ԵԿԴ/0021/01/16


Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
19 հուլիսի 2016թ. ք.Երևան
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների
ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը`

նախագահությամբ`
դատավոր Գ.ՊՈՂՈՍՅԱՆԻ
քարտուղարությամբ` Ն.ԹՈՒՄԱՆՅԱՆԻ
մասնակցությամբ`
մեղադրող Մ.ՆԱԼԲԱՆԴՅԱՆԻ
տուժող Ա.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆԻ
ամբաստանյալներ Գ.ՍԻՄՈՆՅԱՆԻ
Ջ.ՍԻՄՈՆՅԱՆԻ
պաշտպաններ Մ.ՎԱՍԱԿՅԱՆԻ
Մ.ԱԼԱՎԵՐԴՅԱՆԻ

դատարանում` դռնբաց դատական նիստում, քննեց գործն ըստ մեղադրանքի`
1.Գևորգ Աշոտի Սիմոնյանի` ծնված 17.04.1983թ. ք.Երևանում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, իր հայտարարությամբ՝ փաստացի ամուսնացած, խնամքին 1 անձ, 8-ամյա կրթութ-յամբ, 3-րդ խմբի հաշմանդամ, չի աշխատել, դատվածություն չունեցող, հաշվառված է` ք.Երևան, Նորագյուղ թաղամաս, տուն հ. 156, բնակվել է` ք.Երևան, Շիրազի փողոց, տուն հ. 30, արգելան-քի տակ է 2015թ. նոյեմբերի 7-ից, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-177-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1.1 կետով։
2. Ջանիկ Վարդանի Սիմոնյանի՝ ծնված 15.08.1994թ. ք.Երևանում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, ամուրի, խնամքին 1 անձ, միջնակարգ կրթությամբ, առողջ, իր հայատարարութ-յամբ՝ անհատ ձեռնարկատեր, չդատված, բնակվել է` ք.Երևան, ՀԱԹ, Անդրանիկի փողոց, 64-րդ շենք, բնակարան հ. 32, արգելանքի տակ է 2015թ. նոյեմբերի 7-ից, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-177-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1.1 կետով։

Գործի դատավարական նախապատմությունը.

ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մա-րաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Է.Կարապետյանը (այսուհետ նաև՝ Քննիչ) 07.11.2015թ. որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-177-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1.1 կե-տով հարուցել է թիվ 13838515 քրեական գործն ու այն ընդունել է իր վարույթ։
07.11.2015թ-ին ձերբակալվել են Գ.Սիմոնյանը և Ջ.Սիմոնյանը։
Քննիչի 09.11.2015թ. որոշմամբ Գ.Սիմոնյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-177-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1.1 կետով։
Քննիչի 09.11.2015թ. որոշմամբ Ջ.Սիմոնյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-177-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1.1 կետով։
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավա-սության առաջին ատյանի դատարանի 10.11.2015թ. որոշումներով Գ.Սիմոնյանի և Ջ.Սիմոնյա-նի նկատմամբ` որպես խափանման միջոց, կիրառվել է կալանքը։
Քննիչի 16.12.2015թ. որոշմամբ Գ.Սիմոնյանին նախկինում առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել է և նրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-177-րդ հոդ-վածի 3-րդ մասի 1.1 կետով։
Քննիչի 17.12.2015թ. որոշմամբ Ջ.Սիմոնյանին նախկինում առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել է և նրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-177-րդ հոդվա- 3-րդ մասի 1.1 կետով։
2016թ. փետրվարի 16-ին թիվ 13838515 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրա-վասության առաջին ատյանի դատարան` ըստ էության քննելու համար։
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասու-թյան առաջին ատյանի դատարանի (դատավոր Գ.Պողոսյան) 2016թ. փետրվարի 19-ի որոշ-մամբ Գևորգ Աշոտի Սիմոնյանի և Ջանիկ Վարդանի Սիմոնյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-177-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1.1 կետով քրեական գործն ընդունվել է վարույթ, իսկ 2016թ. փետրվարի 29-ի որոշմամբ նշանակվել է դատաքննության։
Ամբաստանյալ Գևորգ Սիմոնյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-177-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1.1 կետով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա. «նախնական համա-ձայնության գալով Ջանիկ Վարդանի Սիմոնյանի հետ, 2015թ. նոյեմբերի 07-ին՝ ժամը 11։00-ից մինչև ժամը 16։00-ն ընկած ժամանակահատվածում, հարմարեցված բանալիով Երևան քաղաքի Զաքյան փողոցի 3-րդ շենքի, 30-րդ բնակարանի մուտքի դռան փականները բացելու միջոցով ապօրինի մուտք են գործել ներս և ննջասենյակում գտնվող պահարանի միջից գաղտնի հափըշ-տակել են Արփենիկ Պետիկի Մելքոնյանին պատկանող ընդհանուր 2,134,000 ՀՀ դրամ ար-ժողության ոսկյա զարդերը` մեկ հատ մատանի` 4,168 գրամ, առանց քարերի, 750 հարգի ոսկու համաձուլվածքից, մեկ հատ մատանի` 3,124 գրամ, առկա մեկ հատ անգույն քարը` ադամանդ, 750 հարգի ոսկու համաձուլվածքից, մեկ հատ մատանի` 14,186 գրամ, առանց քարերի, հիմքը` 750 հարգի ոսկու համաձուլվածքից, մետաղադրամը`~900 հարգի ոսկու համաձուլվածքից, մեկ հատ մատանի` 4,307 գրամ, առկա յոթ հատ անգույն քարերը` ադամանդներ, 583 հարգի ոսկու համաձուլվածքից, մեկ հատ մատանի` 5,377 գրամ, առկա մեկ հատ սև գույնի գնդաձև քարը` գեմատիտ, 12 հատ անգույն քարերը` ադամանդներ, 583 հարգի ոսկու համաձուլվածքից, մեկ հատ մատանի` 8,609 գրամ, առկա մեկ հատ վարդագույն կլորաձև քարը հանդիսանում է «ИАГ синтетика», 583 հարգի ոսկու համաձուլվածքից, մեկ հատ մատանի` 2,882 գրամ, առկա մեկ հատ անգույն քարը` ադամանդ, 583 հարգի ոսկու համաձուլվածքից, մեկ հատ մատանի` 2,409 գրամ, առկա մեկ հատ անգույն քարը` ադամանդ, 583 հարգի ոսկու համաձուլվածքից, մեկ հատ մատանի` 9,857 գրամ, առանց քարերի, 958 հարգի ոսկու համաձուլվածքից, մեկ հատ մատանի` 5,305 գրամ, առկա մեկ հատ դեղին գույնի քարը` բնական սաթ, 583 հարգի ոսկու համաձուլ-վածքից, մեկ հատ հավաքածու` մեկ հատ մատանի և մեկ զույգ ականջօղ` 36,030 գրամ, առկա երեք հատ ընդհանուր թվով սպիտակադեղնավուն գույնի օվալաձև քարերը` ոսկերչական կա-մեոններ սադաֆից, 750 հարգի ոսկու համաձուլվածքից, մեկ զույգ ականջօղեր` 14,394 գրամ, առանց քարերի, 750 հարգի ոսկու համաձուլվածքից, մեկ զույգ ականջօղեր` 7,555 գրամ, առանց քարերի, 583 հարգի ոսկու համաձուլվածքից, մեկ զույգ ականջօղեր` 4,745 գրամ, առանց քա-րերի, 583 հարգի ոսկու համաձուլվածքից, մեկ զույգ ականջօղեր` 6,034 գրամ, առկա երկու հատ սև գույնի գնդաձև քարերը` գեմատիտ, վեց հատ անգույն քարերը` ադամանդներ, 583 հարգի ոսկու համաձուլվածքից, մեկ հատ շղթա` 4,128 գրամ, առանց քարերի, 750 հարգի ոսկու համա-ձուլվածքից, մեկ հատ կախազարդ` 1,469 գրամ, առկա չորս հատ կլոր տափակ քարերը` ապա-կի, 750 հարգի ոսկու համաձուլվածքից, 846,997.56 ՀՀ դրամին համարժեք 1773 ԱՄՆ դոլար և 748 ՀՀ դրամին համարժեք 100 ՌԴ ռուբլի` Ա.Մելքոնյանին պատճառելով ընդհանուր 2,981, 745.56 ՀՀ դրամի գույքային վնաս, սակայն չեն կարողացել հանցանքն ավարտին հասցնել իրենց կամքից անկախ հանգամանքներով, քանի որ բռնվել են դեպքի վայրում ՀՀ ոստիկանու-թյան աշխատակիցների կողմից»։
Ամբաստանյալ Ջանիկ Սիմոնյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-177-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1.1 կետով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա. «նախնական համա-ձայնության գալով Գևորգ Աշոտի Սիմոնյանի հետ, 2015թ. նոյեմբերի 07-ին ժամը 11։00-ից մինչև ժամը 16։00-ն ընկած ժամանակահատվածում, հարմարեցված բանալիով Երևան քաղաքի Զաք-յան փողոցի 3-րդ շենքի, 30-րդ բնակարանի մուտքի դռան փականները բացելու միջոցով, ապօ-րինի մուտք են գործել ներս և ննջասենյակում գտնվող պահարանի միջից գաղտնի հափշտակել են Արփենիկ Պետիկի Մելքոնյանին պատկանող ընդհանուր 2,134,000 ՀՀ դրամ արժողության ոսկյա զարդերը` մեկ հատ մատանի` 4,168 գրամ, առանց քարերի, 750 հարգի ոսկու հա-մաձուլվածքից, մեկ հատ մատանի` 3,124 գրամ, առկա մեկ հատ անգույն քարը` ադամանդ, 750 հարգի ոսկու համաձուլվածքից, մեկ հատ մատանի` 14,186 գրամ, առանց քարերի, հիմքը` 750 հարգի ոսկու համաձուլվածքից, մետաղադրամը`~900 հարգի ոսկու համաձուլվածքից, մեկ հատ մատանի` 4,307 գրամ, առկա յոթ հատ անգույն քարերը` ադամանդներ, 583 հարգի ոսկու հա-մաձուլվածքից, մեկ հատ մատանի` 5,377 գրամ, առկա մեկ հատ սև գույնի գնդաձև քարը` գե-մատիտ, 12 հատ անգույն քարերը` ադամանդներ, 583 հարգի ոսկու համաձուլվածքից, մեկ հատ մատանի` 8,609 գրամ, առկա մեկ հատ վարդագույն կլորաձև քարը հանդիսանում է «ИАГ синтетика», 583 հարգի ոսկու համաձուլվածքից, մեկ հատ մատանի` 2,882 գրամ, առկա մեկ հատ անգույն քարը` ադամանդ, 583 հարգի ոսկու համաձուլվածքից, մեկ հատ մատանի` 2,409 գրամ, առկա մեկ հատ անգույն քարը` ադամանդ, 583 հարգի ոսկու համաձուլվածքից, մեկ հատ մատանի` 9,857 գրամ, առանց քարերի, 958 հարգի ոսկու համաձուլվածքից, մեկ հատ մատանի` 5,305 գրամ, առկա մեկ հատ դեղին գույնի քարը` բնական սաթ, 583 հարգի ոսկու համաձուլ-վածքից, մեկ հատ հավաքածու` մեկ հատ մատանի և մեկ զույգ ականջօղ` 36,030 գրամ, առկա երեք հատ ընդհանուր թվով սպիտակադեղնավուն գույնի օվալաձև քարերը` ոսկերչական կա-մեոններ սադաֆից, 750 հարգի ոսկու համաձուլվածքից, մեկ զույգ ականջօղեր` 14,394 գրամ, առանց քարերի, 750 հարգի ոսկու համաձուլվածքից, մեկ զույգ ականջօղեր` 7,555 գրամ, առանց քարերի, 583 հարգի ոսկու համաձուլվածքից, մեկ զույգ ականջօղեր` 4,745 գրամ, առանց քա-րերի, 583 հարգի ոսկու համաձուլվածքից, մեկ զույգ ականջօղեր` 6,034 գրամ, առկա երկու հատ սև գույնի գնդաձև քարերը` գեմատիտ, վեց հատ անգույն քարերը` ադամանդներ, 583 հարգի ոսկու համաձուլվածքից, մեկ հատ շղթա` 4,128 գրամ, առանց քարերի, 750 հարգի ոսկու հա-մաձուլվածքից, մեկ հատ կախազարդ` 1,469 գրամ, առկա չորս հատ կլոր տափակ քարերը` ապակի, 750 հարգի ոսկու համաձուլվածքից, 846,997.56 ՀՀ դրամին համարժեք 1773 ԱՄՆ դո-լար և 748 ՀՀ դրամին համարժեք 100 ՌԴ ռուբլի` Ա.Մելքոնյանին պատճառելով ընդհանուր 2,981,745.56 ՀՀ դրամի գույքային վնաս, սակայն չեն կարողացել հանցանքն ավարտին հասցնել իրենց կամքից անկախ հանգամանքներով, քանի որ բռնվել են դեպքի վայրում ՀՀ ոստիկանու-թյան աշխատակիցների կողմից»։

Դատարանի կողմից հաստատված հանգամանքները.

Դատաքննությամբ պարզվեց, որ ամբաստանյալ Գևորգ Սիմոնյանը, որոշելով գողություն կատարել ք.Երևանի Զաքյան փողոցի 3-րդ շենքի 30 բնակարանից, սակայն իր այդ նպատակի մասին չտեղեկացնելով իր հորեղբոր որդուն՝ ամբաստանյալ Ջանիկ Սիմոնյանին, 2015թ. նոյեմ-բերի 07-ին՝ ժամը 16-ի սահմաններում, վերջինիս առաջարկել է գնալ վերը նշված փողոց՝ ասե-լով, որ ցանկանում է այցելել ծանոթին և ինչ-որ բան վերցնել նրանից։
Ամբաստանյալ Ջ.Սիմոնյանը համաձայնվել է, և նրանք գնացել են ք.Երևանի Զաքյան փողոցի 3-րդ շենքի շենքի մոտ, որտեղ ամբաստանյալ Գ.Սիմոնյանն ամբաստանյալ Ջ.Սիմոն-յանին առաջարկել է սպասել՝ մինչև ինքը բարձանա ծանոթի բնակարան և վերադառնա։
Այնուհետև, ամբաստանյալ Գ.Սիմոնյանը բարձրացել է նշված շենքի երկրորդ հարկ, իր մոտ ունեցած հարմարեցված բանալիներով բացել է տուժողի՝ ք.Երևանի Զաքյան փողոցի 3-րդ շենքի հ. 30 բնակարանի մուտքի դռան փականները, որից հետո ամբաստանյալ Ջ.Սիմոնյանին առաջարկել է բարձրանալ վերև և մոտ 20 րոպե իրեն սպասել նշված բնակարանի հյուրասեն-յակում՝ նրան չասելով, որ այդ բնակարանն իր ծանոթինը չէ։
Բնակարան մտնելուց հետո ամբաստանյալ Գ.Սիմոնյանը մտել է ննջասենյակ, իսկ վերջինիս նպատակներից անտեղյակ ամբաստանյալ Ջ.Սիմոնյանն անցել է հյուրասենյակ և սպասել ամբաստանյալ Գ. Սիմոնյանին՝ մտածելով, որ վերջինիս հանդիպումն ծանոթ կնոջ հետ է։
Այդ ընթացքում ամբաստանյալ Գ.Սիմոնյանը տուժողի բնակարանի ննջասենյակից հա-փըշտակել է 846.997.56 ՀՀ դրամին համարժեք 1.773 ԱՄՆ դոլար և 748 ՀՀ դրամին համարժեք 100 ՌԴ ռուբլի ու 2.134.748 ՀՀ դրամ ընդհանուր արժեքով թանկարժեք և կիսաթանկարժեք քա-րերով ոսկյա զարդեր, որոնք տեղավորել է վերարկուի և տաբատի գրպաններում ու, ժամը 1630-ի սահմաններում դուրս գալով ննջասենյակից, ամբաստանյալ Ջ.Սիմոնյանին առաջարկել է գնալ, սակայն, երբ նրանք գտնվել են բնակարանի միջանցքում, բնակարան են մտել օպերատիվ տեղեկություններ ստացած ոստիկանները և նրանց բերման են ենթարկել ոստիկանության բա-ժին, որտեղ ամբաստանյալ Գ.Սիմոնյանի անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերվել են ամբողջ գողոնն ու հարմարեցված բանալիները։

Ապացույցների հետազոտում և գնահատում.

Դատաքննությամբ ամբաստանյալ Գ.Սիմոնյանն իրեն մեղավոր ճանաչեց ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-177-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1.1 կետով առաջադրված մեղադրանքում։
Ամբաստանյալ Գևորգ Սիմոնյանի ցուցմունքի համաձայն՝ 2015թ. նոյեմբերի 7-ին ժամը 15-1530-ի սահմաններում ինքը որոշել է գնալ Երևան քաղաքի Զաքյան փողոցի 3-րդ շենքում ապրող իր ծանոթի տուն։ Ինքը Ջանիկին առաջարկել է միասին գնալ այնտեղ, քանի որ պետք է իր ծանոթից ինչ-որ բան վերցներ ու հետ վերադառնար։ Հասնելով տեղ, ինքը բարձրացել է վերև, իսկ Ջանիկը մնացել է բակում։ Հասնելով 2-րդ հարկ, նկատել է, որ բնակարաններից մեկի դռան վրա բանալիներ են մնացել՝ 1 օղակի վրա 3 բանալի։ Ինքը որոշել է տան տերերին զգուշացնել այդ մասին, դռան զանգն է տվել, այնուհետև մտել է ներս և, նկատելով, որ տանը մարդ չկա, որոշել է գողություն կատարել։ Ինքը բանալիները դռան վրայից հանել է և Ջանիկին կանչել վերև, սակայն նրան չի ասել, որ դա չէ իր ծանոթի բնակարանը։ Ջանիկը չի իմացել այդ բնա-կարանում մարդ կա, թե ոչ, նա հյուրասենյակում նստել և մոտ 20 րոպե իրեն է սպասել, իսկ ինքը մտել է ննջասենյակ։ Ջանիկն իմացել, թե ինքն աղջկա հետ է, այդ պատճառով էլ ձայն չի հանել ուղղակի նստել և սպասել է։
Ինքը ննջասենյակի պահարանը բացել և վերցրել է այնտեղ դրված ոսկյա զարդերն ու դո-լարները։ Մինչ գողություն կատարելն իր մոտ եղել է 70 ԱՄՆ դոլար, իսկ տուժողի բնակարանից ինքը վերցրել է 1700 ԱՄՆ դոլար։
Ինչպես նախաքննությամբ, այնպես էլ դատաքննությամբ ամբաստանյալ Ջ.Սիմոնյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-177-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1.1 կետով առաջադրված մեղադ-րանքում իրեն մեղավոր չճանաչեց։
Ամբաստանյալ Ջանիկ Սիմոնյանի ցուցմունքի համաձայն՝ 2015թ. նոյեմբերի 7-ին բակում հանդիպել է իր հորեղբորորդի Գևորգին և վերջինս իրեն առաջարկել է միասին գնալ իր ծանոթի տուն, ինքն էլ համաձայնվել է, սակայն ընդհանրապես չի իմացել, թե ում տուն պետք է գնան։ Քանի որ ինքն ու Գևորգը միշտ միասին են «աղջկա մոտ» գնացել, ինքը մտածել է, որ այդ օրը Գևորգը «աղջկա մոտ» է գնում։
Հասնելով շենքի մոտ, Գևորգն իրեն ասել է, որ գնում է ինչ-որ բան վերցնի ու հետ վերա-դառնա։ Որոշ ժամանակ անց Գևորգն իրեն կանչել է վերև և ասել, որ սպասի։ Ինքը բնակարա-նում ոչ մեկի չի տեսել, նստել է հյուրասենյակում և մոտ 15 րոպե սպասել։
Ինքը ոստիկանության բաժնում է իմացել, որ ինքն ու Գևորգը Գևորգի ծանոթի բնակա-րանում չեն եղել։ Ոստիկանության բաժնում անձնական խուզարկությամբ իր մոտից հայտնա-բերվել է իր փոխնորդ մեկ զույգ սև գուլպան։
Տուժող Արփենիկ Մելքոնյանի ցուցմունքի համաձայն՝ 2015թ. նոյեմբերի 7-ին՝ ժամը 11-ի սահմաններում, ինքը, կողպելով իրենց բնակարանի դռան 2 փականները, դուրս է եկել տնից։ Նույն օրը՝ ժամը 16-1700-ի սահմաններում, իրեն զանգահարել է իր որդին, և ինքը գնացել է տուն։ Հասնելով տեղ, տեսել է, որ ոստիկաններն ու քննիչն իրենց բնակարանում են, իսկ հետո իմացել է, որ 2 հոգի իրենց բնակարանից հափշտակել են 1.773 ԱՄՆ դոլար և ոսկյա զարդեր։
Ինքն ու իր որդին ոչ ոքի բանալի չեն տվել։ Իրենց բնակարանի բանալիներից մեկը եղել է իր մոտ, մյուսը՝ իր որդու մոտ, իսկ մնացած բանալիները տանն են եղել։ Ինքն ամբաստան-յալներից ոչ մեկին չի տեսել և նրանց առաջին անգամ դատարանում է տեսել։
Վկա Սարգիս Դադայանի ցուցմունքի համաձայն՝ 2015թ. նոյեմբերի 7-ին, երբ ինքը դրսում է եղել, իրեն է զանգահարել իրենց հարևաններից մեկը և ասել, որ իրենց բնակարան մարդ է մտել։ Ինքն արագ գնացել է տուն և, հասնելով տեղ, տեսել է, որ ոստկանության աշ-խատակիցները բռնել են իրեն անծանոթ 2 անձի, որոնք ձեռնաշղթաներով պառկած են եղել գետնին ու քանի որ նրանք դեմքով դեպի գետինն են ուղղված եղել, ինքը նրանց դեմքերը չի տեսել։ Այնուհետև, իմացել է, որ նրանք իր մոր ննջասենյակից հափշտակել են 1.740 ԱՄՆ դոլար և ոսկյա զարդեր։
Դեպքի օրն իրենց բնակարանից վերջինն իր մայրն է դուրս եկել։ Իրենց բնակարանի դուռն ունի 2 կողպեք և 2 զույգ բանալի՝ 5 օրինակից։ Բանալիներից մեկն իր մոտ է եղել, մյուսը՝ իր մոր մոտ, իսկ մնացած բանալիները տանն են եղել և դեպքից հետո դրանք եղել են իրենց տե-ղում։
Վկա Վահե Մուշեղյանի ցուցմունքի համաձայն՝ 2015թ. նոյեմբերի 07-ին իրացնելով ստացված օպերատիվ տեղեկությունները, Երևան քաղաքի Զաքյան փողոց 3-րդ շենքի 30-րդ բնակարանից գողություն կատարելու կասկածանքով ոստիկանության Կենտրոնական բաժին են բերման ենթարկել Գևորգ Սիմոնյանին և Ջանիկ Սիմոնյանին։ Անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերվել են ոսկյա զարդեր և գումար։ Երբ իրենք մտել են ներս՝ Ջանիկ Սիմոնյանը գըտ-նվել է միջանցքում և նրա կողմից որևէ դիմադրություն ցույց չի տրվել։ Ջ.Սիմոյանի մոտ հափըշ-տակված իրերից ոչինչ չի եղել։ Ամբաստանյալները ոչինչ չեն ասել և չեն փորձել արդարանալ։
Մետաղագիտական, հեմոլոգիական և ապրանքագիտական փորձաքննության 11.12.2015թ. թիվ 52801504 եզրակացության համաձայն՝
1. և 2. Փորձագետներին ներկայացված զարդերի մետաղի և դրանց վրա առկա քարերի տեսակը բերված են սույն եզրակացության «Մետաղի և քարերի հետազոտություն» մասում։
3. Ներկայացված զարդերի միջին շուկայական արժեքները առանձին-առանձին, առկա ապրանքային վիճակի հաշվառմամբ, 2015թ. նոյեմբերի 07-ի դրությամբ, բերված են սույն եզրակացության «Հետազոտություն» բաժնի «Ապրանքագիտական մասի»-ի աղյուսակում, իսկ դրանց ընդհանուր շուկայական արժեքը կարող է կազմել շուրջ՝ 2.134.000 (երկու միլիոն հարյուր երեսունչորս հազար) ՀՀ դրամ։
4. Ներկայացված բոլոր զարդերը պիտանի են հետագա նպատակային օգտագործման համար։
Դատահետքաբանական փորձաքննության 18.12.2015թ. Հմ. 3311-15 եզրակացության համաձայն՝
1. Փորձաքննությանը ներկայացված ներդիր փականը և գլանաձև մեխանիզմը պատ-րաստված են գործարանային եղանակով։
Փորձաքննությանը ներկայացված ներդիր փականը և գլանաձև մեխանիզմը գտնվում են սարքին վիճակում, սակայն վերջինս ապամոնտաժվելուց հետո պիտանի չէ հետագա նպատա-կային օգտագործման համար։
2. Գ.Սիմոնյանի անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերված բանալիները պատրաստ-ված են արհեստագործական եղանակով և հանդիսանում են կրկնօրինակներ /հմ.2 բանալին հանդիսանում է ներդիր փականի բանալու, իսկ հմ.3 բանալին` գլանաձև մեխանիզմի բանալու կրկնօրինակները/։
3. Ներդիր փականի և գլանաձև մեխանիզմի հետ ներկայացված մեկական բանալիները պատրաստված են գործարանային եղանակով, և ամենայն հավանականությամբ, հանդիսանում են նշված փականների մայր բանալիները։
4. Գ.Սիմոնյանի անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերված բանալիների արտաքին մակերեսներին առկա են խարտվածքների և տաշվածքների տեսքերով հետքեր։
5. Փորձաքննությանը ներկայացված ներդիր փականի և գլանաձև մեխանիզմի մեկական բանալիների արտաքին, վերջիններիս խորշերի և ակոսավոր փորվածքների մակերեսներին պատճենահանման նյութի մասնիկներ, հետազոտությամբ, չհայտնաբերվեցին։
6.7. Փորձաքննությանը ներկայացված ներդիր փականի ու գլանաձև մեխանիզմի ար-տաքին և աշխատատար դետալների մակերեսներին, բացի տևական շահագործման ընթացքում առաջացած հետքերից (քերծվածքներ), այլ օտար մարմինների ներգործության հետևանքով առաջացած թարմ բնույթի հետքեր ու վնասվածքներ, հետազոտությամբ չհայտնաբերվեցին։
Փորձաքննությանը ներկայացված ներդիր փականը կարող էր բացվել, ինչպես վերջինիս պատկանող բանալու, այնպես էլ հմ.2 բանալու, իսկ գլանաձև մեխանիզմը` ինչպես վերջինիս հետ ներկայացված բանալու, այնպես էլ հմ.3 բանալու կամ հարմարեցված այլ բանալու կամ առարկայի ներգործության հետևանքով, ինչի արդյունքում հետքեր կարող էին չառաջանալ։
8. Գիտականորեն հիմնավորված մեթոդիկայի բացակայության պատճառով հնարավոր չէ պատասխանել. «Ներդիր փականի միջուկը, ներդիր փականը վերջին անգամ ներկայացված բանալիներով են աշխատանքի դրվել, թե ոչ» հարցին։
«Առարկաներ ճանաչման ներկայացնելու մասին» 09.11.2015թ. արձանագրության հա-մաձայն՝ Ա.Մելքոնյանը, զննելով իրեն ճանաչման ներկայացված առարկաները, հայտնել է, որ ճանաչեց իրեն ճանաչման ներկայացված զարդերը, դրանք այն նույն զարդերն են, որոնք բա-ցակայում են իր ննջասենյակի պահարանից, բոլորը ոսկի են, դրանցից բացի ուրիշ զարդեր պա-կաս չէ, բոլորը ներկայացվել է իր ճանաչմանը, դրանք ճանաչեց ձևից, քարերից։
«Դեպքի վայրի զննության մասին» 07.11.2015թ. արձանագրության համաձայն՝ Երևան քաղաքի Զաքյան 3-րդ շենքի 30-րդ բնակարանի նախասրահի մուտքի դռնից աջ հատվածում գտնվող հերթական երկրորդ ննջասենյակում զննության մասնակից Ս.Դադայանը մատնացույց է արել ննջասենյակի մուտքի դռան աջ հատվածում տեղադրված պահարանը և հայտարարել, որ այդ պահարանի միջից հափշտակվել է տարադրամ և ոսկյա զարդերը։ Զննության ընթացքում Երևան քաղաքի Զաքյան 3-րդ շենքի 30-րդ բնակարանի նախասրահում գտնվել են երկու անձինք, ովքեր ըստ իրենց բանավոր հայտարարության հանդիսանում են Գևորգ Աշոտի Սի-մոնյանը և Ջանիկ Վարդանի Սիմոնյանը։
«Ոստիկանության Կենտրոնական բաժին անձին բերման ենթարկելու մասին» 07.11.2015թ. արձանագրության համաձայն՝ Երևան քաղաքի Զաքիյան փողոցի 3-րդ շենքի 30-րդ բնակարանից Ջանիկ Վարդանի Սիմոնյանը ոստիկանության Կենտրոնական բաժին բերման է ենթարկվել բնակարանային գողություն կատարելու կասկածանքով։
Իրեղեն ապացույց ճանաչելու և պատասխանատու պահպանությանը հանձնելու մասին 09.11.2015թ. որոշման համաձայն՝ իրեղեն ապացույց են ճանաչվել 15 հատ 100, 1 հատ 50, 5 հատ 20, 8 հատ 10, 7 հատ 5, 2 հատ 2, 4 հատ 1 ԱՄՆ դոլլար անվանական արժեքներով թղթա-դրամները, 1 հատ 100 ՌԴ ռուբլի թղթադրամը, որոնք հանձնվել են տուժող Արփենիկ Մելքոն-յանի պատասխանատու պահպանությանը։
«Ոստիկանության Կենտրոնական բաժին անձին բերման ենթարկելու մասին» 07.11.2015թ. արձանագրության համաձայն՝ Երևան քաղաքի Զաքիյան փողոցի 3-րդ շենքի 30-րդ բնակարանից Գևորգ Աշոտի Սիմոնյանը ոստիկանության Կենտրոնական բաժին բերման է են-թարկվել բնակարանային գողություն կատարելու կասկածանքով։
«Անձին անձնական խուզարկության ենթարկելու մասին» 07.11.2015թ. արձանագրության համաձայն՝ Գ.Սիմոնյանի վերարկուի ձախ գրպանից հայտնաբերվել են 15 հատ 100 անվա-նական արժեքով ԱՄՆ դոլար թղթադրամներ, թվով մեկ հատ 50 ԱՄՆ դոլար թղթադրամ, թվով 5 հատ 20 ԱՄՆ դոլար թղթադրամներ, թվով 8 հատ 10 ԱՄՆ դոլար թղթադրամներ, թվով 7 հատ 5 ԱՄՆ դոլար թղթադրամներ, 2 հատ 2 ԱՄՆ դոլար թղթադրամներ, 4 հատ 1 ԱՄՆ դոլար թղթա-դրամներ, մեկ հատ 100 ՌԴ ռուբլի, կանացի մատանիներ և ականջօղեր։ Գ.Սիմոնյանի վերար-կուի աջ գրպանից հատնաբերվել են թվով երեք հատ բանալիներ։ Գ.Սիմոնյանի տաբատի աջ գրպանից հայտնաբերվել են կանացի ականջօղեր և մատանիներ, Գ.Սիմոնյանի տաբատի ձախ գրպանից հայտնաբերվել են կանացի ականջօղեր և մատանիներ։
ՀՀ ոստիկանության ՔՀԲ պետի տեղակալ Վ.Մուշեղյանի 07.11.2015թ. զեկուցագրի համաձայն՝ 2015թ. նոյեմբերի 07-ին՝ ժամը 16։30-ին, իրացնելով ստացված օպերատիվ տե-ղեկությունները, Երևան քաղաքի Զաքյան փողոց 3-րդ շենքի 30-րդ բնակարանից գողություն կա-տարելու կասկածանքով ոստիկանության Կենտրոնական բաժին են բերման ենթարկել Գևորգ Աշոտի Սիմոնյանին/ծնված 1983թ., հաշվ. ք.Երևան, Նորագյուղ 156 տուն/ և Ջանիկ Վարդանի Սիմոնյանին/ծնված 1994թ., բն. ք.Երևան, Անդրանիկի 64շ., 32-րդ բն./։ Գ.Սիմոնյանի անձնա-կան խուզարկությամբ հայտնաբերվել են ոսկյա զարդեր և տարադրամ։
Իրեղեն ապացույց ճանաչելու մասին 18.01.2016թ. որոշման համաձայն՝ Գ.Սիմոնյանի անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերված ոսկյա զարդերը, Երևան քաղաքի Զաքյան 3-րդ շենքի 30-րդ բնակարանի մուտքի դռան ներդիր փականները, բանալիները և Գ.Սիմոնյանի անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերված բանալիները ճանաչվել են իրեղեն ապացույց։
«Անձին անձնական խուզարկության ենթարկելու մասին» 07.11.2015թ. արձանագրության համաձայն՝ Ջ.Սիմոնյանի տաբատի աջ գրպանից հայտնաբերվել է 1 զույգ «Puma» գրառմամբ սև գույնի գուլպա, 1 հատ սև գույնի կաշվի նմանվող գոտի։ Ջ.Սիմոնյանը հայտարարել է, որ գուլպաները պատկանում են իրեն՝ որպես փոխնորդ օգտագործելու համար։

Դատարանի վերլուծությունը, պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.

Սույն գործով դատարանի առջև բարձրացված իրավական հարցը հետևյալն է. ապա-ցուցվա՞ծ է արդյոք ամբաստանյալներին առաջադրված մեղադրանքը, մասնավորապես՝ որ Գ. Սիմոնյանը հափշտակությունը կատարել է այլ անձի՝ ամբաստանյալ Ջ.Սիմոնյանի հետ նախ-նական համաձայնությամբ, իսկ Ջ.Սիմոնյանը կատարել է իրեն մեղսագրվող արարքը։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածի համաձայն՝
«Միայն ապացույցների հիման վրա են հաստատվում`
1) դեպքը և հանգամանքները (կատարման ժամանակը« տեղը« եղանակը և այլն).
2) կասկածյալի և մեղադրյալի առնչությունը դեպքին.
3) հանցագործության` քրեական օրենքով նախատեսված հատկանիշները.
4) անձի մեղավորությունը քրեական օրենքով չթույլատրված արարքը կատարելու մեջ.
5) քրեական օրենքով նախատեսված պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ խըս-տացնող հանգամանքները.
6) այն հանգամանքները« որոնցով դատավարության մասնակիցը կամ քրեական դատա-վարությանը մասնակցող այլ անձը հիմնավորում է իր պահանջները« եթե այլ բան նախա-տեսված չէ օրենքով»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման` վերաբերելիության« թույլատրե-լիության« իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարա-րության տեսանկյունից։
2. Հետաքննության մարմնի աշխատակիցը« քննիչը« դատախազը« դատավորը« ղեկավար-վելով օրենքով« ապացույցները գնահատում են ապացույցների համակցության մեջ` դրանց բազ-մակողմանի« լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված իրենց ներքին համոզմամբ»։
Մեջբերված քրեադատավարական դրույթները Վճռաբեկ դատարանը համակարգային վերլուծության է ենթարկել Մ.Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի գործով որոշման մեջ« որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին« որ «(…) քրեադատավարական օրենքով ապա-ցույցներին և ապացուցման գործընթացին ներկայացվող պահանջները հետևյալն են.
ա) ապացույցները պետք է պարունակեն ոչ թե գնահատողական դատողություններ« կար-ծիքներ« այլ կոնկրետ փաստական տվյալներ որոշակի գործողությունների« իրադարձություննե-րի վերաբերյալ« (…)։
(…) Ապացույցների գնահատումը« որպես ապացուցման գործընթացի տարր« իրենից ներ-կայացնում է մտավոր« տրամաբանական գործունեություն« որի արդյունքում եզրահանգում է ար-վում ապացույցներից յուրաքանչյուրի թույլատրելիության« վերաբերելիության« հավաստիության և ապացուցման առարկայի մեջ մտնող հանգամանքների բացահայտման համար ապացույց-ների համակցության բավարարության մասին։
Ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա։ Ներքին հա-մոզմունքը« որպես ապացույցների գնահատման արդյունք« բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկ-տիվ գործոնների անխզելի կապով. այն« մի կողմից« պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա« իսկ մյուս կողմից« անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը« որ ապացույցները հետազոտվել են արդարու-թյան բոլոր պահանջների պահպանմամբ։
Ապացույցները« որոնք հավաքվել և ստուգվել են օրենքին համապատասխան« կազմում են ներքին համոզմունքի այն օբյեկտիվ հիմքը« որն իր դրսևորումն է գտնում ընդունվող որոշումնե-րում։ Թեպետ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա« այն չի կարող լինել կամայական։ Դրա հիմքում պետք է դրված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ« օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննությունը։ (…)» (տե՛ս Մակար Ռազմիկի Հովհաննիսյանի և Աշոտ Վաղարշակի Մարտիրոսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի փետրվա-րի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 որոշման 13-14-րդ կետերը)։
ՀՀ Սահմանադրության 66-րդ հոդվածի համաձայն՝
«Հանցագործության համար մեղադրվողը համարվում է անմեղ« քանի դեռ նրա մեղքն ապացուցված չէ օրենքով սահմանված կարգով` դատարանի` օրինական ուժի մեջ մտած դա-տավճռով»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…) 3. Հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա« այն պետք է հաստատվի գործին վերաբերող փոխկապակց-ված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ։
4. Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր կասկածները« որոնք չեն կարող փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացա-կարգի շրջանակներում« մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի կամ կասկածյալի։ (…)»։
Մեջբերված սահմանադրական և քրեադատավարական դրույթները մեկնաբանելով Մ. Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի գործով որոշմամբ ձևավորված իրավական դիրքորոշման համատեքստում՝ Վճռաբեկ դատարանը թիվ ԵԿԴ/0168/01/12 գործով 2013 թվականի մայիսի 8-ին կայացված որոշմամբ արձանագրել է« որ «ապացույցների կամայական գնահատման ար-գելքը դատարաններին պարտավորեցնում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածում թվարկված՝ ապացուցման ենթակա հանգամանքների« այդ թվում՝ կոնկրետ հան-ցանքի հատկանիշների և այդ հանցանքի մեջ անձի մեղավորության վերաբերյալ իր հետևու-թյունները հիմնավորել վերաբերելի« փոխկապակցված« հավաստի ապացույցներով և ոչ թե են-թադրություններով։ Այլ խոսքով՝ հանցանքի մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր անձի վերաբերյալ` ապացուցման ենթակա յուրաքանչյուր հանգամանքի կապակցությամբ դատարանի հետևու-թյունը պետք է հիմնված լինի ոչ թե գնահատողական դատողությունների« կանխատեսումների կամ կարծիքների« այլ կոնկրետ գործով օրենքով սահմանված կարգով ձեռք բերված փաստա-կան տվյալների վրա։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև« որ մեղսագրվող հանցագործության և դրա հատկանիշների ապացուցման բեռը կրում է մեղադրան-քի կողմը« իսկ չփարատված կասկածները պետք է մեկնաբանվեն հօգուտ մեղադրյալի։ Դրանից հետևում է« որ մեղադրանքի կողմը կրում է անձի մեղքը հաստատելու համար բավարար ապա-ցույցներ ներկայացնելու պարտականությունը։ Այս հանգամանքը բազմիցս շեշտադրվել է Մար-դու իրավունքների եվրոպական դատարանի կողմից։ Մասնավորապես« Եվրոպական դատարա-նը կարևորել է կոնկրետ գործով արդար դատական քննություն կատարված լինելու վերաբերյալ իր համոզմունքի ձևավորումը և նշել է« որ քրեական վարույթի իմաստով արդար դատական քննությունը ներառում է նաև անմեղության կանխավարկածի պահպանումը« ինչը նշանակում է« որ դատավորը չպետք է ելնի այն կանխավարկածից« թե անձը կատարել է իրեն մեղսագրվող հանցանքը« հանցանքի կատարման մեջ անձի մեղավորությունն ապացուցելու պարտականու-թյունը կրում է դատախազությունը և կասկածները պետք է մեկնաբանվեն հօգուտ մեղադրյալի (տե՛ս Թելֆներն ընդդեմ Ավստրիայի (TELFNER v. AUSTRIA) գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 2001 թվականի մարտի 20-ի վճիռը« գանգատ թիվ 33501/96« կետ 15« ինչպես նաև Նատունենն ընդդեմ Ֆինլանդիայի (NATUNEN v. FINLAND) գործով 2009 թվականի մարտի 31-ի վճիռը« գանգատ թիվ 21022/04« կետ 53)։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 365-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համա-ձայն՝ «Մեղադրական դատավճիռը չի կարող հիմնված լինել ենթադրությունների վրա և կայաց-վում է միայն այն դեպքում« երբ հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունն ապացուցված է դատական քննության ընթացքում։ Հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունը կարող է համարվել ապացուցված« եթե դատարանը« ղեկավարվելով անմեղու-թյան կանխավարկածով« հիմնվելով պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դա-տական քննության ընթացքում գործի հանգամանքների հետազոտման արդյունքների վրա« դա-տաքննության ժամանակ հետազոտված հավաստի ապացույցների հիման վրա« ամբաստան-յալի մեղավորության մասին չփարատվող բոլոր կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով« սույն օրենսգրքի 360 հոդվածի առաջին մասի 1-4-րդ կետերում նշված հարցերին տալիս է հաստա-տող պատասխաններ»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 371-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Դատավճռի նկարագրական-պատճառաբանական մասում ցույց է տրվում (...) 3) այն ապացույցները« որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները« ինչպես նաև այս կամ այն ապացույցն անար-ժանահավատ համարելու փաստարկները»։
Վճռաբեկ դատարանը թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 քրեական գործով 31.10.2014թ-ին կայացրած որոշմամբ արձանագրել է, որ. ««Ապացույցների բավարարություն» հասկացության էությունը« ապացույցների բավարարությունը որոշելու ընդհանուր չափանիշները« դրանցից յուրաքանչյուրի բնութագիրը Վճռաբեկ դատարանը քննարկել և վերլուծել է Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով կայացրած որոշման շրջանակներում։
Մասնավորապես« վկայակոչված որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը« համեմատական վերլուծության ենթարկելով «ապացուցման առարկա» և «ապացույցների բավարարություն» հասկացությունները« նշել է. «(…) եթե ապացուցման առարկան ցույց է տալիս« թե ինչ է անհրա-ժեշտ պարզել յուրաքանչյուր քրեական գործով« ապա ապացույցների բավարարությունը կապ-ված է այն ապացուցողական նյութի հետ« որը վերաբերում է ապացուցման առարկային և թույլ է տալիս այդ հանգամանքների մասին գալ արժանահավատ հետևության։ Որոշելով ապացույց-ների բավարարությունը` վարույթն իրականացնող մարմինները լուծում են քրեական գործի հա-մար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքների հետազոտման խորության աստիճանի հետ կապված հարցերը« մասնավորապես այն« թե ի՞նչ աստիճանի պետք է մանրացվի յուրա-քանչյուր հանգամանքը« և ի՞նչ ծավալի ապացույցներ են անհրաժեշտ այդ հանգամանքները հավաստի պարզելու և դրա հիման վրա այս կամ այն դատավարական որոշումը կայացնելու համար։
Այսպիսով« ապացույցների բավարարությունը ենթադրում է կոնկրետ գործով ապացուց-ման շրջանակների այնպիսի որոշումը« որպեսզի հավաքված ապացույցները որակական կողմից ապահովեն ապացուցման առարկայի յուրաքանչյուր տարրի պարզումը« իսկ քանակական կողմից` այդ հանգամանքների բացահայտման արժանահավատությունը և դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունն ու պատճառաբանվածությունը։
Ի տարբերություն ապացուցման առարկայի« ապացույցների բավարարություն հասկա-ցության բովանդակությունը քրեական դատավարության օրենսդրությամբ բացահայտված չէ« այսինքն` օրենքում հստակ նշում չկա այն մասին« թե մինչև ե՞րբ պետք է հավաքվեն և հե-տազոտվեն ապացույցները« որպեսզի յուրաքանչյուր գործով պարզվի ապացուցման առարկան ամբողջությամբ կամ նրա տարրերն առանձին վերցրած։ Բացի այդ« օրենքում սահմանված չէ միասնական չափանիշ առ այն« թե ե՞րբ են ի հայտ գալիս յուրաքանչյուր քրեական գործով ապացուցման առարկան բացահայտված համարելու հիմքերը։
Վճռաբեկ դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի համակարգային վեր-լուծության հիման վրա արձանագրում է ապացույցների բավարարությունը որոշելու հետևյալ ընդհանուր չափանիշները՝
1) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունք«
2) դատավարական որոշումների հիմնավորվածություն և պատճառաբանվածություն«
3) անմեղության կանխավարկած» (տե՛ս Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռա-բեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 14-15-րդ կե-տերը« իսկ վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքի« դատավարական որո-շումների հիմնավորվածության և պատճառաբանվածության« անմեղության կանխավարկածի մասին մանրամասն տե՛ս նույն որոշման 16-19-րդ կետերը)։
29. Վերահաստատելով և զարգացնելով նախորդ կետում մեջբերված գործով արտահայ-տած իրավական դիրքորոշումները` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է« որ «ապացույցների բավարարությունը» որոշելու չափանիշներն են.
1) անմեղության կանխավարկածը«
2) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքը«
3) դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունը և պատճառաբանվածությունը։
30. Անդրադառնալով անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին` Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում նշել« որ քրեական դատավարությունում կանխավարկածը օրենքով կամ նա-խադեպային իրավունքով հաստատված այն կանոնն է« որի համաձայն՝ որոշակի հանգամանք համարվում է հաստատված« քանի դեռ օրենքով սահմանված կարգով չի ապացուցվել հակա-ռակը։ Մարդու անմեղությունը քրեական դատավարության կարևորագույն կանխավարկածնե-րից է« որն ամրագրված է ինչպես ՀՀ Սահմանադրությամբ« միջազգային պայմանագրերով և օրենքներով« այնպես էլ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի և Վճռաբեկ դատա-րանի նախադեպային իրավունքով։ Հանցանք կատարելու մեջ անձի մեղավորությունը հաս-տատված համարելը ոչ այլ ինչ է« քան անմեղության կանխավարկածի հաղթահարում։ Միևնույն ժամանակ« անձին դատապարտելու համար համարժեք ապացույցների բավարար համակցու-թյան բացակայությունը նշանակում է« որ անձի անմեղության կանխավարկածը հաղթահարված չէ։ Այլ խոսքով՝ քրեական դատավարության ընթացքում չապացուցված մեղավորությունը հա-վասարազոր է ապացուցված անմեղության։
Հարկ է նշել նաև« որ անմեղության կանխավարկածն ամրագրող նորմերը« ինչպես նաև նախադեպային իրավունքը սահմանում են ոչ միայն այդ սկզբունքի բուն էությունը« այլև՝ դրա հաղթահարման« նույնն է« թե անձի մեղավորության հաստատման համար անհրաժեշտ դատա-վարական չափորոշիչները։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը Մ.Հակոբյանի գործով որոշման մեջ շեշտել է. «(…) ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը դատարաննե-րին պարտավորեցնում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածում թվարկ-ված՝ ապացուցման ենթակա հանգամանքների« այդ թվում՝ կոնկրետ հանցանքի հատկանիշ-ների և այդ հանցանքի մեջ անձի մեղավորության վերաբերյալ իր հետևությունները հիմնավորել վերաբերելի« փոխկապակցված« հավաստի ապացույցներով և ոչ թե ենթադրություններով։ Այլ խոսքով՝ հանցանքի մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր անձի վերաբերյալ՝ ապացուցման ենթակա յուրաքանչյուր հանգամանքի կապակցությամբ դատարանի հետևությունը պետք է հիմնված լինի ոչ թե գնահատողական դատողությունների« կանխատեսումների կամ կարծիքների« այլ կոնկրետ գործով օրենքով սահմանված կարգով ձեռք բերված փաստական տվյալների վրա։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև« որ մեղսագրվող հանցագործու-թյան և դրա հատկանիշների ապացուցման բեռը կրում է մեղադրանքի կողմը« իսկ չփարատված կասկածները պետք է մեկնաբանվեն հօգուտ մեղադրյալի։ Դրանից հետևում է« որ մեղադրանքի կողմը կրում է անձի մեղքը հաստատելու համար բավարար ապացույցներ ներկայացնելու պար-տականությունը (…)» (տե՛ս Մարգար Հակոբյանի վերաբերյալ 2013 թվականի մայիսի 8-ի թիվ ԵԿԴ/0168/01/12 որոշման 13-րդ կետը)։ Անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել և իրավական դիրքորոշում է արտահայտել նաև Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի գործով որոշման մեջ (տե՛ս Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0044 /01/11 որոշման 14-րդ կետը)։
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի ուսումնա-սիրությունը ևս ցույց է տալիս« որ Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 2-րդ կետով երաշ-խավորված անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը« ի թիվս այլոց« ենթադրում է մեղադրանքի կողմի պարտականությունը ներկայացնելու անձին դատապարտելու համար բավարար ապա-ցույցներ (տե՛ս« ի թիվս այլոց« Barbera Messegue and Jabardo v. Spain« գանգատ թիվ 10590/83« 1988 թվականի դեկտեմբերի 6-ի վճիռ« 77-րդ կետ« Janosevic v. Sweden« գանգատ թիվ 34619/97« 2002 թվականի հուլիսի 23-ի վճիռ« 97-րդ կետ)։
Այսպիսով« անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը ենթադրում է ապացույցների այն-պիսի ամբողջության առկայություն« որն անհրաժեշտ է անձի մեղավորությունը ողջամիտ (հիմ-նավոր) կասկածից վեր ապացուցված համարելու« այլ ոչ թե անձի մեղավորության մասին ենթա-դրություններ անելու համար։
31. Ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս չափանիշին՝ ներքին համոզմունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Մ.Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի վերաբերյալ որոշման մեջ և դիրքորոշում ձևավորել այն մասին« որ «(…) Ներքին համոզմունքը« որպես ապա-ցույցների գնահատման արդյունք« բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների ան-խզելի կապով. այն« մի կողմից« պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակ-ցությունից և հիմնվի դրանց վրա« իսկ մյուս կողմից« անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առա-ջացնի այն վստահությունը« որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պա-հանջների պահպանմամբ։
Ապացույցները« որոնք հավաքվել և ստուգվել են օրենքին համապատասխան« կազմում են ներքին համոզմունքի այն օբյեկտիվ հիմքը« որն իր դրսևորումն է գտնում ընդունվող որոշում-ներում։ Թեպետ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա« այն չի կարող լինել կամայական։ Դրա հիմքում պետք է դրված լինի գործի բոլոր հանգամանք-ների լրիվ« օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննությունը։ (…)» (տե՛ս Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ /0632/01/08 որոշման 14-րդ կետը)։
Այսպիսով« «ներքին համոզմունքը» սուբյեկտիվ-օբյեկտիվ կատեգորիա է։ Այն ապա-ցույցների գնահատումն իրականացնող սուբյեկտի գիտակցված և ողջամիտ համոզվածությունն է իր իսկ կողմից կայացված որոշման հիմնավորվածության մեջ (սուբյեկտիվ բնույթ)։ Այդպիսի համոզվածությունը պետք է ձևավորված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ« օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննության արդյունքում և հիմնվի թույլատրելի« վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների բավարար համակցությամբ հաստատված փաստերի վրա« որոնք անկողմնակալ դիտորդի մոտ ողջամտորեն կձևավորեն նույն համոզվածությունը (օբյեկտիվ բնույթ)։
Ելնելով այն հանգամանքից« որ ներքին համոզմունքն ունի օբյեկտիվ հիմքեր« անհրա-ժեշտ է այն տարբերակել ինտուիցիայից« ենթադրություններից և այլ անհաշվետու զգացմունք-ներից։ Ի տարբերություն դրանց« ներքին համոզմունքը չի կարող ձևավորվել առանց օբյեկտիվ հիմքի և հիմնվել անթույլատրելի« ոչ վերաբերելի« անարժանահավատ ապացույցների վրա։ Այլ խոսքով« ներքին համոզմունքը հիմնվում է ողջամիտ կարծիքի« գիտելիքի վրա« այլ ոչ թե ենթա-դրությունների« երևակայության« համակրանքի« հակակրանքի կամ կանխակալ կարծիքի վրա։
Ներքին համոզմունքի՝ որպես ապացույցների գնահատման արդյունքի օբյեկտիվ հիմքը քրեական գործով ձեռք բերված« բազմակողմանի և օբյեկտիվ հետազոտված ապացույցների բավարար համակցությունն է։ Այս առումով անհրաժեշտ է վերլուծել ապացույցների թույլատրե-լիության« վերաբերելիության և արժանահավատության հատկանիշները« որոնց տեսանկյունից ապացույցները ենթակա են գնահատման։
31.1. Ապացույցների թույլատրելիության հատկանիշը վերաբերում է դրանց ձևական կող-մին։ Դրա էությունը կազմում է ապացույցները ձեռք բերելիս օրենքով նախատեսված դատավա-րական պահանջների պահպանվածությունը և ենթադրում է.
- աղբյուրի օրինականություն՝ ապացույցը պետք է ձեռք բերվի միայն օրենքով սահման-ված աղբյուրներից (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մաս)«
- ձեռքբերման միջոցների օրինականություն՝ պետք է պահպանված լինեն ապացույցների ձեռքբերմանն ուղղված գործողություններ կատարելուն օրենքով առաջադրված պահանջները«
- դատավարական ձևակերպում՝ ապացույցը« դրա ձեռքբերման գործընթացը պետք է օրենքով սահմանված կարգով ենթարկվեն դատավարական ձևակերպման«
- լիազորված սուբյեկտ՝ այն պետք է ստացված լինի ապացույց ձեռք բերելու լիազորու-թյամբ օժտված սուբյեկտի կողմից։
Ապացույցն անթույլատրելի ճանաչելու հիմքերը հստակ սահմանված են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածով։
31.2. Վերաբերելիությունն ապացույցի կարողությունն է իր բովանդակությամբ ծառայելու ապացուցման առարկայի մեջ մտնող հանգամանքները« գործի քննության և լուծման համար նշանակություն ունեցող այլ տվյալները բացահայտելուն և հաստատելուն։ Այլ խոսքով՝ ապա-ցույցի վերաբերելիության հատկանիշն արտացոլում է ապացույցի և գործի քննության ու լուծ-ման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքների միջև կապը։ Ապացույցը կհամարվի վե-րաբերելի« եթե տեղեկություններ պարունակի գործի համար որևէ նշանակություն ունեցող փաս-տի մասին։
31.3. Ապացույցի արժանահավատության հատկանիշը նույնպես վերաբերում է ապացույ-ցի բովանդակային գնահատմանը։ Արժանահավատ է այն ապացույցը« որի ճշմարտացիությունը կասկած չի հարուցում։ Ապացույցն արժանահավատության տեսանկյունից գնահատելիս դա-տարանը պետք է հիմք ընդունի հետևյալ հանգամանքները.
ա) ապացույցի աղբյուրի հատկանիշները (օրինակ՝ փորձագետի ձեռնհասությունը« ցուց-մունք տվող անձի շահագրգռվածությունը« որոշ դեպքերում հոգեբանական և ֆիզիոլոգիական հատկանիշները« վիճակը« ինչպես նաև անձին վերաբերող այլ հատկանիշներ« որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ այդ անձի կողմից գործի համար նշանակություն ունեցող հանգամանք-ներն ընկալելու« մտապահելու« վերարտադրելու գործընթացի վրա)«
բ) ապացույցի ձևավորման հանգամանքները (օրինակ՝ վկայի կողմից կոնկրետ հանգա-մանքն ընկալելու պայմանները« պաշտպանի« ներկայացուցչի ներկայությունը և այլն)«
գ) ապացուցողական տեղեկությունը ձեռք բերելու միջոցը«
դ) ապացույցի բովանդակությունը կազմող տեղեկությունը հաստատող կամ հերքող հան-գամանքների առկայությունը«
ե) նույն տեղեկության ստացումն այլ աղբյուրից։
Յուրաքանչյուր ապացույց արժանահավատության տեսանկյունից պետք է գնահատվի ապացույցների համակցության մեջ՝ բազմակողմանի և մանրամասն գնահատելով փաստական տվյալների ստացման աղբյուրները և ապացույցի ձևավորման ամբողջ ընթացքը։ Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ վերջնական որոշում կարող է կայացվել դրա բովանդա-կությունն այլ աղբյուրներից ստացված տեղեկությունների հետ համադրելու արդյունքում։ Որոշակի փաստի վերաբերյալ այս կամ այն աղբյուրից ստացված տեղեկությունների ար-ժանահավատությունը գնահատելու համար անհրաժեշտ է վերլուծել ստացված տեղեկություն-ների բովանդակությունը« համադրել դրանք այլ ապացույցների հետ« պարզել դրանց համապա-տասխանությունը կամ հակասությունը« հակասության դեպքում` դրա պատճառները։
Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ դատարանի եզրահանգումները պետք է հիմնվեն գործում առկա փաստական տվյալների վրա։
32. Ապացույցների գնահատման արդյունքում ձևավորված ներքին համոզմունքն իրա-վական նշանակություն է ստանում և օբյեկտիվացվում ապացույցների բավարարությունը որո-շելու մյուս՝ դատավարական որոշումների հիմնավորման և պատճառաբանման չափանիշի մի-ջոցով (սույն չափանիշի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքո-րոշումների մասին տե՛ս նաև Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 18-րդ կետը)։ Ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը ենթադրում է ապացույցները բարեխիղճ վերլուծության են-թարկելու պարտականություն։
Վերջին դիրքորոշումը բխում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդ-վածի 4-րդ մասի պահանջից« որի համաձայն՝ «Դատարանի դատավճիռը պետք է լինի պատ-ճառաբանված։ Պատճառաբանման ենթակա են դատարանի կողմից դատավճռում շարադրվող բոլոր հետևությունները և որոշումները»։
Դատական ակտի պատճառաբանվածության հարցին Վճռաբեկ դատարանն անդրա-դարձել է Ֆ.Գալստյանի գործով որոշման մեջ« որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին« որ «(…) Դատական ակտի պատճառաբանվածությունը կոչված է պարզաբանելու« թե ինչու է դատարանը եկել այս կամ այն հետևության« որ իրավանորմերով է ղեկավարվել նման որոշում կայացնելիս և միևնույն ժամանակ հնարավորություն է ստեղծում վերադաս դատարանի կողմից դատական ակտի օրինականության և հիմնավորվածության ստուգման համար։
(…) Պատճառաբանված որոշման բացակայությունն արդեն իսկ օբյեկտիվորեն սահմա-նափակում է վերադաս դատական ատյանի հնարավորությունը` լիարժեք դատական ստուգման ենթարկելու բողոքարկվող դատական ակտի օրինականությունն ու հիմնավորվածությունը և կա-յացնելու արդարացի որոշում« հետևաբար դատական ակտի չպատճառաբանված լինելը հան-գեցնում է քրեական դատավարության կարևորագույն սկզբունքներից մեկի` ՀՀ Սահմանադրու-թյամբ և քրեադատավարական օրենքով երաշխավորված արդար դատական քննության իրա-վունքի խախտման։
(…) Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն իր մի շարք որոշումներում՝ ներպե-տական դատարանների կողմից կայացված որոշումների չպատճառաբանվածությունը կամ ոչ բավարար պատճառաբանվածությունը դիտել [է] «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազա-տությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասով երաշխավորված` անձի արդար դատական քննության իրավունքի խախտում (տե՛ս Սալովն ընդ-դեմ Ուկրաինայի (Salov v. Սkraine) 06.09.2005 թվականի որոշումը« գանգատ թիվ 65518/01« Բոլ-դեան ընդդեմ Ռումինիայի (Boldea v. Romania) 15.02.2007 թվականի որոշումը« գանգատ թիվ 19997/02« Գրադինարն ընդդեմ Մոլդովայի (Gradinar v. Moldova) 08.04.2008 թվականի որոշումը« գանգատ թիվ 7170/02)» (տե՛ս Ֆրունզիկ Գալստյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվա-կանի մարտի 26-ի թիվ ԵԿԴ/0058/11/09 որոշման 18-20-րդ կետերը)։
Վերահաստատելով Ֆ.Գալստյանի գործով որոշմամբ ձևավորած իրավական դիրքորո-շումը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է« որ դատարանը պարտավոր է իր դատական ակտում ամրագրել և թույլատրելիության« վերաբերելիության ու արժանահավատության տես-անկյունից գնահատման ենթարկել այն ապացույցները« որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները« ինչպես նաև նշել այս կամ այն ապացույցն անարժանահավատ համարելու փաստարկները (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 371-րդ հոդվածի 3-րդ կետ)։ Հա-կառակ դեպքում ապացույցների գնահատումը« դրա արդյունքում դատարանի համապատաս-խան ներքին համոզմունքի ձևավորումը կկրեն սուբյեկտիվ բնույթ« կհանգեցնեն կամայականու-թյան և անձի արդար դատաքննության իրավունքի խախտման՝ սահմանափակելով նաև դատա-կան ակտի օրինականությունը և հիմնավորվածությունը ստուգելու վերադաս դատարանի հնա-րավորությունը։
33. Սույն որոշման 29-32-րդ կետերում կատարված իրավական վերլուծության հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է« որ գործի լուծման համար ապացույցների բավա-րարությունը որոշելու չափանիշները սերտորեն փոխկապակցված են և փոխադարձաբար պայ-մանավորում են միմյանց։ Գործի լուծման համար բավարար ապացույցներ ասելով` պետք է հասկանալ թույլատրելի« վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների համակցություն« որը« հաղթահարելով անմեղության կանխավարկածը« անաչառ դիտորդի մոտ կձևավորի հիմնավոր կասկածից վեր համոզվածություն անձի մեղավորության վերաբերյալ« ինչպես նաև կհաստատի գործով ապացուցման առարկան կազմող մյուս հանգամանքները և հնարավորություն կտա կա-յացնել հիմնավորված և պատճառաբանված որոշում։
Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանը նաև արձանագրել է. «Ապա-ցույցների բավարարությունը չի կարող որոշվել թվաբանական ցուցանիշով (…) ։ Ակնհայտ է« որ ապացույցները բավարար չեն« եթե`
1) գործում բացակայում է որևէ ապացույց գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող որևէ հանգամանքի պարզման համար«
2) եղած ապացույցը թույլ չի տալիս պարզել այդ հանգամանքը անհրաժեշտ խորությամբ և լրիվությամբ«
3) այդ հանգամանքի ապացուցվածությունը կասկած է հարուցում։» (տե՛ս Սիրակ Սա-քանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 17-րդ կետը)։
Այսպիսով« Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է« որ քրեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշը։ Ընդ որում« «հիմնավոր կասկածից վեր» ապա-ցուցողական չափանիշ ասելով« պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն« որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը։ Վերո-գրյալը չի նշանակում« որ հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորությունն ընդհանրապես չի կա-րող առաջացնել որևէ կասկած« սակայն այդպիսի կասկածի հավանականության դեպքում դրա աստիճանը պետք է լինի աննշան (խիստ ցածր)։ Այլ խոսքով՝ մեղադրանքը կազմող յուրաքանչ-յուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով« որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 37-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Հանցակցություն է համարվում երկու կամ ավելի անձանց դիտավորյալ համատեղ մասնակցությունը դիտավորյալ հանցագոր-ծությանը»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Կատարողի հետ մեկտեղ հանցակիցներ են համարվում կազմակերպիչը« դրդիչը և օժանդակողը։
2. Կատարող է համարվում այն անձը« ով անմիջականորեն կատարել է հանցանքը կամ դրա կատարմանն անմիջականորեն մասնակցել է այլ անձանց (համակատարողների) հետ համատեղ« ինչպես նաև հանցանքը կատարել է այլ այնպիսի անձանց օգտագործելու միջոցով« ովքեր օրենքի ուժով ենթակա չեն քրեական պատասխանատվության կամ հանցանքը կատարել են անզգուշությամբ։ (....)»։
Հանցակցության հատկանիշների և ձևերի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանն իրավա-կան դիրքորոշում է արտահայտել Ա.Մաթևոսյանի և Ռ.Հարությունյանի գործով որոշման մեջ (տե՛ս Ալիկ Ռուդիկի Մաթևոսյանի և Ռաֆիկ Արայիկի Հարությունյանի գործով Վճռաբեկ դա-տարանի 2008 թվականի հուլիսի 25-ի թիվ ՎԲ-48/08 որոշման 28-29-րդ կետերը)« ինչպես նաև Ա.Միքայելյանի և Ա.Վաղարշակյանի գործով որոշման մեջ (տե՛ս Արամ Արշավիրի Միքա-յելյանի և Արայիկ Ժորժիկի Վաղարշակյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2012 թվականի դեկ-տեմբերի 5-ի թիվ ԵԱՔԴ/0174/01/11 որոշման 17-րդ կետը)։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 41-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «Հանցանքը համարվում է մի խումբ անձանց կողմից նախնական համաձայնությամբ կատարված« եթե դրան մասնակցել են այնպիսի համակատարողներ« ովքեր նախապես՝ մինչև հանցագործությունն սկսելը« պայմանավորվել են հանցանքը համատեղ կատարելու մասին»։
Մի խումբ անձանց կողմից նախնական համաձայնությամբ հանցանք կատարելու հար-ցերին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Հ.Սարգսյանի և այլոց գործով որոշման մեջ (տե՛ս Հակոբ Հայկի Սարգսյանի և այլոց գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի մայիսի 11-ի թիվ ԼԴ /0136/01/10 որոշման 11-18-րդ կետերը) և իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մա-սին, որ «Նախնական համաձայնությամբ գործող անձանց պարագայում (ՀՀ քրեական օրենս-գրքի 41-րդ հոդվածի 2-րդ մաս) հանցագործության մասնակիցները մինչև հանցանքի օբյեկտիվ կողմը կազմող գործողություններն սկսելը պայմանավորվում են հանցանքը համատեղ կատա-րելու մասին։ Ընդ որում« համաձայնությունը ձեռք է բերվում խմբի անդամների կողմից գործո-ղությունների համատեղ կատարման ուղղվածության« հանցագործության կատարման տեղի« ժամանակի« եղանակի և միջոցների« ինչպես նաև խմբի անդամների միջև դերաբաշխման շուրջ։ Հանցակցության այս ձևում հանցագործության կատարման մեխանիզմների կոնկրետացումը թերի է և ոչ լիարժեք« թերի են նաև հանցակիցների միջև դերակատարման բաշխումը և պայման-ները»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 6-րդ հոդվածի 20-րդ կետի համաձայն` մե-ղադրանքը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված կարգով ներկայացված հիմնավորումն է` որոշակի անձի կողմից քրեական օրենսգրքով չթույլատրված կոնկրետ արար-քի կատարման մասին։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 202-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Անձին որպես մեղադրյալ ներգրավելու հիմքը նրա կողմից հանցանքի կատարումը վկայող բավարար ապացույցների համակցությունն է։
2. Սույն հոդվածի առաջին մասում նախատեսված հիմքերի առկայության դեպքում քննի-չը« դատախազը պատճառաբանված որոշում են կայացնում անձին որպես մեղադրյալ ներգրա-վելու մասին։
3. Որոշման նկարագրական-պատճառաբանական մասում նշվում [է] (…) մեղադրանքի ձևակերպումը՝ նշելով հանցագործության տեղը« ժամանակը« եղանակը և մյուս հանգամանք-ները« որքանով դրանք պարզված են գործի նյութերով։ Եզրափակիչ մասում շարադրվում է ան-ձին գործով որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին որոշումը և քրեական օրենսգրքի հոդվածը« հոդվածի մասը կամ կետը« որով նախատեսված է կատարված հանցանքի համար պատասխա-նատվությունը։
(…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 270-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Մեղադրական եզրակացությունը բաղկացած է նկարագրական-պատճառաբանական և եզրափակիչ մասերից։
2. Նկարագրական-պատճառաբանական մասում քննիչը շարադրում է հանցագործու-թյան հանգամանքները« մեղադրյալին« ինչպես նաև տուժողին բնութագրող հանգամանքները« մեղադրյալի մեղավորությունը հաստատող ապացույցները« ի պաշտպանություն նրա բերվող փաստարկները և այդ փաստարկների ստուգման արդյունքում հավաքված ապացույցները։
(…)։
3. Եզրափակիչ մասում շարադրվում են մեղադրյալի մասին տեղեկությունները և առաջա-դրված մեղադրանքի ձևակերպումը՝ նշելով տվյալ հանցագործությունը նախատեսող քրեական օրենքի նորմերը։
(…)»։
Մեջբերված քրեադատավարական դրույթները Վճռաբեկ դատարանը համակարգային վերլուծության է ենթարկել Գ.Ճաղարյանի և այլոց գործով որոշման մեջ« որտեղ իրավական դիր-քորոշում է ձևավորել այն մասին« որ «(…) մեղադրանքը հանդիսանում է քրեադատավարական այն ինստիտուտը« որի միջոցով ապահովվում է հանրային քրեական հետապնդման կառուցա-կարգի գործունեությունը։ Մեղադրանքը հանցակազմը կոնկրետ հանցագործության հանգա-մանքների և այն կատարած անձի հետ կապող դատավարական միջոցն է« և այդ պատճառով էլ մեղադրանքը կարելի է դիտարկել որպես հանցակազմի հատկանիշների դատավարական ար-տահայտություն« որից ածանցյալ է նաև քրեական արդարադատության իրականացման գործա-ռույթը (…)» (տե՛ս Գրիգոր Խաչատուրի Ճաղարյանի և այլոց գործով Վճռաբեկ դատարանի 2012 թվականի օգոստոսի 24-ի թիվ ԵՇԴ/0002/01/11 որոշման 15-րդ կետը)։
Նշված գործով որոշման մեջ մեղադրանքի ձևակերպումը դիտարկելով որպես արդար դա-տաքննության հիմնարար իրավունքի ապահովման« ինչպես նաև հանցակիցների քրեաիրավա-կան պատասխանատվության անհատականացման միջոց՝ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին« որ «(…) [մեղադրանքի ձևակերպման մեջ]« բացի հանցա-վորի մասին տվյալներից« հանցագործության տեղից« ժամանակից և եղանակից« մանրամաս-նորեն և հստակ պետք է նշվեն արարքի քրեաիրավական որակման հիմքում ընկած փաստերը` հանցագործության դեպքի և դրա հետ կապված հանգամանքների մանրակրկիտ նկարագրու-թյունը։ Արդար դատաքննության հիմնարար իրավունքի իրացման առումով անընդունելի է« երբ իրավասու պաշտոնատար անձը համապատասխան դատավարական փաստաթղթերում մե-ղադրանքը ձևակերպելիս սահմանափակվի միայն քրեական օրենքով արգելված արարքի ընդ-հանրական նկարագրությամբ։ Նույն կերպ անընդունելի է« երբ հանցանքը մի խումբ անձանց կողմից կատարված լինելու դեպքում հանցակիցներին ներկայացվում է միևնույն մեղադրանքը` առանց հստակեցնելու նրանցից յուրաքանչյուրի կոնկրետ գործողությունները« հանցագործու-թյանը նրանցից յուրաքանչյուրի մասնակցության բնույթն ու աստիճանը»։
Վճռաբեկ դատարանը գտել է« որ «նշված պահանջների պահպանմամբ մեղադրանքը ձևակերպելու դեպքում միայն առաջադրված մեղադրանքը հնարավորություն կտա մեղադրյալին պատշաճ կերպով իրականացնել իր պաշտպանության իրավունքը« ինչպես նաև կապահովվի կողմերի դատավարական իրավահավասարությունը` սեփական դիրքորոշումը հիմնավորելու և մյուս կողմի փաստարկները հերքելու համար։ Նշված սկզբունքներից ցանկացած շեղում կհան-գեցնի արդար դատաքննության հիմնարար արժեքի առարկայազրկման»։
Վճռաբեկ դատարանը նույն որոշմամբ արձանագրել է« որ «հանցակցությամբ կատար-ված արարքը որակելիս անհրաժեշտ է հաշվի առնել« որ տեղի է ունեցել հանցավոր արարք« որի կատարմանը մասնակցել են երկու և ավելի անձինք« ովքեր գործել են համատեղ« դիտավորյալ և կատարել են դիտավորյալ հանցագործություն։ Ուստի« իրավախախտման փաստը պետք է կոնկրետացվի յուրաքանչյուր հանցակցի մասով« իսկ դրա հանգամանքները անհատականաց-վեն՝ հաշվի առնելով անձնական պատասխանատվության« ըստ մեղքի պատասխանատվության և արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքները։
Նաև գտել է« որ միայն այս հանգամանքների հստակ պարզման և դատավարական փաս-տաթղթերում ամրագրման դեպքում է հնարավոր լուծել այդ արարքները կատարած անձանց քրեական պատասխանատվության հարցը»։
Թիվ ԼԴ/0227/01/12 գործով 18.10.2013թ, կայացված որոշմամբ Վճռաբեկ դատարանը, վերահաստատելով Գ.Ճաղարյանի և այլոց գործով որոշման մեջ արտահայտված իրավական դիրքորոշումը, արձանագրել է« որ «մեղադրանքի ձևակերպումը պետք է արտացոլի հանցակից-ներից յուրաքանչյուրին մեղսագրվող գործողությունների (անգործության) մանրակրկիտ նկա-րագրությունը« այդ թվում՝ հանցակազմի բոլոր պարտադիր հատկանիշները բնութագրող փաս-տական տվյալները« որի դեպքում միայն հնարավոր կլինի ապահովել պաշտպանության իրա-վունքի և մրցակցային դատավարության իրականացումը։ Բացի այդ« արարքը մի խումբ ան-ձանց կողմից կատարված լինելու դեպքում մեղադրանք առաջադրելիս համապատասխան դա-տավարական փաստաթղթերում հանցակիցներից յուրաքանչյուրի հանցավոր գործողություն-ների նկարագրությունն անհրաժեշտ նախապայման է` անձնական պատասխանատվության« ըստ մեղքի պատասխանատվության և արդարության ու պատասխանատվության անհատակա-նացման սկզբունքներին համապատասխան նրանց քրեական պատասխանատվության հարցը լուծելու համար»։
Սույն գործի փաստական տվյալներից և դատաքննությամբ հետազոտված ապացույց-ներից երևում է« որ ամբաստանյալ Գ.Սիմոնյանը հափշտակության փորձը կատարել է միայնակ՝ բնակարան ապօրինի մուտք գործելով։ Չնայած ամբաստանյալ Գ.Սիմոնյանը նախաքննության ընթացքում մշտապես պնդել է« որ գողության փորձը կատարել է միայնակ« իսկ ամբաստանյալ Ջ.Սիմոնյանը մշտապես պնդել է, որ չի կատարել իրեն մեղսագրված արարքը, նախաքննության մարմինը, ապացուցման առարկայի՝ ամբաստանյալների կողմից հափշտակության փորձը նախնական համաձայնությամբ կատարելու և ամբաստանյալ Ջ.Սիմոնյանի կողմից հափշտա-կության փորձ կատարելու վերաբերյալ ձեռք չբերելով գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջություն, իսկ նրանց առաջադրված մեղադրանք-ներն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր չփարատված կասկածները չմեկնաբանելով հօգուտ նրանց, այնուամենայնիվ նրանց մեղադրանք է առաջադրել՝ մանրամասնորեն և հստակ չնշելով նրանց վերագրվող արարքների քրեաիրավական որակման հիմքում ընկած փաստերը` հանցագործության դեպքի ու դրա հետ կապված հանգամանքների մանրակրկիտ նկարագրու-թյունը և մեղադրանքը ձևակերպելիս բավարարվել է միայն քրեական օրենքով արգելված արար-քի ընդհանրական նկարագրությամբ՝ նրանց ներկայացնելով միևնույն մեղադրանքը` առանց հստակեցնելու նրանցից յուրաքանչյուրի կոնկրետ գործողությունները« հանցագործությանը նրանցից յուրաքանչյուրի մասնակցության բնույթն ու աստիճանը։
Փաստորեն, նախաքննական մարմինը թույլ է տվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի 3-րդ և 4-րդ մասերով երաշխավորված` անձի մեղավորության մասին հետևությունը ենթադրությունների վրա չհիմնելու« ինչպես նաև բոլոր չփարատված կասկածները հօգուտ մեղադրյալի մեկնաբանելու սկզբունքների խախտում։
Թեև դատաքննությամբ ամբաստանյալների կողմից հանցանքը նախնական համաձայ-նությամբ կատարելու փորձի և Ջ.Սիմոնյանի կողմից հանցանք կատարելու փորձի մասով նը-րանց առաջադրված մեղադրանքները հիմնավորող որևէ նոր փաստական տվյալ և ապացույց-ներ ձեռք չբերվեցին, իսկ հետազոտված և ձեռք բերված ապացույցների համադրմամբ ու հա-մակցության մեջ դրանց գնահատմամբ ապացուցվեց, որ ամբաստանյալ Գ.Սիմոնյանը փորձել է բնակարան ապօրինի մուտք գործելով կատարել հափշտակություն, իսկ ամբաստանյալ Ջ.Սի-մոնյանը չի կատարել իրեն մեղսագրվող արարքը, սակայն ամբաստանյալներին մեղսագրվող հանցագործությունների և դրանց հատկանիշների ապացուցման բեռը կրող, նրանց մեղքը հաս-տատելու համար բավարար ապացույցներ ներկայացնելու պարտականություն ունեցող մե-ղադրողը նույն մեղադրական եզրակացությունում նշված նույն հիմնավորումներով՝ ապա-ցույցների գնահատմամբ, ապացուցված համարեց ամբաստանյալներին առաջադրված մե-ղադրանքները։
Դատարանը, համադրելով և համակցության մեջ գնահատելով դատաքննությամբ ձեռք բերված թույլատրելի և վերաբերելի ապացույցներն ու գործի փաստական տվյալները, զերծ մը-նալով ինտուիցիայից« ենթադրություններից և այլ անհաշվետու զգացմունքներից, հաշվի առ-նելով վերը նշված հիմնավորումները, պատճառաբանություններն ու վերլուծությունը, գործի բո-լոր հանգամանքների լրիվ« օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննության արդյունքում ձևավորված ներքին համոզմամբ արժանահավատ է համարում հափշտակության փորձն ամբաստանյալ Ջ. Սիմոնյանի հետ չկատարելու վերաբերյալ ամբաստանյալ Գ.Սիմոնյանի ցուցմունքն ու իրեն մեղսագրված արարքը՝ ամբաստանյալ Գ.Սիմոնյանի հետ նախնական համաձայնությամբ, բը-նակարան ապօրինի մուտք գործելով հափշտակության փորձ չկատարելու վերաբերյալ ամբաս-տանյալ Ջ.Սիմոնյանի ցուցմունքը, նկատի ունենալով, որ ինչպես նախաքննությամբ, այնպես էլ դատաքննությամբ դրանք հերքող ապացույցներ ձեռք չեն բերվել, մասնավորապես՝ չի ապա-ցուցվել, որ ենթադրյալ հանցափորձից առաջ՝ մինչև հանցանքի օբյեկտիվ կողմը կազմող գործո-ղություններն սկսելը, ամբաստանյալները պայմանավորվել են հանցանքը համատեղ կատա-րելու մասին և նրանց միջև համաձայնություն է ձեռք բերվել իրենց գործողությունների համա-տեղ կատարման ուղղվածության« հանցագործության կատարման տեղի« ժամանակի« եղանակի և միջոցների« ինչպես նաև իրենց միջև դերաբաշխման շուրջ։
Այսպիսով, դատարանը« մեջբերված փաստերը վերլուծելով Վճռաբեկ դատարանի վերը շարադրված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո, ղեկավարվելով անմեղության կանխա-վարկածով« հիմնվելով պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դատական քննու-թյան ընթացքում գործի հանգամանքների հետազոտման արդյունքների վրա« դատաքննության ժամանակ հետազոտված հավաստի ապացույցների հիման վրա« ամբաստանյալների մեղավո-րության մասին չփարատվող բոլոր կասկածները նրանց օգտին մեկնաբանելով, հիմնավոր կաս-կածից վեր ապացուցողական չափանիշին համապատասխան հաստատված է համարում, որ.
- ամբաստանյալ Գ.Սիմոնյանը, բնակարան ապօրինի մուտք գործելով, փորձել է կատա-րել հափշտակություն՝ գողություն, ինչն ավարտին չի հասցվել նրա կամքից անկախ հանգա-մանքներով, ինչը հաստատվում է ինչպես նրա խոստովանությամբ, այնպես էլ քրեական գործով ձեռք բերված և դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցների համակցությամբ,
- ամբաստանյալ Ջ.Սիմոնյանը չի կատարել իրեն մեղսագրվող արարքը, նկատի ունե-նալով, որ նրան առաջադրված մեղադրանքը նախաքննության ընթացքում չի հիմնավորվել գոր-ծին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ, իսկ դատաքննությամբ ձեռք չբերվեցին այլ ապացույցներ և փաստական տվյալներ, որոնցով կարող էր հիմնավորվել նրան առաջադրված մեղադրանքը։
Ինչ վերաբերվում է այն փաստական հանգամանքին, որ ամբաստանյալ Ջ.Սիմոնյանը բռնվել է տուժողի բնակարանում, ապա դատարանը գտնում է, որ դա հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշ չի կարող համարվել և դրանով չի կարող ապացուցված համարվել, որ նա կատարել է իրեն մեղսագրված արարքը, քանի որ նշված փաստն ու դրա վերաբերյալ մյուս ապացույցները՝ «Դեպքի վայրի զննության մասին» և «Ոստիկանության Կենտրոնական բաժին անձին բերման ենթարկելու մասին» 07.11.2015թ. արձանագրությունները, չեն կարող հա-մարվել բավարար և վերաբերելի ապացույցներ։
Դատարանը նաև արձանագրում է, որ ամբաստանյալ Ջ.Սիմոնյանի անձնական խու-զարկությամբ նրա մոտից գողոն չի հայտնաբերվել։
Հետևաբար, ելնելով վերոգրյալներից՝ դատարանը հանգում է հետևության, որ ամբաս-տանյալ Գ.Սիմոնյանին առաջադրված մեղադրանքի ծավալում պետք է կատարվի փոփոխու-թյուն, և նա պետք է պատասխանատվության ենթարկվի բնակարան ապօրինի մուտք գործելով 2,981,745.56 ՀՀ դրամին համաժեք գույք հափշտակելու փորձի համար, իսկ ամբաստանյալ Ջ. Սիմոնյանը պետք է ճանաչվի անմեղ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-177-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1.1 կետով առաջադրված մեղադրանքում և արդարացվի՝ կատարված հանցագործությանը նրա մասնակցությունն ապացուցված չլինելու և նոր ապացույցներ ձեռք բերելու բոլոր հնարավորու-թյունները սպառված լինելու հիմքով։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «Քրե-ական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման« իսկ գործի վարույթը ենթակա է կարճման` կա-տարված հանցագործությանը կասկածյալի կամ մեղադրյալի մասնակցությունն ապացուցված չլինելու արդյունքում« եթե սպառված են նոր ապացույցներ ձեռք բերելու բոլոր հնարավորու-թյունները»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 366-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…) 2. Դատարանը պարտավոր է սույն օրենսգրքի 35 հոդվածի առաջին մասի 1-3-րդ կետերով և երկրորդ մասով նախատեսված հիմքերից որևէ մեկի առկայության դեպքում տվյալ դատական նիստում կայացնել արդարացման դատավճիռ։
Ինչ վերաբերվում է ամբաստանյալ Գ.Սիմոնյանի այն պատճառաբանությանը, որ ք.Երե-վանի Զաքյան փողոցի 3-րդ շենքի 2-րդ հարկում նկատել է, որ բնակարաններից մեկի (տուժողի բնակարանի) դռան վրա բանալիներ են մնացել՝ 1 օղակի վրա 3 բանալի և որոշել է տան տերե-րին զգուշացնել այդ մասին, ինչի համար դռան զանգն է տվել, այնուհետև մտել է ներս և, նկա-տելով, որ տանը մարդ չկա, որոշել է գողություն կատարել, ապա դատարանը գտնում է, որ նըշ-ված պատճառաբանությունն անհիմն է և հերքվեց դատաքննությամբ հետազոտված ապա-ցույցներով՝ տուժողի ու վկա Ս.Դադայանի ցուցմունքներով, ամբաստանյալ Գ.Սիմոյանի խու-զարկությամբ հայտնաբերված հարմարեցված բանալիների առկայությամբ և դատահետքաբա-նական փորձաքննության թիվ 3311 եզրակացությամբ։
Դատարանը նաև արձանագրում է, որ ապացույցների հետազոտման ընթացքում մեղա-դրողը պարզաբանեց, որ թեև Ջ.Սիմոնյանի անձնական խուզարկության մասին արձանագրու-թյունում նշվել է, որ նրա մոտից հայտնաբերվել է զուգագուլպա, սակայն դա վրիպում է, քանի որ նրա մոտից իրականում հայտնաբերվել է մեկ զույգ տղամարդու գուլպա։
Ամբաստանյալ Գ.Սիմոնյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս` պատժի չափը որոշելիս, դատարանը հաշվի է առնում ինչպես նրա կատարած հանցագործության բնույթը, հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և հետևանքները, նրա հանցավոր մտադրության իրա-կանացման աստիճանը, այնպես էլ դատաքննության ընթացքում ուսումնասիրված` նրա անձը բնութագրող տվյալներն ու պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները։
Որպես ամբաստանյալ Գ.Սիմոնյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ` դատարանը հաշվի է առնում, որ նա խոստովանել է կատարած հանցագոր-ծությունը, վատառողջ է՝ երրորդ խմբի հաշմանդամ և նրա խնամքին է մինչև 14 տարեկան երե-խան։
Ամբաստանյալ Գ.Սիմոնյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հան-գամանքներ դատական քննությամբ չարձանագրվեցին։
Դատարանը, հաշվի առնելով ամբաստանյալ Գ.Սիմոնյանի հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, նրա անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող վերոգրյալ հանգամանքները, պատասխանատվությունն ու պատիժը ծան-րացնող հանգամանքների բացակայությունը, հանցագործության՝ հանրության համար վտան-գավորության աստիճանը և բնույթը« հանցագործության կատարման հանգամանքներն ու եղա-նակը« նրա մեղքի ձևը« ելնելով գործի փաստական տվյալների և հանգամանքների վերլուծության հիման վրա դատարանի մոտ ձևավորված նրա բարոյահոգեբանական ու քրեաիրավական բնու-թագրից և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ ու 61-րդ հոդվածներով սահմանված՝ արդարու-թյան, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկըզ-բունքներից, հանգում է հետևության, որ պետք է դատապարտվի ազատազրկման, որը պետք է կրի։
Միաժամանակ, դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Գ.Սիմոնյանը պետք է դատա-պարտվի առանց գույքի բռնագրավման, նկատի ունենալով, որ հանցագրծությամբ նա օգուտ ձեռք չի բերել։
Տուժողը քաղաքացիական հայց չհարուցեց։
Դատարանը, քննության առնելով իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցը, գտնում է, որ ոսկյա զարդերը և ք.Երևանի Զաքյան փողոցի 3-րդ շենքի հ. 30 բնակարանի մուտքի դռան փականներն ու բանալիները պետք է հանձնվեն տուժող Արփենիկ Մելքոնյանի տնօրինմանը, 1.773 ԱՄՆ դոլարը և 100 ՌԴ ռուբլին՝ թողնվի նրա տնօրինմանը, իսկ Գ.Սիմոնյանի անձ-նական խուզարկությամբ հայտնաբերված բանալիները՝ ոչնչացվեն։
Դատարանը, քննության առնելով խափանման միջոցների հարցը, գտնում է, որ ամբաս-տանյալ Գ.Սիմոնյանի նկատմամբ կիրառված խափանաման միջոց պետք է թողնվի անփոփոխ՝ մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, իսկ ամբաստանյալ Ջ.Սիմոնյանը պետք է ան-հապաղ ազատվի կալանքից դատական նիստի դահլիճում և նրա նկատմամբ կիրառված խա-փանման միջոցը պետք է վերացվի։
Վերոգրյալների հիման վրա ու ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ, 357-360-րդ, 365-րդ և 369-372-րդ հոդվածներով` դատարանը

Վ Ճ Ռ Ե Ց

1. Գևորգ Աշոտի Սիմոնյանին ճանաչել մեղավոր ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-177-րդ հոդ-վածի 3-րդ մասի 1.1 կետով և դատապարտել ազատազրկման 5 (հինգ) տարի ժամկետով՝ առանց գույքի բռնագրավման, որպիսի պատիժը պետք է կրի ՀՀ ԱՆ համապատասխան քրեա-կատարողական հիմնարկում։
Գ.Սիմոնյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը՝ կալանքը, թողնել անփո-փոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, և նրա պատժի կրման սկիզբը հաշվել 2015թ. նոյեմբերի 7-ից։
2. Ջանիկ Վարդանի Սիմոնյանին ճանաչել անմեղ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-177-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1.1 կետով առաջադրված մեղադրանքում և արդարացնել նրան` կատար-ված հանցագործությանը նրա մասնակցությունն ապացուցված չլինելու և նոր ապացույցներ ձեռք բերելու բոլոր հնարավորությունները սպառված լինելու հիմքով։
Ջ.Սիմոնյանին անհապաղ ազատել կալանքից դատական նիստի դահլիճում՝ վերաց-նելով նրա նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը։
Իրեղեն ապացույց ճանաչված ոսկյա զարդերը և ք.Երևանի Զաքյան փողոցի 3-րդ շենքի հ. 30 բնակարանի մուտքի դռան փականներն ու բանալիները հանձնել տուժող Արփենիկ Մել-քոնյանի տնօրինմանը, 1.773 ԱՄՆ դոլարը և 100 ՌԴ ռուբլին թողնել նրա տնօրինմանը, իսկ Գ. Սիմոնյանի անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերված բանալիները՝ ոչնչացնել։
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` հրապարակ-վելու օրվանից հետո` մեկամսյա ժամկետում։

ԴԱՏԱՎՈՐ` Գ.ՊՈՂՈՍՅԱՆ

ԵԿԴ/0021/01/16




ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

Հայաստանի Հանրապետության
վերաքննիչ քրեական դատարանի որոշում
Գործ թիվ ԵԿԴ/0021/01/16
Նախագահող դատավոր՝ Ա.Խաչատրյան
Դատավորներ՝ Ս.Համբարձումյան
Մ.Պետրոսյան


ՀՀ վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատը (այսուհետ` Վճռաբեկ դատարան)

նախագահությամբ Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆԻ
մասնակցությամբ դատավորներ Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆԻ
Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆԻ
Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆԻ
Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆԻ
Ս.ՕՀԱՆՅԱՆԻ

քարտուղարությամբ Մ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆԻ



2017 թվականի ապրիլի 12-ին ք.Երևանում
դռնբաց դատական նիստում, քննության առնելով ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2016 թվականի նոյեմբերի 10-ի որոշման դեմ ամբաստանյալ Գևորգ Աշոտի Սիմոնյանի պաշտպան Մերի Ալավերդյանի վճռաբեկ բողոքը,


Պ Ա Ր Զ Ե Ց

Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում 2015 թվականի նոյեմբերի 7-ին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-177-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1.1-րդ կետով հարուցվել է թիվ 13838515 քրեական գործը։ Նույն օրը Գևորգ Սիմոնյանը և Ջանիկ Սիմոնյանը ձերբակալվել են։
Նախաքննության մարմնի՝ 2015 թվականի նոյեմբերի 9-ի որոշումներով Գևորգ և Ջանիկ Սիմոնյանները ներգրավվել են որպես մեղադրյալներ, և նրանցից յուրաքանչյուրին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-177-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1.1-րդ կետով։
Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի՝ 2015 թվականի նոյեմբերի 10-ի որոշումներով Գ.Սիմոնյանի և Ջ.Սիմոնյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել կալանավորումը։
Գ.Սիմոնյանին առաջադրված մեղադրանքը 2015 թվականի դեկտեմբերի 16-ին փոփոխվել է, և նրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-177-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1.1-րդ կետով։
Ջ.Սիմոնյանին առաջադրված մեղադրանքը 2015 թվականի դեկտեմբերի 17-ին փոփոխվել է, և նրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-177-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1.1-րդ կետով։
2016 թվականի փետրվարի 16-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան (այսուհետ նաև՝ Առաջին ատյանի դատարան)։
2. Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2016 թվականի հուլիսի 19-ի դատավճռով Գ.Սիմոնյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-177-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1.1-րդ կետով, և նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակվել ազատազրկում՝ 5 (հինգ) տարի ժամկետով` առանց գույքի բռնագրավման։ Նույն դատավճռով Ջ.Սիմոնյանը ճանաչվել է անմեղ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-177-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1.1-րդ կետով առաջադրված մեղադրանքում և արդարացվել է` կատարված հանցագործությանը նրա մասնակցությունն ապացուցված չլինելու և նոր ապացույցներ ձեռք բերելու բոլոր հնարավորությունները սպառված լինելու հիմքով։
Հիշյալ դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոքներ են ներկայացրել ամբաստանյալ Գ.Սիմոնյանի պաշտպան Մ.Ալավերդյանը և մեղադրող Մ.Նալբանդյանը։
3. ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Վերաքննիչ դատարան) 2016 թվականի օգոստոսի 30-ի որոշմամբ մեղադրողի վերաքննիչ բողոքը թողել է առանց քննության՝ ժամկետանց լինելու պատճառաբանությամբ։
Վերաքննիչ դատարանի՝ 2016 թվականի նոյեմբերի 10-ի որոշմամբ Գ.Սիմոնյանի պաշտպանի վերաքննիչ բողոքը բավարարվել է մասնակիորեն, դատավճիռը նշանակված պատժի մասով փոփոխվել է, Գ.Սիմոնյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-177-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1.1-րդ կետով պատիժ է նշանակվել ազատազրկում` չորս տարի ժամկետով` առանց գույքի բռնագրավման։
4. Գ.Սիմոնյանի պաշտպան Մ.Ալավերդյանը ներկայացրել է վճռաբեկ բողոք, որը Վճռաբեկ դատարանի` 2017 թվականի մարտի 14-ի որոշմամբ ընդունվել է վարույթ։
Դատավարության մասնակիցների կողմից վճռաբեկ բողոքի պատասխան չի ներկայացվել։

Վճռաբեկ բողոքի քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստերը.
5. Առաջին ատյանի դատարանն իր դատավճռում արձանագրել է հետևյալը. «Դատաքննությամբ պարզվեց, որ ամբաստանյալ Գևորգ Սիմոնյանը, որոշելով գողություն կատարել ք.Երևանի Զաքյան փողոցի 3-րդ շենքի 30 բնակարանից, սակայն իր այդ նպատակի մասին չտեղեկացնելով իր հորեղբոր որդուն՝ ամբաստանյալ Ջանիկ Սիմոնյանին, 2015թ. նոյեմբերի 07-ին՝ ժամը 16-ի սահմաններում, վերջինիս առաջարկել է գնալ վերը նշված փողոց՝ ասելով, որ ցանկանում է այցելել ծանոթին և ինչ-որ բան վերցնել նրանից։
Ամբաստանյալ Ջ.Սիմոնյանը համաձայնվել է, և նրանք գնացել են ք.Երևանի Զաքյան փողոցի 3-րդ շենքի մոտ, որտեղ ամբաստանյալ Գ.Սիմոնյանն ամբաստանյալ Ջ.Սիմոնյանին առաջարկել է սպասել՝ մինչև ինքը բարձանա ծանոթի բնակարան և վերադառնա։
Այնուհետև, ամբաստանյալ Գ.Սիմոնյանը բարձրացել է նշված շենքի երկրորդ հարկ, իր մոտ ունեցած հարմարեցված բանալիներով բացել է տուժողի՝ ք.Երևանի Զաքյան փողոցի 3-րդ շենքի հ. 30 բնակարանի մուտքի դռան փականները, որից հետո ամբաստանյալ Ջ.Սիմոնյանին առաջարկել է բարձրանալ վերև և մոտ 20 րոպե իրեն սպասել նշված բնակարանի հյուրասենյակում՝ նրան չասելով, որ այդ բնակարանն իր ծանոթինը չէ։
Բնակարան մտնելուց հետո ամբաստանյալ Գ.Սիմոնյանը մտել է ննջասենյակ, իսկ վերջինիս նպատակներից անտեղյակ ամբաստանյալ Ջ.Սիմոնյանն անցել է հյուրասենյակ և սպասել ամբաստանյալ Գ.Սիմոնյանին՝ մտածելով, որ վերջինիս հանդիպումն ծանոթ կնոջ հետ է։
Այդ ընթացքում ամբաստանյալ Գ.Սիմոնյանը տուժողի բնակարանի ննջասենյակից հափըշտակել է 846.997.56 ՀՀ դրամին համարժեք 1.773 ԱՄՆ դոլար և 748 ՀՀ դրամին համարժեք 100 ՌԴ ռուբլի ու 2.134.748 ՀՀ դրամ ընդհանուր արժեքով թանկարժեք և կիսաթանկարժեք քարերով ոսկյա զարդեր, որոնք տեղավորել է վերարկուի և տաբատի գրպաններում ու, ժամը 16։30-ի սահմաններում դուրս գալով ննջասենյակից, ամբաստանյալ Ջ.Սիմոնյանին առաջարկել է գնալ, սակայն, երբ նրանք գտնվել են բնակարանի միջանցքում, բնակարան են մտել օպերատիվ տեղեկություններ ստացած ոստիկանները և նրանց բերման են ենթարկել ոստիկանության բաժին, որտեղ ամբաստանյալ Գ.Սիմոնյանի անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերվել են ամբողջ գողոնն ու հարմարեցված բանալիները։
(...)
Ամբաստանյալ Գ.Սիմոնյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս՝ պատժի չափը որոշելիս, դատարանը հաշվի է առնում ինչպես նրա կատարած հանցագործության բնույթը, հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և հետևանքները, նրա հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, այնպես էլ դատաքննության ընթացքում ուսումնասիրված` նրա անձը բնութագրող տվյալներն ու պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները։
Որպես ամբաստանյալ Գ.Սիմոնյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ՝ դատարանը հաշվի է առնում, որ նա խոստովանել է կատարած հանցագործությունը, վատառողջ է ՝ երրորդ խմբի հաշմանդամ և նրա խնամքին է մինչև 14 տարեկան երեխան։
Ամբաստանյալ Գ.Սիմոնյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ դատական քննությամբ չարձանագրվեցին։
Դատարանը, հաշվի առնելով ամբաստանյալ Գ.Սիմոնյանի հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, նրա անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող վերոգրյալ հանգամանքները, պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը« հանցագործության կատարման հանգամանքներն ու եղանակը« նրա մեղքի ձևը« ելնելով գործի փաստական տվյալների և հանգամանքների վերլուծության հիման վրա դատարանի մոտ ձևավորված նրա բարոյահոգեբանական ու քրեաիրավական բնութագրից և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ ու 61-րդ հոդվածներով սահմանված՝ արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից, հանգում է հետևության, որ պետք է դատապարտվի ազատազրկման, որը պետք է կրի։ (...)» (տե՛ս քրեական գործ, հատոր 2, թերթեր 112-120)։
6. Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի դեմ բերված վերաքննիչ բողոքում Գ.Սիմոնյանի պաշտպան Մ.Ալավերդյանը նշել է. «(...) [Դ]ատավճռով հաշվի չեն առնվել և չեն գնահատվել (...) պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացմող հանգամանքները, հանցագործություն կատարելու հանգամանքները, (...) պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, ինչպես նաև պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցը։ (...)» (տե՛ս քրեական գործ, հատոր 3, թերթեր 1-5)։
7. Վերաքննիչ դատարանն իր որոշմամբ արձանագրել է. «(...) [Բ]ողոքաբերը Վերաքննիչ դատարանին խնդրել է (...) դատավճիռը` ամբաստանյալ Գևորգ Սիմոնյանի նկատմամբ նշանակված պատժի չափի մասով բեկանել և փոփոխել, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-177-րղ հոդվածի 3-րդ մասի 1.1 կետով նշանակել հոդվածով սահմանված նվազագույն պատժաչափ և նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառել` նշանակելով փորձաշրջան օրենքով սահմանված որոշակի ժամկետով։
(...)
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Դատարանն ամբաստանյալ Գևորգ Սիմոնյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս թեև արձանագրել է, սակայն բավարար չափով հաշվի չի առել ամբաստանյալի անձը բնութագրող, վերջինիս պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, և ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայության պայմաններում` անտեսելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ ու 61-րդ հոդվածների պահանջները, ամբաստանյալ Գևորգ Սիմոնյանի նկատմամբ սույն գործի շրջանակներում նշանակել է ակնհայտ խիստ պատիժ, ուստի դատական ակտն ամբաստանյալ Գևորգ Սիմոնյանի նկատմամբ նշանակված պատժի մասով` մեղմացման առումով պետք է փոփոխել և վերջինիս նկատմամբ հոդվածի սանկցիայի շրջանակներում նշանակել նվազագույն պատիժ, ինչը Վերաքննիչ դատարանի համոզմամբ կարող է ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակները։
Նման եզրահանգման հանգելիս, Վերաքննիչ դատարանը հաշվի է առնում ինչպես ՀՀ քրեական օրենսգրքի 65-րդ հոդվածի համապատասխան դրույթները, այնպես էլ այն, որ ամբաստանյալը հանդիսանում է 3-րդ կարգի հաշմանդամ` վերջինիս ձախ ձեռքը թերաճ է և ըստ էության անգործունակ։ (...)» (տե՛ս քրեական գործ, հատոր 3, թերթեր 65-72)։

Վճռաբեկ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
8. Վճռաբեկ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
Բողոքի հեղինակի կարծիքով Վերաքննիչ դատարանի որոշումն անօրինական է, չհիմնավորված և չպատճառաբանված, կայացվել է նյութական իրավունքի էական խախտումով։
Մասնավորապես, բողոքաբերը նշել է, որ Վերաքննիչ դատարանն առհասարակ անդրադարձ չի կատարել պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցին՝ թույլ տալով դատական սխալ, որն ամբաստանյալի համար առաջացրել է ծանր հետևանք, քանի որ Գ.Սիմոնյանն անարդարացիորեն պետք է պատիժ կրի ազատազրկման ձևով։
Վերոգրյալի հիման վրա բողոքաբերը խնդրել է բեկանել և փոփոխել Վերաքննիչ դատարանի՝ 2016 թվականի նոյեմբերի 10-ի որոշումը և Գևորգ Սիմոնյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի հիման վրա պայմանականորեն չկիրառել՝ նշանակելով փորձաշրջան։

Վճռաբեկ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
9. Սույն գործով Վճռաբեկ դատարանի առջև բարձրացված իրավական հարցը հետևյալն է. Վերաքննիչ դատարանը գնահատման ենթարկել է արդյոք պաշտպանի վերաքննիչ բողոքում ներկայացված փաստարկը, և նույն դատարանի որոշումը բավարարու՞մ է դատական ակտերի պատճառաբանվածության վերաբերյալ պահանջին։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝ «Դատարանի դատավճիռը պետք է լինի պատճառաբանված։ Պատճառաբանման ենթակա են դատարանի կողմից դատավճռում շարադրվող բոլոր հետևությունները և որոշումները»։
Նույն օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «Վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը կայացնում է սույն օրենսգրքով սահմանված ընդհանուր կանոններով (…)»։
Մեջբերված քրեադատավարական դրույթները Վճռաբեկ դատարանը վերլուծության է ենթարկել Ֆ.Գալստյանի, Գ.Խնուսյանի, Է.Մարգարյանի գործերով կայացված որոշումներում։ Մասնավորապես Ֆ.Գալստյանի գործով որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(…) Դատական ակտի պատճառաբանվածությունը կոչված է պարզաբանելու, թե ինչու է դատարանը եկել այս կամ այն հետևության, որ իրավանորմերով է ղեկավարվել նման որոշում կայացնելիս և միևնույն ժամանակ հնարավորություն է ստեղծում վերադաս դատարանի կողմից դատական ակտի օրինականության և հիմնավորվածության ստուգման համար։
(…) Պատճառաբանված որոշման բացակայությունն արդեն իսկ օբյեկտիվորեն սահմանափակում է վերադաս դատական ատյանի հնարավորությունը` լիարժեք դատական ստուգման ենթարկելու բողոքարկվող դատական ակտի օրինականությունն ու հիմնավորվածությունը և կայացնելու արդարացի որոշում, հետևաբար դատական ակտի չպատճառաբանված լինելը հանգեցնում է քրեական դատավարության կարևորագույն սկզբունքներից մեկի` ՀՀ Սահմանադրությամբ և քրեադատավարական օրենքով երաշխավորված արդար դատական քննության իրավունքի խախտման (…)» (տե՛ս Ֆրունզիկ Գալստյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի` 2010 թվականի մարտի 26-ի թիվ ԵԿԴ/0058/11/09 որոշման 18-20-րդ կետերը)։
Զարգացնելով Ֆ.Գալստյանի գործով որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները`Գ.Խնուսյանի գործով որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(…) հաշվի առնելով արդարադատության իրականացման ընթացքում կայացված դատական ակտերի իրավական նշանակությունը` (…) քրեական դատավարության ցանկացած փուլում դատարանի կողմից չհիմնավորված, չպատճառաբանված (կամ ոչ պատշաճ պատճառաբանված) որոշումների կայացումն անընդունելի է (…)» (տե՛ս Գևորգ Խնուսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի` 2013 թվականի հոկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԷԴ/0030/01/12 որոշման 14-րդ կետը)։
Է.Մարգարյանի գործով որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(…) դատական ակտի պատճառաբանվածության չափանիշը վերաբերելի է նաև վերաքննիչ դատարանի կողմից կայացվող դատական ակտերին։ Հետևաբար յուրաքանչյուր դեպքում դատական ակտ կայացնելիս վերաքննիչ դատարանը պարտավոր է պատճառաբանել, թե ինչու է եկել այս կամ այն հետևության և որ իրավանորմերով է ղեկավարվել նման որոշում կայացնելիս։
(…) [Վ]երաքննիչ դատարանի կողմից դատական ակտի պատճառաբանվածության վերոնշյալ պահանջների պահպանման պարագայում միայն վճռաբեկ դատարանը հնարավորություն կունենա ստուգելու կայացված դատական ակտի օրինականությունը և հիմնավորվածությունը» (տե՛ս Էրիկ Մարգարյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի` 2014 թվականի մարտի 28-ի թիվ ՍԴ3/0045/01/13 որոշման 13-րդ կետը)։
10. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում»։
Վերոնշյալ նորմը Վճռաբեկ դատարանը վերլուծության է ենթարկել Մկրտիչ Պողոսյանի և մյուսների գործով որոշման շրջանակներում` արձանագրելով` «(…) [Վ]երաքննիչ բողոքի հիմքերը և հիմնավորումները ոչ միայն նախանշում են վերաքննիչ վերանայման սահմանները, այլ նաև կանխորոշում են այն հարցերի շրջանակը, որոնք պետք է քննարկման առարկա դարձվեն վերաքննիչ վարույթի շրջանակներում և որոնց կապակցությամբ վերաքննիչ դատարանի եզրահանգումները պետք է արտացոլվեն վարույթը եզրափակող դատական ակտում։
(…)
Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ վերաքննիչ դա¬տա¬րանն իր ո¬րոշ¬ման մեջ պետք է անդ¬րա¬դառ¬նա բողո¬քի հիմ¬քե¬րին։ Վերջին դիրքորոշումը հիմնավորվում է նրանով, որ վերաքննիչ բողոք բերելու հիմքը դատական սխալն է, որը կարող էր ազդել գործի ելքի վրա, ինչպես նաև նոր երևան եկած կամ նոր հանգամանքները (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 308.1-րդ հոդված)։ Այլ խոսքով` վերաքննիչ բողոքի հիմքն ինքնին օժտված է գործի ելքի վրա ազդեցություն ունենալու հատկանիշով։
Ինչ վե¬րա¬բե¬րում է բողոքի հիմ¬նա¬վո¬րում¬նե¬րին անդ¬րա¬դառ¬նա¬լու հարցին, ա¬պա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ վերաքննիչ դատարանը պարտավոր է անդրադառնալ բողոքի այն հիմնավորումներին, որոնք ողջամտորեն կարող են ազդեցություն ունենալ գործի համար նշանակություն ունեցող հարցերի լուծման համար և պատշաճ պատճառաբանել դրանց վերաբերյալ իր եզրահանգումները։
Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ վերոնշյալ չափանիշների պահպանման դեպքում միայն վերաքննիչ դատարանի որոշումը կհամապատասխանի դատական ակտի պատճառաբանվածության վերաբերյալ օրենսդրական պահանջին և դրա կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանի ձևավորած նախադեպային իրավունքին (…)» (տե՛ս Մկրտիչ Արայիկի Պողոսյանի, Հովհաննես Վոլոդյայի Մարտիրոսյանի և Սեյրան Մանվելի Պետրոսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի` 2016 թվականի հունիսի 24-ի թիվ ՇԴ/0034/01/15 որոշման 15-րդ կետը)։
11. Սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երևում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը որպես Գ.Սիմոնյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ հաշվի է առել նրա կողմից կատարված հանցագործությունը խոստովանելը, վատառողջ` երրորդ խմբի հաշմանդամ լինելը, խնամքին մինչև 14 տարեկան երեխա ունենալը, պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը և եկել հետևության, որ վերջինս պետք է դատապարտվի ազատազրկման ու ազատազրկման ձևով պատիժը պետք է կրի (տե՛ս սույն որոշման 5-րդ կետը)։
Պաշտպան Մ.Ալավերդյանը վերաքննիչ բողոքում փաստարկել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը դատավճռով հաշվի չի առել և գնահատման չի ենթարկել պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացմող հանգամանքները, պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, ինչպես նաև պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցը և խնդրել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-177-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1.1-րդ կետով Գ.Սիմոնյանի նկատմամբ նշանակել տվյալ արարքի համար օրենքով սահմանված նվազագույն պատժաչափ և նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի հիման վրա պայմանականորեն չկիրառել (տե՛ս սույն որոշման 6-րդ և 7-րդ կետերը)։
Վերաքննիչ դատարանը, դատական ստուգման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի կողմից կայացված դատավճռի օրինականությունը և հիմնավորվածությունը, իր որոշման «Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը» բաժնում մանրամասն շարադրել է պաշտպան Մ.Ալավերդյանի վերաքննիչ բողոքը, սակայն դատական ակտի պատճառաբանական մասում անդրադարձել է բողոքաբերի բարձրացրած հարցերից միայն մեկին` Առաջին ատյանի դատարանի կողմից խիստ պատիժ նշանակելու վերաբերյալ բողոքի փաստարկին, մինչդեռ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վրաբերյալ բողոքաբերի փաստարկը քննարկման առարկա չի դարձվել (տե՛ս սույն որոշման 7-րդ կետը)։
12. Սույն որոշման 9-10-րդ կետերում արտահայտված իրավական դիրքորոշումների համատեքստում գնահատելով սույն որոշման նախորդ կետում մեջբերված փաստական հանգամանքները՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ Վերաքննիչ դատարանը դատական ակտի պատճառաբանվածության չափանիշի իմաստով պարտավոր էր քննարկման առարկա դարձնել բողոքաբերի` պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ փաստարկը և արդյունքում պատճառաբանված որոշում կայացնել այն մասին, թե ինչ հանգամանքների հիման վրա է եկել այս կամ այն հետևության։ Մինչդեռ Վերաքննիչ դատարանը, անդրադառնալով Առաջին ատյանի դատարանի կողմից խիստ պատիժ նշանակելու վերաբերյալ բողոքի փաստարկին, քննարկման չի ենթարկել պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը։
Վերոգրյալի հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ պաշտպանի վերաքննիչ բողոքում ներկայացված փաստարկը գնահատման չենթարկելու պայմաններում Վերաքննիչ դատարանի որոշումը չի բավարարում դատական ակտի պատճառաբանվածության վերաբերյալ պահանջին։
13. Ամփոփելով վերոշարադրյալը՝ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ Վերաքննիչ դատարանը թույլ է տվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ, 385-րդ և 393-րդ հոդվածների խախտումներ, որոնք ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 398-րդ հոդվածի իմաստով հիմք են Վերաքննիչ դատարանի դատական ակտը բեկանելու համար։
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության (2005 թվականի նոյեմբերի 27-ի փոփոխություններով) 91-րդ, 92-րդ հոդվածներով, Հայաստանի Հանրապետութ¬յան քրեական դատավարության օրենսգրքի 16-րդ, 39-րդ, 43-րդ, 3611-րդ, 419-րդ, 422-423-րդ հոդվածներով և Հայաստանի Հանրապետության դատական օրենսգրքի 20-րդ հոդվածով` Վճռաբեկ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

1.Վճռաբեկ բողոքը բավարարել մասնակիորեն։ Ամբաստանյալ Գևորգ Աշոտի Սիմոնյանի վերաբերյալ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի՝ 2016 թվականի նոյեմբերի 10-ի որոշումը բեկանել և գործն ուղարկել նույն դատարան՝ նոր քննության։
2. Ամբաստանյալ Գևորգ Աշոտի Սիմոնյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանավորումը թողնել անփոփոխ։
3. Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում դատական նիստերի դահլիճում հրապարակման պահից, վերջնական է և ենթակա չէ բողոքարկման։


Նախագահող՝ Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ Դատավորներ` Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆ
Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ
Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ
Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ
Ս.ՕՀԱՆՅԱՆ