ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ԵԿԴ/0026/01/16

ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ (այսուհետ նաև`
Վերաքննիչ դատարան) ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ`

նախագահող դատավոր` Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ
դատավորներ` Ա.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ
Ռ.ՄԽԻԹԱՐՅԱՆ

քարտուղարությամբ` Մ.ՄԱՀՏԵՍՅԱՆԻ

մասնակցությամբ`
դատախազ` Հ.ԽԱԼԱԹՅԱՆԻ
տուժողի օրինական ներկայացուցիչ՝ Մ.ԲԼԱՆՔՈԶՅԱՆԻ
պաշտպան` Վ.ՄԱԿՅԱՆԻ
ամբաստանյալ` Ս.ԱԴՅԱՆԻ

2016 թվականի հուլիսի 11-ին Երևան քաղաքում

դռնբաց դատական նիստում, ամբաստանյալ Ս.Ադյանի պաշտպան Վ.Մակյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա, քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Սերգեյ Արտյոմի Ադյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. հ.60109315 քրեական գործը հարուցվել է 2015 թվականի օգոստոսի 23-ին` ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ավագ քննիչ Կ.Գրիգորյանի կողմից` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներով:
2. 2016 թվականի փետրվարի 16-ի որոշմամբ Սերգեյ Արտյոմի Ադյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով և նույն օրվա մեկ այլ որոշմամբ նրա նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել չհեռանալու մասին ստորագրությունը:
3. 2016 թվականի փետրվարի 24-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան (այսուհետ` Առաջին ատյանի դատարան):
4. Առաջին ատյանի դատարանի 2016թ. ապրիլի 13-ի դատավճռով`
Ամբաստանյալ Սերգեյ Արտյոմի Ադյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքում և դատապարտվել կալանքի՝ 2 (երկու) ամիս ժամկետով՝ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկվելով 3 երեք տարի ժամկետով՝ պատժի սկիզբը հաշվելով կալանավորման պահից:
Ամբաստանյալ Սերգեյ Արտյոմի Ադյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված չհեռանալու մասին ստորագրությունը թողնվել է անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Վճռվել է տուժողի օրինական ներկայացուցիչ և քաղաքացիական հայցվոր Մարալ Բլանքոզյանի քաղաքացիական հայցը բավարարել՝ ամբաստանյալ և քաղաքացիական պատասխանող Սերգեյ Ադյանից հօգուտ Մարալ Բլանքոզյանի բռնագանձել 2.759.750 (երկու միլիոն յոթ հարյուր հիսունինը հազար յոթ հարյուր հիսուն) ՀՀ դրամ գումար՝ որպես հանցագործությամբ պատճառված վնասի հատուցում:
Նախաքննության մարմնի 2016թ. փետրվարի 17-ի որոշմամբ ամբաստանյալ Սերգեյ Ադյանի գույքի վրա դրված կալանքը թողնվել է անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի կատարումը:
Վճռվել է նաև, դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, նախաքննության մարմնի 2016թ. հունվարի 20-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված, անչափահաս տուժող Նատալի Զավենի Սարիմանուկեանի հագուստները վերադարձնել նրա օրինական ներկայացուցիչ Մարալ Բլանքոզյանին:
5. Առաջին ատյանի դատարանի 2016թ. ապրիլի 13-ի դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք է ներկայացրել ամբաստանյալ Ս.Ադյանի պաշտպան Վ.Մակյանը:
6. Վերաքննիչ դատարանի 2016 թվականի հունիսի 09-ի որոշմամբ, պաշտպանի վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և նշանակվել քննության` Վերաքննիչ դատարանի դռնբաց դատական նիստում` 2016թ. հունիսի 17-ին:

2. Գործի փաստական հանգամանքները.
7. Նախաքննության մարմնի կողմից Սերգեյ Արտյոմի Ադյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով, այն բանի համար, որ նա, 2015թ. օգոստոսի 13-ին, ժամը 23:15-ի սահմաններում, «Նիսսան-Մարչ» մակնիշի 34 DV 273 պ/հ ավտոմեքենան վարել է Երևան քաղաքի Ագաթանգեղոս փողոցի կողմից՝ Խանջյան փողոցով դեպի Հերացի փողոցի կողմը, մոտ 50-60 կմ/ժամ արագությամբ, հոծ գծերից մոտ 10-15 սմ հեռավորությամբ։ Հասնելով Խանջյան փողոցի «Վերնիսաժ» տոնավաճառի դիմաց՝ թույլ է տվել ՃԵԿ-ի 129 կետի պահանջին հակասող գործողություններ, այն է՝ իր երթևեկության համար վտանգ առաջանալու, այն է՝ հանդիպակաց ուղղությամբ ընթացող ավտոմեքենայի հեռահար լույսերից շլանալու պահից սկսած, չփոխելով երթևեկության գոտին, ժամանակին կատարած արգելակումով չի կանգնեցրել ավտոմեքենան մինչև վրաերթի տեղին հասնելը, այլ՝ շլացած վիճակում շարունակել է երթևեկությունը, փոխել է շարժման ուղղությունը դեպի ձախ, ինքն իրեն զրկել է վրաերթը կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից, որի հետևանքով ավտոմեքենայի առջևի ձախ անկյունային մասով վրաերթի է ենթարկել ճանապարհը բաժանող զույգ հոծ գծանշման վրա կանգնած վիճակում գտնվող հետիոտն Նատալի Զավենի Սարիմանուկյանին և անզգուշությամբ պատճառել նրա առողջությանը ծանր վնաս՝ կյանքին վտանգ սպառնացող։
8. Առաջին ատյանի դատարանն իր դատական ակտում նշել է հետևյալը.
«(…) Առաջադրված մեղադրանքն ամբաստանյալի կողմից ընդունելու և դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու պայմաններում` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Ս.Ադյանի կողմից, նրա մեղավորությամբ, ճանապարհային երթևեկության կանոնները խախտելը, որը մարդու առողջությանն անզգուշությամբ պատճառել է ծանր վնաս` ապացուցված է, նրա արարքը ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին։
Կատարած հանցագործության համար ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հարցը քննելիս` դատարանը գտնում է հետևյալը.
(...)
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիան այլընտրանքային է` պատիժ է նախատեսում տուգանքի, կալանքի, ազատազրկման ձևով` որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով` առավելագույնը երեք տարի ժամկետով կամ առանց դրա։
(...)
Ամբաստանյալի նկատմամբ, նրա կատարած հանցագործության համար պատիժ նշանակելիս` դատարանը հաշվի է առնում վերոհիշյալ իրավական ակտերում և նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները, ամբաստանյալի անձը, նախկինում դատված չլինելը, վատառողջ` երրորդ խմբի հաշմանդամ լինելը, կատարված հանցագործության բնույթը և հանրային վտանգավորության աստիճանը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցագործությունը կատարելուց հետո ամբաստանյալի դրսևորած վարքագիծը։
Այս առումով դատարանը հաշվի է առնում, որ ամբաստանյալ Ս.Ադյանի կողմից հանցագործությունը կատարվել է հանցավոր ինքնավստահության դրսևորման արդյունքում, այն է` իր երթևեկության համար վտանգ առաջանալու պահից սկսած` Ս.Ադյանը չի փոխել երթևեկության գոտին, ժամանակին կատարած արգելակումով չի կանգնեցրել ավտոմեքենան մինչև վրաերթի տեղին հասնելը, այլ` շլացած վիճակում շարունակել է երթևեկությունը, փոխել է շարժման ուղղությունը դեպի ձախ, ինքն իրեն զրկել է վրաերթը կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից, որի հետևանքով ավտոմեքենայի առջևի ձախ անկյունային մասով վրաերթի է ենթարկել ճանապարհը բաժանող զույգ հոծ գծանշման վրա կանգնած վիճակում գտնվող հետիոտն Նատալի Զավենի Սարիմանուկեանին և անզգուշությամբ պատճառել նրա առողջությանը ծանր վնաս` կյանքին վտանգ սպառնացող։
Բացի այդ դատարանը հաշվի է առնում, որ տուժողին պատճառված վնասը կամ դրա որևէ մասը փոխհատուցելու ուղղությամբ ամբաստանյալի կողմից որևէ միջոց չի ձեռնարկվել։
Ամբաստանյալ Ս.Ադյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող որևէ հանգամանք դատարանը չի արձանագրում։
Հաշվի առնելով վերոգրյալը, ինչպես նաև խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը և այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, դրանք համադրելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող հանգամանքների հետ` դատարանը գտնում է, որ Ս.Ադյանն իր կատարած` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության համար ենթակա է պատժի այդ հանցագործության համար նախատեսված, նվազագույն պատժատեսակ հանդիսացող տուգանքից ավելի խիստ պատժատեսակի` կալանքի ձևով, տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելով` 3 (երեք) տարի ժամկետով, քանի որ այդ պատիժն է անհրաժեշտ և բավարար Ս.Ադյանին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար, այդ պատժի միջոցով հնարավոր կլինի ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակները։ Պատժի նվազ խիստ տեսակ տուգանքը որպես պատիժ նշանակվել չի կարող, քանի որ այն չի կարող ապահովել պատժի նպատակները, իսկ պատժի առավել խիստ տեսակ` ազատազրկում նշանակելու հիմքերը բացակայում են։
Դատարանը գտնում է, որ իր նկատմամբ նշանակված պատիժն ամբաստանյալ Ս.Ադյանը պետք է կրի, քանի որ պատժի կրումից նրան ազատելու հիմքեր չկան, պատժի կրմանը խոչընդոտող հանգամանքներ առկա չեն։
Քննելով քաղաքացիական հայցի և գույքային վնասի հատուցման հարցը և հաշվի առնելով, որ ամբաստանյալ Ս.Ադյանի կատարած հանցագործությամբ, տուժողին պատճառված վնասի հետևանքով տուժողի բուժման համար, տուժողի օրինական ներկայացուցիչ Մ.Բլանքոզյանի կողմից կատարվել է 5.883.750 (հինգ միլիոն ութ հարյուր ութսուներեք հազար յոթ հարյուր հիսուն) ՀՀ դրամ ընդհանուր գումարի ծախս, որից` «Ինգո Արմենիա» ապահովագրական ընկերության կողմից հատուցվել է 3.124.000 (երեք միլիոն հարյուր քսանչորս հազար) ՀՀ դրամ գումարը, նկատի ունենալով, որ քաղաքացիական հայցը չի վերաբերվում այլ անձանց իրավունքներին, քաղաքացիական պատասխանողն այն ընդունել է կամավոր և դա չի հակասում օրենքին` դատարանը գտնում է, որ քաղաքացիական հայցը` ամբաստանյալ Ս.Ադյանից հօգուտ տուժողի օրինական ներկայացուցիչ և քաղաքացիական հայցվոր Մ.Բալանքոզյանի 2.759.750 (երկու միլիոն յոթ հարյուր հիսունինը հազար յոթ հարյուր հիսուն) ՀՀ դրամ գումար բռնագանձելու մասին, հիմնավոր է և ենթակա է բավարարման ամբողջությամբ։ (…)»:

3. Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով:
9. Բողոք բերած անձը` պաշտպան Վ.Մակյանը, ներկայացնելով գործի դատավարական նախապատմությունը, գտել է, որ դատավճիռը պատժի մասով անհիմն է, չպատճառաբանված և անտեղի խիստ, չի համապատասխանում իր պաշտպանյալի անձին և կատարած արարքի ծանրությանը։
Բողոքի հեղինակը նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը իր պաշտպանյալի նկատմամբ վերը նշված պատիժը փորձել է հիմնավորել հետևյալ կերպ. «... Ամբաստանյալի նկատմամբ, նրա կատարած հանցագործության համար պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում .... ամբաստանյալի անձը, նախկինում դատված չլինելը, վատառողջ երրորդ խմբի հաշմանդամ լինելը, կատարած հանցագործության բնույթը և հանրային վտանգավորության աստիճանը, հանցագործությունը կատարելուց հետո ամբաստանյալի դրսևորած վարքագիծը,
... դատարանը հաշվի է առնում, որ ամբաստանյալ Ա.Ադյանի կողմից հանցագործությունը կատարվել է հանցավոր ինքնավստահության դրսևորման արդյունքում, ... բացի այդ դատարանը հաշվի է առնում, որ տուժողին պատճառված վնասը կամ դրա որևէ մասը փոխհատուցելու ուղղությամբ ամբաստանյալի կողմից որևէ միջոց չի ձեռնարկվել,
... Ա.Ադյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող որևէ հանգամանք դատարանը չի արձանագրում, դատարանը գտնում է, որ իր նկատմամբ նշանակված պատիժը ամբաստանյալ պետք է կրի, քանի որ պատժի կրումից նրան ազատելու հիմքեր չկան, պատժի կրմանը խոչընդոտող հանգամանքներ առկա չեն», և նշել նաև, որ իր պաշտպանյալի նկատմամբ նշված անհամեմատ խիստ պատիժ նշանակելը պայմանավորված է հետևյալ հանգամանքներով.
«1. Հանցագործությունը կատարվել է հանցավոր ինքնավստահության դրսևորման արդյունքում,
2. Տուժողին պատճառված վնասը կամ դրա մի մասը հատուցված չլինելու հանգամանքով,
3. Պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների բացակայությամբ»:
Անդրադառնալով հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ իր պաշտպանյալի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքին՝ հանցավոր ինքնավստահությանը, պաշտպանը վկայակոչելով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի՝ թիվ ԵԷԴ/0201/01/11 որոշմամբ արտահայտած իրավական դիրքորոշումը, նշել է հետևյալը.
«(…) [Ն]ախ և առաջ պաշտպանյալիս թույլ տված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտումը չի դասվում առավել կոպիտ խախտումների շարքին ուստի նախատեսված չէ վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքում։
Բացի այդ, ցանկանում եմ նշել, որ վրաերթը տեղի ունենալու պահին տուժողը փողոցը անցնելիս է եղել արգելված վայրով, տվյալ հատվածը գծանշված է զույգ հոծ գծերով, ինչպես նան տվյալ հատվածում առկա է հետյոտների համար նախատեսված ստորգետնյա անցում։
Ուստի տվյալ հանգամանքը կարևորագույն նշանակություն ունի հանցագործության կատարման եղանակը և հանգամանքները, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, հանցանքը կատարելուն նպաստող պայմանները, բացահայտելու համար, ինչին դատարանը անհասկանալի պատճառներով չի անդրադարձել, ստեղծելով ակնհայտ հակասություններ իր եղրահանգումների և մեջբերված մեկնաբանությունների միջև, ըստ էության անտեսելով դրանք»։
Վկայակոչելով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի՝ թիվ ԵԷԴ/0201/01/11 որոշմամբ արտահայտած իրավական դիրքորոշումը, պաշտպանը նշել է նաև հետևյալը.
«(…) [Ա]կնհայտ է դառնում, որ պաշտպանյալիս գործողությունները սուբյեկտիվ տեսանկյունից դրսևորվել են ոչ թե դատարանի կողմից արձանագրված հանցավոր ինքնավստահության, այլ հանցավոր անփութության ձևով, քանի որ հանցավոր ինքնավստահության դեպքում անձը գիտակցում է իր արարքի (գործողության կամ անգործության) պոտենցիալ վտանգավորությունը, նախատեսում է վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը և չնայած դրան, հույսը դնելով իր հմտությունների, անձանց, սարքավորումների և այլնի վրա, թույլ է տալիս սահմանված անվտանգության կանոնների խախտում՝ առանց բավարար հիմքերի հույս ունենալով, որ վտանգավոր հետևանքները կկանխվեն, իսկ հանցավոր անփութության օրենսդրական բնորոշումը ցույց է տալիս, որ անզգուշության այս տեսակը բնութագրվում է վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը չնախատեսելով։
Ինչպես արդեն նշել եմ, վրաերթը տեղի է ունեցել այնպիսի վայրում, որտեղ արգելված է հետիոտնի կողմից ճանապարհի հատումը, ինչը հատուկ ընդգծված է ոչ միայն տվյալ հատվածում փողոցը հատելը թույլատրող գծանշման և համապատասխան նշանների բացակայությամբ, այլև ստորգետնյա անցման առկայությամբ։
Կարևոր է նաև պաշտպանյալիս կողմից թույլ տրված խախտման էությունը և դրա տևողությունը, մասնավորապես պաշտպանյալս խախտել է ՃԵԿ-ի 129-րդ կետի պահանջները, ինչը դրսևորվել է հանդիպակաց ուղղությամբ երթևեկող տրանսպորտային միջոցի լույսերից կուրանալու պայմաններում մի քանի վարկյան երթևեկությունը նույն ուղղությամբ, առանց անվտանգ եղանակով արգելակելու, շարունակելու մեջ։
Համադրելով վրաերթի տեղի ունենալու վայր, տուժողի գործողությունները և պաշտպանյալիս կատարած խախտման էությունն ու տևողությունը ակնհայտ է դառնում, որ կոնկրետ այս դեպքում հնարավոր չէ պնդել , որ նման խախտում թույլ տալը ճանապարհի տվյալ հատվածում խիստ հավանական է դարձնում ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու հնարավորությունը և միանշանակ է այն հանգամանքը, որ հնարավոր չէ բացարձակապես ակնհայտ համարել տրանսպորտային միջոցը վարողի պաշտպանյալիս համար իր կողմից թույլ տված խախտման և հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման միջև պատճառական կապի զարգացման հավանականությունը։
Որպես օրինակ կարելի է նույն իրավիճակը համեմատել լուսացույցի կարմիր լույսի առկայության դեպքում տրանսպորտային միջոցը վարող անձի կողմից խաչմերուկը հատելու և որևէ մեկին վրաերթի ենթարկելու իրավիճակի հետ, որն ակնհայտ կդրսևորվեր հանցավոր ինքնավստահությամբ և առկա կլիներ տվյալ խախտման արդյունքում, ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վևաս պատճառելու բարձր հավանականությունը և տրանսպորտային միջոցը վարողի համար ակնհայտ կլիներ իր կողմից թույլ տված խախտման և հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման միջև պատճառական կապի զարգացման հավանականությունը։
Ամբողջ վերը նշվածից ակնհայտ է դառնում, որ դատարանը պաշտպանյալիս նկատմամբ պատժի տեսակը և չափը ըետրելիս ոչ ճիշտ մեկնաբանություններ է տվել առկա իրավական դիրքորոշմանը, և արհեստականորեն բարձրացնելով պաշտպանյալիս կողմից կատարված գործողությունների հանրային վտանգավորության աստիճանը 3-րդ կարգի հաշմանդամ, 6 տարեկան հասակից շաքարային դիաբետով տառապող անձնավորությանը դատապարտել է կալանքի, և վերջինիս 3 տարի ժամկետով զրկել է տրանսպորտային միջոց վարելու իրավունքից՝ միաժամանակ վերջինիս զրկելով գումար վաստակելու և տուժողի վնասը մաս-մաս հատուցելու, ինչպես նաև իր առողջական վիճակը բավարար վիճակում պահելու համար անհրաժեշտ դեղամիջոցներ ձեռք բերելու, ու իր սեփական ընտանիքի ֆինանսական բեռը կրելու հնարավորությունից։
Խոսքս վերաբերում է այն հանգմանքին, որ պաշտպանյալս ապրուստի միջոց էր վաստակում ուղևորափոխադրումներ և առաքման ծառայություններ մատուցելու միջոցով, ինչը դատարանին հայտնի է եղել դատավճիռ կայացնելիս»։
Անդրադառնալով տուժողին պատճառված վնասը կամ դրա մի մասը հատուցված չլինելուն, բողոքաբերը նշել է նաև հետևյալը.
«(…) Դատարանը նման եզրահանգման է եկել, տուժող կողմի տրամադրած իրականությանը չհամապատասխանող տեղեկությունների հիման վրա, դեպքի տեղի ունենալուց հետո պաշտպանյալս և իր ընտանիքի անդամները հնարավորության սահմաններում օգնել են տուժողի ընտանիքին , այցելել են տուժողին համապատասխան հիվանդանոցում, սակայն լինելով ֆինանսապես շատ ծանր վիճակում տուժողի ընտանիքի պանհանջած ծավալով չեն կարողացել աջակցել տուժողի բուժման ծախսերը հոգալուն։
Նույնիսկ նման պայմաններում պաշտպանյալս և իր ընտանիքը միևնույն է գնացել են համապատասխան հիվանդանոց տեսակցելու և գոնե մարդկային և բարոյական առումով աջակցելու տուժողին և վերջինիս ընտանիքին, սակայն տուժողի ընտանիքի կողմից փաստորեն վռնդվել են այնտեղից, վերջիններս նշել են, որ եթե պաշտպանյալս գումարով չի կարող աջակցել տուժողին, ապա պաշտպանյալիս և իր ընտանիքի անդամների մասնակցությունն այլևս անիմաստ է։
Այսինքն ակնհայտ է, որ դատարանը պաշտպանյալիս նկատմամբ պատժի տեսակը և չափը ընտրելիս, ի թիվս այլ հանգամանքների, հիմնվելով, պաշտպանյալիս կոմից տուժողի վնասը չհատուցելու հանգամանքի վրա արձանագրել է իրականում գոյություն չունեցող փաստ։
Պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների բացակայության մասով։
Դատարանը արձանագրել է, որ պաշտպանյալիս պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ առկա չեն մինչդեռ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 1-ին մասի 9-րդ կետի համաձանը, հանցագործությունը բացահայտելուն, աջակցելը հանդիսանում է պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք, ինչպես նաև նույն հոդվածի նույն մասին 10-րդ կետի համաձայն, հանցագործությունից անմիջապես հետո տուժողին բժշկական կամ այլ օգնություն ցույց տալը, տուժողին պատճառված վնասը հարթելուն ուղղված գործողությունները նույնպես որակվում եմ որպես պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք։ Պաշտպանյալս նախաքննության սկզբնական փուլից խոստովանական ցուցմունք է տվել, լիովին ընդունել է մեղքը, մասնակցել է կատարվելիք քննչական և դատավարական գործողություններին, հայտնելով իրականությանը համապատասխանող և իր մեղքը հիմնավորող տվյալներ ինչով և աջակցել է հանցագործության բացահայտմանը, ինչպես նաև դեպքից անմիջապես հետո զանգահարել է շտապ օգնության ծառայություն, այլ անձանց հետ օգնել է տուժողին դուրս բերել այն մեքենայի տակից, որտեղ տուժողը հայտնվել էր երկրորդ վրաերթի հետևանքով, հետագայում իր հնարավորությունների սահմաններում անհրաժեշտ դեղորայք է գնել տուժողի համար և փոխանցել նրա հարազատներին, ինչով և հանցագործությունից անմիջապես հետո տուժողին օգնություն է ցույց տվել, հանցագործությամբ պատճառված գույքային և բարոյական վնասը կամովին հատուցելու քայլեր է կատարել, տուժողին պատճառված վնասը հարթելուն ուղղված այլ գործողությունները է կատարել, ինչը նույնպես վկայում է պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքի առկայության մասին։
Այսինքն ակնհայտ է դառնում, որ դատարանի կողմից պաշտպանյալիս նկատմամբ ընտրված պատիժը հիմնավորող եզրահանգումները իրականությանը չեն համապատասխանում, թե անզգուշության դրսևորման ձևի, թե տուժողի վնասը հատուցելու փորձեր չկատարելու, թե մեղմացնող հանգամանքների բացակայության մասով, ուստիև ակնհայտ է, որ դատարանը նշանակել է պաշտպանյալիս անձին և արարքի վտանգավորության չհամապատասխանող ակնհայտ խիստ պատիժ»։
Վկայակոչելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասը, 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասը, 70-րդ հոդվածը և ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի թիվ ՎԲ-124/07, ՎԲ-192/07, ԵՇԴ/0029/01/08, ԱՎԴ2/0059/01/08, ԵԱՔԴ/0078/01/09, ԼԴ2/0019/01/09 որոշումներում արտահայտած իրավական դիրքորոշումները, բողոքաբերը գտել է, որ տվյալ դեպքում հաշվի առնելով աբողջ վերոգրյալը ակնհայտ է դառնում, որ իր պաշտպանյալի ուղղումը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու։
Ըստ բողոքաբերի, բացի այն հանգամանքից, որ նշանակված պատիժը չի բխում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածների տրամաբանությունից, նաև Առաջին ատյանի դատարանը որևէ կերպ չի պատճառաբանել և հիմնավորել այն հանգամանքը, թե ինչու է անհնար հասնել պատժի նպատակներին նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու դեպքում։
Բողոքաբերը գտել է, որ պատժի մասով բողոքարկվող դատական ակտը չի համապատասխանում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ հոդվածների պահանջներին, ինչպես նաև հակասում է ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի մեկնաբանություններին, կայացված է ՀՀ քրեական դտավարության օրենսգրքի 358-րդ, 360-րդ հոդվածների պահանջների խախտմամբ, ուստի պատժի մասով ենթակա է բեկանման:
10. Վերոգրյալի հիման վրա, բողոք բերած անձը verbatim (բառացիորեն) խնդրել է հետևյալը.
«Ամբողջությամբ բավարարել վերաքննիչ բողոքը՝ թիվ ԵԿԴ/0026/01/16 քրեական գործով Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2016թ. ապրիլի 13-ին կայացված դատավճիռը Սերգեյ Ադյանի նկատմամբ նշանակված պատժի մասով բեկանել, բեկանված մասով կայացնել նոր դատական ակտ՝ Սերգեյ Ադյանի նկատմամբ նշանակելով հոդվածի սանկցիայով նախատեսված ավելի մեղմ՝ տուգանք պատժատեսակը, չկիրառելով նշանակված լրացուցիչ պատժատեսակը, կամ կրճատելով դրա ժամկետը, կամ բեկանված մասով կայացնել նոր դատական ակտ՝ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել, չկիրառելով նաև նշանակված լրացուցիչ պատժատեսակը կամ կրճատելով դրա ժամկետը»:
11. Վերաքննիչ դատարանում ամբաստանյալ Ս.Ադյանն ու վերջինիս պաշտպան Վ.Մակյանը պնդեցին վերջինիս կողմից ներկայացված վերաքննիչ բողոքը` խնդրելով բավարարել այն:
Դատախազ Հ.Խալաթյանն առարկեց վերաքննիչ բողոքի դեմ, խնդրեց մերժել այն` օրինական ուժի մեջ թողնելով Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը:
Տուժողի օրինական ներկայացուցիչ Մ.Բլանքոզյանը միացավ դատախազի դիրքորոշմանը՝ առարկելով վերաքննիչ բողոքի դեմ:

4. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
Վերաքննիչ դատարանը, քննության առնելով պաշտպանի վերաքննիչ բողոքը` բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում ուսումնասիրելով և վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, գնահատելով գործով ձեռք բերված յուրաքանչյուր ապացույց` վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, ստուգելով քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, ինչպես նաև գործը քննելիս և լուծելիս քրեադատավարական օրենքի պահանջների պահպանումը, լսելով վերաքննիչ բողոքի կապակցությամբ պաշտպանության կողմի հիմնավորումներն ու մեղադրանքի կողմի պատասխանը, ներքին համոզմամբ, հանգում է հետևության այն մասին, որ պաշտպանի վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը թողնել օրինական ուժի մեջ` հետևյալ պատճառաբանությամբ.
12. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
«Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը`(…)
(…)
6) ենթակա է արդյոք պատժի ամբաստանյալն իր կատարած հանցանքի համար.
7) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի ամբաստանյալի նկատմամբ.
8) ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը(…)»:
«Վերը նշված իրավադրույթից հետևում է, որ կոնկրետ պատժաչափով կոնկրետ պատժատեսակի նշանակումը և արդեն իսկ նշանակված պատիժը կրելու անհրաժեշտության հարցի լուծումն իրենցից ներկայացնում են պատժի հարցերի դատական լուծման գործընթացի ինքնուրույն և հաջորդական փուլեր: Այսինքն` դատարանը նախ և առաջ որոշում է ամբաստանյալի պատժի ենթակա լինելու հարցը, այնուհետև` դրա տեսակը և չափը, որից հետո որոշում, ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը, թե ոչ` հաշվի առնելով նշանակված պատիժն առանց փաստացի կրելու պատժի նպատակներին հասնելու հնարավորության հանգամանքը (տե'ս Գուրգեն Մարտիրոսյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 2008թ. փետրվարի 1-ի ՎԲ-01/08 որոշումը):
Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 394-րդ հոդվածի.
«1. Գործն ըստ էության լուծող դատական ակտերի վերաքննության արդյունքում վերաքննիչ դատարանը`
1) մերժում է վերաքննիչ բողոքը` դատական ակտը թողնելով օրինական ուժի մեջ (…)»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
«Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի՝ համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»:
Համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
«Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից ու ազատություններից օրենքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ»:
Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն.
«Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով սահմանված են պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները, համաձայն որի.
«1.Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2.Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով:
3.Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն.
«1. Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները (…)»:
Քննարկվող իրավանորմի կիրառման առնչությամբ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը, Սարգիս Մարգարյանի վերաբերյալ գործով 2008թ. հոկտեմբերի 31-ի որոշմամբ, ձևավորել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«(...) [Պ]ատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն առանց ռեալ (իրական) պատիժ նշանակելու դատապարտյալի ուղղվելու հնարավորության մասին: Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին»:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն իր իրավական դիրքորոշումը վերահաստատել է Հասմիկ Պետրոսյանի վերաբերյալ գործով 2009թ. հունիսի 29-ի ԱՐԱԴ/0050/01/08 որոշմամբ, համաձայն որի, օրենսդիրը պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմք է համարում դատարանի համոզվածությունը, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց որոշակի պատժատեսակները ռեալ կրելու:
«Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի և պատժաչափի, այնպես էլ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա՝ օրինականության, արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և մարդասիրության սկզբունքներին համապատասխան, նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը (տե´ս Արթուր Անտոնյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի՝ 2010թ. մարտի 26-ի ՍԴ/0226/01/09 որոշումը):
«(…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածով ամրագրված` պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու չափանիշները սպառիչ չեն: Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու իրավական հիմքերը բացահայտելու համար ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածում սահմանված իրավադրույթներն անհրաժեշտ է մեկնաբանել նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասով ամրագրված պատժի նպատակների համատեքստում, համաձայն որի` պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
Այլ կերպ՝ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում կայացնելիս դատարանը պատժի չկիրառման յուրաքանչյուր դեպքում պետք է քննարկի նաև պատժի՝ սոցիալական արդարության վերականգնման ենթարկված անձի ուղղվելու նպատակների իրացման հարցը» (տե´ս ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 2009թ. հունիսի 2-ի` Հովհաննես Սահակյանի վերաբերյալ գործով ԵՔՐԴ/0571/01/08 որոշման 17-րդ կետը, ինչպես նաև Գուրգեն Մարտիրոսյանի վերաբերյալ գործով 2008թ. փետրվարի 1-ի ՎԲ-01/08 և Սարգիս Մարգարյանի վերաբերյալ գործով 2008թ. հոկտեմբերի 31-ի ԵԿԴ/0034/01/08 որոշումները):
«(…) [Պ]ատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը հաշվի է առնում նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ և 63-րդ հոդվածներով նախատեսված պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Հանցակազմի սահմաններից դուրս գտնվելով, դրանք բնութագրում են ինչպես կատարված հանցագործությունը, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությունը, հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին` համապատասխանաբար բարձրացնելով կամ իջեցնելով այն:
Դրանց գնահատմամբ է հնարավոր յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատական մոտեցում ցուցաբերել` ինչպես պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, այնպես էլ այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս» (տե´ս ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 2007թ. հոկտեմբերի 26-ի` Թամարա Տեր-Գրիգորյանի վերաբերյալ գործով ՎԲ-192/07 և 2009թ. հունիսի 2-ի` Հովհաննես Սահակյանի վերաբերյալ գործով 2009թ. հունիսի 2-ի ԵՔՐԴ/0571/01/08 որոշումները):
«Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:
Օրենքի նշված դրույթից հետևում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը օրենսդիրը կախման մեջ չի դնում ոչ կատարված հանցանքի բնույթից և հասարակական վտանգավորության աստիճանից, ոչ այն կատարող անձից, կարևորը այն է, որ իրավասու դատարանը յուրաքանչյուր կոնկրետ դեպքում, բազմակողմանի գնահատելով հանցանքի կատարման հանգամանքները, վերլուծելով այն կատարող անձին բնութագրող տվյալները, հանգի այն հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու:
Ընդ որում, պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների տեսակների, հանցավոր արարքի վտանգավորության աստիճանի ու բնույթի, այնպես էլ անձանց շրջանակի հետ կապված որևէ հատուկ սահմանափակում չի նախատեսել:
Այսինքն` օրենսդիրը պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմք է համարում դատարանի համոզվածությունը, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց որոշակի պատժատեսակները ռեալ կրելու:
Նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առնի ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող բոլոր հանգամանքները: Կարևորն այն է, որ դատարանը հանգի հիմնավոր եզրակացության, որ դատապարտյալի ուղղումը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու:
Զարգացնելով ՀՀ քր. օր.-ի 70-րդ հոդվածի վերը նշված դրույթները, ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր՝ 2007թ. հունիսի 12-ի թիվ ՎԲ-12407 որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70 հոդվածի կիրառման կապակցությամբ արտահայտել է այն իրավական դիրքորոշումը, որ վկայակոչված հոդվածի կիրառումը հանցագործության տեսակի հետ կապված որևէ սահմանափակման չի ենթարկվում և դրա կիրառումը սահմանափակված չէ նաև հանցավոր արարքի վտանգավորության աստիճանով ու բնույթով, ինչպես նաև անձանց շրջանակով, որոնց նկատմամբ այն չի կարող կիրառվել։ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը միաժամանակ նշել է. «ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70 հոդվածի կիրառման հիմնական պայմանը պատճառաբանված լինելն է։ Նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առնի ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող բոլոր հանգամանքները։ Կարևորն այն է, որ հանգի հիմնավոր եզրակացության, որ դատապարտյալի ուղղումը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու» (տե´ս Դավիթ Հովհաննիսյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 2009թ. դեկտեմբերի 18-ի ԵԱՔԴ/0078/01/09 որոշումը):
«Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ:
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված կոնկրետ հանցանքի առանձնահատուկ հատկանիշները, որոնք կարող են ազդել հանրության վտանգավորության վրա` հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը» (տե´ս Գարուշ Մադաթյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 17-ի ԵՇԴ/0029/01/08 որոշման 14-րդ կետը):
«Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ`իր անհատական հատկանիշներով: Ընդ որում` անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս: Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ` գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները` վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն» (տե´ս Սերյոժա Թոմոյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 12-ի ԼԴ2/0019/01/09 որոշման 15-րդ կետը):
«Պատիժ նշանակելը քրեական գործերով արդարադատության իրականացման կարևոր տարրերից մեկն է, որի շրջանակներում կարևորվում է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների պահպանումը։ Ն.Սարգսյանի գործով կայացված որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(…) պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս։ Այդ սկզբունքներն են`
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը։
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս։ Նշված սկզբունքներից յուրաքանչյուրը՝ որպես առանձին բաղադրամաս, ունի ինքնուրույն նշանակություն և պարտադիր հաշվի է առնվում քրեական պատիժ նշանակելիս: Սկզբունքների ինքնուրույնությունը, սակայն, չի նշանակում, որ դրանք մեկուսացված են մեկը մյուսից, քանի որ միայն համակցության մեջ այդ սկզբունքները կարող են ապահովել օրինական, արդար, անհատականացված և մարդասիրական պատժի նշանակումը։
(…)
Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ արդարության՝ որպես պատիժ նշանակելու սկզբունքի բովանդակությունն ընդգրկում է դատապարտյալի, տուժողի և հասարակության վերաբերմունքը նշանակված պատժի նկատմամբ։ Ուստի, պատիժ նշանակելիս արդարության սկզբունքը դատարանից պահանջում է ողջամտորեն հաշվի առնել արդարության մասին վերոնշյալ սուբյեկտների կարծիքը, առավել ևս, որ դրանք ձևավորվում են այն նույն հանգամանքների հիման վրա, որոնք դատարանը հաշվի է առնում պատիժ նշանակելիս (հանցագործության հանրորեն վտանգավորությունը, հանցավորի անձը և այլն)։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ պատժի նշանակման արդարության սկզբունքը դատարանը պետք է կիրառի պատժի նշանակման մյուս սկզբունքների, ինչպես նաև պատժի նպատակների համատեքստում:
(…) Պատժի նշանակման մարդասիրության սկզբունքն ունի երկու կողմ, այն է՝
1) մարդասիրություն հասարակության նկատմամբ, որի էությունը տուժողի, հասարակության և պետության շահերի պաշտպանությունն է։
2) մարդասիրություն հանցանք կատարած անձի նկատմամբ. դա նշանակում է մարդկային վերաբերմունք նրա անձի նկատմամբ, պատվի և արժանապատվության հարգում, ֆիզիկական և բարոյական տանջանքների բացառում։
Պատիժ նշանակելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի մարդասիրության սկզբունքի վերոնշյալ երկու կողմերը» (տե՛ս Նարեկ Սարգսյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշումը)։
Հազարապետ Հարությունյանի վերաբերյալ գործով որոշման մեջ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «Պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմք են ոչ միայն կատարված արարքի հասարակական վտանգավորության աստիճանի, այլև հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ հանդիսացող նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական, քրեաբանական և քրեա-իրավական, ֆիզիկական հատկությունների համակցության ճիշտ գնահատումը (ընտանեկան դրությունը, վարքագիծը աշխատանքում և կենցաղում, աշխատունակությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, դատվածությունը և այլն)» (տե՛ս Հազարապետ Հարությունյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 2007 թվականի մարտի 30-ի թիվ ՎԲ-50/07 որոշումը)։
13. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործություն կատարած անձանց նկատմամբ պատժի տեսակ և չափ ընտրելու ընթացքում դատարանի կողմից հաշվի առնվող հանգամանքներին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է իր մի շարք որոշումներում: Մասնավորապես, Արամ Սահակյանի վերաբերյալ գործով որոշմամբ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը ձևավորել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«(...) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի վերաբերյալ գործերով պատժի տեսակ և չափ ընտրելիս դատարանները պետք է հաշվի առնեն հանցագործության կատարման եղանակը և հանգամանքները, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, հանցանքը կատարելուն նպաստող պայմանները, ինչպես նաև հանցանքի կատարումից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը:
(…) վերոնշյալ գործերով դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն տրանսպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթին, որի արդյունքում տեղի է ունեցել հանցագործությունը: Նշված հանգամանքի կարևորումը պայմանավորված է նրանով, որ Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքի 10-րդ գլխով նախատեսված՝ ճանապարհային երթևեկության կանոնների առավել կոպիտ խախտումները (լուսացույցի կամ կարգավորողի արգելող ազդանշանին չենթարկվելը, սահմանված արագությունը գերազանցելը, տրանսպորտային միջոցը ոչ սթափ վիճակում վարելը, տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկված անձանց կողմից տրանսպորտային միջոցներ վարելը և այլն) վտանգ են առաջացնում ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների համար և առավել հավանական դարձնում հանրության համար վտանգավոր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը: Բացի այդ, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ տրանսպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը կարևոր նշանակություն ունի նաև հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին ճիշտ պատկերացում կազմելու համար:
(…) Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է հանցագործության կատարումից անմիջապես հետո հանցանք կատարած անձի վարքագիծը, ինչպես նաև նրա վարքագիծը հետագայում հարուցված քրեական գործի քննության ընթացքում: Մասնավորապես, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործություն կատարած անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս և պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը լուծելիս դատարանը պետք է գնահատի այն հանգամանքը, թե հանցագործության կատարումից անմիջապես հետո ամբաստանյալն արդյոք անհրաժեշտ օգնություն է ցուցաբերել տուժողին, թե, թողնելով դեպքի վայրը, դիմել է փախուստի: Հետագա վարքագծի գնահատման համար դատարանը պետք է ուշադրության արժանացնի նաև այն, թե քրեական գործի քննության ընթացքում ամբաստանյալն արդյոք ինքնակամ ներկայացել է վարույթն իրականացնող մարմնին, դեպքի վերաբերյալ տվել ճշմարտացի, ինքնախոստովանական ցուցմունքներ, արդյոք որոշակի քայլեր է ձեռնարկել տուժողի կամ նրա հարազատների հետ հաշտվելու ուղղությամբ կամ ինքնակամ հատուցել է հանցագործության արդյունքում տուժողի բուժման կամ հուղարկավորության ծախսերը: (…)» (տե՛ս Արամ Սերյոժայի Սահակյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի օգոստոսի 27-ի թիվ ԳԴ1/0003/01/10 որոշման 20-րդ, 22-րդ կետերը):
Զարգացնելով Արամ Սահակյանի վերաբերյալ գործով որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումը` Վճռաբեկ դատարանը, Էդմոն Ասատրյանի վերաբերյալ գործով որոշման մեջ շեշտել է, որ.
«(…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը ճիշտ գնահատելու և որպես արդյունք հանցավորի նկատմամբ քրեաիրավական ներգործության համաչափ միջոց կիրառելու համար դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն այն հանգամանքին, թե տրանսպորտային միջոցի վարորդը ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտումն արդյոք գիտակցաբար է թույլ տվել: Բացի այդ, դատարանները պետք է գնահատեն, թե տվյալ խախտման արդյունքում, ինչպես ընդհանուր առմամբ, այնպես էլ կոնկրետ իրադրությունում որքանով էր հավանական ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու հնարավորությունը և որքանով էր ակնհայտ տրանսպորտային միջոցը վարողի համար իր կողմից թույլ տված խախտման և հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման միջև պատճառական կապի զարգացման հավանականությունը: Այլ խոսքով` համապատասխան գնահատականի պետք է արժանացվի կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը: (…)» (տե՛ս Էդմոն Գարասիմի Ասատրյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2012 թվականի օգոստոսի 24-ի թիվ ԵԷԴ/0201/01/11 որոշման 18-րդ կետը):
Վերահաստատելով վերը վկայակոչված որոշումներում արտահայտած իրավական դիրքորոշումները՝ Վճռաբեկ դատարանը Կարեն Վխկրյանի վերաբերյալ գործով որոշմամբ արձանագրել է հետևյալը.
«ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ (…) հոդված[ով] նախատեսված հանցագործություններ կատարած անձանց նկատմամբ պատժի տեսակ և չափ ընտրելիս դատարանները, ի թիվս այլնի, պետք է հաշվի առնեն՝
ա) թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը,
բ) հանցագործության կատարման եղանակը և հանգամանքները,
գ) հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը,
դ) հանցագործությունը կատարելուն նպաստող պայմանները,
ե) հանցագործության կատարումից անմիջապես հետո, ինչպես նաև հետագայում հարուցված քրեական գործի քննության ընթացքում հանցավորի դրսևորած վարքագիծը,
զ) կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը, (…)
Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով առանց վերոգրյալ հանգամանքները պարզելու և օբյեկտիվորեն հաշվի առնելու հնարավոր չէ ճիշտ պատկերացում կազմել հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին: Հետևաբար, նշված հանգամանքներից որևէ մեկն անտեսելու արդյունքում նշանակված պատիժը չի համապատասխանի արդարության և պատասխանատվության անհատականացման, պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին և չի ապահովի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված պատժի նպատակների իրականացումը: (տե՛ս ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի՝ Կարեն Վխկրյանի վերաբերյալ գործով 2014 թվականի օգոստոսի 15-ի ՇԴ/0097/01/13 որոշումը):
14. Վերը շարադրված իրավադրույթների բովանդակային վերլուծությունից, ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումներից և սույն քրեական գործի նյութերի ուսումնասիրությունից ելնելով, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է հետևության այն մասին, որ ամբաստանյալ Սերգեյ Ադյանի նկատմամբ նշանակված պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, Առաջին ատյանի դատարանը, ղեկավարվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով ամրագրված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, հաշվի է առել կատարված արարքի բնույթն ու հասարակական վտանգավորության աստիճանը և արդեն իսկ ըստ էության բազմակողմանի ստուգման ու օբյեկտիվ գնահատման է ենթարկել պաշտպանության կողմի վերաքննիչ բողոքում վկայակոչված փաստարկները:
15. Քննության առնելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման հնարավորության և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով ամրագրված պատժի նպատակների իրացվելիության հարցերը, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է հետևության այն մասին, որ Առաջին ատյանի դատարանը, դատական ակտ կայացնելիս, հաշվի առնելով դատաքննության ընթացքում հետազոտված` ամբաստանյալ Սերգեյ Ադյանի անձը բնութագրող հանգամանքները՝ նախկինում դատապարտված չլինելը, վատառողջ` երրորդ խմբի հաշմանդամ լինելը, ինչպես նաև կատարված հանցագործության բնույթը և հանրային վտանգավորության աստիճանը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցագործությունը կատարելուց հետո ամբաստանյալի դրսևորած վարքագիծը՝ այն, որ ամբաստանյալ Ս.Ադյանի կողմից հանցագործությունը կատարվել է հանցավոր ինքնավստահության դրսևորման արդյունքում, այն է` իր երթևեկության համար վտանգ առաջանալու պահից սկսած` չի փոխել երթևեկության գոտին, ժամանակին կատարած արգելակումով չի կանգնեցրել ավտոմեքենան մինչև վրաերթի տեղին հասնելը, այլ` շլացած վիճակում շարունակել է երթևեկությունը, փոխել է շարժման ուղղությունը դեպի ձախ, ինքն իրեն զրկել է վրաերթը կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից, որի հետևանքով ավտոմեքենայի առջևի ձախ անկյունային մասով վրաերթի է ենթարկել ճանապարհը բաժանող զույգ հոծ գծանշման վրա կանգնած վիճակում գտնվող հետիոտն Նատալի Զավենի Սարիմանուկեանին և անզգուշությամբ պատճառել նրա առողջությանը ծանր վնաս` կյանքին վտանգ սպառնացող, ինչպես նաև այն, որ տուժողին պատճառված վնասը կամ դրա որևէ մասը փոխհատուցելու ուղղությամբ ամբաստանյալի կողմից որևէ միջոց չի ձեռնարկվել, և պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների բացակայության պայմաններում, ամբաստանյալ Ս.Ադյանի նկատմամբ նշանակել է վերջնական արդարացի ու համաչափ պատիժ, որը բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածով ամրագրված արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքից` համապատասխանում է կատարված հանցանքի ծանրությանը, այն կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ ու բավարար է նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար և կարող է ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակների իրագործումը, այն է` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները: Ինչ վերաբերում է պաշտպանի կողմից վերաքննիչ բողոքում վկայակոչված պատճառաբանություններին, ապա այդպիսիք հիմնավորող որևէ ապացույց կամ ծանրակշիռ որևէ փաստարկ ինչպես պաշտպանը վերաքննիչ բողոքում, այնպես էլ պաշտպանության կողմը՝ Վերաքննիչ դատարանում չեն ներկայացրել:
16. Վերոշարադրյալը հիմք է տալիս վերջնական եզրահանգման գալու այն մասին, որ ամբաստանյալ Ս.Ադյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս` պատժի տեսակն ու չափը որոշելիս, Առաջին ատյանի դատարանը քրեական օրենքը ճիշտ է կիրառել, իսկ ամբաստանյալի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ, նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով, կոնկրետ դեպքում, Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ ևս, հնարավոր չէ հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով ամրագրված պատժի նպատակներին, հետևաբար բավարար հիմքեր չկան պաշտպանի վերաքննիչ բողոքը բավարարելու և դատական ակտը բեկանելու համար:
Վերաքննիչ դատարանը նման հետևության է հանգում հաշվի առնելով ինչպես ամբաստանյալ Ս.Ադյանին վերագրվող արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը, այնպես էլ մեղսագրվող արարքի կատարման եղանակն ու հանգամանքները, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, հանցագործության կատարումից հետո ամբաստանյալի դրսևորած վարքագիծը, ինչպես նաև կատարված հանցագործության վտանգավորության աստիճանի և դրա հետևանքների նկատմամբ ամբաստանյալ Ս.Ադյանի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը: Վերաքննիչ դատարանը inter alia, հաշվի է առնում նաև ամբաստանյալ Ս.Ադյանի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը, որի արդյունքում տեղի է ունեցել հանցագործությունը:
17. Վերաքննիչ դատարանը, սույն որոշման պատճառաբանական մասում շարադրված հիմնավորումներով, Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը համարում է ճիշտ, իսկ պաշտպանի վերաքննիչ բողոքում բերված եզրահանգումները` անհիմն և գտնում է, որ ամբաստանյալ Սերգեյ Արտյոմի Ադյանի վերաբերյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով Առաջին ատյանի դատարանի 2016 թվականի ապրիլի 13-ի դատավճիռն օրինական է ու հիմնավորված, այն բեկանելու կամ փոփոխելու հիմքեր չկան, հետևաբար վիճարկվող դատական ակտը պետք է թողնել օրինական ուժի մեջ, իսկ պաշտպանի վերաքննիչ բողոքը` մերժել:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ և 394-րդ հոդվածների պահանջներով, Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

1. Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2016թ. ապրիլի 13-ի դատավճիռը` քրեական գործով ըստ մեղադրանքի Սերգեյ Արտյոմի Ադյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին մասով, թողնել օրինական ուժի մեջ, իսկ ամբաստանյալ Ս.Ադյանի պաշտպան Վ.Մակյանի վերաքննիչ բողոքը` մերժել:
2. Ամբաստանյալ Սերգեյ Արտյոմի Ադյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված չհեռանալու մասին ստորագրությունը թողնել անփոփոխ` մինչև սույն որոշման օրինական ուժի մեջ մտնելը:
3. Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ Վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:



ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Լ. ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ա.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

Ռ.ՄԽԻԹԱՐՅԱՆ