հաստատված համարել, որ տուժողների դրսևորած վարքագիծը եղել է այնպիսի արտառոց, որ այն կարող էր առաջացնել հանցավորի անհամաչափ զայրույթն ու ատելությունը և հիմք հանդիսանալ հանկարծակի հոգեկան խիստ հուզմունքի համար։ Քննվող քրեական գործով սակայն, այդպիսի օբյեկտիվ և արժանահավատ տվյալներ ձեռք չեն բերվել, որոնց մասին դատարանն անդրադարձել է վերևում։ Դատարանը հիշյալ եզրահանգմանը գալիս կարևորում է գործով հաստատված այն փաստը, որ ստեղծված իրավիճակից ելնելով, միջադեպի ժամանակ տուժողները հայցել են նաև ամբաստանյալի մոր՝ Ռուզաննա Աթոյանի, ներողամտությունը, ինչը հաստատվել է, ոչ միայն վերջիններիս այլ հենց ամբաստանյալի հոր՝ Արթուր Այվազյանի, կողմից դատարանում տրված ցուցմունքով այն մասին, որ՝ <<…Հետագայում, տեղի ունեցած խոսակցություններից մեկի ժամանակ կինն իրեն ասել է, որ դեպքի ժամանակ Ս.Մանուկյանը նրանից ներողություն է խնդրել…>>։ Ճիշտ է Ռուզաննա Աթոյանն իր ցուցմունքներում հերքել է իրենից ներողություն խնդրելու փաստը, սակայն, հաշվի առնելով ինչպես տուժողների այդ մասին մշտապես հայտնելու հանգամանքը, այնպես էլ` Ա.Այվազյանի ցուցմունքը, դատարանն արժանահավատ է համարում այն, որ իրականում տուժողները հայցել են նաև ամբաստանյալի մոր՝ Ռուզաննա Աթոյանի ներողամտությունը, ինչը վկայում է այն մասին, որ տուժողների դրսևորած վարքագիծը չի եղել այն աստիճանի բացառիկ կամ անտանելի, որ հիմք կամ պատճառ հանդիսանար, որպեսզի ամբաստանյալի մոտ առաջանար այդպիսի հնարավոր հուզմունք։ Եթե ասվածը համադրենք նաև վերևում մեջբերված փորձագիտական այն մտքի հետ, որ փորձաքննվողի մոտ առկա են հետևյալ անհատական հոգեբանական առանձնահատկությունները, որոնք հետազոտվող իրադրությունում կարող էին էականորեն ազդել ամբաստանյալ Վ.Այվազյանի վարքի վրա. հուզական լարվածության դեպքում հակվածություն դեզադապտիվ վարքի, պաշտպանական բնույթի ագրեսիվություն - հակված է կոնֆլիկտի շրջապատող մարդկանց հետ աշխատանքային և ընտանեկան հարցերում, զգայունակ է իրեն ուղղված նկատողություններին, բնորոշ է նաև մտքերի, հիշողությունների, ցանկությունների, վախերի պարբերաբար կրկնություններ, որոնք առաջանում են կամքից անկախ, ընդ որում աֆեկտիվ վիճակը եղել է ոչ թե ատիպիկ, այլ ընթացել է սովորականի պես, ապա նշվածը ևս վկայում է այն մասին, որ տուժողների գործողություններն ամբաստանյալի կողմից կարող էին ընկալվել ոչ ադեկվատ, ինչը չէր կարող սակայն հանկարծական հոգեկան խիստ հուզմունքի առիթ հանդիսանալ, ինչից ելնելով դատարանը փաստում է, որ ամբաստանյալն իրեն մեղսագրված հանցանքը կատարել է վրեժի շարժառիթներից ելնելով։ Այսպիսով, վերը շարադրված հիմնավորումներով, դատարանն արձանագրում է, որ Վահան Արթուրի Այվազյանը կատարել է հանցավոր արարքներ` նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 1-ին մասով, որոնց համար նա ենթակա է պատիժների։ (…)>>: Քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցների հիման վրա քննության առնելով գործի փաստական հանգամանքների բացահայտման և քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, գործը քննելիս և լուծելիս քրեադատավարական օրենքի նորմերի պահպանումը, վերաքննիչ դատարանը հանգում է հետևության, որ քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցներով չի հիմնավորվում, որ ամբաստանյալ Վահան Այվազյանը տուժողներ Սուրեն Մանուկյանի և Էդգար Սարգսյանի առողջությանը պատճառել է ծանր և միջին ծանրության վնաս` վերջիններիս հակաիրավական վարքագծի կապակցությամբ առաջ եկած հանկարծակի առաջացած հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակում, հետևաբար Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններն այն մասին, որ ամբաստանյալի արարքում առկա են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի և 113-րդ հոդվածի 1-ին մասերի հատկանիշները, հիմնավոր են: Նման հետևության հանգելու համար վերաքննիչ դատարանը հաշվի է առնում ամբաստանյալ Վահան Այվազյանի, տուժող Էդգար Սարգսյանի նախաքննական ցուցմունքները (բացառությամբ` Էդգար Սարգսյանի ՀՀ ՔԿ Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում 19.07.2015թ.-ին որպես վկա տված ցքուցմուքնի), տուժող Սուրեն Մանուկյանի, վկաներ Արթուր Այվազյանի, Ռուզաննա Աթոյանի ցուցմունքները, փորձագիտական եզրակացությունները: Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակում առողջությանը ծանր վնաս պատճառելու առկայության համար անհրաժեշտ են հետևյալ պայմանները. ա) հանցագործությունը կատարելու պահին անձը պետք է գտնվի հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակում, բ) հոգեկան խիստ հուզմունքը պետք է առաջանա հանկարծակի, գ) ծանր վնաս պատճառելը պետք է պայմանավորված լինի տուժողի անօրինական վարքագծով, հակաբարոյական գործողություններով, դ) ծանր վնաս պատճառելը պետք է տեղի ունենա բուն հոգեկան խիստ հուզմունքի ժամանակ, այլ ոչ թե նրանից հետո: Վերաքննիչ դատարանը, գնահատելով գործով ձեռք բերված ապացույցներն իրենց համակցությամբ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ, հանգում է հետևության, որ ամբաստանյալ Վահան Այվազյանի մոտ տուժողներ Սուրեն Մանուկյանին և Էդգար Սարգսյանին մարմնական վնասվածքներ պատճառելու ժամանակ հոգեկան խիստ հուզմունքի վիճակ առկա չի եղել: Այս կապակցությամբ վերաքննիչ բողոքի պատճառաբանություններն այն մասին, որ Վահան Այվազյանը Սուրեն Մանուկյանի առողջության ծանր վնաս և Էդգար Սարգսյանի առողջությանը միջին ծանրության վնաս է պատճառել վերջիններիս կողմից իր հոր նկատմամբ գործադրված բռնության, հակաբարոյական այլ գործողությունների հետևանքով հանկարծակի առաջացած հոգեկան խիստ հուզմունքի ֆիզիոլոգիական աֆեկտի վիճակում, և նրան մեղսագրվող արարքները համապատասխանում են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 114-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերով նախատեսված հանցակազմի հատկանիշներին, հիմնավոր չեն: Անդրադառնալով վերաքննիչ բողոքի փաստարկներին առ այն, որ Առաջին ատյանի դատարանը տուժողների ցուցմունքների արժանահավատության գնահատման հարցում հանգել է սխալ հետևության, վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է հետևյալը: ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Տիգրան Մարտիրոսյանի վերաբերյալ գործով 2014 թվականի մայիսի 31-ի թիվ ԵՇԴ/0121/01/12 որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. <<(…) Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ` ա) տուժողի ցուցմունքն օրենքով նախատեսված ապացույցի տեսակ է (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետ), բ) տուժողի համար օրենքով սահմանված է իրեն հայտնի ամեն ինչ պատմելու պարտականություն (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 210-րդ հոդված, 206-րդ հոդվածի 4-րդ մաս), գ) հարցաքննությունից առաջ տուժողը նախազգուշացվում է ցուցմունքներ տալուց հրաժարվելու կամ խուսափելու, սուտ ցուցմունքներ տալու համար սահմանված քրեական պատասխանատվության մասին (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 210-րդ հոդված, 206-րդ հոդվածի 4-րդ մաս, 343-րդ հոդված, 339-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետ): Տուժողն այն անձն է, ում քրեական օրենսգրքով չթույլատրված արարքով անմիջականորեն պատճառվել է կամ այդ արարքը կատարելն ավարտվելու դեպքում կարող էր պատճառվել բարոյական, ֆիզիկական կամ գույքային վնաս (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 58-րդ հոդվածի 1-ին մաս): Նա քրեական դատավարությանը մասնակցում է որպես մեղադրանքի կողմի սուբյեկտ և գործով օժտված է սեփական շահերով, որոնց ապահովման համար սահմանված են տուժողի մի շարք դատավարական իրավունքներ և պարտականություններ (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 59-րդ հոդված), որոնցից է նաև ցուցմունք տալու իրավունքը և պարտականությունը: Հետևաբար տուժողի ցուցմունքն իր բնույթով ոչ միայն ապացույցի ինքնուրույն տեսակ է, այլև վերջինիս իրավունքների և շահերի պաշտպանության միջոց: Ընդ որում, վերջին հանգամանքն ինքնին չի նսեմացնում տուժողի ցուցմունքի՝ որպես ապացույցի հատկանիշները (ապացուցողական ուժ, հավաստիություն): Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը հիմք է ընդունում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի 2-րդ մասի ուղղակի պահանջը, որի համաձայն` <<(...) Դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը չպետք է կանխակալ մոտեցում ցուցաբերեն ապացույցներին, չպետք է դրանց որոշ մասին մյուսների նկատմամբ առավել կամ նվազ նշանակություն տան` մինչև դրանց հետազոտումը պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում>>: Վերոգրյալով պայմանավորված՝ օրենսդիրը, տուժողի ցուցմունքը նախատեսելով որպես ապացույցի ինքնուրույն տեսակ, հաշվի առնելով դրա անձնային բնույթի ապացույց լինելու հատկանիշը, նախատեսել է նաև դրա հավաստիությունն ապահովելու լրացուցիչ երաշխիք (...)>>: Տուժողներ Սուրեն Մանուկյանի և Էդգար Սարգսյանի ցուցմունքները բովանդակում են փաստական տվյալներ առ այն, որ ավտոմեքենայի կայանման հարցի շուրջ ծագած վիճաբանության ընթացքում Վահան Այվազյանն իր մոտ գտնված ծակող-կտրող շեղբ ունեցող առարկայով դիտավորությամբ հարվածներ է հասցրել նրանց: Առաջին ատյանի դատարանը քրեական գործով ձեռք բերված յուրաքանչյուր ապացույց վերլուծելով թույլատրելիության, վերաբերելիության վերաբերյալ քրեադատավարական պահանջների տեսանկյունից, իրավական գնահատական տալով ամբաստանյալի, վկաների` ամբաստանյալի ծնողների և տուժողների ցուցմունքներին, իրավացիորեն արժանահավատ է համարել տուժողների ցուցմունքները: Ինչ վերաբերում է բողոք բերած անձի այն փաստարկին, որ դատարանն Էդգար Սարգսյանի նախաքննական ցուցմունքները /բացի 19.07.2015թ. ցուցմունքի, որն անթույլատրելի է ճանաչվել/ գնահատելիս հաշվի չի առել, որ դատաքննության ընթացքում չի ապահովվել պաշտպանական կողմի հակընդդեմ հարցման (կոնֆրոնտացիայի) իրավունքը, ապա վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանում տուժող Էդգար Սարգսյանի ներկայությունը դատական նիստերին հնարավոր չի եղել ապահովել` վերջինս գործի նյութերի համաձայն` 23.04.2016թ. ՀՀ պետական սահմանի <<Զվարթնոց>> օդանավակայանի սահմանային անցակետով մեկնել է ՀՀ-ից /հատոր 4-րդ գ.թ. 121/, 02.05.2016 թվականից մինչև 18.08.2016 թվականը նրա վերաբերյալ ՍԷԿՏ համակարգում տվյալներ չեն եղել /հատոր 5-րդ գ.թ. 25/, 23.08.2016 թվականից մինչև 06.04.2017 թվականն ընկած ժամանակահատվածում Էդգար Սարգսյանը ՀՀ պետական սահմանը չի հատել /հատոր 6-րդ գ.թ. 58/, ուստի Էդգար Սարգսյանի նախաքննական ցուցմունքները /բացի 19.07.2015թ.-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում տված ցուցմունքի/ դատավճռի հիմքում դնելով` <<Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին>> եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 3-րդ կետի <<դ>> ենթակետի խախտում թույլ չի տել, դրանք գնահատել է այլ ապացույցների համատեքստում: Վերաքննիչ դատարանը հիմնավոր չի համարում վերաքննիչ բողոքի պատճառաբանություններն այն մասին, որ Առաջին ատյանի դատարանը չի համաձայնել կրկնակի դատահոգեբանական հանձնաժողովային փորձագետի եզրակացության հետ, իրեն է վերապահել դատական հոգեբանության հատուկ գիտելիքներ և Վահան Այվազյանին մեղսագրված արարքները ֆիզիոլոգիական աֆեկտի վիճակում կատարած լինել-չլինելու հարցում իրականացրել է նաև հոգեբանական չափանիշների գնահատում, և գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, պահպանելով ապացույցների հավաքման, ստուգման և գնահատության վերաբերյալ ՀՀ քրեադատավարական օրենսդրությամբ սահմանված ընթացակարգերը, նշված եզրակացությունը դիտարկել է գործով ձեռք բերված մյուս ապացույցների համատեքստում, և հիմնավոր կերպով, որպես վարույթն իրականացնող մարմին, ինքնուրույն է որոշել ֆիզիոլոգիական աֆեկտի առկայության կամ բացակայության հարցը: Անդրադառնալով վերաքննիչ բողոքի պատճառաբությանն առ այն, որ քննչական փորձարարություն կատարելու մասին արձանագրությունը (կից լուսանկարչական հավելվածով) չի կարող գնահատվել որպես թույլատրելի ապացույց և դրվել դատական ակտի հիմքում, քանի որ խախտվել են այդ քննչական գործողության կատարման դատարավարական կարգը, դրա արդյունքների դատավարական ամրագրումը, վերաքննիչ դատարանը հանգում է հետևության, որ բողոքում նշված հանգամանքները` արձանագրությունը կազմած քննիչի ձեռագիրը, կիրառված տեխնիկական միջոցի մասին չնշելը, մասնակիցներին դրա մասին չնախազգուշացնելը, լուսանկարչական հավելված կազմելու մասին չնշելը, դատավարական գործողության կատարման կարգի էական խախտում չի հանդիսանում, քանի որ չի հանգեցրել դատավարության մասնակիցների` օրենքով երաշխավորված իրավունքների սահմանափակման և չի ազդել ստացված փաստական տվյալների հավաստիության վրա: Բացի այդ, վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ արձանագրությունում նշվել է փորձարարության ընթացքում կատարված նկարահանման մասին <<Iphone>> տեսակի բջջային հեռախոսի տեսախցիկով և մասնակիցների կողմից դիտողություններ չեն եղել, կազմվել է լուսանկարչական հավելված, որը կցվել է արձանագրության: Հետևաբար, Առաջին ատյանի դատարանը, նշված ապացույցը մեղադրական դատավճռի հիմքում դնելով, դատական սխալ թույլ չի տվել: Այսպիսով, վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական գործի քննության ընթացքում նյութական և դատավարական իրավունքի նորմերի խախտումներ թույլ չեն տրվել, պահպանվել են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 124-127-րդ հոդվածների դրույթները, Վահան Այվազյանի արարքների որակման հարցում քրեական օրենքը կիրառվել է ճիշտ և կատարած հանցավոր արարքների համար ամբաստանյալը ենթակա է քրեական պատասխանատվության ու պատժի: Այս առումով պաշտպանության կողմի պատճառաբանությունները չեն կարող բավարար հիմք հանդիսանալ սույն գործի շրջանակներում Վահան Այվազյանի արարքները ՀՀ քրեական օրենսգրքի 114-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերով վերաորակելու համար: Քննության առնելով վերաքննիչ բողոքի պատճառաբանությունները` Վահան Այվազյանի նկատմամբ սահմանված պատիժը խիստ լինելու, պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ, վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է հետևյալը: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժն արդարացի է, եթե համապատասխանում է հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար է անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով նույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվող պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները: Պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը հաշվի է առնում նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ և 63-րդ հոդվածներով նախատեսված պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին: Նույն հոդվածի 2-րդ մասը սահմանում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: ՀՀ վճռաբեկ դատարանն Արմեն Շահբազյանի գործով 2014 թվականի օգոստոսի 15-ի թիվ ԵՇԴ/0143/01/13 որոշմամբ անդրադարձել է մարդու առողջության դեմ ուղղված դիտավորյալ հանցագործությունների, մասնավորապես` դիտավորությամբ առողջությանը ծանր վնաս պատճառելու հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման վրա ազդող գործոններին և արձանագրել հետևյալը. <<(…) Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը ճիշտ գնահատելու և որպես արդյունք հանցավորի նկատմամբ քրեաիրավական ներգործության համաչափ միջոց կիրառելու համար դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն արարքի կատարման եղանակին, օգտագործված գործիքներին, միջոցներին, մարմնական վնասվածքների քանակին, բնույթին ու տեղակայմանը: Համապատասխան գնահատականի պետք է արժանացվի նաև կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը: Ուստի, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ առանց նշված հանգամանքների գնահատման առողջությանը դիտավորությամբ ծանր վնաս պատճառելու վերաբերյալ գործերով հնարավոր չէ ճիշտ պատկերացում կազմել հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին: Հետևաբար, նշանակված պատժով չի ապահովվի կատարված արարքի և կիրառված քրեաիրավական ներգործության միջոցի համաչափությունը, ինչպես նաև կխաթարվեն պատժի նշանակման ընդհանուր սկզբունքները (…)>>: ՀՀ վճռաբեկ դատարանն Արսեն Կարապետյանի և Ռուբեն Գուլգուլյանի գործով 2015 թվականի օգոստոսի 28-ի թիվ ԵԱԴԴ/0011/01/14 որոշմամբ արձանագրել է հետևյալը. <<(…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածով նախատեսված հանցանք կատարելու դեպքում պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս, ի թիվս այլնի, հատկապես կարևոր է հաշվի առնել հանցանքի կատարման գործիքներն ու միջոցները, մարմնական վնասվածքների քանակը, բնույթը, տեղակայումը, անձի հոգեբանական վերաբերմունքն իր կատարած արարքի և դրա հետևանքների նկատմամբ: Կոնկրետ գործի փաստական հանգամանքների շրջանակներում վնաս պատճառելու համար օգտագործված տարատեսակ գործիքները, առարկաները կամ սարքավորումները, վնասվածք(ներ)ի տեղակայումը, հանցավորի պատրաստվածությունը, մեղքի դիտավորյալ ձևը (հատկապես` ուղղակի դիտավորությունը) իրենց ամբողջության մեջ անկանխելի են դարձնում հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացումը, մեծացնում հանցագործությունը հաջողությամբ ավարտին հասցնելու կամ ավելի մեծ վնաս պատճառելու հավանականությունը: Հետևաբար նման դեպքերում օբյեկտիվորեն բարձրանում է նաև արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը: (…)>>: Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանն ամբաստանյալ Վահան Այվազյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս, հաշվի առնելով հանցագործությունների բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում` պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները` նախկինում դատված, արատավորված չլինելը, դրական բնութագրվելը, հանցագործությունը կատարելուց հետո ՀՀ հատուկ քննչական ծառայություն ինքնակամ ներկայանալը, պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, հանգել է հետևության, որ ամբաստանյալի նկատմամբ պետք է վերջնական պատիժ նշանակել ազատազրկման ձևով` հինգ տարի ժամկետով, որը պետք է կրի: ՀՀ քրեական օրենսդրության` պատժի կանոնակարգումը նախատեսող իրավադրույթների պահանջների համատեքստում քննության առնելով Վահան Այվազյանի նկատմամբ նշանակված պատժի հարցը, վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը պատիժ նշանակելիս լիարժեք չի պահպանել ՀՀ քրեական օրենսդրության ընդհանուր մասով ամրագրված պատժի նշանակումը կանոնակարգող իրավադրույթները, գնահատության չի արժանացրել գործի բոլոր հանգամանքները: Վերաքննիչ դատարանը, հաշվի առնելով գործի կոնկրետ հանգամանքները, հանցագործությունների` հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, հանգում է հետևության, որ ամբաստանյալ Վահան Այվազյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը մեղմացնելով հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակներին` սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի ուղղմանը և հանցագործությունների կանխմանը: Տվյալ դեպքում դրանով կապահովվեն նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները: Միաժամանակ, վերաքննիչ դատարանը, հաշվի առնելով հանցագործությունների հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքների և դրա հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը, արարքների կատարման եղանակը, օգտագործված գործիքը, մարմնական վնասվածքների բնույթը ու տեղակայումը, պաշտպանվող հարաբերությունների սոցիալական նշանակությունը, բնույթը, հանգում է հետևության, որ առկա չէ համոզվածություն, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը կրելու: Պաշտպանության կողմի պատճառաբանությունները չեն կարող բավարար հիմք հանդիսանալ Վահան Այվազյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ նշանակված պատիժը պայմամականորեն չկիրառելու համար: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 4-րդ կետի համաձայն` <<Բողոքարկված դատական ակտը բեկանվում կամ փոփոխվում է, եթե թույլ է տրվել դատական սխալ, այն է` դատավճռով նշանակված պատիժը չի համապատասխանում կատարված հանցանքի ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին>>: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` <<Գտնելով, որ դատավճռով նշանակված պատիժն անարդարացի է ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ լինելու պատճառով, չի համապատասխանում հանցագործության ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին, վերաքննիչ դատարանը մեղմացնում կամ խստացնում է պատիժը` ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով:>>: Վերը նշված հանգամանքների վերլուծությամբ վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի հունիսի 08-ի դատավճիռը` պատժի մասով, պետք է փոփոխել` մեղմացնելով Վահան Այվազյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը: Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-395-րդ, 399-րդ, 402-րդ, 418-րդ հոդվածներով` ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը Ո Ր Ո Շ Ե Ց Ամբաստանյալ Վահան Այվազյանի շահերի պաշտպան Ռուբեն Հակոբյանի վերաքննիչ բողոքը բավարարել մասնակիորեն: Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի հունիսի 08-ի դատավճիռը քրեական գործով ըստ մեղադրանքի` Վահան Արթուրի Այվազյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 113-րդ հոդվածի 1-ին մասով, պատժի մասով փոփոխել: Վահան Արթուրի Այվազյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով պատիժ նշանակել ազատազրկում` 3 /երեք/ տարի 6 /վեց/ ամիս ժամկետով: Վահան Արթուրի Այվազյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 1-ին մասով պատիժ նշանակել ազատազրկում 1 /մեկ/ տարի ժամկետով: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի կարգով, պատիժները մասնակիորեն գումարելու միջոցով, Վահան Արթուրի Այվազյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ նշանակել ազատազրկում` 4/չորս/ տարի ժամկետով: Դատավճիռը մնացած մասով թողնել անփոփոխ: Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում: ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` ստորագրություն ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` ստորագրություններ Իսկականի հետ ճիշտ է` ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ս. ՉԻՉՈՅԱՆ |
|---|---|
| Դատական ակտի ամսաթիվը | 24-10-2017 |
| Ամբողջությամբ կամ մասնակիորեն բեկանելու և ... մասին դատական ակտ կայացրած դատավորների ցանկ | |
| Անուն | Սերգեյ |
| Ազգանուն | Չիչոյան |
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
| Ամսաթիվ | 13-12-2017 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 7 հատորից. 296, 194, 211, 142, 120, 143, 118 թերթերից: |
Գործն ուղարկվել է
| Գործն ուղարկվել է | 13-12-2017 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 7 հատորից. 296, 194, 211, 142, 120, 143, 118 թերթերից: |
| Ուր | Կենտրոն և Նորք-Մարաշ |
| Գրության համարը | Ե-37020/17 |