ԵԿԴ/0304/01/15
Երևան քաղաքի առաջին
ատյանի ընդհանուր
իրավասության դատարան՝
Նախագահող դատավոր՝
Ա.Բեկթաշյան
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ


«19» մայիսի 2020թ. ք.Երևան

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Վերաքննիչ դատարան),

Նախագահող դատավոր՝ Ա.Նիկողոսյան,
Դատավորներ՝ Ս.Համբարձումյան,
Ն.Հովակիմյան,

քարտուղարությամբ՝ Ա.Մարտիրոսյանի,
Շ.Նահապետյանի,
Հ.Հակոբյանի,

մասնակցությամբ՝
ամբաստանյալ՝ Հ.Առաքելյանի,
դատախազ՝ Լ.Մարկոսյանի,
տուժողներ՝ Հ.Պողոսյանի,
Ն.Արզումանյանի,
Փ.Մուրադյանի,
Ն.Պետրոսյանի,
տուժողների ներկայացուցիչ՝ Վ.Զուռնաչյանի,

դռնբաց դատական նիստում վճռաբեկ դատարանում գործերի քննության համար սահմանված կանոններով քննելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի՝ (այսուհետ՝ նաև Առաջին ատյանի դատարան) թիվ ԵԿԴ/0304/01/15 քրեական գործով 2019 թվականի հուլիսի 17-ի դատավճռի դեմ ամբաստանյալ Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանի պաշտպան Կարեն Քալանթարյանի, Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Լ.Մարկոսյանի, տուժողներ Շուշանիկ Աշոտի Մանիջոյանի, Փարանձեմ Վաչագանի Մուրադյանի, Նունե Յաշայի Արզումանյանի, Գայանե Սերյոժայի Ալաջյանի, Նաիրե Գրիշայի Պետրոսյանի ներկայացուցիչ Վարդան Զուռնաչյանի վերաքննիչ բողոքները.

Պ Ա Ր Զ Ե Ց՝
Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. 2015 թվականի հունիսի 10-ին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասի հատկանիշներով հարուցվել է թիվ 15112615 քրեական գործը:
2015 թվականի օգոստոսի 3-ին Շուշանիկ Աշոտի Մանիջոյանը և Հայաստան Պողոսյանը ճանաչվել են տուժող:
2015 թվականի օգոստոսի 4-ին Գայանե Սերյոժայի Ալաջյանը և Նաիրե Գրիշայի Պետրոսյանը ճանաչվել են տուժող:
2015 թվականի օգոստոսի 6-ին Փարանձեմ Վաչագանի Մուրադյանը ճանաչվել է տուժող:
2015 թվականի օգոստոսի 12-ին Նունե Յաշայի Արզումանյանը ճանաչվել է տուժող:
2015 թվականի սեպտեմբեի 19-ին Նաիրա Ռոլանդի Գևորգյանը ճանաչվել է տուժող:
2015 թվականի նոյեմբերի 5-ին Վարսենիկ Ազատի Մանուկյանը ճանաչվել է տուժող:
2015 թվականի նոյեմբերի 16-ին Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով:
Նույն օրը Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել ստորագրությունը՝ չհեռանալու մասին:
Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2017 թվականի փետրվարի 7-ի որոշմամբ ամբաստանյալ Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված ստորագրությունը՝ չհեռանալու մասին, փոխվել է, նրա նկատմամբ խափանման միջոց է ընտրվել կալանավորումը և հայտարարվել հետախուզում:
Տուժողներ Շուշանիկ Աշոտի Մանիջոյանի, Նունե Յաշայի Արզումանյանի ներկայացուցիչ Վարդան Զուռնաչյանի կողմից ներկայացվել են հայցադիմումներ՝ հանցագործությամբ պատճառված վնասները բռնագանձելու պահանջի մասով:
2. Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2019 թվականի հուլիսի 17-ի դատավճռով վճռվել է.
«Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և դատապարտել ազատազրկման՝ 6 /վեց/ ամիս ժամկետով:
Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանի պատժի սկիզբը հաշվել 09.01.2019 թվականից:
Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ կալանավորումը, վերացնել և նրան ազատ արձակել դատական նիստերի դահլիճում:
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո այլ փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված 2015 թվականի դեկտեմբերի 3-ի որոշման մեջ նշված փաստաթղթերի բնօրինակները և պատճենները թողնել քրեական գործի նյութերին կցված դրա պահելու ամբողջ ժամանակաշրջանում:
Դատական ծախսերի հարցը համարել լուծված»:
3. 2019 թվականի սեպտեմբերի 26-ին Վերաքննիչ դատարան է ստացվել Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Լ.Մարկոսյանի կողմից ներկայացված վերաքննիչ բողոքը:
2019 թվականի սեպտեմբերի 30-ին Վերաքննիչ դատարան են ստացվել ամբաստանյալ Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանի պաշտպան Կարեն Քալանթարյանի և տուժողներ Շուշանիկ Աշոտի Մանիջոյանի, Փարանձեմ Վաչագանի Մուրադյանի, Նունե Յաշայի Արզումանյանի, Գայանե Սերյոժայի Ալաջյանի, Նաիրե Գրիշայի Պետրոսյանի ներկայացուցիչ Վարդան Զուռնաչյանի վերաքննիչ բողոքները:
Թիվ ԵԿԴ/0304/01/15 քրեական գործը Վերաքննիչ դատարան է ստացվել 2019 թվականի հոկտեմբերի 11-ին և դատավորների միջև գործերի բաշխման էլեկտրոնային համակարգի միջոցով մակագրվել է դատարանի կազմին (նախագահող դատավոր՝ Ա.Նիկողոսյան, կազմի դատավորներ՝ Վ.Ռշտունի, Ս.Համբարձումյան):
2019 թվականի հոկտեմբերի 15-ին վերաքննիչ բողոքներն ընդունվել են վարույթ, և ստացված քրեական գործը նշանակվել է դատական նիստում քննության:
Կոլեգիալ կազմի դատավոր Վ.Ռշտունու՝ արձակուրդում գտնվելու պատճառով որպես կոլեգիալ կազմի դատավոր է ներգրավվել Վերաքննիչ դատարանի դատավոր Ն.Հովակիմյանը:

Վերաքննիչ բողոքների քննության համար էական նշանակություն ունեցող փաստերը.
4. Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով այն բանի համար որ. «այն բանի համար, որ նա, չունենալով մշտական աշխատանք, որպես արհեստ, ամսական եկամուտներ ստանալու նպատակով զբաղվել է վաշխառությամբ, այն է՝ Երևան քաղաքի Ֆիրդուսի փողոցում գործող «Ֆիրդուսի» տոնավաճառում առևտրով զբաղվող Փարանձեմ Վաչագանի Մուրադյանից, Շուշանիկ Աշոտի Մանիջոյանից, Նաիրա Ռուդոլֆի Գևորգյանից, Նաիրե Գրիշայի Պետրոսյանից, Հայաստան Հրաչիկի Պողոսյանից, վերջինիս բարեկամ Նունե Յաշայի Արզումանյանից, Հայաստան Պողոսյանի ծանոթ Վարսենիկ Ազատի Մանուկյանից, Երևան քաղաքի Արշակունյաց փողոցում գործող «Փեթակ» տոնավաճառում առևտրով զբաղվող Գայանե Սերյոժայի Ալաջյանից, ամսական յոթ, ութ, այնուհետև նաև ամսական տասը տոկոս տոկոսադրույքով ստացել է ՀՀ կենտրոնական բանկի խորհրդի 09.11.2010թ. թիվ 283 Ն որոշմամբ սահմանված բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող տոկոսադրույքներ:
Այսպես՝
Երևան քաղաքի «Ֆիրդուսի» տոնավաճառի նախկին աշխատակից Փարանձեմ Վաչագանի Մուրադյանը, գտնվելով ֆինանսական ծանր կացության մեջ և ունենալով գումարի կարիք, ծանոթ, «Ֆիրդուսի» տոնավաճառում նախինում առևտրով զբաղվող Հայաստան Հրաչիկի Պողոսյանի միջոցով ծանոթացել է Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանի հետ, ով առաջարկել է ամսեկան տոկոսավճարի դիմաց տրամադրել գումարներ։ Ընդհանուր առմամբ Փարանձեմ Վաչագանի Մուրադյանը Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանից 2013թ. ապրիլ ամսից մինչև 2013թ. հուլիս ամիսն ընկած ժամանակահատվածում ստացել է 2.400.000 ՀՀ դրամ և 1.024.225 ՀՀ դրամին համարժեք 2.500 ԱՄՆ դոլար գումար, որից 400.000 ՀՀ դրամը նախնական պայմանավորվածության համաձայն՝ փոխանցել է Հայաստան Պողոսյանին, ով պարտավորվել է նշված գումարի տոկոսավճարները տրամադրել Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանին, իսկ Փարանձեմ Վաչագանի Մուրադյանը 2013թ. մայիս ամսից մինչև 2014թ. դեկտեմբեր ամիսն ընկած ժամանակահատվածում իր կողմից վերցված գումարների դիմաց նախ ամսեկան 7 տոկոս տոկոսադրույքով, իսկ հետագայում նաև ամսական 10 տոկոս տոկոսադրույքով պարբերաբար Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանին վճարել է ՀՀ կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող տոկոսադրույքներ:
Նույն կերպ, վաշխառությամբ ամսական կայուն եկամուտներ ստանալու նպատակով Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանը, «Ֆիրդուսի» տոնավաճառի նախկին աշխատակից Շուշանիկ Աշոտի Մանիջոյանին 2013թ. մայիս-հունիս ամիսներից մինչև 2014թ. դեկտեմբեր ամիսն ընկած ժամանակահատվածում տրամադրել է ընդհանուր առմամբ 3.000.000 ՀՀ գումար և 2013 թվականի հուլիս ամսից մինչև 2014 թվականի դեկտեմբեր ամիսն ընկած ժամանակահատվածում նախ ամսական 7 տոկոս տոկոսադրույքով, իսկ հետագայում նաև ամսական 10 տոկոս տոկոսադրույքով պարբերաբար Շուշանիկ Աշոտի Մանիջոյանից ստացել է ՀՀ կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող տոկոսադրույքներ։
Նույն կերպ, վաշխառությամբ ամսական կայուն եկամուտներ ստանալու նպատակով Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանը, Ֆիրդուսի տոնավաճառի նախկին աշխատակից Նաիրա Ռուդոլֆի Գևորգյանին 2013թ. նոյեմբեր ամսին տրամադրել է 100.000 ՀՀ դրամ գումար և 2013թ. դեկտեմբեր ամսից մինչև 2014թ. օգոստոս ամիսն ընկած ժամանակահատվածում ամսական 10 տոկոս տոկոսադրույքով պարբերաբար Նաիրա Ռուդոլֆի Գևորգյանից ստացել է ՀՀ կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող տոկոսադրույքներ:
Նույն կերպ, վաշխառությամբ ամսական կայուն եկամուտներ ստանալու նպատակով՝ Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանը, «Ֆիրդուսի» տոնավաճառի նախկին աշխատակից Նաիրե Գրիշայի Պետրոյանին 2013թ. օգոստոս ամսից մինչև 2014թ. հունվար ամիսն ընկած ժամանակահատվածում տրամադրել է 1.400.000 ՀՀ դրամ և 2013թ. սեպտեմբեր ամսից մինչև 2014թ. դեկտեմբեր ամիսն ընկած ժամանակահատվածում պարբերաբար, ամսեկան նախ 8 տոկոս տոկոսադրույքով, հետո ամսական 10 տոկոս տոկոսադրույքով Նաիրե Գրիշայի Պետրոսյանից ստացել է ՀՀ կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող տոկոսադրույքներ:
Բացի այդ, վաշխառությամբ ամսական կայուն եկամուտներ ստանալու նպատակով Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանը, «Ֆիրդուսի» տոնավաճառի նախկին աշխատակից Հայաստան Հրաչիկի Պողոսյանին 2013թ. ապրիլ ամսից մինչև 2014թ. փետրվար ամիսն ընկած ժամանակահատվածում տրամադրել է 5.630.000 ՀՀ դրամ, և 2013թ. մայիս ամսից մինչև 2014թ. սեպտեմբեր ամիսն ընկած ժամանակահատվածում նախ ամսական 7 տոկոս տոկոսադրույքով, իսկ հետագայում նաև ամսեկան 10 տոկոս տոկոսադրույքով պարբերաբար Հայաստան Հրաչիկի Պողոսյանից ստացել է ՀՀ կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող տոկոսադրույքներ:
Բացի այդ, վաշխառությամբ ամսական կայուն եկամուտներ ստանալու նպատակով Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանը, Հայաստան Պողոսյանի բարեկամ Նունե Յաշայի Արզումանյանին 2013թ. օգոստոսի 15-ից մինչև 2014թ. դեկտեմբեր ամիսն ընկած ժամանակահատվածում տրամադրել է ընդհանուր 4.950.000 ՀՀ դրամ գումար և 2013թ. սեպտեմբեր ամսից մինչև 2015թ. հունվար ամիսը ընկած ժամանակահատվածում նախ, ամսական 8 տոկոս տոկոսադրույքով, իսկ հետագայում նաև ամսական 10 տոկոս տոկոսադրույքով պարբերաբար Նունե Յաշայի Արզումանյանից ստացել է ՀՀ կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող տոկոսադրույքներ:
Բացի այդ, վաշխառությամբ ամսական կայուն եկամուտներ ստանալու նպատակով Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանը, Հայաստան Պողոսյանի ծանոթ Վարսենիկ Ազատի Մանուկյանին 2014թ. հունվար ամսին տրամադրել է 973.536 ՀՀ դրամին համարժեք 2.400 ԱՄՆ դոլար, որից նույն օրը Վարսենիկ Մանուկյանը Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանի իմացությամբ 567.896 ՀՀ դրամին համարժեք 1.400 ԱՄՆ դոլար գումարը տրամադրել է Հայաստան Պողոսյանին, ով պարտավորվել է նշված գումարի տոկոսավճարները տրամադրել վերջինիս, իսկ մնացած 405.640 ՀՀ դրամին համարժեք 1.000 ԱՄՆ դոլար գումարի դիմաց Հասմիկ Առաքելյանը 2014թ. փետրվար ամսից մինչն 2015թ. հուլիս ամիսն ընկած ժամանակահատվածում ամսական 10 տոկոս տոկոսադրույքով պարբերաբար Վարսենիկ Ազատի Մանուկյանից ստացել է ՀՀ կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող տոկոսադրույքներ:
Բացի այդ, վաշխառությամբ ամսական կայուն եկամուտներ ստանալու նպատակով՝ Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանը, «Փեթակ» տոնավաճառի նախկին աշխատակից Գայանե Սերյոժայի Ալաջյանին 2013թ. հունիս ամսից մինչև 2014թ. հունվար ամիսն ընկած ժամանակահատվածում տրամադրել է ընդհանուր առմամբ 600.000 ՀՀ դրամ և 370.000 ՀՀ դրամին համարժեք 900 ԱՄՆ դոլար գումար և 2013թ. հուլիս ամսից մինչև 2015թ. մարտ ամիսն ընկած ժամանակահատվածում նախ ամսական 7 տոկոս տոկոսադրույքով, իսկ հետագայում նաև ամսական 10 տոկոս տոկոսադրույքով պարբերաբար Գայանե Մերյոժայի Ալաջյանից ստացել է ՀՀ կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող տոկոսադրույքներ:»:
5. Առաջին ատյանի դատարանն իր դատավճռի «Ապացույցների հետազոտում և գնահատում» վերտառությամբ բաժնում արձանագրել է.
«Ամբաստանյալ՝ Հասմիկ Առաքելյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չճանաչեց և հրաժարվեց ցուցմունք տալուց:
2015 թվականի նոյեմբերի 16-ին Հասմիկ Առաքելյանը որպես մեղադրյալ ցուցմունք է տվել այն մասին, որ ինքը ոչ 7, ոչ էլ 10, ընդհանրապես տոկոսով գումար վերը նշված անձանց և ընդհանրապես որևէ մեկի չի տվել: Իսկ ինչ վերաբերում է վերը նշված անձանց կողմից արված հայտարարություններին, ապա դա համարում է զրպարտանք: Ինքը գումարները տվել է պարտքով, որի վերաբերյալ վերցրել է համապատասխան ստացականներ: Համարների վերծանումների վերաբերյալ ոչինչ չի կարող հայտնել: Ուսումնասիրելով վերծանումները՝ կարող է ասել, որ ինքը նշված 8 անձանց զանգահարել է, և՛ զանգել է, և՛ զանգեր է ընդունել նրանցից, ուղղակի նշված ժամանակահատվածում Շուշանիկ Մանիջոյանի տվյալները չեն եղել, և քանի որ նրանք իրեն տարբեր ժամանակահատվածներում տարբեր պարտքով գումարներ են պարտք եղել, համաձայն ստացականների՝ զանգել է և զանգեր է ընդունել: Ինքը խոսել է Վարսենիկ Մանուկյանի հետ և նա իրեն ասել է, որ քննիչ Մխիթարյանը զանգահարել է իրեն և ցանկություն է հայտնել հարցաքննելու իրեն: Հարցրել է, թե ինչ ասի քննիչին, ինքն էլ ասել է, որ ինքը նրա հետ պարտք, պահանջ չունի, ինքն այդ էլ ասի: Ինչ վերաբերում է գումարներ տրամադրելուն և իր մոտ եղած գումարներին, իր սեփականությունն է, որը գործի հետ չի առնչվում:
Ամբաստանյալ Հասմիկ Առաքելյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով առաջադրված մեղադրանքը հիմնավորվում է հետևյալ ապացույցներով:
Տուժող Փառանձեմ Մուրադյանի ցուցմունքով այն մասին, որ 2013 թվականի ապրիլ ամսից ճանաչում է Հասմիկ Առաքելյանին Հայաստան Պողոսյանի միջոցով, քանի որ նա Հայաստանին տվել է տոկոսով գումար: Իրեն նույնպես անհրաժեշտ է եղել գումար և դիմել է Հասմիկին: Ապրիլ ամսին վերցրել է 1.000.000 ՀՀ դրամ գումար, դրանից 400.000 ՀՀ դրամը տվել է Հայաստանին, իսկ 600.000՝ ինքն է օգտագործել: Գումարը տվել է 7 տոկոսով: Հաջորդ անգամ գումար է վերցրել մայիս ամսին, վերցրել է 1.000.000 ՀՀ դրամ, իր երաշխավորը եղել է Սուսաննա Սուքիասյանը, ով աշխատում է նույն տոնավաճառում, իսկ մյուս ստացականը եղել է հունիս ամսին՝ 1.000 ԱՄՆ դոլար և 400.000 ՀՀ դրամ, դա վերցրել է Կոմիտասի նրա տան բակից: Նրա տոկոսները պարտադիր վճարվել են: Մարտ ամսին իրեն շտապ վիրահատություն են նշանակել՝ գլխի, և ասել են, որ ապրելու ժամանակ է մնացել հինգ օր: Ինքը զանգել է Հասմիկին և ասել է, որ գնում է ՌԴ և կվերադառնա, կտա գումարը: Սակայն նա, իմանալով, որ ինքը գնում է վիրահատվելու, դիմել է դատարան և արգելանք է դրել իր տան վրա: Ինքն ապրիլի սկզբին վերադարձել է, սակայն էլ չի աշխատել: Ինքը նոտարով լիազորագիր է տվել իր ամուսնուն, որպեսզի իրենց բնակարանը վաճառվի, քանի որ իր առողջական խնդիրների համար գումար է անհրաժեշտ եղել: Բնակարանի հարցը լուծելու ժամանակ իր ընտանիքն իմանում է, որ կալանք են դրել բնակարանի վրա: Իր մայրը՝ 75 տարեկան, գնում է Հասմիկի մոտ և նրան ասում է, որպեսզի տան կալանքը հանի, բնակարանը վաճառեն և այդ գումարից նրա պարտքից գումար կտան, իսկ մնացած գումարը կվերադառնա, կաշխատի, կտա: Իր մայրը նաև ասում է, որ ինքն այդքան տոկոս է վճարել, սակայն Հասմիկն իր մորը պատասխանում է, որ ինքը տոկոս նրան չի տվել: Ինքը զանգահարում է Հասմիկին և հանդիպում են և խոսակցության ժամանակ ասում է Հասմիկին, որ այդքան տոկոս է տվել նրան, և կաշխատի մայր գումարը կվերադարձնի, սակայն Հասմիկն իրեն պատասխանում է, որ ինքը նրան տոկոս չի տվել: Որոշ ժամանակ անց ինքը նորից դատարանից թուղթ է ստացել և այդ ժամանակ զանգահարել է Գայանեին և ասել է, որ էլ չի դիմանում և գնում է վարչություն և այնտեղ ներկայացնի, թե որքան գումար է վերցրել Հասմիկից և որքան տոկոս է վճարել: Ինքը Հասմիկից գումար վերցրել է 4 անգամ: Առաջին անգամ 7 տոկոսով է վերցրել գումարը: Հաջորդ անգամ գումարը տվել է 10 տոկոսով, և դրանից հետո նորից վերցրելու հետո գումարը տվել է 10 տոկոսով: 2013 թվականից մինչև 2015 թվականն է այդ ամենը կատարվել: Այդ տարածքում բոլորը տեղյակ են եղել, որ իրենք Հասմիկին գումար են տալիս և նա է եկել իր ավտոմեքենայով վերցրել գումարը: Ամբողջ «Ֆիրդուսի» տոնավաճառը տեղյակ է եղել, թե Հասմիկն ինչի համար է եկել: Տոկոսները տալու ժամանակ ոչ մի լարված վիճակ չի եղել, և իրենք լարված չեն եղել: Հասմիկն իրեն միշտ զանգել է տարբեր հեռախոսահամարներով: Եթե ինքը տոկոս տված չլիներ Հասմիկին, Հասմիկն իրեն կրկին գումար չէր տա: Ինքը Հասմիկից գումարը վերցրել է տոկոսով, բայց ստացականում գրել են պարտքով, քանի որ Հասմիկը չի ցանկացել, որպեսզի գրվի տոկոսով:
Տուժող Հայաստան Պողոսյանի ցուցմունքով այն մասին, որ 2013 թվականից ճանաչում է Հասմիկին, և պետք է Թուրքիա գնան ապրանք բերելու, սակայն գումար չի ունեցել, և իր կողքը կանգնող Էլիզան ասել է, որ ինքն ինչ-որ մեկից տոկոսով գումար է ուզել՝ 7 տոկոսով, և պետք է բերեն: Ինքը նրան ասել է՝ կարող է ինքն էլ վերցնի տոկոսով գումար, և գնան Թուրքիա, և Էլիզան ասել է, որ հաջորդ օրը նա գալու է, և պետք է նրան բերեր 600.000 ՀՀ դրամ և ասել է, որ նրանից կհարցնեն, եթե գումար ունի, իրեն էլ տոկոսով տա: Էլիզան իրեն խնդրել է, որպեսզի ինքը նրա համար երաշխավոր կանգնի և ինքը համաձայնվել է: Ինքը Հասմիկին առաջին անգամ տեսել է, երբ Էլիզային բերել է 600.000 ՀՀ դրամ տոկոսով գումար և նրան ասել է՝ կարող իրեն էլ գումար տա, և Հասմիկը պատասխանել է, եթե Էլիզան երաշխավորի, ինքը կտա գումար, և Էլիզան համաձայնվել է: Հասմիկն իրեն հարցրել է, թե ինքը որքան գումար է ցանկանում, և ինքն ասել է՝ 600.000 ՀՀ դրամ, և նույն րոպեին Հասմիկն իր սպիտակ պայուսակից հանել է 600.000 ՀՀ դրամ գումար և տվել է իրեն: Ինքը Փառանձեմին կանչել է, և նա երաշխավորագիր է տվել: Հասմիկն իրեն ստացականի մեջ գրել է տվել, որ գումարը տալիս է պարտքով: Դրանից հետո Փառանձեմը վերցրել է գումար Հասմիկից, և այդ գումարից իրեն գումար է տվել առևտրի համար: Ինքը բանկից նույնպես գումար է վերցրել, և իր բնակարանը միշտ դրված է եղել բանկում: Վերջին երկու ամիսն ինքն ունեցել առողջական խնդիրներ՝ երակների լայնացում: Չի կարողացել վճարել բանկի տոկոսները: Իր մեջ վախ է մտել, որ բանկի գումարը չի կարող վճարել, կարող են իր տունը վաճառել, և ինքը գտել է մեկի, ով կվճարեր իր բանկի գումարը, և այդ նպատակով ինքը կադաստրից վերցրել փաստաթուղթ, որ բնակարանն իրենն է, սակայն կադաստրում տեղեկացել է, որ իր բնակարանը կալանքի տակ է, և այդ ժամանակ իմացել է, որ Հասմիկը դիմել է դատարան: Ինքը միշտ Հասմիկի հետ կիսվել է և ասել է, որ չի կարողանում վճարել բանկի գումար: Ինքը ստիպված վաճառել է իր բնակարանը և այժմ բնակվում է վարձակալության հիմունքներով: Սակայն Հասմիկն իրեն ասել է, որպեսզի իր գումարը փոխանցի իր հաշվեհամարին, դրանից հետո նոր ինքը կդիմի, որպեսզի բնակարանը հանեն արգելանքից՝ վաճառելու համար: Ինքը նորից գնացել և այդ մարդուց խնդրել է 10.000 ԱՄՆ դոլար գումար և փոխանցել Հասմիկի գումարը նրա հաշվեհամարին, որի վերաբերյալ առկա է վճարման անդորրագիր: Հասմիկի հաշվին ինքը փոխանցել է երեք միլիոն ինը հարյուր հազար ՀՀ դրամ, սակայն այդ ժամանակ 390.000 ՀՀ դրամը Հասմիկը հաշվել է տոկոս և գրել է տվել: Նոյեմբեր ամսին եղել է ցուրտ, և ինքը չի կարողացել կանգնել և առևտրով զբաղվել և Հասմիկինց վերցրել է տոկոսով գումար և վճարել է նրան որպես տոկոս: Ինքը Հասմիկին տվել է 5.630.000 ՀՀ դրամ և 3.900.000 ՀՀ դրամ: Իրենք լավ առևտուր են արել: Հասմիկը միշտ վախեցրել է իրեն և ասել է, որ գումարը չտա, տղաներին կասի, և ինքն ունեցել է երեխաներ և չի ցանկացել՝ խնդիր լինի: Ինքը Հասմիկը ասել է, թե ումից որքան գումար է վերցրել, և ինքն այդ գումարները փակել է Հասմիկին, սակայն Հասմիկը շարունակում է այդ գումարները վերցնել այդ մարդկանցից:
Տուժող Գայանե Ալաջյանի ցուցմունքով այն մասին, որ 2013 թվականի հունիս ամսին իրեն զանգահարել է Փառանձեմը: Փառանձեմը հանդիսանում է իր ընկերուհին, նա աշխատում է «Ֆիրդուս» տոնավաճառում, իսկ ինքը՝ «Փեթակ» տոնավաճառում, և ասել է իրեն, որ կարող է իրեն երաշխավոր կանգնի, որպեսզի Հասմիկն իրեն տոկոսով գումար տա, և ինքը չի մերժել: Փառանձեմն իրեն ասել է, որ Հասմիկը կմոտենա իրեն, և բացատրել է Հասմիկի արտաքին տվյալները և ասել է, որ ինքը կգրի, կստորագրի, որպեսզի Հասմիկն այդ գումարը տա նրան: Հասմիկն այցելել է իր տաղավար, ծանոթացել են, և ինքը գրել է երաշխավորություն և գրել է, որ Փառանձեմի չվերադարձնելու ժամանակ ինքը պարտավորվում է վերադարձնել այդ գումարը: Հասմիկն ուրախացել է, որ կան իրենց պես ընկերուհի, որքել միմյանց համար կարող են այդպիսի բաներ անել: Որոշ ժամանակ անց իրեն գումար է հարկավոր եղել, և ինքը զանգահարել է Հասմիկին և կանչել է իր տաղավար և իր համար նրանից ուզել է գումար՝ 600.000 ՀՀ դրամ: 600.000 ՀՀ դրամին ինքը տվել է 40.000 ՀՀ դրամ տոկոս: Ինքն այդ 600.000 ՀՀ դրամի 200.000 ՀՀ դրամը տվել է Փառանձեմին, քանի որ այդ ժամանակ նրան գումար է անհրաժեշտ եղել, և տոկոսի կեսը վճարել է ինքը, իսկ մյուս կեսը՝ Փառանձեմը: Ինքն իր 600.000 ՀՀ դրամից 200.000 ՀՀ դրամը վերադարձրել է Հասմիկին: Սակայն իրեն հունվար ամսին կրկին գումար է անհրաժեշտ եղել, և ինքը նորից գումար է վերցրել Հասմիկից, սակայն Հասմիկն իրեն ասել է, որ գումարը լինելու է 10 տոկոսով: Նորից ստացականներ են գրվել, տոկոս չի նշվել ստացականում, Հասմիկն է ասել, որ անհրաժեշտ չէ նշել տոկոս: Ինքը վերցրել է 370.000 ՀՀ դրամ գումար: 370.000 ՀՀ դրամին ամեն ամիս տոկոս տվել է 37.000 ՀՀ դրամ: Ներկա մարդ չի եղել, քանի որ իրենք աշխատել են նենց անել, որ մարդ չտեսնի: Եղել են դեպքեր, որ գումարը փոխանցել է «Ֆիրդուս» տոնավաճառ, որպեսզի աղջիկները տան:
Տուժող Նունե Արզումանյանի ցուցմունքով այն մասին, որ 2013 թվականի օգոստոս ամսին իրեն գումար է անհրաժեշտ եղել, և որոշել են տոկոսով գումար ճարել և դիմել է Հայաստանին, և նա իրեն ասել է, որ կա մարդ, ով տոկոսով գումար է տալիս և 1.000.000 ՀՀ դրամ է ինքը վերցրել 8 տոկոսով, և մի քանի օր անց ինքը վերցրել է 500.000 ՀՀ դրամ, քանի որ իրենց ստացականում գրված է եղել 1.500.000: Ինքը 16 ամիս տոկոս է տվել, սկզբի երկու ամիսը վճարել է 8 տոկոսով, իսկ մնացած ամիսները՝ 10 տոկոսով: Հետագայում իրեն կրկին գումար է անհրաժեշտ եղել, և իր քրոջ անունով վերցրել է 3.000 ԱՄՆ դոլար գումար: Իրենք ունեցել են նաև վերցրած գումարներ, որոնք փակվել է, դրա համար դրանք չի նշել: Իր տղայի ընկերները Հասմիկին գումար են փոխանցել: Գումարի տոկոսները տարբեր տեղեր են տվել: Ներկա պահին իր աշխատավարձը և իր հարսի բնակարանը գտնվում են արգելանքի տակ: Իր ընտանիքը գտնվում է ծայրահեղ ծանր վիճակում, և դրա պատճառը Հասմիկից վերցված տոկոսով գումարներն են: Հասմիկի հետ ծանոթացել է որպես տոկոս տվող: Հասմիկը միշտ ասել է, որպեսզի նշեն երկու ամսով է գումարը, հետագայում՝ երկարացնելու ժամանակ, նա ասել է, որ պետք չէ ստացականում նշել:
Տուժող Նաիրա Գևորգյանի ցուցմունքով այն մասին, որ Հասմիկին ճանաչում է 2013 թվականից և Հասմիկին իմացել է որպես հաճախորդ, քանի որ «Ֆիրդուս» տոնավաճառում զբաղցել է առևտրով: Իրեն գումար է հարկավոր եղել իր աղջկա ուսման վարձը վճարելու համար: Փառանձեմի միջոցով Հասմիկից 10 տոկոսով վերցրել է գումար: Ինքն իր աղջկան է տարել, և նա որպես երաշխավոր է եղել և ստացել է 100.000 ՀՀ դրամ գումար և ստացականում գրել է, որ պարտքով է վերցրել այդ գումարը: Ինքն ամսական 10.000 ՀՀ դրամ է տվել տոկոս: Ինքը 13 ամիս տոկոս է տվել: Տոկոսները տալուց ներկա են եղել Շուշանը, Նանարը:
Տուժող Նաիրե Պետրոսյանի ցուցմունքով այն մասին, որ 2013 թվականի օգոստոս ամսից ճանաչում է ամբաստանյալին՝ Հայաստանի միջոցով, քանի որ Հայաստանն ասել է իրեն, որ Հասմիկը տոկոսով գումար է տալիս, և իրենց տանը իրեն տվել է 1.000.000 ՀՀ դրամ գումար՝ 8 տոկոսով: Ինքն ամեն ամիս տվել է տոկոսները, և հունվարի վերջին իրեն օրական տոկոսով տվել է 400.000 ՀՀ դրամ՝օրը 2.000 ՀՀ դրամ: Երբ ինքը չի կարողացել գումար տալ, ինքը Հասմիկին ասել է, որ այդ 400.000 ՀՀ դրամ գումարը նույնպես սարքի ամսականով: Ինքը դժվարացել է տոկոսները տալ ու սկսել է կես-կես տալ: Հասմիկին խնդրել է տոկոսը կանգնեցնի, որպեսզի մայր գումարը վճարի, սակայն նա չի համաձայնվել և ասել է, որ տղաները կնեղեն: Հասմիկը զանգահարել է իր աղջկա աշխատանքի վայր, իր աղջիկը եղել է հինգ ամսական հղի և վախեցրել է, որ նրան խայտառակ կանի և կբաժանի իր ընտանիքը, ու իր աղջիկը վախից արյան հիվանդություն է ընկնում և երեխային կորցնում է:
Տուժող Վարսենիկ Մանուկյանի ցուցմունքով այն մասին, որ Հասմիկին ճանաչում է Ժաննայի միջոցով: Ժաննան զանգել և ասել է, որ իրեն գումար է անհրաժեշտ տոկոսով, և խնդրել է իրեն իր ամուսնու հետ միասին գնան և գումար վերցնեն, և ինքն ասել է, որ 100.000 ԱՄՆ դոլար գումար իրեն է անհրաժեշտ: 2.400 ԱՄՆ դոլար գումար են վերցրել, 1.400 դոլարը տեղում տվել է Ժաննային, իսկ 1.000 ԱՄՆ դոլարը՝ պահել է իրեն: Հիմա իր վրա է գրված, որ այդ 2.400 ԱՄՆ դոլարնը ինքն է վերցրել, սակայն ինքը վերցրել է միայն 1.000 դոլար և անգամ մայր գումարից է գումար տվել Հասմիկին՝ 100.000 ՀՀ դրամ: Ինքը Հասմիկին չի կարողացել տոկոս տալ, և Հասմիկը զանգահարել է փոստ և իմացել է իր հիվանդ հոր թոշակի ստանալու օրը և եկել, հորից վերցրել է թոշակը, և ինքն իր հոր համար չի կարողացել դեղ առնել: Հասմիկն իրեն վախեցրել է:
Դատարանի կողմից հրապարավել է տուժող Շուշանիկ Մանիջոյանի կողմից նախաքննության ընթացքում տրված ցուցմունքն այն մասին, որ շուրջ 10 տարի է, ինչ աշխատում է «Ֆիրդուսի» տոնավաճառում՝ զբաղվելով առևտրով: 2013 թվականին Փառանձեմի և Հայաստանի միջոցով ծանոթացել է Հասմիկ Առաքելյանի հետ և տեղեկացել է, որ վերջինը տոկոսով գումար է տրամադրում: Առևտրի համար գումար է պետք եղել, և այդ պատճառով Հասմիկ Առաքելյանից 7 տոկոսով վերցրել է 800.000 ՀՀ դրամ գումար՝ տարբեր թղթադրամներով, որին ներկա են գտնվել Փառանձեմ Մուրադյանը և Հայաստան Պողոսյանը: Ժամանակին ինքը Փառանձեմ Մուրադյանի համար եղել է երաշխավոր: Վերջինս Հասմիկից ամսական 7 տոկոսով վերցրել է 1.000.000 ՀՀ դրամ։ Հաջորդ ամիս «Ֆիրդուսի» տոնավաճառում Փարանձեմի ներկայությամբ Հասմիկին տրամադրել է 800.000 ՀՀ դրամի առաջին տոկոսավճարը, որը կազմել է 55.000 ՀՀ դրամ։ Հասմիկը վերցրել է գումարը և հեռացել։ Այնուհետև՝ օգոստոս-սեպտեմբեր ամիսներին, իրեն կրկին անգամ գումար է անհրաժեշտ եղել, և Հասմիկից խնդրել է 1.200.000 ՀՀ դրամ, սակայն այս անգամ Հասմիկը համաձայնվել է գումարը տրամադրել ոչ թե ամսական 7 տոկոսով, այլ ամսական 10 տոկոսով, և իր տաղավարի հետնամասում, Փարանձեմի և Հայաստանի ներկայությամբ տվել է նշված գումարը՝ 20.000 ՀՀ դրամ թղթադրամներով։ Նախքան գումար վերցնելը, Հասմիկի պահանջով գրել է մեկ օրինակից ստացական, որը տվել է Հասմիկին։ Բանավոր խոսակցության ընթացքում պայմանավորվել են, որ մայր գումարը պետք է վերադարձնի մեկ տարուց։ Երկրորդ անգամ գումարը տրամադրելուց հետո նախկինում վերցրած գումարի համար նախատեսված 7 տոկոս տոկոսավճարը դարձել է 10 տոկոս։ Հաջորդ ամիս Հ.Առաքելյանին տրամադրել է 200.000 ՀՀ դրամ տոկոս, 80.000 ՀՀ դրամը՝ 800.000 մայր գումարի դիմաց և 120.000 ՀՀ դրամը՝ 1.200.000 մայր գումարի դիմաց։ Այդպես երեք անգամ նույն պայմաններով Հ.Առաքելյանին տրամադրել է 200.000 ՀՀ դրամ տոկոսագումարներ՝ մինչև 2013թ. դեկտեմբեր ամիսը։ 2013թ. դեկտեմբեր ամսին իրեն կրկին գումար է եղել անհրաժեշտ: Հասմիկից Փարանձեմի և Հայաստանի ներկայությամբ «Ֆիրդուսի» տոնավաճառում ամսական 10 տոկոսով վերցրել է 600 ԱՄՆ դոլար՝ 100 ԱՄՆ թղթադրամներով և 760.000 ՀՀ դրամ և նշված գումարից որպես տոկոս՝ Հ.Առաքելյանը միանվագ վերցրել է 200.000 ՀՀ դրամ։ 2014թ. հունվար ամսին Հ.Առաքելյանին տրամադրել է վերցրած գումարների տոկոսը, որն այս անգամ կազմել է 300.000 ՀՀ դրամ։ Հասմիկի հետ պայմանավորվել են, որ վերջինս ամեն ամիս իրեն է տրամադրելու 300.000 ՀՀ դրամ գումար՝ մաս–մաս, քանի որ նշված տոկոսագումարը չի կարողացել միանգամից տալ։ 2014թ. փետրվարին երեք անգամ Հասմիկին մաս-մաս «Ֆիրդուսի» տոնավաճառում տրամադրել է 300.000 ՀՀ դրամ տոկոսագումար՝ յուրաքանչյուր անգամ 100.000 ՀՀ դրամի չափով։ Նույն եղանակով մարել է նաև մարտ և ապրիլ ամիսների տոկոսների գումարները՝ յուրաքանչյուր ամիս 10 օրվա կտրվածքով Հասմիկին առձեռն տրամադրելով 100.000 ՀՀ դրամ գումար։ Այսինքն՝ մինչև ապրիլ ամիսը Հասմիկին տրամադրել է 900.000 ՀՀ դրամ տոկոսի գումար։ Մայիս ամսին վերջին զանգի հետ կապված արարողությունների հետ իր առևտուրն աշխուժացել է, և դա նկատել է Հասմիկը, ով հաճախակի է այցելել «Ֆիրդուսի» տոնավաճառ, և այս անգամ իրենից պահանջել է ամսվա կտրվածքով երկու անգամ վճարելով տրամադրել 300.000 ՀՀ դրամ տոկոսագումար։ Հասմիկին հայտնել է, որ չի կարող նման եղանակով տոկոսագումարներ տրամադրել, քանի որ իր մոտ գումար չկա և ստիպված է եղել «Ֆիրդուսի» տոնավաճառի աշխատողների հետ «Լատարե» խաղալ, և այդ եղանակով կարողացել է մարել տոկոսի գումարները, 200.000 ՀՀ դրամին ավելացրել է 100.000 ՀՀ դրամ և այդ գումարը մայիս ամսվա վերջին «Ֆիրդուսի» տոնավաճառում տրամադրել է Հասմիկ Առաքելյանին՝ Փարանձեմ Մուրադյանի ներկայությամբ, քանի որ Հայաստան Պողոսյանն այդ ժամանակ արդեն իսկ չի աշխատել։ Այնուհետև՝ հունիսի 15- ին, Փարանձեմի ներկայությամբ Հասմիկին տրամադրել է 150.000 ՀՀ դրամ տոկոսի գումար, որից հետո՝ հուլիսի 15-ին, Հասմիկին «Ֆիրդուսի» տոնավաճառում տրամադրել է 150.000 ՀՀ դրամ տոկոսագումար և հուլիսի վերջերին «Ֆիրդուսի» տոնավաճառում Հասմիկին տրամադրել է 150.000 ՀՀ դրամ տոկոսագումար։ Օգոստոսի 15-ին «Ֆիրդուսի» տոնավաճառում Հ.Առաքելյանին տրամադրել է 150.000 ՀՀ դրամ տոկոսագումար և օգոստոսի վերջին ինքը Հ.Առաքելյանին տրամադրել է 150.000 ՀՀ դրամ տոկոսագումար։ Սեպտեմբերին չի կարողացել վճարել տոկոսագումարները, ուստի Հասմիկը եկել է «Ֆիրդուսի» տոնավաճառ, սպառնացել է, որ եթե չվճարի տոկոսները, կունենա մեծ խնդիրներ։ Այնուհետև՝ հոկտեմբերի կեսին և հոկտեմբերի վերջին, Հասմիկին տրամադրել է ընդհանուր առմամբ 300.000 ՀՀ դրամ տոկոսագումար։ Նույն եղանակով Հ.Առաքելյանին տոկոսագումարներ է տրամադրել նոյեմբերին՝ յուրաքանչյուր անգամ վճարելով 150.000 ՀՀ դրամ։ 2014թ. դեկտեմբերին Հասմիկը հայտնել է, որ տոկոսավճարներ ստանալու նպատակով չի ցանկանում գալ «Ֆիրդուսի» տոնավաճառ և պահանջել է, որպեսզի տոկոսագումարն իրեն հանձնի Մանկավարժական համալսարանի մոտ, որտեղ էլ փողոցում Հասմիկ Առաքելյանի «Ջիպ» մոդելի ավտոմեքենայի մեջ վերջինը տրամադրել է 50.000 ՀՀ դրամ տոկոսագումար և պայմանավորվել, որ մնացած 250.000 ՀՀ դրամը պետք է փոխանցի մինչև Ամանոր ընկած ժամանակահատվածում, սակայն 2014 թվականի դեկտեմբերի 19-ին Իսպանիայում մահացել է իր որդին, և այդ իսկ պատճառով մեկնել է Իսպանիա։ Երբ ժամանել է Երևան, Հ.Առաքելյանն իրեն ցավակցել է, սակայն հետագայում իրենից պահանջել է տրամադրել, ինչպես մայր գումարը, այնպես էլ ամսական 2 տոկոս տոկոսավճարներ։ Հ.Առաքելյանին տոկոսագումարների միջոցով տրամադրել է 3.960.000 ՀՀ դրամ գումար՝ այդպիսով մարելով Հասմիկ Առաքելյանից վերցրած 3.000.000 ՀՀ դրամ գումարը։
Վկա Նինա Գևորգյանի ցուցմունքով այն մասին, որ Հասմիկ Առաքելյանին ճանաչում է 2013 թվականից: Ինքը Հասմիկ Առաքելյանին տեսել է իրենց տանն իր մորը տոկոսով գումար տալու ժամանակ: Իր մորը սկզբում գումար տրամադրել է 7 տոկոսով, իսկ հետագայում՝ 10 տոկոսով: Շատ անգամներ է գումար տվել տոկոսով, նույնիսկ իր անունով է մեկ անգամ 600.000 ՀՀ դրամ գումար տվել իր քրոջ նշանադրության համար: Իր սկեսուրն էլ ունի Հասմիկից տոկոսով գումար վերցված: Սույն քրեական գործը հարուցվել է, իրենք այլևս տոկոս չեն տվել: Իր սկեսուրն ամսական 500.000 ՀՀ դրամի տոկոս է տվել: Ինքը շատ անգամներ է Հասմիկի հետ հեռախոսով խոսել, երբ իրենք ուշացրել են: Ինքը ներկա է գտնվել Հասմիկի կողմից տոկոսով գումար տալու ժամանակ: Ինքը ներկա է գտնվել, երբ Հասմիկն ասել է, որպեսզի տոկոս բառը չգրեն: Իր մայրը 10.000 ԱՄՆ դոլար գումար է տվել Հասմիկին:
Վկա Կարինե Մարգարյանի ցուցմունքով այն մասին, որ ամբաստանյալին ճանաչում է «Ֆիրդուս» տոնավաճառից: Ինքն իր տալի մոտ հաճախակի է գնացել, նա աշխատել է «Ֆիրդուս» տոնավաճառում: Ինքը Հասմիկին տեսել է, որ նա եկել է իր տալի մոտ, և նրանք առանձնացել են, հետո իր տալն իրեն ասել է, որ Հասմիկից տոկոսով գումար է վերցնում գործի համար: Ինքն իմացել է, որ մի տարուց ավել տոկոս է տվել Հասմիկին: Իր տալը հանդիսանում է Շուշանիկ Մանիջոյանը:
Վկա Ռիմա Արիստակեսյանի ցուցմունքով այն մասին, որ ամբաստանյալին ճանաչում է 2013 թվականի օգոստոսի 15-ից, երբ Նինայենց տանը 8 տոկոսով գումար են վերցրել, և հետագայում այդ 8 տոկոսը դարձել է 10 տոկոս: Հետագայում պարբերաբար տոկոսով գումար են վերցրել Հասմիկից: Հասմիկին ամեն ամիս պարտադիր տրվել են տոկոսները, իսկ ինքը եղել է երաշխավոր: Ինքը հանդիսանում է Նունե Արզումանյանի հարսը: Գումարները վերցրել են գործի համար:
Վկա Սուսան Սուքիասյանի ցուցմունքով այն մասին, որ աշխատում է «Ֆիրդուսի» տոնավաճառում: Ինքը գիտի, որ Հասմիկը տոկոսով գումար է տալիս, ինքը լսել է: Մի անգամ Փառանձեմ Մուրադյանն իրեն խնդրել է երաշխավոր կանգնել, և համաձայնվել է, գրել է, որ երաշխավոր է 2.000 ԱՄՆ դոլար գումար վերցնելու համար, սակայն գումարը տալու և վերցնելու ժամանակ ինքը ներկա չի եղել: Գրելու ժամանակ ինքը տոկոս չի գրել, ինքն իմացել է, որ 8-ից 10 տոկոս է եղել:
Վկա Լուսինե Գևորգյանի ցուցմունքով այն մասին, որ շատ անգամներ է Հասմիկին տեսել, քանի որ իր մայրը Հասմիկից տոկոսով գումար է վերցրած եղել: Իր մայրն առաջին անգամ տոկոսով գումար Հասմիկից վերցրել է 2013 թվականին: Ինքն առաջին անգամ վերցնելուց ներկա չի եղել: Իր մայրը գումարը վերցրել է գործի համար: Իր մայրը սկսել է պարբերաբար տոկոսով գումար վերցնել Հասմիկից: Սկզբում վերցրել է 7 տոկոսով, իսկ հետագայում՝ 10 տոկոսով: Ստացականի մեջ գրված է եղել երկու ամիս ժամկետով, սակայն մայրը շատ է վճարել: Շատ անգամներ ինքն իր աշխատավարձը տվել է Հասմիկին՝ որպես տոկոսի գումար: Ամիսը 400.000 ՀՀ դրամից մինչև 500.000 ՀՀ դրամ իր մայրն ամեն ամիս տոկոս է տվել: Ինքը տեղյակ է, որ Հասմիկը այլ անձանց գումար է տվել տոկոսով: Նունեն և Նառան իրենց տանն են տոկոսով գումար վերցրել Հասմիկից: Իր մոր բիզնեսը սկսել է վատանալ, և նա չի կարողացել տոկոսները վճարել և հասել է այնպիսի պահ, որ իրենց տունը պետք է բանկը տաներ: Իր մայրը գտել է մի ծանոթ, ով երեք տարի ժամկետով գումար է տվել իր մորը՝ բանկի փողը վճարելու համար և ապահովության համար որոշել են գնալ նոտար և պայմանագիր կնքել: Այդ ժամանակ պարզվել է, որ Հասմիկը գույքը արգելանքի տակ է, իսկ այդ մարդիկ իր մորն արդեն գումարը տված են եղել, և նա վճարած է եղել բանկին: Երբ այդ մարդիկ տեղեկացան, որ տան վրա արգելանք կա, պահանջեցին իրենց գումարը: Հասմիկի տոկոսների պատճառով իր մայրն այդ մարդկանցից վերցրել է գումար և տվել է Հասմիկի գումարը, որպեսզի կարողանա վաճառել իրենց բնակարանը: Ներկա պահին իր մայրը 70.000 ՀՀ դրամ գումարով վարձով ապրում է իր տանը: Իր մայրը, երբ առաջին անգամ գումար է վերցրել, չի վերադարձրել մայր գումարը, և Հասմիկը շարունակել է գումար տալ: Ինքը մի քանի անգամ եղել է, որ երաշխավոր է կանգնել: Իր մայրը նույնիսկ նորից գումար է վերցրել Հասմիկից և տվել է տոկոս:
Վկա Անահիտ Ալաջյանի ցուցմունքով այն մասին, որ իր քույրն աշխատում է «Փեթակ» տոնավաճառում 2000 թվականից: Իր քույրը զանգահարել է իրեն և ասել է, որպեսզի անձնագրով գնա, քանի որ պետք է որպես երաշխավոր կանգնի իրեն տոկոսով գումար վերցրնելու համար: Ինքն այդ ժամանակ է Հասմիկին տեսել: Իր հիշելով՝ Հասմիկին իր քույրը մնացել է պարտք 550.000 ՀՀ դրամ: Առաջին անգամ 600.000 ՀՀ դրամ է իր քույրը տոկոսով վերցրել՝ 10 տոկոսով: Իր քույրն ընթացքում գումարը տվել նորից վերցրել է գումար: Ինքը գիտի, որ Նանարին և Ժաննային է տոկոսով գումար տվել:
Դատարանի կողմից հրապարակվել է վկա Ռազաննա Մանիջոյանի կողմից նախաքննության ընթացքում տրված ցուցմունքն այն մասին, որ Շուշանիկ Մանիջոյանը հորաքույրն է, ով երկար տարիներ աշխատել է «Ֆիրդուսի» տոնավաճառում, զբաղվել առևտրով։ Տեղյակ է այն մասին, որ Շուշանիկին գումարներ են անհրաժեշտ եղել, և վերջինս ամսական 10 տոկոս տոկոսավճարով գումարներ է վերցրել Հասմիկ Առաքելյանից։ 2014 թվականի ամռանը հորաքույրը խնդրել է իրենից պարտքով գումար, որով պետք է վճարեր Հասմիկ Առաքելյանի տոկոսավճարները։ Շ.Մանիջոյանին առձեռն «Ֆիրդուսի» տոնավաճառում փոխանցել է 100.000 ՀՀ դրամ և նկատել է, թե ինչպես հորաքույրը, առանձնանալով Հ.Առաքելյանի հետ, որպես տոկոսավճար՝ նրան է փոխանցել նշված գումարը։ Սույն դեպքից բացի, հորաքրոջ խնդրանքով «Ֆիրդուսի» տոնավաճառում վերջինիս պարտքով երեք-չորս անգամ՝ 2014 թվականի օգոստոս, սեպտեմբեր, հոկտեմբեր ամիսներին, տրամադրել է 100.000 ՀՀ դրամ գումար, որտեղ էլ իր ներկայությամբ Շուշանիկ Մանիջոյանը նշված գումարները՝ որպես տոկոսավճարներ, փոխանցել է Հասմիկ Առաքելյանին։ Բացի այդ, 2014 թվականի վերջին և 2015 թվականի սկզբին «Ֆիրդուսի» տոնավաճառում գտնվելու ընթացքում մի քանի անգամ տեսել է, թե ինչպես է Շուշանիկ Մանիջոյանը տոկոսագումարներ տրամադրել Հասմիկ Առաքելյանին։
Դատարանի կողմից հրապարակվել է վկա Սոնա Արզումանյանի կողմից նախաքննության ընթացքում տրված ցուցմունքն այն մասին, որ Ն.Արզումանյանն իր քույրն է և տեղյակ է, որ վերջինս Հասմիկ Առաքելյանից տոկոսագումար է վերցրել, նախ՝ ամսական 8 տոկոսով, այնուհետև՝ ամսական 10 տոկոսով։ Ն.Արզումանյանը հետագայում չի կարողացել մուծել տոկոսի գումարները և խնդրել է իրեն իր անվամբ ամսական 10 տոկոս տոկոսադրույքով Հասմիկ Առաքելյանից վերցնել 3.000 ԱՄՆ դոլար գումար։ Համաձայնվել է և «Քուին բուրգեր» սրճարանի հարևանությամբ հանդիպել է Հասմիկ Առաքելյանի հետ և վերջինիս ավտոմեքենայի մեջ նշված գումարը վերցնելու մասով գրել է ստացական, իսկ քրոջ հարսը՝ Ռիմա Արիստակեսյանը, գրել է երաշխավորագիր, որոնք տրամադրել են Հ.Առաքելյանին։ Հասմիկը հաշվել և իրեն առձեռն փոխանցել է 3.000 ԱՄՆ դոլար գումար՝ բոլորը 100 ԱՄՆ դոլար թղթադրամներով և նույն պահին ինքը նշված գումարը փոխանցել է քրոջը՝ Նունե Արզումանյանին։ Հ.Առաքելյանը ավտոմեքենայի մնջ ևս մեկ անգամ հայտնել է, որ գումարը տրամադրում է ամսական 10 տոկոս տոկոսադրույքով։ Մայր գումարը վերադարձնելու հստակ ժամկետներ չեն նշվել, ուղղակի ստացականի մեջ նշվել է, որ մայր գումարը պետք է վերադարձնի երկու ամսից հետո։ Նունե Արզումանյանը չի կարողացել մուծել տոկոսագումարները և խնդրել է իրեն կրկին անգամ իր փոխարեն Հ.Առաքելյանից ամսական 10 տոկոս տոկոսադրույքով գումարներ վերցնել։ 2014 թվականի օգոստոսի 3-ին Ն.Արզումանյանի հետ գնացել են «Փեթակ» տոնավաճառ, որտեղ նստել են մոտակայքում կայանված Հասմիկ Առաքելյանի ավտոմեքենայի մեջ, և Հ.Առաքելյանի պահանաջով կրկին անգամ գրել է ստացական, այն մասին, որ իրենից պարտքով վերցնում է 500.000 ՀՀ դրամ գումար և պարտավորվում է երկու ամսվա ընթացքում վերադարձնել գումարը, իսկ Նունե Արզումանյանը գրել է պարտավորագիր, որից հետո Հ.Առաքելյանն իրեն առձեռն տրամադրել է 500.000 ՀՀ դրամ գումար՝ բոլորը 20.000 ՀՀ դրամ թղթադրամներով։ Վերցնելով գումարը՝ այն անմիջապես տրամադրել է քրոջը։ Հասմիկ Առաքելյանը տեղյակ է եղել այն մասին, որ 500.000 ՀՀ դրամ գումարի համար նախատեսված տոկոսագումարները վճարելու է քույրը՝ Նունե Արգումանյանը։
Ապացույց ճանաչված այլ փաստաթուղթ հանդիսացող՝
Հայաստան Հրաչիկի Պողոսյանի ներկայացրած՝
- տոկոսագումարները վճարելու հանգամանքները հաստատող գրությունների պատճենների առկայությամբ, համաձայն որոնց՝ ընդհանուր առմամբ Հայաստան Պողոսյանը Հասմիկ Առաքելյանին որպես տոկոսավճարներ տրամադրել է 5.678.000 ՀՀ դրամ գումար և բանկային փոխանցմամբ Հասմիկ Առաքելյանին միանվագ տրամադրել է 3.900.000 ՀՀ դրամ՝ Հասմիկ Առաքելյանի կողմից Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան ներկայացված Հայաստան Պողոսյանի գումարի բռնագանձման և բռնագանձումը պարտապանի գույքի վրա տարածելու հայցապահանջի վարույթը կարճելու համար։
- 2014թ. սեպտեմբերի 3-ին թվագրված «Հայկական զարգացման բանկ» ԲԲԸ-ի կողմից տրամադրված՝ կանխիկ մուտքի թիվ 066185 անդորրագրի պատճենի առկայությամբ, համաձայն որի՝ Հայաստան Պողոսյանը Հասմիկ Առաքելյանի հաշվեհամարին 2014թ. սեպտեմբերի 3-ին՝ ժամը, 11:21-ին, փոխանցել 3.900.000 ՀՀ դրամ գումար։
Նունե Յաշայի Արզումանյանի կողմից ներկայացված՝
- փաստաթղթի պատճենի առկայությամբ, համաձայն որի՝ Նունե Արզումանյանը նշել է Հասմիկ Առաքելյանից ստացված մայր գումարների չափերը, ինչպես նաև Հասմիկ Առաքելյանին տոկոսագումարներ տրամադրելու ժամանակահատվածները՝ ամսվա օրերը և տոկոսագումարների չափերը։
Գայանե Սերյոժանի Ալաջյանի կողմից ներկայացված՝
- պատռված գրության բնօրինակի առկայությամբ, համաձայն որի՝ Գայանե Ալաջյանը 21.01.2014թ.. թվագրված գրել է ստացական, այն մասին, որ Հասմիկ Առաքելյանից պարտքով վերցրել է 900 ԱՄՆ դոլար կամ 370.000 ՀՀ դրամ և պարտավորվել է վերադարձնել գումարը 21.07.2014թ.:
- Հասմիկ Առաքելյանի կողմից 01.09.2014թ. թվագրված պատռված գրության բնօրինակի առկայությամբ, համաձայն որի՝ Գայանե Ալաջյանին 21.01.2014թ. պարտքով տրամադրած 370.000 ՀՀ դրամ գումարից Գ.Ալաջյանն իրեն վերադարձրել է 70.000 ՀՀ դրամը և Գ.Ալաջյանը իրեն պարտք է մնացել 300.000 ՀՀ դրամ։
- Հասմիկ Առաքելյանի կողմից գրված պատռված ստացականի բնօրինակի առկայությամբ, համաձայն որի՝ վերջինս Գայանե Ալաջյանից ստացել է 200.000 ՀՀ դրամ Գ.Ալաջյանի կողմից 17.06.2013թ. վերցրած 600.000 ՀՀ դրամից և Գ.Ալաջյանի պարտքի գումարը կազմում է 400.000 ՀՀ դրամ։
- Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանի կողմից Երևան քաղաքի Մսղաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարան 2015թ. հուլիսի 30-ին ներկայացված միջնորդության պատճենի առկայությամբ, այն մասին, որ վերջինս ունի բարձրագույն բժշկական կրթություն, հաստիքների կրճատման պատճառով ներկա պահին չի աշխատում, գտնվում է նյութական ծանր վիճակի մեջ, հաշվառված է զբաղվածության կենտրոնում և խնդրում է պետական տուրքի վճարումը հետաձգել տարաժամկետ և այն լուծել դատական ակտի հետ միասին, ինչպես նաև միջնորդությանը կից ներկայացված փաստաթղթի պատճենի առկայությամբ, համաձայն որի՝ Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանը 12.08.2009թ. հաշվառվել է Արաբկիր զբաղվածության տարածքային կետնրոնում–11452։
- ՀՀ ոստիկանության «Ճանապարհային ոստիկանություն» ծառայությունից ստացված 29.06.2015թ. 17-7-12324 գրության բնօրինակի առկայությամբ, համաձայն որի՝ Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանի /ծնվ. 17.03.1961թ., հասցե՝ ք. Երևան, Մ.Դումանի փ., 1շ. բն.43/ անվամբ 11.10.2008թ. մինչ 09.01.2014թ. հաշվառված է եղել «MITSUBISHI PAJERO 3.0» 17 մակնիշի 17 ՕԼ 719 համարանիշի ավտոմոբիլը, 14.05.2014թ. մինչ օրս հաշվառված է «TOYOTA LC 150 2.7 GAS» 99 QL 699 համարանիշի ավտոմոբիլը։
Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանի կողմից շահագործված 043-11-27-01, 094-12-34-50, 094-79-15-80 հեռախոսահամարների վերծանումների տվյալների զննության արձանագրությամբ, համաձայն որի՝
- Հասմիկ Առաքելյանի կողմից 2015թ. ապրիլի 1-ից մինչև 2015թ. հունիսի 1-ն ընկած ժամանակահատվածում շահագործված 043-11-27-01 հեռսւխոսահամարի ելքային հեռախոսազանգերի տվյալների մեջ առկա է Նունե Արզումանյանի 096-22–27-24 հեռախոսահամարի տվյալը, խոսակցության տևողությունը 69, հեռախոսազանգը սպասարկվել է ք.Երևան, Նար-Դոս փողոցի 2 ալեհավաքի կողմից։ 043-11-27-01 հեռախոսահամարի ելքային հեռախոսազանգերի մեջ առկա է Նունե Արզումանյանի 096-22-27-24 հեռախոսահամարի տվյալը, խոսակցության տևողությունը 46, հեռախոսազանգը սպասրակվել է ք.Երևան, Խանջյան փողոց, 5 ալեհավաքի կողմից։ 043-11-27-01 հեռախոսահամարի ելքային հեռախոսազանգերի մեջ առկա է Փարանձեմ Մուրադյանի 093-95-10-38 հեռախոսահամարի տվյալը, խոսակցության տևողությունը 18, հեռխոսազանգը սպասրկվել է ք.Երևան, Բաղրամյան պողոտա 76 ալեհավաքի կողմից։ 043-11-27-01 հեռախոսահամարի ելքային հեռախոսազանգերի մեջ առկա է Վարսենիկ Մուրադյանի 094-39-55-40 հեռախոսահամարի տվյալը, խոսակցության տևողությունը 242, հեռախոսազանգը սպասարկվել է ք.Երևան, Կիևյան փ. 16 ալեհավաքի կողմից։
- Հասմիկ Առաքելյանի 094-79-15-80 և 094-12-34-50 հեռախոսահամարների ելքային վերծանումների մեջ 121 անգամ առկա են Փարանձեմ Մուրադյանի 093-95-10-38 հեռախոսահամարի տվյալները։ Առաջին զանգը 094-12-34-50 համարից տեղի է ունեցել 18.05.2013թ., ժամը՝ 18:39:43-ին, խոսակցության տևողությունը 1:33, որը սպասարկվել է ք.Երևան, Կիևյան 16 ալեհավաքի կողմից։ Վերջին զանգը 094-12-34-50 հեռախոսահամարից տեղի է ունեցել 29.04.2015թ.՝ ժամը 14:39:47-ին, խոսակցության տևողությունը 14:39:47, որը սպասրակվել է Հ.Հակոբյան փողոց 3 ալեհավաքի կողմից։
- Հասմիկ Առաքելյանի 094-12-34-50 հեռախոսահամարի ելքային վերծանումների մեջ 158 անգամ առկա են Հայաստան Պողոսյանի 099-14-16-22 հեռախոսահամարի տվյալները։ Առաջին զանգը տեղի է ունեցել 10.04.2013թ.՝ ժամը 22:59:30-ին, խոսակցության տևողությունը 0:17, որը սպասրակվել է ք.Երևան, Կիևյան 16 ալեհավաքի կողմից։ Վերջին հեռախոսազանգը տեղի է ունեցել 12.08.2014թ.՝ ժամը 16:07:54-ին, խոսակցության տևողությունը 0:38, որը սպասրակվել է ք.Երևան, Տիգրան Մեծ 17 ալեհավաքի կողմից։
- Հասմիկ Առաքելյանի 094-79-15-80 հեռախոսահամարից Հայաստան Պողոսյանի 099-14-16-22 հեռախոսահամարին ելքային զանգեր չեն կատարվել։
- Հասմիկ Առաքելյանի 094-79-15-80 և 094-12-34-50 հեռախոսահամարների ելքային վերծանումների մեջ 34 անգամ առկա են Նունե Արզումանյանի 096-22-74-24 հեռախոսահամարի տվյալները։ Առաջին հեռախոսազանգը տեղի է ունեցել 094-12-34-50 համարից 14.08.2013 թվականին՝ ժամը 13:55:37-ին, խոսակցության տևողությունը 8:52, որը սպասարկվել է ք.Երևան Կիևյան 16 ալեհավաքի կողմից:
- Հասմիկ Առաքելյանի 094-79-15-80 և 094-12-34-50 հեռախոսահամարների ելքային վերծանումների մեջ 125 անգամ առկա են Գայանե Ալաջյանի 093-58-00-74 հեոախոսահամարի տվյալները։ Առաջին անգամ հեռախոսազանգը տեղի է ունեցել 094-12-34-50 համարից 19.05.2013թ.՝ ժամը 21:46:32-ին, խոսակցության տևողությունը 0:11, որը սպասարկվել է ք.Երևան, Կիևյան 16 ալեհավաքի կողմից։ Վերջին հեռախոսազանգը 094-12-34-50 համարից տեղի է ունցել 28.05.2015թ.՝ ժամը 12:50:14-ին, խոսակցության տևողությունը 0:24, որը սպասարկվել է ք.Երևան, Կիևյան 16 ալեհավաքի կողմից։
- Հասմիկ Առաքելյանի 094-79-15-80 և 094-12-34-50 հեռախոսահամարների ելքային վերծանումների մեջ 30 անգամ առկա են Նաիրա Գևորգյանի 098-718-330 հեռախոսահամարի տվյալները։ Առաջին անգամ հեռախոսազանգը տեղի է ունեցել 094-12-34-50 համարից 18:07:2014թ.՝ ժամը 12:48:09-ին, խոսակցության տևողությունը 6:29, որը սպասրակվել է ք.Երևան, Կիևյան 16 ալեհավաքի կողմից։ Վերջին հեռախոսազանգը 094-12-34-50 համարից տեղի է ունեցել 24.05.2015թ.՝ ժամը 22:44:16-ին, խոսակցության տևողությունը 2:35, որը սպասարկվել է ք.Երևան, Կիևյան 16 ալեհավաքի կողմից։
- Հասմիկ Առաքելյանի 094-79-15-80 և 094-12-34-50 հեռախոսահամարներից Շուշանիկ Մանիջոյանի 098-43-41-13 համարին ելքային զանգեր չեն կատարվել։
- Հասմիկ Առաքելյանի 094-79-15-80 և 094-12-34-50 հեռախոսահամարների ելքային վերծանումների մեջ 42 անգամ առկա են Նաիրե Պետրոսյանի 077-19-06-13 հեռախոսահամարի տվյալները։ Առաջին անգամ հեռախոսազանգը տեղի է ունեցել 094-12-34-50 համարից 14.08.2013թ.՝ ժամը 13:55:37-ին, խոսակցության տևողությունը 0:30, որը սպասարկվել է ք.Երևան, Տիգրան Մեծ 17 ալեհավաքի կողմից։ Վերջին հեռախոսազանգը 094-79-15-80 համարից տեղի է ունեցել 14:11:2014թ.՝ ժամը 21:16:01-ին, խոսակցության տևողությանը 1:29, որը սպասարկվել է ք.Երևան, Կիևյան 16 ալեհավաքի կողմից։
- Հասմիկ Առաքելյանի 094-79-15-80 և 094-12-34-50 հեռախոսահամարների ելքային վերծանումների մեջ 51 անգամ առկա են Վարսենիկ Մուրադյանի 094-39-55-40 հեռախոսահամարի տվյալները։ Առաջին անգամ հեռախոսազանգը տեղի է ունեցել 094-12-34-50 համարից 25.02.2014թ.՝ ժամը 22:18:31-ին, խոսակցության տևողությունը 8:52, որը սպասարկվել է ք.Երևան, Կիևյան 16 ալեհավաքի կողմից։ Վերջին հեռախոսազանգը 094-12-34-50 համարից տեղի է ունեցել 22.01.2015թ.՝ ժամը 21։37։55-ին, խոսակցության տևողությունը 0:21, որը սպասարկվել է Մերձավան 4-րդ գյուղի կողմից։
- Հասմիկ Առաքելյանի 094-79-15-80 և 094-12-34-50 հեռախոսահամարների մուտքային վերծանումների մեջ Փարանձեմ Մուրադյանի 093-95-10-38 հեռախոսահամարի վերծանումների տվյալներն առկա են 27 անգամ։ Առաջին անգամ հեռախոսազանգ տեղի է ունեցել 094-79-15-80 համարին 10.04.2013թ.՝ ժամը 23:13:11-ին, խոսակցության տևողությունը 2:13, որը սպասարկվել է ք.Երևան, Կիևյան 16 ալեհավաքի կողմից։ Վերջին անգամ հեռախոսազանգ տեղի է ունեցել 094-79-15-80 համարին 15.05.2015թ.՝ ժամը 16:03:36-ին, խոսակցության տևողությունը 0:12, որը սպասարկվել է ք.Երևան, Մովսես Խորենացի 13 Ա շենքի ալեհավաքի կողմից։
- Հասմիկ Առաքելյանի 094-79-15-80 և 094-12-34-50 հեռախոսահամարների մուտքային վերծանումների մեջ Շուշանիկ Մանիջոյանի 098-43-41-13 հեռախոսահամարի վերծանումների տվյալներն առկա չեն:
- Հասմիկ Առաքելյանի 094-12-34-50 հեռախոսահամարի մուտքային վերծանումների մեջ Հայաստան Պողոսյանի 099-14-16-22 հեռախոսահամարի վերծանումների տվյալներն առկա են 93 անգամ։ Առաջին անգամ հեռախոսազանգ տեղի է ունեցել 05.04.2013թ.՝ ժամը 19:07:07-ին, խոսակցության տևողությունը 4:11, որը սպասարկվել է ք.Երևան, Կիևյան 16 ալեհավաքի կողմից։ Վերջին հեռախոսազանգը տեղի է ունեցել 16.08.2014թ.՝ ժամը 17:28:59-ին, խոսակցության տևողությանը 0:01, որը սպասարկվել է ք.Երևան, Արշակունյանց 15 ալեհավաքի կողմից։
- Հասմիկ Առաքելյանի 094-79-15-80 հեռախոսահամարի մուտքային վերծանումների տվյալների մեջ Հայաստան Պողոսյանի 099-14-16-22 համարի վերծանումների տվյալներն առկա չեն։
- Հասմիկ Առաքելյանի 094-79-15-80 և 094-12-34-50 հեռախոսահամարների մուտքային վերծանումների մեջ Նունե Արզումանյանի 096-22-74-24 հեռախոսահամարի վերծանումների տվյալներն առկա են 26 անգամ։ Առաջին հեռախոսազանգը տեղի է ունեցել 094-12-34-50 համարին, 01.09.2013թ.՝ ժամը 12:18:28-ին, խոսակցության տևողությունը 0:56, որը սպասարկվել է ք.Երևան, Կիևյան 16 ալեհավաքի կողմից։ Վերջին հեռախոսազանգը տեղի է ունեցել 094-79-15-80 համարին 08.12.2014թ.՝ ժամը 20:01:10-ին, խոսակցության տևողությունը 0:47, որը սպասարկվել է ք.Երևան, Կիևյան 16 ալեհավաքի կողմից։
- Հասմիկ Առաքելյանի 094-79-15-80 և 094-12-34-50 հեռախոսահամարների մուտքային վերծանումների մեջ Գայանե Ալաջյանի 093-58-00-74 հեռախոսահամարի վերծանումների տվյալներն առկա են 84 անգամ։ Առաջին հեռախոսազանգը տեղի է ունեցել 094-12-34-50 համարին 20.05.2013թ.՝ ժամը 11:50:52-ին, խոսակցության տևողությունը 0:40, որը սպասարկվել է ք.Երևան, Փափազյան 22 Ա ալեհավաքի կողմից։ Վերջին հեռախոսազանգը 094-12-34-50 համարին տեղի է ունեցել 16.05.2015թ.՝ ժամը 16:13:08-ին, խոսակցության տևողությանը 0:22, որը սպասրակվել է ք.Երևան, Արշակունյանց 15 ալեհավաքի կողմից։
- Հասմիկ Առաքելյանի 094-79-15-80 և 094-12-34-50 հեռախոսահամարների մուտքային վերծանումների մեջ Նաիրա Գևորգյանի 098-718-330 հեռախոսահամարի վերծանումների տվյալներն առկա են 11 անգամ։ Առաջին հեռախոսազանգը տեղի է ունեցել 094-12-34-50 համարին 04.08.2014թ.՝ ժամը 11:34:59-ին, խոսակցության տևողությունը 5:03, որը սպասարկվել է ք.Երևան, Կիևյան 16 ալեհավաքի կողմից։ Վերջին հեռախոսազանգը 094-12-34-50 համարին տեղի է ունեցել 01.04.2015թ.՝ ժամը 13:00:08-ին, խոսակցության տևողությունը 1:35, որը սպասրակվել է ք.Երևան, Օրբելի 41 ալեհավաքի կողմից։
- Հասմիկ Առաքելյանի 094-12-34-50 հեռախոսահամարի մուտքային վերծանումների տվյալների մեջ Նաիրե Պետրոսյանի 077-19-06-13 հեռախոսահամարի վերծանումների տվյալներն առկա են 37 անգամ։ Առաջին հեռախոսազանգը տեղի է ունեցել 13.08.2013թ.՝ ժամը՝ 20:03:26-ին, խոսակցության տևողությունը 1:49, որը սպասարկվել է ք.Երևան, Հ.Հակոբյան 3 ալեհավաքի կողմից։ Վերջին հեռախոսազանգը տեղի է ունեցել 03.09.2014թ.՝ ժամը 08:42:06-ին, խոսակցության տևողությանը 23:02, որը սպասարկվել է ք.Երևան, Կիևյան 16 ալեհավաքի կողմից։
- Հասմիկ Առաքելյանի 094-79-15-80 հեռախոսահամարի մուտքային վերծանումների տվյալների մեջ Նաիրե Պետրոսյանի 077-19-06-13 հեռախոսահամարի վերծանումների տվյալներն առկա չեն։
- Հասմիկ Առաքելյանի 094-79-15-80 և 094-12-34-50 հեռախոսահամարների մուտքային վերծանումների տվյալների մեջ Վարսենիկ Մանուկյանի 094-39-55-40 հեռախոսահամարի վերծանումների տվյալներն սակա են 8 անգամ։ Առաջին հեռախոսազանգը տեղի է ունեցել 094-12-34-50 համարից 02.02.2014թ.՝ ժամը 17:25:44-ին, խոսակցության տևողությունը 1:14, որը սպասարկվել է ք.Երևան, Արշակունյաց 15 ալեհավաքի կողմից: Վերջին հեռախոսազանգը 094-79-15-80 համարին տեղի է ունեցել 13.11.2014 թվականին՝ ժամը 12:59:52-ին, խոսակցությունը 0:00, որը սպասարկվել է Կիևյան 16 ալեհավաքի կողմից:
Դատարանը գտնում է, որ մտացածին են և սույն դատավճռի հիմքում որպես ապացույց չպետք է դնել ամբաստանյալ Հասմիկ Առաքելյանի նախաքննության ընթացքում տրված ցուցմունքները, քանի որ ամբաստանյալի այդ ցուցմունքները հերքվում են տուժողներ Փ.Մուրադյանի, Շ.Մանիջոյանի, Ն.Արզումանյանի, Հ.Պողոսյանի, Ն.Գևորգյանի, Գ.Ալաջյանի, Ն.Պետրոսյանի, Վ.Մանուկյանի, վկաներ Ռ.Արիստակեսյանի, Կ.Մարգարյանի, Ռ.Մանիջոյանի, Ս.Արզումանյանի, Ն.Գևորգյանի, Լ.Գևորգյանի, Ա.Ալաջյանի և Ս.Սուքիասյանի, ինչպես նաև ապացույց ճանաչված այլ փաստաթուղթ հանդիսացող վերը նշված ապացույցներով: Հետևապես՝ Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Հասմիկ Առաքելյանի ցուցմունքներն արժանահավատ չեն և հետապնդում են քրեական պատասխանատվությունից խուսափելու նպատակ (...)»:
6. Առաջին ատյանի դատարանն իր դատավճռով արձանագրել է հետևյալը.
«Վերոգրյալ թույլատրելի և արժանահավատ ապացույցների համադրման և գնահատման արդյունքում Դատարանը գալիս է այն եզրահանգման, որ ամբաստանյալ Հասմիկ Առաքելյանը, չունենալով մշտական աշխատանք, որպես արհեստ, ամսական եկամուտներ ստանալու նպատակով, զբաղվել է վաշխառությամբ, այն է՝ Երևան քաղաքի Ֆիրդուսի փողոցում գործող «Ֆիրդուսի» տոնավաճառում առևտրով զբաղվող Փարանձեմ Վաչագանի Մուրադյանից, Շուշանիկ Աշոտի Մանիջոյանից, Նաիրա Ռուդոլֆի Գևորգյանից, Նաիրե Գրիշայի Պետրոսյանից, Հայաստան Հրաչիկի Պողոսյանից, վերջինիս բարեկամ Նունե Յաշայի Արզումանյանից, Հայաստան Պողոսյանի ծանոթ Վարսենիկ Ազատի Մանուկյանից, Երևան քաղաքի Արշակունյաց փողոցում գործող «Փեթակ» տոնավաճառում առևտրով զբաղվող Գայանե Սերյոժայի Ալաջյանից ամսական յոթ, ութ, այնուհետև նաև ամսական տասը տոկոս տոկոսադրույքով ստացել է ՀՀ կենտրոնական բանկի խորհրդի՝ 09.11.2010թ. թիվ 283-Ն որոշմամբ սահմանված բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող տոկոսադրույքներ:
Այսպես՝
Երևան քաղաքի «Ֆիրդուսի» տոնավաճառի նախկին աշխատակից Փարանձեմ Վաչագանի Մուրադյանը, գտնվելով ֆինանսական ծանր կացության մեջ և ունենալով գումարի կարիք, ծանոթ, «Ֆիրդուսի» տոնավաճառում նախինում առևտրով զբաղվող Հայաստան Հրաչիկի Պողոսյանի միջոցով ծանոթացել է Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանի հետ, ով առաջարկել է ամսական տոկոսավճարի դիմաց տրամադրել գումարներ։ Ընդհանուր առմամբ Փարանձեմ Մուրադյանը Հասմիկ Առաքելյանից 2013թ. ապրիլ ամսից մինչև 2013թ. հուլիս ամիսն ընկած ժամանակահատվածում ստացել է 2.400.000 ՀՀ դրամ և 1.024.225 ՀՀ դրամին համարժեք 2.500 ԱՄՆ դոլար գումար, որից 400.000 ՀՀ դրամը նախնական պայմանավորվածության համաձայն՝ փոխանցել է Հայաստան Պողոսյանին, ով պարտավորվել է նշված գումարի տոկոսավճարները տրամադրել Հասմիկ Առաքելյանին, իսկ Փարանձեմ Մուրադյանը 2013թ. մայիս ամսից մինչև 2014թ. դեկտեմբեր ամիսն ընկած ժամանակահատվածում իր կողմից վերցված գումարների դիմաց նախ ամսական 7 տոկոս տոկոսադրույքով, իսկ հետագայում՝ նաև ամսական 10 տոկոս տոկոսադրույքով պարբերաբար Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանին վճարել է ՀՀ կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող տոկոսադրույքներ:
Նույն կերպ վաշխառությամբ ամսական կայուն եկամուտներ ստանալու նպատակով Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանը, «Ֆիրդուսի» տոնավաճառի նախկին աշխատակից Շուշանիկ Աշոտի Մանիջոյանին 2013թ. մայիս-հունիս ամիսներից մինչև 2014թ. դեկտեմբեր ամիսն ընկած ժամանակահատվածում տրամադրել է ընդհանուր առմամբ 3.000.000 ՀՀ գումար և 2013 թվականի հուլիս ամսից մինչև 2014 թվականի դեկտեմբեր ամիսն ընկած ժամանակահատվածում նախ ամսական 7 տոկոս տոկոսադրույքով, իսկ հետագայում նաև ամսական 10 տոկոս տոկոսադրույքով պարբերաբար Շուշանիկ Աշոտի Մանիջոյանից ստացել է ՀՀ կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող տոկոսադրույքներ։
Նույն կերպ վաշխառությամբ ամսական կայուն եկամուտներ ստանալու նպատակով Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանը «Ֆիրդուսի» տոնավաճառի նախկին աշխատակից Նաիրա Ռուդոլֆի Գևորգյանին 2013թ. նոյեմբեր ամսին տրամադրել է 100.000 ՀՀ դրամ գումար և 2013թ. դեկտեմբեր ամսից մինչև 2014թ. օգոստոս ամիսն ընկած ժամանակահատվածում ամսական 10 տոկոս տոկոսադրույքով պարբերաբար Նաիրա Ռուդոլֆի Գևորգյանից ստացել է ՀՀ կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող տոկոսադրույքներ:
Նույն կերպ վաշխառությամբ ամսական կայուն եկամուտներ ստանալու նպատակով Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանը, «Ֆիրդուսի» տոնավաճառի նախկին աշխատակից Նաիրե Գրիշայի Պետրոյանին 2013թ. օգոստոս ամսից մինչև 2014թ. հունվար ամիսն ընկած ժամանակահատվածում տրամադրել է 1.400.000 ՀՀ դրամ և 2013թ. սեպտեմբեր ամսից մինչև 2014թ. դեկտեմբեր ամիսն ընկած ժամանակահատվածում պարբերաբար ամսական նախ 8 տոկոս տոկոսադրույքով, հետո ամսական 10 տոկոս տոկոսադրույքով Նաիրե Գրիշայի Պետրոսյանից ստացել է ՀՀ կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող տոկոսադրույքներ:
Բացի այդ, վաշխառությամբ ամսական կայուն եկամուտներ ստանալու նպատակով՝ Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանը, «Ֆիրդուսի» տոնավաճառի նախկին աշխատակից Հայաստան Հրաչիկի Պողոսյանին 2013թ. ապրիլ ամսից մինչև 2014թ. փետրվար ամիսն ընկած ժամանակահատվածում տրամադրել է 5.630.000 ՀՀ դրամ և 2013թ. մայիս ամսից մինչև 2014թ. սեպտեմբեր ամիսն ընկած ժամանակահատվածում նախ ամսական 7 տոկոս տոկոսադրույքով, իսկ հետագայում նաև ամսական 10 տոկոս տոկոսադրույքով պարբերաբար Հայաստան Հրաչիկի Պողոսյանից ստացել է ՀՀ կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող տոկոսադրույքներ:
Բացի այդ, վաշխառությամբ ամսական կայուն եկամուտներ ստանալու նպատակով՝ Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանը Հայաստան Պողոսյանի բարեկամ Նունե Յաշայի Արզումանյանին 2013թ. օգոստոսի 15-ից մինչև 2014թ. դեկտեմբեր ամիսն ընկած ժամանակահատվածում տրամադրել է ընդհանուր 4.950.000 ՀՀ դրամ գումար և 2013թ. սեպտեմբեր ամսից մինչև 2015թ. հունվար ամիսն ընկած ժամանակահատվածում նախ ամսեկան 8 տոկոս տոկոսադրույթով, իսկ հետագայում՝ նաև ամսական 10 տոկոս տոկոսադրույքով պարբերաբար Նունե Յաշայի Արզումանյանից ստացել է ՀՀ կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող տոկոսադրույքներ:
Բացի այդ, վաշխառությամբ ամսական կայուն եկամուտներ ստանալու նպատակով Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանը Հայաստան Պողոսյանի ծանոթ Վարսենիկ Ազատի Մանուկյանին 2014թ.. հունվար ամսին տրամադրել է 973.536 ՀՀ դրամին համարժեք 2.400 ԱՄՆ դոլար, որից նույն օրը Վարսենիկ Մանուկյանը Հասմիկ Առաքելյանի իմացությամբ 567.896 ՀՀ դրամին համարժեք 1.400 ԱՄՆ դոլար գումարը տրամադրել է Հայաստան Պողոսյանին, ով պարտավորվել է նշված գումարի տոկոսավճարները տրամադրել վերջինիս, իսկ մնացած 405.640 ՀՀ դրամին համարժեք 1.000 ԱՄՆ դոլար գումարի դիմաց Հասմիկ Առաքելյանը 2014թ. փետրվար ամսից մինչն 2015թ. հուլիս ամիսն ընկած ժամանակահատվածում ամսական 10 տոկոս տոկոսադրույքով պարբերաբար Վարսենիկ Ազատի Մանուկյանից ստացել է ՀՀ կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող տոկոսադրույքներ:
Բացի այդ, վաշխառությամբ ամսական կայուն եկամուտներ ստանալու նպատակով Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանը «Փեթակ» տոնավաճառի նախկին աշխատակից Գայանե Սերյոժայի Ալաջյանին 2013թ. հունիս ամսից մինչև 2014թ. հունվար ամիսն ընկած ժամանակահատվածում տրամադրել է ընդհանուր առմամբ 600.000 ՀՀ դրամ և 370.000 ՀՀ դրամին համարժեք 900 ԱՄՆ դոլար գումար և 2013թ. հուլիս ամսից մինչև 2015թ. մարտ ամիսն ընկած ժամանակահատվածում նախ ամսական 7 տոկոս տոկոսադրույքով, իսկ հետագայում՝ նաև ամսական 10 տոկոս տոկոսադրույքով պարբերաբար Գայանե Սերյոժայի Ալաջյանից ստացել է ՀՀ կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող տոկոսադրույքներ:
Ապացուցված է Հասմիկ Առաքելյանի մեղավորությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված արարքը կատարելու մեջ:
Կատարած արարքի համար ամբաստանյալ Հասմիկ Առաքելյանը ենթակա է քրեական պատասխանատվության և պատժի:
Հասմիկ Առաքելյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ առկա չեն:
Հասմիկ Առաքելյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ առկա չեն (...):
Դատարանը, հաշվի առնելով Հասմիկ Առաքելյանի կատարած արարքի՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, տնտեսական գործունեության դեմ ուղղված հանցագործություն կատարելու հանգամանքը, կատարած հանցագործության համար չզջալը, այդ թվում՝ նրա գործողությունների վտանգավորության աստիճանը, նրա անձը, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, Դատարանում նրա դրսևորած վարքագիծը, այն, որ պատշաճ ծանուցված լինելով՝ խուսափել է ներկայանալ նշանակված դատական նիստերին, ինչի պատճառով նրա նկատմամբ հայտարարվել է հետախուզում և խափանման միջոց ընտրված ստորագրություն չհեռանալու մասին փոփոխվել է կալանավորմամբ, բացի այդ, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետի սանկցիայով նախատեսված է պատիժ նաև ազատազրկման ձևով, գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով սահմանված պատժի նպատակներին հասնելու համար նրա նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված արարքը կատարելու համար պատիժ պետք է նշանակել ազատազրկման ձևով:
Դատարանը գտնում է, որ Հասմիկ Առաքելյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ կալանավորումը, պետք է վերացնել և նրան ազատ արձակել դատական նիստերի դահլիճում:
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո այլ փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված՝ 2015 թվականի դեկտեմբերի 3-ի որոշման մեջ նշված փաստաթղթերի բնօրինակները և պատճենները պետք է թողնել քրեական գործի նյութերին կցված դրա պահելու ամբողջ ժամանակաշրջանում:
Դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 168-րդ հոդվածի 1-ին մաuի 1-ին կետով նախատեսված դատական ծախսերը դատարանի նախաձեռնությամբ ամբաստանյալից ենթակա չեն բռնագանձման, քանի որ տուժողները, հնարավորություն ունենալով իրենց շահերը դատարանում ներկայացնել, ամբաստանյալից որևէ պահանջ չեն ներկայացրել: Բռնագանձման ենթակա չեն նաև ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 168-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-6-րդ կետերով նախատեսված դատական ծախսերը, քանի որ 6-րդ կետով նախատեսված ծախս սույն քրեական գործով առկա չէ, իսկ 2-րդ, 3-րդ, 4-րդ և 5-րդ կետերով նախատեսված դատական ծախսերի վերաբերյալ պահանջ դատարանին չի ներկայացվել (...)»:

Վերաքննիչ բողոքների հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջները.
7. Ամբաստանյալ Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանի պաշտպան Կարեն Քալանթարյանն իր վերաքննիչ բողոքում մասնավորապես նշել է, որ 2018 թվականի դեկտեմբերի 19-ին Հ.Առաքելյանը դիմում է ներկայացրել՝ տեղեկացնելով, որ ցանկանում է ներկայանալ վարույթն իրականացնող մարմին, միևնույն ժամանակ խնդրել է, որպեսզի իր նկատմամբ կիրառվի Համաներում հայտարարելու մասին ՀՀ օրենքը, ինչն անտեսվել է Առաջին ատյանի դատարանի կողմից:
2019 թվականի հունվարի 9-ին Հ.Առաքելյանն ինքնակամ ներկայացել է ոստիկանության բաժին, ինչը նույնպես անտեսվել է Առաջին ատյանի դատարանի կողմից:
Բոլոր տուժողներն անխտիր թե՛ Առաջին ատյանի դատարանում, թե՛ նախաքննական ցուցմունքներով հայտնել են նույնաբովանդակ տեղեկություններ այն մասին, որ ամբաստանյալը տուժողների ցանկությամբ վերջիններիս է տրամադրել պարտքով գումար, իսկ տուժողները պարտքով ստացված գումարները պարտավորվել են հետ վերադարձնել Հ.Առաքելյանին և վճարել ՀՀ կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող տոկոսադրույքներ, այն է՝ 7, 8, 10 տոկոս տոկոսադրույք:
Դատավճռի հիմքում են դրվել գործի ելքով շահագրգռված անձանց, մասնավորապես՝ տուժողների և վկաների ցուցմունքները, որոնցից յուրաքնաչյուրը Հ.Առաքելյանի նկատմամբ ունի չկատարված ֆինանսական պարտավորություն:
Ավելին՝ տուժողների և վկաների ցուցմունքներում առկա են հակասություններ գումարների չափերի վերաբերյալ:
Բոլոր տուժողների կողմից հայտնած տեղեկությունները հաստատված չեն օբյեկտիվ ապացույցներով, ինչը նշանակում է, որ գործով շահագրգռված անձանց ցուցմունքները չեն կարող դրվել մեղադրական դատավճռի հիմքում:
Առաջին ատյանի դատարանին է ներկայացվել ապացույցների փաթեթ, որը հավաստում է այն, որ թե՛ տուժողները, թե՛ վկաները տարբեր բանկերում ունեցել են չմարված ֆինանսական պարտավորություևներ: Տվյալ պարտավորությունների առկայությունն արդեն իսկ անտրամաբանական է դարձնում տուժողների կողմից Հ.Առաքելյանից իրենց համար նման անբարենպաստ պայմաններում պարտքով գումար վերցնելու նպատակահարմարությունը, քանի որ միայն ամսական ենթադրյալ վճարվող տոկոսների գումարն ահռելի մեծ թիվ է կազմում, որը ոչ մի առումով հարմար չէր տուժողներին: Սույն ապացույցները ևս անտեսվել են և ոչ մի գնահատականի չեն արժանացել:
Փաստացի Առաջին ատյանի դատարանը դատավճռի հիմքում է դրել այնպիսի ստացականների առկայութունը, որոնց մեջ հստակ երևում է, որ տուժողները քանիցս պարտքով գումարներ են ստացել ամբաստանյալ Հ.Առաքելյանից, սակայն ոչ մի փաստաթղթային ապացույց առ այն, որ փոխառությամբ տրված գումարները Հ.Առաքելյանը հետ է ստացել տոկոսներով, առկա չէ:
Առաջին ատյանի դատարանը փաստել է, որ Հ.Առաքելյանը պարտքով տրված գումարները հետ է ստացել ամսական 7, 8, այնուհետև ևաև 10 տոկոս տոկոսադրույքով, որոնք ՀՀ կենտրոնական բանկի խորհրդի որոշմամբ սահմանված բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող տոկոսադրույքներ են, սակայն, Առաջին ատյանի դատարանը վերջնական դատական ակտով այդպես էլ չի անդրադարձել և չի նշել, թե բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի չափն ինչքան է կազմում:
Հ.Առաքելյանի և տուժողների միջև ծագած հարաբերությունները կրում են զուտ քաղաքացիաիրավական բնույթ, որտեղ առկա են փոխառու և փոխատու հարաբերություններ, որն էլ դատական գործի քննության ժամանակ ապացուցվել է մի շարք ստացականներով, որոնց մեջ տոկոսի չափի մասին ոչ մի նշում առկա չէ, և որոնք ապացուցում են հենց փոխառության փաստը, այլ ոչ թե վաշխառության:
Հ.Առաքելյանը հայցադիմում է ներկայացրել դատարան ընդդեմ Հայաստան Պոդոսյանի, Փարանձեմ Մուրադյանի՝ գումարի բռնագանձման և պարտապանի գույքի վրա բռնագանձում տարածելու պահանջի մասին:
Հ.Առաքելյանը հայցադիմում է ներկայացրել դատարան ընդդեմ Շուշանիկ Մանիջոյանի՝ 2.650.000 ՀՀ դրամ գումար և 600 ԱՍՆ դոլարին համարժեք ՀՀ դրամ գումար բռնագանձելու պահանջի մասին:
Հ.Առաքելյանը հայցադիմում է ներկայացրել դատարան ընդդեմ Նունե Արզումանյանի, Ռիմա Արիստակեսյանի, Գայանե Ալաջյանի և Անահիտ Ալաջյանի՝ փոխառության ստացած և չվերադարձրած գումարի և բանկային տոկոսների բռնագանձման պահանջի մասին:
Հ.Առաքելյանը հայցադիմում է ներկայացրել դատարան ընդդեմ Նաիրա Գևորգյանի՝ 100.000 ՀՀ դրամ գումարի բռնագանձման պահանջի մասին:
Փաստացի փոխառության պայմանագրի կնքման նախաձեռնող հանդիսացող տուժողներն ամբաստանյալի կողմից իր իրավունքների վերականգնման նպատակով դատական պաշտպանության դիմելուց հետո, հայտնվելով անբարենպաստ դրության մեջ միասին որոշել են չարաշահել իրենց իրավունքներն ու համապատասխան հաղորդում ներկայացնել կատարված ենթադրյալ վաշխառության դեպքերի մասին:
Ամբաստանյալի կողմից կատարված ենթադրյալ հանցագործությունների դեպքերը տեղի են ունեցել մինչև 2018 թվականի հոկտեմբերի 21-ը և վերջինիս մեղսագրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցագարծությունների կատարում, որոնց համար որպես պատիժ է նախատեսված ազատազրկում՝ առավելագույնը 4 տարի ժամկետով:
Հստակ է, որ ամբաստանյալի նկատմամբ կիրառելի է Համաներում հայտարարելու մասին ՀՀ օրեքի 2-րդ հոդվածի 5-րղ մասի 1-ին կետը: Իսկ այն պարագայում, եթե Առաջին ատյանի դատարանը Հ.Առաքելյանին այնուամենայնիվ ճանաչել է մեղավոր, ապա պարտավոր էր նրան պատժից ազատել:
Դատավճռում իսպառ բացակայում է պատճառաբանական մասը և Առաջին ատյանի դատարանն իր հետևությունները պատճառաբանելու համար որևէ փաստարկ չի բերել, արդյունքում խախտվել է Հ.Առաքելյանի արդար դատական քննության իրավունքը:
Բացառապես 3 իրավանորմի արտատպումը ոչ մի պարագայում չի վկայում դատական ակտի պատճառաբանվածության մասին:
Առաջին ատյանի դատարանն ընդհանրապես անտեսել է և նույնիսկ անդրադարձ չի կատարել ամբաստանյալի անձին:
Վերոգրյալի հիման վրա ամբաստանյալ Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանի պաշտպան Կարեն Քալանթարյանը Վերաքննիչ դատարանին խնդրել է մասնակիորեն բեկանել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի՝ թիվ ԵԿԴ/0304/01/15 քրեական գործով 2019 թվականի հուլիսի 17-ի դատավճիռը, ճանաչել և հռչակել Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանի անմեղությունը մեղսագրվող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված արարքի կատարման մեջ կամ կիրառել «Էրեբունի-Երևանի հիմնադրման 2800-ամյակի և Հայաստանի Առաջին Հանրապետության անկախության հռչակման 100-ամյակի կապակցությամբ քրեական գործերով համաներում հայտարարելու մասին» ՀՀ օրենքի 2-րդ հոդվածի 5-րդ մասի 1-ին կետի պահանջները:
8. Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Լ.Մարկոսյանն իր վերաքննիչ բողոքում մասնավորապես նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից համապարփակ վերլուծության չեն ենթարկվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածների դրույթները, դրանց վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները, հետևաբար՝ դրանք անհրաժեշտ և բավարար չափով չեն մեկնաբանվել քննարկվող դեպքում ամբաստանյալ Հ.Առաքելյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս:
Առաջին ատյանի դատարանն ամբաստանյալին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցագործությունների համար մեղավոր ճանաչելով, վերջինիս նկատմամբ չի նշանակել արդարացի պատիժ, քանի որ նրա նկատմամբ պատիժ նշանակելիս հաշվի չի առել մի շարք էական հանգամանքներ, թեև դրանց մի մասն արձանագրվել է դատավճռում, մասնավորապես՝ այն, որ ամբաստանյալը դատաքննության ընթացքում խախտել է նախաքննական մարմնի կողմից ընտրված խափանման միջոցի պայմանները, ինչի պատճառով նրա նկատմամբ հայտարարվել է հետախուզում և ընտրված ստորագրություն չհեռանալու մասին խափանման միջոցը փոփոխվել է կալանավորմամբ, և նա շուրջ երկու տարի թաքնվել է դատից, հաշվի չի առնվել նաև այն, որ ամբաստանյալը քրեական գործի ինչպես նախաքննության, այնպես էլ դատաքննության ընթացքում իրեն մեղավոր չի ճանաչել և որևէ միջոց չի ձեռնարկել տուժողներին պատճառած գույքային վնասը հատուցելու ուղղությամբ, որ վերջինիս գործողությունների հետևանքով տուժել են մի շարք անձինք, բացի այդ, ՀՀ ՔԿ ԵՔՔՎ Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում քննվող թիվ 13110918 քրեական գործով հանդիսանում է մեղադրյալ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով:
Վերոգրյալի հիման վրա Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Լ.Մարկոսյանը Վերաքննիչ դատարանին խնդրել է պատժի մասով բեկանել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի՝ թիվ ԵԿԴ/0304/01/15 քրեական գործով 2019 թվականի հուլիսի 17-ի դատավճիռը՝ ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակելով ազատազրկում՝ 3 (երեք) տարի ժամկետով:
9. Տուժողներ Շուշանիկ Աշոտի Մանիջոյանի, Փարանձեմ Վաչագանի Մուրադյանի, Նունե Յաշայի Արզումանյանի, Գայանե Սերյոժայի Ալաջյանի, Նաիրե Գրիշայի Պետրոսյանի ներկայացուցիչ Վարդան Զուռնաչյանն իր վերաքննիչ բողոքում մասնավորապես նշել է, որ տուժողներ Շ.Մանիջոյանի, Փ.Մուրադյանի, Ն.Արզումանյանի, Գ.Ալաջյանի հայցադիմումները ստորագրել է ինքը և ներկայացրել Առաջին ատյանի դատարան, որոնց կցվել են նաև տուժողների անձնագրի պատճենները, իսկ հայցադիմումների օրինակները հանձնվել են կողմերին:
Տուժող Ն.Պետրոսյանը նույնպես քաղաքացիական հայց է ներկայացրել:
Ավելին՝ տուժողների անունից հանդես գալով ճառով՝ պնդել է ներկայացված հայցադիմումները և խնդրել դրանք բավարարել:
Նման պայմաններում, թե Առաջին ատյանի դատարանն ինչ հիմքով է եզրակացրել, որ տուժողները, հնարավորություն ունենալով իրենց շահերը դատարանում ներկայացնել, ամբաստանյալից որևէ պահանջ չեն ներկայացրել, անհասկանալի է և անհիմն, ինչը ցույց տալիս, որ Առաջին ատյանի դատարանն ամբողջությամբ չի հետազոտել գործի ապացույցները՝ տուժողների կողմից ներկայացված քաղաքացիական հայցերի մասով:
Բացի այդ, Առաջին ատյանի դատարանն անհիմն և անօրինական գտել է, որ Հ.Առաքելյանի նկատմամբ պետք է պատիժ նշանակել 6 ամիս ժամկետով և նրա նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը՝ կալանավորումը, պետք է վերացնել՝ նրան ազատ արձակելով դատական նիստերի դահլիճում:
Տվյալ դեպքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված արարքը կատարելու համար սահմանված առավելագույն պատժաչափը 4 տարի է, որը հնարավորություն է տալիս պատիժ նշանակելիս հաշվի առնելու ամբաստանյալի անձը, արարքի ծանրության աստիճանը, նրան բնութագրող տվյալները, մեղմացնող հանգամանքները, կատարած արարքի համար զղջալը, պատճառած վնասը վերականգնելը և նշանակել մեղմ պատիժ:
Եթե ամբաստանյալի կատարած արարքը հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով բարձր էր, այն տնտեսական գործունեության դեմ ուղղված հանցագործություն էր, իսկ կատարած հանցագործության համար ամբաստանյալը չէր զղջացել, մեղքը չէր ընդունել, իր գործողություններով վնաս էր պատճառել թվով 8 տուժողների, պատճառած վնասը չէր վերականգնել, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ առկա չէին, անձը բնութագրող որևէ դրական տվյալ առկա չէր, Առաջին ատյանի դատարանում դրսևորել էր բացասական վարքագիծ, այսինքն՝ ամբաստանյալն այդպիսով փաստացի խոչընդոտել էր նաև արդարադատության իրականացմանը, ապա նրա նկատմամբ 6 ամիս ժամկետով պատիժ նշանակելն ակնհայտ մեղմ էր, արդարացի չէր և չէր կարող վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել նրա կողմից նոր նմանատիպ հանցագործություններ կատարելը:
Նման պայմաններում նշանակված 6-ամսյա ժամկետը չէր կարող ապահովել ամբաստանյալին պատժի ենթարկելու ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախանշված նպատակները, ուստի և ամբաստանյալի նկատմամբ ենթակա էր նշանակման առավել խիստ պատիժ, որը Առաջին ատյանի դատարանն անհիմն չի արել, ինչն էլ հնարավորություն է տվել ամբաստանյալին շարունակելու իր հակաիրավական վարքը և տուժողների դեմ ներկայացնել վերը նշված գումարների բռնգանձման հայցեր և այդ հայցերով նույնիսկ տուժողների դեմ ներկայացնում է սահմանված բանկային տոկոսների բռնագանձման պահանջներ:
Վերոգրյալի հիման վրա Տուժողներ Շուշանիկ Աշոտի Մանիջոյանի, Փարանձեմ Վաչագանի Մուրադյանի, Նունե Յաշայի Արզումանյանի, Գայանե Սերյոժայի Ալաջյանի, Նաիրե Գրիշայի Պետրոսյանի ներկայացուցիչ Վարդան Զուռնաչյանը Վերաքննիչ դատարանին խնդրել է բեկանել Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի՝ թիվ ԵԿԴ/0304/01/15 քրեական գործով 2019 թվականի հուլիսի 17-ի դատավճիռը, ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակել առավել խիստ պատիժ, ինչպես նաև բավարարել տուժողների քաղաքացիական հայցերը:

Վերաքննիչ դատարան ներկայացված նյութերը և կողմերի պարզաբանումները.
11. Դատական նիստի ընթացքում ամբաստանյալ Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանը Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Լ.Մարկոսյանը, տուժողներ Փարանձեմ Վաչագանի Մուրադյանը, Նունե Յաշայի Արզումանյանը, Նաիրե Գրիշայի Պետրոսյանը, նրանց ներկայացուցիչ Վարդան Զուռնաչյանը վերոնշյալ հիմնավորումներով պնդեցին վերաքննիչ բողոքները՝ խնդրելով դրանք բավարարել:
Ամբաստանյալ Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանը հայտնեց, որ տուժողները ծայրահեղ ծանր վիճակում են եղել և ի զորու չեն եղել վճարելու, իսկ ինքն ընդամենն օգնել է նրանց: Օգնելու նպատակով է, որ նրանց վստահել և գումար է տվել, այլ ոչ թե բանկում է պահել, որից կարող էր եկամուտ ստանալ: Հայտնեց նաև, որ Առաջին ատյանի դատարանն իրեն բանավոր կարգով պարզաբանել է համաներման կիրառման արգելքի մասին: Ներկայացրեց նաև իր նկատամամբ քրեական գործի վարույթը հանցակազմի բացակայության հիմքով կարճելու մասին որոշումը, որը խոչընդոտ էր հանդիսացել համաներման կիրառման համար:
Դատախազը չառարկեց ամբաստանյալի նկատմամբ համաներման կիրառման դեմ:

Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
12. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում:
Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանը, վերաքննիչ բողոքների հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում դատական ստուգման ենթարկելով Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռի օրինականությունը և հիմնավորվածությունը, լսելով կողմերի հիմնավորումները՝ վերաքննիչ բողոքների կապակցությամբ, ինչպես նաև ուսումնասիրելով քրեական գործի նյութերը, գտնում է, որ սույն վերաքննիչ բողոքների քննության կապակցությամբ անհրաժեշտ է անդրադառնալ հետևյալ իրավական հարցերին.
ա) դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցների բավարար ամբողջությամբ հիմնավորված են արդյոք ամբաստանյալ Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանին առաջադրված մեղադրանքում մեղավոր ճանաչելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները.
բ) արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի պահպանման տեսանկյունից հիմնավորված են արդյոք ամբաստանյալ Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանի նկատմամբ նշանակված պատժի վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները:
13. Պատասխանելով սույն որոշման 12-րդ կետի «ա» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին՝ Վերաքննիչ դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցագործության համար կասկածվողը կամ մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով՝ դատարանի՝ օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով:
2. Կասկածյալը կամ մեղադրյալը պարտավոր չէ ապացուցել իր անմեղությունը: Նրանց անմեղության ապացուցման պարտականությունը չի կարող դրվել պաշտպանության կողմի վրա: Մեղադրանքի ապացուցման և կասկածյալին կամ մեղադրյալին ի պաշտպանություն բերված փաստարկների հերքման պարտականությունը կրում է մեղադրանքի կողմը:
3. Հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա, այն պետք է հաստատվի գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ:
4. Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր կասկածները, որոնք չեն կարող փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի կամ կասկածյալի (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը ապացույցները գնահատում են իրենց ներքին համոզմամբ»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածի համաձայն՝
«Միայն ապացույցների հիման վրա են հաստատվում՝
1) դեպքը և հանգամանքները (կատարման ժամանակը, տեղը, եղանակը և այլն).
2) կասկածյալի և մեղադրյալի առնչությունը դեպքին.
3) հանցագործության՝ քրեական օրենքով նախատեսված հատկանիշները.
4) անձի մեղավորությունը քրեական օրենքով չթույլատրված արարքը կատարելու մեջ.
5) քրեական օրենքով նախատեսված պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ խստացնող հանգամանքները.
6) այն հանգամանքները, որոնցով դատավարության մասնակիցը կամ քրեական դատավարությանը մասնակցող այլ անձը հիմնավորում է իր պահանջները, եթե այլ բան նախատեսված չէ օրենքով»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 126-րդ հոդվածի համաձայն՝
«Գործով հավաքված ապացույցները ենթակա են բազմակողմանի և օբյեկտիվ ստուգման՝ ձեռք բերված ապացույցի վերլուծության, այն այլ ապացույցների հետ համադրելու, նոր ապացույցներ հավաքելու, ապացույցների ձեռքբերման աղբյուրներն ստուգելու միջոցով»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման՝ վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ՝ գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից:
2. Հետաքննության մարմնի աշխատակիցը, քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով օրենքով, ապացույցները գնահատում են ապացույցների համակցության մեջ՝ դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված իրենց ներքին համոզմամբ»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 365-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«Մեղադրական դատավճիռը չի կարող հիմնված լինել ենթադրությունների վրա և կայացվում է միայն այն դեպքում, երբ հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունն ապացուցված է դատական քննության ընթացքում: Հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունը կարող է համարվել ապացուցված, եթե դատարանը, ղեկավարվելով անմեղության կանխավարկածով, հիմնվելով պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դատական քննության ընթացքում գործի հանգամանքների հետազոտման արդյունքների վրա, դատաքննության ժամանակ հետազոտված հավաստի ապացույցների հիման վրա, ամբաստանյալի մեղավորության մասին չփարատվող բոլոր կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով, սույն օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի առաջին մասի 1-4-րդ կետերում նշված հարցերին [1) ապացուցված է արդյոք արարքը, որի կատարման մեջ մեղադրվում է ամբաստանյալը; 2) այդ արարքը համապատասխանում է արդյոք քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի նորմերի հատկանիշներին; 3) ապացուցված է արդյոք ամբաստանյալի կողմից այդ արարքը կատարելը; 4) ապացուցված է արդյոք ամբաստանյալի մեղավորությունը տվյալ հանցանքը կատարելու մեջ և, եթե այո, ապա քրեական օրենսգրքի որ հոդվածով, մասով, կետով է նախատեսված այն] տալիս է հաստատող պատասխաններ»:
14. «Ապացույցների բավարարություն» հասկացության էությունը, ապացույցների բավարարությունը որոշելու ընդհանուր չափանիշները, դրանցից յուրաքանչյուրի բնութագիրը ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը քննարկել և վերլուծել է Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 գործով կայացվաղ որոշման 14-15-րդ, 16-19-րդ կետերում։
Մասնավորապես, վկայակոչված որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը, համեմատական վերլուծության ենթարկելով «ապացուցման առարկա» և «ապացույցների բավարարություն» հասկացությունները, նշել է. «(…) եթե ապացուցման առարկան ցույց է տալիս, թե ինչ է անհրաժեշտ պարզել յուրաքանչյուր քրեական գործով, ապա ապացույցների բավարարությունը կապված է այն ապացուցողական նյութի հետ, որը վերաբերում է ապացուցման առարկային և թույլ է տալիս այդ հանգամանքների մասին գալ արժանահավատ հետևության։ Որոշելով ապացույցների բավարարությունը՝ վարույթն իրականացնող մարմինները լուծում են քրեական գործի համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքների հետազոտման խորության աստիճանի հետ կապված հարցերը, մասնավորապես այն, թե ի՞նչ աստիճանի պետք է մանրացվի յուրաքանչյուր հանգամանքը, և ի՞նչ ծավալի ապացույցներ են անհրաժեշտ այդ հանգամանքները հավաստի պարզելու և դրա հիման վրա այս կամ այն դատավարական որոշումը կայացնելու համար։
Այսպիսով, ապացույցների բավարարությունը ենթադրում է կոնկրետ գործով ապացուցման շրջանակների այնպիսի որոշումը, որպեսզի հավաքված ապացույցները որակական կողմից ապահովեն ապացուցման առարկայի յուրաքանչյուր տարրի պարզումը, իսկ քանակական կողմից՝ այդ հանգամանքների բացահայտման արժանահավատությունը և դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունն ու պատճառաբանվածությունը։
Ի տարբերություն ապացուցման առարկայի, ապացույցների բավարարություն հասկացության բովանդակությունը քրեական դատավարության օրենսդրությամբ բացահայտված չէ, այսինքն՝ օրենքում հստակ նշում չկա այն մասին, թե մինչև ե՞րբ պետք է հավաքվեն և հետազոտվեն ապացույցները, որպեսզի յուրաքանչյուր գործով պարզվի ապացուցման առարկան ամբողջությամբ կամ նրա տարրերն առանձին վերցրած։ Բացի այդ, օրենքում սահմանված չէ միասնական չափանիշ առ այն, թե ե՞րբ են ի հայտ գալիս յուրաքանչյուր քրեական գործով ապացուցման առարկան բացահայտված համարելու հիմքերը։
Վճռաբեկ դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի համակարգային վերլուծության հիման վրա արձանագրում է ապացույցների բավարարությունը որոշելու հետևյալ ընդհանուր չափանիշները՝
1) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունք,
2) դատավարական որոշումների հիմնավորվածություն և պատճառաբանվածություն,
3) անմեղության կանխավարկած (…)։
Ապացույցների բավարարությունը չի կարող որոշվել թվաբանական ցուցանիշով, այդ պատճառով ՀՀ քրեադատավարական օրենքն օգտագործում է «ապացույցների համակցություն» հասկացությունը: Ակնհայտ է, որ ապացույցները բավարար չեն, եթե՝
1) գործում բացակայում է որևէ ապացույց գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող որևէ հանգամանքի պարզման համար,
2) եղած ապացույցը թույլ չի տալիս պարզել այդ հանգամանքը անհրաժեշտ խորությամբ և լրիվությամբ,
3) այդ հանգամանքի ապացուցվածությունը կասկած է հարուցում»:
Վերահաստատելով և զարգացնելով նախորդ կետում մեջբերված գործով արտահայտած իրավական դիրքորոշումները՝ Վճռաբեկ դատարանը Արարատ Ավագյանի և Վահրամ Սահակյանի վերաբերյալ 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 գործով կայացված որոշման 30-32-րդ կետերում արձանագրել է.
«(…) Անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը ենթադրում է ապացույցների այնպիսի ամբողջության առկայություն, որն անհրաժեշտ է անձի մեղավորությունը ողջամիտ (հիմնավոր) կասկածից վեր ապացուցված համարելու, այլ ոչ թե անձի մեղավորության մասին ենթադրություններ անելու համար (…)։
«Ներքին համոզմունքը» սուբյեկտիվ-օբյեկտիվ կատեգորիա է։ Այն ապացույցների գնահատումն իրականացնող սուբյեկտի գիտակցված և ողջամիտ համոզվածությունն է իր իսկ կողմից կայացված որոշման հիմնավորվածության մեջ (սուբյեկտիվ բնույթ)։ Այդպիսի համոզվածությունը պետք է ձևավորված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննության արդյունքում և հիմնվի թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների բավարար համակցությամբ հաստատված փաստերի վրա, որոնք անկողմնակալ դիտորդի մոտ ողջամտորեն կձևավորեն նույն համոզվածությունը (օբյեկտիվ բնույթ)։
Ելնելով այն հանգամանքից, որ ներքին համոզմունքն ունի օբյեկտիվ հիմքեր՝ անհրաժեշտ է այն տարբերակել ինտուիցիայից, ենթադրություններից և այլ անհաշվետու զգացմունքներից։ Ի տարբերություն դրանց, ներքին համոզմունքը չի կարող ձևավորվել առանց օբյեկտիվ հիմքի և հիմնվել անթույլատրելի, ոչ վերաբերելի, անարժանահավատ ապացույցների վրա։ Այլ խոսքով, ներքին համոզմունքը հիմնվում է ողջամիտ կարծիքի, գիտելիքի վրա, այլ ոչ թե ենթադրությունների, երևակայության, համակրանքի, հակակրանքի կամ կանխակալ կարծիքի վրա։
Ներքին համոզմունքի՝ որպես ապացույցների գնահատման արդյունքի օբյեկտիվ հիմքը քրեական գործով ձեռք բերված, բազմակողմանի և օբյեկտիվ հետազոտված ապացույցների բավարար համակցությունն է (…)։
32. Ապացույցների գնահատման արդյունքում ձևավորված ներքին համոզմունքն իրավական նշանակություն է ստանում և օբյեկտիվացվում ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս՝ դատավարական որոշումների հիմնավորման և պատճառաբանման չափանիշի միջոցով (սույն չափանիշի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումների մասին տե՛ս նաև Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 18-րդ կետը)։ Ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը ենթադրում է ապացույցները բարեխիղճ վերլուծության ենթարկելու պարտականություն (…)։
Գործի լուծման համար բավարար ապացույցներ ասելով՝ պետք է հասկանալ թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների համակցություն, որը, հաղթահարելով անմեղության կանխավարկածը, անաչառ դիտորդի մոտ կձևավորի հիմնավոր կասկածից վեր համոզվածություն անձի մեղավորության վերաբերյալ, ինչպես նաև կհաստատի գործով ապացուցման առարկան կազմող մյուս հանգամանքները և հնարավորություն կտա կայացնել հիմնավորված և պատճառաբանված որոշում (…):
Այսպիսով, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշը։ Ընդ որում, «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշ ասելով, պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը։ Վերոգրյալը չի նշանակում, որ հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորությունն ընդհանրապես չի կարող առաջացնել որևէ կասկած, սակայն այդպիսի կասկածի հավանականության դեպքում դրա աստիճանը պետք է լինի աննշան (խիստ ցածր)։ Այլ խոսքով՝ մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած»։
15. Միևնույն ժամանակ Վերաքննիչ դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության վերլուծությանը ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Քնարիկ Նորիկի Պետրոսյանի վերաբերյալ թիվ ԵԿԴ/0102/01/11 քրեական գործով 2012 թվականի հունիսի 8-ի որոշմամբ, որով իրավական դիրքորոշում է ձևավորել հետևյալի մասին. «Տնտեսական գործունեության դեմ ուղղված հանցագործությունների հանրային վտանգավորությունը դրսևորվում է նրանով, որ դրանք խախտում են տնտեսության ոլորտի իրավակարգը, տնտեսական շրջանառության առանձին մասնակիցների, հասարակության, պետության տնտեսական շահերը, գույքային վնաս են պատճառում տնտեսվարող սուբյեկտներին և առանձին քաղաքացիներին։ Համանման կերպով, վաշխառության հանրային վտանգավորությունն արտահայտվում է հետևյալ կերպ՝
ա) վաշխառության հետևանքով խախտվում է պետության ֆինանսական գործունեությունը, վաշխառուն ստանում է չհաշվառված եկամուտ, ինչպես նաև նյութական վնաս է պատճառում քաղաքացիներին և իրավաբանական անձանց,
բ) վաշխառությունը կարող է նախադրյալ հանդիսանալ այլ՝ առավել ծանր հանցագործությունների (օրինակ՝ փողերի լվացում, հարկերը, տուրքերը կամ պարտադիր այլ վճարումները վճարելուց խուսափելը և այլն) կատարման համար։
13. Վաշխառության հանցակազմի դիսպոզիցիայի վերլուծությունից երևում է, որ այն երկօբյեկտ հանցագործություն է։ Վաշխառության հիմնական անմիջական օբյեկտն են պետության ֆինանսական գործունեության պաշտպանությանն ուղղված հասարակական հարաբերությունները, լրացուցիչ օբյեկտ են մասնավոր անձանց գույքային իրավունքների և օրինական շահերի պաշտպանությանն ուղղված հասարակական հարաբերությունները։ Ընդ որում՝ վաշխառության հանցակազմն այնպես է կառուցված, որ հիմնական օբյեկտը վնասվում է լրացուցիչ օբյեկտին վնաս պատճառելու միջոցով։
Վաշխառության առարկա կարող են հանդիսանալ դրամը, ինչպես նաև տեսակային հատկանիշներով որոշվող գույքը։
Օբյեկտիվ կողմից վաշխառության հանցակազմը նկարագրված է հետևյալ երկընտրելի արարքների միջոցով՝
1) պարտք տրված դրամի կամ տեսակային հատկանիշներով որոշվող գույքի համար ՀՀ կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող չափով տոկոսներ ստանալը,
2) անձի հետ՝ նրա համար ծայրահեղ ոչ ձեռնտու պայմաններում այլ գործարք կատարելը, որից օգտվում է մյուս կողմը։
14. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերով նախատեսված հանցակազմերի սուբյեկտիվ կողմը դրսևորվում է ուղղակի դիտավորությամբ։
Ինչ վերաբերում է արարքի ավարտման պահին, ապա ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով, ինչպես նաև նույն հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ և 3-րդ կետերով արգելված արարքներն ավարտված են համարվում ՀՀ կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող չափով տոկոսներ ստանալու կամ անձի հետ նրա համար ծայրահեղ ոչ ձեռնտու պայմաններում այլ գործարք կատարելու պահից։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետով արգելված արարքն ավարտված է համարվում տուժողի՝ նյութական ծանր կացության մեջ ընկնելու պահից (…):
Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ մասնավոր հետապնդման գործ հանդիսացող՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքի առկայության դեպքում քրեական և քաղաքացիական վարույթների միջև ընտրություն կատարելու հնարավորության կապակցությամբ անհրաժեշտ է հաշվի առնել, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված վաշխառությունը փոխառության պայմանագրի էական պայմաններից մեկի (տոկոսի չափի) խախտմամբ կնքված գործարք է (տե՛ս սույն որոշման 16-րդ կետը), ուստի վերջինիս կապակցությամբ քրեական և քաղաքացիական վարույթների միջև ընտրություն կատարելիս անհրաժեշտ է հաշվի առնել, որ պայմանագրային իրավունքից (մասնավոր իրավունքից) բխող վեճերի պարագայում հանրային շահն էապես ավելի փոքր է, քան մասնավոր շահը։ Ուստի հանրային-իրավական գործիքակազմի ներգրավումը պետք է տեղի ունենա միայն այն դեպքում, երբ բարձր ու համարժեք ապացուցողական չափանիշով հիմնավորվում է, որ տվյալ կոնկրետ դեպքում առկա է շոշափելիորեն ավելի մեծ հանրային շահ։
Վճռաբեկ դատարանի վերոշարադրյալ դիրքորոշումը հիմնված է նաև այն հանգամանքի վրա, որ որպես տոկոսի չափի խախտմամբ փոխառության պայմանագրի կնքման նախաձեռնող շատ դեպքերում հանդես է գալիս վաշխառության ենթադրյալ տուժողը, ով հետագայում, փաստորեն, հնարավորություն է ստանում չարաշահելու իր իրավունքը, եթե հայտնվում է անբարենպաստ դրության մեջ, օրինակ՝ չի կարողանում կամ չի ցանկանում կատարել ստանձնած պարտավորությունները»:
16. Վերոգրյալ իրավական նորմերի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը լրիվ, բազմակողմանի և օբյեկտիվ ստուգման է ենթարկել դատաքննության ընթացքում հետազոտված ապացույցները, յուրաքանչյուր ապացույց գնահատել վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ՝ գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, ինչի արդյունքում իրավաչափ եզրահանգում է կատարել առ այն, որ ամբաստանյալ Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանը կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցանք: Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցանք կատարելու հանգամանքն Առաջին ատյանի դատարանը հաստատված է համարել մեղադրական դատավճռի հիմքում դրված՝ քրեական գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ, և Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից մեղադրական դատավճռի հիմքում դրված ապացույցների համակցությունը բացառում է ամբաստանյալ Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցանք չկատարելու ողջամիտ հավանականությունը:
Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ գործով որոշակիորեն շահագրգռված անձանց ցուցմունքները՝ դատաքննությամբ հետազոտված հարաբերականորեն չեզոք ապացույցների՝ որպես այլ փաստաթուղթ ճանաչված ապացույցների հետ համակցության մեջ, բավարար է ամբաստանյալի անմեղության կանխավարկածը հաղթահարելու համար:
Հարկ է ընդգծել նաև, որ սույն որոշման նախորդ կետում վկայակոչված նախադեպային որոշման շրջանակներում ՀՀ վճռաբեկ դատարանը քրեական և քաղաքացիական վարույթների միջև ընտրություն կատարելու հնարավորության հարցը քննարկել է մասնավոր հետապնդման գործ հանդիսացող՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքի առկայության դեպքում, այսինքն՝ դրա լույսի ներքո կարելի գալ այն մտահանգման, որ հանրային հետապնդման գործ հանդիսացող՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված արարքի կատարումն ինքնին գտնվում է հանրային իրավահարաբերությունների կարգավորման տիրույթում:
Արդյունքում Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցների բավարար ամբողջությամբ հիմնավորված են ամբաստանյալ Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանին առաջադրված մեղադրանքում մեղավոր ճանաչելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները, և նման պարագայում պաշտպանի վերաքննիչ բողոքների հիմնավորումներն ի զորու չեն չեզոքացնելու այդ իրավաչափ հետևությունները:
17. Պատասխանելով սույն որոշման 12-րդ կետի «բ» ենթակետով բարձրացված իրավական հարցին՝ Վերաքննիչ դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի՝ համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով:
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն
«Գտնելով, որ դատավճռում նշանակված պատիժն անարդարացի է ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ լինելու պատճառով, չի համապատասխանում հանցագործության ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին, վերաքննիչ դատարանը մեղմացնում կամ խստացնում է պատիժը՝ ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով»:
Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է թիվ ՎԲ-142/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-50/07, ՎԲ-201/07, ԵՇԴ/0029/01/08, ԵԿԴ/0042/01/11, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացրած որոշումներում, և կայուն նախադեպային իրավունք է ձևավորել առ այն, որ հանցավորի անձին և հանցագործության վտանգավորության բնույթին ու աստիճանին համաչափ քրեաիրավական ներգործության միջոց ընտրելու, ինչպես նաև դրա շրջանակներում համաչափ պատժաչափ սահմանելու պահանջն ուղղակիորեն բխում է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների, մասնավորապես՝ արդարության և պատասխանատվության անհատականացման հիմնարար սկզբունքների բովանդակությունից։ Արդարացի է այն պատիժը, որի ընտրությունը գործի բոլոր հանգամանքների՝ հանցագործության վտանգավորության բնույթի և աստիճանի (հանցագործության մեղքի ձև, շարժառիթ, նպատակ, պատճառված վնասի չափ, եղանակ, գործիքներ ու միջոցներ և այլն), հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների, մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների ամբողջական ու բազմակողմանի վերլուծության արդյունք է և բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից։ Վերոնշյալ պահանջներից նահանջը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման։
Պատժի անհատականացման փաստական հիմքերի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշումներ է ձևավորել թիվ ՎԲ-50/07, թիվ ԵԿԴ/0042/01/11, թիվ ՍԴ/0109/01/12, թիվ ԱՎԴ/0082/01/12, ԵԿԴ/0252/01/13, թիվ ԵԱՔԴ/0091/01/14 և մի շարք այլ որոշումներում։
Հազարապետ Հարությունյանի գործով 2007 թվականի մարտի 30-ի թիվ ՎԲ-50/07 որոշման մեջ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ. «Պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմք են ոչ միայն կատարված արարքի հասարակական վտանգավորության աստիճանը, այլև հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ հանդիսացող նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական, քրեաբանական և քրեաիրավական, ֆիզիկական հատկությունների համակցության ճիշտ գնահատումը (ընտանեկան դրությունը, վարքագիծը աշխատանքում և կենցաղում, աշխատունակությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, դատվածությունը և այլն)»։
Սերոբ Սարգսյանի գործով 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12 գործով որոշման մեջ զարգացնելով պատասխանատվության և պատժի անհատականացման առնչությամբ իր ձևավորած նախադեպային իրավունքը՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն ընդգծել է, որ. «(...) «[Հ]անցավորի անձնավորություն» եզրույթն ի տարբերություն «հանցագործության սուբյեկտ» եզրույթի, ավելի ընդարձակ է, և օժտված է սոցիալ-ժողովրդագրական, բարոյահոգեբանական և քրեաիրավական բնութագրերով: ՀՀ գործող քրեական օրենսդրության իմաստով «հանցավորի անձնավորություն» եզրույթը դիտարկվում է որպես քրեական պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմք, հանցավորի անձը բնութագրող առանձին հատկանիշները և վարքագիծը օրենքում նախատեսված են որպես պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներ, ինչպես նաև դատապարտյալին պատժից ազատելու նախապայման:
(...) պատժի անհատականացման ժամանակ հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները հաշվի առնելու անհրաժեշտությունը պայմանավորված է ինչպես պատժի նպատակների իրականացման, այնպես էլ անձի արժանապատվության հարգման սահմանադրական պահանջի առկայությամբ:
(...) հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները չեն կարող սահմանափակվել միայն անձի բարոյական հատկանիշներով և ներառում են նաև անձի ընտանեկան դրությունը, զբաղմունքի տեսակը, կրթությունը, նրա դրական կամ բացասական բնութագիրը, խրախուսանքների կամ տույժերի առկայությունը և այլն»:
Սեյրան Աղախանյանի վերաբերյալ գործով 2013 թվականի սեպտեմբերի 13-ի թիվ ԱՎԴ/0082/01/12 որոշման մեջ վերահաստատելով վերը մեջբերված իրավական դիրքորոշումները՝ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն ընդգծել է, որ. «Պատասխանատվության և պատժի անհատականացման (...) հարցի լուծման համար էական նշանակություն ունեն հանցավորի անձի ոչ միայն ֆիզիկական ու հոգեկան, այլև սոցիալական առանձնահատկությունների վերաբերյալ փաստական տվյալները: Հետևաբար, հանցավորի պատասխանատվությունն ու պատիժն անհատականացնելիս և նշանակված պատիժը փաստացի կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը պետք է ուսումնասիրի հանցավորի ընտանեկան դրության, նրա խնամքին այլ անձանց առկայության, սոցիալական միջավայրում նրա զբաղեցրած տեղի ու դիրքի, սոցիալական միջավայրում նրա ունեցած բնութագրի և մի շարք այլ հանգամանքների վերաբերյալ փաստական տվյալները»:
18. Վերոգրյալ իրավական նորմերի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո անդրադառնալով՝ ամբաստանյալ Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հիմնավորումներին՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալ Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանի նկատմամբ պատիժի տեսակը և չափը որոշելիս Առաջին ատյանի դատարանը ղեկավարվել է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, բազմակողմանի գնահատման է ենթարկել ամբաստանյալների անձը բնութագրող տվյալները, նրա պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, ամբաստանյալի կողմից կատարված հանցագործության բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, որպիսի պայմաններում նրա նկատմամբ նշանակել է համաչափ ռեալ (իրական) պատիժ, որը բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածով սահմանված արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքից (համապատասխանում է կատարված հանցանքի ծանրությանը, այն կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձին, անհրաժեշտ և բավարար է նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար), ինչպես նաև կարող է ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով սահմանված պատժի նպատակները, այն է՝ վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձանց, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
19. Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ դատախազի և տուժողների ներկայացուցչի վերաքննիչ բողոքներում նշված հանգամանքներն իրենց համաչափ արտացոլումն են գտել Առաջին ատյանի դատարանի կողմից ամբաստանյալ Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանի նկատմամբ նշանակված պատժում:
Վերը նշված եզրահանգումների պայմաններում Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի պահպանման տեսանկյունից հիմնավորված են ամբաստանյալ Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանի նկատմամբ նշանակված պատժի վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները, ուստի նման պարագայում դատախազի և տուժողների վերաքննիչ բողոքների հիմնավորումներն ի զորու չեն չեզոքացնելու դրանք:
Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելու վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանի հետևություններն արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի երաշխավորման տեսանկյունից բավարար չափով հիմնավորված են, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից թույլ չի տրվել այնպիսի դատական սխալ, որն ազդեցություն է ունեցել կամ կարող էր ազդեցություն ունենալ գործի ելքի վրա:
20. Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում անդրադառնալ նաև ամբաստանյալ Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանի նկատմամբ «Էրեբունի-Երևանի հիմնադրման 2800-ամյակի և Հայաստանի Առաջին Հանրապետության անկախության հռչակման 100-ամյակի կապակցությամբ քրեական գործերով համաներում հայտարարելու մասին» 2018 թվականի նոյեմբերի 1-ին ընդունված ՀՀ օրենքի (այսուհետ նաև` Համաներման մասին օրենք) կիրառելիության հարցին:
Այսպես. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 82-րդ հոդվածի համաձայն`
«Հանցանք կատարած անձն օրենսդիր մարմնի կողմից ընդունվող համաներման ակտով կարող է ազատվել քրեական պատասխանատվությունից, իսկ դատապարտյալը կարող է լրիվ կամ մասնակիորեն ազատվել ինչպես հիմնական, այնպես էլ լրացուցիչ պատժից, կամ պատժի չկրած մասը կարող է փոխարինվել ավելի մեղմ պատժատեսակով, կամ կարող է վերացվել դատվածությունը»:
Համաներման մասին օրենքի 1-ին հոդվածի համաձայն՝
«Համաներման մասին օրենքը կարգավորում է 2018 թվականի հոկտեմբերի 21-ը ներառյալ հանցագործություն կատարելու մեջ կասկածվող, մեղադրվող կամ հանցագործություն կատարած անձանց նկատմամբ համաներում հայտարարելու հետ կապված հարաբերությունները»։
Համաներման մասին օրենքի 2-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի համաձայն՝ համաներում հայտարարելով՝ պատժից պետք է ազատել առավելագույնը 4 տարի ժամկետով ազատությունից զրկելու հետ կապված պատժի դատապարտված անձանց:
Համաներման մասին օրենքի 2-րդ հոդվածի 10-րդ մասում սահմանված են այն դեպքերը, որոնց առկայության պայմաններում օրենսդիրը բացառել է համաներման կիրառումը: Մասնավորապես՝ Համաներման մասին օրենքի 2-րդ հոդվածի 10-րդ մասի 5-րդ կետում թվարկված են ՀՀ քրեական օրենսգրքի այն գլուխները, հոդվածները և հոդվածների մասերը, որոնցով նախատեսված արարքները կատարած անձանց նկատմամբ համաներումը կիրառելի չէ:
Հարկ է նկատել, որ թվարկված գլուխների, հոդվածների և հոդվածների մասերի շարքից բացակայում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետը կամ այդ հոդվածը պարունակող գլուխը, այսինքն՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետի նախատեսված արարք կատարած անձանց նկատմամբ համաներման կիրառումը սահմանափակված չէ:
Սույն քրեական գործի նյութերում (հաշվի առնելով ամբաստանյալի նկատմամբ ռեաբիլիտացիոն հիմքով քրեական հետապնդումը դադարեցնելու և քրեական գործի վարույթը կարճելու մասին որոշման առկայությունը) բացակայում են նաև Համաներման մասին օրենքի մեջ նշված այն սահմանափակումները, որոնք կարող են արգելք հանդիսանալ ամբաստանյալ Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանի նկատմամբ Համաներման մասին օրենքի կիրառման համար:
Վերաքննիչ դատարանը, հիմք ընդունելով վերը նշվածը, ինչպես նաև, որ հանցանքը կատարվել է մինչև 2018 թվականի հոկտեմբերի 21-ը, գտնում է, որ Համաներման մասին օրենքի կիրառմամբ Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանին պետք է ազատել սույն քրեական գործով նշանակված 6 (վեց) ամիս ժամկետով ազատազրկում պատժից՝ միևնույն ժամանակ արձանագրելով, որ անգամ Համաներման մասին օրենքի մեջ նշված այն սահմանափակումները, որոնք Առաջին ատյանի դատարանի համար կարող էին արգելք հանդիսանալ ամբաստանյալ Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանի նկատմամբ Համաներման մասին օրենքի կիրառման համար, ներկայումս վերացել են:
21. Միևնույն ժամանակ Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ Առաջին ատյանի դատարանում տուժողների կողմից ներկայացված են եղել քաղաքացիական հայցի վերաբերյալ հայցադիմումներ, մինդեռ Առաջին ատյանի դատարանը ոչ իրավաչափ կերպով արձանագրել է, տուժողների կողմից ամբաստանյալի նկատմամբ որևէ պահանջ չի ներկայացվել: Այնուամենայնիվ Վերաքննիչ դատարանը, հաշվի առնելով սույն քրեական գործի քննության ժամկետները, ամբաստանյալի՝ այդ կարգավիճակում անհարկի չպահելու հանգամանքը և դրանք չստորադասելով տուժողների կողմից հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված վնասի հատուցում ստանալու իրավաչափ ակնկալիքին, գտնում է, որ տուժողների կողմից ներկայացված քաղաքացիական հայցերը պետք է թողնել առանց քննության՝ նրանց իրավունք վերապահելով քաղաքացիական դատավարության կարգով հայցեր հարուցել, ինչը Վերաքննիչ դատարանի համոզմամբ չի հանգեցնի տուժողների իրավունքների և օրինական շահերի խախտման:
22. Վերոշարադրյալի հիման վրա Վերաքննիչ դատարանն գտնում է, որ ամբաստանյալ Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանի պաշտպան Կարեն Քալանթարյանի, Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Լ.Մարկոսյանի, տուժողներ Շուշանիկ Աշոտի Մանիջոյանի, Փարանձեմ Վաչագանի Մուրադյանի, Նունե Յաշայի Արզումանյանի, Գայանե Սերյոժայի Ալաջյանի, Նաիրե Գրիշայի Պետրոսյանի ներկայացուցիչ Վարդան Զուռնաչյանի վերաքննիչ բողոքները վերաքննիչ բողոքները պետք է մերժել, Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի՝ թիվ ԵԿԴ/0304/01/15 քրեական գործով 2019 թվականի հուլիսի 17-ի դատավճիռը թողնել անփոփոխ, Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանին «Էրեբունի-Երևանի հիմնադրման 2800-ամյակի և Հայաստանի Առաջին Հանրապետության անկախության հռչակման 100-ամյակի կապակցությամբ քրեական գործերով համաներում հայտարարելու մասին» 2018 թվականի նոյեմբերի 1-ին ընդունված ՀՀ օրենքի 2-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի կիրառմամբ ազատել նշանակված պատժից, իսկ տուժողների կողմից ներկայացված քաղաքացիական հայցերը՝ թողնել առանց քննության:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 8-րդ, 361.1, 377-րդ, 385-րդ, 393-394-րդ հոդվածներով ՝ Վերաքննիչ դատարանը.

Ո Ր Ո Շ Ե Ց՝

Ամբաստանյալ Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանի պաշտպան Կարեն Քալանթարյանի, Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Լ.Մարկոսյանի, տուժողներ Շուշանիկ Աշոտի Մանիջոյանի, Փարանձեմ Վաչագանի Մուրադյանի, Նունե Յաշայի Արզումանյանի, Գայանե Սերյոժայի Ալաջյանի, Նաիրե Գրիշայի Պետրոսյանի ներկայացուցիչ Վարդան Զուռնաչյանի վերաքննիչ բողոքները վերաքննիչ բողոքները մերժել՝ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի՝ թիվ ԵԿԴ/0304/01/15 քրեական գործով 2019 թվականի հուլիսի 17-ի դատավճիռը թողնելով անփոփոխ:
«Էրեբունի-Երևանի հիմնադրման 2800-ամյակի և Հայաստանի Առաջին Հանրապետության անկախության հռչակման 100-ամյակի կապակցությամբ քրեական գործերով համաներում հայտարարելու մասին» 2018 թվականի նոյեմբերի 1-ին ընդունված ՀՀ օրենքի 2-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի կիրառմամբ Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանին ազատել նրա նկատմամբ նշանակված պատժից:
Տուժողների կողմից ներկայացված քաղաքացիական հայցերը թողնել առանց քննության:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ ստանալու պահից մեկամսյա ժամկետում։

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Ա.ՆԻԿՈՂՈՍՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Ս.ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ

Սույն որոշման կապակցությամբ առկա է կոլեգիալ կազմի դատավոր Ն.Հովակիմյանի հատուկ կարծիքը:

ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Ն.ՀՈՎԱԿԻՄՅԱՆ





ԵԿԴ/0304/01/15

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈւԹՅԱՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԻ ԴԱՏԱՎՈՐ
Ն.ՀՈՎԱԿԻՄՅԱՆԻ ՀԱՏՈւԿ ԿԱՐԾԻՔԸ

19.05.2020թ. ք.Երևան

Հարգելով դատարանի կազմի դատավորներ Ա.Նիկողոսյանի և Ս.Համբարձումյանի դիրքորոշումը` այնուամենայնիվ թիվ ԵԿԴ/0304/01/15 քրեական գործով մնում եմ հատուկ կարծիքի:
Վերը նշված գործով Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213 հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով այն բանի համար, որ նա. «չունենալով մշտական աշխատանք, որպես արհեստ, ամսական եկամուտներ ստանալու նպատակով զբաղվել է վաշխառությամբ, այն է՝ Երևան քաղաքի Ֆիրդուսի փողոցում գործող «Ֆիրդուսի» տոնավաճառում առևտրով զբաղվող Փարանձեմ Վաչագանի Մուրադյանից, Շուշանիկ Աշոտի Մանիջոյանից, Նաիրա Ռուդոլֆի Գևորգյանից, Նաիրե Գրիշայի Պետրոսյանից, Հայաստան Հրաչիկի Պողոսյանից, վերջինիս բարեկամ Նունե Յաշայի Արզումանյանից, Հայաստան Պողոսյանի ծանոթ Վարսենիկ Ազատի Մանուկյանից, Երևան քաղաքի Արշակունյաց փողոցում գործող «Փեթակ» տոնավաճառում առևտրով զբաղվող Գայանե Սերյոժայի Ալաջյանից, ամսական յոթ, ութ, այնուհետև նաև ամսական տասը տոկոս տոկոսադրույքով ստացել է ՀՀ կենտրոնական բանկի խորհրդի 09.11.2010թ. թիվ 283 Ն որոշմամբ սահմանված բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող տոկոսադրույքներ:
Այսպես՝
Երևան քաղաքի «Ֆիրդուսի» տոնավաճառի նախկին աշխատակից Փարանձեմ Վաչագանի Մուրադյանը, գտնվելով ֆինանսական ծանր կացության մեջ և ունենալով գումարի կարիք, ծանոթ, «Ֆիրդուսի» տոնավաճառում նախինում առևտրով զբաղվող Հայաստան Հրաչիկի Պողոսյանի միջոցով ծանոթացել է Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանի հետ, ով առաջարկել է ամսեկան տոկոսավճարի դիմաց տրամադրել գումարներ։ Ընդհանուր առմամբ Փարանձեմ Վաչագանի Մուրադյանը Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանից 2013թ. ապրիլ ամսից մինչև 2013թ. հուլիս ամիսն ընկած ժամանակահատվածում ստացել է 2.400.000 ՀՀ դրամ և 1.024.225 ՀՀ դրամին համարժեք 2.500 ԱՄՆ դոլար գումար, որից 400.000 ՀՀ դրամը նախնական պայմանավորվածության համաձայն՝ փոխանցել է Հայաստան Պողոսյանին, ով պարտավորվել է նշված գումարի տոկոսավճարները տրամադրել Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանին, իսկ Փարանձեմ Վաչագանի Մուրադյանը 2013թ. մայիս ամսից մինչև 2014թ. դեկտեմբեր ամիսն ընկած ժամանակահատվածում իր կողմից վերցված գումարների դիմաց նախ ամսեկան 7 տոկոս տոկոսադրույքով, իսկ հետագայում նաև ամսական 10 տոկոս տոկոսադրույքով պարբերաբար Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանին վճարել է ՀՀ կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող տոկոսադրույքներ:
Նույն կերպ, վաշխառությամբ ամսական կայուն եկամուտներ ստանալու նպատակով Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանը, «Ֆիրդուսի» տոնավաճառի նախկին աշխատակից Շուշանիկ Աշոտի Մանիջոյանին 2013թ. մայիս-հունիս ամիսներից մինչև 2014թ. դեկտեմբեր ամիսն ընկած ժամանակահատվածում տրամադրել է ընդհանուր առմամբ 3.000.000 ՀՀ գումար և 2013 թվականի հուլիս ամսից մինչև 2014 թվականի դեկտեմբեր ամիսն ընկած ժամանակահատվածում նախ ամսական 7 տոկոս տոկոսադրույքով, իսկ հետագայում նաև ամսական 10 տոկոս տոկոսադրույքով պարբերաբար Շուշանիկ Աշոտի Մանիջոյանից ստացել է ՀՀ կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող տոկոսադրույքներ։
Նույն կերպ, վաշխառությամբ ամսական կայուն եկամուտներ ստանալու նպատակով Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանը, Ֆիրդուսի տոնավաճառի նախկին աշխատակից Նաիրա Ռուդոլֆի Գևորգյանին 2013թ. նոյեմբեր ամսին տրամադրել է 100.000 ՀՀ դրամ գումար և 2013թ. դեկտեմբեր ամսից մինչև 2014թ. օգոստոս ամիսն ընկած ժամանակահատվածում ամսական 10 տոկոս տոկոսադրույքով պարբերաբար Նաիրա Ռուդոլֆի Գևորգյանից ստացել է ՀՀ կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող տոկոսադրույքներ:
Նույն կերպ, վաշխառությամբ ամսական կայուն եկամուտներ ստանալու նպատակով՝ Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանը, «Ֆիրդուսի» տոնավաճառի նախկին աշխատակից Նաիրե Գրիշայի Պետրոյանին 2013թ. օգոստոս ամսից մինչև 2014թ. հունվար ամիսն ընկած ժամանակահատվածում տրամադրել է 1.400.000 ՀՀ դրամ և 2013թ. սեպտեմբեր ամսից մինչև 2014թ. դեկտեմբեր ամիսն ընկած ժամանակահատվածում պարբերաբար, ամսեկան նախ 8 տոկոս տոկոսադրույքով, հետո ամսական 10 տոկոս տոկոսադրույքով Նաիրե Գրիշայի Պետրոսյանից ստացել է ՀՀ կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող տոկոսադրույքներ:
Բացի այդ, վաշխառությամբ ամսական կայուն եկամուտներ ստանալու նպատակով Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանը, «Ֆիրդուսի» տոնավաճառի նախկին աշխատակից Հայաստան Հրաչիկի Պողոսյանին 2013թ. ապրիլ ամսից մինչև 2014թ. փետրվար ամիսն ընկած ժամանակահատվածում տրամադրել է 5.630.000 ՀՀ դրամ, և 2013թ. մայիս ամսից մինչև 2014թ. սեպտեմբեր ամիսն ընկած ժամանակահատվածում նախ ամսական 7 տոկոս տոկոսադրույքով, իսկ հետագայում նաև ամսեկան 10 տոկոս տոկոսադրույքով պարբերաբար Հայաստան Հրաչիկի Պողոսյանից ստացել է ՀՀ կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող տոկոսադրույքներ:
Բացի այդ, վաշխառությամբ ամսական կայուն եկամուտներ ստանալու նպատակով Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանը, Հայաստան Պողոսյանի բարեկամ Նունե Յաշայի Արզումանյանին 2013թ. օգոստոսի 15-ից մինչև 2014թ. դեկտեմբեր ամիսն ընկած ժամանակահատվածում տրամադրել է ընդհանուր 4.950.000 ՀՀ դրամ գումար և 2013թ. սեպտեմբեր ամսից մինչև 2015թ. հունվար ամիսը ընկած ժամանակահատվածում նախ, ամսական 8 տոկոս տոկոսադրույքով, իսկ հետագայում նաև ամսական 10 տոկոս տոկոսադրույքով պարբերաբար Նունե Յաշայի Արզումանյանից ստացել է ՀՀ կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող տոկոսադրույքներ:
Բացի այդ, վաշխառությամբ ամսական կայուն եկամուտներ ստանալու նպատակով Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանը, Հայաստան Պողոսյանի ծանոթ Վարսենիկ Ազատի Մանուկյանին 2014թ. հունվար ամսին տրամադրել է 973.536 ՀՀ դրամին համարժեք 2.400 ԱՄՆ դոլար, որից նույն օրը Վարսենիկ Մանուկյանը Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանի իմացությամբ 567.896 ՀՀ դրամին համարժեք 1.400 ԱՄՆ դոլար գումարը տրամադրել է Հայաստան Պողոսյանին, ով պարտավորվել է նշված գումարի տոկոսավճարները տրամադրել վերջինիս, իսկ մնացած 405.640 ՀՀ դրամին համարժեք 1.000 ԱՄՆ դոլար գումարի դիմաց Հասմիկ Առաքելյանը 2014թ. փետրվար ամսից մինչն 2015թ. հուլիս ամիսն ընկած ժամանակահատվածում ամսական 10 տոկոս տոկոսադրույքով պարբերաբար Վարսենիկ Ազատի Մանուկյանից ստացել է ՀՀ կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող տոկոսադրույքներ:
Բացի այդ, վաշխառությամբ ամսական կայուն եկամուտներ ստանալու նպատակով՝ Հասմիկ Մակեդոնի Առաքելյանը, «Փեթակ» տոնավաճառի նախկին աշխատակից Գայանե Սերյոժայի Ալաջյանին 2013թ. հունիս ամսից մինչև 2014թ. հունվար ամիսն ընկած ժամանակահատվածում տրամադրել է ընդհանուր առմամբ 600.000 ՀՀ դրամ և 370.000 ՀՀ դրամին համարժեք 900 ԱՄՆ դոլար գումար և 2013թ. հուլիս ամսից մինչև 2015թ. մարտ ամիսն ընկած ժամանակահատվածում նախ ամսական 7 տոկոս տոկոսադրույքով, իսկ հետագայում նաև ամսական 10 տոկոս տոկոսադրույքով պարբերաբար Գայանե Մերյոժայի Ալաջյանից ստացել է ՀՀ կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող տոկոսադրույքներ»:
Դատարանը, վերլուծելով և գնահատելով դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցները, հաստատված է համարել Հասմիկ Առաքելյանի մեղավորությունը առաջադրված մեղադրանքում, 17.07.2019թ. թիվ ԵԿԴ/0304/01/15 դատավճռով վերջինիս մեղավոր է ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213 հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված արարքում և դատապարտել ազատազրկման 6 ամիս ժամկետով:
Նշված դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք են բերել Հասմիկ Առաքելյանի պաշտպան Կ.Քալանթարյանը, Կենտրոն և Նորք -Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Լ.Մարկոսյանը, տուժողներ Շ.Մանիջոյանը, Փ.Մուրադյանը, Ն.Արզումանյանը, Գ.Ալաջյանը, Ն.Պետրոսյանի ներկայացուցիչ Վ.Զուռնաչյանը:
Պաշտպան Վ.Զուռնաչյանը խնդրել է բեկանել 17.07.2019թ. թիվ ԵԿԴ/0304/01/15 դատավճիռը, ճանաչել Հասմիկ Առաքելյանի անմեղությունը առաջադրված մեղադրանքում կամ կիրառել «Էրեբունի-Երևանի հիմնադրման 2800-ամյակի և Հայաստանի Առաջին Հանրապետության անկախության հռչակման 100-ամյակի կապակցությամբ քրեական գործերով համաներում հայտարարելու մասին» 01.11.2018թ. ՀՀ ԱԺ կողմից ընդունված օրենքի 2-րդ հոդվածի 5-րդ մասի 1-ին կետը և Հասմիկ Առաքելյանին ազատել պատժից:
Մեղադրողը և տուժողները խնդրել են դատավճիռը բեկանել պատժի մասով և Հասմիկ Առաքելյանի նկատմամբ նշանակել ավելի խիստ պատիժ: Տուժողները նաև խնդրել են իրենց ներկայացրած քաղաքացիական հայցերը բավարարել:
Վերաքննիչ դատարանի 19.05.2020թ. որոշմամբ բերված վերաքննիչ բողոքները մերժվել են՝ վիճարկվող դատավճիռը թողնելով անփոփոխ:
Միաժամանակ Վերաքննիչ դատարանը որոշել է կիրառել «Էրեբունի-Երևանի հիմնադրման 2800-ամյակի և Հայաստանի Առաջին Հանրապետության անկախության հռչակման 100-ամյակի կապակցությամբ քրեական գործերով համաներում հայտարարելու մասին» 01.11.2018թ. ՀՀ ԱԺ կողմից ընդունված օրենքի 2-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետը և Հասմիկ Առաքելյանին ազատել նշանակված պատժից:
Գտնում եմ, որ պաշտպան Կ.Քալանթարյանի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքը՝ Հասմիկ Առաքելյանին առաջադրված մեղադրանքում անմեղ ճանաչելու մասին, ենթակա է բավարարման, հետևյալ պատճառաբանությամբ.
Ըստ գործի նյութերի՝ Հասմիկ Առաքելյանին առաջադրված մեղադրանքի հիմքում դրված են տուժողների, նրանց ընտանիքի անդամների ցուցմունքները, տուժող Հայաստան Պողոսյանից բանկային փոխանցմամբ Հասմիկ Առաքելյանին ուղարկված գումարների անդորրագրերը, տուժող Գայանե Ալաջյանին Հասմիկ Առաքելյանի կողմից փոխառությամբ տրամադրված գումարների մասին ստացականները, Հասմիկ Առաքելյանի և տուժողների հեռախոսազանգերի վերծանումների արձանագրությունները, ՀՀ ճանապարհային ոստիկանության կողմից տրված գրությունը՝ Հասմիկ Առաքելյանի անվամբ հաշվառված ավտոմեքենաների մասին:
Մեղադրյալ Հասմիկ Առաքելյանը իրեն մեղավոր չի ճանաչել առաջադրված մեղադրանքում, չի ժխտել, ընդունել է, որ տուժողներին վերջիններիս խնդրանքով որպես փոխառություն գումարներ է տվել,սակայն առանց տոկոսի, երբ վերջիններս հրաժարվել են վերադարձնել փոխ առած գումարները, ինքը քաղաքացիական հայցով դիմել է դատարան՝ գումարի բռնագանձման պահանջով, որից հետո նրանք, չցանկանալով վերադարձնել իրենից փոխառությամբ ստացած գումարները, հաղորդում են տվել իր կողմից իբրև թե վաշխառություն կատարելու մասին:
Անդրադառնալով մեղադրանքի հիմքում դրված գրությանը՝ տրված ճանապարհային ոստիկանության կողմից, նշեմ, որ այն որևէ փաստական տվյալ չի պարունակում Հասմիկ Առաքելյանի կողմից վաշխառություն կատարելու մասին, այն վերաբերելի ապացույց չէ:
Անդրադառնալով Հասմիկ Առաքելյանի և տուժողների հեռախոսազանգերի վերծանումների արձանագրություններին, գտնում եմ, որ դրանք ևս որևէ փաստական տվյալ չեն պարունակում վաշխառության վերաբերյալ: Հասմիկ Առաքելյանը ևս չի ժխտել, որ տուժողներին ճանաչել է, նրանց փոխառությամբ գումարներ է տվել, չի ժխտել այդ առումով նրանց հետ փոխադարձ հեռախոսազանգեր ունենալու հանգամանքը, սակայն ժխտել է նրանց 7-10 ամսական տոկոսադրույքով փոխառություն տալու և նրանցից տոկոսագումարներ ստանալու հանգամանքը:
Ըստ գործի նյութերի՝ տուժողները գործընկերներ են, նրանք աշխատում են Երևանի «Ֆիրդուսի» կամ «Փեթակ» տոնավաճառներում, զբաղվում են առևտրով: Վերջիններս ցուցմունք են տվել այն մասին, որ Հասմիկ Առաքելյանից որոշակի գումարների փոխառություն են վերցրել, որի մասին գրվել են ստացականներ: Ստացականների մեջ տոկոսների մասին չի գրվել, սակայն իրականում Հասմիկ Առաքելյանը իրենց փոխառություն է տրամադրել ամսական 7-10 տոկոս տոկոսադրույքով: Իրենք պարբերաբար նրան տվել են տոկոսագումարները:
Գտնում եմ, որ Հասմիկ Առաքելյանի ցուցմունքները՝ գործով անցնող տուժողներին առանց որևէ շահադիտական նպատակի փոխառություններ տալու մասին, արժանահավատ չեն:
Միաժամանակ գտնում եմ, որ միայն գործի ելքով շահագրգիռ անձանց՝ տուժողների և նրանց ընտանիքի անդամների ցուցմունքները, առանց այլ չեզոք, օբյեկտիվ ապացույցների, բավարար չեն հաստատված համարելու, որ Հասմիկ Առաքելյանը տուժողներին ամսական 7-10 տոկոս տոկոսադրույքով՝ այսինքն ՀՀ Կենտրոնական բանկի սահմանած բանկային տոկոսի հաշվարկային դրույքի կրկնապատիկը գերազանցող տոկոսադրույքով է փոխառություն տրամադրել ու ըստ այդմ՝ ամսական նրանցից ստացել է նշված տոկոսադրույքի հաշվարկի չափով տոկոսագումարներ:
Եթե անգամ ընդունենք, որ Հասմիկ Առաքելյանը տուժողներին փոխառություն է տրամադրել ամսական որոշակի տոկոսադրույքով, ապա պետք է նաև արձանագրենք, որ տոկոսադրույքների կոնկրետ չափերի՝ 7-10 տոկոսի մասին, քրեական գործի նյութերում որևէ փաստական տվյալ, որևէ ապացույց չկա, բացի տուժողների և նրանց ընտանիքի անդամների ցուցմունքներից: Իսկ գործում առկա գրավոր ապացույցների՝ փոխառության ստացականների մեջ, տոկոսադրույքների մասին որևէ նշում առկա չէ:
Գտնում եմ, որ սույն գործով հիմնավոր կասկածի շեմը հաղթահարված չէ, գործով ձեռք բերված և դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցները բավարար չեն հաստատված համարելու, որ Հասմիկ Առաքելյանը կատարել է իրեն մեղսագրված արարքը, հետևաբար Հասմիկ Առաքելյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 213 հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով առաջադրված մեղադրանքում պետք է ճանաչել և հռչակել անմեղ՝ արարքում հանցակազմի բացակայության հիմքով:


ԴԱՏԱՎՈՐ ՝ Ն.ՀՈՎԱԿԻՄՅԱՆ