ԵԿԴ/0035/01/16


ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան) հետևյալ կազմով.
նախագահող դատավոր` Ռ.Մխիթարյան
դատավորներ` Ս.Չիչոյան
Մ.Արղամանյան

քարտուղարությամբ` Հ.Հակոբյանի
մասնակցությամբ`
ամբաստանյալ Ա.Նահապետյանի
պաշտպան Մ.Ալավերդյանի
մեղադրող Գ.Գևորգյանի

2017 թվականի նոյեմբերի 10-ին, Երևան քաղաքում,

դռնբաց դատական նիստում, ամբաստանյալ Արամ Նահապետյանի պաշտպան Մերի Ալավերդյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Արամ Վաչագանի Նահապետյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 147-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 147-րդ հոդվածի 1-ին մասով.

ՊԱՐԶԵՑ

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. 2014 թվականի սեպտեմբերի 11-ին ՀՀ ոստիկանության քննչական գլխավոր վարչության Կենտրոնականի քննչական բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 137-րդ հոդվածի 1-ին մասի հատկանիշներով հարուցվել է թիվ 15149314 քրեական գործը:
Նույն օրը` 2014 թվականի սեպտեմբերի 11-ին, Արմինե Բադալյանը ճանաչվել է տուժող:
2014 թվականի հոկտեմբերի 6-ին Արամ Վաչագանի Նահապետյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ, նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 137-րդ հոդվածի 1-ին մասով, և որպես խափանման միջոց ընտրվել է չհեռանալու մասին ստորագրությունը:
Քննիչը 2015 թվականի ապրիլի 7-ին որոշում է կայացրել Ա.Նահապետյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 137-րդ հոդվածի 1-ին մասով քրեական հետապնդումը տուժողի հետ հաշտվելու հիմքով դադարեցնելու, արարքում համապատասխան հանցակազմի բացակայության հիմքով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 182-րդ հոդվածով քրեական հետապնդում չիրականացնելու, խափանման միջոցը վերացնելու և գործով վարույթը կարճելու մասին:
Քննիչի վերը նշված որոշումը ՀՀ գլխավոր դատախազի` 2015 թվականի հուլիսի 3-ի որոշմամբ վերացվել է, և քրեական գործը վերադարձվել է լրացուցիչ քննության:
2016 թվականի փետրվարի 18-ին Ա.Նահապետյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ, նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 147-րդ հոդվածի 1-ին մասով, և որպես խափանման միջոց ընտրվել է չհեռանալու մասին ստորագրությունը:
Նախաքննության մարմինը 2016 թվականի փետրվարի 18-ին որոշում է կայացրել նաև Ա.Նահապետյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 137-րդ հոդվածի 1-ին մասով քրեական հետապնդումը տուժողի հետ հաշտվելու հիմքով դադարեցնելու, ինչպես նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 185-րդ հոդվածի 1-ին մասով` տուժողի բողոքի բացակայության, և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 182-րդ հոդվածով` արարքում հանցակազմի բացակայության հիմքով քրեական հետապնդում չիրականացնելու մասին:
Նույն օրը` 2016 թվականի փետրվարի 18-ին, Ա.Նահապետյանի նկատմամբ հայտարարվել է հետախուզում:
2016 թվականի փետրվարի 23-ին Ա.Նահապետյանը հայտնաբերվել և ներկայացվել է քննությանը:
2016 թվականի փետրվարի 29-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան, որտեղ ստացել է թիվ ԵԿԴ/0035/01/16 համարը և 2016 թվականի մարտի 2-ին ընդունվել է վարույթ:
2. 2016 թվականի հունվարի 18-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի հատկանիշներով հարուցվել է թիվ 13104016 քրեական գործը:
Նույն օրը` 2016 թվականի հունվարի 18-ին, Արմինե Գրիշայի Բադալյանը ճանաչվել է տուժող:
2016 թվականի փետրվարի 23-ին Արամ Վաչագանի Նահապետյանը ներգրավվել է որպես կասկածյալ` նրան նկատմամբ խափանման միջոց ընտրվելով չհեռանալու մասին ստորագրությունը:
2016 թվականի մարտի 1-ին որոշում է կայացվել Ա.Նահապետյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին և նրա նկատմամբ հայտարարվել է հետախուզում:
2016 թվականի մարտի 11-ին Ա.Նահապետյանը հայտնաբերվել, ներկայացվել է քննությանը և նույն օրը նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով:
2016 թվականի մարտի 17-ին Ա.Նահապետյանի նկատմամբ դարձյալ հայտարարվել է հետախուզում, իսկ 2016 թվականի մարտի 25-ին քրեական գործով վարույթը կասեցվել է` մեղադրյալի գտնվելու վայրը պարզված չլինելու հիմքով:
2016 թվականի մարտի 28-ին Ա.Նահապետյանը հայտնաբերվել, ներկայացվել է քննությանը և քրեական գործով կասեցված վարույթը վերսկսվել է:
2016 թվականի ապրիլի 20-ին գործով տուժող է ճանաչվել նաև Գրիշա Գառնիկի Բադալյանը:
Նախաքննության մարմինը 2016 թվականի մայիսի 18-ին որոշումներ է կայացրել Ա.Նահապետյանին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխելու և լրացնելու, նրան ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 147-րդ հոդվածի 1-ին մասով որպես մեղադրյալ ներգրավելու, մեղադրյալի նկատմամբ հետախուզում հայտարարելու և մեղադրյալի գտնվելու վայրը պարզված չլինելու հիմքով քրեական գործով վարույթը կասեցնելու մասին:
2016 թվականի մայիսի 24-ին Ա.Նահապետյանը հայտնաբերվել և ներկայացվել է քննությանը:
Նույն օրը քրեական գործով կասեցված վարույթը վերսկսվել է, և Ա.Նահապետյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 147-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
Նախաքննության մարմինը 2016 թվականի հունիսի 10-ին որոշում է կայացրել Ա.Նահապետյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 185-րդ հոդվածի 1-ին մասով քրեական հետապնդում չիրականացնելու մասին` արարքում հանցակազմի բացակայության հիմքով:
2016 թվականի հունիսի 15-ին թիվ 13104016 քրեկան գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան, որտեղ ստացել է թիվ ԵԿԴ/0168/01/16 համարը և 2016 թվականի հունիսի 20-ին ընդունվել է վարույթ:
3. Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի (այսուհետ նաև` Առաջին ատյանի դատարան)` 2016 թվականի օգոստոսի 4-ի որոշմամբ թիվ ԵԿԴ/0035/01/16 և ԵԿԴ/0168/01/16 քրեական գործերը միացվել են մեկ վարույթում` թիվ ԵԿԴ/0035/01/16 համարի ներքո:
Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2016 թվականի սեպտեմբերի 29-ի որոշմամբ ամբաստանյալ Ա.Նահապետյանի նկատմամբ հայտարարվել է հետախուզում, չհեռանալու մասին ստորագրություն խափանման միջոցը փոխարինվել է կալանավորմամբ, և քրեական գործի վարույթը կասեցվել է մինչև ամբաստանյալի հայտնաբերումը:
2017 թվականի հոկտեմբերի 10-ին ամբաստանյալ Ա.Նահապետյանը հայտնաբերվել և կալանավորվել է:
4. Ամբաստանյալ Ա.Նահապետյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 147-րդ հոդվածի 1-ին մասով` երկու դրվագով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով առաջադրված մեղադրանքը դատաքննության ընթացքում, գործով մեղադրողի` 2017 թվականի մարտի 7-ի որոշմամբ փոփոխվել է, և նրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 147-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 147-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
Առաջին ատյանի դատարանի` 2017 թվականի մարտի 15-ի դատավճռով ամբաստանյալ Ա.Նահապետյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 147-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 147-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքներ կատարելու մեջ, և նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակվել` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 147-րդ հոդվածի 2-րդ մասով` ազատազրկում` 1 (մեկ) տարի ժամկետով, իսկ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 147-րդ հոդվածի 1-ին մասով` տուգանք` նվազագույն աշխատավարձի յոթանասունապատիկի` 70.000 (յոթանասուն հազար) ՀՀ դրամի չափով: Հանցանքների համակցությամբ նշանակված պատիժները մասնակիորեն գումարելու միջոցով վերջնական պատիժ է նշանակվել ազատազրկում` 1 (մեկ) տարի ժամկետով և տուգանք` 50.000 (հիսուն հազար) ՀՀ դրամի չափով: Պատժի սկիզբը հաշվվել է 2016 թվականի հոկտեմբերի 10-ից, իսկ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանավորումը թողնվել է անփոփոխ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Առաջին ատյանի դատարանի վերը նշված դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք է բերել ամբաստանյալ Ա.Նահապետյանի պաշտպան Մ.Ալավերդյանը:
Վերաքննիչ դատարանի՝ 2017 թվականի մայիսի 29-ի որոշմամբ վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ:

Գործի փաստական հանգամանքները և վերաքննիչ բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
5. Նախաքննության մարմինն Ա.Նահապետյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 147-րդ հոդվածի 1-ին մասով` երկու դրվագով, և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով մեղադրանքներ է առաջադրել այն բանի համար, որ. «[Ն]ա, 2014 թվականի օգոստոսի 29-ին` ժամը 15:00-ի սահմաններում, կենցաղային վեճի ժամանակ փորձել է մուտք գործել նախկին կնոջ` Արմինե Գրիշայի Բադալյանի` Երևան քաղաքի Հանրապետության փողոցի 28-րդ շենքի 39-րդ բնակարան, սակայն մերժում է ստացել վերջինիս կողմից: Այնուհետև Ա.Նահապետյանը վնասել է Ա.Բադալյանի նշված բնակարանի մուտքի դռան փականի միջուկը և դիտավորությամբ, Ա.Բադալյանի կամքին հակառակ ապօրինի մուտք է գործել Ա.Բադալյանին պատկանող հիշյալ բնակարան` խախտելով վերջինիս բնակարանի անձեռնմխելիությունը:
[Բացի այդ], 2016 թվականի հունվարի 1-ին` ժամը 18:00-ի սահմաններում, առանց Արմինե և Գրիշա Բադալյանների կամքը հաշվի առնելու, ապօրինի մուտք է գործել Երևան քաղաքի Մաշտոցի պողոտայի 19-րդ շենքի 4-րդ բնակարան:
Բացի այդ, 2016 թվականի հունվարի 1-ին` ժամը 18:00-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Մաշտոցի պողոտայի 19-րդ շենքի 4-րդ բնակարանում մի քանի անգամ հարվածներ է հասցրել իր նախկին կնոջ` Արմինե Գրիշայի Բադալյանի և վերջինիս հոր` Գրիշա Գառնիկի Բադալյանի մարմնի տարբեր մասերին` պատճառելով ֆիզիկական ցավ:
6. Ամբաստանյալ Ա.Նահապետյանի` դատաքննության ընթացքում գործով մեղադրողի որոշմամբ փոփոխված և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 147-րդ հոդվածի 1-ին մասով և նույն հոդվածի 147-րդ հոդվածի 2-րդ մասով առաջադրված մեղադրանքի փաստական կողմի նկարագրության համաձայն` «[Ա.Նահապետյանը], 2014 թվականի [օգոստոսի 29-ին]` ժամը 15:00-ին, Արմինե Բադալյանի կամքին հակառակ փորձել է ապօրինի մուտք գործել նրա` Երևան քաղաքի Հանրապետության փողոցի 28-րդ շենքի 39-րդ բնակարան, սակայն Ա.Բադալյանը բնակարանի մուտքի դուռը չի բացել, որից հետո Ա.Նահապետյանը, վնասելով հիշյալ բնակարանի մուտքի դռան փականը, ուղղակի դիտավորությամբ, Ա.Բադալյանի կամքին հակառակ ապօրինի մուտք է գործել [նշված] բնակարան` խախտելով վերջինիս բնակարանի անձեռնմխելիությունը:
Բացի այդ, Ա.Նահապետյանը 2016 թվականի հունվարի 1-ին` ժամը 18:00-ին, ալկոհոլի ազդեցության տակ Արմինե Բադալյանի և Գրիշա Բադալյանի` Երևան քաղաքի Մաշտոցի պողոտայի 19-րդ շենքի 4-րդ բնակարան ապօրինի մուտք գործելու խոչընդոտները վերացնելու նպատակով Արմինե և Գրիշա Բադալյանների մարմնի տարբեր մասերին բազմաթիվ հարվածներ է հասցրել, նրանց հասցեին տվել է սպանության և բռնություն գործադրելու սպառնալիքներ ու Ա.Բադալյանի մազերից քաշել է, որի հետևանքով Արմինե և Գրիշա Բադալյաններին պատճառել է ֆիզիկական ցավ, այնուհետև խոչընդոտները վերացնելու պայմաններում Ա.Նահապետյանը հիշյալ բնակարանի բնակիչների կամքին հակառակ, ուղղակի դիտավորությամբ ապօրինի մուտք է գործել Երևան քաղաքի Մաշտոցի պողոտայի 19-րդ շենքի 4-րդ բնակարան և շարունակել է Արմինե և Գրիշա Բադալյանների նկատմամբ բռնություն գործադրել, որից հետո կոտրել է բնակարանի պատուհանները` խախտելով Արմինե և Գրիշա Բադալյանների բնակարանի անձեռնմխելիությունը»:

Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
7. Բողոքի հեղինակը փաստարկել է, որ Առաջին ատյանի դատարանի` 2017 թվականի մարտի 15-ի դատավճիռն անհիմն է, կայացվել է նյութական և դատավարական իրավունքի նորմերի խախտմամբ, ամբաստանյալ Ա.Նահապետյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 147-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերով մեղադրանքը դատաքննությամբ չի հիմնավորվել, դատական ակտում գործի փաստական հանգամանքների մասին Առաջին ատյանի դատարանի արձանագրած հետևությունները չեն համապատասխանում հետազոտված ապացույցներին, թույլ է տրվել դատական սխալ, որն ազդել է գործի ելքի վրա, և որ կայացված դատական ակտը հակասում է ապացույցների ազատ գնահատման և անմեղության կանխավարկածի առնչությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումներին:
Ի հիմնավորումն վերոնշյալ փաստարկների` բողոքի հեղինակը, ներկայացնելով գործի դատավարական նախապատմությունը, մասնավորապես նշել է, որ 2014 թվականի սեպտեմբերի 11-ին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 137-րդ հոդվածի 1-ին մասի հատկանիշներով հարուցվել է թիվ 15149314 քրեական գործը, որով Ա.Նահապետյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ: 2015 թվականի ապրիլի 7-ին որոշում է կայացվել քրեական գործով վարույթը կարճելու և Ա.Նահապետյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին` տուժողի հետ մեղադրյալի հաշտվելու հիմքով, որը ՀՀ գլխավոր դատախազի` 2015 թվականի հուլիսի 3-ի որոշմամբ վերացվել, գործն ուղարկվել է լրացուցիչ նախաքննության, վարույթը վերսկսել է, և տուժողի բողոքի հիման վրա հարուցված ու մեղադրյալի հետ հաշտության հիմքի առկայության պայմաններում, Ա.Նահապետյանին նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 147-րդ հոդվածի 1-ին մասով` այդ հոդվածով հարուցված քրեական գործի բացակայության պայմաններում: Մեղադրանքի հիմքում դրվել է տուժող Ա.Բադալյանի ցուցմունքն առ այն, որ 2014 թվականի օգոստոսի 25-ին` ժամը 15:00-ի սահմաններում, իր տուն է եկել նախկին ամուսինը` Ա.Նահապետյանը, ինքը չի ցանկացել բացել բնակարանի դուռը, որից հետո նա իր կամքին հակառակ բնակարան է մուտք գործել` նաև վնասելով բնակարանի մուտքի դռան փականի միջուկը, ինչպես նաև դեպքի վայրի զննության մասին 2014 թվականի սեպտեմբերի 9-ի արձանագրությունը, համաձայն որի` Երևան քաղաքի Հանրապետության փողոցի 28-րդ շենքի թիվ 39 բնակարանի դռան միջուկը գտնվում է վնասված վիճակում, և ըստ Ա.Բադալյանի հայտարարության` այն վնասել է Ա.Նահապետյանը։ Մինչդեռ տուժող Ա.Բադալյանն իր` 2015 թվականի մարտի 31-ի նախաքննական ցուցմունքով հայտնել է, որ իրենց միջև հաճախակի կենցաղային վեճեր են եղել, և ինքը նյարդայնացած է գրել նախկին ցուցմունքները` այն, որ նա իրեն գույքային պահանջ է ներկայացրել։ Արամի հետ հաշտվել է ու ապրում են հաշտ-համերաշխ, նրա դեմ որևէ դիմում, պարտք-պահանջ չունի և խնդրում է քրեական գործով վարույթը կարճել ու այլևս իրեն չանհանգստացնել: Իսկ 2015 թվականի օգոստոսի 24-ի նախաքննական ցուցմունքով` տուժողը հայտնել է, որ ինքը ոչ թե դիմադրել է, որ Ա.Նահապետյանը մուտք չգործի բնակարան, այլ տեսնելով, որ նա է, չի ցանկացել դուռը բացել, սակայն նա մի քանի անգամ դուռը թակել է, որից հետո ինքը բացել է այն, իսկ դռան վնասումն Ա.Նահապետյանի կողմից կատարվել է տուն մտնելուց հետո:
Գտնում է, որ առանց ՀՀ քրեական օրենսգրքի 147-րդ հոդվածով քրեական գործի հարուցման Ա.Նահապետյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 147-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրանքի առաջադրումն ինքնին բացառում է դրան հաջորդած որևէ քննչական կամ դատավարական գործողության օրինական լինելը, ուստի նրան ՀՀ քրեական օրենսգրքի 147-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրանքի առաջադրումը և քրեական գործով վարույթը շարունակելն այդ հիմքով անօրինական է։ Դրա հետ մեկտեղ, Ա.Նահապետյանի մեղադրանքի հիմքում դրված ապացույցների, մասնավորապես տուժող Ա.Բադալյանի` դատաքննությամբ հետազոտված վերոնշյալ նախաքննական ցուցմունքների հակասական բովանդակություններից նույնիսկ կարելի է հասկանալ, թե տվյալ պահին տուժողի և ամբաստանյալի փոխհարաբերություններն ինչ փուլում են գտնվել, նրանց մեջ հերթական անգամ ընտանեկան վիճաբանություն տեղի է ունեցել, թե` ոչ: Արդյունքում, տուժողի` միմյանցից էականորեն տարբերվող ցուցմունքներից ընտրվել է մեկն ու այն դարձել է գործով ապացույց։ Նաև անհասկանալի է դեպքից 10 օր հետո կատարված դեպքի վայրի զննության արձանագրությունը որպես ապացույց դիտելը, ըստ որի` զննության պահին տուժողների բնակարանի դռան փականի միջուկը եղել է վնասված, և դրա կապակցությամբ տուժող Ա.Բադալյանը հայտարարել է, որ այն վնասվել է Ա.Նահապետյանի կողմից:
Ըստ բողոքի հեղինակի` ապացուցման վերաբերյալ քրեադատավարական կանոնները սույն գործով անտեսվել են, և մեղադրանքի հիմքում դրված ապացույցները հիմնված են բացառապես տուժողի կողմից արված հայտարարությունների վրա` կախված տվյալ պահին նրա ունեցած տրամադրությունից: Մասնավորապես, ինչպես նախաքննության մարմնին, այնպես էլ Առաջին ատյանի դատարանին չեն հետաքրքրել, թե նկարագրված դռան փականի միջուկն իրականում վնասված է եղել, թե` ոչ, երբ է վնասվել, եթե այնուամենայնիվ վնասվել է, ապա 2014 թվականի սեպտեմբերի 9-ին վնասված միջուկի հայտնաբերումն ինչ ապացուցողական նշանակություն ունի Ա.Նահապետյանի կողմից 2014 թվականի օգոստոսի 25-ին Ա.Բադալյանի կամքին հակառակ նրա բնակարան մուտք գործելու հանգամանքը հաստատելու համար, կամ տուժողի էականորեն հակասող ցուցմունքներն ինչու չեն գնահատվել օրենքով սահմանված կարգով, կամ մասնավոր մեղադրանքի գործով տուժողի բողոքի բացակայությամբ ինչու և ինչպես է առանց նոր քրեական գործ հարուցվելու նախաքննություն կատարվել:
Գտնում է, որ սույն գործով ձեռք բերված ապացույցներով մեղադրական եզրակացությամբ գործը դատարան ուղարկելը և մեղադրական դատավճիռ կայացնելը քրեական դատավարության օրենսգրքով կարգավորվող ապացուցման քրեադատավարական ինստիտուտի էության, ինչպես նաև ՀՀ վճռաբեկ դատարանի որոշումներով ձևավորված իրավական դիրքորոշումների կոպիտ խախտում է։
Ըստ բողոքի հեղինակի` գործով տուժողների ցուցմունքները ոչ միայն չեն ապացուցել Ա.Նահապետյանի կողմից բնակարան ապօրինի մուտք գործելը, այլև Արմինե և Գրիշա Բադալյաններին ծեծի ենթարկելու փաստը։ Մեղադրական դատավճիռ կայացնելով` Առաջին ատյանի դատարանը տուժողների ցուցմունքները բավարար է համարել մեղսագրված արարքներում Ա.Նահապետյանի մեղավորությունն ապացուցված համարելու համար, ինչը չի բխում ՀՀ քրեակաև դատավարությաև օրենսգրքով սահմանված ապացույցների ձեռքբերմաև և դրանց գնահատման ընդհանուր սկզբունքներից։
Անդրադառնալով մեղադրողի կողմից դատաքննության ընթացքում մեղադրանքը փոփոխելուն և ամբաստանյալ Ա.Նահապետյանին նոր մեղադրանք առաջադրելուն` բողոքի հեղինակն այն անհիմն է համարել, նշելով, որ դատաքննության ընթացքում լրացուցիչ հարցաքննվելիս` տուժողներ Արմինե և Գրիշա Բադալյանների տրված ցուցմունքները ոչնչով չեն տարբերվել նախկիններից, դրանցով որևէ նոր փաստ կամ հանգամանք ձեռք չի բերվել, ուստի չէին կարող հիմք հանդիսանալ նոր մեղադրանք աոաջադրելու համար։ Ավելին` գտնում է, որ տուժող Գ.Բադալյանի ցուցմունքն ընդհանրապես չի վերաբերել ամբաստանյալ Ա.Նահապետյանին առաջադրված մեղադրանքներին, և որևէ հանգամանքի շուրջ տեղեկություն չի պարունակել։ Հետևապես ամբաստանյալ Ա.Նահապետյանի նկատմամբ դատարանում խստացված մեղադրանքով դատավճիռ է կայացվել նրա նախկին կնոջ` Ա.Բադալյանի միմյանցից էականորեն տարբերվող ցուցմունքների հիման վրա, որոնք գործով ձեռք բերված որևէ այլ ապացույցի հետ համադրելու հնարավորություն Առաջին ատյանի դատարանը չի ունեցել։
Բողոքի հեղինակը նաև փաստարկել է, որ Առաջին ատյանի դատարանի` 2016 թվականի սեպտեմբերի 29-ի որոշմամբ, որով ամբաստանյալ Ա.Նահապետյանի նկատմամբ ընտրված ստորագրություն չհեռանալու մասին խափանման միջոցը փոխարինվել է կալանքով, խախտվել է է ՀՀ վճռաբեկ դատարանի թիվ ԿԴ1/0062/06/12 որոշմամբ արտահայտած իրավական դիրքորոշումը, որով արձանագրվել է մինչև մեկ տարի ժամկետով ազատազրկում նախատեսող հանցագործությունների մեջ մեղադրվող անձանց ազատությունից զրկելու իրավական հիմքերի առկայությունը փաստելու համար նույնանման չափորոշիչներ սահմանելու արգելքը:
Ի հիմնավորումն նշված փաստարկի` բողոքի հեղինակը նշել է, որ սույն քրեական գործն Առաջին ատյանի դատարան է ուղարկվել և Ա.Նահապետյանի նկատմամբ կալանավորումը որպես խափանման միջոց է կիրառվել նրան ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ և 147-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքներով, որոնց համար սահմանված են տուգանք և կալանք տեսակի պատիժներ, ուստի Ա.Նահապետյանի նկատմամբ կալանավորում խափանման միջոց ընտրելն ինքնին անմեղության կանխավարկածի խախտման և փաստերի ոչ օբյեկտիվ գնահատման դրսևորում է:
Վերոգրյալի հիման վրա բողոքի հեղինակը խնդրել է Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը բեկանել և ամբաստանյալ Ա.Նահապետյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 147-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերով առաջադրված մեղադրանքում արդարացնել:

Վերաքննիչ դատարանի դատական նիստում կողմերի արտահայտած դիրքորոշումները.
8. Ամբաստանյալ Ա.Նահապետյանի պաշտպան Մ.Ալավերդյանը պնդել է վերաքննիչ բողոքը և խնդրել է այն բավարարել:
Ամբաստանյալ Ա.Նահապետյանը միացել է պաշտպանին:
Մեղադրող Գ.Գևորգյանն առարկել է վերաքննիչ բողոքի դեմ և խնդրել է այն մերժել՝ Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը թողնելով օրինական ուժի մեջ:

Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
9. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 381-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն`
«Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը ներկայացվում են բացառապես վերաքննիչ բողոքում, և դրանք չեն կարող փոփոխվել և լրացվել գործի դատական քննության ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում»:
Մեջբերված քրեադատավարական իրավադրույթների լույսի ներքո վերլուծելով սույն որոշման 7-րդ կետում շարադրված վերաքննիչ բողոքի հիմքերն ու հիմնավորումները՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ դեպքում ընդհանուր առմամբ պետք է պատասխանել այն հարցին, թե գործով ձեռք բերված թույլատրելի, վերաբերելի և փոխկապակցված ապացույցների բավարար ամբողջությամբ հիմնավորվա՞ծ է արդյոք ՀՀ քրեական օրենսգրքի 147-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերով նախատեսված հանցանքներ կատարելու մեջ ամբաստանյալ Ա.Նահապետյանի մեղավորության մասին Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը, ինչպես նաև այն հարցին, թե դեռևս 2016 թվականի սեպտեմբերի 29-ի որոշմամբ ամբաստանյալ Ա.Նահապետյանի նկատմամբ ընտրված ստորագրություն չհեռանալու մասին խափանման միջոցը կալանավորմամբ փոխարինելով` Առաջին ատյանի դատարանն արդյոք թույլ է տվել դատական սխալ, որը կարող էր հիմք հանդիսանալ ամբաստանյալի վերաբերյալ մեղադրական դատավճիռը բեկանելու:
10. Մինչ նախորդ կետում արձանագրված հարցերին ըստ էության անդրադառնալը՝ Վերաքննիչ դատարանն անհրաժեշտ է համարում նախ պատասխանել բողոքի հեղինակի կողմից բարձրացված այն հարցին, թե նախաքննության մարմինն իրավասու էր արդյոք թիվ 15149314 քրեական գործով Ա.Նահապետյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 147-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրանք առաջադրելու, առանց նշված հոդվածով նոր քրեական գործ հարուցելու:
Այսպես.
Ըստ գործի նյութերի՝ թիվ 15149314 քրեական գործի հարուցման առիթ է հանդիսացել Ա.Բադալյանի հաղորդումը, որի հիման վրա նախապատրաստված նյութերի գնահատմամբ՝ նախաքննության մարմինը գտել է, որ տվյալ պարագայում առկա է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 137-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված ենթադրյալ հանցագործության հատկանիշներ պարունակող դեպք: 2014 թվականի հոկտեմբերի 6-ին Ա.Նահապետյանն այդ գործով ներգրավվել է որպես մեղադրյալ, և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 137-րդ հոդվածի 1-ին մասով: 2015 թվականի ապրիլի 7-ին նախաքննության մարմինը որոշում է կայացրել Ա.Նահապետյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 137-րդ հոդվածի 1-ին մասով քրեական հետապնդումը տուժողի հետ հաշտվելու հիմքով դադարեցնելու, ինչպես նաև նրա նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 182-րդ հոդվածով քրեական հետապնդում չիրականացնելու մասին՝ արարքում հանցակազմի բացակայության հիմքով: Սակայն վերը նշված որոշումը ՀՀ գլխավոր դատախազի կողմից վերացվել և քրեական գործը վերադարձվել է լրացուցիչ նախաքննության, որի արդյունքում էլ Ա.Նահապետյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 147-րդ հոդվածի 1-ին մասով: Դրա հետ մեկտեղ, նախաքննության մարմինը որոշում է կայացրել, ի թիվս այլնի, Ա.Նահապետյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 137-րդ հոդվածի 1-ին մասով քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին՝ տուժողի հետ հաշտվելու հիմքով:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 27-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(...)
Նույն քրեական գործի նախաքննության ընթացքում նույն անձի կողմից այլ հանցագործություններ կատարելու փաստերի հայտնաբերման դեպքում կարող է նոր քրեական գործ չհարուցվել, եթե արդեն իսկ հարուցված քրեական գործի շրջանակներում հնարավոր է գործի նախաքննությունն իրականացնել ամբողջ ծավալով»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 184-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը իրենց վարույթում գտնվող քրեական գործի նյութերով կայացնում են որոշում նոր գործ հարուցելու և այն առանձին վարույթում առանձնացնելու մասին, իսկ դատարանը նման որոշում կայացնելու միջնորդությամբ դիմում է դատախազին, եթե մեղադրյալին վերագրվող հանցագործություններից բացի բացահայտված է առաջինի հետ չկապված այլ հանցագործություն, որը կատարել է այլ անձ` առանց մեղադրյալի մասնակցության»:
Մեջբերված քրեադատավարական դրույթների լույսի ներքո վերլուծելով վերը նշված փաստական հանգամանքները՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ բողոքի հեղինակի՝ սույն կետի առաջին պարբերությունում արձանագրված փաստարկն անհիմն է և առարկայազուրկ: Ավելին, հակառակ մոտեցմամբ առաջնորդվելու դեպքում՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 3091-րդ հոդվածով նախատեսված ինստիտուտը գործնականում չի կարող կիրառվել, և օրենսդրի կողմից դրա նախատեսումը կլինի առարկայազուրկ:
11. Նախորդ կետում արձանագրված դատողության հաշվառմամբ՝ անդրադառնալով սույն որոշման 9-րդ կետում շարադրված այն հարցին, թե գործով ձեռք բերված թույլատրելի, վերաբերելի և փոխկապակցված ապացույցների բավարար ամբողջությամբ հիմնավորվա՞ծ է արդյոք ՀՀ քրեական օրենսգրքի 147-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերով նախատեսված հանցանքներ կատարելու մեջ ամբաստանյալ Ա.Նահապետյանի մեղավորության մասին Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունը, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
ՀՀ Սահմանադրության 32-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի բնակարանի անձեռնմխելիության իրավունք:
2. Բնակարանի անձեռնմխելիության իրավունքը կարող է սահմանափակվել միայն օրենքով` պետական անվտանգության, երկրի տնտեսական բարեկեցության, հանցագործությունների կանխման կամ բացահայտման, հասարակական կարգի, առողջության և բարոյականության կամ այլոց հիմնական իրավունքների և ազատությունների պաշտպանության նպատակով:
(...)»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 147-րդ հոդվածի 1-ին մասը պատասխանատվություն է սահմանում մարդու կամքին հակառակ նրա բնակարան ապօրինի մուտք գործելու համար:
Նշված հանցագործության անմիջական օբյեկտը ՀՀ Սահմանադրությամբ երաշխավորված՝ մարդու բնակարանի անձեռնմխելիության իրավունքի ապահովմանն ուղղված հասարակական հարաբերություններն են:
Հանցագործության օբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է միայն գործողություններով, որոնք դրսևորվում են մարդու կամքին հակառակ նրա բնակարան ապօրինի մուտք գործելով:
ՀՀ Սահմանադրության 32-րդ հոդվածի լույսի ներքո մեկնաբանելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 147-րդ հոդվածի 1-ին մասի դիսպոզիցիայում օգտագործված «բնակարան» եզրույթը՝ հարկ է արձանագրել, որ դրա տակ պետք է հասկանալ ցանկացած կացարան, որտեղ ժամանակավորապես կամ մշտապես ապրում է մարդը:
Մուտք գործել ասելով՝ տվյալ դեպքում հասկացվում է ինչպես որոշակի տարածքում (բնակարանում) հայտնվելը, այնպես էլ այնտեղ գտնվելը:
Ընդ որում, նկատի ունենալով, որ նշված հանցագործության անմիջական օբյեկտը մարդու՝ Սահմանադրությամբ երաշխավորված կոնկրետ բնակարանի անձեռնմխելիության, այլ ոչ թե՝ սեփականության կամ որևէ այլ իրավունքի ապահովմանն ուղղված հասարակական հարաբերություններն են, ուստի արարքի որակման տեսանկյունից որևէ նշանակություն չունի տվյալ գույքի սեփականության ձևը կամ դրա նկատմամբ որևէ մեկի սեփականության իրավունքը գրանցված լինել կամ չլինելը:
Միևնույն ժամանակ, հարկ է նաև արձանագրել, որ քննարկվող հանցագործության սուբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է միայն ուղղակի դիտավորությամբ: Այսինքն, հանցավորը գիտակցաբար, տուժողի կամքին հակառակ, ապօրինի մուտք է գործում նրա բնակարան: Ընդ որում, հանցանքի շարժառիթը կարող է լինել բազմազան (վրեժ, խուլիգանական դրդումներ և այլն), սակայն արարքի որակման համար դրանք նշանակություն չունեն:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 147-րդ հոդվածի 2-րդ մասը պատասխանատվություն է սահմանում քննարկվող հանցագործության որակյալ (առավել վտանգավոր) տեսակի՝ բնակարանի անձեռնմխելիությունը բռնություն գործադրելով կամ դա գործադրելու սպառնալիքով կատարելու համար:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը ապացույցները գնահատում են իրենց ներքին համոզմամբ»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 124-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Ապացուցումը` գործի օրինական, հիմնավորված և արդարացի լուծման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներ բացահայտելու նպատակով ապացույցներ հավաքելը, ստուգելը և գնահատելն է»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 126-րդ հոդվածի համաձայն`
«Գործով հավաքված ապացույցները ենթակա են բազմակողմանի և օբյեկտիվ ստուգման` ձեռք բերված ապացույցի վերլուծության, այն այլ ապացույցների հետ համադրելու, նոր ապացույցներ հավաքելու, ապացույցների ձեռքբերման աղբյուրներն ստուգելու միջոցով»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման` վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից»:
2. Հետաքննության մարմնի աշխատակիցը, քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով օրենքով, ապացույցները գնահատում են ապացույցների համակցության մեջ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ»:
«Ապացույցների բավարարություն» հասկացության էությունը, ինչպես նաև ապացույցների բավարարությունը որոշելու ընդհանուր չափանիշներին ու դրանցից յուրաքանչյուրի բնութագրին վերաբերող հարցերը ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից քննարկվել և վերլուծվել է Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով կայացրած որոշման շրջանակներում:
Մասնավորապես, վկայակոչված որոշման մեջ համեմատական վերլուծության ենթարկելով «ապացուցման առարկա» և «ապացույցների բավարարություն» հասկացությունները՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը նշել է. «(…) եթե ապացուցման առարկան ցույց է տալիս, թե ինչ է անհրաժեշտ պարզել յուրաքանչյուր քրեական գործով, ապա ապացույցների բավարարությունը կապված է այն ապացուցողական նյութի հետ, որը վերաբերում է ապացուցման առարկային և թույլ է տալիս այդ հանգամանքների մասին գալ արժանահավատ հետևության: Որոշելով ապացույցների բավարարությունը` վարույթն իրականացնող մարմինները լուծում են քրեական գործի համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքների հետազոտման խորության աստիճանի հետ կապված հարցերը, մասնավորապես այն, թե ինչ աստիճանի պետք է մանրացվի յուրաքանչյուր հանգամանքը, և ինչ ծավալի ապացույցներ են անհրաժեշտ այդ հանգամանքները հավաստի պարզելու և դրա հիման վրա այս կամ այն դատավարական որոշումը կայացնելու համար:
Այսպիսով, ապացույցների բավարարությունը ենթադրում է կոնկրետ գործով ապացուցման շրջանակների այնպիսի որոշումը, որպեսզի հավաքված ապացույցները որակական կողմից ապահովեն ապացուցման առարկայի յուրաքանչյուր տարրի պարզումը, իսկ քանակական կողմից` այդ հանգամանքների բացահայտման արժանահավատությունը և դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունն ու պատճառաբանվածությունը:
Ի տարբերություն ապացուցման առարկայի, ապացույցների բավարարություն հասկացության բովանդակությունը քրեական դատավարության օրենսդրությամբ բացահայտված չէ, այսինքն` օրենքում հստակ նշում չկա այն մասին, թե մինչև երբ պետք է հավաքվեն և հետազոտվեն ապացույցները, որպեսզի յուրաքանչյուր գործով պարզվի ապացուցման առարկան ամբողջությամբ կամ նրա տարրերն առանձին վերցրած: Բացի այդ, օրենքում սահմանված չէ միասնական չափանիշ առ այն, թե երբ են ի հայտ գալիս յուրաքանչյուր քրեական գործով ապացուցման առարկան բացահայտված համարելու հիմքերը:
Վճռաբեկ դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի համակարգային վերլուծության հիման վրա արձանագրում է ապացույցների բավարարությունը որոշելու հետևյալ ընդհանուր չափանիշները`
1) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունք,
2) դատավարական որոշումների հիմնավորվածություն և պատճառաբանվածություն,
3) անմեղության կանխավարկած» (տե՛ս Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշումը):
Մ.Հակոբյանի գործով որոշման մեջ անդրադառնալով անձի մեղավորության հաստատման համար հաղթահարման ենթակա անհրաժեշտ չափանիշներից մեկին` անմեղության կանխավարկածին, ՀՀ վճռաբեկ դատարանը շեշտել է, որ. «[Ա]պացույցների կամայական գնահատման արգելքը դատարաններին պարտավորեցնում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածում թվարկված` ապացուցման ենթակա հանգամանքների, այդ թվում` կոնկրետ հանցանքի հատկանիշների և այդ հանցանքի մեջ անձի մեղավորության վերաբերյալ իր հետևությունները հիմնավորել վերաբերելի, փոխկապակցված, հավաստի ապացույցներով և ոչ թե ենթադրություններով: Այլ խոսքով` հանցանքի մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր անձի վերաբերյալ` ապացուցման ենթակա յուրաքանչյուր հանգամանքի կապակցությամբ դատարանի հետևությունը պետք է հիմնված լինի ոչ թե գնահատողական դատողությունների, կանխատեսումների կամ կարծիքների, այլ կոնկրետ գործով օրենքով սահմանված կարգով ձեռք բերված փաստական տվյալների վրա» (տե՛ս Մարգար Հակոբյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2013 թվականի մայիսի 8-ի թիվ ԵԿԴ/0168/01/12 որոշումը):
Ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս չափանիշին` ներքին համոզմունքին, ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Մ.Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի վերաբերյալ որոշման մեջ և դիրքորոշում ձևավորել այն մասին, որ. «Ներքին համոզմունքը, որպես ապացույցների գնահատման արդյունք, բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների անխզելի կապով, այն, մի կողմից, պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից, անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ: (…)» (տե’ս Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 որոշումը):
Մեկ այլ` Ա.Ավագյանի և Վ.Սահակյանի վերաբերյալ որոշման մեջ վերահաստատելով և զարգացնելով նախկինում արտահայտած իր իրավական դիրքորոշումները՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը նաև ընդգծել է, որ. «(…) [Ք]րեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշը: Ընդ որում, «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշ ասելով, պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը: Վերոգրյալը չի նշանակում, որ հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորությունն ընդհանրապես չի կարող առաջացնել որևէ կասկած, սակայն այդպիսի կասկածի հավանականության դեպքում դրա աստիճանը պետք է լինի աննշան (խիստ ցածր): Այլ խոսքով` մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած»:
Նույն որոշման մեջ անդրադառնալով ապացույցի արժանահավատության հարցին` ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է արտահայտել այն մասին, որ. «Ապացույցի արժանահավատության հատկանիշը նույնպես վերաբերում է ապացույցի բովանդակային գնահատմանը: Արժանահավատ է այն ապացույցը, որի ճշմարտացիությունը կասկած չի հարուցում: Ապացույցն արժանահավատության տեսանկյունից գնահատելիս դատարանը պետք է հիմք ընդունի հետևյալ հանգամանքները.
ա) ապացույցի աղբյուրի հատկանիշները (օրինակ` փորձագետի ձեռնհասությունը, ցուցմունք տվող անձի շահագրգռվածությունը, որոշ դեպքերում հոգեբանական և ֆիզիոլոգիական հատկանիշները, վիճակը, ինչպես նաև անձին վերաբերող այլ հատկանիշներ, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ այդ անձի կողմից գործի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներն ընկալելու, մտապահելու, վերարտադրելու գործընթացի վրա),
բ) ապացույցի ձևավորման հանգամանքները (օրինակ` վկայի կողմից կոնկրետ հանգամանքն ընկալելու պայմանները, պաշտպանի, ներկայացուցչի ներկայությունը և այլն),
գ) ապացուցողական տեղեկությունը ձեռք բերելու միջոցը,
դ) ապացույցի բովանդակությունը կազմող տեղեկությունը հաստատող կամ հերքող հանգամանքների առկայությունը,
ե) նույն տեղեկության ստացումն այլ աղբյուրից:
Յուրաքանչյուր ապացույց արժանահավատության տեսանկյունից պետք է գնահատվի ապացույցների համակցության մեջ` բազմակողմանի և մանրամասն գնահատելով փաստական տվյալների ստացման աղբյուրները և ապացույցի ձևավորման ամբողջ ընթացքը: Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ վերջնական որոշում կարող է կայացվել դրա բովանդակությունն այլ աղբյուրներից ստացված տեղեկությունների հետ համադրելու արդյունքում: Որոշակի փաստի վերաբերյալ այս կամ այն աղբյուրից ստացված տեղեկությունների արժանահավատությունը գնահատելու համար անհրաժեշտ է վերլուծել ստացված տեղեկությունների բովանդակությունը, համադրել դրանք այլ ապացույցների հետ, պարզել դրանց համապատասխանությունը կամ հակասությունը, հակասության դեպքում` դրա պատճառները:
Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ դատարանի եզրահանգումները պետք է հիմնվեն գործում առկա փաստական տվյալների վրա» (տե´ս Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշումը):
12. Սույն գործի ուսումնասիրությունից երևում է, որ առաջադրված մեղադրանքներում ամբաստանյալ Ա.Նահապետյանն իրեն մեղավոր չի ճանաչել, ինչպես նախաքննության, այնպես էլ դատաքննության ընթացքում հրաժարվել է ցուցմունքներ տալուց:
Տուժող Ա.Բադալյանը նախաքննության և դատաքննության ընթացքում ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ 1992 թվականին ամուսնացել է ամբաստանյալ Ա.Նահապետյանի հետ և 1996 թվականին դատարանի վճռով ամուսնալուծվել են: Ինչպես համատեղ կյանքի ընթացքում, այնպես էլ դրանից հետո Ա.Նահապետյանը մշտապես իրեն անհանգստացրել է, այդ թվում՝ իրենից գումարներ պահանջելով և վատ վերաբերվելով: 2014 թվականի օգոստոսի 29-ին` ժամը 15:00-ի սահմաններում, ամբաստանյալը եկել է իր տուն, ինքը չի ցանկացել բացել բնակարանի դուռը, որից հետո նա իր կամքին հակառակ` բնակարանի մուտքի դռան փականի միջուկը վնասելով, մուտք է գործել բնակարան: Բացի այդ, 2016 թվականի հունվարի 1-ին՝ ժամը 18:00-ի սահմաններում, երբ իր հոր՝ Գրիշա Բադալյանի հետ գտնվել են Երևան քաղաքի Մաշտոցի պողոտայի 19-րդ շենքի թիվ 4 բնակարանում, ամբաստանյալը ծոցագրպանից հանած դանակի սպառնալիքով իր և Գ.Բադալյանի նկատմամբ բռնություն է գործադրել` հրել է, մի քանի անգամ հարվածներ է հասցրել, իր մազերից քաշել է և տվել է սպանության սպառնալիքներ, որի հետևանքով պատճառել է ֆիզիկական ցավ: Դրանից հետո նա ապօրինի՝ առանց իրենց թույլտվության, մտել է նշված բնակարան և գումար պահանջել: Ամբաստանյալ Ա.Նահապետյանն իր և Գ.Բադալյանի նկատմամբ բռնություն է գործադրել, քանի որ իրենք փորձել են խոչընդոտել նրա կողմից բնակարան մուտք գործելը: Ամբաստանյալի կողմից գործադրված բռնության հետևանքով ինքը զգացել է ֆիզիկական ցավ: Ինքը հրաժարվել է նրան գումար տալուց և կրկին փորձել են նրան դուրս հրավիրել բնակարանից, սակայն Ա.Նահապետյանն ավելի է վրդովվել, սկսել է հայհոյել ինչպես իրեն, այնպես էլ հորը` կրկին գումար պահանջելով ինչպես իրենից, այնպես էլ հորից: Միաժամանակ ձեռքերով հարվածներ է հասցրել իր մարմնի տարբեր մասերին և քաշել է իր մազերից, որի հետևանքով ինքը զգացել է ֆիզիկական ցավ, սակայն հիվանդանոց չի դիմել: Բացի այդ, նշված օրն ամբաստանյալը քարերով հարվածել է բնակարանի պատուհաններին և կոտրել դրանք, ապակիների կտորները նետել է իրենց վրա, որոնց մի մասը կպել են իրեն, սակայն լուրջ մարմնական վնասվածքներ չի ստացել: Նրա գործողությունները կանխվել է դեպքի վայր ժամանած ոստիկանության աշխատակիցների կողմից:
Էության մեջ տուժող Ա.Բադալյանի՝ վերոշարադրյալ ցուցմունքի հետ նույնաբովանդակ ցուցմունք է տվել նաև տուժող Գ.Բադալյանը:
Վկա, ՀՀ ոստիկանության ՊՊԾ գնդի ծառայող Արթուր Շահնազարյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ 2016 թվականի հունվարի 1-ին նույն գնդի ծառայող Հակոբ Սանթրոսյանի հետ գտնվել է ծառայության մեջ, երբ ժամը 18:20-ի սահմաններում օպերատիվ կառավարման կենտրոնից իրենց ռադիոկապով հաղորդել են, որ մոտենան Երևան քաղաքի Մաշտոցի պողոտա 19-րդ շենքի թիվ 4 բնակարանին: Անմիջապես մեկնել են այնտեղ և նշված բնակարանում հայտնաբերել են մինչ այդ իրենց անծանոթ մի տղամարդու` գործով ամբաստանյալ Ա.Նահապետյանին, ով գտնվել է ալկոհոլի ազդեցության տակ, նրա ձեռքերն արյունոտված են եղել, իսկ բնակարանում՝ գետնին թափթփված են եղել կոտրված ապակու կտորներ: Արմինե և Գրիշա Բադալյաններն իրենց հայտնել են, որ հիշյալ տղամարդը ծեծի է ենթարկել նրանց, ապօրինի մուտք գործել բնակարան, ինչպես նաև կոտրել է բնակարանի պատուհանները: Այդ ժամանակ ամբաստանյալը սեռական բնույթի հայհոյանքներ է տվել բնակարանում գտնվող անձանց հասցեին, իրենք դժվարությամբ են կարողացել հանգստացնել նրան ու նստեցնել պարեկային ավտոմեքենան: Բերման են ենթարկել ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի բաժին, որտեղ պարզել են նրա ինքնությունը:
Դատաքննության ընթացում էության մեջ նույնաբովանդակ ցուցմունք է տվել նաև վկա Հակոբ Սանթրոսյանը:
Դատաքննության ընթացքում, ի թիվս այլնի, հետազոտվել է նաև դեպքի վայրի զննության մասին 2014 թվականի սեպտեմբերի 9-ի արձանագրությունը, համաձայն որի` Երևան քաղաքի Հանրապետության փողոցի 28-րդ շենքի թիվ 39 բնակարանի մուտքի դռան փականի միջուկը զննության պահին գտնվել է վնասված վիճակում, և որ զննության մասնակից Ա.Բադալյանը հայտարարել է, որ այն վնասել է նախկին ամուսինը` Ա.Նահապետյանը:
13. Սույն որոշման 11-րդ կետում մեջբերված իրավադրույթների և արձանագրված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո վերլուծելով նախորդ կետում շարադրված ապացույցները, դրանցից յուրաքանչյուրը գնահատելով վերաբերելիության, թույլատրելիության, ինչպես նաև ստացման աղբյուրի և ձևավորման ընթացքի համատեքստում՝ արժանահավատության տեսանկյունից, դրանցից յուրաքանչյուրը համադրելով և վերլուծելով մյուս աղբյուրներից ստացված փաստական տվյալների համակցության մեջ, ամբաստանյալ Ա.Նահապետյանի մեղավորության մասին չփարատվող կասկածները մեկնաբանելով նրա օգտին` Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ սույն գործով ձեռք է բերվել փոխկապակցված ապացույցների այնպիսի բավարար համակցություն, որը, բացառելով հակառակի ողջամիտ հավանականությունը, հիմք է տալիս անվերապահ հետևություն անելու առ այն, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 147-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերով նախատեսված հանցանքներ կատարելու մեջ ամբաստանյալ Ա.Նահապետյանի մեղավորության մասին Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունն ըստ էության հիմնավոր է և իրավաչափ:
Ընդ որում, Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանն իր դատական ակտում դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցները թերի է արձանագրել և վերլուծել (տե՛ս դատավճիռը և, ի թիվս այլնի, դատական նիստի արձանագրությունը), ինչը սակայն, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 394-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով սահմանված իրավակարգավորման համատեքստում ինքնին չի կարող հիմք հանդիսանալ վերաքննիչ բողոքը բավարարելու՝ Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելու և ամբաստանյալ Ա.Նահապետյանի նկատմամբ արդարացման դատական ակտ կայացնելու համար:
Անդրադառնալով բողոքի հեղինակի կողմից բարձրացված այն հարցին, թե դեռևս 2016 թվականի սեպտեմբերի 29-ի որոշմամբ ամբաստանյալ Ա.Նահապետյանի նկատմամբ ընտրված ստորագրություն չհեռանալու մասին խափանման միջոցը կալանավորմամբ փոխարինելով` Առաջին ատյանի դատարանն արդյոք թույլ է տվել դատական սխալ, որը կարող է հիմք հանդիսանալ ամբաստանյալի վերաբերյալ մեղադրական դատավճիռը բեկանելու համար, Վերաքննիչ դատարանը նախ արձանագրում է, որ նշված որոշումը պաշտպանության կողմն օրենքով սահմանված կարգով և ժամկետում բողոքարկելու իրավունքից չի օգտվել, որի լիարժեք հնարավորությունն ունեցել է: Դրա հետ մեկտեղ, Առաջին ատյանի դատարանն ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակել է նաև մեկ տարի ժամկետով ազատազրկման ձևով ռեալ պատիժ, որի իրավաչափությունը չի վիճարկվել, և այդ պատժին հաշվակցվել է ամբաստանյալի՝ կալանքի տակ գտնվելու ամբողջ ժամանակահատվածը: Ընդ որում, թեև նշվածի պարագայում բողոքի հեղինակի կողմից բարձրացված հարցն այլևս կորցրել է իրավական արժեքը, այդուհանդերձ՝ Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում արձանագրել հետևյալը.
ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի համաձայն`
«Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք: Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով`
(…)
4) անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երբ առկա է նրա կողմից հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած, կամ երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետո անձի փախուստը կանխելու նպատակով .
(…)»:
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով.
(…)
գ) անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը` իրավախախտում կատարած լինելու հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում նրան իրավասու օրինական մարմնին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է համարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուստը կանխելու համար,
(…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 135-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Դատարանը, (…) խափանման միջոց կարող [է] կիրառել միայն այն դեպքում, երբ քրեական գործով ձեռք բերված նյութերը բավարար հիմք են տալիս ենթադրելու, որ կասկածյալը կամ մեղադրյալը կարող է՝
1) թաքնվել քրեական վարույթն իրականացնող մարմնից,
2) խոչընդոտել մինչդատական վարույթում կամ դատարանում գործի քննությանը՝ քրեական դատավարությանը մասնակցող անձանց վրա անօրինական ազդեցություն գործադրելու, գործի համար նշանակություն ունեցող նյութերը թաքցնելու կամ կեղծելու, քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի կանչով առանց հարգելի պատճառի չներկայանալու կամ այլ ճանապարհով,
3) կատարել քրեական օրենքով չթույլատրված արարք,
4) խուսափել քրեական պատասխանատվությունից և նշանակված պատիժը կրելուց,
5) խոչընդոտել դատարանի դատավճռի կատարմանը»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 135-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«Կալանավորումը և դրա այլընտրանքային խափանման միջոցը մեղադրյալի նկատմամբ կարող են կիրառվել միայն այնպիսի հանցագործության համար, որի համար նախատեսվող ազատազրկման ձևով պատժի առավելագույն ժամկետը մեկ տարուց ավելի է, կամ բավարար հիմքեր կան ենթադրելու, որ մեղադրյալը կարող է կատարել սույն հոդվածի առաջին մասով նախատեսված գործողությունները»:
Ինչպես հետևում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 135-րդ հոդվածի վերը շարադրված իրավադրույթների բովանդակային վերլուծությունից՝ մեղսագրվող հանցագործության համար նախատեսվող ազատազրկման ձևով պատժի առավելագույն ժամկետը մեկ տարուց ավելի լինելը՝ որպես մեղադրյալի նկատմամբ կալանավորում խափանման միջոց կիրառելու նախապայման, բացառիկ բնույթ չի կրում: Կալանավորում խափանման միջոցը կարող է կիրառվել նաև այն դեպքում, երբ մեղսագրվող հանցագործության համար նախատեսվող ազատազրկման ձևով պատժի առավելագույն ժամկետը չի գերազանցում մեկ տարին, սակայն բավարար հիմքեր կան ենթադրելու, որ մեղադրյալը կարող է կատարել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 135-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված գործողությունները, այդ թվում՝ թաքնվել վարույթն իրականացնող մարմնից, խոչընդոտել մինչդատական վարույթում կամ դատարանում գործի քննությանը՝ քրեական դատավարությանը մասնակցող անձանց վրա անօրինական ազդեցություն գործադրելու, գործի համար նշանակություն ունեցող նյութերը թաքցնելու կամ կեղծելու, քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի կանչով առանց հարգելի պատճառի չներկայանալու կամ այլ ճանապարհով, կատարել քրեական օրենքով չթույլատրված արարք, խուսափել քրեական պատասխանատվությունից և նշանակված պատիժը կրելուց, խոչընդոտել դատարանի դատավճռի կատարմանը:
Վերոգրյալի լույսի ներքո պետք է փաստել, որ սույն գործի քննության ընթացքում ամբաստանյալ Ա.Նահապետյանի դրսևորած վարքագիծը (տե՛ս, ի թիվս այլնի, սույն որոշման 1-3-րդ կետերը) հիմք չի տալիս հետևություն անելու առ այն, որ նրա նկատմամբ կալանավորում խափանման միջոց կիրառելով՝ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ, որն ազդել է կամ կարող էր ազդել գործով ճիշտ որոշում կայացնելու վրա:
14. Ամփոփելով սույն որոշման 10-րդ և 13-րդ կետերում արձանագրված դատողություններն ու եզրահանգումները՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից սույն գործով թույլ չեն տրվել նյութական և դատավարական իրավունքի նորմերի այնպիսի խախտումներ, որոնք կարող էին հիմք հանդիսանալ բողոքարկված դատական ակտը բեկանելու և դրա դեմ բերված վերաքննիչ բողոքը բավարարելու համար: Ուստի բողոքարկված դատական ակտը սույն որոշման մեջ արձանագրված պատճառաբանությամբ պետք է թողնել օրինական ուժի մեջ, իսկ ամբաստանյալ Ա.Նահապետյանի պաշտպան Մ.Ալավերդյանի վերաքննիչ բողոքը՝ մերժել: Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-394-րդ հոդվածներով՝ Վերաքննիչ դատարանը.

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Վերաքննիչ բողոքը մերժել:
Ամբաստանյալ Արամ Վաչագանի Նահապետյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 147-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 147-րդ հոդվածի 1-ին մասով Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2017 թվականի մարտի 15-ի դատավճիռը թողնել օրինական ուժի մեջ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:

Նախագահող դատավոր` Ռ.Մխիթարյան
Դատավորներ` Ս.Չիչոյան
Մ.Արղամանյան