Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը,

նախագահությամբ` դատավոր Մ. Մարտիրոսյանի,
քարտուղարությամբ` Ա. Հովհաննիսյանի,

մասնակցությամբ`

մեղադրող,
Հայաստանի Հանրապետության /այսուհետ ՀՀ/
գլխավոր դատախազության
հատկապես կարևոր գործերով
քննության /այսուհետ ՀԿԳ/
վարչության ավագ դատախազ Ա. Շահբազյանի,

պաշտպաններ Վ. Գևորգյանի,
Ռ. Ամիրխանյանի,


2016թ. հունվարի 15-ին Երևանում,


դռնբաց դատական նիստում, դատական քննության արագացված կարգի կիրառմամբ քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի

Զավեն Սահակի Միրիջանյանի`
ծնված 1972թ. հունվարի 25-ին Երևան քաղաքում, հայ, ՀՀ քաղաքացի, բարձրագույն կրթությամբ, ամուսնացած, խնամքի տակ են գտնվում չորս վատառողջ անձինք` երեք զավակները, որոնցից մեկը` մինչև տասնչորս տարեկան և կինը, նախկինում չդատված, բնութագրվում է դրական, վատառողջ է, աշխատել է Երևանի քաղաքապետարանի Կենտրոն վարչական շրջանի ղեկավարի աշխատակազմի առևտրի, սպասարկումների և գովազդի բաժնում որպես գլխավոր մասնագետ, հաշվառված է Երևանի Խորենացու փողոցի թիվ 45 շենքի թիվ 55 բնակարանում, փաստացի բնակվել է Երևանի Նար-Դոսի փողոցի թիվ 77 շենքի թիվ 18 բնակարանում, կալանքի տակ է 2015թ. նոյեմբերի 30-ից, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 149-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով։
Գործի դատավարական նախապատմությունը

ՀՀ գլխավոր դատախազության հատկապես կարևոր գործերով քննության վարչության ավագ դատախազ Ա. Շահբազյանի 2015թ. նոյեմբերի 27-ի որոշմամբ, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 149-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով հարուցվել է թիվ 61207215 քրեական գործը` հանրաքվեի հանձնաժողովի անդամի լիազորությունների իրականացմանը նյութապես շահագրգռելով առերևույթ խոչընդոտելու դեպքի առթիվ։ Նույն օրն այդ քրեական գործն ընդունվել է ՀՀ հատուկ քննչական ծառայության վարույթ։
Նախաքննության մարմնի 2015թ. դեկտեմբերի 3-ի որոշմամբ Զավեն Սահակի Միրիջանյանին մեղադրանք է առաջադրվել հետևյալ արարքի համար. «2015 թվականի դեկտեմբերի 6-ին կայանալիք` ՀՀ Սահմանադրության փոփոխությունների հանրաքվեի քվեարկությունը կազմակերպելու, «Հանրաքվեի մասին» ՀՀ օրենքով և ՀՀ ընտրական օրենսգրքով նախատեսված այլ լիազորություններ իրականացնելու նպատակով Հանրաքվեի թիվ 9 ընտրատարածքային հանձնաժողովի 11.11.2015թ. թիվ 2 որոշմամբ ընտրատարածքային ընտրական հանձնաժողովի անդամ Զավեն Սահակի Միրիջանյանը և ՀՀ ԱԺ ՀԱԿ խմբակցությունից Վարդան Սարգսի Հարությունյանը որպես հանձնաժողովի անդամներ ընդգրկվել են Հանրաքվեի թիվ 9 ընտրատարածքի 2-րդ տեղամասային ընտրական հանձնաժողովի կազմում։ 2015թ. նոյեմբերի 23-ին Զավեն Միրիջանյանը« ՀՀ քաղաքացիների հանրաքվեի իրավունքի« հանրաքվեի հանձնաժողովի անդամի լիազորությունների ազատ իրականացմանը խոչընդոտելու դիտավորությամբ« հանդիպում է նախաձեռնել նույն տեղամասային ընտրական հանձնաժողովի անդամ Վարդան Հարությունյանի հետ։ Պայմանավորվածության համաձայն՝ 2015 թվականի նոյեմբերի 25-ին` ժամը 11։40-ի սահմաններում« Երևան քաղաքի Մաշտոցի պողոտայում գտնվող` «Սաս» սուպերմարկետի մոտ Վարդան Հարությունյանը նստել է Զավեն Միրիջանյանի վարած «Մերսեդես Բենց» մակնիշի« 34 SD 555 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան։ Այնուհետև ընթանալով Ամիրյան փողոցի ուղղությամբ« Զաքիյան-Ամիրյան փողոցների հատման խաչմերուկին չհասած՝ Զավեն Միրիջանյանը տեղամասային ընտրական հանձնաժողովի անդամ Վարդան Հարությունյանին նյութապես շահագրգռելով« այն է` 100.000 ՀՀ դրամ պարունակող ծրար փոխանցելու միջոցով նյութական վարձատրություն տալով« նրանից պահանջել է ձեռք բերել և իրեն տրամադրել ՀՀ Ազգային ժողովի ՀԱԿ խմբակցության վստահված անձանց տրվող« չլրացված երկու վկայականներ« իսկ հանրաքվեի օրը՝ 2015թ. դեկտեմբերի 6-ին« իր ասած ժամին որոշակի ժամանակով լքել քվեարկության սենյակը։
Այդ կերպ Զավեն Միրիջանյանը խոչընդոտել է քաղաքացիների՝ ՀՀ Սահմանադրության փոփոխությունների 2015թ. դեկտեմբերի 6-ի` հանրաքվեի իրավունքի և տեղամասային ընտրական հանձնաժողովի անդամ Վարդան Հարությունյանի լիազորությունների ազատ իրականացմանը։
Այսպիսով, Զավեն Սահակի Միրիջանյանին մեղսագրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 149-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանրորեն վտանգավոր արարք»։
2015թ. դեկտեմբերի 28-ին թիվ 61207215 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան։
Մեղադրական եզրակացությունը հաստատելիս` մեղադրողը չի առարկել դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու դեմ։

Արագացված դատական քննություն

Մինչև դատաքննությունը սկսելն ամբաստանյալ Զ. Միրիջանյանը միջնորդեց դատական քննությունն անցկացնել արագացված կարգով։ Նա հայտարարեց, որ միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր, մինչև միջնորդությունը ներկայացնելը խորհրդակցել է իր պաշտպանի հետ, գիտակցում է արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու հետևանքները, առաջադրված մեղադրանքն իրեն պարզ է, ինքն համաձայն է մեղադրանքի հետ։
Մեղադրողը չի առարկել դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու դեմ։
Դատարանը համոզվելով, որ առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 3751-րդ և 3752-րդ հոդվածներով նախատեսված պայմանները` որոշում կայացրեց արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու մասին։
Դատարանը, հիմք ընդունելով մեղադրանքի հիմքում դրված ապացույցները` գտնում է, որ ամբաստանյալ Զ. Միրիջանյանը կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 149-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված արարք։
Ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալների, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների ուսումնասիրման արդյունքում պարզվել է, որ ամբաստանյալ Զ. Միրիջանյանը վատառողջ է, նախկինում դատված կամ որևէ կերպ արատավորված չի եղել, բնութագրվում է դրական, բարեխիղճ, անբասիր և արդյունավետ աշխատանքի համար բազմիցս խրախուսվել է` պարգևատրվելով Երևանի քաղաքապետի և Կենտրոն վարչական շրջանի ղեկավարի պատվոգրերով և շնորհակալագրերով, նրա խնամքի տակ են գտնվում չորս անձինք` երեք զավակները (1996թ. նոյեմբերի 11-ին ծնված Սահակ Զավենի Միրիջանյանը, 2000թ. սեպտեմբերի 2-ին ծնված Ռաֆայել Զավենի Միրիջանյանը, 2010թ. հունիսի 10-ին ծնված Արեգ Զավենի Միրիջանյանը) և վատառողջ կինը (1976թ. օգոստոսի 18-ին ծնված Մանուշակ Ռաֆիկի Սողոմոնյանը)։
Պարզվել է նաև, որ ամբաստանյալ Զ. Միրիջանյանը տառապում է վահանաձև գեղձի ուռուցքով, սրտի իշեմիկ հիվանդությամբ, շաքարային դիաբետով։ Նրա զավակներից` Սահակ Միրիջանյանը ժամկետային զինծառայող է, Ռաֆայել Միրիջանյանը տառապում է «Առաջնային գեներալիզացված էպիլեպսիկ ցնցումներ» հիվանդությամբ, Արեգ Միրիջանյանը` աջ աչքի ցածր տեսողությամբ, կինը` Մանուշակ Սողոմոնյանը, տառապում է «Երկու կրծքագեղձերի դիֆուզ ֆիբրոզ կիստոզ մաստոպաթիա» հիվանդությամբ։

Դատարանի իրավական վերլուծությունները

Առաջադրված մեղադրանքն ամբաստանյալ Զ. Միրիջանյանի կողմից ընդունելու և դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու պայմաններում` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Զ. Միրիջանյանի կողմից, նրա մեղավորությամբ, քաղաքացու հանրաքվեի իրավունքի ազատ իրականացմանը և հանրաքվեի հանձնաժողովի անդամի լիազորությունների ազատ իրականացմանը խոչընդոտելը, որը կատարվել է նյութապես շահագրգռելով` ապացուցված է, նրա արարքը ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 149-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին։
Ամբաստանյալ Զավեն Միրիջանյանի կողմից կատարված` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 149-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցագործության համար պատիժ նշանակելու հարցը քննելիս` դատարանը գտնում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն` «Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` «Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները։
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով։ (…)»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Կարեն Տիգրանի Հարությունյանի վերաբերյալ ՎԲ-201/07 քրեական գործով վերլուծելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի մի շարք դրույթներ, մասնավորապես` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածները` 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ին կայացված որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները.
«4. (…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները։ Սոցիալական արդարությունը վերականգնելու նպատակը բխում է արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի բովանդակությունից։ Այն սահմանում է, որ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի, համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։ Սոցիալական արդարության վերականգնումը հնարավոր է, եթե հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակվի այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ ու բավարար է նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։
Պատիժ նշանակելու արդարության սկզբունքը դրսևորվում է օրենքով նախատեսված մի շարք պահանջներով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ։ Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ պատժի տեսակը և չափը որոշվում է հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով։ Պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով, հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար։ (…)»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի վերաբերյալ ԵԿԴ/0252/01/13 քրեական գործով 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի որոշման մեջ արտահայտել է նաև հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«(…) նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին (…)։
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա։ (…)
Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն։ (…)»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Պարույր Ստյոպայի Բայրամյանի վերաբերյալ ՎԲ-84/07 քրեական գործով 2007թ. հունիսի 1-ի որոշման մեջ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«(…) 4. (…) Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս գործն ըստ էության քննելու իրավասություն ունեցող դատարանները՝ առաջին ատյանի և վերաքննիչ դատարանները, ունեն հայեցողություն դրսևորելու ընդարձակ հնարավորություն։ Դա, նախ, պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները սահմանելիս օրենսդիրը լայնորեն օգտագործում է գնահատողական ձևակերպումներ` «արդարացի պատիժ», «հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճան»։ Բացի այդ, համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 40-րդ հոդվածի 2-րդ մասի՝ «Դատավորները քրեական գործերը և նյութերը լուծում են իրենց ներքին համոզմամբ՝ ներկայացված ապացույցների պատշաճ հետազոտման հիման վրա»։
Դատարանի լայն հայեցողության շրջանակներում է նաև անձի պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքների կիրառման հարցը, քանի որ համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի` պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այլ հանգամանքներ, որոնք նշված չեն նույն հոդվածի առաջին մասում։ Այնուհանդերձ, դատարանի այս լիազորությունը բացարձակ չէ, և որպես մեղմացնող հաշվի առնվող հանգամանքները պետք է բավարարեն որոշակի չափանիշների։ Դրանք են.
ա) հանգամանքը պետք է իրական լինի, այսինքն` գործով ձեռք բերված ապացույցները պետք է հաստատեն դրա առկայությունը,
բ) այն պետք է ողջամտորեն նվազեցրած լինի անձի կամ նրա կատարած արարքի հանրային վտանգավորությունը,
գ) այն հաստատված ճանաչելիս դատարանը պետք է պահպանի ապացուցման ընդհանուր քրեադատավարական կանոնները. հանգամանքի առկայությունը հաստատող ապացույցները պետք է վերաբերելի և թույլատրելի լինեն, դրանք պետք է հետազոտված լինեն դատաքննության ընթացքում, ինչպես նաև պետք է պահպանվեն ապացույցների ստուգման և գնահատման օրենսդրական պահանջները։ (…)»։
Ուսումնասիրելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, կատարած հանցագործության համար ամբաստանյալ Զ. Միրիջանյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս` դատարանը հաշվի է առնում վերոհիշյալ իրավական ակտերում և նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները, ամբաստանյալ Զ. Միրիջանյանի անձը, վատառողջ լինելը` վահանաձև գեղձի ուռուցքով, շաքարային դիաբետով և սրտի իշեմիկ հիվանդությամբ տառապելը, դրական բնութագրվելը` Երևանի քաղաքապետի և Կենտրոն վարչական շրջանի ղեկավարի կողմից շնորհակալագրերով և պատվոգրերով պարգևատրված լինելը, նախկինում դատված կամ որևէ կերպ արատավորված չլինելը, խնամքի տակ չորս անձինք ունենալը, կատարված հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը։
Ստուգելով և գնահատելով վերոգրյալ հանգամանքները, այդ թվում` ամբաստանյալ Զ. Միրիջանյանի անձը բնութագրող հատկանիշներն իրենց համակցության մեջ, հաշվի առնելով, որ այդ հանգամանքներից յուրաքանչյուրն իրական է, հաստատված է գործով ձեռք բերված ու դատարանում հետազոտված, վերաբերելի և թույլատրելի ապացույցներով, նկատի ունենալով, որ այդ հանգամանքների համակցության առկայությունը ողջամտորեն նվազեցրել է անձի` Զավեն Միրիջանյանի հանրային վտանգավորությունը` դատարանը գտնում է, որ այդ հանգամանքների համակցությունը հանդիսանում է ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք։
Բացի այդ, որպես ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք դատարանը հաշվի է առնում ամբաստանյալի խնամքին մինչև տասնչորս տարեկան մեկ երեխայի` 2010թ. հունիսի 10-ին ծնված Արեգ Զավենի Միրիջանյանի առկայությունը, իսկ ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ դատարանը չի արձանագրում։
Վերոգրյալը հաշվի առնելով` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Զավեն Միրիջանյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 149-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցագործության կատարման համար ենթակա է պատժի ազատազրկման ձևով։
Քննելով այդ պատիժը նրա կողմից կրելու հարցը` դատարանը գտնում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Եթե դատարանը կալանքի, ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին։ (…)»
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր` 2007թ. հունիսի 12-ի թիվ ՎԲ-124/07 որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման կապակցությամբ արտահայտել է այն իրավական դիրքորոշումը, որ վկայակոչված հոդվածի կիրառումը հանցագործության տեսակի հետ կապված որևէ սահմանափակման չի ենթարկվում և դրա կիրառումը սահմանափակված չէ նաև հանցավոր արարքի վտանգավորության աստիճանով ու բնույթով, ինչպես նաև անձանց շրջանակով, որոնց նկատմամբ այն չի կարող կիրառվել։ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը միաժամանակ նշել է. «ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման հիմնական պայմանը պատճառաբանված լինելն է։ Նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առնի ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող բոլոր հանգամանքները։ Կարևորն այն է, որ հանգի հիմնավոր եզրակացության, որ դատապարտյալի ուղղումը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը մեկ այլ` ԵՔՐԴ/0571/01/08 քրեական գործով 2009թ. հունիսի 2-ի թիվ որոշմամբ նշել է. «(…) 17. Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածով ամրագրված՝ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու չափանիշները սպառիչ չեն։ Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու իրավական հիմքերը բացահայտելու համար ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածում սահմանված իրավադրույթներն անհրաժեշտ է մեկնաբանել նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասով ամրագրված պատժի նպատակների համատեքստում, համաձայն որի` պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները։
Այլ կերպ` պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում կայացնելիս իրավասու դատարանը յուրաքանչյուր դեպքում պետք է քննարկի նաև պատժի՝ սոցիալական արդարության վերականգնման և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու նպատակների իրացման հարցը։
Սոցիալական արդարությունը վերականգնելու և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու մասին կարող է վկայել հանցագործությունից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը, մասնավորապես՝ տուժողին պատճառած վնասը հարթելը կամ այն հարթելուն ուղղված ողջամիտ միջոցներ ձեռնարկելը։ (…)»
Հաշվի առնելով վերոհիշյալ նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները և այն հանգամանքները, որ ամբաստանյալ Զավեն Միրիջանյանը վատառողջ է` տառապում է վահանաձև գեղձի ուռուցքով, շաքարային դիաբետով, սրտի իշեմիկ հիվանդությամբ, նախկինում դատված կամ որևէ կերպ արատավորված չի եղել, խնամքի տակ ունի չորս անձ, այդ թվում մինչև տասնչորս տարեկան մեկ վատառողջ երեխա, բնութագրվում է դրական, 2010թ.-ից սկսած բազմիցս պարգևատրվել է Երևանի քաղաքապետի և Կենտրոն վարչական շրջանի ղեկավարի պատվոգրերով ու շնորհակալագրերով, նկատի ունենալով, որ Զավեն Միրիջանյանի կատարած արարքը դասվում է միջին ծանրության հանցագործությունների շարքին, ինչպես նաև հաշվի առնելով նրա պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Զավեն Միրիջանյանի` հանրության համար վտանգավոր լինելու աստիճանը նվազել է և հնարավոր է հանգել հետևության, որ նրա ուղղվելը հնարավոր է առանց ազատազրկման ձևով պատիժ կրելու։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 103.1-ին հոդվածի համաձայն` «1. Հանցագործության կատարման արդյունքում ուղղակի կամ անուղղակի առաջացած կամ ստացված ցանկացած գույքը, այդ գույքի օգտագործումից ստացված եկամուտները կամ այլ տեսակի օգուտները, այնպիսի հանցագործության կատարման համար օգտագործված կամ օգտագործման համար նախատեսված գործիքները և միջոցները, որի կատարման արդյունքում ստացվել է գույք, ահաբեկչության ֆինանսավորմանն ուղղված գույքը, այդ գույքի օգտագործումից ստացված եկամուտները կամ այլ տեսակի օգուտները, սույն օրենսգրքի 215-րդ հոդվածով նախատեսված մաքսանենգության ճանապարհով Հայաստանի Հանրապետության սահմանով տեղափոխված մաքսանենգության առարկաները, իսկ դրանց բացակայության դեպքում դրանց համարժեք գույքը, բացառությամբ բարեխիղճ երրորդ անձի գույքի, տուժողին և քաղաքացիական հայցվորին հանցագործությամբ պատճառված վնասների հատուցման համար անհրաժեշտ գույքի, ենթակա է բռնագանձման՝ հօգուտ պետության։ (…)
4. Սույն հոդվածի, ինչպես նաև սույն օրենսգրքի այլ հոդվածներով նախատեսված դեպքերում նաև այդ հոդվածների իմաստով գույք են համարվում ցանկացած տեսակի նյութական բարիքները, քաղաքացիական իրավունքի շարժական կամ անշարժ օբյեկտները, ներառյալ` ֆինանսական (դրամական) միջոցները, արժեթղթերը և գույքային իրավունքները, գույքային իրավունքները կամ շահերը հավաստող փաստաթղթերը կամ այլ միջոցները, գույքից ստացված կամ դրա նկատմամբ հաշվեգրվող տոկոսները, շահութաբաժինները կամ այլ եկամուտները, ինչպես նաև հարակից և արտոնագրային իրավունքները»։
Հաշվի առնելով, որ նախաքննության մարմնի 2015թ. դեկտեմբերի 25-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված և քրեական գործի հետ համատեղ պահվող, 20.000 ՀՀ դրամ անվանական արժեքով թիվ Է 02393235, Է 03239724, ԴԱ 03767147, Է 02765298 և ԴԱ 03386857 համարներով թղթադրամները Զ. Միրիջանյանի կողմից կատարված հանցագործության արդյունքում ուղղակի առաջացած գույք են` դատարանը գտնում է, որ դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, նախաքննության մարմնի վերոհիշյալ որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված այդ թղթադրամները, այսինքն 100.000 /մեկ հարյուր հազար/ ՀՀ դրամ ընդհանուր գումարը պետք է բռնագանձել հօգուտ պետության։
Քննելով խափանման միջոցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Զավեն Միրիջանյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանավորումը պետք է վերացնել և նրան պետք է ազատ արձակել դատական նիստերի դահլիճում, քանի որ ամբաստանյալ Զավեն Միրիջանյանի նկատմամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու պայմաններում նրա թաքնվելու կամ վարույթն իրականացնող մարմնից խուսափելու հավանականությունը նվազում է։
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ, 151-րդ, 357-360-րդ, 364-365-րդ, 369-373-րդ և 3751-3754-րդ հոդվածներով` դատարանը

Վ Ճ Ռ Ե Ց

Ամբաստանյալ Զավեն Սահակի Միրիջանյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 149-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցանքում և դատապարտել ազատազրկման 3 /երեք/ տարի ժամկետով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ, ամբաստանյալ Զավեն Միրիջանյանի նկատմամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառել` սահմանելով փորձաշրջան 2 /երկու/ տարի ժամկետով։ Զավեն Միրիջանյանին պարտավորեցնել չփոխել մշտական բնակության վայրը` նրա վարքագծի նկատմամբ վերահսկողությունը դնելով ՀՀ արդարադատության նախարարության քրեակատարողական վարչության այլընտրանքային պատիժների կատարման բաժնի վրա։
Ամբաստանյալ Զավեն Միրիջանյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանավորումը վերացնել և նրան անհապաղ ազատել կալանքից դատական նիստի դահլիճում։
Դատավճռի` օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, նախաքննության մարմնի 2015թ. դեկտեմբերի 25-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված 100.000 /մեկ հարյուր հազար/ ՀՀ դրամ գումարը բռնագանձել հօգուտ պետության։
Դատավճիռը վերաքննության կարգով կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` հրապարակվելու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում։
Դատավճիռը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 1-ին կետով նախատեսված հիմքով չի կարող բողոքարկվել։


ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ. ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ