ԵԿԴ/0034/01/16


Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
19 ապրիլի 2016թ. ք.Երևան
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների
ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը՝

նախագահությամբ`
դատավոր Գ.ՊՈՂՈՍՅԱՆԻ
քարտուղարությամբ` Ն.ԹՈՒՄԱՆՅԱՆԻ
մասնակցությամբ`
մեղադրող Վ.ԱՍԱՏՐՅԱՆԻ
ամբաստանյալ Վ.ԵՆՈՔՅԱՆԻ
պաշտպան Մ.ՄԿՐՏՉՅԱՆԻ

դատարանում` դռնբաց դատական նիստում, քննեց գործն ըստ մեղադրանքի Վարդան Գագիկի Ենոքյանի` ծնված 22.12.1993թ. ՀՀ Կոտայքի մարզի Արզական գյուղում, ազգութ-յամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, ամուրի, սովորում է Երևանի պետական համալսարանի աստվա-ծաբանության ֆակուլտետում, առողջ, չդատված, իր հայտարարությամբ՝ մասնավոր կարգով աշխատում է որպես ավտոլվացող և բնակվում է ՀՀ Կոտայքի մարզի Հացավան գյուղում, հաշվառված է` ՀՀ Կոտայքի մարզ, գյուղ Արզական, Ծաղկունյաց փողոց, տուն հ. 15/3, ար-գելանքի տակ չէ, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով։
Ամբաստանյալ Վարդան Ենոքյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա. «2015թ. ամռանը Կոտայքի մարզի Հացավան համայնքին կից հանդամասում վայրի աճած կանեփի թուփը քաղելով, այն չորացնելու և մանրացնելու միջոցով առանց իրացնելու նպատակի` իր օգտագործման հա-մար, ապօրինի պատրաստել և վերարկուի գրպանում պահել է զգալի չափերի՝ 0,0316 գրամ, քաշով տետրահիդրոկաննաբինոլ տեսակի թմրամիջոց, որը հայտնաբերվել է վերջինիս վե-րարկուի ձախ ծոցագրպանից՝ 2015թ. նոյեմբերի 30-ին ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնական բաժնում կատարված անձնական խուզարկության ընթացքում»։
Ամբաստանյալ Վ.Ենոքյանը` մինչև դատաքննությունն սկսվելը, միջնորդեց կիրառել արագացված դատական քննության կարգ ու հայտարարեց, որ միջնորդությունը ներկայաց-նում է կամավոր` իր պաշտպանի հետ խորհրդակցելուց հետո, առաջադրված մեղադրանքն իրեն պարզ է, համաձայն է մեղադրանքի հետ, առաջադրված մեղադրանքում իրեն լիովին մե-ղավոր է ճանաչում և գիտակցում է արագացված կարգով դատական քննություն անցկաց-նելու հետևանքները։
Դատարանի որոշմամբ ամբաստանյալի միջնորդությունը բավարարվել է և դատական քննությունն անցկացվել է արագացված կարգով, նկատի ունենալով նաև մեղադրական եզ-րակացությունը հաստատելիս մեղադրողը չի առարկել արագացված դատական քննության կարգ կիրառելու դեմ։
Դատարանը, հաշվի առնելով առաջադրված մեղադրանքի հետ ամբաստանյալի հա-մաձայն լինելու հանգամանքն ու հանգելով եզրակացության, որ մեղադրանքը, որի հետ հա-մաձայնվեց ամբաստանյալը, հիմնավորված է և հաստատվում է քրեական գործով հավաք-ված ապացույցներով, գտնում է, որ ամբաստանյալ Վ.Ենոքյանն ապօրինի ձեռք է բերել և պահել զգալի չափով «Տետրահիդրոկաննաբինոլ» տեսակի թմրամիջոց, այսինքն՝ կատարել է հանցանք` նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով, որով և նա պետք է պատասխանատվության ենթարկվի։
Ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս` պատժի տեսակն ու չափը որոշե-լիս, դատարանը հաշվի է առնում ինչպես նրա կատարած հանցագործության բնույթը, հան-րության համար վտանգավորության աստիճանը և հետևանքները, նրա կողմից ապօրինի ձեռք բերված թմրամիջոցի տեսակն ու քանակը, այնպես էլ արագացված կարգով անցկաց-ված դատաքննության ընթացքում ուսումնասիրված` նրա անձը բնութագրող տվյալներն ու պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները։
Որպես ամբաստանյալ Վ.Ենոքյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմաց-նող հանգամանքներ` դատարանը հաշվի է առնում, որ նա խոստովանել է կատարած հան-ցանքը, համաձայնվեց մեղադրանքի հետ և անկեղծորեն զղջաց կատարած հանցանքի հա-մար։
Որպես ամբաստանյալ Վ.Ենոքյանի անձը բնութագրող տվյալներ՝ դատարանը հաշվի է առնում, որ նա ուսանող է, բնութագրվում է դրական և նախկինում դատված չի եղել։
Ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ դատական քննությամբ չարձանագրվեցին։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի՝ համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը« դա կատարելու հանգամանքներին« հանցավորի անձնավորությանը« անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` «Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը« ուղղել պատժի ենթարկված անձին« ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ« որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները։
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով« հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով« այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանք-ներով։
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակ-վում է« եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները»։
Մեջբերված իրավական նորմերը Վճռաբեկ դատարանը վերլուծել և դրանց վերաբեր-յալ իրավական դիրքորոշումներ է հայտնել թիվ ՎԲ-50/07« ՎԲ-142/07« ՎԲ-192/07« ՎԲ-201/07« ԵՇԴ/0029/01/08« ԵԿԴ/0042/01/11« ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումնե-րում։ Նշված որոշումներում Վճռաբեկ դատարանի ձևավորած կայուն նախադեպային իրա-վունքի համաձայն՝ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրա-վական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ։ Պատիժն ար-դարացի է« եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը« ինչպես նաև բավարար պատ-ժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից։ Պատժի արդարության պահանջներից նահան-ջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։ Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի« իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են։ Հետևաբար կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևա-վորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի« հան-ցավորի անձի« պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա։ Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեա-կան օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահո-վելու անհրաժեշտությունից։
38. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Եթե դատարանը« կալանքի« ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտա-կում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով« հանգում է հետևության« որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու« ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պա-տիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին։
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները« պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծան-րացնող հանգամանքները։ (...)»։
Մեջբերված քրեաիրավական դրույթը Վճռաբեկ դատարանը վերլուծության է ենթար-կել թիվ ՎԲ-50/07« ՎԲ-139/07« ՎԲ-195/07« ՎԲ-01/08« ԵԿԴ/0034/01/08« ԱՎԴ2/0059/01/08« ԵԱՔԴ/0078/01/09« ԼԴ2/0019/01/09« ՍԴ/0226/01/09« ԳԴ1/0003/01/10« ՍԴ/0085/01/10« ԵԿԴ /0126/01/10« ԵԷԴ/0201/01/11« ԵԱԴԴ/0034/01/12« ԼԴ/0093/01/12« ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումներում։
Վերոնշյալ որոշումներում Վճռաբեկ դատարանի կողմից ձևավորված կայուն նախա-դեպային իրավունքի համաձայն՝ պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել« եթե առ-կա է դատարանի համոզվածությունը« վստահությունը« որ ամբաստանյալի ուղղումը հնարա-վոր է առանց իրական պատիժ կրելու։ Վճռաբեկ դատարանը գտել է, որ նման հետևության կարելի է հանգել միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա« որոնք բնութագրում են արարքը« հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականո-րեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը փաստել է« որ չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների« այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանա-փակում չի նախատեսել« սակայն դատարանը« կոնկրետ գործի հանգամանքների բազմա-կողմանի« լրիվ և օբյեկտիվ գնահատման հիման վրա« ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենս-գրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով« ինչ-պես նաև նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մա-սում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը« անձի նկատմամբ նշա-նակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս պարտավոր է հաշվի առնել՝
ա) հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները«
բ) պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և (կամ) ծանրացնող հանգա-մանքները«
գ) հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույ-թը«
դ) հանցագործության կատարման հանգամանքները« եղանակը« գործիքներն ու միջոց-ները«
ե) հանցանք կատարած անձի մեղքի ձևը«
զ) հանցանք կատարած անձի կողմից հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքները նախատեսելու բնույթն ու աստիճանը և այլն։
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 քրեական գործով 2014 թվականի հոկ-տեմբերի 31-ին կայացրած որոշմամբ աչձանագրել է, որ. «Նշանակվող պատժի արդարա-ցիության հիմնական պահանջն այն է« որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագոր-ծության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին։
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլ-վում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում« իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշ-վել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների« դրա կատարման հանգամանքների« հանցավորի անձնավորության« պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա։
Վկայակոչված հանգամանքները« այլ հանգամանքների հետ համակցությամբ ազդում են արարքի հանրային վտանգավորության վրա և պետք է իրենց համապատասխան գնահա-տականը ստանան յուրաքանչյուր գործով պատիժ նշանակելիս։
Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազ-մում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը« որոնք իրենց ամբողջու-թյան մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող« որը պետք է պատասխանատվություն կրի« այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները« որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս« նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգե-բանական« սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցա-ղում« աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը« կրթությունը« առողջական վիճակը« տարիքը« ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն։
Հանցագործության կատարման մեջ մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս դատարանը պարտավոր է գործի նյութերում առկա փաստական տվյալների հի-ման վրա պատճառաբանել ինչպես պատժի տեսակի և չափի ընտրության« այնպես էլ ազա-տությունից զրկելու հետ կապված պատիժը կրելու անհրաժեշտության վերաբերյալ իր որո-շումը»։
Դատարանը, անդրադառնալով սույն գործի հանգամանքներին, արձանագրում է« որ մեղադրական եզրակացության համաձայն՝ ամբաստանյալը, հանդամասում վայրի աճած կանեփի թուփը քաղելով, այն չորացրել, մանրացրել է և պահել գրպանում՝ առանց իրացնելու նպատակի, այսինքն՝ նա այն ձեռք չի բերել ինչ-որ անձից։
Քրեական գործի նյութերից երևում է նաև« որ ամբաստանյալն ուսանող է և նախկինում արատավորված ու դատված չի եղել, թմրամոլ չէ և համայնքում բնութագրվում է որպես հա-սարակական ակտիվ դիրքորոշում ունեցող, կեղծիքն ու սուտը չհանդուրժող անձ։
Այսպիսով, հաշվի առնելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները« նրա պա-տասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող վերոգրյալ հանգամանքները« պատասխա-նատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, հանցագործու-թյան՝ հանրության համար վտանգավորության ոչ մեծ աստիճանը և բնույթը« հանցագործու-թյան կատարման հանգամանքներն ու եղանակը« ամբաստանյալի մեղքի ձևը« նրա կողմից հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքները նախատեսելու բնույթն ու աստի-ճանը, ելնելով մեղադրական եզրակացությամբ հաստատված գործի փաստական տվյալների և հանգամանքների վերլուծության հիման վրա դատարանի մոտ ձևավորված ամբաստան-յալի բարոյահոգեբանական ու քրեաիրավական բնութագրից և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ ու 61-րդ հոդվածներով սահմանված՝ արդարության, պատասխանատվության ան-հատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից, դատարանը հանգում է հետևության, որ ողջամտորեն նվազել է ամբաստանյալի և նրա կատարած արարքի հան-րային վտանգավորությունը, հետևաբար՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մա-սով նա պետք է դատապարտվի կալանքի, որպիսի պատիժը սակայն ՀՀ քրեական օրենս-գքրի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չպետք է կիրառվի« նկատի ունենալով« որ նրա ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու՝ հասարակությունից չմեկուսացնելու« սակայն նրա վարքագծի նկատմամբ հսկողություն սահմանելու միջոցով« ինչն անհրաժեշտ ու բավարար է նաև սոցիալական արդարությունը վերականգնելու և նրա կողմից նոր հանցա-գործությունների կատարումը կանխելու համար։
Դատարանը, նման եզրակացության հանգելով, նաև գտնում է, որ անհրաժեշտություն չկա ամբաստանյալի վրա որոշակի, մասնավորապես՝ թմրամոլությունից բուժման կուրս անց-նելու պարտականություն դնել, նկատի ունենալով, որ նա՝ որպես թմրամոլ, հաշվառման մեջ չի գտնվում։
Քննության առնելով իրեղեն ապացույցի տնօրինման հարցը՝ դատարանը գտնում է, որ «Տետրահիդրոկաննաբինոլ» տեսակի թմրամիջոցը պետք է ոչնչացվի։
Դատարանը, քննության առնելով խափանման միջոցի հարցը, գտնում է, որ ամբաս-տանյալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը` չհեռանալու մասին ստորագրությու-նը, մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը պետք է թողնվի անփոփոխ։
Վերոգրյալների հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենս-գրքի 119-րդ, 357-րդ, 359-րդ, 360-րդ ու 3753-րդ հոդվածներով` դատարանը

Վ Ճ Ռ Ե Ց

Վարդան Գագիկի Ենոքյանին ճանաչել մեղավոր ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով և դատապարտել կալանքի 1 (մեկ) ամիս ժամկետով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ Վ.Ենոքյանի նկատմամբ նշա-նակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել և սահմանել փորձաշրջան 1 (մեկ) տարի ժամկետով։
Իրեղեն ապացույցը` «Տետրահիդրոկաննաբինոլ» տեսակի թմրամիջոցը, ոչնչացնել։
Վ.Ենոքյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը թողնել անփոփոխ` մինչև դա-ավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` հրապարակվելու օրվանից հետո` մեկամսյա ժամկետում։

ԴԱՏԱՎՈՐ` Գ.ՊՈՂՈՍՅԱՆ