Հիմնական
Գործի համար:
ԵԿԴ/0290/01/15
Վիճակագրական տողի համար :
1.10
Պատասխանող
Մնացական Աղաբաբյան
Մնացական Աղաբաբյան Խաչատուրի
Մնացական Աղաբաբյան
Մնացական Աղաբաբյան
Դատավոր
Քրեական վերաքննիչ
Կարինե Ղազարյան
Արմեն Դանիելյան
Ռուզաննա Բարսեղյան
Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
Գագիկ Պողոսյան
Վճռաբեկ
Լիլիթ Թադևոսյան
Դատավոր
Քրեական վերաքննիչ
Կարինե Ղազարյան
Արմեն Դանիելյան
Ռուզաննա Բարսեղյան
Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
Գագիկ Պողոսյան
Վճռաբեկ
Լիլիթ Թադևոսյան
| Դատարան | Օր | Ժամ | Դատարանի դահլիճի համար | Ստատուս | Որոշում | Այլ նշումներ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Քրեական վերաքննիչ | 2016-10-25 | 16:00 | 1 | |||
| Կենտրոն և Նորք-Մարաշ | 2016-07-14 | 09:30 | 1 | Կայացել է | ||
| Վճռաբեկ | 2016-06-13 | 09:30 | 1 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Վճռաբեկ | 2016-05-13 | 09:30 | 1 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Վճռաբեկ | 2016-04-14 | 09:30 | 1 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Վճռաբեկ | 2016-03-24 | 09:30 | 1 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Վճռաբեկ | 2016-02-26 | 09:30 | 1 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Վճռաբեկ | 2016-02-01 | 10:00 | 1 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Կենտրոն և Նորք-Մարաշ | 2016-01-11 | 10:00 | 1 | Կայացել է |
Ո Ր Ո Շ Ո Ւ Մ
Գործ Հ. ԵԿԴ/0290/01/15
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Կ.ՂԱԶԱՐՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ռ.ԲԱՐՍԵՂՅԱՆ
Ա.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ
Քարտուղարությամբ` Ա.Ջուլհակյանի
ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ`
մեղադրող` Ռ.Գևորգյանի
պաշտպան` Խ.Խաչատրյանի
ամբաստանյալ` Մ.Աղաբաբյանի
տուժող` Հ.Նասոյանի
տուժողի ներկայացուցիչ` Է.Աղաջանյանի
Երևան 25.10.2016թ
դռնբաց դատական նիստում վճռաբեկության կարգով քննության առնելով ամբաստանյալ Մնացական Խաչատուրի Աղաբաբյանի վերաբերյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով, Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի (այսուհետ` Դատարան) 14.07.2016թ. որոշման դեմ մեղադրողի և տուժողի ներկայացուցչի վերաքննիչ բողոքները.
ՊԱՐԶԵՑ
1.Գործի դատավարական նախապատմությունը և փաստական հանգամանքները.
03.04.2015թ. ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի կողմից, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով հարուցվել է թիվ 13135115 քրեական գործը:
20.04.2015թ. նախաքննության մարմնի որոշմամբ Մնացական Աղաբաբյանի նկատմամբ ընտրվել է «ստորագրություն չհեռանալու մասին» խափանման միջոցը:
27.04.2015թ. Մնացական Աղաբաբյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով:
12.10.2015թ. նախաքննության մարմնի որոշմամբ Մնացական Աղաբաբյանին նախկինում առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել, լրացվել և նրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով, այն բանի համար, որ նա, 2015 թվականի մարտի 23-ին ժամը 15:30-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Երվանդ Քոչար 8/2 հասցեում վիճաբանել է Հովսեփ Մաքսիմի Նասոյանի հետ, որի ընթացքում գործով ինքնությունները չպարզված մի խումբ անձանց հետ վերջինիս առողջությանը դիտավորությամբ պատճառել է միջին ծանրության վնաս։
Այսպես.
2015 թվականի մարտի 23-ին ժամը 15:30-ի սահմաններում Հովսեփ Մաքսիմի Նասոյանը գնացել է Երևան քաղաքի Երվանդ Քոչար փողոցի 8/2 հասցեում գործող և Մնացական Խաչատուրի Աղաբաբյանին պատկանող «Մեգապլաստ» ընկերության գրասենյակ՝ նախկինում կատարված պատվերի վերաբերյալ խոսակցություն ծավալելու նպատակով։ Հիշյալ հարցի շուրջ խոսակցության ընթացքում Մնացական Աղաբաբյանը վիճաբանության է բռնվել Հովսեփ Նասոյանի հետ, որի ընթացքում բռնություն է գործադրել նրա նկատմամբ։
Այնուհետև զանգահարել և իր աշխատասենյակ է հրավիրել գործով ինքնությունները չպարզված մի խումբ անձանց և նրանց հետ միասին հանցավոր միասնական դիտավորությամբ, մեկը մյուսի գործողությունները լրացնելով՝ ձեռքերով և ոտքերով բազմաթիվ հարվածներ են հասցրել Հովսեփ Նասոյանի մարմնի տարբեր մասերին՝ նրա առողջությանը դիտավորությամբ պատճառելով միջին ծանրության վնաս՝ դեմքի շրջանի փափուկ հյուսվածքների սալջարդի, գլխի, դեմքի շրջանների քերծվածքների, արյունազեղման, սալջարդ վերքերի, քթոսկրի կոտրվածքի, գլխուղեղի ցնցման ձևով։
07.12.2015թ. թիվ 13135115 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Մնացական Աղաբաբյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով, ուղարկվել է Դատարան:
Դատարանը 14.07.2016թ. դատավճռով վճռել է` «Մնացական Խաչատուրի Աղաբաբյանին ճանաչել մեղավոր ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով և դատապարտել ազատազրկման 2 (երկու) տարի ժամկետով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ Մ.Աղաբաբյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել և սահմանել փորձաշրջան 1 (մեկ) տարի ժամկետով։
Մնացական Աղաբաբյանից հօգուտ տուժող Հովսեփ Նասոյանի՝ որպես պատճառված վնասի հատուցում, բռնագանձել 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամ՝ բռնագանձումը տարածելով որպես պատճառված վնասի հատուցման երաշխիք Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի դեպոզիտ հաշվին (հաշվեհամար՝ 900013298014) փոխանցված 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամի վրա, և Հ.Նասոյանին թույլատրել ստանալ նշված գումարը։
Մնացած մասով Հ.Նասոյանի հայցը թողնել առանց քննության։
Մերժել Մ.Աղաբաբյանի գույքի վրա՝ որպես հայցի ապահովման միջոց, հայցագնի չափով արգելանք դնելու մասին միջնորդությունը։
Մ.Աղաբաբյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը` չհեռանալու մասին ստորագրությունը, թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը»:
Դատարանի դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք են ներկայացրել տուժողի ներկայացուցիչ` Է.Աղաջանյանը և մեղադրող Ռ.Գևորգյանը:
2. Վերաքննիչ բողոքների հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջները
Վերաքննիչ բողոքները քննվում են հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
Ա) Հովսեփ Նասոյանի ներկայացուցիչ` Էդուարդ Աղաջանյանի վերաքննիչ բողոքը.
Է.Աղաջանյանը նշել է, որ Դատարանի կողմից հրապարակված դատավճիռը ակնհայտ անհիմն է, միակողմանի և չի համապատասխանում գործում առկա բազմաթիվ ապացույցներով հիմնավորված իրականությանը: Դատարանի կողմից թույլ են տրվել նյութական և դատավարական իրավունքի կոպիտ խախտումներ: Նյութական իրավունքի տեսանկյունից Դատարանի կողմից խախտվել են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի, 63-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ ու 4-րդ կետերի, 70-րդ հոդվածի իրավական դրույթները, իսկ դատավարական իրավունքի տեսանկյունից` ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 2-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետի, 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի, 8-րդ հոդվածի 1-ին մասի, 17-րդ հողվածի 1-ին մասի, 358-րդ հոդվածի 1-ին մասը 360-րդ հոդվածի իրավական դրույթները:
Ամբաստանյալ Մնացական Աղաբաբյանի կողմից կատարված արարքի հետևանքով տուժող կողմին հասցվել է էական վնաս: Նման պարագայում, պատիժ նշանակելիս Դատարանը պետք է հաշվի առներ, որ սոցիալական արդարությունը վերականգնելու համար պատիժը պետք է հավասարազոր լինի կատարվածին, սակայն Դատարանը, ամբաստանյալին մեղավոր ճանաչելով կատարածի մեջ, նրան դատապարտել է երկու տարվա ազատազրկման, ինչը չի համապատասխանում կատարաված արարքի ծանրության աստիճանին և դրա հետ միաժամանակ կիրառել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը, ինչը չպետք է կիրառեր: Մասնավորապես պատիժը նշանակելիս Դատարանը պետք է հաշվի առներ ծանրացնող ու մեղմացնող հանգամանքները, մինչդեռ հաշվի է առել միայն պատիժը մեղմացնող հանգամանքները:
Քրեական գործի նյութերից ու հրապարակված դատավճռից հստակ երևում է, որ Հ.Նասոյանը ծեծի է ենթարկվել մի խումբ անձանց կողմից, որոնց շարքում Մ.Աղաբաբյանը առաջատար դեր է ունեցել ու ակտիվ կերպով կազմակերպել է այդ հանցագործության իրականացումը, մինչդեռ Դատարանի կողմից այդ երկու ծանրացնող հանգամանքներին անդրադարձ չի եղել:
Դատարանի կողմից անտեսվել են տուժող կողմի բազմաթիվ հայտարարություններն այն մասին, որ ամբաստանյալը, ընդունելով մեղքը, փորձել է խուսափել պատժի կրումից, քանի որ քրեական գործի քննության ընթացքում լիարժեք կերպով ապացուցվել է վերջինի մեղավորությունը նրան մեղսագրվող արարքի կատարման մեջ, որը հիմնավորվել է տուժող Հովսեփ Նասոյանի, վկաներ Սուրեն Հակոբյանի, Ազատ Գասպարյանի, Գագիկ Բաղդասարյանի ցուցմունքներով, փորձագետի եզրակացությամբ, հեռախոսային զանգերի վերծանումներով, ինչպես նաև գործով ամբաստանյալ Մնացական Աղաբաբյանի ինքնախոստովանական ցուցմունքով:
Բողոքաբերը նշել է նաև, որ Դատարանը պարտավոր էր հաշվի առնել պատիժը ծանրացնող երեք հանգամանքներ, այն է` հանցագործությունը երկու և ավելի անձանց կողմից կատարված լինելը, Մ.Աղաբաբյանի ակտիվ դերակատարումը տվյալ հանցագործության կատարման մեջ և տուժողին պատճառված վնասը ամբողջությամբ հատուցած չլինելու հանգամանքը:
Ամբողջությամբ չբավարարելով քաղաքացիական հայցը` Դատարանը եկել է այն համոզման, որ լիարժեք կերպով հարթվել է տուժողին պատճառված վնասը ու դրա հետ միաժամանակ տուժողին իրավունք է վերապահել քաղաքացիաիրավական կարգով պահանջել մնացած գումարը, այսինքն ղատարանը մի կողմից սահմանել է, որ Մ.Աղաբաբյանի կողմից հարթված է վնասը ամբողջությամբ, իսկ մյուս կողմից նշել է, որ տուժողի վնասը հնարավոր է, որ ամբողջությամբ հարթված չէ, և դա պետք է ապացուցվի լիարժեք կերպով քաղաքացիաիրավական կարգով դատարան դիմելու միջոցով, ուստի Դատարանն այս դեպքում նույնպես թույլ է տվել սխալ:
Ելնելով վերոգրյալից` Է.Աղաջանյանը խնդրել է բեկանել Դատարանի դատավճիռը և ամբաստանյալ Մնացական Աղաբաբյանի նկատմամբ դատավճռով սահմանված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու ու փորձաշրջան նշանակելու մասին կետը վերացնել՝ միաժամանակ բավարարելով տուժող կողմի ներկայացված հայցադիմումը ամբողջությամբ:
Բ) Մեղադրող` Ռ.Գևորգյանի վերաքննիչ բողոքը.
Մեղադրողը նշել է, որ Դատարանը, ընդհանուր առմամբ ճիշտ գնահատելով քրեական գործի ապացույցները, Մնացական Խաչատուրի Աղաբաբյանի պատժի մասով թույլ է տվել դատական սխալ, որն ազդել է գործի ելքի վրա, ճիշտ չի կիրառել քրեական օրենքը, չեն պահպանվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ հոդվածներով սահմանված պահանջները, խախտվել են կատարած արարքի և նշանակված պատժի համաչափության վերաբերյալ նյութական իրավունքի նորմերը, ինչպես նաև խաթարվել է պատժի նպատակները, սահմանադրությամբ պաշտպանվող շահերի անհրաժեշտ հավասարակշռությունը, որպիսի պայմաններում դատական ակտը ենթակա է բեկանման։
Վկայակոչելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ, 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ հոդվածների, ինչպես նաև մի շարք նախադեպային որոշումների իրավական դրույթները և վերլուծելով սույն գործի տվյալները՝ մեղադրողը գտել է, որ ամբաստանյալ Մնացական Աղաբաբյանի նկատմամբ նշանակված պատիժն ակնհայտ մեղմ է և արդարացի չէ։
Դատարանի կողմից հաշվի չի առնվել, որ Մ.Աղաբաբյանի կողմից դատաքննության ավարտական փուլում միայն բանավոր արտասանելը, որ նա զղջացել է կատարած արարքի համար և իրեն մեղավոր է ճանաչել, ամենևին չի նշանակում, որ դա այդպես է: Ակնհայտ է, որ դա քրեական պատասխանատվությունից անհիմն խուսափելու կամ այն հնարավորին չափ մեղմացնելու նպատակով մշակված պաշտպանական տակտիկա է՝ թելադրված գործում աոկա ապացույցների ճնշմամբ, քանի որ ընդհուպ մինչև դատաքննության ավարտը Մ.Աղաբաբյանը ներողություն չի խնդրել տուժող Հ.Նասոյանից, չի համագործակցել նախաքննական մարմնի հետ հանցագործությունը լիովին բացահայտելու ուղղությամբ, դատաքննության ընթացքում քրեական պատասխանատվությունից խույս տալու նպատակով՝ իրեն մեղավոր ճանաչելով, այնուամենայնիվ ցուցմունքներ չի տվել՝ հանցակիցների ինքնությունները չբացահայտելու նկատառումներից ելնելով։ Ցուցմունքներ տալուց հրաժարվելը ամբաստանյալի իրավունքն է և չի կարող մեկնաբանվել ի վնաս նրա, սակայն այդ քայլը բնութագրում է Մ.Աղաբաբյանին և հաստատում, որ նա ամենևին էլ չի զղջացել կատարած արարքի համար։
Մ.Աղաբաբյանի համար, ով հանդիսանում է «Մեգապլաստ» ՍՊ ընկերության հիմնադիրը և ղեկավարը, քրեական պատասխանատվությունից խուսափելու, կամ այն մեղմացնելու համար՝ 1.000.000 ՀՀ դրամ գումար Դատարանի դեպոզիտ հաշվին փոխանցելը մեծ բարդություն չի կազմում, ինչը նույնպես վկայում է, որ նա չի զղջացել կատարածի համար և շարունակում է վտանգ ներկայացնել հասարակության համար, որպիսի պայմաններում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը տվյալ դեպքում կիրառելի չէ։
Վերոգրյալը վկայում է Մնացական Աղաբաբյանի կողմից կատարած գործողությունների հանրային վտանգավորության ավելի բարձր մակարդակի մասին։
Վերոգրյալի մասին վկայում է նաև այն փաստը, որ տուժողը դատաքննության փուլում հայտարարել է, որ չի հաշտվել Մ.Աղաբաբյանի հետ և վերջինս իրեն պատճառած վնասը չի հատուցել, որն, ի դեպ, ըստ տուժողի կազմում է 5.000.000 /հինգ միլիոն/ ՀՀ դրամ, այլ անձնական հանդիպումից և ներողություն խնդրելուց խուսափելու համար՝ Դատարանի դեպոզիտ հաշվին է փոխանցել 1.000.000 /մեկ միլիոն/ ՀՀ դրամ՝ Դատարանին թյուրիմացության մեջ գցելով, որ զղջացել է կատարած հանցանքի համար։
Դատարանը Մ.Աղաբաբյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս բավարար չափով հաշվի չի առել նրա կողմից կատարած հանցագործության բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում նաև այն, որ հանցանքը կատարվել է բացառիկ ցինիզմի դրսևորմամբ՝ բազմաթիվ երիտասարդ տղամարդկանց կողմից, գործնական վիճաբանության պատճառով, իրենցից տարիքով շատ ավելի մեծ տուժողին ծեծի ենթարկելով և նրա առողջությանը միջին ծանրության վնաս պատճառելով։ Դատարանը չի եկել ճիշտ եզրահանգման, արդյունքում՝ Մ.Աղաբաբյանի նկատմամբ նշանակելով ոչ արդարացի և կատարած արարքին ոչ համաչափ պատիժ։
Հիմք ընդունելով վերոգրյալը` մեղադրողը խնդրել է 2016 թվականի հուլիսի 14-ի դատավճիռը բեկանել մասնակի՝ նշանակված պատժի մասով, և ամբաստանյալ Մնացական Խաչատուրի Աղաբաբյանի նկատմամբ նշանակել մեղսագրված հանցանքի՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանին և բնույթին համաչափ, առավել խիստ պատիժ՝ ազատազրկում 3 տարի ժամկետով՝ առանց ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման, Մնացական Աղաբաբյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց չհեռանալու մասին ստորագորությունը փոխել և ընտրել խափանման միջոց կալանավորում` արգելանքի վերցնելով նրան դատարանի դահլիճից։
3. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
Վերաքննիչ դատարանը, քննության առնելով վերաքննիչ բողոքները` դրանց հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում, լսելով բողոքում ներկայացված հետևությունները հիմնավորելու մասին մեղադրողի և տուժող կողմի պատճառաբանությունները, ներքին համոզմամբ հանգում է հետևության, որ վերաքննիչ բողոքները պետք է բավարարել մասնակի, իսկ Դատարանի որոշումը`բեկանել, հետևյալ պատճառաբանությամբ.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
<<Վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 381-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն`
<<Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը ներկայացվում են բացառապես վերաքննիչ բողոքում, և դրանք չեն կարող փոփոխվել և լրացվել գործի դատական քննության ընթացքում>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն`
Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը արդարացի է, եթե համապատասխանում է հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար է անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվող պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն`
1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով:
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:
Պատիժ նշանակելիս հանցավորի նկատմամբ անհատական մոտեցումը անհրաժեշտ է, որպեսզի դատարանը պատժի տեսակն ու չափը որոշելիս համոզվի, որ դրանով կհասնի պատժի վերը նշված նպատակներին, որոնք փոխկապակցված ու փոխհամաձայնեցված են, /մեկ նպատակը ենթադրում է մյուսները, և յուրաքանչյուրի ինքնուրույն իրականացումն օժանդակում է մյուսներին/: Այսինքն` պատժի նպատակներին հասնելու երաշխիք է հանցագործություն կատարած անձի նկատմամբ արդարացի և արարքի ծանրությանը և հասարակական վտանգավորությանը համապատասխան պատիժ նշանակելը:
Պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ և 63-րդ հոդվածներով նախատեսված պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, որոնք հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանի և բնույթի, հանցավորի անձնավորության մասին, բնութագրում են ինչպես կատարված հանցագործությունն, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությունը, դրանք բարձրացնում կամ իջեցնում են հասարակական վտանգավորության աստիճանը և ազդում են պատժի վրա:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի վերոգրյալ դրույթներից հետևում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի և պատժաչափի, այնպես էլ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորների անձի, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը:
Պատիժ նշանակելը քրեական գործերով արդարադատության իրականացման կարևոր տարրերից մեկն է, որի շրջանակներում կարևորվում է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների պահպանումը: Ն.Սարգսյանի գործով կայացված որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «/…/ պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս:
Այդ սկզբունքներն են`
ա/ օրինականությունը, բ/ արդարությունը, գ/ պատժի անհատականացումը, դ/ մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս: Նշված սկզբունքներից յուրաքանչյուրը` որպես առանձին բաղադրամաս, ունի ինքնուրույն նշանակություն և պարտադիր հաշվի է առնվում քրեական պատիժ նշանակելիս: /…/» /տես Նարեկ Գևորգի Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշման 14-րդ կետը/:
Դատարանը Մնացական Աղաբաբյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելիս նշել է հետևյալը`
«Ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս` պատժի չափը որոշելիս, դատարանը հաշվի է առնում նրա կատարած հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, նրա անձը և պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։
Որպես ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ` դատարանը հաշվի է առնում, որ նա դատաքննությամբ ընդունեց իրեն առաջադրված մեղադրանքը, զղջաց կատարած հանցանքի համար, հատուցել է տուժող Հ.Նասոյանին պատճառված վնասը և նրա խնամքին է գտնվում մինչև 14 տարեկան երեխան։
Որպես ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալ դատարանը հաշվի է առնում, որ նա առաջին անգամ է դատապարտվում և զբաղվում է հանրօգուտ աշխատանքով։
Ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ դատական քննությամբ չարձանագրվեցին: /.../»:
Վերոգրյալ հոդվածների և ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի վերոշարադրյալ նախադեպային որոշման բովանդակային վերլուծությունից և սույն քրեական գործի նյութերի ուսումնասիրությունից ակնհայտ է դառնում, որ ամբաստանյալի նկատմամբ պատժի տեսակն ու չափը որոշելիս Դատարանը ղեկավարվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով սահմանված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, բավարար չափով ստուգման ու բազմակողմանի գնահատման է ենթարկել վերաքննիչ բողոքներում մատնանշված բոլոր հանգամանքները, նրա կողմից կատարած հանցանքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, մասնավորապես` Մնացական Աղաբաբյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, իրավացիորեն վերջինիս նկատմամբ նշանակել է արդարացի պատիժ, ինչը բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածով ամրագրված արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքից` համապատասխանում է կատարված հանցանքի ծանրությանը, այն կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ ու բավարար է նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար ու կարող է ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակները, այն է` վերականգնել սոցիալական արդարությունն, ուղղել պատժի ենթարկված անձին:
Վերոգրյալ հիմքերի առկայության պայմաններում, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ մեղադրողի վերաքննիչ բողոքում մատնանշված հանգամանքներն արդեն իսկ հաշվի են առնվել Դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս, հետևաբար` ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը խստացնելու առումով դատավճիռը բեկանելու, փոփոխելու համար օբյեկտիվ հիմքեր առկա չեն:
Անդրադառնալով մեղադրողի և տուժողի ներկայացուցչի կողմից ներկայացված վերաքննիչ բողոքներին` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը չկիրառելու պահանջի մասով` Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ այն ենթակա է բավարարման հետևյալ պատճառաբանությամբ.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառումը հանցագործության տեսակի հետ կապված որևէ սահմանափակման չի ենթարկվում: Դրա կիրառումը սահմանափակված չէ նաև հանցավոր արարքի վտանգավորության աստիճանով ու բնույթով, ինչպես նաև անձանց շրջանակով, որոնց նկատմամբ այն չի կարող կիրառվել:
Նշված հոդվածի կիրառման հիմնական պայմանը պատճառաբանված լինելն է:
Նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առնի ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող բոլոր հանգամանքները: Կարևորն այն է, որ հանգի հիմնավոր եզրակացության, որ դատապարտյալի ուղղումը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու:
Դատարանն արձանագրել է հետևյալը.
«/.../Դատարանը, հաշվի առնելով ամբաստանյալի անձը, նրա պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող վերոգրյալ հանգամանքները, պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, ելնելով գործի փաստական տվյալների և հանգամանքների վերլուծության հիման վրա դատարանի մոտ ձևավորված նրա բարոյահոգեբանական ու քրեաիրավական դրական բնութագրից և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ ու 61-րդ հոդվածներով սահմանված արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից, հանգում է հետևության, որ մեղքն ընդունելուց, կատարածի համար անկեղծորեն զղջալուց և տուժողին պատճառված վնասը հատուցելուց հետո էականորեն նվազել է նրա կատարած արարքի ու նրա հասարակական վտանգավորության աստիճանը, և բացակայում է նրա կողմից նշանակվելիք պատիժը փաստացի կրելու անհրաժեշտությունը, քանի որ նրա ուղղվելը հնարավոր է նաև առանց նրան հասարակությունից մեկուսացնելու՝ ՀՀ քրեական օրենսգքրի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ ազատազրկման ձևով նշանակվելիք պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով, ինչն անհրաժեշտ ու բավարար է նաև սոցիալական արդարությունը վերականգնելու և նրա կողմից նոր հանցագործությունների կատարումը կանխելու համար»:
Վճռաբեկ դատարանն 08.05.2013թ. թիվ ՇԴ/0126/01/12 նախադեպային որոշմամբ արձանագրել է, որ <</…/ դատարանը պարտավոր է իր դատական ակտում ամրագրել և համապատասխան վերլուծության ու գնահատման ենթարկել գործի քննության և լուծման, այդ թվում` անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելու և այդ պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը լուծելու համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքները: Հետևաբար` անձի նկատմամբ նշանակված պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը լուծելիս դատարանը, ի թիվս այլ հանգամանքների, պարտավոր է բարեխիղճ գնահատման ենթարկել նրա անձը բնութագրող, ինչպես նաև պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ խստացնող հանգամանքները հաստատող ապացույցները>>:
Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին և նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է նաև թիվ ՎԲ-124/07, ՎԲ-192/07, ԵՇԴ/0029/01/08, ԱՎԴ2/0059/01/08, ԵԱՔԴ/0078/01/09, ԼԴ2/0019/01/09 և այլ որոշումներում:
Այսպիսով, հաշվի առնելով Մնացական Աղաբաբյանի կատարած հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, վերջինիս անձը բնութագրող տվյաները, հանցավոր արարքը կատարելու բնույթը և ամբաստանյալի ներքին հոգեբանական վերաբերմունքը իր կատարած արարքի նկատմամբ, սույն քրեական գործի փաստական հանգամանքները, վերաքննիչ բողոքում բերված փաստարկները` իրենց համակցությամբ` Վերաքննիչ դատարանը հանգում է հետևության, որ ամբաստանյալի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով սույն գործով հնարավոր չէ հասնել պատժի նպատակներին, այն է` սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի ուղղմանը և հանցագործությունների կանխմանը:
Այս հանգամանքները բազմակողմանի գնահատման չեն ենթարկվել Դատարանի կողմից դատավճիռ կայացնելիս, ինչը հիմք է այն բեկանելու, մեղադրողի և տուժողի ներկայացուցչի վերաքննիչ բողոքները մասնակի բավարարելու համար:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի համաձայն`
«Բողոքարկված դատական ակտը բեկանվում կամ փոխվում է, եթե թույլ է տրվել դատական սխալ, այն է`
1) գործի փաստական հանգամանքների մասին դատական ակտում շարադրված դատարանի հետևությունները չեն համապատասխանում վերաքննիչ դատարանում հետազոտված ապացույցներին.
2) ճիշտ չի կիրառվել քրեական օրենքը կամ Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագիրը.
3) առկա է քրեադատավարական օրենքի էական խախտում.
/.../»
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 397-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Քրեական օրենքի կամ միջազգային պայմանագրի ոչ ճիշտ կիրառումը քրեական օրենքի կամ Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրի այն հոդվածի կամ հոդվածի այն մասի կիրառումն է, որը ենթակա չէր կիրառման, կամ այն հոդվածի կամ հոդվածի այն մասի չկիրառումն է, որը ենթակա էր կիրառման, կամ քրեական օրենքի կամ միջազգային պայմանագրի սխալ մեկնաբանումն է, որը չի համապատասխանում դրա իսկական իմաստին:
/.../»
Վերոգրյալ հիմքերի առկայության պայմաններում Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական գործի նախորդ փուլում թույլ են տրվել նյութական և դատավարական իրավունքի նորմերի այնպիսի խախտումներ, որոնք ազդել են գործի ելքի վրա, ինչը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ, 397-րդ և 399-րդ հոդվածների հիման վրա, հիմք են հանդիսանում Դատարանի 14.07.2016թ. դատավճիռն՝ ամբաստանյալ Մնացական Աղաբաբյանի նկատմամբ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասով բեկանելու և փոփոխելու համար:
Անդրադառնալով Է.Աղաջանյանի ներկայացրած վերաքննիչ բողոքի մյուս պահանջին, այն է` «բավարարել տուժող կողմի ներկայացված հայցադիմումն ամբողջությամբ»` Վերաքննիչ դատարանը արձանագրում է հետևյալը.
Դատարանը, քննության առնելով քաղաքացիական հայցվոր (տուժող) Հովսեփ Նասոյանի ընդդեմ պատասխանող (ամբաստանյալ) Մ.Աղաբաբյանի՝ որպես հանցագործության հետևանքով պատճառված վնաս՝ 5.000.000 ՀՀ դրամ գումար բռնագանձելու պահանջի մասին հայցը, գտել է, որ այն պետք է բավարարվի մասնակիորեն` հետևյալ պատճառաբանությամբ.
/.../
Սույն գործի փաստական տվյալների և հետազոտված ապացույցների համաձայն՝ ամբաստանյալը տուժողին պատճառել է մարմնական վնասվածքներ։
Չնայած քրեական գործի նյութերի համաձայն հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասը՝ տուժողի բուժման համար ծախսված գումարը, կազմում է 165.000 ՀՀ դրամ, սակայն նկատի ունենալով, որ պատասխանող (ամբաստանյալ) Մ.Աղաբաբյանը ներկայացված քաղաքացիական հայցն ընդունեց 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամի չափով և հայտարարեց, որ նշված չափով արդեն իսկ գումար է փոխանցել դատարանի դեպոզիտ հաշվին ու համաձայն է, որ այդ գումարն ամբողջությամբ տրվի տուժողին` դատարանը գտնում է, որ հայցը պետք է բավարարվի 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամի չափով և բռնագանձումը պետք է տարածվի որպես պատճառված վնասի հատուցման երաշխիք՝ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի դեպոզիտ հաշվին (հաշվեհամար՝ 900013298014) փոխանցված 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամի վրա, իսկ մնացած մասով, հաշվի առնելով Վճռաբեկ դատարանի վերոգրյալ իրավական դիրքորոշումները, տուժող Հ.Նասոյանի հայցը պետք է թողնվի առանց քննության` նկատի ունենալով, որ բուժման համար կատարված անհրաժեշտ ծախսերի վերաբերյալ այլ ապացույցներ դատաքննությամբ չներկայացվեցին, իսկ պահանջում նշված մյուս վնասները քրեական դատավարության շրջանակներում հատուցման ենթակա չեն, քանի որ անմիջականորեն չեն պատճառվել քրեական օրենքով արգելված արարքով՝ ամբաստանյալի կողմից կատարված հանցագործությամբ։
Դատարանը, նկատի ունենալով, որ ամբաստանյալ Մ.Աղաբաբյանը 19.05.2016թ. ՀՀ դատական դեպարտամենտի հաշվեհամարին՝ որպես պատճառված վնասի հատուցման երաշխիք՝ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի դեպոզիտ հաշվին (հաշվեհամար՝ 900013298014) փոխանցել է 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամ, գտնում է, որ տուժող Հ.Նասոյանին պետք է թույլատրել ստանալ նշված գումարը»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 60-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«1.Քաղաքացիական հայցվոր է ճանաչվում քրեական գործով վարույթի ընթացքում հայց ներկայացրած ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձը, որի նկատմամբ բավարար հիմքեր կան ենթադրելու, որ նրան քրեական օրենսգրքով չթույլատրված արարքով պատճառվել է քրեական դատավարության կարգով հատուցման ենթակա գույքային վնաս»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 158-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«1. Քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայց կարող է հարուցվել յուրաքանչյուր պահի` սկսած քրեական գործի հարուցումից մինչև դատավճիռ կայացնելու համար դատարանի հեռանալը խորհրդակցական սենյակ»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 160-րդ հոդվածի համաձայն`
«Հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը, դատարանը պարտավոր են քաղաքացիական հայցվորի կամ նրա ներկայացուցչի կամ սեփական նախաձեռնությամբ միջոցներ ձեռնարկել` ապահովելու քաղաքացիական հայցը»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրք 367-րդ հոդվածի համաձայն`
«Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը, ելնելով քաղաքացիական հայցի հիմքերի ու չափի ապացուցված լինելու հանգամանքից, հարուցված հայցը բավարարում է լրիվ կամ մասնակիորեն, կամ մերժում է դրա բավարարումը, կամ այն թողնում է առանց քննության»:
Վճռաբեկ դատարանը 2013 թվականի ապրիլի 18-ին թիվ ՇԴ2/0013/01/11 նախադեպային որոշմամբ արձանագրել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. «Մասնավորապես, Ա.Մկրտչյանի գործով որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(…) քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցի առարկան է կազմում հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասը, որի հատուցման մասին պահանջը հայցվորը ներկայացնում է մեղադրյալին կամ նրա գործողությունների համար պատասխանատվություն կրող անձին: Քաղաքացիական հայցի առարկայի որոշման համար անհրաժեշտ է, որպեսզի վնասն անմիջականորեն հանցագործությամբ պատճառված լինի: (…)» (տե՛ս Ավետիս Մկրտչյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ի թիվ ՎԲ-150/07 որոշումը):
Ա.Ստեփանյանի գործով որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(…) քրեական դատավարությունում մեղադրյալի կամ մեղադրյալի գործողությունների համար պատասխանատվություն կրող անձի դեմ քաղաքացիական հայց կարող է ներկայացվել և, համապատասխանաբար, դատարանում քննության առարկա լինել բացառապես հանցագործությամբ պատճառված և քրեական դատավարության կարգով հատուցման ենթակա գույքային վնասի առկայության պարագայում: Քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցի քննության հիմքում ընկած է միասնական իրավաբանական փաստը` հանցագործությունը, որի կատարման համար անձը ենթարկվում է ինչպես քրեական, այնպես էլ քաղաքացիաիրավական պատասխանատվության այն դեպքերում, երբ առկա է հանցագործությամբ պատճառված գույքային վնաս (…):
(…) դատարանը, ապացուցված համարելով հանցագործության մեջ մեղադրվող անձի մեղքը, ինչպես նաև հանցավոր արարքի և հասցված վնասի միջև պատճառական կապը, լուծում է նաև քաղաքացիական հայցը` գնահատելով ներկայացված հայցադիմումի հիմքերի ու չափի ապացուցված լինելու հանգամանքը» (տե՛ս Ալվարդ Չուբարի Ստեփանյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի հոկտեմբերի 20-ի թիվ ԼԴ/0327/01/10 որոշման 21-րդ կետը):
14. Հիմք ընդունելով սույն որոշման նախորդ կետում մեջբերված և համապատասխանաբար Ա.Մկրտչյանի, Ա.Ստեփանյանի գործերով կայացված որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցի լուծման համար պարտադիր է հանցագործության և հատուցման ենթակա վնասի միջև անմիջական պատճառահետևանքային կապի առկայությունը, ինչպես նաև քաղաքացիական հայցի հիմքի և առարկայի՝ պատշաճ կերպով հիմնավորված լինելը: Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ քաղաքացիական հայցի հիմքը հայց հարուցելու իրավունք առաջացնող փաստերի ամբողջությունն է, իսկ հայցի առարկան` այդ փաստերի վրա հիմնված պահանջը: Ընդ որում, քաղաքացիական հայցի հիմքը կազմող փաստերը պետք է հիմնավորեն վնասի առկայությունն ու այն հանցագործությամբ պատճառված լինելու հանգամանքը: Հետևաբար, քրեական դատավարությունում հայց հարուցելու իրավունքն առկա է այն դեպքում, երբ վնասն անմիջականորեն պատճառվել է հանցագործությամբ:
Ելնելով վերոգրյալից` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցի հիմքը կազմող փաստերն են`
ա) հակաիրավական արարքը` հանցագործությունը, վնաս հասցնելու փաստը և դրանց միջև առկա անմիջական պատճառահետևանքային կապը.
բ) հատուցման ենթակա գույքային վնասը հայցվորին պատճառված լինելու հանգամանքը.
գ) մեղադրյալի կամ նրա գործողությունների համար գույքային պատասխանատվություն կրող անձի կողմից վնասի հատուցման պարտականությունը կամովին չկատարելու հանգամանքը:
Քաղաքացիական հայցի առարկան, ինչպես արդեն նշվեց, կազմում է հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասը: Քաղաքացիական հայցի առարկա չի կարող հանդիսանալ և հետևաբար` քրեական դատավարության շրջանակներում հատուցման ենթակա չէ այն վնասը, որը թեև այս կամ այն կերպ պայմանավորված է կատարված իրավախախտմամբ, սակայն չի առաջացել հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված գույքային և ֆիզիկական վնասի հետևանքով:
15. Հիմք ընդունելով վերոշարադրյալը` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցի քննության շրջանակներում ենթակա են հատուցման`
ա) քրեական օրենքով արգելված արարքով անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասը,
բ) վնասված կամ ոչնչացված (կորսված) գույքը վերականգնելու, գնելու ծախսերը,
գ) տուժողի բուժման կամ հուղարկավորության համար կատարված անհրաժեշտ ծախսերը (mutatis mutandis տե՛ս Ավետիս Մկրտչյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ի թիվ ՎԲ-150/07 որոշումը):
Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ քրեական դատավարության կարգով հատուցման ենթակա են միայն վերոնշյալ վնասները, իսկ հանցագործության հետևանքով պատճառված այլ վնասների հատուցման վերաբերյալ պահանջները չեն կարող քննության առնվել քրեական գործի հետ համատեղ և պետք է թողնվեն առանց քննության, ինչը շահագրգիռ անձին հնարավորություն կտա իր գույքային պահանջները ներկայացնել քաղաքացիական դատավարության կարգով (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 155-րդ հոդվածի 3-րդ մաս)»:
Վերը նշվածից հետևում է, որ քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցի առարկան է կազմում հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասը, որի հատուցման մասին պահանջը հայցվորը ներկայացնում է մեղադրյալին կամ նրա գործողությունների համար պատասխանատվություն կրող անձին: Քաղաքացիական հայցի առարկայի որոշման համար անհրաժեշտ է, որպեսզի վնասն անմիջականորեն հանցագործությամբ պատճառված լինի:
Տվյալ դեպքում, տուժողի իրավահաջորդ Հովսեփ Նասոյանի կողմից ներկայացվել է 5.000.000 ՀՀ դրամի քաղաքացիական հայցի պահանջ, որը Դատարանը բավարարել է մասնակի` 1.000.000 ՀՀ դրամի չափով, որպես հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված վնաս, իսկ մնացած մասը թողնվել է առանց քննության` նկատի ունենալով, որ տուժողի կողմից այն հիմնավորող ոչ մի փաստական տվյալ չի ներկայացվել, իսկ մյուս վնասները` հանցագործությամբ անմիջականորեն չպատճառված, քրեական դատավարության շրջանակներում հատուցման ենթակա չեն:
Հիմք ընդունելով վերոգրյալը` Վերաքննիչ դատարանը արձանագրում է, որ Դատարանը, քննության առնելով Հովսեփ Նասոյանի ներկայացրած քաղաքացիական հայցի պահանջը, իրավացիորեն գտել է, որ այն ենթակա է բավարարման մասնակի` 1.000.000 ՀՀ դրամ գումարի չափով` որպես հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված վնաս, ուստի Է.Աղաջանյանի ներկայացրած բողոքի պահանջը` քաղաքացիական հայցի մասով, բավարարելու հիմքեր առկա չեն:
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-395-րդ, 402-րդ, 404-րդ, 412-րդ և 418-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը
Ո Ր Ո Շ Ե Ց
Մեղադրողի և տուժողի ներկայացուցչի վերաքննիչ բողոքները բավարարել մասնակի:
Մնացական Խաչատուրի Աղաբաբյանի վերաբերյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով, Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 14.07.2016թ. դատավճիռը բեկանել և փոփոխել:
Մնացական Աղաբաբյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նշված դատավճռով ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը թողնել նույնը` առանց ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման:
Դատավճիռը մնացած մասով թողնել անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ Վճռաբեկ դատարան հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Կ. ՂԱԶԱՐՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ռ.ԲԱՐՍԵՂՅԱՆ
Ա.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ
Գործ Հ. ԵԿԴ/0290/01/15
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Կ.ՂԱԶԱՐՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ռ.ԲԱՐՍԵՂՅԱՆ
Ա.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ
Քարտուղարությամբ` Ա.Ջուլհակյանի
ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ`
մեղադրող` Ռ.Գևորգյանի
պաշտպան` Խ.Խաչատրյանի
ամբաստանյալ` Մ.Աղաբաբյանի
տուժող` Հ.Նասոյանի
տուժողի ներկայացուցիչ` Է.Աղաջանյանի
Երևան 25.10.2016թ
դռնբաց դատական նիստում վճռաբեկության կարգով քննության առնելով ամբաստանյալ Մնացական Խաչատուրի Աղաբաբյանի վերաբերյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով, Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի (այսուհետ` Դատարան) 14.07.2016թ. որոշման դեմ մեղադրողի և տուժողի ներկայացուցչի վերաքննիչ բողոքները.
ՊԱՐԶԵՑ
1.Գործի դատավարական նախապատմությունը և փաստական հանգամանքները.
03.04.2015թ. ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի կողմից, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով հարուցվել է թիվ 13135115 քրեական գործը:
20.04.2015թ. նախաքննության մարմնի որոշմամբ Մնացական Աղաբաբյանի նկատմամբ ընտրվել է «ստորագրություն չհեռանալու մասին» խափանման միջոցը:
27.04.2015թ. Մնացական Աղաբաբյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով:
12.10.2015թ. նախաքննության մարմնի որոշմամբ Մնացական Աղաբաբյանին նախկինում առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել, լրացվել և նրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով, այն բանի համար, որ նա, 2015 թվականի մարտի 23-ին ժամը 15:30-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Երվանդ Քոչար 8/2 հասցեում վիճաբանել է Հովսեփ Մաքսիմի Նասոյանի հետ, որի ընթացքում գործով ինքնությունները չպարզված մի խումբ անձանց հետ վերջինիս առողջությանը դիտավորությամբ պատճառել է միջին ծանրության վնաս։
Այսպես.
2015 թվականի մարտի 23-ին ժամը 15:30-ի սահմաններում Հովսեփ Մաքսիմի Նասոյանը գնացել է Երևան քաղաքի Երվանդ Քոչար փողոցի 8/2 հասցեում գործող և Մնացական Խաչատուրի Աղաբաբյանին պատկանող «Մեգապլաստ» ընկերության գրասենյակ՝ նախկինում կատարված պատվերի վերաբերյալ խոսակցություն ծավալելու նպատակով։ Հիշյալ հարցի շուրջ խոսակցության ընթացքում Մնացական Աղաբաբյանը վիճաբանության է բռնվել Հովսեփ Նասոյանի հետ, որի ընթացքում բռնություն է գործադրել նրա նկատմամբ։
Այնուհետև զանգահարել և իր աշխատասենյակ է հրավիրել գործով ինքնությունները չպարզված մի խումբ անձանց և նրանց հետ միասին հանցավոր միասնական դիտավորությամբ, մեկը մյուսի գործողությունները լրացնելով՝ ձեռքերով և ոտքերով բազմաթիվ հարվածներ են հասցրել Հովսեփ Նասոյանի մարմնի տարբեր մասերին՝ նրա առողջությանը դիտավորությամբ պատճառելով միջին ծանրության վնաս՝ դեմքի շրջանի փափուկ հյուսվածքների սալջարդի, գլխի, դեմքի շրջանների քերծվածքների, արյունազեղման, սալջարդ վերքերի, քթոսկրի կոտրվածքի, գլխուղեղի ցնցման ձևով։
07.12.2015թ. թիվ 13135115 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Մնացական Աղաբաբյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով, ուղարկվել է Դատարան:
Դատարանը 14.07.2016թ. դատավճռով վճռել է` «Մնացական Խաչատուրի Աղաբաբյանին ճանաչել մեղավոր ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով և դատապարտել ազատազրկման 2 (երկու) տարի ժամկետով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ Մ.Աղաբաբյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել և սահմանել փորձաշրջան 1 (մեկ) տարի ժամկետով։
Մնացական Աղաբաբյանից հօգուտ տուժող Հովսեփ Նասոյանի՝ որպես պատճառված վնասի հատուցում, բռնագանձել 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամ՝ բռնագանձումը տարածելով որպես պատճառված վնասի հատուցման երաշխիք Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի դեպոզիտ հաշվին (հաշվեհամար՝ 900013298014) փոխանցված 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամի վրա, և Հ.Նասոյանին թույլատրել ստանալ նշված գումարը։
Մնացած մասով Հ.Նասոյանի հայցը թողնել առանց քննության։
Մերժել Մ.Աղաբաբյանի գույքի վրա՝ որպես հայցի ապահովման միջոց, հայցագնի չափով արգելանք դնելու մասին միջնորդությունը։
Մ.Աղաբաբյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը` չհեռանալու մասին ստորագրությունը, թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը»:
Դատարանի դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք են ներկայացրել տուժողի ներկայացուցիչ` Է.Աղաջանյանը և մեղադրող Ռ.Գևորգյանը:
2. Վերաքննիչ բողոքների հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջները
Վերաքննիչ բողոքները քննվում են հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
Ա) Հովսեփ Նասոյանի ներկայացուցիչ` Էդուարդ Աղաջանյանի վերաքննիչ բողոքը.
Է.Աղաջանյանը նշել է, որ Դատարանի կողմից հրապարակված դատավճիռը ակնհայտ անհիմն է, միակողմանի և չի համապատասխանում գործում առկա բազմաթիվ ապացույցներով հիմնավորված իրականությանը: Դատարանի կողմից թույլ են տրվել նյութական և դատավարական իրավունքի կոպիտ խախտումներ: Նյութական իրավունքի տեսանկյունից Դատարանի կողմից խախտվել են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի, 63-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ ու 4-րդ կետերի, 70-րդ հոդվածի իրավական դրույթները, իսկ դատավարական իրավունքի տեսանկյունից` ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 2-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետի, 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի, 8-րդ հոդվածի 1-ին մասի, 17-րդ հողվածի 1-ին մասի, 358-րդ հոդվածի 1-ին մասը 360-րդ հոդվածի իրավական դրույթները:
Ամբաստանյալ Մնացական Աղաբաբյանի կողմից կատարված արարքի հետևանքով տուժող կողմին հասցվել է էական վնաս: Նման պարագայում, պատիժ նշանակելիս Դատարանը պետք է հաշվի առներ, որ սոցիալական արդարությունը վերականգնելու համար պատիժը պետք է հավասարազոր լինի կատարվածին, սակայն Դատարանը, ամբաստանյալին մեղավոր ճանաչելով կատարածի մեջ, նրան դատապարտել է երկու տարվա ազատազրկման, ինչը չի համապատասխանում կատարաված արարքի ծանրության աստիճանին և դրա հետ միաժամանակ կիրառել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը, ինչը չպետք է կիրառեր: Մասնավորապես պատիժը նշանակելիս Դատարանը պետք է հաշվի առներ ծանրացնող ու մեղմացնող հանգամանքները, մինչդեռ հաշվի է առել միայն պատիժը մեղմացնող հանգամանքները:
Քրեական գործի նյութերից ու հրապարակված դատավճռից հստակ երևում է, որ Հ.Նասոյանը ծեծի է ենթարկվել մի խումբ անձանց կողմից, որոնց շարքում Մ.Աղաբաբյանը առաջատար դեր է ունեցել ու ակտիվ կերպով կազմակերպել է այդ հանցագործության իրականացումը, մինչդեռ Դատարանի կողմից այդ երկու ծանրացնող հանգամանքներին անդրադարձ չի եղել:
Դատարանի կողմից անտեսվել են տուժող կողմի բազմաթիվ հայտարարություններն այն մասին, որ ամբաստանյալը, ընդունելով մեղքը, փորձել է խուսափել պատժի կրումից, քանի որ քրեական գործի քննության ընթացքում լիարժեք կերպով ապացուցվել է վերջինի մեղավորությունը նրան մեղսագրվող արարքի կատարման մեջ, որը հիմնավորվել է տուժող Հովսեփ Նասոյանի, վկաներ Սուրեն Հակոբյանի, Ազատ Գասպարյանի, Գագիկ Բաղդասարյանի ցուցմունքներով, փորձագետի եզրակացությամբ, հեռախոսային զանգերի վերծանումներով, ինչպես նաև գործով ամբաստանյալ Մնացական Աղաբաբյանի ինքնախոստովանական ցուցմունքով:
Բողոքաբերը նշել է նաև, որ Դատարանը պարտավոր էր հաշվի առնել պատիժը ծանրացնող երեք հանգամանքներ, այն է` հանցագործությունը երկու և ավելի անձանց կողմից կատարված լինելը, Մ.Աղաբաբյանի ակտիվ դերակատարումը տվյալ հանցագործության կատարման մեջ և տուժողին պատճառված վնասը ամբողջությամբ հատուցած չլինելու հանգամանքը:
Ամբողջությամբ չբավարարելով քաղաքացիական հայցը` Դատարանը եկել է այն համոզման, որ լիարժեք կերպով հարթվել է տուժողին պատճառված վնասը ու դրա հետ միաժամանակ տուժողին իրավունք է վերապահել քաղաքացիաիրավական կարգով պահանջել մնացած գումարը, այսինքն ղատարանը մի կողմից սահմանել է, որ Մ.Աղաբաբյանի կողմից հարթված է վնասը ամբողջությամբ, իսկ մյուս կողմից նշել է, որ տուժողի վնասը հնարավոր է, որ ամբողջությամբ հարթված չէ, և դա պետք է ապացուցվի լիարժեք կերպով քաղաքացիաիրավական կարգով դատարան դիմելու միջոցով, ուստի Դատարանն այս դեպքում նույնպես թույլ է տվել սխալ:
Ելնելով վերոգրյալից` Է.Աղաջանյանը խնդրել է բեկանել Դատարանի դատավճիռը և ամբաստանյալ Մնացական Աղաբաբյանի նկատմամբ դատավճռով սահմանված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու ու փորձաշրջան նշանակելու մասին կետը վերացնել՝ միաժամանակ բավարարելով տուժող կողմի ներկայացված հայցադիմումը ամբողջությամբ:
Բ) Մեղադրող` Ռ.Գևորգյանի վերաքննիչ բողոքը.
Մեղադրողը նշել է, որ Դատարանը, ընդհանուր առմամբ ճիշտ գնահատելով քրեական գործի ապացույցները, Մնացական Խաչատուրի Աղաբաբյանի պատժի մասով թույլ է տվել դատական սխալ, որն ազդել է գործի ելքի վրա, ճիշտ չի կիրառել քրեական օրենքը, չեն պահպանվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ հոդվածներով սահմանված պահանջները, խախտվել են կատարած արարքի և նշանակված պատժի համաչափության վերաբերյալ նյութական իրավունքի նորմերը, ինչպես նաև խաթարվել է պատժի նպատակները, սահմանադրությամբ պաշտպանվող շահերի անհրաժեշտ հավասարակշռությունը, որպիսի պայմաններում դատական ակտը ենթակա է բեկանման։
Վկայակոչելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ, 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ հոդվածների, ինչպես նաև մի շարք նախադեպային որոշումների իրավական դրույթները և վերլուծելով սույն գործի տվյալները՝ մեղադրողը գտել է, որ ամբաստանյալ Մնացական Աղաբաբյանի նկատմամբ նշանակված պատիժն ակնհայտ մեղմ է և արդարացի չէ։
Դատարանի կողմից հաշվի չի առնվել, որ Մ.Աղաբաբյանի կողմից դատաքննության ավարտական փուլում միայն բանավոր արտասանելը, որ նա զղջացել է կատարած արարքի համար և իրեն մեղավոր է ճանաչել, ամենևին չի նշանակում, որ դա այդպես է: Ակնհայտ է, որ դա քրեական պատասխանատվությունից անհիմն խուսափելու կամ այն հնարավորին չափ մեղմացնելու նպատակով մշակված պաշտպանական տակտիկա է՝ թելադրված գործում աոկա ապացույցների ճնշմամբ, քանի որ ընդհուպ մինչև դատաքննության ավարտը Մ.Աղաբաբյանը ներողություն չի խնդրել տուժող Հ.Նասոյանից, չի համագործակցել նախաքննական մարմնի հետ հանցագործությունը լիովին բացահայտելու ուղղությամբ, դատաքննության ընթացքում քրեական պատասխանատվությունից խույս տալու նպատակով՝ իրեն մեղավոր ճանաչելով, այնուամենայնիվ ցուցմունքներ չի տվել՝ հանցակիցների ինքնությունները չբացահայտելու նկատառումներից ելնելով։ Ցուցմունքներ տալուց հրաժարվելը ամբաստանյալի իրավունքն է և չի կարող մեկնաբանվել ի վնաս նրա, սակայն այդ քայլը բնութագրում է Մ.Աղաբաբյանին և հաստատում, որ նա ամենևին էլ չի զղջացել կատարած արարքի համար։
Մ.Աղաբաբյանի համար, ով հանդիսանում է «Մեգապլաստ» ՍՊ ընկերության հիմնադիրը և ղեկավարը, քրեական պատասխանատվությունից խուսափելու, կամ այն մեղմացնելու համար՝ 1.000.000 ՀՀ դրամ գումար Դատարանի դեպոզիտ հաշվին փոխանցելը մեծ բարդություն չի կազմում, ինչը նույնպես վկայում է, որ նա չի զղջացել կատարածի համար և շարունակում է վտանգ ներկայացնել հասարակության համար, որպիսի պայմաններում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը տվյալ դեպքում կիրառելի չէ։
Վերոգրյալը վկայում է Մնացական Աղաբաբյանի կողմից կատարած գործողությունների հանրային վտանգավորության ավելի բարձր մակարդակի մասին։
Վերոգրյալի մասին վկայում է նաև այն փաստը, որ տուժողը դատաքննության փուլում հայտարարել է, որ չի հաշտվել Մ.Աղաբաբյանի հետ և վերջինս իրեն պատճառած վնասը չի հատուցել, որն, ի դեպ, ըստ տուժողի կազմում է 5.000.000 /հինգ միլիոն/ ՀՀ դրամ, այլ անձնական հանդիպումից և ներողություն խնդրելուց խուսափելու համար՝ Դատարանի դեպոզիտ հաշվին է փոխանցել 1.000.000 /մեկ միլիոն/ ՀՀ դրամ՝ Դատարանին թյուրիմացության մեջ գցելով, որ զղջացել է կատարած հանցանքի համար։
Դատարանը Մ.Աղաբաբյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս բավարար չափով հաշվի չի առել նրա կողմից կատարած հանցագործության բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում նաև այն, որ հանցանքը կատարվել է բացառիկ ցինիզմի դրսևորմամբ՝ բազմաթիվ երիտասարդ տղամարդկանց կողմից, գործնական վիճաբանության պատճառով, իրենցից տարիքով շատ ավելի մեծ տուժողին ծեծի ենթարկելով և նրա առողջությանը միջին ծանրության վնաս պատճառելով։ Դատարանը չի եկել ճիշտ եզրահանգման, արդյունքում՝ Մ.Աղաբաբյանի նկատմամբ նշանակելով ոչ արդարացի և կատարած արարքին ոչ համաչափ պատիժ։
Հիմք ընդունելով վերոգրյալը` մեղադրողը խնդրել է 2016 թվականի հուլիսի 14-ի դատավճիռը բեկանել մասնակի՝ նշանակված պատժի մասով, և ամբաստանյալ Մնացական Խաչատուրի Աղաբաբյանի նկատմամբ նշանակել մեղսագրված հանցանքի՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանին և բնույթին համաչափ, առավել խիստ պատիժ՝ ազատազրկում 3 տարի ժամկետով՝ առանց ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման, Մնացական Աղաբաբյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց չհեռանալու մասին ստորագորությունը փոխել և ընտրել խափանման միջոց կալանավորում` արգելանքի վերցնելով նրան դատարանի դահլիճից։
3. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
Վերաքննիչ դատարանը, քննության առնելով վերաքննիչ բողոքները` դրանց հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում, լսելով բողոքում ներկայացված հետևությունները հիմնավորելու մասին մեղադրողի և տուժող կողմի պատճառաբանությունները, ներքին համոզմամբ հանգում է հետևության, որ վերաքննիչ բողոքները պետք է բավարարել մասնակի, իսկ Դատարանի որոշումը`բեկանել, հետևյալ պատճառաբանությամբ.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
<<Վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 381-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն`
<<Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը ներկայացվում են բացառապես վերաքննիչ բողոքում, և դրանք չեն կարող փոփոխվել և լրացվել գործի դատական քննության ընթացքում>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն`
Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը արդարացի է, եթե համապատասխանում է հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար է անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվող պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն`
1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով:
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները:
Պատիժ նշանակելիս հանցավորի նկատմամբ անհատական մոտեցումը անհրաժեշտ է, որպեսզի դատարանը պատժի տեսակն ու չափը որոշելիս համոզվի, որ դրանով կհասնի պատժի վերը նշված նպատակներին, որոնք փոխկապակցված ու փոխհամաձայնեցված են, /մեկ նպատակը ենթադրում է մյուսները, և յուրաքանչյուրի ինքնուրույն իրականացումն օժանդակում է մյուսներին/: Այսինքն` պատժի նպատակներին հասնելու երաշխիք է հանցագործություն կատարած անձի նկատմամբ արդարացի և արարքի ծանրությանը և հասարակական վտանգավորությանը համապատասխան պատիժ նշանակելը:
Պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ և 63-րդ հոդվածներով նախատեսված պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, որոնք հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանի և բնույթի, հանցավորի անձնավորության մասին, բնութագրում են ինչպես կատարված հանցագործությունն, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությունը, դրանք բարձրացնում կամ իջեցնում են հասարակական վտանգավորության աստիճանը և ազդում են պատժի վրա:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի վերոգրյալ դրույթներից հետևում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի և պատժաչափի, այնպես էլ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորների անձի, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը:
Պատիժ նշանակելը քրեական գործերով արդարադատության իրականացման կարևոր տարրերից մեկն է, որի շրջանակներում կարևորվում է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների պահպանումը: Ն.Սարգսյանի գործով կայացված որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «/…/ պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս:
Այդ սկզբունքներն են`
ա/ օրինականությունը, բ/ արդարությունը, գ/ պատժի անհատականացումը, դ/ մարդասիրությունը:
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս: Նշված սկզբունքներից յուրաքանչյուրը` որպես առանձին բաղադրամաս, ունի ինքնուրույն նշանակություն և պարտադիր հաշվի է առնվում քրեական պատիժ նշանակելիս: /…/» /տես Նարեկ Գևորգի Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշման 14-րդ կետը/:
Դատարանը Մնացական Աղաբաբյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելիս նշել է հետևյալը`
«Ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս` պատժի չափը որոշելիս, դատարանը հաշվի է առնում նրա կատարած հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, նրա անձը և պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։
Որպես ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ` դատարանը հաշվի է առնում, որ նա դատաքննությամբ ընդունեց իրեն առաջադրված մեղադրանքը, զղջաց կատարած հանցանքի համար, հատուցել է տուժող Հ.Նասոյանին պատճառված վնասը և նրա խնամքին է գտնվում մինչև 14 տարեկան երեխան։
Որպես ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալ դատարանը հաշվի է առնում, որ նա առաջին անգամ է դատապարտվում և զբաղվում է հանրօգուտ աշխատանքով։
Ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ դատական քննությամբ չարձանագրվեցին: /.../»:
Վերոգրյալ հոդվածների և ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի վերոշարադրյալ նախադեպային որոշման բովանդակային վերլուծությունից և սույն քրեական գործի նյութերի ուսումնասիրությունից ակնհայտ է դառնում, որ ամբաստանյալի նկատմամբ պատժի տեսակն ու չափը որոշելիս Դատարանը ղեկավարվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով սահմանված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, բավարար չափով ստուգման ու բազմակողմանի գնահատման է ենթարկել վերաքննիչ բողոքներում մատնանշված բոլոր հանգամանքները, նրա կողմից կատարած հանցանքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, մասնավորապես` Մնացական Աղաբաբյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, իրավացիորեն վերջինիս նկատմամբ նշանակել է արդարացի պատիժ, ինչը բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածով ամրագրված արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքից` համապատասխանում է կատարված հանցանքի ծանրությանը, այն կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ ու բավարար է նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար ու կարող է ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակները, այն է` վերականգնել սոցիալական արդարությունն, ուղղել պատժի ենթարկված անձին:
Վերոգրյալ հիմքերի առկայության պայմաններում, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ մեղադրողի վերաքննիչ բողոքում մատնանշված հանգամանքներն արդեն իսկ հաշվի են առնվել Դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս, հետևաբար` ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը խստացնելու առումով դատավճիռը բեկանելու, փոփոխելու համար օբյեկտիվ հիմքեր առկա չեն:
Անդրադառնալով մեղադրողի և տուժողի ներկայացուցչի կողմից ներկայացված վերաքննիչ բողոքներին` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը չկիրառելու պահանջի մասով` Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ այն ենթակա է բավարարման հետևյալ պատճառաբանությամբ.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառումը հանցագործության տեսակի հետ կապված որևէ սահմանափակման չի ենթարկվում: Դրա կիրառումը սահմանափակված չէ նաև հանցավոր արարքի վտանգավորության աստիճանով ու բնույթով, ինչպես նաև անձանց շրջանակով, որոնց նկատմամբ այն չի կարող կիրառվել:
Նշված հոդվածի կիրառման հիմնական պայմանը պատճառաբանված լինելն է:
Նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առնի ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող բոլոր հանգամանքները: Կարևորն այն է, որ հանգի հիմնավոր եզրակացության, որ դատապարտյալի ուղղումը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու:
Դատարանն արձանագրել է հետևյալը.
«/.../Դատարանը, հաշվի առնելով ամբաստանյալի անձը, նրա պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող վերոգրյալ հանգամանքները, պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, ելնելով գործի փաստական տվյալների և հանգամանքների վերլուծության հիման վրա դատարանի մոտ ձևավորված նրա բարոյահոգեբանական ու քրեաիրավական դրական բնութագրից և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ ու 61-րդ հոդվածներով սահմանված արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից, հանգում է հետևության, որ մեղքն ընդունելուց, կատարածի համար անկեղծորեն զղջալուց և տուժողին պատճառված վնասը հատուցելուց հետո էականորեն նվազել է նրա կատարած արարքի ու նրա հասարակական վտանգավորության աստիճանը, և բացակայում է նրա կողմից նշանակվելիք պատիժը փաստացի կրելու անհրաժեշտությունը, քանի որ նրա ուղղվելը հնարավոր է նաև առանց նրան հասարակությունից մեկուսացնելու՝ ՀՀ քրեական օրենսգքրի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ ազատազրկման ձևով նշանակվելիք պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով, ինչն անհրաժեշտ ու բավարար է նաև սոցիալական արդարությունը վերականգնելու և նրա կողմից նոր հանցագործությունների կատարումը կանխելու համար»:
Վճռաբեկ դատարանն 08.05.2013թ. թիվ ՇԴ/0126/01/12 նախադեպային որոշմամբ արձանագրել է, որ <</…/ դատարանը պարտավոր է իր դատական ակտում ամրագրել և համապատասխան վերլուծության ու գնահատման ենթարկել գործի քննության և լուծման, այդ թվում` անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելու և այդ պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը լուծելու համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքները: Հետևաբար` անձի նկատմամբ նշանակված պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը լուծելիս դատարանը, ի թիվս այլ հանգամանքների, պարտավոր է բարեխիղճ գնահատման ենթարկել նրա անձը բնութագրող, ինչպես նաև պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ խստացնող հանգամանքները հաստատող ապացույցները>>:
Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին և նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է նաև թիվ ՎԲ-124/07, ՎԲ-192/07, ԵՇԴ/0029/01/08, ԱՎԴ2/0059/01/08, ԵԱՔԴ/0078/01/09, ԼԴ2/0019/01/09 և այլ որոշումներում:
Այսպիսով, հաշվի առնելով Մնացական Աղաբաբյանի կատարած հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, վերջինիս անձը բնութագրող տվյաները, հանցավոր արարքը կատարելու բնույթը և ամբաստանյալի ներքին հոգեբանական վերաբերմունքը իր կատարած արարքի նկատմամբ, սույն քրեական գործի փաստական հանգամանքները, վերաքննիչ բողոքում բերված փաստարկները` իրենց համակցությամբ` Վերաքննիչ դատարանը հանգում է հետևության, որ ամբաստանյալի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով սույն գործով հնարավոր չէ հասնել պատժի նպատակներին, այն է` սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի ուղղմանը և հանցագործությունների կանխմանը:
Այս հանգամանքները բազմակողմանի գնահատման չեն ենթարկվել Դատարանի կողմից դատավճիռ կայացնելիս, ինչը հիմք է այն բեկանելու, մեղադրողի և տուժողի ներկայացուցչի վերաքննիչ բողոքները մասնակի բավարարելու համար:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի համաձայն`
«Բողոքարկված դատական ակտը բեկանվում կամ փոխվում է, եթե թույլ է տրվել դատական սխալ, այն է`
1) գործի փաստական հանգամանքների մասին դատական ակտում շարադրված դատարանի հետևությունները չեն համապատասխանում վերաքննիչ դատարանում հետազոտված ապացույցներին.
2) ճիշտ չի կիրառվել քրեական օրենքը կամ Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագիրը.
3) առկա է քրեադատավարական օրենքի էական խախտում.
/.../»
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 397-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Քրեական օրենքի կամ միջազգային պայմանագրի ոչ ճիշտ կիրառումը քրեական օրենքի կամ Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրի այն հոդվածի կամ հոդվածի այն մասի կիրառումն է, որը ենթակա չէր կիրառման, կամ այն հոդվածի կամ հոդվածի այն մասի չկիրառումն է, որը ենթակա էր կիրառման, կամ քրեական օրենքի կամ միջազգային պայմանագրի սխալ մեկնաբանումն է, որը չի համապատասխանում դրա իսկական իմաստին:
/.../»
Վերոգրյալ հիմքերի առկայության պայմաններում Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական գործի նախորդ փուլում թույլ են տրվել նյութական և դատավարական իրավունքի նորմերի այնպիսի խախտումներ, որոնք ազդել են գործի ելքի վրա, ինչը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ, 397-րդ և 399-րդ հոդվածների հիման վրա, հիմք են հանդիսանում Դատարանի 14.07.2016թ. դատավճիռն՝ ամբաստանյալ Մնացական Աղաբաբյանի նկատմամբ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասով բեկանելու և փոփոխելու համար:
Անդրադառնալով Է.Աղաջանյանի ներկայացրած վերաքննիչ բողոքի մյուս պահանջին, այն է` «բավարարել տուժող կողմի ներկայացված հայցադիմումն ամբողջությամբ»` Վերաքննիչ դատարանը արձանագրում է հետևյալը.
Դատարանը, քննության առնելով քաղաքացիական հայցվոր (տուժող) Հովսեփ Նասոյանի ընդդեմ պատասխանող (ամբաստանյալ) Մ.Աղաբաբյանի՝ որպես հանցագործության հետևանքով պատճառված վնաս՝ 5.000.000 ՀՀ դրամ գումար բռնագանձելու պահանջի մասին հայցը, գտել է, որ այն պետք է բավարարվի մասնակիորեն` հետևյալ պատճառաբանությամբ.
/.../
Սույն գործի փաստական տվյալների և հետազոտված ապացույցների համաձայն՝ ամբաստանյալը տուժողին պատճառել է մարմնական վնասվածքներ։
Չնայած քրեական գործի նյութերի համաձայն հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասը՝ տուժողի բուժման համար ծախսված գումարը, կազմում է 165.000 ՀՀ դրամ, սակայն նկատի ունենալով, որ պատասխանող (ամբաստանյալ) Մ.Աղաբաբյանը ներկայացված քաղաքացիական հայցն ընդունեց 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամի չափով և հայտարարեց, որ նշված չափով արդեն իսկ գումար է փոխանցել դատարանի դեպոզիտ հաշվին ու համաձայն է, որ այդ գումարն ամբողջությամբ տրվի տուժողին` դատարանը գտնում է, որ հայցը պետք է բավարարվի 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամի չափով և բռնագանձումը պետք է տարածվի որպես պատճառված վնասի հատուցման երաշխիք՝ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի դեպոզիտ հաշվին (հաշվեհամար՝ 900013298014) փոխանցված 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամի վրա, իսկ մնացած մասով, հաշվի առնելով Վճռաբեկ դատարանի վերոգրյալ իրավական դիրքորոշումները, տուժող Հ.Նասոյանի հայցը պետք է թողնվի առանց քննության` նկատի ունենալով, որ բուժման համար կատարված անհրաժեշտ ծախսերի վերաբերյալ այլ ապացույցներ դատաքննությամբ չներկայացվեցին, իսկ պահանջում նշված մյուս վնասները քրեական դատավարության շրջանակներում հատուցման ենթակա չեն, քանի որ անմիջականորեն չեն պատճառվել քրեական օրենքով արգելված արարքով՝ ամբաստանյալի կողմից կատարված հանցագործությամբ։
Դատարանը, նկատի ունենալով, որ ամբաստանյալ Մ.Աղաբաբյանը 19.05.2016թ. ՀՀ դատական դեպարտամենտի հաշվեհամարին՝ որպես պատճառված վնասի հատուցման երաշխիք՝ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի դեպոզիտ հաշվին (հաշվեհամար՝ 900013298014) փոխանցել է 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամ, գտնում է, որ տուժող Հ.Նասոյանին պետք է թույլատրել ստանալ նշված գումարը»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 60-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«1.Քաղաքացիական հայցվոր է ճանաչվում քրեական գործով վարույթի ընթացքում հայց ներկայացրած ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձը, որի նկատմամբ բավարար հիմքեր կան ենթադրելու, որ նրան քրեական օրենսգրքով չթույլատրված արարքով պատճառվել է քրեական դատավարության կարգով հատուցման ենթակա գույքային վնաս»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 158-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«1. Քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայց կարող է հարուցվել յուրաքանչյուր պահի` սկսած քրեական գործի հարուցումից մինչև դատավճիռ կայացնելու համար դատարանի հեռանալը խորհրդակցական սենյակ»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 160-րդ հոդվածի համաձայն`
«Հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը, դատարանը պարտավոր են քաղաքացիական հայցվորի կամ նրա ներկայացուցչի կամ սեփական նախաձեռնությամբ միջոցներ ձեռնարկել` ապահովելու քաղաքացիական հայցը»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրք 367-րդ հոդվածի համաձայն`
«Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը, ելնելով քաղաքացիական հայցի հիմքերի ու չափի ապացուցված լինելու հանգամանքից, հարուցված հայցը բավարարում է լրիվ կամ մասնակիորեն, կամ մերժում է դրա բավարարումը, կամ այն թողնում է առանց քննության»:
Վճռաբեկ դատարանը 2013 թվականի ապրիլի 18-ին թիվ ՇԴ2/0013/01/11 նախադեպային որոշմամբ արձանագրել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. «Մասնավորապես, Ա.Մկրտչյանի գործով որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(…) քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցի առարկան է կազմում հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասը, որի հատուցման մասին պահանջը հայցվորը ներկայացնում է մեղադրյալին կամ նրա գործողությունների համար պատասխանատվություն կրող անձին: Քաղաքացիական հայցի առարկայի որոշման համար անհրաժեշտ է, որպեսզի վնասն անմիջականորեն հանցագործությամբ պատճառված լինի: (…)» (տե՛ս Ավետիս Մկրտչյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ի թիվ ՎԲ-150/07 որոշումը):
Ա.Ստեփանյանի գործով որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(…) քրեական դատավարությունում մեղադրյալի կամ մեղադրյալի գործողությունների համար պատասխանատվություն կրող անձի դեմ քաղաքացիական հայց կարող է ներկայացվել և, համապատասխանաբար, դատարանում քննության առարկա լինել բացառապես հանցագործությամբ պատճառված և քրեական դատավարության կարգով հատուցման ենթակա գույքային վնասի առկայության պարագայում: Քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցի քննության հիմքում ընկած է միասնական իրավաբանական փաստը` հանցագործությունը, որի կատարման համար անձը ենթարկվում է ինչպես քրեական, այնպես էլ քաղաքացիաիրավական պատասխանատվության այն դեպքերում, երբ առկա է հանցագործությամբ պատճառված գույքային վնաս (…):
(…) դատարանը, ապացուցված համարելով հանցագործության մեջ մեղադրվող անձի մեղքը, ինչպես նաև հանցավոր արարքի և հասցված վնասի միջև պատճառական կապը, լուծում է նաև քաղաքացիական հայցը` գնահատելով ներկայացված հայցադիմումի հիմքերի ու չափի ապացուցված լինելու հանգամանքը» (տե՛ս Ալվարդ Չուբարի Ստեփանյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի հոկտեմբերի 20-ի թիվ ԼԴ/0327/01/10 որոշման 21-րդ կետը):
14. Հիմք ընդունելով սույն որոշման նախորդ կետում մեջբերված և համապատասխանաբար Ա.Մկրտչյանի, Ա.Ստեփանյանի գործերով կայացված որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցի լուծման համար պարտադիր է հանցագործության և հատուցման ենթակա վնասի միջև անմիջական պատճառահետևանքային կապի առկայությունը, ինչպես նաև քաղաքացիական հայցի հիմքի և առարկայի՝ պատշաճ կերպով հիմնավորված լինելը: Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ քաղաքացիական հայցի հիմքը հայց հարուցելու իրավունք առաջացնող փաստերի ամբողջությունն է, իսկ հայցի առարկան` այդ փաստերի վրա հիմնված պահանջը: Ընդ որում, քաղաքացիական հայցի հիմքը կազմող փաստերը պետք է հիմնավորեն վնասի առկայությունն ու այն հանցագործությամբ պատճառված լինելու հանգամանքը: Հետևաբար, քրեական դատավարությունում հայց հարուցելու իրավունքն առկա է այն դեպքում, երբ վնասն անմիջականորեն պատճառվել է հանցագործությամբ:
Ելնելով վերոգրյալից` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցի հիմքը կազմող փաստերն են`
ա) հակաիրավական արարքը` հանցագործությունը, վնաս հասցնելու փաստը և դրանց միջև առկա անմիջական պատճառահետևանքային կապը.
բ) հատուցման ենթակա գույքային վնասը հայցվորին պատճառված լինելու հանգամանքը.
գ) մեղադրյալի կամ նրա գործողությունների համար գույքային պատասխանատվություն կրող անձի կողմից վնասի հատուցման պարտականությունը կամովին չկատարելու հանգամանքը:
Քաղաքացիական հայցի առարկան, ինչպես արդեն նշվեց, կազմում է հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասը: Քաղաքացիական հայցի առարկա չի կարող հանդիսանալ և հետևաբար` քրեական դատավարության շրջանակներում հատուցման ենթակա չէ այն վնասը, որը թեև այս կամ այն կերպ պայմանավորված է կատարված իրավախախտմամբ, սակայն չի առաջացել հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված գույքային և ֆիզիկական վնասի հետևանքով:
15. Հիմք ընդունելով վերոշարադրյալը` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցի քննության շրջանակներում ենթակա են հատուցման`
ա) քրեական օրենքով արգելված արարքով անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասը,
բ) վնասված կամ ոչնչացված (կորսված) գույքը վերականգնելու, գնելու ծախսերը,
գ) տուժողի բուժման կամ հուղարկավորության համար կատարված անհրաժեշտ ծախսերը (mutatis mutandis տե՛ս Ավետիս Մկրտչյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ի թիվ ՎԲ-150/07 որոշումը):
Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ քրեական դատավարության կարգով հատուցման ենթակա են միայն վերոնշյալ վնասները, իսկ հանցագործության հետևանքով պատճառված այլ վնասների հատուցման վերաբերյալ պահանջները չեն կարող քննության առնվել քրեական գործի հետ համատեղ և պետք է թողնվեն առանց քննության, ինչը շահագրգիռ անձին հնարավորություն կտա իր գույքային պահանջները ներկայացնել քաղաքացիական դատավարության կարգով (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 155-րդ հոդվածի 3-րդ մաս)»:
Վերը նշվածից հետևում է, որ քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցի առարկան է կազմում հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասը, որի հատուցման մասին պահանջը հայցվորը ներկայացնում է մեղադրյալին կամ նրա գործողությունների համար պատասխանատվություն կրող անձին: Քաղաքացիական հայցի առարկայի որոշման համար անհրաժեշտ է, որպեսզի վնասն անմիջականորեն հանցագործությամբ պատճառված լինի:
Տվյալ դեպքում, տուժողի իրավահաջորդ Հովսեփ Նասոյանի կողմից ներկայացվել է 5.000.000 ՀՀ դրամի քաղաքացիական հայցի պահանջ, որը Դատարանը բավարարել է մասնակի` 1.000.000 ՀՀ դրամի չափով, որպես հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված վնաս, իսկ մնացած մասը թողնվել է առանց քննության` նկատի ունենալով, որ տուժողի կողմից այն հիմնավորող ոչ մի փաստական տվյալ չի ներկայացվել, իսկ մյուս վնասները` հանցագործությամբ անմիջականորեն չպատճառված, քրեական դատավարության շրջանակներում հատուցման ենթակա չեն:
Հիմք ընդունելով վերոգրյալը` Վերաքննիչ դատարանը արձանագրում է, որ Դատարանը, քննության առնելով Հովսեփ Նասոյանի ներկայացրած քաղաքացիական հայցի պահանջը, իրավացիորեն գտել է, որ այն ենթակա է բավարարման մասնակի` 1.000.000 ՀՀ դրամ գումարի չափով` որպես հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված վնաս, ուստի Է.Աղաջանյանի ներկայացրած բողոքի պահանջը` քաղաքացիական հայցի մասով, բավարարելու հիմքեր առկա չեն:
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-395-րդ, 402-րդ, 404-րդ, 412-րդ և 418-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը
Ո Ր Ո Շ Ե Ց
Մեղադրողի և տուժողի ներկայացուցչի վերաքննիչ բողոքները բավարարել մասնակի:
Մնացական Խաչատուրի Աղաբաբյանի վերաբերյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով, Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 14.07.2016թ. դատավճիռը բեկանել և փոփոխել:
Մնացական Աղաբաբյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նշված դատավճռով ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը թողնել նույնը` առանց ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման:
Դատավճիռը մնացած մասով թողնել անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ Վճռաբեկ դատարան հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Կ. ՂԱԶԱՐՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ռ.ԲԱՐՍԵՂՅԱՆ
Ա.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ
ԵԿԴ/0290/01/15
Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
14 հուլիսի 2016թ. ք.Երևան
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների
ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը`
նախագահությամբ`
դատավոր Գ.ՊՈՂՈՍՅԱՆԻ
քարտուղարությամբ` Ն.ԹՈՒՄԱՆՅԱՆԻ
Հ.ՂԱԶԱՐՅԱՆԻ
մասնակցությամբ`
մեղադրող Ռ.ԳԵՎՈՐԳՅԱՆԻ
տուժող Հ.ՆԱՍՈՅԱՆԻ
տուժողի ներկ. Է.ԱՂԱՋԱՆՅԱՆԻ
ամբաստանյալ Մ.ԱՂԱԲԱԲՅԱՆԻ
պաշտպան Խ.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆԻ
դատարանում` դռնբաց դատական նիստում, քննեց գործն ըստ մեղադրանքի Մնացական Խաչատուրի Աղաբաբյանի` ծնված 07.11.1984թ. ՎՀ ք.Ախալքալաքում, ազգությամբ հայ, ՎՀ և ՀՀ քաղաքացի, իր հայտարարությամբ՝ փաստացի ամուսնացած և բարձրագույն կրթությամբ, խնամքին 1 անձ, առողջ, աշխատում է «Մեգա Պլաստ» ՍՊ ընկերությունում՝ որպես տնօրեն, չդատված, բնակվում է` ք.Երևան, Պուշկինի փողոց, 21/3 շենք, բնակարան հ. 35, արգելանքի տակ չէ, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով։
Գործի դատավարական նախապատմությունը.
ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մա-րաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի քննիչ Ա.Պետրոսյանը 03.04.2015թ. որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով հարուցել է թիվ 13135115 քրեական գործն ու այն ընդու-նել է իր վարույթ։
Քննիչի 20.04.2015թ. որոշմամբ որպես խափանման միջոց` Մ.Աղաբաբյանի նկատմամբ ընտրվել է ստորագրություն՝ չհեռանալու մասին։
Քննիչի 27.04.2015թ. որոշմամբ Մ.Աղաբաբյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով։
ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մա-րաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Վ.Պողոսյանը 13.05.2015թ. որոշ-մամբ թիվ 13135115 քրեական գործն ընդունել է իր վարույթ։
ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մա-րաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Է.Կարապետյանը 15.06.2015թ. որոշմամբ թիվ 13135115 քրեական գործն ընդունել է իր վարույթ։
ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մա-րաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Վ.Պողոսյանը 27.07.2015թ. որոշ-մամբ թիվ 13135115 քրեական գործն ընդունել է իր վարույթ։
Քննիչի 12.10.2015թ. որոշմամբ Մ.Աղաբաբյանին նախկինում առաջադրված մեղադրան-քը փոփոխվել է, լրացվել և նրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով, իսկ նույն օրվա մեկ այլ որոշմամբ թիվ 13135115 քրեական գործից գործով չպարզված անհայտ անձանց կողմից խմբի կազմում Հովսեփ Նասոյանի առողջությանը միջին ծանրության վնաս պատճառելու մասը քրեական գործից անջատվել է և ա-ռանձնացվել առաձին վարույթում ու շնորհվել է 13135115/1 համարը։
2015թ. դեկտեմբերի 7-ին թիվ 13135115 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրա-վասության առաջին ատյանի դատարան` ըստ էության քննելու համար։
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասու-թյան առաջին ատյանի դատարանի (դատավոր Գ.Պողոսյան) 2015թ. դեկտեմբերի 10-ի որոշ-մամբ Մնացական Խաչատուրի Աղաբաբյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդ-վածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով քրեական գործն ընդունվել է վարույթ, իսկ 2015թ. դեկտեմբերի 24-ի որոշմամբ նշանակվել է դատաքննության։
Ամբաստանյալ Մնացական Աղաբաբյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա. «2015 թվականի մարտի 23-ին՝ ժամը 15։30-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Երվանդ Քոչար 8/2 հասցեում վիճաբանել է Հովսեփ Մաքսիմի Նասոյանի հետ, որի ընթացքում գործով ինքնությունները չը-պարզված մի խումբ անձանց հետ վերջինիս առողջությանը դիտավորությամբ պատճառել են միջին ծանրության վնաս։
Այսպես.
2015 թվականի մարտի 23-ին՝ ժամը 15։30-ի սահմաններում, Հովսեփ Մաքսիմի Նասոյա-նը գնացել է Երևան քաղաքի Երվանդ Քոչար փողոցի 8/2 հասցեում գործող և Մնացական Խա-չատուրի Աղաբաբյանին պատկանող «Մեգապլաստ» ընկերության գրասենյակ՝ նախկինում կա-տարված պատվերի վերաբերյալ խոսակցություն ծավալելու նպատակով։ Հիշյալ հարցի շուրջ խոսակցության ընթացքում Մնացական Աղաբաբյանը վիճաբանության է բռնվել Հովսեփ Նա-սոյանի հետ, որի ընթացքում բռնություն է գործադրել նրա նկատմամբ։
Այնուհետև, զանգահարել և իր աշխատասենյակ է հրավիրել գործով ինքնությունները չպարզված մի խումբ անձանց և նրանց հետ միասին հանցավոր միասնական դիտավորությամբ, մեկը մյուսի գործողությունները լրացնելով՝ ձեռքերով և ոտքերով բազմաթիվ հարվածներ են հասցրել Հովսեփ Նասոյանի մարմնի տարբեր մասերին` նրա առողջությանը դիտավորությամբ պատճառելով միջին ծանրության վնաս՝ դեմքի շրջանի փափուկ հյուսվածքների սալջարդի, գլխի, դեմքի շրջանների քերծվածքների, արյունազեղման, սալջարդ վերքերի, քթոսկրի կոտըր-վածքի, գլխուղեղի ցնցման ձևով»։
Նախաքննության ընթացքում ամբաստանյալ Մ.Աղաբաբյանն իրեն մեղավոր չի ճանա-չել և հրաժարվել է ցուցմունք տալուց։
Դատարանի կողմից հաստատված հանգամանքները.
Դատաքննությամբ պարզվեց, որ տուժող Հ.Նասոյանն իրեն դիմած ընկերոջը՝ վկա Ա-զատ Գասպարյանին խորհուրդ է տվել մեծաքանակ եվրոդռների և պատուհանների պատ-րաստման հարցով դիմել «Մեգա Պլաստ» ընկերություն։ Այնուհետև, նրանք միասին գնացել են ք.Երևանի Երվանդ Քոչարի փողոցում գործող «Մեգա Պլաստ» ընկերության գրասենյակ, որ-տեղ տուժողը վկա Ա.Գասպարյանին ծանոթացրել է ընկերության տնօրենի՝ ամբաստանյալ Մնացական Աղաբաբյանի հետ, և վկա Ա.Գասպարյանը, նշված ընկերությանը պատվիրելով պատրաստել դռներ ու պատուհաններ, տուժողին խնդրել է հետևել նշված պատվերի կատար-ման ժամկետները։ Այդ կապակցությամբ տուժողը որոշ ժամանակ անց հանդիպել է ամբաս-տանյալին, սակայն վերջինս հայտնել է, որ անհրաժեշտ նյութեր (ապրանք) չունենալու պատ-ճառով պատվերը դեռևս չի կատարվել։ Դրանից հետո տուժողը պարբերաբար զանգահարել է ամբաստանյալին, սակայն վերջինս չի պատասխանել նրա հեռախոսազանգերին։
2015թ. մարտի 23-ին՝ ժամը 1530-ի սահմաններում, տուժողը գնացել է «Մեգա Պլաստ» ըն-կերության գրասենյակ, աշխատասենյակում հանդիպել է ամբաստանյալին և պարզաբանում-ներ պահանջել պատվերի կատարման ուշացման համար։ Նշված հարցի շուրջ խոսակցության ընթացքում, երբ ամբաստանյալը բացատրել է, թե պատվերի կատարումն ուշանում է՝ կապված իր հոր հետ առաջացած խնդիրների և անհրաժեշտ նյութեր չունենալու հետ, տուժողը նրան ասել է, որ նա «ջուր է ծեծում», ինչի արդյունքում նրանց միջև վիճաբանություն է սկսվել, որի ընթաց-քում ամբաստանյալը բռնել է տուժողի կոկորդից և նրանք քաշքշել են միմյանց։ Այնուհետև, ամբաստանյալը հեռախոսազանգ է կատարել, որից հետո նրա աշխատասենյակ են մտել գոր-ծով ինքնությունները չպարզված մի խումբ անձինք, ովքեր ամբաստանյալի հետ միասին ձեռքե-րով և ոտքերով բազմաթիվ հարվածներ են հասցրել տուժողի գլխին ու մարմնի տարբեր մասե-րին` նրա առողջությանը դիտավորությամբ պատճառելով միջին ծանրության վնաս՝ դեմքի շրջա-նի փափուկ հյուսվածքների սալջարդի, գլխի, դեմքի շրջանների քերծվածքների, արյունազեղ-ման, սալջարդ վերքերի, քթոսկրի կոտրվածքի ու գլխուղեղի ցնցման ձևով։
Մասնավորապես, ամբաստանյալը, ձեռքերով և ոտքերով բազմիցս հարվածել է տուժողի գլխին, դեմքին, սեռական օրգաններին և ոտքերին՝ նրա առողջությանը դիտավորությամբ պատճառելով միջին ծանրության վնաս։
Ապացույցների հետազոտում և գնահատում.
Դատաքննությամբ ամբաստանյալ Մ.Աղաբաբյանն առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր ճանաչեց, հայտարարեց, որ զղջում է կատարածի համար և հայտնեց, որ պատրաստ է հատուցել հանցագործութամբ տուժողին պատճառված վնասը, սակայն հրաժարվեց ցուցմունք տալուց։
Տուժող Հովսեփ Նասոյանի ցուցմունքի համաձայն՝ իր ընկեր Ազատ Գասպարյանը, ով հանդիսանում է «Մեղրի ՃՇՇՁ» ՍՊ ընկերության տնօրենը, դիմել է իրեն մեծաքանակ եվրո-պական դռների և պատուհանների պատվեր կատարելու հարցում օգնելու համար։ Ինքը խոր-հուրդ է տվել դիմել «Մեգա Պլաստ» ընկերությանը։ Ինքն ու Ա.Գասպարյանը գնացել են «Մեգա Պլաստ» ընկերության գրասենյակ, որտեղ ընկերոջը ծանոթացրել է ամբաստանյալի հետ, և նրանք կնքել են պայմանագիր, համաձայն որի՝ 2015թ. մարտի 15-ին պատվերի 1-ին խմբաքա-նակը պետք է ուղարկվեր ք.Մեղրի։ Ինքը 2015թ. մարտի սկզբին հանդիպել է ամբաստանյալի հետ, ով հայտնել է, որ պատվերի կատարումը դեռևս չի սկսվել, քանի որ համապատասխան ապրանք չունի։ Դրանից հետո ինքն անընդհատ զանգահարել է ամբաստանյալին, սակայն նա կամ չի պատասխանել իր հեռախոսազանգերին, կամ նրա հեռախոսը մշտապես գտնվել է ան-հասանելի վիճակում։ 2015թ. մարտի 23-ին՝ 1530-ի սահմաններում, առանց նախապես զգուշաց-նելու՝ գնացել է «Մեգա Պլաստ» ընկերության Եր.Քոչար փողոցի վրա գտնվող գրասենյակ և բարձրացել ամբաստանյալի աշխատասենյակ, որպեսզի ճշտի, թե իր ընկերոջ պատվերի կա-տարումն ինչու է ուշանում։ Ամբաստանյալը պատասխանել է, որ իր հոր հետ կապված խնդիր-ների և ապրանք չունենալու պատճառով պատվերի կատարումը ուշանում է, իսկ ինքը նրան ասել է՝ «լավ ջուր ես ծեծում, ասա, թե երբ կլինի պատվերը»։ Լսելով դա՝ ամբաստանյալը հար-ձակվել է իր վրա և բռնել իր կոկորդից։ Այնուհետև նա հեռախոսազանգ է կատարել և մոտ 5 րոպե հետո 7-8 հոգի մտել են նրա աշխատասենյակ։ Այդ պահին ամբաստանյալը բռունցքով հարվածել է իր գլխի գագաթային հատվածին, որից հետո բոլորով հարձակվել են իր վրա ու սկսել են հարվածել։ Ամենաշատ հարվածներն իրեն ձեռքերով և ոտքերով հասցրել է ամբաս-տանյալը, մասնավորապես՝ հարվածել է իր գլխին, դեմքին, ներքին սեռական օրգաններին և ոտ-քերին։ Ամբաստանյալը նաև իրեն հայհոյել է և սպառնացել, որ կսպանի իրեն։ Ամբողջ միջադե-պը տևել է մոտ 25 րոպե։ Իրեն չեն թողել, որպեսզի աշխատասենյակից դուրս գա, ջուր են լցրել իր գլխին, որպեսզի արյունը մաքրվի, սակայն այդ ընթացքում ամբաստանյալը կրկին բորբոքվել և հարձակվել է իր վրա։ Դրանից հետո ինքը դուրս է եկել աշխատասենյակից, որոշ ժամանակ նստել է իր ավտոմեքենայի մեջ, այնուհետև գնացել է ոստիկանություն։
Վկա՝ «Մեղրու ՃՇՇՁ» ՍՊ ընկերության տնօրեն և տուժողի ընկեր, Ազատ Գասպարյանի ցուցմունքի համաձայն՝ իր գլխավորած ընկերության կողմից կառուցվող շենքի համար մեծա-քանակ եվրոդռներ և պատուհաններ պատվիրելու հարցով խոսել է տուժողի հետ, ով խորհուրդ է տվել այդ հարցով դիմել «Մեգա Պլաստ» ընկերություն և կազմակերպել է նշված ընկերության տնօրենի՝ ամբաստանյալի հետ իր հանդիպումը։ 2015թ. սկզբին պայմանագիր է կնքել ամբաս-տանյալի հետ և պայմանավորվել են, որ իր պատվերի առաջին խմբաքանակը պետք է ստանա մարտ ամսին, իսկ մնացածը՝ մայիսին։ Որպես կանխավճար՝ ամբաստանյալին տվել է երեսուն միլիոն դրամ, ու քանի որ ինքը հիմնականում գտնվել է ք.Մեղրիում, տուժողին խնդրել է տեղե-կություններ ստանալ պատվերի կատարման վերաբերյալ։ Որոշ ժամանակ անց զանգահարել է տուժողին, ով ասել է, որ զանգահարել է ամբաստանյալին, ու քանի որ նա չի պատասխանել իր հեռախոսազանգերին, գնացել է «Մեգա Պլաստ» ընկերության գրասենյակ, որտեղ ամբաստան-յալն իրեն ծեծի է ենթարկել։
Դեպքից մոտ 10 օր հետո տեսել է տուժողին, ում աչքի հատվածը դեռ կապտած և ուռած է եղել։
Վկա՝ տուժողի ընկեր, Սուրեն Հակոբյանի ցուցմունքի համաձայն՝ 2015թ. մարտի 23-ին ժամը՝ 15-ի սահմաններում, տուժողը զանգահարել է իրեն և հայտնել, որ իր ընկերոջն անհրա-ժեշտ պատուհանների պատրասատման համար տրված պատվերի հարցով գնացել է ամբաս-տանյալի գրասենյակ, որտեղ ամբաստանյալը 7-8 անձանց հետ միասին ծեծի է ենթարկել իրեն։ Նա ասել է, որ գնում է ոստիկանություն, ուր գնացել է նաև ինքն ու տեսել է տուժողին, ում դեմքն ուռած և արյունոտված է եղել, իսկ աչքը չի տեսել։ Նա նաև բողոքել է մեջքի ցավից։
Վկա՝ տուժողի ընկեր, Գագիկ Բաղդասարյանի ցուցմունքի համաձայն՝ 2015թ. մարտի 23-ին՝ ժամը 16-ի սահմաններում, տուժողը զանգահարել է իրեն և հայտնել, որ եկեղեցու մոտ գտնվող գրասենյակում ամբաստանյալը մի քանի անձանց հետ ծեծի է ենթարկել իրեն։ Նրան խորհուրդ է տվել դիմել ոստիկանություն, և երբ ինքն էլ է գնացել այնտեղ, տեսել է բացատրութ-յուն տվող տուժողին, ում դեմքն արյունոտ և ուռած է եղել։ Քանի որ նրա աչքն էլ է կարմրած եղել, և նա բողոքել է աչքի տեսողությունից, նրա հետ գնացել են ակնաբույժի մոտ։
Տուժողն իրեն հայտնել է, որ ընկերոջ պատվերը ուշացնելու համար է գնացել ընկերության տնօրենի մոտ, սակայն վիճաբանության ընթացքում ընկերության տնօրենը կանչել է ինչ-որ մարդկանց և միասին ծեծի են ենթարկել իրեն։
Դատաբժշկական փորձաքննության 10.04.2015թ. և 29.05.2015թ. թիվ 558/հ եզրակացու-թյան՝ համաձայն՝ տուժողի մարմնական վնասվածքները՝ դեմքի շրջանի փափուկ հյուսվածք-ների սալջարդի, գլխի, դեմքի շրջանների քերծվածքների, արյունազեղման, սալջարդ վերքերի, քթոսկրի կոտրվածքի, գլխուղեղի ցնցման ձևով, հասցվել են բութ առարկաներով, հնարավոր է նշված ժամկետում և հանգամանքներում, և նրա առողջությանը պատճառվել է միջին ծանրու-թյան վնաս։
Լրացուցիչ դատաբժշկական փորձաքննության 05.11.2015թ. թիվ 2067/հ եզրակացության համաձայն՝ տուժողի մարմնական վնասվածքները հասցվել են առնվազն 3-4 և ավելի ազդեցու-թյունների արդյունքում, հնարավոր է որոշման մեջ և փորձաքննվողի կողմից նշված ժամկետում ու հանգամանքներում։ Աջ ճակատ-գագաթային շրջանի քերծվածքներն առանձին վերցրած առողջության թեթև վնասի հատկանիշներ չեն պարունակում, իսկ դեմքի շրջանի փափուկ հյուս-վածքների սալջարդը, դեմքի շրջանի, արյունազեղումը, սալջարդ վերքերը, քթոսկրի կոտրվածքը գլխուղեղի ցնցումից տարանջատել հնարավոր չէ, դրանք պատճառել են միջին ծանրության վնաս՝ առողջության տևական քայքայումով։ Որոշ մարմնական վնասվածքներ կարող են ժա-մանակի ընթացքում արտահայտվել, փոխել իրենց ձևը, տարածվել։
«Դեպքի վայրը մատնացույց անելու և զննելու մասին» 13.08.2015թ. արձանագրության համաձայն՝ տուժողը մատնացույց է արել ք.Երևանի Երվանդ Քոչարի փողոցի 8/2 հասցեում գտնվող «Մեգա Պլաստ» ընկերության գրասենյակը, այնուհետև՝ 2-րդ հարկում գտնվող աշխա-տասենյակը և հայտարարել, որ նշված վայրում Մ.Աղաբաբյանն ու նրա կողմից հրավիրված ան-ձինք ծեծի են ենթարկել իրեն։
«Այլ փաստաթուղթն ապացույց ճանաչելու և գործին կցելու մասին» 12.10.2015թ. որոշ-ման համաձայն՝ քրեական գործով այլ փաստաթուղթ հանդիսացող՝ «ԱրմենՏել» ՓԲ ընկերու-թյունից ստացված, տուժող Հ.Նասոյանի հեռախոսահամարից դեպքի օրը կատարված ելքային հեռախոսազանգերը, և տուժող Հ.Նասոյանի լուսանկարները ճանաչվել են ապացույց։
«Այլ փաստաթուղթն ապացույց ճանաչելու և գործին կցելու մասին» 23.11.2015թ. որոշ-ման համաձայն՝ քրեական գործով այլ փաստաթուղթ հանդիսացող՝ «ԱրմենՏել» ՓԲ ընկերութ-յունից ստացված, տուժող Հ.Նասոյանի հեռախոսահամարի դեպքի օրը կատարված ելքային և մուտքային հեռախոսազանգերը ճանաչվել են ապացույց։
«Հեռախոսահամարների վերծանումների զննություն կատարելու մասին» 12.11.2015թ. արձանագրության համաձայն՝ Հ.Նասոյանի կողմից շահագործված 091-40-50-72 բջջային հե-ռախոսահամարից 2015թ. մարտի 23-ին՝ ժամը 15։51-ին, կայացել է ելքային զանգ Գ.Բաղդա-սարյանի անվամբ հաշվառված 091-41-97-32 հեռախոսահամարին՝ 1։36 վայրկյան տևողու-թյամբ, որն սպասարկվել է ք.Երևանի Խորենացի 33 ալեհավաքի կողմից, ժամը 15։54-ին կա-յացել է մուտքային զանգ Գ.Բաղդասարյանի անվամբ հաշվառված համարից՝ 1։14 վայրկյան տևողությամբ, ժամը 15։57-ին կայացել է մուտքային զանգ կրկին Գ.Բաղդասարյանի անվամբ հաշվառված համարից՝ 1։04 վայրկյան տևողությամբ, ժամը 16։00-ին կայացել է ելքային զանգ «Սպուտնիկ» տուրիստական ֆիրմայի անվամբ հաշվառված 091-40-51-17 համարին՝ 1։40 վայր-կյան տևողությամբ, որն սպասարկվել է ք.Երևանի Քաջազնունի 1 ալեհավաքի կողմից, ժամը 16։02-ին կայացել է մուտքային զանգ «Մեղրու ՃՇ» ՍՊ ընկերության անվամբ հաշվառված 091-42-14-59 համարից՝ 4։44 վայրկյան տևողությամբ, որն սպասարկվել է ք.Երևանի Խորենացի 33 ալեհավաքի կողմից, ժամը 16։07-ին կայացել է ելքային զանգ Գագիկ Բաղդասարյանի անվամբ հաշվառված 091-41-97-32 համարին՝ 4։18 վայրկյան տևողությամբ, որն սպասարկվել է ք.Երևա-նի Խանջյան 13Ա ալեհավաքի կողմից, ժամը 16։11-ին կայացել է ելքային զանգ «Սպուտնիկ» տուրիստական ֆիրմայի անվամբ հաշվառված 091-40-51-17 համարին՝ 1։16 վայրկյան տևողու-թյամբ, որն սպասարկվել է ք.Երևանի Խանջյան 13Ա ալեհավաքի կողմից։
Դատարանի վերլուծություն.
Դատարանը, վերլուծելով ամբաստանյալ Մ.Աղաբաբյանին առաջադրված մեղադրանքն ու համակցության մեջ գնահատելով դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցները, գործի հանգամանքների բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ հետազոտման վրա ձևավորված համոզ-մամբ հանգում է հետևության, որ սույն քրեական գործին վերաբերվող փոխկապակցված հա-վաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ հաստատվում է, որ ամբաստանյալ Մ.Աղա-բաբյանը կատարել է հանցանք` նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով, որով և նա պետք է պատասխանատվության ենթարկվի։
Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալի կատարած հանցանքը հաստատվում է ինչ-պես նրա խոստովանությամբ, այնպես էլ դատաքննությամբ հետազոտված և համակցության մեջ գնահատված մյուս ապացույցներով։
Միաժամանակ, դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալի կատարած արարքին տրվել է ճիշտ քրեաիրավական գնահատական և քրեական գործի ապացույցները ձեռք են բերվել քրեա-դատավարական օրենքի պահանջների պահպանմամբ։
Ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս` պատժի չափը որոշելիս, դատարանը հաշվի է առնում նրա կատարած հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավո-րության աստիճանը, նրա անձը և պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծան-րացնող հանգամանքները։
Որպես ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգա-մանքներ` դատարանը հաշվի է առնում, որ նա դատաքննությամբ ընդունեց իրեն առաջադրված մեղադրանքը, զղջաց կատարած հանցանքի համար, հատուցել է տուժող Հ.Նասոյանին պատ-ճառված վնասը և նրա խնամքին է գտնվում մինչև 14 տարեկան երեխան։
Որպես ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալ դատարանը հաշվի է առնում, որ նա առաջին անգամ է դատապարտվում և զբաղվում է հանրօգուտ աշխատանքով։
Ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ դատական քննությամբ չարձանագրվեցին։
Դատարանը, հաշվի առնելով ամբաստանյալի անձը, նրա պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող վերոգրյալ հանգամանքները, պատասխանատվությունն ու պատիժը ծան-րացնող հանգամանքների բացակայությունը, ելնելով գործի փաստական տվյալների և հանգա-մանքների վերլուծության հիման վրա դատարանի մոտ ձևավորված նրա բարոյահոգեբանական ու քրեաիրավական դրական բնութագրից և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ ու 61-րդ հոդ-վածներով սահմանված՝ արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պա-տիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից, հանգում է հետևության, որ մեղքն ընդունելուց, կա-տարածի համար անկեղծորեն զղջալուց և տուժողին պատճառված վնասը հատուցելուց հետո էականորեն նվազել է նրա կատարած արարքի ու նրա հասարակական վտանգավորության աստիճանը, և բացակայում է նրա կողմից նշանակվելիք պատիժը փաստացի կրելու անհրաժեշ-տությունը, քանի որ նրա ուղղվելը հնարավոր է նաև առանց նրան հասարակությունից մեկու-սացնելու՝ ՀՀ քրեական օրենսգքրի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ ազատազրկման ձևով նշանակ-վելիք պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով, ինչն անհրաժեշտ ու բավարար է նաև սոցիալական արդարությունը վերականգնելու և նրա կողմից նոր հանցագործությունների կա-տարումը կանխելու համար։
Դատարանը, ինչպես պատիժ նշանակելիս հաշվի առնվող հանգամաքների« այնպես էլ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ վերոգրյալ հետևություն-ներին հանգելիս ղեկավարվում է նաև նշված հարցերի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ մի շարք որոշումներում արտահայտած իրավական դիրքորոշումներով։ /Տես` թիվ,թիվ ՎԲ-124/07« ՎԲ-192/07« ԵՇԴ/0029/01/08« ԱՎԴ2/0059/01/08« ԵԱՔԴ/0078/01/09« ԼԴ2/0019/01/09, ՍԴ/0085 /01/10, ԳԴ1/0003/01/10, ԱՎԴ/0082/01/12 որոշումները/։
Ս.Աղախանյանի գործով որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է.
«(…) Վճռաբեկ դատարանը վերահաստատում է իր դիրքորոշումն առ այն, որ յուրա-քանչյուր գործով նշանակված պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը լուծելիս դա-տարանը, ի թիվս այլ հանգամանքների (կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափ, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճան, հանցագործության կատարման եղանակ և այլն), պետք է բազմակողմանի վերլուծության ու գնահատման ենթարկի հանցավորի անձը։
Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ պատասխանատվության և պատժի անհատակա-նացման և հետևաբար նաև նշանակված պատժի կրման հարցի լուծման համար էական նշա-նակություն ունեն հանցավորի անձի ոչ միայն ֆիզիկական ու հոգեկան, այլև սոցիալական առանձնահատկությունների վերաբերյալ փաստական տվյալները։
Հետևաբար, հանցավորի պատասխանատվությունն ու պատիժն անհատականացնելիս և նշանակված պատիժը փաստացի կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատա-րանը պետք է ուսումնասիրի հանցավորի ընտանեկան դրության, նրա խնամքին այլ անձանց առկայության, սոցիալական միջավայրում նրա զբաղեցրած տեղի ու դիրքի, սոցիալական միջա-վայրում նրա ունեցած բնութագրի և մի շարք այլ հանգամանքների վերաբերյալ փաստական տվյալները։
Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս և այն փաստացի կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը պետք է հաշ-վի առնի նաև այն հանգամանքը, թե նշանակված պատիժն ինչպիսի ազդեցություն կարող է ունենալ ամբաստանյալի ընտանիքի կյանքի պայմանների վրա։ (…)(տե՛ս Սեյրան Աղա-խանյանի գործով 2013 թվականի սեպտեմբերի 13-ի թիվ ԱՎԴ/0082/01/12 որոշման 19-րդ կետը)։
13. Վճռաբեկ դատարանը վերահաստատում է նախորդ կետում մեջբերված` Սերոբ Սարգսյանի և Սեյրան Աղախանյանի գործերով որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումներն այն մասին, որ յուրաքանչյուր դեպքում պատժի կրման նպատակահարմա-րության հարցը որոշելիս հանցագործության հանրային վտանգավորության բնույթի և աստի-ճանի համատեքստում կարևոր նշանակություն ունի հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների ամբողջական վերլուծությունը։ Մասնավորապես, հանցավորի անձը դրականորեն բնութագրող սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկանիշները, հանցագործությունից հետո դրսևորած դրական վարքագիծը (կատարվածի համար զղջալը, ճշմարտացի ցուցմունքներ տա-լը, քննությանը չխոչընդոտելը, պատճառված վնասը հատուցելը և այլն) կարող են վկայել, որ պատժի նպատակների իրագործման տեսանկյունից բացակայում է պատիժը փաստացի կրելու անհրաժեշտությունը։ Այլ խոսքով` հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները բացահայտելու և օբյեկտիվորեն հաշվի առնելու դատարանի պարտականությունն ուղղակիորեն բխում է ՀՀ քրե-ական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի տրամաբանությունից, որի համաձայն՝ պատժի նպատակը, սոցիալական արդարությունը վերականգնելուց բացի, դատապարտյալի ուղղումն է և նոր հան-ցագործությունների կանխումը (տե՛ս, mutatis mutandis, Արտաշ Շաքարյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի` 2014 թվականի օգոստոսի 15-ի թիվ ԵԿԴ/0163/01/13 որոշման 13-րդ կետը)։
Այլ կերպ` պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում կայացնելիս իրավա-սու դատարանը յուրաքանչյուր դեպքում պետք է քննարկի նաև պատժի՝ սոցիալական արդա-րության վերականգնման և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու նպատակների իրացման հար-ցը։
Սոցիալական արդարությունը վերականգնելու և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու մա-սին կարող է վկայել հանցագործությունից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը, մասնա-վորապես` տուժողին պատճառած վնասը հարթելը կամ այն հարթելուն ուղղված ողջամիտ մի-ջոցներ ձեռնարկելը (…)»»։
Դատարանը, քննության առնելով քաղաքացիական հայցվոր (տուժող) Հովսեփ Նասո-յանի ընդդեմ պատասխանող (ամբաստանյալ) Մ.Աղաբաբյանի՝ որպես հանցագործության հե-տևանքով պատճառված վնաս՝ 5.000.000 ՀՀ դրամ գումար բռնագանձելու պահանջի մասին հայ-ցը, գտնում է, որ այն պետք է բավարարվի մասնակիորեն՝ հանցագործությամբ անմիջականո-րեն պատճառված վնասի մասով, նկատի ունենալով, որ նա իր պահանջը պնդեց ամբողջութ-յամբ։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 58-րդ հոդվածի համաձայն՝ տուժող է ճա-նաչվում այն անձը, ում քրեական օրենսգրքով չթույլատրված արարքով անմիջականորեն պատ-ճառվել է բարոյական, ֆիզիկական կամ գույքային վնաս։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 60-րդ հոդվածը սահմանում է, որ քաղաքա-ցիական հայցվոր է ճանաչվում քրեական գործով վարույթի ընթացքում հայց ներկայացրած ֆի-զիկական կամ իրավաբանական անձը, որի նկատմամբ բավարար հիմքեր կան ենթադրելու, որ նրան քրեական օրենսգրքով չթույլատրված արարքով պատճառվել է քրեական դատավարութ-յան կարգով հատուցման ենթակա գույքային վնաս։ Ըստ ՀՀ քրեական դատավարության օրենս-գրքի 158-րդ հոդվածի 2-րդ մասի՝ քաղաքացիական հայցը հարուցվում է կասկածյալի, մեղադր-յալի կամ նրա դեմ, ում վրա կարող է գույքային պատասխանատվություն դրվել մեղադրյալի գոր-ծողությունների համար։
Փաստորեն, քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցի առարկան է կազ-մում հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասը, որի հատուցման մասին պահանջը հայցվորը ներկայացնում է մեղադրյալին կամ նրա գործողությունների հա-մար պատասխանատվություն կրող անձին։ Քաղաքացիական հայցի առարկայի որոշման հա-մար անհրաժեշտ է, որպեսզի վնասն անմիջականորեն հանցագործությամբ պատճառված լինի։ Վճռաբեկ դատարանը Ա.Մկրտչյանի վերաբերյալ թիվ ՇԴ2/0013/01/11 գործով կայաց-րած որոշմամբ նշել է, որ. «Քաղաքացիական հայցի հիմքին և առարկային վերաբերող վերոշա-րադրյալ քրեադատավարական նորմերը Վճռաբեկ դատարանը համակարգային վերլուծության է ենթարկել Ա.Մկրտչյանի և Ա.Ստեփանյանի գործերով կայացված որոշումներում։
Մասնավորապես, Ա.Մկրտչյանի գործով որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ (…) քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցի առարկան է կազմում հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասը, որի հատուցման մասին պահանջը հայցվորը ներկայացնում է մեղադրյալին կամ նրա գործողությունների համար պատասխանատվություն կրող անձին։ Քաղաքացիական հայցի առարկայի որոշման համար անհրաժեշտ է, որպեսզի վնասն անմիջականորեն հանցագործու-թյամբ պատճառված լինի։ (…)» (տե՛ս Ավետիս Մկրտչյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ի թիվ ՎԲ-150/07 որոշումը)։
Ա.Ստեփանյանի գործով որոշմամբ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(…) քրեական դատավարությունում մեղադրյալի կամ մեղադրյալի գործողությունների համար պատասխանատվություն կրող անձի դեմ քաղաքացիական հայց կարող է ներկայացվել և, համապատասխանաբար, դատարանում քննության առարկա լինել բացառապես հանցագործությամբ պատճառված և քրեական դատավարության կարգով հա-տուցման ենթակա գույքային վնասի առկայության պարագայում։ Քրեական դատավարու-թյունում քաղաքացիական հայցի քննության հիմքում ընկած է միասնական իրավաբանական փաստը` հանցագործությունը, որի կատարման համար անձը ենթարկվում է ինչպես քրեական, այնպես էլ քաղաքացիաիրավական պատասխանատվության այն դեպքերում, երբ առկա է հան-ցագործությամբ պատճառված գույքային վնաս (…)։
(…) դատարանը, ապացուցված համարելով հանցագործության մեջ մեղադրվող անձի մեղքը, ինչպես նաև հանցավոր արարքի և հասցված վնասի միջև պատճառական կապը, լուծում է նաև քաղաքացիական հայցը` գնահատելով ներկայացված հայցադիմումի հիմքերի ու չափի ապացուցված լինելու հանգամանքը» (տե՛ս Ալվարդ Չուբարի Ստեփանյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի հոկտեմբերի 20-ի թիվ ԼԴ/0327/01/10 որոշման 21-րդ կետը)։
14. Հիմք ընդունելով սույն որոշման նախորդ կետում մեջբերված և համապատասխանա-բար Ա.Մկրտչյանի, Ա.Ստեփանյանի գործերով կայացված որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական դատավա-րությունում քաղաքացիական հայցի լուծման համար պարտադիր է հանցագործության և հա-տուցման ենթակա վնասի միջև անմիջական պատճառահետևանքային կապի առկայությունը, ինչպես նաև քաղաքացիական հայցի հիմքի և առարկայի՝ պատշաճ կերպով հիմնավորված լի-նելը։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ քաղաքացիական հայցի հիմքը հայց հարուցելու իրավունք առաջացնող փաստերի ամբողջությունն է, իսկ հայցի առարկան` այդ փաստերի վրա հիմնված պահանջը։ Ընդ որում, քաղաքացիական հայցի հիմքը կազմող փաստերը պետք է հիմնավորեն վնասի առկայությունն ու այն հանցագործությամբ պատճառ-ված լինելու հանգամանքը։ Հետևաբար, քրեական դատավարությունում հայց հարուցելու իրա-վունքն առկա է այն դեպքում, երբ վնասն անմիջականորեն պատճառվել է հանցագործությամբ։
Ելնելով վերոգրյալից` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական դատավա-րությունում քաղաքացիական հայցի հիմքը կազմող փաստերն են`
ա) հակաիրավական արարքը` հանցագործությունը, վնաս հասցնելու փաստը և դրանց միջև առկա անմիջական պատճառահետևանքային կապը.
բ) հատուցման ենթակա գույքային վնասը հայցվորին պատճառված լինելու հանգաման-քը,
գ) մեղադրյալի կամ նրա գործողությունների համար գույքային պատասխանատվություն կրող անձի կողմից վնասի հատուցման պարտականությունը կամովին չկատարելու հանգա-մանքը։
Քաղաքացիական հայցի առարկան, ինչպես արդեն նշվեց, կազմում է հանցագործու-թյամբ անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասը։ Քաղաքացիական հայցի առարկա չի կարող հանդիսանալ և հետևաբար, քրեական դատավարության շրջանակներում հատուցման ենթակա չէ այն վնասը, որը թեև այս կամ այն կերպ պայմանավորված է կատարված իրավա-խախտմամբ, սակայն չի առաջացել հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված գույ-քային և ֆիզիկական վնասի հետևանքով։
15. Հիմք ընդունելով վերոշարադրյալը` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ քրեա-կան դատավարությունում քաղաքացիական հայցի քննության շրջանակներում ենթակա են հա-տուցման`
ա) քրեական օրենքով արգելված արարքով անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասը,
բ) վնասված կամ ոչնչացված (կորսված) գույքը վերականգնելու, գնելու ծախսերը,
գ) տուժողի բուժման կամ հուղարկավորության համար կատարված անհրաժեշտ ծախ-սերը (mutatis mutandis տե՛ս Ավետիս Մկրտչյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ի թիվ ՎԲ-150/07 որոշումը)։
Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ քրեական դատավարության կարգով հատուցման ենթակա են միայն վերոնշյալ վնասները, իսկ հանցագործության հետևանքով պատճառված այլ վնասների հատուցման վերաբերյալ պահանջները չեն կարող քննության առնվել քրեական գործի հետ համատեղ և պետք է թողնվեն առանց քննության, ինչը շահագրգիռ անձին հնարա-վորություն կտա իր գույքային պահանջները ներկայացնել քաղաքացիական դատավարության կարգով (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 155-րդ հոդվածի 3-րդ մաս)»։
Սույն գործի փաստական տվյալների և հետազոտված ապացույցների համաձայն՝ ամ-բաստանյալը տուժողին պատճառել է մարմնական վնասվածքներ։
Չնայած քրեական գործի նյութերի համաձայն՝ հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասը՝ տուժողի բուժման համար ծախսված գումարը, կազմում է 165.000 ՀՀ դրամ, սակայն նկատի ունենալով, որ պատասխանող (ամբաստանյալ) Մ.Աղաբաբ-յանը ներկայացված քաղաքացիական հայցն ընդունեց 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամի չափով և հայտարարեց, որ նշված չափով արդեն իսկ գումար է փոխանցել դատարանի դեպոզիտ հաշ-վին ու համաձայն է, որ այդ գումարն ամբողջությամբ տրվի տուժողին, դատարանը գտնում է, որ հայցը պետք է բավարարվի 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամի չափով և բռնագանձումը պետք է տարածվի որպես պատճառված վնասի հատուցման երաշխիք՝ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի դեպոզիտ հաշվին (հաշվեհամար՝ 900013298014) փոխանցված 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամի վրա, իսկ մնացած մասով, հաշվի առնելով Վճռաբեկ դատարանի վերոգրյալ իրավական դիր-քորոշումները, տուժող Հ.Նասոյանի հայցը պետք է թողնվի առանց քննության, նկատի ունենա-լով, որ բուժման համար կատարված անհրաժեշտ ծախսերի վերաբերյալ այլ ապացույցներ դա-տաքննությամբ չներկայացվեցին, իսկ պահանջում նշված մյուս վնասները քրեական դատավա-րության շրջանակներում հատուցման ենթակա չեն, քանի որ անմիջականորեն չեն պատճառվել քրեական օրենքով արգելված արարքով՝ ամբաստանյալի կողմից կատարված հանցագործութ-յամբ։
Դատարանը, նկատի ունենալով, որ ամբաստանյալ Մ.Աղաբաբյանը 19.05.2016թ. ՀՀ դա-տական դեպարտամենտի հաշվեհամարին՝ որպես պատճառված վնասի հատուցման երաշխիք՝ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի դեպոզիտ հաշվին (հաշվեհամար՝ 900013298014) փոխանցել է 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամ, գտնում է, որ տուժող Հ.Նասոյանին պետք է թույլատրել ստա-նալ նշված գումարը։
Նշված պատճառաբանություններով դատարանը գտնում է, որ պետք է մերժվի Մ.Աղա-բաբյանի գույքի վրա՝ որպես հայցի ապահովման միջոց, հայցագնի չափով արգելանք դնելու մասին միջնորդությունը։
Քննության առնելով խափանման միջոցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ ամբաստան-յալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը` չհեռանալու մասին ստորագրությունը մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, պետք է թողնվի անփոփոխ։
Վերոգրյալների հիման վրա ու ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 357-360-րդ, 365-րդ, 367-րդ և 369-372-րդ հոդվածներով` դատարանը
Վ Ճ Ռ Ե Ց
Մնացական Խաչատուրի Աղաբաբյանին ճանաչել մեղավոր ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով և դատապարտել ազատազրկման 2 (երկու) տարի ժամ-կետով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ Մ.Աղաբաբյանի նկատմամբ նշա-նակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել և սահմանել փորձաշրջան 1 (մեկ) տարի ժամ-կետով։
Մնացական Աղաբաբյանից հօգուտ տուժող Հովսեփ Նասոյանի՝ որպես պատճառված վնասի հատուցում, բռնագանձել 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամ՝ բռնագանձումը տարածելով որպես պատճառված վնասի հատուցման երաշխիք՝ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի դեպոզիտ հաշվին (հաշվեհամար՝ 900013298014) փոխանցված 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամի վրա, և Հ.Նասոյանին թույլատրել ստանալ նշված գումարը։
Մնացած մասով Հ.Նասոյանի հայցը թողնել առանց քննության։
Մերժել Մ.Աղաբաբյանի գույքի վրա՝ որպես հայցի ապահովման միջոց, հայցագնի չափով արգելանք դնելու մասին միջնորդությունը։
Մ.Աղաբաբյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը` չհեռանալու մասին ստո-րագրությունը, թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` հրապարակվե-լու օրվանից հետո` մեկամսյա ժամկետում։
ԴԱՏԱՎՈՐ` Գ.ՊՈՂՈՍՅԱՆ
Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
14 հուլիսի 2016թ. ք.Երևան
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների
ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը`
նախագահությամբ`
դատավոր Գ.ՊՈՂՈՍՅԱՆԻ
քարտուղարությամբ` Ն.ԹՈՒՄԱՆՅԱՆԻ
Հ.ՂԱԶԱՐՅԱՆԻ
մասնակցությամբ`
մեղադրող Ռ.ԳԵՎՈՐԳՅԱՆԻ
տուժող Հ.ՆԱՍՈՅԱՆԻ
տուժողի ներկ. Է.ԱՂԱՋԱՆՅԱՆԻ
ամբաստանյալ Մ.ԱՂԱԲԱԲՅԱՆԻ
պաշտպան Խ.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆԻ
դատարանում` դռնբաց դատական նիստում, քննեց գործն ըստ մեղադրանքի Մնացական Խաչատուրի Աղաբաբյանի` ծնված 07.11.1984թ. ՎՀ ք.Ախալքալաքում, ազգությամբ հայ, ՎՀ և ՀՀ քաղաքացի, իր հայտարարությամբ՝ փաստացի ամուսնացած և բարձրագույն կրթությամբ, խնամքին 1 անձ, առողջ, աշխատում է «Մեգա Պլաստ» ՍՊ ընկերությունում՝ որպես տնօրեն, չդատված, բնակվում է` ք.Երևան, Պուշկինի փողոց, 21/3 շենք, բնակարան հ. 35, արգելանքի տակ չէ, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով։
Գործի դատավարական նախապատմությունը.
ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մա-րաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի քննիչ Ա.Պետրոսյանը 03.04.2015թ. որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով հարուցել է թիվ 13135115 քրեական գործն ու այն ընդու-նել է իր վարույթ։
Քննիչի 20.04.2015թ. որոշմամբ որպես խափանման միջոց` Մ.Աղաբաբյանի նկատմամբ ընտրվել է ստորագրություն՝ չհեռանալու մասին։
Քննիչի 27.04.2015թ. որոշմամբ Մ.Աղաբաբյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով։
ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մա-րաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Վ.Պողոսյանը 13.05.2015թ. որոշ-մամբ թիվ 13135115 քրեական գործն ընդունել է իր վարույթ։
ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մա-րաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Է.Կարապետյանը 15.06.2015թ. որոշմամբ թիվ 13135115 քրեական գործն ընդունել է իր վարույթ։
ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մա-րաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Վ.Պողոսյանը 27.07.2015թ. որոշ-մամբ թիվ 13135115 քրեական գործն ընդունել է իր վարույթ։
Քննիչի 12.10.2015թ. որոշմամբ Մ.Աղաբաբյանին նախկինում առաջադրված մեղադրան-քը փոփոխվել է, լրացվել և նրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով, իսկ նույն օրվա մեկ այլ որոշմամբ թիվ 13135115 քրեական գործից գործով չպարզված անհայտ անձանց կողմից խմբի կազմում Հովսեփ Նասոյանի առողջությանը միջին ծանրության վնաս պատճառելու մասը քրեական գործից անջատվել է և ա-ռանձնացվել առաձին վարույթում ու շնորհվել է 13135115/1 համարը։
2015թ. դեկտեմբերի 7-ին թիվ 13135115 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրա-վասության առաջին ատյանի դատարան` ըստ էության քննելու համար։
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասու-թյան առաջին ատյանի դատարանի (դատավոր Գ.Պողոսյան) 2015թ. դեկտեմբերի 10-ի որոշ-մամբ Մնացական Խաչատուրի Աղաբաբյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդ-վածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով քրեական գործն ընդունվել է վարույթ, իսկ 2015թ. դեկտեմբերի 24-ի որոշմամբ նշանակվել է դատաքննության։
Ամբաստանյալ Մնացական Աղաբաբյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա. «2015 թվականի մարտի 23-ին՝ ժամը 15։30-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Երվանդ Քոչար 8/2 հասցեում վիճաբանել է Հովսեփ Մաքսիմի Նասոյանի հետ, որի ընթացքում գործով ինքնությունները չը-պարզված մի խումբ անձանց հետ վերջինիս առողջությանը դիտավորությամբ պատճառել են միջին ծանրության վնաս։
Այսպես.
2015 թվականի մարտի 23-ին՝ ժամը 15։30-ի սահմաններում, Հովսեփ Մաքսիմի Նասոյա-նը գնացել է Երևան քաղաքի Երվանդ Քոչար փողոցի 8/2 հասցեում գործող և Մնացական Խա-չատուրի Աղաբաբյանին պատկանող «Մեգապլաստ» ընկերության գրասենյակ՝ նախկինում կա-տարված պատվերի վերաբերյալ խոսակցություն ծավալելու նպատակով։ Հիշյալ հարցի շուրջ խոսակցության ընթացքում Մնացական Աղաբաբյանը վիճաբանության է բռնվել Հովսեփ Նա-սոյանի հետ, որի ընթացքում բռնություն է գործադրել նրա նկատմամբ։
Այնուհետև, զանգահարել և իր աշխատասենյակ է հրավիրել գործով ինքնությունները չպարզված մի խումբ անձանց և նրանց հետ միասին հանցավոր միասնական դիտավորությամբ, մեկը մյուսի գործողությունները լրացնելով՝ ձեռքերով և ոտքերով բազմաթիվ հարվածներ են հասցրել Հովսեփ Նասոյանի մարմնի տարբեր մասերին` նրա առողջությանը դիտավորությամբ պատճառելով միջին ծանրության վնաս՝ դեմքի շրջանի փափուկ հյուսվածքների սալջարդի, գլխի, դեմքի շրջանների քերծվածքների, արյունազեղման, սալջարդ վերքերի, քթոսկրի կոտըր-վածքի, գլխուղեղի ցնցման ձևով»։
Նախաքննության ընթացքում ամբաստանյալ Մ.Աղաբաբյանն իրեն մեղավոր չի ճանա-չել և հրաժարվել է ցուցմունք տալուց։
Դատարանի կողմից հաստատված հանգամանքները.
Դատաքննությամբ պարզվեց, որ տուժող Հ.Նասոյանն իրեն դիմած ընկերոջը՝ վկա Ա-զատ Գասպարյանին խորհուրդ է տվել մեծաքանակ եվրոդռների և պատուհանների պատ-րաստման հարցով դիմել «Մեգա Պլաստ» ընկերություն։ Այնուհետև, նրանք միասին գնացել են ք.Երևանի Երվանդ Քոչարի փողոցում գործող «Մեգա Պլաստ» ընկերության գրասենյակ, որ-տեղ տուժողը վկա Ա.Գասպարյանին ծանոթացրել է ընկերության տնօրենի՝ ամբաստանյալ Մնացական Աղաբաբյանի հետ, և վկա Ա.Գասպարյանը, նշված ընկերությանը պատվիրելով պատրաստել դռներ ու պատուհաններ, տուժողին խնդրել է հետևել նշված պատվերի կատար-ման ժամկետները։ Այդ կապակցությամբ տուժողը որոշ ժամանակ անց հանդիպել է ամբաս-տանյալին, սակայն վերջինս հայտնել է, որ անհրաժեշտ նյութեր (ապրանք) չունենալու պատ-ճառով պատվերը դեռևս չի կատարվել։ Դրանից հետո տուժողը պարբերաբար զանգահարել է ամբաստանյալին, սակայն վերջինս չի պատասխանել նրա հեռախոսազանգերին։
2015թ. մարտի 23-ին՝ ժամը 1530-ի սահմաններում, տուժողը գնացել է «Մեգա Պլաստ» ըն-կերության գրասենյակ, աշխատասենյակում հանդիպել է ամբաստանյալին և պարզաբանում-ներ պահանջել պատվերի կատարման ուշացման համար։ Նշված հարցի շուրջ խոսակցության ընթացքում, երբ ամբաստանյալը բացատրել է, թե պատվերի կատարումն ուշանում է՝ կապված իր հոր հետ առաջացած խնդիրների և անհրաժեշտ նյութեր չունենալու հետ, տուժողը նրան ասել է, որ նա «ջուր է ծեծում», ինչի արդյունքում նրանց միջև վիճաբանություն է սկսվել, որի ընթաց-քում ամբաստանյալը բռնել է տուժողի կոկորդից և նրանք քաշքշել են միմյանց։ Այնուհետև, ամբաստանյալը հեռախոսազանգ է կատարել, որից հետո նրա աշխատասենյակ են մտել գոր-ծով ինքնությունները չպարզված մի խումբ անձինք, ովքեր ամբաստանյալի հետ միասին ձեռքե-րով և ոտքերով բազմաթիվ հարվածներ են հասցրել տուժողի գլխին ու մարմնի տարբեր մասե-րին` նրա առողջությանը դիտավորությամբ պատճառելով միջին ծանրության վնաս՝ դեմքի շրջա-նի փափուկ հյուսվածքների սալջարդի, գլխի, դեմքի շրջանների քերծվածքների, արյունազեղ-ման, սալջարդ վերքերի, քթոսկրի կոտրվածքի ու գլխուղեղի ցնցման ձևով։
Մասնավորապես, ամբաստանյալը, ձեռքերով և ոտքերով բազմիցս հարվածել է տուժողի գլխին, դեմքին, սեռական օրգաններին և ոտքերին՝ նրա առողջությանը դիտավորությամբ պատճառելով միջին ծանրության վնաս։
Ապացույցների հետազոտում և գնահատում.
Դատաքննությամբ ամբաստանյալ Մ.Աղաբաբյանն առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր ճանաչեց, հայտարարեց, որ զղջում է կատարածի համար և հայտնեց, որ պատրաստ է հատուցել հանցագործութամբ տուժողին պատճառված վնասը, սակայն հրաժարվեց ցուցմունք տալուց։
Տուժող Հովսեփ Նասոյանի ցուցմունքի համաձայն՝ իր ընկեր Ազատ Գասպարյանը, ով հանդիսանում է «Մեղրի ՃՇՇՁ» ՍՊ ընկերության տնօրենը, դիմել է իրեն մեծաքանակ եվրո-պական դռների և պատուհանների պատվեր կատարելու հարցում օգնելու համար։ Ինքը խոր-հուրդ է տվել դիմել «Մեգա Պլաստ» ընկերությանը։ Ինքն ու Ա.Գասպարյանը գնացել են «Մեգա Պլաստ» ընկերության գրասենյակ, որտեղ ընկերոջը ծանոթացրել է ամբաստանյալի հետ, և նրանք կնքել են պայմանագիր, համաձայն որի՝ 2015թ. մարտի 15-ին պատվերի 1-ին խմբաքա-նակը պետք է ուղարկվեր ք.Մեղրի։ Ինքը 2015թ. մարտի սկզբին հանդիպել է ամբաստանյալի հետ, ով հայտնել է, որ պատվերի կատարումը դեռևս չի սկսվել, քանի որ համապատասխան ապրանք չունի։ Դրանից հետո ինքն անընդհատ զանգահարել է ամբաստանյալին, սակայն նա կամ չի պատասխանել իր հեռախոսազանգերին, կամ նրա հեռախոսը մշտապես գտնվել է ան-հասանելի վիճակում։ 2015թ. մարտի 23-ին՝ 1530-ի սահմաններում, առանց նախապես զգուշաց-նելու՝ գնացել է «Մեգա Պլաստ» ընկերության Եր.Քոչար փողոցի վրա գտնվող գրասենյակ և բարձրացել ամբաստանյալի աշխատասենյակ, որպեսզի ճշտի, թե իր ընկերոջ պատվերի կա-տարումն ինչու է ուշանում։ Ամբաստանյալը պատասխանել է, որ իր հոր հետ կապված խնդիր-ների և ապրանք չունենալու պատճառով պատվերի կատարումը ուշանում է, իսկ ինքը նրան ասել է՝ «լավ ջուր ես ծեծում, ասա, թե երբ կլինի պատվերը»։ Լսելով դա՝ ամբաստանյալը հար-ձակվել է իր վրա և բռնել իր կոկորդից։ Այնուհետև նա հեռախոսազանգ է կատարել և մոտ 5 րոպե հետո 7-8 հոգի մտել են նրա աշխատասենյակ։ Այդ պահին ամբաստանյալը բռունցքով հարվածել է իր գլխի գագաթային հատվածին, որից հետո բոլորով հարձակվել են իր վրա ու սկսել են հարվածել։ Ամենաշատ հարվածներն իրեն ձեռքերով և ոտքերով հասցրել է ամբաս-տանյալը, մասնավորապես՝ հարվածել է իր գլխին, դեմքին, ներքին սեռական օրգաններին և ոտ-քերին։ Ամբաստանյալը նաև իրեն հայհոյել է և սպառնացել, որ կսպանի իրեն։ Ամբողջ միջադե-պը տևել է մոտ 25 րոպե։ Իրեն չեն թողել, որպեսզի աշխատասենյակից դուրս գա, ջուր են լցրել իր գլխին, որպեսզի արյունը մաքրվի, սակայն այդ ընթացքում ամբաստանյալը կրկին բորբոքվել և հարձակվել է իր վրա։ Դրանից հետո ինքը դուրս է եկել աշխատասենյակից, որոշ ժամանակ նստել է իր ավտոմեքենայի մեջ, այնուհետև գնացել է ոստիկանություն։
Վկա՝ «Մեղրու ՃՇՇՁ» ՍՊ ընկերության տնօրեն և տուժողի ընկեր, Ազատ Գասպարյանի ցուցմունքի համաձայն՝ իր գլխավորած ընկերության կողմից կառուցվող շենքի համար մեծա-քանակ եվրոդռներ և պատուհաններ պատվիրելու հարցով խոսել է տուժողի հետ, ով խորհուրդ է տվել այդ հարցով դիմել «Մեգա Պլաստ» ընկերություն և կազմակերպել է նշված ընկերության տնօրենի՝ ամբաստանյալի հետ իր հանդիպումը։ 2015թ. սկզբին պայմանագիր է կնքել ամբաս-տանյալի հետ և պայմանավորվել են, որ իր պատվերի առաջին խմբաքանակը պետք է ստանա մարտ ամսին, իսկ մնացածը՝ մայիսին։ Որպես կանխավճար՝ ամբաստանյալին տվել է երեսուն միլիոն դրամ, ու քանի որ ինքը հիմնականում գտնվել է ք.Մեղրիում, տուժողին խնդրել է տեղե-կություններ ստանալ պատվերի կատարման վերաբերյալ։ Որոշ ժամանակ անց զանգահարել է տուժողին, ով ասել է, որ զանգահարել է ամբաստանյալին, ու քանի որ նա չի պատասխանել իր հեռախոսազանգերին, գնացել է «Մեգա Պլաստ» ընկերության գրասենյակ, որտեղ ամբաստան-յալն իրեն ծեծի է ենթարկել։
Դեպքից մոտ 10 օր հետո տեսել է տուժողին, ում աչքի հատվածը դեռ կապտած և ուռած է եղել։
Վկա՝ տուժողի ընկեր, Սուրեն Հակոբյանի ցուցմունքի համաձայն՝ 2015թ. մարտի 23-ին ժամը՝ 15-ի սահմաններում, տուժողը զանգահարել է իրեն և հայտնել, որ իր ընկերոջն անհրա-ժեշտ պատուհանների պատրասատման համար տրված պատվերի հարցով գնացել է ամբաս-տանյալի գրասենյակ, որտեղ ամբաստանյալը 7-8 անձանց հետ միասին ծեծի է ենթարկել իրեն։ Նա ասել է, որ գնում է ոստիկանություն, ուր գնացել է նաև ինքն ու տեսել է տուժողին, ում դեմքն ուռած և արյունոտված է եղել, իսկ աչքը չի տեսել։ Նա նաև բողոքել է մեջքի ցավից։
Վկա՝ տուժողի ընկեր, Գագիկ Բաղդասարյանի ցուցմունքի համաձայն՝ 2015թ. մարտի 23-ին՝ ժամը 16-ի սահմաններում, տուժողը զանգահարել է իրեն և հայտնել, որ եկեղեցու մոտ գտնվող գրասենյակում ամբաստանյալը մի քանի անձանց հետ ծեծի է ենթարկել իրեն։ Նրան խորհուրդ է տվել դիմել ոստիկանություն, և երբ ինքն էլ է գնացել այնտեղ, տեսել է բացատրութ-յուն տվող տուժողին, ում դեմքն արյունոտ և ուռած է եղել։ Քանի որ նրա աչքն էլ է կարմրած եղել, և նա բողոքել է աչքի տեսողությունից, նրա հետ գնացել են ակնաբույժի մոտ։
Տուժողն իրեն հայտնել է, որ ընկերոջ պատվերը ուշացնելու համար է գնացել ընկերության տնօրենի մոտ, սակայն վիճաբանության ընթացքում ընկերության տնօրենը կանչել է ինչ-որ մարդկանց և միասին ծեծի են ենթարկել իրեն։
Դատաբժշկական փորձաքննության 10.04.2015թ. և 29.05.2015թ. թիվ 558/հ եզրակացու-թյան՝ համաձայն՝ տուժողի մարմնական վնասվածքները՝ դեմքի շրջանի փափուկ հյուսվածք-ների սալջարդի, գլխի, դեմքի շրջանների քերծվածքների, արյունազեղման, սալջարդ վերքերի, քթոսկրի կոտրվածքի, գլխուղեղի ցնցման ձևով, հասցվել են բութ առարկաներով, հնարավոր է նշված ժամկետում և հանգամանքներում, և նրա առողջությանը պատճառվել է միջին ծանրու-թյան վնաս։
Լրացուցիչ դատաբժշկական փորձաքննության 05.11.2015թ. թիվ 2067/հ եզրակացության համաձայն՝ տուժողի մարմնական վնասվածքները հասցվել են առնվազն 3-4 և ավելի ազդեցու-թյունների արդյունքում, հնարավոր է որոշման մեջ և փորձաքննվողի կողմից նշված ժամկետում ու հանգամանքներում։ Աջ ճակատ-գագաթային շրջանի քերծվածքներն առանձին վերցրած առողջության թեթև վնասի հատկանիշներ չեն պարունակում, իսկ դեմքի շրջանի փափուկ հյուս-վածքների սալջարդը, դեմքի շրջանի, արյունազեղումը, սալջարդ վերքերը, քթոսկրի կոտրվածքը գլխուղեղի ցնցումից տարանջատել հնարավոր չէ, դրանք պատճառել են միջին ծանրության վնաս՝ առողջության տևական քայքայումով։ Որոշ մարմնական վնասվածքներ կարող են ժա-մանակի ընթացքում արտահայտվել, փոխել իրենց ձևը, տարածվել։
«Դեպքի վայրը մատնացույց անելու և զննելու մասին» 13.08.2015թ. արձանագրության համաձայն՝ տուժողը մատնացույց է արել ք.Երևանի Երվանդ Քոչարի փողոցի 8/2 հասցեում գտնվող «Մեգա Պլաստ» ընկերության գրասենյակը, այնուհետև՝ 2-րդ հարկում գտնվող աշխա-տասենյակը և հայտարարել, որ նշված վայրում Մ.Աղաբաբյանն ու նրա կողմից հրավիրված ան-ձինք ծեծի են ենթարկել իրեն։
«Այլ փաստաթուղթն ապացույց ճանաչելու և գործին կցելու մասին» 12.10.2015թ. որոշ-ման համաձայն՝ քրեական գործով այլ փաստաթուղթ հանդիսացող՝ «ԱրմենՏել» ՓԲ ընկերու-թյունից ստացված, տուժող Հ.Նասոյանի հեռախոսահամարից դեպքի օրը կատարված ելքային հեռախոսազանգերը, և տուժող Հ.Նասոյանի լուսանկարները ճանաչվել են ապացույց։
«Այլ փաստաթուղթն ապացույց ճանաչելու և գործին կցելու մասին» 23.11.2015թ. որոշ-ման համաձայն՝ քրեական գործով այլ փաստաթուղթ հանդիսացող՝ «ԱրմենՏել» ՓԲ ընկերութ-յունից ստացված, տուժող Հ.Նասոյանի հեռախոսահամարի դեպքի օրը կատարված ելքային և մուտքային հեռախոսազանգերը ճանաչվել են ապացույց։
«Հեռախոսահամարների վերծանումների զննություն կատարելու մասին» 12.11.2015թ. արձանագրության համաձայն՝ Հ.Նասոյանի կողմից շահագործված 091-40-50-72 բջջային հե-ռախոսահամարից 2015թ. մարտի 23-ին՝ ժամը 15։51-ին, կայացել է ելքային զանգ Գ.Բաղդա-սարյանի անվամբ հաշվառված 091-41-97-32 հեռախոսահամարին՝ 1։36 վայրկյան տևողու-թյամբ, որն սպասարկվել է ք.Երևանի Խորենացի 33 ալեհավաքի կողմից, ժամը 15։54-ին կա-յացել է մուտքային զանգ Գ.Բաղդասարյանի անվամբ հաշվառված համարից՝ 1։14 վայրկյան տևողությամբ, ժամը 15։57-ին կայացել է մուտքային զանգ կրկին Գ.Բաղդասարյանի անվամբ հաշվառված համարից՝ 1։04 վայրկյան տևողությամբ, ժամը 16։00-ին կայացել է ելքային զանգ «Սպուտնիկ» տուրիստական ֆիրմայի անվամբ հաշվառված 091-40-51-17 համարին՝ 1։40 վայր-կյան տևողությամբ, որն սպասարկվել է ք.Երևանի Քաջազնունի 1 ալեհավաքի կողմից, ժամը 16։02-ին կայացել է մուտքային զանգ «Մեղրու ՃՇ» ՍՊ ընկերության անվամբ հաշվառված 091-42-14-59 համարից՝ 4։44 վայրկյան տևողությամբ, որն սպասարկվել է ք.Երևանի Խորենացի 33 ալեհավաքի կողմից, ժամը 16։07-ին կայացել է ելքային զանգ Գագիկ Բաղդասարյանի անվամբ հաշվառված 091-41-97-32 համարին՝ 4։18 վայրկյան տևողությամբ, որն սպասարկվել է ք.Երևա-նի Խանջյան 13Ա ալեհավաքի կողմից, ժամը 16։11-ին կայացել է ելքային զանգ «Սպուտնիկ» տուրիստական ֆիրմայի անվամբ հաշվառված 091-40-51-17 համարին՝ 1։16 վայրկյան տևողու-թյամբ, որն սպասարկվել է ք.Երևանի Խանջյան 13Ա ալեհավաքի կողմից։
Դատարանի վերլուծություն.
Դատարանը, վերլուծելով ամբաստանյալ Մ.Աղաբաբյանին առաջադրված մեղադրանքն ու համակցության մեջ գնահատելով դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցները, գործի հանգամանքների բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ հետազոտման վրա ձևավորված համոզ-մամբ հանգում է հետևության, որ սույն քրեական գործին վերաբերվող փոխկապակցված հա-վաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ հաստատվում է, որ ամբաստանյալ Մ.Աղա-բաբյանը կատարել է հանցանք` նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով, որով և նա պետք է պատասխանատվության ենթարկվի։
Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալի կատարած հանցանքը հաստատվում է ինչ-պես նրա խոստովանությամբ, այնպես էլ դատաքննությամբ հետազոտված և համակցության մեջ գնահատված մյուս ապացույցներով։
Միաժամանակ, դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալի կատարած արարքին տրվել է ճիշտ քրեաիրավական գնահատական և քրեական գործի ապացույցները ձեռք են բերվել քրեա-դատավարական օրենքի պահանջների պահպանմամբ։
Ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս` պատժի չափը որոշելիս, դատարանը հաշվի է առնում նրա կատարած հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավո-րության աստիճանը, նրա անձը և պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծան-րացնող հանգամանքները։
Որպես ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգա-մանքներ` դատարանը հաշվի է առնում, որ նա դատաքննությամբ ընդունեց իրեն առաջադրված մեղադրանքը, զղջաց կատարած հանցանքի համար, հատուցել է տուժող Հ.Նասոյանին պատ-ճառված վնասը և նրա խնամքին է գտնվում մինչև 14 տարեկան երեխան։
Որպես ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալ դատարանը հաշվի է առնում, որ նա առաջին անգամ է դատապարտվում և զբաղվում է հանրօգուտ աշխատանքով։
Ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ դատական քննությամբ չարձանագրվեցին։
Դատարանը, հաշվի առնելով ամբաստանյալի անձը, նրա պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող վերոգրյալ հանգամանքները, պատասխանատվությունն ու պատիժը ծան-րացնող հանգամանքների բացակայությունը, ելնելով գործի փաստական տվյալների և հանգա-մանքների վերլուծության հիման վրա դատարանի մոտ ձևավորված նրա բարոյահոգեբանական ու քրեաիրավական դրական բնութագրից և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ ու 61-րդ հոդ-վածներով սահմանված՝ արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պա-տիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից, հանգում է հետևության, որ մեղքն ընդունելուց, կա-տարածի համար անկեղծորեն զղջալուց և տուժողին պատճառված վնասը հատուցելուց հետո էականորեն նվազել է նրա կատարած արարքի ու նրա հասարակական վտանգավորության աստիճանը, և բացակայում է նրա կողմից նշանակվելիք պատիժը փաստացի կրելու անհրաժեշ-տությունը, քանի որ նրա ուղղվելը հնարավոր է նաև առանց նրան հասարակությունից մեկու-սացնելու՝ ՀՀ քրեական օրենսգքրի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ ազատազրկման ձևով նշանակ-վելիք պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով, ինչն անհրաժեշտ ու բավարար է նաև սոցիալական արդարությունը վերականգնելու և նրա կողմից նոր հանցագործությունների կա-տարումը կանխելու համար։
Դատարանը, ինչպես պատիժ նշանակելիս հաշվի առնվող հանգամաքների« այնպես էլ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ վերոգրյալ հետևություն-ներին հանգելիս ղեկավարվում է նաև նշված հարցերի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ մի շարք որոշումներում արտահայտած իրավական դիրքորոշումներով։ /Տես` թիվ,թիվ ՎԲ-124/07« ՎԲ-192/07« ԵՇԴ/0029/01/08« ԱՎԴ2/0059/01/08« ԵԱՔԴ/0078/01/09« ԼԴ2/0019/01/09, ՍԴ/0085 /01/10, ԳԴ1/0003/01/10, ԱՎԴ/0082/01/12 որոշումները/։
Ս.Աղախանյանի գործով որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է.
«(…) Վճռաբեկ դատարանը վերահաստատում է իր դիրքորոշումն առ այն, որ յուրա-քանչյուր գործով նշանակված պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը լուծելիս դա-տարանը, ի թիվս այլ հանգամանքների (կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափ, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճան, հանցագործության կատարման եղանակ և այլն), պետք է բազմակողմանի վերլուծության ու գնահատման ենթարկի հանցավորի անձը։
Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ պատասխանատվության և պատժի անհատակա-նացման և հետևաբար նաև նշանակված պատժի կրման հարցի լուծման համար էական նշա-նակություն ունեն հանցավորի անձի ոչ միայն ֆիզիկական ու հոգեկան, այլև սոցիալական առանձնահատկությունների վերաբերյալ փաստական տվյալները։
Հետևաբար, հանցավորի պատասխանատվությունն ու պատիժն անհատականացնելիս և նշանակված պատիժը փաստացի կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատա-րանը պետք է ուսումնասիրի հանցավորի ընտանեկան դրության, նրա խնամքին այլ անձանց առկայության, սոցիալական միջավայրում նրա զբաղեցրած տեղի ու դիրքի, սոցիալական միջա-վայրում նրա ունեցած բնութագրի և մի շարք այլ հանգամանքների վերաբերյալ փաստական տվյալները։
Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս և այն փաստացի կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը պետք է հաշ-վի առնի նաև այն հանգամանքը, թե նշանակված պատիժն ինչպիսի ազդեցություն կարող է ունենալ ամբաստանյալի ընտանիքի կյանքի պայմանների վրա։ (…)(տե՛ս Սեյրան Աղա-խանյանի գործով 2013 թվականի սեպտեմբերի 13-ի թիվ ԱՎԴ/0082/01/12 որոշման 19-րդ կետը)։
13. Վճռաբեկ դատարանը վերահաստատում է նախորդ կետում մեջբերված` Սերոբ Սարգսյանի և Սեյրան Աղախանյանի գործերով որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումներն այն մասին, որ յուրաքանչյուր դեպքում պատժի կրման նպատակահարմա-րության հարցը որոշելիս հանցագործության հանրային վտանգավորության բնույթի և աստի-ճանի համատեքստում կարևոր նշանակություն ունի հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների ամբողջական վերլուծությունը։ Մասնավորապես, հանցավորի անձը դրականորեն բնութագրող սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկանիշները, հանցագործությունից հետո դրսևորած դրական վարքագիծը (կատարվածի համար զղջալը, ճշմարտացի ցուցմունքներ տա-լը, քննությանը չխոչընդոտելը, պատճառված վնասը հատուցելը և այլն) կարող են վկայել, որ պատժի նպատակների իրագործման տեսանկյունից բացակայում է պատիժը փաստացի կրելու անհրաժեշտությունը։ Այլ խոսքով` հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները բացահայտելու և օբյեկտիվորեն հաշվի առնելու դատարանի պարտականությունն ուղղակիորեն բխում է ՀՀ քրե-ական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի տրամաբանությունից, որի համաձայն՝ պատժի նպատակը, սոցիալական արդարությունը վերականգնելուց բացի, դատապարտյալի ուղղումն է և նոր հան-ցագործությունների կանխումը (տե՛ս, mutatis mutandis, Արտաշ Շաքարյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի` 2014 թվականի օգոստոսի 15-ի թիվ ԵԿԴ/0163/01/13 որոշման 13-րդ կետը)։
Այլ կերպ` պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում կայացնելիս իրավա-սու դատարանը յուրաքանչյուր դեպքում պետք է քննարկի նաև պատժի՝ սոցիալական արդա-րության վերականգնման և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու նպատակների իրացման հար-ցը։
Սոցիալական արդարությունը վերականգնելու և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու մա-սին կարող է վկայել հանցագործությունից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը, մասնա-վորապես` տուժողին պատճառած վնասը հարթելը կամ այն հարթելուն ուղղված ողջամիտ մի-ջոցներ ձեռնարկելը (…)»»։
Դատարանը, քննության առնելով քաղաքացիական հայցվոր (տուժող) Հովսեփ Նասո-յանի ընդդեմ պատասխանող (ամբաստանյալ) Մ.Աղաբաբյանի՝ որպես հանցագործության հե-տևանքով պատճառված վնաս՝ 5.000.000 ՀՀ դրամ գումար բռնագանձելու պահանջի մասին հայ-ցը, գտնում է, որ այն պետք է բավարարվի մասնակիորեն՝ հանցագործությամբ անմիջականո-րեն պատճառված վնասի մասով, նկատի ունենալով, որ նա իր պահանջը պնդեց ամբողջութ-յամբ։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 58-րդ հոդվածի համաձայն՝ տուժող է ճա-նաչվում այն անձը, ում քրեական օրենսգրքով չթույլատրված արարքով անմիջականորեն պատ-ճառվել է բարոյական, ֆիզիկական կամ գույքային վնաս։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 60-րդ հոդվածը սահմանում է, որ քաղաքա-ցիական հայցվոր է ճանաչվում քրեական գործով վարույթի ընթացքում հայց ներկայացրած ֆի-զիկական կամ իրավաբանական անձը, որի նկատմամբ բավարար հիմքեր կան ենթադրելու, որ նրան քրեական օրենսգրքով չթույլատրված արարքով պատճառվել է քրեական դատավարութ-յան կարգով հատուցման ենթակա գույքային վնաս։ Ըստ ՀՀ քրեական դատավարության օրենս-գրքի 158-րդ հոդվածի 2-րդ մասի՝ քաղաքացիական հայցը հարուցվում է կասկածյալի, մեղադր-յալի կամ նրա դեմ, ում վրա կարող է գույքային պատասխանատվություն դրվել մեղադրյալի գոր-ծողությունների համար։
Փաստորեն, քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցի առարկան է կազ-մում հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասը, որի հատուցման մասին պահանջը հայցվորը ներկայացնում է մեղադրյալին կամ նրա գործողությունների հա-մար պատասխանատվություն կրող անձին։ Քաղաքացիական հայցի առարկայի որոշման հա-մար անհրաժեշտ է, որպեսզի վնասն անմիջականորեն հանցագործությամբ պատճառված լինի։ Վճռաբեկ դատարանը Ա.Մկրտչյանի վերաբերյալ թիվ ՇԴ2/0013/01/11 գործով կայաց-րած որոշմամբ նշել է, որ. «Քաղաքացիական հայցի հիմքին և առարկային վերաբերող վերոշա-րադրյալ քրեադատավարական նորմերը Վճռաբեկ դատարանը համակարգային վերլուծության է ենթարկել Ա.Մկրտչյանի և Ա.Ստեփանյանի գործերով կայացված որոշումներում։
Մասնավորապես, Ա.Մկրտչյանի գործով որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ (…) քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցի առարկան է կազմում հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասը, որի հատուցման մասին պահանջը հայցվորը ներկայացնում է մեղադրյալին կամ նրա գործողությունների համար պատասխանատվություն կրող անձին։ Քաղաքացիական հայցի առարկայի որոշման համար անհրաժեշտ է, որպեսզի վնասն անմիջականորեն հանցագործու-թյամբ պատճառված լինի։ (…)» (տե՛ս Ավետիս Մկրտչյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ի թիվ ՎԲ-150/07 որոշումը)։
Ա.Ստեփանյանի գործով որոշմամբ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(…) քրեական դատավարությունում մեղադրյալի կամ մեղադրյալի գործողությունների համար պատասխանատվություն կրող անձի դեմ քաղաքացիական հայց կարող է ներկայացվել և, համապատասխանաբար, դատարանում քննության առարկա լինել բացառապես հանցագործությամբ պատճառված և քրեական դատավարության կարգով հա-տուցման ենթակա գույքային վնասի առկայության պարագայում։ Քրեական դատավարու-թյունում քաղաքացիական հայցի քննության հիմքում ընկած է միասնական իրավաբանական փաստը` հանցագործությունը, որի կատարման համար անձը ենթարկվում է ինչպես քրեական, այնպես էլ քաղաքացիաիրավական պատասխանատվության այն դեպքերում, երբ առկա է հան-ցագործությամբ պատճառված գույքային վնաս (…)։
(…) դատարանը, ապացուցված համարելով հանցագործության մեջ մեղադրվող անձի մեղքը, ինչպես նաև հանցավոր արարքի և հասցված վնասի միջև պատճառական կապը, լուծում է նաև քաղաքացիական հայցը` գնահատելով ներկայացված հայցադիմումի հիմքերի ու չափի ապացուցված լինելու հանգամանքը» (տե՛ս Ալվարդ Չուբարի Ստեփանյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի հոկտեմբերի 20-ի թիվ ԼԴ/0327/01/10 որոշման 21-րդ կետը)։
14. Հիմք ընդունելով սույն որոշման նախորդ կետում մեջբերված և համապատասխանա-բար Ա.Մկրտչյանի, Ա.Ստեփանյանի գործերով կայացված որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական դատավա-րությունում քաղաքացիական հայցի լուծման համար պարտադիր է հանցագործության և հա-տուցման ենթակա վնասի միջև անմիջական պատճառահետևանքային կապի առկայությունը, ինչպես նաև քաղաքացիական հայցի հիմքի և առարկայի՝ պատշաճ կերպով հիմնավորված լի-նելը։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ քաղաքացիական հայցի հիմքը հայց հարուցելու իրավունք առաջացնող փաստերի ամբողջությունն է, իսկ հայցի առարկան` այդ փաստերի վրա հիմնված պահանջը։ Ընդ որում, քաղաքացիական հայցի հիմքը կազմող փաստերը պետք է հիմնավորեն վնասի առկայությունն ու այն հանցագործությամբ պատճառ-ված լինելու հանգամանքը։ Հետևաբար, քրեական դատավարությունում հայց հարուցելու իրա-վունքն առկա է այն դեպքում, երբ վնասն անմիջականորեն պատճառվել է հանցագործությամբ։
Ելնելով վերոգրյալից` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական դատավա-րությունում քաղաքացիական հայցի հիմքը կազմող փաստերն են`
ա) հակաիրավական արարքը` հանցագործությունը, վնաս հասցնելու փաստը և դրանց միջև առկա անմիջական պատճառահետևանքային կապը.
բ) հատուցման ենթակա գույքային վնասը հայցվորին պատճառված լինելու հանգաման-քը,
գ) մեղադրյալի կամ նրա գործողությունների համար գույքային պատասխանատվություն կրող անձի կողմից վնասի հատուցման պարտականությունը կամովին չկատարելու հանգա-մանքը։
Քաղաքացիական հայցի առարկան, ինչպես արդեն նշվեց, կազմում է հանցագործու-թյամբ անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասը։ Քաղաքացիական հայցի առարկա չի կարող հանդիսանալ և հետևաբար, քրեական դատավարության շրջանակներում հատուցման ենթակա չէ այն վնասը, որը թեև այս կամ այն կերպ պայմանավորված է կատարված իրավա-խախտմամբ, սակայն չի առաջացել հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված գույ-քային և ֆիզիկական վնասի հետևանքով։
15. Հիմք ընդունելով վերոշարադրյալը` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ քրեա-կան դատավարությունում քաղաքացիական հայցի քննության շրջանակներում ենթակա են հա-տուցման`
ա) քրեական օրենքով արգելված արարքով անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասը,
բ) վնասված կամ ոչնչացված (կորսված) գույքը վերականգնելու, գնելու ծախսերը,
գ) տուժողի բուժման կամ հուղարկավորության համար կատարված անհրաժեշտ ծախ-սերը (mutatis mutandis տե՛ս Ավետիս Մկրտչյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ի թիվ ՎԲ-150/07 որոշումը)։
Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ քրեական դատավարության կարգով հատուցման ենթակա են միայն վերոնշյալ վնասները, իսկ հանցագործության հետևանքով պատճառված այլ վնասների հատուցման վերաբերյալ պահանջները չեն կարող քննության առնվել քրեական գործի հետ համատեղ և պետք է թողնվեն առանց քննության, ինչը շահագրգիռ անձին հնարա-վորություն կտա իր գույքային պահանջները ներկայացնել քաղաքացիական դատավարության կարգով (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 155-րդ հոդվածի 3-րդ մաս)»։
Սույն գործի փաստական տվյալների և հետազոտված ապացույցների համաձայն՝ ամ-բաստանյալը տուժողին պատճառել է մարմնական վնասվածքներ։
Չնայած քրեական գործի նյութերի համաձայն՝ հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասը՝ տուժողի բուժման համար ծախսված գումարը, կազմում է 165.000 ՀՀ դրամ, սակայն նկատի ունենալով, որ պատասխանող (ամբաստանյալ) Մ.Աղաբաբ-յանը ներկայացված քաղաքացիական հայցն ընդունեց 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամի չափով և հայտարարեց, որ նշված չափով արդեն իսկ գումար է փոխանցել դատարանի դեպոզիտ հաշ-վին ու համաձայն է, որ այդ գումարն ամբողջությամբ տրվի տուժողին, դատարանը գտնում է, որ հայցը պետք է բավարարվի 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամի չափով և բռնագանձումը պետք է տարածվի որպես պատճառված վնասի հատուցման երաշխիք՝ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի դեպոզիտ հաշվին (հաշվեհամար՝ 900013298014) փոխանցված 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամի վրա, իսկ մնացած մասով, հաշվի առնելով Վճռաբեկ դատարանի վերոգրյալ իրավական դիր-քորոշումները, տուժող Հ.Նասոյանի հայցը պետք է թողնվի առանց քննության, նկատի ունենա-լով, որ բուժման համար կատարված անհրաժեշտ ծախսերի վերաբերյալ այլ ապացույցներ դա-տաքննությամբ չներկայացվեցին, իսկ պահանջում նշված մյուս վնասները քրեական դատավա-րության շրջանակներում հատուցման ենթակա չեն, քանի որ անմիջականորեն չեն պատճառվել քրեական օրենքով արգելված արարքով՝ ամբաստանյալի կողմից կատարված հանցագործութ-յամբ։
Դատարանը, նկատի ունենալով, որ ամբաստանյալ Մ.Աղաբաբյանը 19.05.2016թ. ՀՀ դա-տական դեպարտամենտի հաշվեհամարին՝ որպես պատճառված վնասի հատուցման երաշխիք՝ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի դեպոզիտ հաշվին (հաշվեհամար՝ 900013298014) փոխանցել է 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամ, գտնում է, որ տուժող Հ.Նասոյանին պետք է թույլատրել ստա-նալ նշված գումարը։
Նշված պատճառաբանություններով դատարանը գտնում է, որ պետք է մերժվի Մ.Աղա-բաբյանի գույքի վրա՝ որպես հայցի ապահովման միջոց, հայցագնի չափով արգելանք դնելու մասին միջնորդությունը։
Քննության առնելով խափանման միջոցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ ամբաստան-յալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը` չհեռանալու մասին ստորագրությունը մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, պետք է թողնվի անփոփոխ։
Վերոգրյալների հիման վրա ու ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 357-360-րդ, 365-րդ, 367-րդ և 369-372-րդ հոդվածներով` դատարանը
Վ Ճ Ռ Ե Ց
Մնացական Խաչատուրի Աղաբաբյանին ճանաչել մեղավոր ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով և դատապարտել ազատազրկման 2 (երկու) տարի ժամ-կետով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ Մ.Աղաբաբյանի նկատմամբ նշա-նակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել և սահմանել փորձաշրջան 1 (մեկ) տարի ժամ-կետով։
Մնացական Աղաբաբյանից հօգուտ տուժող Հովսեփ Նասոյանի՝ որպես պատճառված վնասի հատուցում, բռնագանձել 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամ՝ բռնագանձումը տարածելով որպես պատճառված վնասի հատուցման երաշխիք՝ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի դեպոզիտ հաշվին (հաշվեհամար՝ 900013298014) փոխանցված 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամի վրա, և Հ.Նասոյանին թույլատրել ստանալ նշված գումարը։
Մնացած մասով Հ.Նասոյանի հայցը թողնել առանց քննության։
Մերժել Մ.Աղաբաբյանի գույքի վրա՝ որպես հայցի ապահովման միջոց, հայցագնի չափով արգելանք դնելու մասին միջնորդությունը։
Մ.Աղաբաբյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը` չհեռանալու մասին ստո-րագրությունը, թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` հրապարակվե-լու օրվանից հետո` մեկամսյա ժամկետում։
ԴԱՏԱՎՈՐ` Գ.ՊՈՂՈՍՅԱՆ
Դատական գործ N: ԵԿԴ/0290/01/15
Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
Նոր քրեական գործ
| Երբ է գործը ստացվել | 07-12-2015 |
|---|---|
| Ինչ կարգով է գործը ստացվել | Առաջին անգամ |
| Դատախազություն | Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազություն |
| Նախաքննական գործի համարը | 13135115 |
| Մեղադրական եզրակացության համառոտ բովանդակություն | Մնացական Աղաբաբյանին մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա Երևան քաղաքի Ե. Քոչար 8/2 հասցեում վիճաբանել է Հովսեփ Նասոյանի հետ, որի ընթացքում գործով ինքնությունները չպարզված մի խումբ անձանց հետ վերջինիս առողջությանը դիտավորությամբ պատճառել են միջին ծանրության վնաս: |
| Մեղադրյալ | |
| Անձ | |
| Անուն | Մնացական |
| Ազգանուն | Աղաբաբյան |
| Հայրանուն | Խաչատուրի |
| Հասցե | --------------- |
| Ծննդյան օր | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Հոդված_1 | |
| Հոդված | 113 Մաս 2 Կետ 3 |
| Վիճակագրական տողի համարը | 1.10 |
| Չափահաս | Այո |
Մակագրել
| Երբ | 07-12-2015 |
|---|---|
| Նախագահող դատավոր | |
| Անուն | Գագիկ |
| Ազգանուն | Պողոսյան |
Ընդունվել է վարույթ
| Երբ | 10-12-2015 |
|---|---|
| Որոշումը ուղարկվել է կողմերին | 10-12-2015 |
| Ուղարկվել է հուշաթերթիկ/որոշումը | 10-12-2015 |
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 11-01-2016 |
|---|---|
| Դատավարության կողմեր | Մեղադրող |
| Դատավարության կողմեր | Պաշտպան |
| Դատավարության կողմեր | Տուժող |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Տիգրան |
| Ազգանուն | Ենոքյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Խաչատուր |
| Ազգանուն | Խաչատրյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Հովսեփ |
| Ազգանուն | Նասոյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Ժամ | 10:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 1 |
| Նիստը | Կայացել է |
Անավարտ գործեր, որոնք փոխանցվել են 2016թ.
| Տեսակը | Անավարտ գործեր, որոնք գտնվում են քննության փուլում |
|---|
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 01-02-2016 |
|---|---|
| Ժամ | 10:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 1 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 26-02-2016 |
|---|---|
| Ժամ | 09:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 1 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 24-03-2016 |
|---|---|
| Ժամ | 09:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 1 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 14-04-2016 |
|---|---|
| Ժամ | 09:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 1 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 13-05-2016 |
|---|---|
| Ժամ | 09:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 1 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 13-06-2016 |
|---|---|
| Ժամ | 09:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 1 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 14-07-2016 |
|---|---|
| Ժամ | 09:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 1 |
| Նիստը | Կայացել է |
Կայացվել է դատավճիռ
| Ամսաթիվ | 14-07-2016 |
|---|
Մեղադրական
| Մեղադրյալ | |
|---|---|
| Անուն | Մնացական |
| Ազգանուն | Աղաբաբյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Ամսաթիվ | 14-07-2016 |
| Օրենսգիրք | Քրեական օրենսգիրք |
| Օրենսգիրք | Քրեական դատավարության օրենսգիրք |
| Առավել ծանր հանցագործության հոդված | |
| Առավել ծանր հանցագործության հոդվածով | Դատապարտվել է |
| Հիմնական պատիժ | Պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվել (ՀՀ քր. օր. 70 հոդ.) |
Դատական ակտ
| Դատական ակտի բովանդակությունը | ԵԿԴ/0290/01/15 Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ 14 հուլիսի 2016թ. ք.Երևան Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը` նախագահությամբ` դատավոր Գ.ՊՈՂՈՍՅԱՆԻ քարտուղարությամբ` Ն.ԹՈՒՄԱՆՅԱՆԻ Հ.ՂԱԶԱՐՅԱՆԻ մասնակցությամբ` մեղադրող Ռ.ԳԵՎՈՐԳՅԱՆԻ տուժող Հ.ՆԱՍՈՅԱՆԻ տուժողի ներկ. Է.ԱՂԱՋԱՆՅԱՆԻ ամբաստանյալ Մ.ԱՂԱԲԱԲՅԱՆԻ պաշտպան Խ.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆԻ դատարանում` դռնբաց դատական նիստում, քննեց գործն ըստ մեղադրանքի Մնացական Խաչատուրի Աղաբաբյանի` ծնված 07.11.1984թ. ՎՀ ք.Ախալքալաքում, ազգությամբ հայ, ՎՀ և ՀՀ քաղաքացի, իր հայտարարությամբ՝ փաստացի ամուսնացած և բարձրագույն կրթությամբ, խնամքին 1 անձ, առողջ, աշխատում է «Մեգա Պլաստ» ՍՊ ընկերությունում՝ որպես տնօրեն, չդատված, բնակվում է` ք.Երևան, Պուշկինի փողոց, 21/3 շենք, բնակարան հ. 35, արգելանքի տակ չէ, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով։ Գործի դատավարական նախապատմությունը. ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մա-րաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի քննիչ Ա.Պետրոսյանը 03.04.2015թ. որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով հարուցել է թիվ 13135115 քրեական գործն ու այն ընդու-նել է իր վարույթ։ Քննիչի 20.04.2015թ. որոշմամբ որպես խափանման միջոց` Մ.Աղաբաբյանի նկատմամբ ընտրվել է ստորագրություն՝ չհեռանալու մասին։ Քննիչի 27.04.2015թ. որոշմամբ Մ.Աղաբաբյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով։ ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մա-րաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Վ.Պողոսյանը 13.05.2015թ. որոշ-մամբ թիվ 13135115 քրեական գործն ընդունել է իր վարույթ։ ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մա-րաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Է.Կարապետյանը 15.06.2015թ. որոշմամբ թիվ 13135115 քրեական գործն ընդունել է իր վարույթ։ ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մա-րաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Վ.Պողոսյանը 27.07.2015թ. որոշ-մամբ թիվ 13135115 քրեական գործն ընդունել է իր վարույթ։ Քննիչի 12.10.2015թ. որոշմամբ Մ.Աղաբաբյանին նախկինում առաջադրված մեղադրան-քը փոփոխվել է, լրացվել և նրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով, իսկ նույն օրվա մեկ այլ որոշմամբ թիվ 13135115 քրեական գործից գործով չպարզված անհայտ անձանց կողմից խմբի կազմում Հովսեփ Նասոյանի առողջությանը միջին ծանրության վնաս պատճառելու մասը քրեական գործից անջատվել է և ա-ռանձնացվել առաձին վարույթում ու շնորհվել է 13135115/1 համարը։ 2015թ. դեկտեմբերի 7-ին թիվ 13135115 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրա-վասության առաջին ատյանի դատարան` ըստ էության քննելու համար։ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասու-թյան առաջին ատյանի դատարանի (դատավոր Գ.Պողոսյան) 2015թ. դեկտեմբերի 10-ի որոշ-մամբ Մնացական Խաչատուրի Աղաբաբյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդ-վածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով քրեական գործն ընդունվել է վարույթ, իսկ 2015թ. դեկտեմբերի 24-ի որոշմամբ նշանակվել է դատաքննության։ Ամբաստանյալ Մնացական Աղաբաբյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա. «2015 թվականի մարտի 23-ին՝ ժամը 15։30-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Երվանդ Քոչար 8/2 հասցեում վիճաբանել է Հովսեփ Մաքսիմի Նասոյանի հետ, որի ընթացքում գործով ինքնությունները չը-պարզված մի խումբ անձանց հետ վերջինիս առողջությանը դիտավորությամբ պատճառել են միջին ծանրության վնաս։ Այսպես. 2015 թվականի մարտի 23-ին՝ ժամը 15։30-ի սահմաններում, Հովսեփ Մաքսիմի Նասոյա-նը գնացել է Երևան քաղաքի Երվանդ Քոչար փողոցի 8/2 հասցեում գործող և Մնացական Խա-չատուրի Աղաբաբյանին պատկանող «Մեգապլաստ» ընկերության գրասենյակ՝ նախկինում կա-տարված պատվերի վերաբերյալ խոսակցություն ծավալելու նպատակով։ Հիշյալ հարցի շուրջ խոսակցության ընթացքում Մնացական Աղաբաբյանը վիճաբանության է բռնվել Հովսեփ Նա-սոյանի հետ, որի ընթացքում բռնություն է գործադրել նրա նկատմամբ։ Այնուհետև, զանգահարել և իր աշխատասենյակ է հրավիրել գործով ինքնությունները չպարզված մի խումբ անձանց և նրանց հետ միասին հանցավոր միասնական դիտավորությամբ, մեկը մյուսի գործողությունները լրացնելով՝ ձեռքերով և ոտքերով բազմաթիվ հարվածներ են հասցրել Հովսեփ Նասոյանի մարմնի տարբեր մասերին` նրա առողջությանը դիտավորությամբ պատճառելով միջին ծանրության վնաս՝ դեմքի շրջանի փափուկ հյուսվածքների սալջարդի, գլխի, դեմքի շրջանների քերծվածքների, արյունազեղման, սալջարդ վերքերի, քթոսկրի կոտըր-վածքի, գլխուղեղի ցնցման ձևով»։ Նախաքննության ընթացքում ամբաստանյալ Մ.Աղաբաբյանն իրեն մեղավոր չի ճանա-չել և հրաժարվել է ցուցմունք տալուց։ Դատարանի կողմից հաստատված հանգամանքները. Դատաքննությամբ պարզվեց, որ տուժող Հ.Նասոյանն իրեն դիմած ընկերոջը՝ վկա Ա-զատ Գասպարյանին խորհուրդ է տվել մեծաքանակ եվրոդռների և պատուհանների պատ-րաստման հարցով դիմել «Մեգա Պլաստ» ընկերություն։ Այնուհետև, նրանք միասին գնացել են ք.Երևանի Երվանդ Քոչարի փողոցում գործող «Մեգա Պլաստ» ընկերության գրասենյակ, որ-տեղ տուժողը վկա Ա.Գասպարյանին ծանոթացրել է ընկերության տնօրենի՝ ամբաստանյալ Մնացական Աղաբաբյանի հետ, և վկա Ա.Գասպարյանը, նշված ընկերությանը պատվիրելով պատրաստել դռներ ու պատուհաններ, տուժողին խնդրել է հետևել նշված պատվերի կատար-ման ժամկետները։ Այդ կապակցությամբ տուժողը որոշ ժամանակ անց հանդիպել է ամբաս-տանյալին, սակայն վերջինս հայտնել է, որ անհրաժեշտ նյութեր (ապրանք) չունենալու պատ-ճառով պատվերը դեռևս չի կատարվել։ Դրանից հետո տուժողը պարբերաբար զանգահարել է ամբաստանյալին, սակայն վերջինս չի պատասխանել նրա հեռախոսազանգերին։ 2015թ. մարտի 23-ին՝ ժամը 1530-ի սահմաններում, տուժողը գնացել է «Մեգա Պլաստ» ըն-կերության գրասենյակ, աշխատասենյակում հանդիպել է ամբաստանյալին և պարզաբանում-ներ պահանջել պատվերի կատարման ուշացման համար։ Նշված հարցի շուրջ խոսակցության ընթացքում, երբ ամբաստանյալը բացատրել է, թե պատվերի կատարումն ուշանում է՝ կապված իր հոր հետ առաջացած խնդիրների և անհրաժեշտ նյութեր չունենալու հետ, տուժողը նրան ասել է, որ նա «ջուր է ծեծում», ինչի արդյունքում նրանց միջև վիճաբանություն է սկսվել, որի ընթաց-քում ամբաստանյալը բռնել է տուժողի կոկորդից և նրանք քաշքշել են միմյանց։ Այնուհետև, ամբաստանյալը հեռախոսազանգ է կատարել, որից հետո նրա աշխատասենյակ են մտել գոր-ծով ինքնությունները չպարզված մի խումբ անձինք, ովքեր ամբաստանյալի հետ միասին ձեռքե-րով և ոտքերով բազմաթիվ հարվածներ են հասցրել տուժողի գլխին ու մարմնի տարբեր մասե-րին` նրա առողջությանը դիտավորությամբ պատճառելով միջին ծանրության վնաս՝ դեմքի շրջա-նի փափուկ հյուսվածքների սալջարդի, գլխի, դեմքի շրջանների քերծվածքների, արյունազեղ-ման, սալջարդ վերքերի, քթոսկրի կոտրվածքի ու գլխուղեղի ցնցման ձևով։ Մասնավորապես, ամբաստանյալը, ձեռքերով և ոտքերով բազմիցս հարվածել է տուժողի գլխին, դեմքին, սեռական օրգաններին և ոտքերին՝ նրա առողջությանը դիտավորությամբ պատճառելով միջին ծանրության վնաս։ Ապացույցների հետազոտում և գնահատում. Դատաքննությամբ ամբաստանյալ Մ.Աղաբաբյանն առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր ճանաչեց, հայտարարեց, որ զղջում է կատարածի համար և հայտնեց, որ պատրաստ է հատուցել հանցագործութամբ տուժողին պատճառված վնասը, սակայն հրաժարվեց ցուցմունք տալուց։ Տուժող Հովսեփ Նասոյանի ցուցմունքի համաձայն՝ իր ընկեր Ազատ Գասպարյանը, ով հանդիսանում է «Մեղրի ՃՇՇՁ» ՍՊ ընկերության տնօրենը, դիմել է իրեն մեծաքանակ եվրո-պական դռների և պատուհանների պատվեր կատարելու հարցում օգնելու համար։ Ինքը խոր-հուրդ է տվել դիմել «Մեգա Պլաստ» ընկերությանը։ Ինքն ու Ա.Գասպարյանը գնացել են «Մեգա Պլաստ» ընկերության գրասենյակ, որտեղ ընկերոջը ծանոթացրել է ամբաստանյալի հետ, և նրանք կնքել են պայմանագիր, համաձայն որի՝ 2015թ. մարտի 15-ին պատվերի 1-ին խմբաքա-նակը պետք է ուղարկվեր ք.Մեղրի։ Ինքը 2015թ. մարտի սկզբին հանդիպել է ամբաստանյալի հետ, ով հայտնել է, որ պատվերի կատարումը դեռևս չի սկսվել, քանի որ համապատասխան ապրանք չունի։ Դրանից հետո ինքն անընդհատ զանգահարել է ամբաստանյալին, սակայն նա կամ չի պատասխանել իր հեռախոսազանգերին, կամ նրա հեռախոսը մշտապես գտնվել է ան-հասանելի վիճակում։ 2015թ. մարտի 23-ին՝ 1530-ի սահմաններում, առանց նախապես զգուշաց-նելու՝ գնացել է «Մեգա Պլաստ» ընկերության Եր.Քոչար փողոցի վրա գտնվող գրասենյակ և բարձրացել ամբաստանյալի աշխատասենյակ, որպեսզի ճշտի, թե իր ընկերոջ պատվերի կա-տարումն ինչու է ուշանում։ Ամբաստանյալը պատասխանել է, որ իր հոր հետ կապված խնդիր-ների և ապրանք չունենալու պատճառով պատվերի կատարումը ուշանում է, իսկ ինքը նրան ասել է՝ «լավ ջուր ես ծեծում, ասա, թե երբ կլինի պատվերը»։ Լսելով դա՝ ամբաստանյալը հար-ձակվել է իր վրա և բռնել իր կոկորդից։ Այնուհետև նա հեռախոսազանգ է կատարել և մոտ 5 րոպե հետո 7-8 հոգի մտել են նրա աշխատասենյակ։ Այդ պահին ամբաստանյալը բռունցքով հարվածել է իր գլխի գագաթային հատվածին, որից հետո բոլորով հարձակվել են իր վրա ու սկսել են հարվածել։ Ամենաշատ հարվածներն իրեն ձեռքերով և ոտքերով հասցրել է ամբաս-տանյալը, մասնավորապես՝ հարվածել է իր գլխին, դեմքին, ներքին սեռական օրգաններին և ոտ-քերին։ Ամբաստանյալը նաև իրեն հայհոյել է և սպառնացել, որ կսպանի իրեն։ Ամբողջ միջադե-պը տևել է մոտ 25 րոպե։ Իրեն չեն թողել, որպեսզի աշխատասենյակից դուրս գա, ջուր են լցրել իր գլխին, որպեսզի արյունը մաքրվի, սակայն այդ ընթացքում ամբաստանյալը կրկին բորբոքվել և հարձակվել է իր վրա։ Դրանից հետո ինքը դուրս է եկել աշխատասենյակից, որոշ ժամանակ նստել է իր ավտոմեքենայի մեջ, այնուհետև գնացել է ոստիկանություն։ Վկա՝ «Մեղրու ՃՇՇՁ» ՍՊ ընկերության տնօրեն և տուժողի ընկեր, Ազատ Գասպարյանի ցուցմունքի համաձայն՝ իր գլխավորած ընկերության կողմից կառուցվող շենքի համար մեծա-քանակ եվրոդռներ և պատուհաններ պատվիրելու հարցով խոսել է տուժողի հետ, ով խորհուրդ է տվել այդ հարցով դիմել «Մեգա Պլաստ» ընկերություն և կազմակերպել է նշված ընկերության տնօրենի՝ ամբաստանյալի հետ իր հանդիպումը։ 2015թ. սկզբին պայմանագիր է կնքել ամբաս-տանյալի հետ և պայմանավորվել են, որ իր պատվերի առաջին խմբաքանակը պետք է ստանա մարտ ամսին, իսկ մնացածը՝ մայիսին։ Որպես կանխավճար՝ ամբաստանյալին տվել է երեսուն միլիոն դրամ, ու քանի որ ինքը հիմնականում գտնվել է ք.Մեղրիում, տուժողին խնդրել է տեղե-կություններ ստանալ պատվերի կատարման վերաբերյալ։ Որոշ ժամանակ անց զանգահարել է տուժողին, ով ասել է, որ զանգահարել է ամբաստանյալին, ու քանի որ նա չի պատասխանել իր հեռախոսազանգերին, գնացել է «Մեգա Պլաստ» ընկերության գրասենյակ, որտեղ ամբաստան-յալն իրեն ծեծի է ենթարկել։ Դեպքից մոտ 10 օր հետո տեսել է տուժողին, ում աչքի հատվածը դեռ կապտած և ուռած է եղել։ Վկա՝ տուժողի ընկեր, Սուրեն Հակոբյանի ցուցմունքի համաձայն՝ 2015թ. մարտի 23-ին ժամը՝ 15-ի սահմաններում, տուժողը զանգահարել է իրեն և հայտնել, որ իր ընկերոջն անհրա-ժեշտ պատուհանների պատրասատման համար տրված պատվերի հարցով գնացել է ամբաս-տանյալի գրասենյակ, որտեղ ամբաստանյալը 7-8 անձանց հետ միասին ծեծի է ենթարկել իրեն։ Նա ասել է, որ գնում է ոստիկանություն, ուր գնացել է նաև ինքն ու տեսել է տուժողին, ում դեմքն ուռած և արյունոտված է եղել, իսկ աչքը չի տեսել։ Նա նաև բողոքել է մեջքի ցավից։ Վկա՝ տուժողի ընկեր, Գագիկ Բաղդասարյանի ցուցմունքի համաձայն՝ 2015թ. մարտի 23-ին՝ ժամը 16-ի սահմաններում, տուժողը զանգահարել է իրեն և հայտնել, որ եկեղեցու մոտ գտնվող գրասենյակում ամբաստանյալը մի քանի անձանց հետ ծեծի է ենթարկել իրեն։ Նրան խորհուրդ է տվել դիմել ոստիկանություն, և երբ ինքն էլ է գնացել այնտեղ, տեսել է բացատրութ-յուն տվող տուժողին, ում դեմքն արյունոտ և ուռած է եղել։ Քանի որ նրա աչքն էլ է կարմրած եղել, և նա բողոքել է աչքի տեսողությունից, նրա հետ գնացել են ակնաբույժի մոտ։ Տուժողն իրեն հայտնել է, որ ընկերոջ պատվերը ուշացնելու համար է գնացել ընկերության տնօրենի մոտ, սակայն վիճաբանության ընթացքում ընկերության տնօրենը կանչել է ինչ-որ մարդկանց և միասին ծեծի են ենթարկել իրեն։ Դատաբժշկական փորձաքննության 10.04.2015թ. և 29.05.2015թ. թիվ 558/հ եզրակացու-թյան՝ համաձայն՝ տուժողի մարմնական վնասվածքները՝ դեմքի շրջանի փափուկ հյուսվածք-ների սալջարդի, գլխի, դեմքի շրջանների քերծվածքների, արյունազեղման, սալջարդ վերքերի, քթոսկրի կոտրվածքի, գլխուղեղի ցնցման ձևով, հասցվել են բութ առարկաներով, հնարավոր է նշված ժամկետում և հանգամանքներում, և նրա առողջությանը պատճառվել է միջին ծանրու-թյան վնաս։ Լրացուցիչ դատաբժշկական փորձաքննության 05.11.2015թ. թիվ 2067/հ եզրակացության համաձայն՝ տուժողի մարմնական վնասվածքները հասցվել են առնվազն 3-4 և ավելի ազդեցու-թյունների արդյունքում, հնարավոր է որոշման մեջ և փորձաքննվողի կողմից նշված ժամկետում ու հանգամանքներում։ Աջ ճակատ-գագաթային շրջանի քերծվածքներն առանձին վերցրած առողջության թեթև վնասի հատկանիշներ չեն պարունակում, իսկ դեմքի շրջանի փափուկ հյուս-վածքների սալջարդը, դեմքի շրջանի, արյունազեղումը, սալջարդ վերքերը, քթոսկրի կոտրվածքը գլխուղեղի ցնցումից տարանջատել հնարավոր չէ, դրանք պատճառել են միջին ծանրության վնաս՝ առողջության տևական քայքայումով։ Որոշ մարմնական վնասվածքներ կարող են ժա-մանակի ընթացքում արտահայտվել, փոխել իրենց ձևը, տարածվել։ «Դեպքի վայրը մատնացույց անելու և զննելու մասին» 13.08.2015թ. արձանագրության համաձայն՝ տուժողը մատնացույց է արել ք.Երևանի Երվանդ Քոչարի փողոցի 8/2 հասցեում գտնվող «Մեգա Պլաստ» ընկերության գրասենյակը, այնուհետև՝ 2-րդ հարկում գտնվող աշխա-տասենյակը և հայտարարել, որ նշված վայրում Մ.Աղաբաբյանն ու նրա կողմից հրավիրված ան-ձինք ծեծի են ենթարկել իրեն։ «Այլ փաստաթուղթն ապացույց ճանաչելու և գործին կցելու մասին» 12.10.2015թ. որոշ-ման համաձայն՝ քրեական գործով այլ փաստաթուղթ հանդիսացող՝ «ԱրմենՏել» ՓԲ ընկերու-թյունից ստացված, տուժող Հ.Նասոյանի հեռախոսահամարից դեպքի օրը կատարված ելքային հեռախոսազանգերը, և տուժող Հ.Նասոյանի լուսանկարները ճանաչվել են ապացույց։ «Այլ փաստաթուղթն ապացույց ճանաչելու և գործին կցելու մասին» 23.11.2015թ. որոշ-ման համաձայն՝ քրեական գործով այլ փաստաթուղթ հանդիսացող՝ «ԱրմենՏել» ՓԲ ընկերութ-յունից ստացված, տուժող Հ.Նասոյանի հեռախոսահամարի դեպքի օրը կատարված ելքային և մուտքային հեռախոսազանգերը ճանաչվել են ապացույց։ «Հեռախոսահամարների վերծանումների զննություն կատարելու մասին» 12.11.2015թ. արձանագրության համաձայն՝ Հ.Նասոյանի կողմից շահագործված 091-40-50-72 բջջային հե-ռախոսահամարից 2015թ. մարտի 23-ին՝ ժամը 15։51-ին, կայացել է ելքային զանգ Գ.Բաղդա-սարյանի անվամբ հաշվառված 091-41-97-32 հեռախոսահամարին՝ 1։36 վայրկյան տևողու-թյամբ, որն սպասարկվել է ք.Երևանի Խորենացի 33 ալեհավաքի կողմից, ժամը 15։54-ին կա-յացել է մուտքային զանգ Գ.Բաղդասարյանի անվամբ հաշվառված համարից՝ 1։14 վայրկյան տևողությամբ, ժամը 15։57-ին կայացել է մուտքային զանգ կրկին Գ.Բաղդասարյանի անվամբ հաշվառված համարից՝ 1։04 վայրկյան տևողությամբ, ժամը 16։00-ին կայացել է ելքային զանգ «Սպուտնիկ» տուրիստական ֆիրմայի անվամբ հաշվառված 091-40-51-17 համարին՝ 1։40 վայր-կյան տևողությամբ, որն սպասարկվել է ք.Երևանի Քաջազնունի 1 ալեհավաքի կողմից, ժամը 16։02-ին կայացել է մուտքային զանգ «Մեղրու ՃՇ» ՍՊ ընկերության անվամբ հաշվառված 091-42-14-59 համարից՝ 4։44 վայրկյան տևողությամբ, որն սպասարկվել է ք.Երևանի Խորենացի 33 ալեհավաքի կողմից, ժամը 16։07-ին կայացել է ելքային զանգ Գագիկ Բաղդասարյանի անվամբ հաշվառված 091-41-97-32 համարին՝ 4։18 վայրկյան տևողությամբ, որն սպասարկվել է ք.Երևա-նի Խանջյան 13Ա ալեհավաքի կողմից, ժամը 16։11-ին կայացել է ելքային զանգ «Սպուտնիկ» տուրիստական ֆիրմայի անվամբ հաշվառված 091-40-51-17 համարին՝ 1։16 վայրկյան տևողու-թյամբ, որն սպասարկվել է ք.Երևանի Խանջյան 13Ա ալեհավաքի կողմից։ Դատարանի վերլուծություն. Դատարանը, վերլուծելով ամբաստանյալ Մ.Աղաբաբյանին առաջադրված մեղադրանքն ու համակցության մեջ գնահատելով դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցները, գործի հանգամանքների բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ հետազոտման վրա ձևավորված համոզ-մամբ հանգում է հետևության, որ սույն քրեական գործին վերաբերվող փոխկապակցված հա-վաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ հաստատվում է, որ ամբաստանյալ Մ.Աղա-բաբյանը կատարել է հանցանք` նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով, որով և նա պետք է պատասխանատվության ենթարկվի։ Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալի կատարած հանցանքը հաստատվում է ինչ-պես նրա խոստովանությամբ, այնպես էլ դատաքննությամբ հետազոտված և համակցության մեջ գնահատված մյուս ապացույցներով։ Միաժամանակ, դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալի կատարած արարքին տրվել է ճիշտ քրեաիրավական գնահատական և քրեական գործի ապացույցները ձեռք են բերվել քրեա-դատավարական օրենքի պահանջների պահպանմամբ։ Ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս` պատժի չափը որոշելիս, դատարանը հաշվի է առնում նրա կատարած հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավո-րության աստիճանը, նրա անձը և պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծան-րացնող հանգամանքները։ Որպես ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգա-մանքներ` դատարանը հաշվի է առնում, որ նա դատաքննությամբ ընդունեց իրեն առաջադրված մեղադրանքը, զղջաց կատարած հանցանքի համար, հատուցել է տուժող Հ.Նասոյանին պատ-ճառված վնասը և նրա խնամքին է գտնվում մինչև 14 տարեկան երեխան։ Որպես ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալ դատարանը հաշվի է առնում, որ նա առաջին անգամ է դատապարտվում և զբաղվում է հանրօգուտ աշխատանքով։ Ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ դատական քննությամբ չարձանագրվեցին։ Դատարանը, հաշվի առնելով ամբաստանյալի անձը, նրա պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող վերոգրյալ հանգամանքները, պատասխանատվությունն ու պատիժը ծան-րացնող հանգամանքների բացակայությունը, ելնելով գործի փաստական տվյալների և հանգա-մանքների վերլուծության հիման վրա դատարանի մոտ ձևավորված նրա բարոյահոգեբանական ու քրեաիրավական դրական բնութագրից և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ ու 61-րդ հոդ-վածներով սահմանված՝ արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պա-տիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից, հանգում է հետևության, որ մեղքն ընդունելուց, կա-տարածի համար անկեղծորեն զղջալուց և տուժողին պատճառված վնասը հատուցելուց հետո էականորեն նվազել է նրա կատարած արարքի ու նրա հասարակական վտանգավորության աստիճանը, և բացակայում է նրա կողմից նշանակվելիք պատիժը փաստացի կրելու անհրաժեշ-տությունը, քանի որ նրա ուղղվելը հնարավոր է նաև առանց նրան հասարակությունից մեկու-սացնելու՝ ՀՀ քրեական օրենսգքրի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ ազատազրկման ձևով նշանակ-վելիք պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով, ինչն անհրաժեշտ ու բավարար է նաև սոցիալական արդարությունը վերականգնելու և նրա կողմից նոր հանցագործությունների կա-տարումը կանխելու համար։ Դատարանը, ինչպես պատիժ նշանակելիս հաշվի առնվող հանգամաքների« այնպես էլ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ վերոգրյալ հետևություն-ներին հանգելիս ղեկավարվում է նաև նշված հարցերի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի՝ մի շարք որոշումներում արտահայտած իրավական դիրքորոշումներով։ /Տես` թիվ,թիվ ՎԲ-124/07« ՎԲ-192/07« ԵՇԴ/0029/01/08« ԱՎԴ2/0059/01/08« ԵԱՔԴ/0078/01/09« ԼԴ2/0019/01/09, ՍԴ/0085 /01/10, ԳԴ1/0003/01/10, ԱՎԴ/0082/01/12 որոշումները/։ Ս.Աղախանյանի գործով որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է. «(…) Վճռաբեկ դատարանը վերահաստատում է իր դիրքորոշումն առ այն, որ յուրա-քանչյուր գործով նշանակված պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը լուծելիս դա-տարանը, ի թիվս այլ հանգամանքների (կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափ, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճան, հանցագործության կատարման եղանակ և այլն), պետք է բազմակողմանի վերլուծության ու գնահատման ենթարկի հանցավորի անձը։ Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ պատասխանատվության և պատժի անհատակա-նացման և հետևաբար նաև նշանակված պատժի կրման հարցի լուծման համար էական նշա-նակություն ունեն հանցավորի անձի ոչ միայն ֆիզիկական ու հոգեկան, այլև սոցիալական առանձնահատկությունների վերաբերյալ փաստական տվյալները։ Հետևաբար, հանցավորի պատասխանատվությունն ու պատիժն անհատականացնելիս և նշանակված պատիժը փաստացի կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատա-րանը պետք է ուսումնասիրի հանցավորի ընտանեկան դրության, նրա խնամքին այլ անձանց առկայության, սոցիալական միջավայրում նրա զբաղեցրած տեղի ու դիրքի, սոցիալական միջա-վայրում նրա ունեցած բնութագրի և մի շարք այլ հանգամանքների վերաբերյալ փաստական տվյալները։ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս և այն փաստացի կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը պետք է հաշ-վի առնի նաև այն հանգամանքը, թե նշանակված պատիժն ինչպիսի ազդեցություն կարող է ունենալ ամբաստանյալի ընտանիքի կյանքի պայմանների վրա։ (…)(տե՛ս Սեյրան Աղա-խանյանի գործով 2013 թվականի սեպտեմբերի 13-ի թիվ ԱՎԴ/0082/01/12 որոշման 19-րդ կետը)։ 13. Վճռաբեկ դատարանը վերահաստատում է նախորդ կետում մեջբերված` Սերոբ Սարգսյանի և Սեյրան Աղախանյանի գործերով որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումներն այն մասին, որ յուրաքանչյուր դեպքում պատժի կրման նպատակահարմա-րության հարցը որոշելիս հանցագործության հանրային վտանգավորության բնույթի և աստի-ճանի համատեքստում կարևոր նշանակություն ունի հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների ամբողջական վերլուծությունը։ Մասնավորապես, հանցավորի անձը դրականորեն բնութագրող սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկանիշները, հանցագործությունից հետո դրսևորած դրական վարքագիծը (կատարվածի համար զղջալը, ճշմարտացի ցուցմունքներ տա-լը, քննությանը չխոչընդոտելը, պատճառված վնասը հատուցելը և այլն) կարող են վկայել, որ պատժի նպատակների իրագործման տեսանկյունից բացակայում է պատիժը փաստացի կրելու անհրաժեշտությունը։ Այլ խոսքով` հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները բացահայտելու և օբյեկտիվորեն հաշվի առնելու դատարանի պարտականությունն ուղղակիորեն բխում է ՀՀ քրե-ական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի տրամաբանությունից, որի համաձայն՝ պատժի նպատակը, սոցիալական արդարությունը վերականգնելուց բացի, դատապարտյալի ուղղումն է և նոր հան-ցագործությունների կանխումը (տե՛ս, mutatis mutandis, Արտաշ Շաքարյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի` 2014 թվականի օգոստոսի 15-ի թիվ ԵԿԴ/0163/01/13 որոշման 13-րդ կետը)։ Այլ կերպ` պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում կայացնելիս իրավա-սու դատարանը յուրաքանչյուր դեպքում պետք է քննարկի նաև պատժի՝ սոցիալական արդա-րության վերականգնման և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու նպատակների իրացման հար-ցը։ Սոցիալական արդարությունը վերականգնելու և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու մա-սին կարող է վկայել հանցագործությունից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը, մասնա-վորապես` տուժողին պատճառած վնասը հարթելը կամ այն հարթելուն ուղղված ողջամիտ մի-ջոցներ ձեռնարկելը (…)»»։ Դատարանը, քննության առնելով քաղաքացիական հայցվոր (տուժող) Հովսեփ Նասո-յանի ընդդեմ պատասխանող (ամբաստանյալ) Մ.Աղաբաբյանի՝ որպես հանցագործության հե-տևանքով պատճառված վնաս՝ 5.000.000 ՀՀ դրամ գումար բռնագանձելու պահանջի մասին հայ-ցը, գտնում է, որ այն պետք է բավարարվի մասնակիորեն՝ հանցագործությամբ անմիջականո-րեն պատճառված վնասի մասով, նկատի ունենալով, որ նա իր պահանջը պնդեց ամբողջութ-յամբ։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 58-րդ հոդվածի համաձայն՝ տուժող է ճա-նաչվում այն անձը, ում քրեական օրենսգրքով չթույլատրված արարքով անմիջականորեն պատ-ճառվել է բարոյական, ֆիզիկական կամ գույքային վնաս։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 60-րդ հոդվածը սահմանում է, որ քաղաքա-ցիական հայցվոր է ճանաչվում քրեական գործով վարույթի ընթացքում հայց ներկայացրած ֆի-զիկական կամ իրավաբանական անձը, որի նկատմամբ բավարար հիմքեր կան ենթադրելու, որ նրան քրեական օրենսգրքով չթույլատրված արարքով պատճառվել է քրեական դատավարութ-յան կարգով հատուցման ենթակա գույքային վնաս։ Ըստ ՀՀ քրեական դատավարության օրենս-գրքի 158-րդ հոդվածի 2-րդ մասի՝ քաղաքացիական հայցը հարուցվում է կասկածյալի, մեղադր-յալի կամ նրա դեմ, ում վրա կարող է գույքային պատասխանատվություն դրվել մեղադրյալի գոր-ծողությունների համար։ Փաստորեն, քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցի առարկան է կազ-մում հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասը, որի հատուցման մասին պահանջը հայցվորը ներկայացնում է մեղադրյալին կամ նրա գործողությունների հա-մար պատասխանատվություն կրող անձին։ Քաղաքացիական հայցի առարկայի որոշման հա-մար անհրաժեշտ է, որպեսզի վնասն անմիջականորեն հանցագործությամբ պատճառված լինի։ Վճռաբեկ դատարանը Ա.Մկրտչյանի վերաբերյալ թիվ ՇԴ2/0013/01/11 գործով կայաց-րած որոշմամբ նշել է, որ. «Քաղաքացիական հայցի հիմքին և առարկային վերաբերող վերոշա-րադրյալ քրեադատավարական նորմերը Վճռաբեկ դատարանը համակարգային վերլուծության է ենթարկել Ա.Մկրտչյանի և Ա.Ստեփանյանի գործերով կայացված որոշումներում։ Մասնավորապես, Ա.Մկրտչյանի գործով որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ (…) քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցի առարկան է կազմում հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասը, որի հատուցման մասին պահանջը հայցվորը ներկայացնում է մեղադրյալին կամ նրա գործողությունների համար պատասխանատվություն կրող անձին։ Քաղաքացիական հայցի առարկայի որոշման համար անհրաժեշտ է, որպեսզի վնասն անմիջականորեն հանցագործու-թյամբ պատճառված լինի։ (…)» (տե՛ս Ավետիս Մկրտչյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ի թիվ ՎԲ-150/07 որոշումը)։ Ա.Ստեփանյանի գործով որոշմամբ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(…) քրեական դատավարությունում մեղադրյալի կամ մեղադրյալի գործողությունների համար պատասխանատվություն կրող անձի դեմ քաղաքացիական հայց կարող է ներկայացվել և, համապատասխանաբար, դատարանում քննության առարկա լինել բացառապես հանցագործությամբ պատճառված և քրեական դատավարության կարգով հա-տուցման ենթակա գույքային վնասի առկայության պարագայում։ Քրեական դատավարու-թյունում քաղաքացիական հայցի քննության հիմքում ընկած է միասնական իրավաբանական փաստը` հանցագործությունը, որի կատարման համար անձը ենթարկվում է ինչպես քրեական, այնպես էլ քաղաքացիաիրավական պատասխանատվության այն դեպքերում, երբ առկա է հան-ցագործությամբ պատճառված գույքային վնաս (…)։ (…) դատարանը, ապացուցված համարելով հանցագործության մեջ մեղադրվող անձի մեղքը, ինչպես նաև հանցավոր արարքի և հասցված վնասի միջև պատճառական կապը, լուծում է նաև քաղաքացիական հայցը` գնահատելով ներկայացված հայցադիմումի հիմքերի ու չափի ապացուցված լինելու հանգամանքը» (տե՛ս Ալվարդ Չուբարի Ստեփանյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի հոկտեմբերի 20-ի թիվ ԼԴ/0327/01/10 որոշման 21-րդ կետը)։ 14. Հիմք ընդունելով սույն որոշման նախորդ կետում մեջբերված և համապատասխանա-բար Ա.Մկրտչյանի, Ա.Ստեփանյանի գործերով կայացված որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական դատավա-րությունում քաղաքացիական հայցի լուծման համար պարտադիր է հանցագործության և հա-տուցման ենթակա վնասի միջև անմիջական պատճառահետևանքային կապի առկայությունը, ինչպես նաև քաղաքացիական հայցի հիմքի և առարկայի՝ պատշաճ կերպով հիմնավորված լի-նելը։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ քաղաքացիական հայցի հիմքը հայց հարուցելու իրավունք առաջացնող փաստերի ամբողջությունն է, իսկ հայցի առարկան` այդ փաստերի վրա հիմնված պահանջը։ Ընդ որում, քաղաքացիական հայցի հիմքը կազմող փաստերը պետք է հիմնավորեն վնասի առկայությունն ու այն հանցագործությամբ պատճառ-ված լինելու հանգամանքը։ Հետևաբար, քրեական դատավարությունում հայց հարուցելու իրա-վունքն առկա է այն դեպքում, երբ վնասն անմիջականորեն պատճառվել է հանցագործությամբ։ Ելնելով վերոգրյալից` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական դատավա-րությունում քաղաքացիական հայցի հիմքը կազմող փաստերն են` ա) հակաիրավական արարքը` հանցագործությունը, վնաս հասցնելու փաստը և դրանց միջև առկա անմիջական պատճառահետևանքային կապը. բ) հատուցման ենթակա գույքային վնասը հայցվորին պատճառված լինելու հանգաման-քը, գ) մեղադրյալի կամ նրա գործողությունների համար գույքային պատասխանատվություն կրող անձի կողմից վնասի հատուցման պարտականությունը կամովին չկատարելու հանգա-մանքը։ Քաղաքացիական հայցի առարկան, ինչպես արդեն նշվեց, կազմում է հանցագործու-թյամբ անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասը։ Քաղաքացիական հայցի առարկա չի կարող հանդիսանալ և հետևաբար, քրեական դատավարության շրջանակներում հատուցման ենթակա չէ այն վնասը, որը թեև այս կամ այն կերպ պայմանավորված է կատարված իրավա-խախտմամբ, սակայն չի առաջացել հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված գույ-քային և ֆիզիկական վնասի հետևանքով։ 15. Հիմք ընդունելով վերոշարադրյալը` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ քրեա-կան դատավարությունում քաղաքացիական հայցի քննության շրջանակներում ենթակա են հա-տուցման` ա) քրեական օրենքով արգելված արարքով անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասը, բ) վնասված կամ ոչնչացված (կորսված) գույքը վերականգնելու, գնելու ծախսերը, գ) տուժողի բուժման կամ հուղարկավորության համար կատարված անհրաժեշտ ծախ-սերը (mutatis mutandis տե՛ս Ավետիս Մկրտչյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ի թիվ ՎԲ-150/07 որոշումը)։ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ քրեական դատավարության կարգով հատուցման ենթակա են միայն վերոնշյալ վնասները, իսկ հանցագործության հետևանքով պատճառված այլ վնասների հատուցման վերաբերյալ պահանջները չեն կարող քննության առնվել քրեական գործի հետ համատեղ և պետք է թողնվեն առանց քննության, ինչը շահագրգիռ անձին հնարա-վորություն կտա իր գույքային պահանջները ներկայացնել քաղաքացիական դատավարության կարգով (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 155-րդ հոդվածի 3-րդ մաս)»։ Սույն գործի փաստական տվյալների և հետազոտված ապացույցների համաձայն՝ ամ-բաստանյալը տուժողին պատճառել է մարմնական վնասվածքներ։ Չնայած քրեական գործի նյութերի համաձայն՝ հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասը՝ տուժողի բուժման համար ծախսված գումարը, կազմում է 165.000 ՀՀ դրամ, սակայն նկատի ունենալով, որ պատասխանող (ամբաստանյալ) Մ.Աղաբաբ-յանը ներկայացված քաղաքացիական հայցն ընդունեց 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամի չափով և հայտարարեց, որ նշված չափով արդեն իսկ գումար է փոխանցել դատարանի դեպոզիտ հաշ-վին ու համաձայն է, որ այդ գումարն ամբողջությամբ տրվի տուժողին, դատարանը գտնում է, որ հայցը պետք է բավարարվի 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամի չափով և բռնագանձումը պետք է տարածվի որպես պատճառված վնասի հատուցման երաշխիք՝ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի դեպոզիտ հաշվին (հաշվեհամար՝ 900013298014) փոխանցված 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամի վրա, իսկ մնացած մասով, հաշվի առնելով Վճռաբեկ դատարանի վերոգրյալ իրավական դիր-քորոշումները, տուժող Հ.Նասոյանի հայցը պետք է թողնվի առանց քննության, նկատի ունենա-լով, որ բուժման համար կատարված անհրաժեշտ ծախսերի վերաբերյալ այլ ապացույցներ դա-տաքննությամբ չներկայացվեցին, իսկ պահանջում նշված մյուս վնասները քրեական դատավա-րության շրջանակներում հատուցման ենթակա չեն, քանի որ անմիջականորեն չեն պատճառվել քրեական օրենքով արգելված արարքով՝ ամբաստանյալի կողմից կատարված հանցագործութ-յամբ։ Դատարանը, նկատի ունենալով, որ ամբաստանյալ Մ.Աղաբաբյանը 19.05.2016թ. ՀՀ դա-տական դեպարտամենտի հաշվեհամարին՝ որպես պատճառված վնասի հատուցման երաշխիք՝ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի դեպոզիտ հաշվին (հաշվեհամար՝ 900013298014) փոխանցել է 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամ, գտնում է, որ տուժող Հ.Նասոյանին պետք է թույլատրել ստա-նալ նշված գումարը։ Նշված պատճառաբանություններով դատարանը գտնում է, որ պետք է մերժվի Մ.Աղա-բաբյանի գույքի վրա՝ որպես հայցի ապահովման միջոց, հայցագնի չափով արգելանք դնելու մասին միջնորդությունը։ Քննության առնելով խափանման միջոցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ ամբաստան-յալի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը` չհեռանալու մասին ստորագրությունը մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, պետք է թողնվի անփոփոխ։ Վերոգրյալների հիման վրա ու ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 357-360-րդ, 365-րդ, 367-րդ և 369-372-րդ հոդվածներով` դատարանը Վ Ճ Ռ Ե Ց Մնացական Խաչատուրի Աղաբաբյանին ճանաչել մեղավոր ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով և դատապարտել ազատազրկման 2 (երկու) տարի ժամ-կետով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ Մ.Աղաբաբյանի նկատմամբ նշա-նակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել և սահմանել փորձաշրջան 1 (մեկ) տարի ժամ-կետով։ Մնացական Աղաբաբյանից հօգուտ տուժող Հովսեփ Նասոյանի՝ որպես պատճառված վնասի հատուցում, բռնագանձել 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամ՝ բռնագանձումը տարածելով որպես պատճառված վնասի հատուցման երաշխիք՝ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի դեպոզիտ հաշվին (հաշվեհամար՝ 900013298014) փոխանցված 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամի վրա, և Հ.Նասոյանին թույլատրել ստանալ նշված գումարը։ Մնացած մասով Հ.Նասոյանի հայցը թողնել առանց քննության։ Մերժել Մ.Աղաբաբյանի գույքի վրա՝ որպես հայցի ապահովման միջոց, հայցագնի չափով արգելանք դնելու մասին միջնորդությունը։ Մ.Աղաբաբյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը` չհեռանալու մասին ստո-րագրությունը, թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։ Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` հրապարակվե-լու օրվանից հետո` մեկամսյա ժամկետում։ ԴԱՏԱՎՈՐ` Գ.ՊՈՂՈՍՅԱՆ |
|---|---|
| Դատական ակտի ամսաթիվը | 14-07-2016 |
Դատավճռի, որոշման կատարում
| Ամսաթիվ | 04-08-2016 |
|---|
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
| Գործը հանձնվել է գրասենյակ | 05-08-2016 |
|---|---|
| Էջերի քանակ | 343,125 |
| Գործին կից նյութերը | Մնացական Աղաբաբյանի անձնագիրը կցված 2-րդ հատորին |
Գործը հանձնվել է դատարանի արխիվ
| Ամսաթիվ | 08-08-2016 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 342, 125 |
| Գործին կից նյութերը | Մնացական Աղաբաբյանի անձնագիրը կցված 2-րդ հատորին |
Բողոքարկվել է
| Բողոքարկվել է | Ըստ էության լուծող դատական ակտը |
|---|---|
| Ամսաթիվ | 11-08-2016 |
Գործն ուղարկվել է
| Գործը ուղարկվել է | 12-08-2016 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 2 հատոր`343, 126 |
| Գործին կից նյութերը | Մնացական Աղաբաբյանի անձնագիրը կից քր. գործին |
| ՈՒր(դատարան) | Քրեական վերաքննիչ |
| Ելքի գրության համարը | Ե-37709 |
Գործը ստացվել է փոփոխվելուց հետո
| Ամսաթիվ | 05-05-2017 |
|---|
Դատավճռի, որոշման կատարում
| Ամսաթիվ | 11-05-2017 |
|---|
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
| Գործը հանձնվել է գրասենյակ | 02-06-2017 |
|---|---|
| Էջերի քանակ | 1-343, 2-126, 3-171 |
Գործը հանձնվել է դատարանի արխիվ
| Ամսաթիվ | 05-06-2017 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 1-343, 2-126, 3-171 |
Դատական գործ N: ԵԿԴ/0290/01/15
Քրեական վերաքննիչ
Ստացվել է վերաքննիչ բողոք
| Ամսաթիվ | 15-08-2016 |
|---|---|
| Ամսաթիվ | 09-08-2016 |
| Ում կողմից է բերվել բողոքը | Մեղադրող |
| Բողոքը բերող անձը | |
| Անուն | Ռ |
| Ազգանուն | Գևորգյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Բողոքի բովանդակությունը | Մնացական Աղաբաբյան Սույն վերաքննիչ բողոքն ընդունել վարույթ : Բեկանել մասնակի Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի` Մնացական Խաչատուրի Աղաբաբյանի /ՀՀ քր. օր-ի 113 հոդ. 2-րդ մասի 3-րդ կետով - ազատազրկում 2 տարի ժամկետով , ՀՀ քր. օր 70 հոդ.` 1 տարի փորձաշրջան / վերաբերյալ 14.07.2016թ. դատավճիռը` նշանակված պատժի մասով , և ամբաստանյալ Մնացական Խաչատուրի Աղաբաբյանի նկատմամբ նշանակել մեղսագրված հանցանքի` հանրության համար վտանգավորության աստիճանին և բնույթին համաչափ , առավել խիստ պատիժ` ազատազրկում 3 տարի ժամկետով` առանց ՀՀ քր. օր 70 հոդվածի կիրառման : Մնացական Աղաբաբյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց` չհեռանալու մասին ստորագրությունը փոխել և ընտրել խափանման միջոց` կալանավորում , արգելանքի վերցնելով նրան դատարանի դահլիճից : |
| Բողոքի ստացման կարգը | Հանձնվել է փոստին |
| Չափահաս | Այո |
Ստացվել է վերաքննիչ բողոք
| Ամսաթիվ | 15-08-2016 |
|---|---|
| Ամսաթիվ | 12-08-2016 |
| Բողոքը բերող անձը | |
| Անուն | Էդուարդ |
| Ազգանուն | Աղաջանյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Բողոքի բովանդակությունը | Մնացական Աղաբաբյան Վերաքննիչ բողոքն ընդունել վարույթ : Բեկանել Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի` Մնացական Խաչատուրի Աղաբաբյանի /ՀՀ քր. օր-ի 113 հոդ. 2-րդ մասի 3-րդ կետով - ազատազրկում 2 տարի ժամկետով , ՀՀ քր. օր 70 հոդ.` 1 տարի փորձաշրջան / վերաբերյալ 14.07.2016թ. դատավճիռը և ամբաստանյալ Մնացական Աղաբաբյանի նկատմամբ դատավճռով սահմանված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու ու փորձաշրջան նշանակելու մասին կետը վերացնել` միաժամանակ բավարարել տուժող կողմի ներկայացված հայցադիմումն ամբողջությամբ : |
| Բողոքի ստացման կարգը | Հանձնվել է փոստին |
| Չափահաս | Այո |
Գործը ստացվել է
| Գործի ստացման ամսաթիվ | 16-08-2016 |
|---|---|
| Գործը ստացվել է | Կենտրոն և Նորք-Մարաշ |
Գործն ըստ էության լուծող դատական ակտի դեմ
| Ըստ էության լուծող դատական ակտեր | Դատավճիռ (արդարացման/մեղադրական) |
|---|
Մակագրել
| Ամսաթիվ | 16-08-2016 |
|---|---|
| Նախագահող դատավոր | |
| Անուն | Կարինե |
| Ազգանուն | Ղազարյան |
| Դատավոր | |
| Անուն | Արմեն |
| Ազգանուն | Դանիելյան |
| Դատավոր | |
| Անուն | Ռուզաննա |
| Ազգանուն | Բարսեղյան |
Ընդունվել է վարույթ
| Ամսաթիվ | 22-08-2016 |
|---|
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 30-08-2016 |
|---|---|
| Ժամ | 12:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 1 |
| Նիստը | Կայացվել է |
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 16-09-2016 |
|---|---|
| Ժամ | 13:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 1 |
| Նիստը | Կայացվել է |
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 07-10-2016 |
|---|---|
| Ժամ | 14:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 1 |
| Նիստը | Չի կայացվել |
| Պատճառը | Դատական նիստը հետաձգվել է մեղադրողի դիմումի հիման վրա: |
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 13-10-2016 |
|---|---|
| Ժամ | 15:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 1 |
| Նիստը | Կայացվել է |
| Պատճառը | Դատական նիստը հետաձգվել է ամբաստանյալի միջնորդությամբ: |
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 24-10-2016 |
|---|---|
| Ժամ | 16:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 1 |
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 25-10-2016 |
|---|---|
| Ժամ | 16:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 1 |
Վերաքննիչ բողոքը բավարարվել է մասնակի
| Ամսաթիվ | 25-10-2016 |
|---|---|
| Ամսաթիվ | 25-10-2016 |
| Ստորադաս դատարանի ակտը բեկանվել է մասնակի | Մասնակի փոփոխվել է ստորադաս դատարանի դատական ակտը և պատիժը մասով խստացվել է |
| Ամբաստանյալ | |
| Անուն | Մնացական |
| Ազգանուն | Աղաբաբյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Քր. դատ. օր. հոդված | |
| Քր. օր. հոդված |
Դատական ակտ
| Դատական ակտ | Ո Ր Ո Շ Ո Ւ Մ Գործ Հ. ԵԿԴ/0290/01/15 ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Կ.ՂԱԶԱՐՅԱՆ ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ռ.ԲԱՐՍԵՂՅԱՆ Ա.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ Քարտուղարությամբ` Ա.Ջուլհակյանի ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ` մեղադրող` Ռ.Գևորգյանի պաշտպան` Խ.Խաչատրյանի ամբաստանյալ` Մ.Աղաբաբյանի տուժող` Հ.Նասոյանի տուժողի ներկայացուցիչ` Է.Աղաջանյանի Երևան 25.10.2016թ դռնբաց դատական նիստում վճռաբեկության կարգով քննության առնելով ամբաստանյալ Մնացական Խաչատուրի Աղաբաբյանի վերաբերյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով, Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի (այսուհետ` Դատարան) 14.07.2016թ. որոշման դեմ մեղադրողի և տուժողի ներկայացուցչի վերաքննիչ բողոքները. ՊԱՐԶԵՑ 1.Գործի դատավարական նախապատմությունը և փաստական հանգամանքները. 03.04.2015թ. ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի կողմից, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով հարուցվել է թիվ 13135115 քրեական գործը: 20.04.2015թ. նախաքննության մարմնի որոշմամբ Մնացական Աղաբաբյանի նկատմամբ ընտրվել է «ստորագրություն չհեռանալու մասին» խափանման միջոցը: 27.04.2015թ. Մնացական Աղաբաբյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով: 12.10.2015թ. նախաքննության մարմնի որոշմամբ Մնացական Աղաբաբյանին նախկինում առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել, լրացվել և նրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով, այն բանի համար, որ նա, 2015 թվականի մարտի 23-ին ժամը 15:30-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Երվանդ Քոչար 8/2 հասցեում վիճաբանել է Հովսեփ Մաքսիմի Նասոյանի հետ, որի ընթացքում գործով ինքնությունները չպարզված մի խումբ անձանց հետ վերջինիս առողջությանը դիտավորությամբ պատճառել է միջին ծանրության վնաս։ Այսպես. 2015 թվականի մարտի 23-ին ժամը 15:30-ի սահմաններում Հովսեփ Մաքսիմի Նասոյանը գնացել է Երևան քաղաքի Երվանդ Քոչար փողոցի 8/2 հասցեում գործող և Մնացական Խաչատուրի Աղաբաբյանին պատկանող «Մեգապլաստ» ընկերության գրասենյակ՝ նախկինում կատարված պատվերի վերաբերյալ խոսակցություն ծավալելու նպատակով։ Հիշյալ հարցի շուրջ խոսակցության ընթացքում Մնացական Աղաբաբյանը վիճաբանության է բռնվել Հովսեփ Նասոյանի հետ, որի ընթացքում բռնություն է գործադրել նրա նկատմամբ։ Այնուհետև զանգահարել և իր աշխատասենյակ է հրավիրել գործով ինքնությունները չպարզված մի խումբ անձանց և նրանց հետ միասին հանցավոր միասնական դիտավորությամբ, մեկը մյուսի գործողությունները լրացնելով՝ ձեռքերով և ոտքերով բազմաթիվ հարվածներ են հասցրել Հովսեփ Նասոյանի մարմնի տարբեր մասերին՝ նրա առողջությանը դիտավորությամբ պատճառելով միջին ծանրության վնաս՝ դեմքի շրջանի փափուկ հյուսվածքների սալջարդի, գլխի, դեմքի շրջանների քերծվածքների, արյունազեղման, սալջարդ վերքերի, քթոսկրի կոտրվածքի, գլխուղեղի ցնցման ձևով։ 07.12.2015թ. թիվ 13135115 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Մնացական Աղաբաբյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով, ուղարկվել է Դատարան: Դատարանը 14.07.2016թ. դատավճռով վճռել է` «Մնացական Խաչատուրի Աղաբաբյանին ճանաչել մեղավոր ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով և դատապարտել ազատազրկման 2 (երկու) տարի ժամկետով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ Մ.Աղաբաբյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել և սահմանել փորձաշրջան 1 (մեկ) տարի ժամկետով։ Մնացական Աղաբաբյանից հօգուտ տուժող Հովսեփ Նասոյանի՝ որպես պատճառված վնասի հատուցում, բռնագանձել 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամ՝ բռնագանձումը տարածելով որպես պատճառված վնասի հատուցման երաշխիք Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի դեպոզիտ հաշվին (հաշվեհամար՝ 900013298014) փոխանցված 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամի վրա, և Հ.Նասոյանին թույլատրել ստանալ նշված գումարը։ Մնացած մասով Հ.Նասոյանի հայցը թողնել առանց քննության։ Մերժել Մ.Աղաբաբյանի գույքի վրա՝ որպես հայցի ապահովման միջոց, հայցագնի չափով արգելանք դնելու մասին միջնորդությունը։ Մ.Աղաբաբյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը` չհեռանալու մասին ստորագրությունը, թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը»: Դատարանի դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք են ներկայացրել տուժողի ներկայացուցիչ` Է.Աղաջանյանը և մեղադրող Ռ.Գևորգյանը: 2. Վերաքննիչ բողոքների հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջները Վերաքննիչ բողոքները քննվում են հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով. Ա) Հովսեփ Նասոյանի ներկայացուցիչ` Էդուարդ Աղաջանյանի վերաքննիչ բողոքը. Է.Աղաջանյանը նշել է, որ Դատարանի կողմից հրապարակված դատավճիռը ակնհայտ անհիմն է, միակողմանի և չի համապատասխանում գործում առկա բազմաթիվ ապացույցներով հիմնավորված իրականությանը: Դատարանի կողմից թույլ են տրվել նյութական և դատավարական իրավունքի կոպիտ խախտումներ: Նյութական իրավունքի տեսանկյունից Դատարանի կողմից խախտվել են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի, 63-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ ու 4-րդ կետերի, 70-րդ հոդվածի իրավական դրույթները, իսկ դատավարական իրավունքի տեսանկյունից` ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 2-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին կետի, 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի, 8-րդ հոդվածի 1-ին մասի, 17-րդ հողվածի 1-ին մասի, 358-րդ հոդվածի 1-ին մասը 360-րդ հոդվածի իրավական դրույթները: Ամբաստանյալ Մնացական Աղաբաբյանի կողմից կատարված արարքի հետևանքով տուժող կողմին հասցվել է էական վնաս: Նման պարագայում, պատիժ նշանակելիս Դատարանը պետք է հաշվի առներ, որ սոցիալական արդարությունը վերականգնելու համար պատիժը պետք է հավասարազոր լինի կատարվածին, սակայն Դատարանը, ամբաստանյալին մեղավոր ճանաչելով կատարածի մեջ, նրան դատապարտել է երկու տարվա ազատազրկման, ինչը չի համապատասխանում կատարաված արարքի ծանրության աստիճանին և դրա հետ միաժամանակ կիրառել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը, ինչը չպետք է կիրառեր: Մասնավորապես պատիժը նշանակելիս Դատարանը պետք է հաշվի առներ ծանրացնող ու մեղմացնող հանգամանքները, մինչդեռ հաշվի է առել միայն պատիժը մեղմացնող հանգամանքները: Քրեական գործի նյութերից ու հրապարակված դատավճռից հստակ երևում է, որ Հ.Նասոյանը ծեծի է ենթարկվել մի խումբ անձանց կողմից, որոնց շարքում Մ.Աղաբաբյանը առաջատար դեր է ունեցել ու ակտիվ կերպով կազմակերպել է այդ հանցագործության իրականացումը, մինչդեռ Դատարանի կողմից այդ երկու ծանրացնող հանգամանքներին անդրադարձ չի եղել: Դատարանի կողմից անտեսվել են տուժող կողմի բազմաթիվ հայտարարություններն այն մասին, որ ամբաստանյալը, ընդունելով մեղքը, փորձել է խուսափել պատժի կրումից, քանի որ քրեական գործի քննության ընթացքում լիարժեք կերպով ապացուցվել է վերջինի մեղավորությունը նրան մեղսագրվող արարքի կատարման մեջ, որը հիմնավորվել է տուժող Հովսեփ Նասոյանի, վկաներ Սուրեն Հակոբյանի, Ազատ Գասպարյանի, Գագիկ Բաղդասարյանի ցուցմունքներով, փորձագետի եզրակացությամբ, հեռախոսային զանգերի վերծանումներով, ինչպես նաև գործով ամբաստանյալ Մնացական Աղաբաբյանի ինքնախոստովանական ցուցմունքով: Բողոքաբերը նշել է նաև, որ Դատարանը պարտավոր էր հաշվի առնել պատիժը ծանրացնող երեք հանգամանքներ, այն է` հանցագործությունը երկու և ավելի անձանց կողմից կատարված լինելը, Մ.Աղաբաբյանի ակտիվ դերակատարումը տվյալ հանցագործության կատարման մեջ և տուժողին պատճառված վնասը ամբողջությամբ հատուցած չլինելու հանգամանքը: Ամբողջությամբ չբավարարելով քաղաքացիական հայցը` Դատարանը եկել է այն համոզման, որ լիարժեք կերպով հարթվել է տուժողին պատճառված վնասը ու դրա հետ միաժամանակ տուժողին իրավունք է վերապահել քաղաքացիաիրավական կարգով պահանջել մնացած գումարը, այսինքն ղատարանը մի կողմից սահմանել է, որ Մ.Աղաբաբյանի կողմից հարթված է վնասը ամբողջությամբ, իսկ մյուս կողմից նշել է, որ տուժողի վնասը հնարավոր է, որ ամբողջությամբ հարթված չէ, և դա պետք է ապացուցվի լիարժեք կերպով քաղաքացիաիրավական կարգով դատարան դիմելու միջոցով, ուստի Դատարանն այս դեպքում նույնպես թույլ է տվել սխալ: Ելնելով վերոգրյալից` Է.Աղաջանյանը խնդրել է բեկանել Դատարանի դատավճիռը և ամբաստանյալ Մնացական Աղաբաբյանի նկատմամբ դատավճռով սահմանված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու ու փորձաշրջան նշանակելու մասին կետը վերացնել՝ միաժամանակ բավարարելով տուժող կողմի ներկայացված հայցադիմումը ամբողջությամբ: Բ) Մեղադրող` Ռ.Գևորգյանի վերաքննիչ բողոքը. Մեղադրողը նշել է, որ Դատարանը, ընդհանուր առմամբ ճիշտ գնահատելով քրեական գործի ապացույցները, Մնացական Խաչատուրի Աղաբաբյանի պատժի մասով թույլ է տվել դատական սխալ, որն ազդել է գործի ելքի վրա, ճիշտ չի կիրառել քրեական օրենքը, չեն պահպանվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ հոդվածներով սահմանված պահանջները, խախտվել են կատարած արարքի և նշանակված պատժի համաչափության վերաբերյալ նյութական իրավունքի նորմերը, ինչպես նաև խաթարվել է պատժի նպատակները, սահմանադրությամբ պաշտպանվող շահերի անհրաժեշտ հավասարակշռությունը, որպիսի պայմաններում դատական ակտը ենթակա է բեկանման։ Վկայակոչելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ, 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ հոդվածների, ինչպես նաև մի շարք նախադեպային որոշումների իրավական դրույթները և վերլուծելով սույն գործի տվյալները՝ մեղադրողը գտել է, որ ամբաստանյալ Մնացական Աղաբաբյանի նկատմամբ նշանակված պատիժն ակնհայտ մեղմ է և արդարացի չէ։ Դատարանի կողմից հաշվի չի առնվել, որ Մ.Աղաբաբյանի կողմից դատաքննության ավարտական փուլում միայն բանավոր արտասանելը, որ նա զղջացել է կատարած արարքի համար և իրեն մեղավոր է ճանաչել, ամենևին չի նշանակում, որ դա այդպես է: Ակնհայտ է, որ դա քրեական պատասխանատվությունից անհիմն խուսափելու կամ այն հնարավորին չափ մեղմացնելու նպատակով մշակված պաշտպանական տակտիկա է՝ թելադրված գործում աոկա ապացույցների ճնշմամբ, քանի որ ընդհուպ մինչև դատաքննության ավարտը Մ.Աղաբաբյանը ներողություն չի խնդրել տուժող Հ.Նասոյանից, չի համագործակցել նախաքննական մարմնի հետ հանցագործությունը լիովին բացահայտելու ուղղությամբ, դատաքննության ընթացքում քրեական պատասխանատվությունից խույս տալու նպատակով՝ իրեն մեղավոր ճանաչելով, այնուամենայնիվ ցուցմունքներ չի տվել՝ հանցակիցների ինքնությունները չբացահայտելու նկատառումներից ելնելով։ Ցուցմունքներ տալուց հրաժարվելը ամբաստանյալի իրավունքն է և չի կարող մեկնաբանվել ի վնաս նրա, սակայն այդ քայլը բնութագրում է Մ.Աղաբաբյանին և հաստատում, որ նա ամենևին էլ չի զղջացել կատարած արարքի համար։ Մ.Աղաբաբյանի համար, ով հանդիսանում է «Մեգապլաստ» ՍՊ ընկերության հիմնադիրը և ղեկավարը, քրեական պատասխանատվությունից խուսափելու, կամ այն մեղմացնելու համար՝ 1.000.000 ՀՀ դրամ գումար Դատարանի դեպոզիտ հաշվին փոխանցելը մեծ բարդություն չի կազմում, ինչը նույնպես վկայում է, որ նա չի զղջացել կատարածի համար և շարունակում է վտանգ ներկայացնել հասարակության համար, որպիսի պայմաններում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը տվյալ դեպքում կիրառելի չէ։ Վերոգրյալը վկայում է Մնացական Աղաբաբյանի կողմից կատարած գործողությունների հանրային վտանգավորության ավելի բարձր մակարդակի մասին։ Վերոգրյալի մասին վկայում է նաև այն փաստը, որ տուժողը դատաքննության փուլում հայտարարել է, որ չի հաշտվել Մ.Աղաբաբյանի հետ և վերջինս իրեն պատճառած վնասը չի հատուցել, որն, ի դեպ, ըստ տուժողի կազմում է 5.000.000 /հինգ միլիոն/ ՀՀ դրամ, այլ անձնական հանդիպումից և ներողություն խնդրելուց խուսափելու համար՝ Դատարանի դեպոզիտ հաշվին է փոխանցել 1.000.000 /մեկ միլիոն/ ՀՀ դրամ՝ Դատարանին թյուրիմացության մեջ գցելով, որ զղջացել է կատարած հանցանքի համար։ Դատարանը Մ.Աղաբաբյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս բավարար չափով հաշվի չի առել նրա կողմից կատարած հանցագործության բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում նաև այն, որ հանցանքը կատարվել է բացառիկ ցինիզմի դրսևորմամբ՝ բազմաթիվ երիտասարդ տղամարդկանց կողմից, գործնական վիճաբանության պատճառով, իրենցից տարիքով շատ ավելի մեծ տուժողին ծեծի ենթարկելով և նրա առողջությանը միջին ծանրության վնաս պատճառելով։ Դատարանը չի եկել ճիշտ եզրահանգման, արդյունքում՝ Մ.Աղաբաբյանի նկատմամբ նշանակելով ոչ արդարացի և կատարած արարքին ոչ համաչափ պատիժ։ Հիմք ընդունելով վերոգրյալը` մեղադրողը խնդրել է 2016 թվականի հուլիսի 14-ի դատավճիռը բեկանել մասնակի՝ նշանակված պատժի մասով, և ամբաստանյալ Մնացական Խաչատուրի Աղաբաբյանի նկատմամբ նշանակել մեղսագրված հանցանքի՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանին և բնույթին համաչափ, առավել խիստ պատիժ՝ ազատազրկում 3 տարի ժամկետով՝ առանց ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման, Մնացական Աղաբաբյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց չհեռանալու մասին ստորագորությունը փոխել և ընտրել խափանման միջոց կալանավորում` արգելանքի վերցնելով նրան դատարանի դահլիճից։ 3. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը. Վերաքննիչ դատարանը, քննության առնելով վերաքննիչ բողոքները` դրանց հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում, լսելով բողոքում ներկայացված հետևությունները հիմնավորելու մասին մեղադրողի և տուժող կողմի պատճառաբանությունները, ներքին համոզմամբ հանգում է հետևության, որ վերաքննիչ բողոքները պետք է բավարարել մասնակի, իսկ Դատարանի որոշումը`բեկանել, հետևյալ պատճառաբանությամբ. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` <<Վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում>>: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 381-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն` <<Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը ներկայացվում են բացառապես վերաքննիչ բողոքում, և դրանք չեն կարող փոփոխվել և լրացվել գործի դատական քննության ընթացքում>>: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն` Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը արդարացի է, եթե համապատասխանում է հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար է անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվող պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն` 1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները: 2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով: 3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները: Պատիժ նշանակելիս հանցավորի նկատմամբ անհատական մոտեցումը անհրաժեշտ է, որպեսզի դատարանը պատժի տեսակն ու չափը որոշելիս համոզվի, որ դրանով կհասնի պատժի վերը նշված նպատակներին, որոնք փոխկապակցված ու փոխհամաձայնեցված են, /մեկ նպատակը ենթադրում է մյուսները, և յուրաքանչյուրի ինքնուրույն իրականացումն օժանդակում է մյուսներին/: Այսինքն` պատժի նպատակներին հասնելու երաշխիք է հանցագործություն կատարած անձի նկատմամբ արդարացի և արարքի ծանրությանը և հասարակական վտանգավորությանը համապատասխան պատիժ նշանակելը: Պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ և 63-րդ հոդվածներով նախատեսված պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, որոնք հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանի և բնույթի, հանցավորի անձնավորության մասին, բնութագրում են ինչպես կատարված հանցագործությունն, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությունը, դրանք բարձրացնում կամ իջեցնում են հասարակական վտանգավորության աստիճանը և ազդում են պատժի վրա: ՀՀ քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի վերոգրյալ դրույթներից հետևում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի և պատժաչափի, այնպես էլ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորների անձի, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը: Պատիժ նշանակելը քրեական գործերով արդարադատության իրականացման կարևոր տարրերից մեկն է, որի շրջանակներում կարևորվում է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների պահպանումը: Ն.Սարգսյանի գործով կայացված որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «/…/ պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս: Այդ սկզբունքներն են` ա/ օրինականությունը, բ/ արդարությունը, գ/ պատժի անհատականացումը, դ/ մարդասիրությունը: Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս: Նշված սկզբունքներից յուրաքանչյուրը` որպես առանձին բաղադրամաս, ունի ինքնուրույն նշանակություն և պարտադիր հաշվի է առնվում քրեական պատիժ նշանակելիս: /…/» /տես Նարեկ Գևորգի Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշման 14-րդ կետը/: Դատարանը Մնացական Աղաբաբյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելիս նշել է հետևյալը` «Ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս` պատժի չափը որոշելիս, դատարանը հաշվի է առնում նրա կատարած հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, նրա անձը և պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։ Որպես ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ` դատարանը հաշվի է առնում, որ նա դատաքննությամբ ընդունեց իրեն առաջադրված մեղադրանքը, զղջաց կատարած հանցանքի համար, հատուցել է տուժող Հ.Նասոյանին պատճառված վնասը և նրա խնամքին է գտնվում մինչև 14 տարեկան երեխան։ Որպես ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալ դատարանը հաշվի է առնում, որ նա առաջին անգամ է դատապարտվում և զբաղվում է հանրօգուտ աշխատանքով։ Ամբաստանյալի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ դատական քննությամբ չարձանագրվեցին: /.../»: Վերոգրյալ հոդվածների և ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի վերոշարադրյալ նախադեպային որոշման բովանդակային վերլուծությունից և սույն քրեական գործի նյութերի ուսումնասիրությունից ակնհայտ է դառնում, որ ամբաստանյալի նկատմամբ պատժի տեսակն ու չափը որոշելիս Դատարանը ղեկավարվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով սահմանված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, բավարար չափով ստուգման ու բազմակողմանի գնահատման է ենթարկել վերաքննիչ բողոքներում մատնանշված բոլոր հանգամանքները, նրա կողմից կատարած հանցանքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, մասնավորապես` Մնացական Աղաբաբյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, իրավացիորեն վերջինիս նկատմամբ նշանակել է արդարացի պատիժ, ինչը բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածով ամրագրված արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքից` համապատասխանում է կատարված հանցանքի ծանրությանը, այն կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ ու բավարար է նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար ու կարող է ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակները, այն է` վերականգնել սոցիալական արդարությունն, ուղղել պատժի ենթարկված անձին: Վերոգրյալ հիմքերի առկայության պայմաններում, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն հետևության, որ մեղադրողի վերաքննիչ բողոքում մատնանշված հանգամանքներն արդեն իսկ հաշվի են առնվել Դատարանի կողմից պատիժ նշանակելիս, հետևաբար` ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը խստացնելու առումով դատավճիռը բեկանելու, փոփոխելու համար օբյեկտիվ հիմքեր առկա չեն: Անդրադառնալով մեղադրողի և տուժողի ներկայացուցչի կողմից ներկայացված վերաքննիչ բողոքներին` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը չկիրառելու պահանջի մասով` Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ այն ենթակա է բավարարման հետևյալ պատճառաբանությամբ. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառումը հանցագործության տեսակի հետ կապված որևէ սահմանափակման չի ենթարկվում: Դրա կիրառումը սահմանափակված չէ նաև հանցավոր արարքի վտանգավորության աստիճանով ու բնույթով, ինչպես նաև անձանց շրջանակով, որոնց նկատմամբ այն չի կարող կիրառվել: Նշված հոդվածի կիրառման հիմնական պայմանը պատճառաբանված լինելն է: Նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առնի ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող բոլոր հանգամանքները: Կարևորն այն է, որ հանգի հիմնավոր եզրակացության, որ դատապարտյալի ուղղումը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու: Դատարանն արձանագրել է հետևյալը. «/.../Դատարանը, հաշվի առնելով ամբաստանյալի անձը, նրա պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող վերոգրյալ հանգամանքները, պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, ելնելով գործի փաստական տվյալների և հանգամանքների վերլուծության հիման վրա դատարանի մոտ ձևավորված նրա բարոյահոգեբանական ու քրեաիրավական դրական բնութագրից և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ ու 61-րդ հոդվածներով սահմանված արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից, հանգում է հետևության, որ մեղքն ընդունելուց, կատարածի համար անկեղծորեն զղջալուց և տուժողին պատճառված վնասը հատուցելուց հետո էականորեն նվազել է նրա կատարած արարքի ու նրա հասարակական վտանգավորության աստիճանը, և բացակայում է նրա կողմից նշանակվելիք պատիժը փաստացի կրելու անհրաժեշտությունը, քանի որ նրա ուղղվելը հնարավոր է նաև առանց նրան հասարակությունից մեկուսացնելու՝ ՀՀ քրեական օրենսգքրի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ ազատազրկման ձևով նշանակվելիք պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով, ինչն անհրաժեշտ ու բավարար է նաև սոցիալական արդարությունը վերականգնելու և նրա կողմից նոր հանցագործությունների կատարումը կանխելու համար»: Վճռաբեկ դատարանն 08.05.2013թ. թիվ ՇԴ/0126/01/12 նախադեպային որոշմամբ արձանագրել է, որ <</…/ դատարանը պարտավոր է իր դատական ակտում ամրագրել և համապատասխան վերլուծության ու գնահատման ենթարկել գործի քննության և լուծման, այդ թվում` անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելու և այդ պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը լուծելու համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքները: Հետևաբար` անձի նկատմամբ նշանակված պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը լուծելիս դատարանը, ի թիվս այլ հանգամանքների, պարտավոր է բարեխիղճ գնահատման ենթարկել նրա անձը բնութագրող, ինչպես նաև պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ խստացնող հանգամանքները հաստատող ապացույցները>>: Պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներին և նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է նաև թիվ ՎԲ-124/07, ՎԲ-192/07, ԵՇԴ/0029/01/08, ԱՎԴ2/0059/01/08, ԵԱՔԴ/0078/01/09, ԼԴ2/0019/01/09 և այլ որոշումներում: Այսպիսով, հաշվի առնելով Մնացական Աղաբաբյանի կատարած հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, վերջինիս անձը բնութագրող տվյաները, հանցավոր արարքը կատարելու բնույթը և ամբաստանյալի ներքին հոգեբանական վերաբերմունքը իր կատարած արարքի նկատմամբ, սույն քրեական գործի փաստական հանգամանքները, վերաքննիչ բողոքում բերված փաստարկները` իրենց համակցությամբ` Վերաքննիչ դատարանը հանգում է հետևության, որ ամբաստանյալի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով սույն գործով հնարավոր չէ հասնել պատժի նպատակներին, այն է` սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի ուղղմանը և հանցագործությունների կանխմանը: Այս հանգամանքները բազմակողմանի գնահատման չեն ենթարկվել Դատարանի կողմից դատավճիռ կայացնելիս, ինչը հիմք է այն բեկանելու, մեղադրողի և տուժողի ներկայացուցչի վերաքննիչ բողոքները մասնակի բավարարելու համար: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի համաձայն` «Բողոքարկված դատական ակտը բեկանվում կամ փոխվում է, եթե թույլ է տրվել դատական սխալ, այն է` 1) գործի փաստական հանգամանքների մասին դատական ակտում շարադրված դատարանի հետևությունները չեն համապատասխանում վերաքննիչ դատարանում հետազոտված ապացույցներին. 2) ճիշտ չի կիրառվել քրեական օրենքը կամ Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագիրը. 3) առկա է քրեադատավարական օրենքի էական խախտում. /.../» ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 397-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Քրեական օրենքի կամ միջազգային պայմանագրի ոչ ճիշտ կիրառումը քրեական օրենքի կամ Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրի այն հոդվածի կամ հոդվածի այն մասի կիրառումն է, որը ենթակա չէր կիրառման, կամ այն հոդվածի կամ հոդվածի այն մասի չկիրառումն է, որը ենթակա էր կիրառման, կամ քրեական օրենքի կամ միջազգային պայմանագրի սխալ մեկնաբանումն է, որը չի համապատասխանում դրա իսկական իմաստին: /.../» Վերոգրյալ հիմքերի առկայության պայմաններում Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական գործի նախորդ փուլում թույլ են տրվել նյութական և դատավարական իրավունքի նորմերի այնպիսի խախտումներ, որոնք ազդել են գործի ելքի վրա, ինչը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ, 397-րդ և 399-րդ հոդվածների հիման վրա, հիմք են հանդիսանում Դատարանի 14.07.2016թ. դատավճիռն՝ ամբաստանյալ Մնացական Աղաբաբյանի նկատմամբ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասով բեկանելու և փոփոխելու համար: Անդրադառնալով Է.Աղաջանյանի ներկայացրած վերաքննիչ բողոքի մյուս պահանջին, այն է` «բավարարել տուժող կողմի ներկայացված հայցադիմումն ամբողջությամբ»` Վերաքննիչ դատարանը արձանագրում է հետևյալը. Դատարանը, քննության առնելով քաղաքացիական հայցվոր (տուժող) Հովսեփ Նասոյանի ընդդեմ պատասխանող (ամբաստանյալ) Մ.Աղաբաբյանի՝ որպես հանցագործության հետևանքով պատճառված վնաս՝ 5.000.000 ՀՀ դրամ գումար բռնագանձելու պահանջի մասին հայցը, գտել է, որ այն պետք է բավարարվի մասնակիորեն` հետևյալ պատճառաբանությամբ. /.../ Սույն գործի փաստական տվյալների և հետազոտված ապացույցների համաձայն՝ ամբաստանյալը տուժողին պատճառել է մարմնական վնասվածքներ։ Չնայած քրեական գործի նյութերի համաձայն հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասը՝ տուժողի բուժման համար ծախսված գումարը, կազմում է 165.000 ՀՀ դրամ, սակայն նկատի ունենալով, որ պատասխանող (ամբաստանյալ) Մ.Աղաբաբյանը ներկայացված քաղաքացիական հայցն ընդունեց 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամի չափով և հայտարարեց, որ նշված չափով արդեն իսկ գումար է փոխանցել դատարանի դեպոզիտ հաշվին ու համաձայն է, որ այդ գումարն ամբողջությամբ տրվի տուժողին` դատարանը գտնում է, որ հայցը պետք է բավարարվի 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամի չափով և բռնագանձումը պետք է տարածվի որպես պատճառված վնասի հատուցման երաշխիք՝ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի դեպոզիտ հաշվին (հաշվեհամար՝ 900013298014) փոխանցված 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամի վրա, իսկ մնացած մասով, հաշվի առնելով Վճռաբեկ դատարանի վերոգրյալ իրավական դիրքորոշումները, տուժող Հ.Նասոյանի հայցը պետք է թողնվի առանց քննության` նկատի ունենալով, որ բուժման համար կատարված անհրաժեշտ ծախսերի վերաբերյալ այլ ապացույցներ դատաքննությամբ չներկայացվեցին, իսկ պահանջում նշված մյուս վնասները քրեական դատավարության շրջանակներում հատուցման ենթակա չեն, քանի որ անմիջականորեն չեն պատճառվել քրեական օրենքով արգելված արարքով՝ ամբաստանյալի կողմից կատարված հանցագործությամբ։ Դատարանը, նկատի ունենալով, որ ամբաստանյալ Մ.Աղաբաբյանը 19.05.2016թ. ՀՀ դատական դեպարտամենտի հաշվեհամարին՝ որպես պատճառված վնասի հատուցման երաշխիք՝ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի դեպոզիտ հաշվին (հաշվեհամար՝ 900013298014) փոխանցել է 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամ, գտնում է, որ տուժող Հ.Նասոյանին պետք է թույլատրել ստանալ նշված գումարը»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 60-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «1.Քաղաքացիական հայցվոր է ճանաչվում քրեական գործով վարույթի ընթացքում հայց ներկայացրած ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձը, որի նկատմամբ բավարար հիմքեր կան ենթադրելու, որ նրան քրեական օրենսգրքով չթույլատրված արարքով պատճառվել է քրեական դատավարության կարգով հատուցման ենթակա գույքային վնաս»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 158-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «1. Քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայց կարող է հարուցվել յուրաքանչյուր պահի` սկսած քրեական գործի հարուցումից մինչև դատավճիռ կայացնելու համար դատարանի հեռանալը խորհրդակցական սենյակ»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 160-րդ հոդվածի համաձայն` «Հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը, դատարանը պարտավոր են քաղաքացիական հայցվորի կամ նրա ներկայացուցչի կամ սեփական նախաձեռնությամբ միջոցներ ձեռնարկել` ապահովելու քաղաքացիական հայցը»: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրք 367-րդ հոդվածի համաձայն` «Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը, ելնելով քաղաքացիական հայցի հիմքերի ու չափի ապացուցված լինելու հանգամանքից, հարուցված հայցը բավարարում է լրիվ կամ մասնակիորեն, կամ մերժում է դրա բավարարումը, կամ այն թողնում է առանց քննության»: Վճռաբեկ դատարանը 2013 թվականի ապրիլի 18-ին թիվ ՇԴ2/0013/01/11 նախադեպային որոշմամբ արձանագրել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. «Մասնավորապես, Ա.Մկրտչյանի գործով որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(…) քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցի առարկան է կազմում հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասը, որի հատուցման մասին պահանջը հայցվորը ներկայացնում է մեղադրյալին կամ նրա գործողությունների համար պատասխանատվություն կրող անձին: Քաղաքացիական հայցի առարկայի որոշման համար անհրաժեշտ է, որպեսզի վնասն անմիջականորեն հանցագործությամբ պատճառված լինի: (…)» (տե՛ս Ավետիս Մկրտչյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ի թիվ ՎԲ-150/07 որոշումը): Ա.Ստեփանյանի գործով որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(…) քրեական դատավարությունում մեղադրյալի կամ մեղադրյալի գործողությունների համար պատասխանատվություն կրող անձի դեմ քաղաքացիական հայց կարող է ներկայացվել և, համապատասխանաբար, դատարանում քննության առարկա լինել բացառապես հանցագործությամբ պատճառված և քրեական դատավարության կարգով հատուցման ենթակա գույքային վնասի առկայության պարագայում: Քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցի քննության հիմքում ընկած է միասնական իրավաբանական փաստը` հանցագործությունը, որի կատարման համար անձը ենթարկվում է ինչպես քրեական, այնպես էլ քաղաքացիաիրավական պատասխանատվության այն դեպքերում, երբ առկա է հանցագործությամբ պատճառված գույքային վնաս (…): (…) դատարանը, ապացուցված համարելով հանցագործության մեջ մեղադրվող անձի մեղքը, ինչպես նաև հանցավոր արարքի և հասցված վնասի միջև պատճառական կապը, լուծում է նաև քաղաքացիական հայցը` գնահատելով ներկայացված հայցադիմումի հիմքերի ու չափի ապացուցված լինելու հանգամանքը» (տե՛ս Ալվարդ Չուբարի Ստեփանյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի հոկտեմբերի 20-ի թիվ ԼԴ/0327/01/10 որոշման 21-րդ կետը): 14. Հիմք ընդունելով սույն որոշման նախորդ կետում մեջբերված և համապատասխանաբար Ա.Մկրտչյանի, Ա.Ստեփանյանի գործերով կայացված որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցի լուծման համար պարտադիր է հանցագործության և հատուցման ենթակա վնասի միջև անմիջական պատճառահետևանքային կապի առկայությունը, ինչպես նաև քաղաքացիական հայցի հիմքի և առարկայի՝ պատշաճ կերպով հիմնավորված լինելը: Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ քաղաքացիական հայցի հիմքը հայց հարուցելու իրավունք առաջացնող փաստերի ամբողջությունն է, իսկ հայցի առարկան` այդ փաստերի վրա հիմնված պահանջը: Ընդ որում, քաղաքացիական հայցի հիմքը կազմող փաստերը պետք է հիմնավորեն վնասի առկայությունն ու այն հանցագործությամբ պատճառված լինելու հանգամանքը: Հետևաբար, քրեական դատավարությունում հայց հարուցելու իրավունքն առկա է այն դեպքում, երբ վնասն անմիջականորեն պատճառվել է հանցագործությամբ: Ելնելով վերոգրյալից` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցի հիմքը կազմող փաստերն են` ա) հակաիրավական արարքը` հանցագործությունը, վնաս հասցնելու փաստը և դրանց միջև առկա անմիջական պատճառահետևանքային կապը. բ) հատուցման ենթակա գույքային վնասը հայցվորին պատճառված լինելու հանգամանքը. գ) մեղադրյալի կամ նրա գործողությունների համար գույքային պատասխանատվություն կրող անձի կողմից վնասի հատուցման պարտականությունը կամովին չկատարելու հանգամանքը: Քաղաքացիական հայցի առարկան, ինչպես արդեն նշվեց, կազմում է հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասը: Քաղաքացիական հայցի առարկա չի կարող հանդիսանալ և հետևաբար` քրեական դատավարության շրջանակներում հատուցման ենթակա չէ այն վնասը, որը թեև այս կամ այն կերպ պայմանավորված է կատարված իրավախախտմամբ, սակայն չի առաջացել հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված գույքային և ֆիզիկական վնասի հետևանքով: 15. Հիմք ընդունելով վերոշարադրյալը` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցի քննության շրջանակներում ենթակա են հատուցման` ա) քրեական օրենքով արգելված արարքով անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասը, բ) վնասված կամ ոչնչացված (կորսված) գույքը վերականգնելու, գնելու ծախսերը, գ) տուժողի բուժման կամ հուղարկավորության համար կատարված անհրաժեշտ ծախսերը (mutatis mutandis տե՛ս Ավետիս Մկրտչյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ի թիվ ՎԲ-150/07 որոշումը): Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ քրեական դատավարության կարգով հատուցման ենթակա են միայն վերոնշյալ վնասները, իսկ հանցագործության հետևանքով պատճառված այլ վնասների հատուցման վերաբերյալ պահանջները չեն կարող քննության առնվել քրեական գործի հետ համատեղ և պետք է թողնվեն առանց քննության, ինչը շահագրգիռ անձին հնարավորություն կտա իր գույքային պահանջները ներկայացնել քաղաքացիական դատավարության կարգով (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 155-րդ հոդվածի 3-րդ մաս)»: Վերը նշվածից հետևում է, որ քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցի առարկան է կազմում հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասը, որի հատուցման մասին պահանջը հայցվորը ներկայացնում է մեղադրյալին կամ նրա գործողությունների համար պատասխանատվություն կրող անձին: Քաղաքացիական հայցի առարկայի որոշման համար անհրաժեշտ է, որպեսզի վնասն անմիջականորեն հանցագործությամբ պատճառված լինի: Տվյալ դեպքում, տուժողի իրավահաջորդ Հովսեփ Նասոյանի կողմից ներկայացվել է 5.000.000 ՀՀ դրամի քաղաքացիական հայցի պահանջ, որը Դատարանը բավարարել է մասնակի` 1.000.000 ՀՀ դրամի չափով, որպես հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված վնաս, իսկ մնացած մասը թողնվել է առանց քննության` նկատի ունենալով, որ տուժողի կողմից այն հիմնավորող ոչ մի փաստական տվյալ չի ներկայացվել, իսկ մյուս վնասները` հանցագործությամբ անմիջականորեն չպատճառված, քրեական դատավարության շրջանակներում հատուցման ենթակա չեն: Հիմք ընդունելով վերոգրյալը` Վերաքննիչ դատարանը արձանագրում է, որ Դատարանը, քննության առնելով Հովսեփ Նասոյանի ներկայացրած քաղաքացիական հայցի պահանջը, իրավացիորեն գտել է, որ այն ենթակա է բավարարման մասնակի` 1.000.000 ՀՀ դրամ գումարի չափով` որպես հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված վնաս, ուստի Է.Աղաջանյանի ներկայացրած բողոքի պահանջը` քաղաքացիական հայցի մասով, բավարարելու հիմքեր առկա չեն: Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-395-րդ, 402-րդ, 404-րդ, 412-րդ և 418-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը Ո Ր Ո Շ Ե Ց Մեղադրողի և տուժողի ներկայացուցչի վերաքննիչ բողոքները բավարարել մասնակի: Մնացական Խաչատուրի Աղաբաբյանի վերաբերյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով, Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 14.07.2016թ. դատավճիռը բեկանել և փոփոխել: Մնացական Աղաբաբյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով նշված դատավճռով ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը թողնել նույնը` առանց ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման: Դատավճիռը մնացած մասով թողնել անփոփոխ: Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ Վճռաբեկ դատարան հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում: ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Կ. ՂԱԶԱՐՅԱՆ ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ռ.ԲԱՐՍԵՂՅԱՆ Ա.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ |
|---|---|
| Դատական ակտի ամսաթիվը | 25-10-2016 |
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
| Ամսաթիվ | 02-12-2016 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 343 թերթ,2-րդ հատոր 126, 111 |
| Գործին կից նյութեր | Մնացական Աղաբաբյանի անձնագիրը կցված քրեական գործին : |
Գործն ուղարկվել է
| Գործն ուղարկվել է | 02-12-2016 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 343 թերթ,2-րդ հատոր 126, 111 |
| Գործին կից նյութերը | Մնացական Աղաբաբյանի անձնագիրը կցված քրեական գործին : |
| Ուր | Վճռաբեկ |
| Գրության համարը | Ե-31238/16 |
Դատական գործ N: ԵԿԴ/0290/01/15
Վճռաբեկ
Ստացվել է վճռաբեկ բողոք
| Բողոքի ստացման ամսաթիվ | 29-11-2016 |
|---|---|
| Բողոք բերող անձինք | Ամբաստանյալի պաշտպան |
| Բողոք բերող անձինք | |
| Անուն | Խաչատուր |
| Ազգանուն | Խաչատրյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Դատապարտյալ, Ամբաստանյալ, Մեղադրյալ | |
| Անուն | Մնացական |
| Ազգանուն | Աղաբաբյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Չափահաս | Այո |
| Բողոքը ստացվել է | Գործն ըստ էության լուծող դատական ակտի դեմ |
| Գործի ստացման ամսաթիվ | 09-12-2016 |
| Կայացվել է որոշում | Բողոքը վերադարձվել է սխալները շտկելու համար |
| Կայացվել է որոշում | Բողոքի վարույթ ընդունումը մերժվել է |
| Գործը ստացվել է | Քրեական վերաքննիչ |
| Որոշման ամսաթիվ | 26-12-2016 |
| Որոշման ամսաթիվ | 13-04-2017 |
| Մակագրվել է | 14-12-2016 |
| Որոշման բովանդակություն | ԵԿԴ/0290/01/15 ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ ՎՃՌԱԲԵԿ ԲՈՂՈՔԸ ՎԵՐԱԴԱՐՁՆԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ 26 դեկտեմբերի 2016 թվական ք.Երևան ՀՀ վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատը (այսուհետ` Վճռաբեկ դատարան), նախագահությամբ Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆԻ մասնակցությամբ դատավորներ Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆԻ Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆԻ Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆԻ Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆԻ Ս.ՕՀԱՆՅԱՆԻ քննարկելով ամբաստանյալ Մնացական Խաչատուրի Աղաբաբյանի վերաբերյալ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի` 2016 թվականի հոկտեմբերի 25-ի որոշման դեմ պաշտպան Խ.Խաչատրյանի վճռաբեկ բողոքը վարույթ ընդունելու հարցը, Պ Ա Ր Զ Ե Ց ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 407-րդ հոդվածի 21-րդ մասի համաձայն` «Բողոքին կցվում են բողոքի պատճենը, գործը քննած դատարան և դատավարության մասնակիցներին (…) ուղարկված լինելը հավաստող փաստաթղթերը»։ Մինչդեռ բողոքի ուսումնասիրությունից երևում է, որ բացակայում է բողոքի պատճենը տուժողի ներկայացուցիչ Է.Աղաջանյանին ուղարկված լինելը հավաստող փաստաթուղթը։ Այսինքն, պահպանված չէ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 407-րդ հոդվածի 21-րդ մասի պահանջը։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 414.1-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` վճռաբեկ բողոքը վերադարձվում է, եթե այն չի համապատասխանում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 407-րդ հոդվածի պահանջներին։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 414.1-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` վճռաբեկ դատարանը բողոքը վերադարձնելու մասին որոշմամբ սահմանում է մինչև մեկամսյա ժամկետ` ձևական սխալները շտկելու և վճռաբեկ բողոքը կրկին ներկայացնելու համար։ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 414.1-րդ հոդվածի 4-րդ մասի հիման վրա բողոք բերած անձին պետք է տրամադրել 5-օրյա ժամկետ՝ ձևական սխալը շտկելու և վճռաբեկ բողոքը կրկին ներկայացնելու համար։ Հաշվի առնելով վերոշարադրյալ հիմնավորումները և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 414.1-րդ հոդվածի 1-ին, 3-րդ և 4-րդ մասերով` Վճռաբեկ դատարանը Ո Ր Ո Շ Ե Ց Ամբաստանյալ Մնացական Խաչատուրի Աղաբաբյանի վերաբերյալ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի` 2016 թվականի հոկտեմբերի 25-ի որոշման դեմ պաշտպան Խ.Խաչատրյանի վճռաբեկ բողոքը վերադարձնել։ Վճռաբեկ բողոքի ձևական սխալը շտկելու և այն կրկին ներկայացնելու համար սահմանել 5-օրյա ժամկետ` սույն որոշումը ստանալու պահից։ Սահմանված ժամկետում բողոքը չներկայացնելու դեպքում այն համարվում է չտրված։ Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում կայացման պահից, վերջնական է և ենթակա չէ բողոքարկման։ Նախագահող՝ Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ Դատավորներ` Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆ Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ Ս.ՕՀԱՆՅԱՆ |
| Որոշման բովանդակություն | ԵԿԴ/0290/01/15 ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎՃՌԱԲԵԿ ԲՈՂՈՔԸ ՎԱՐՈՒՅԹ ԸՆԴՈՒՆԵԼԸ ՄԵՐԺԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ 13 ապրիլի 2017 թվական ք.Երևան ՀՀ վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատը (այսուհետ` Վճռաբեկ դատարան), նախագահությամբ Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆԻ մասնակցությամբ դատավորներ Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆԻ Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆԻ Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆԻ Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆԻ Ս.ՕՀԱՆՅԱՆԻ քննարկելով ամբաստանյալ Մնացական Խաչատուրի Աղաբաբյանի վերաբերյալ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի` 2016 թվականի հոկտեմբերի 25-ի որոշման դեմ պաշտպան Խ.Խաչատրյանի վճռաբեկ բողոքը վարույթ ընդունելու հարցը, Պ Ա Ր Զ Ե Ց Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի` 2016 թվականի հուլիսի 14-ի դատավճռով Մնացական Խաչատուրի Աղաբաբյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 113-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով և դատապարտվել ազատազրկման` 2 (երկու) տարի ժամկետով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ` նշանակված պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվել և սահմանվել է փորձաշրջան` 1 (մեկ) տարի ժամկետով։ Մեղադրող Ռ.Գևորգյանի և տուժողի ներկայացուցիչ Է.Աղաջանյանի վերաքննիչ բողոքների քննության արդյունքում ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը 2016 թվականի հոկտեմբերի 25-ի որոշմամբ վերաքննիչ բողոքները բավարարել է մասնակի` Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի` 2016 թվականի հուլիսի 14-ի դատավճիռը բեկանել և փոփոխել է` Մ.Աղաբաբյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը թողել նույնը` առանց ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման։ Դատավճիռը մնացած մասով թողնվել է անփոփոխ։ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի վերոգրյալ որոշման դեմ վճռաբեկ բողոք է բերել Մ.Աղաբաբյանի պաշտպան Խ.Խաչատրյանը։ Վճռաբեկ դատարանը 2016 թվականի դեկտեմբերի 26-ի որոշմամբ ներկայացված բողոքը վերադարձրել է` տրամադրելով 5-օրյա ժամկետ` թերությունները վերացնելու, բողոքը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 407-րդ հոդվածի պահանջներին համապատասխանեցնելու և կրկին ներկայացնելու համար։ Մ.Աղաբաբյանի պաշտպան Խ.Խաչատրյանը կրկին ներկայացրել է վճռաբեկ բողոք` խնդրելով ամբողջությամբ բեկանել և փոփոխել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի` 2016 թվականի հոկտեմբերի 25-ի որոշումը, օրինական ուժ տալ Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի` 2016 թվականի հուլիսի 14-ի դատավճռին կամ գործն ուղարկել համապատասխան ստորադաս դատարան` նոր քննության` սահմանելով նոր քննության ծավալը։ Բողոք բերած անձը փաստարկել է, որ բողոքը պետք է վարույթ ընդունվի, քանի որ առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 414.2-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին և 2-րդ կետերով սահմանված հիմքերը, այն է` բողոքում բարձրացված հարցի վերաբերյալ վճռաբեկ դատարանի որոշումը կարող է էական նշանակություն ունենալ օրենքի միատեսակ կիրառության համար, և առերևույթ թույլ է տրվել դատական սխալ, որը կարող էր ազդել գործի ելքի վրա։ Բողոքաբերի պնդմամբ՝ բողոքում բարձրացված հարցի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի որոշումը կարող է էական նշանակություն ունենալ օրենքի միատեսակ կիրառության համար, քանի որ բողոքարկվող դատական ակտը հակասում է ՀՀ վճռաբեկ դատարանի` Սեյրան Աղախանյանի վերաբերյալ գործով 2013 թվականի սեպտեմբերի 13-ի ԱՎԴ/0082/01/12, Արտաշ Շաքարյանի վերաբերյալ գործով 2014 թվականի օգոստոսի 15-ի ԵԿԴ/0163/01/13 և մի շարք այլ որոշումներին։ Բողոքի հեղինակը նշել է նաև, որ ստորադաս դատարանը խախտել է ՀՀ Սահմանադրության 6-րդ, 66-րդ հոդվածների, «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ, 70-րդ հոդվածների, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 2-րդ, 7-րդ, 360-րդ, 361.1-րդ, 365-րդ և 399-րդ հոդվածների պահանջները։ Բողոքաբերի փաստարկների, սույն գործի նյութերի, Վճռաբեկ դատարանի վկայակոչված որոշումների, ինչպես նաև բողոքարկվող դատական ակտի պատճառաբանությունների համադրված վերլուծության արդյունքում Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ բողոքաբերի կողմից չի հիմնավորվել, որ բողոքում բարձրացված հարցի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի որոշումը կարող է էական նշանակություն ունենալ օրենքի միատեսակ կիրառության համար, և որ առերևույթ թույլ է տրվել դատական սխալ, որը կարող էր ազդել գործի ելքի վրա։ Հետևաբար, բերված բողոքում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 414.2-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին և 2-րդ կետերով նախատեսված հիմքերը հիմնավորված չեն։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 414.3-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` վճռաբեկ բողոքը վարույթ ընդունելը մերժվում է, եթե բացակայում են նույն օրենսգրքի 414.1-ին հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերով և 414.2-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հիմքերը, ուստի ներկայացված բողոքը վարույթ ընդունելը ենթակա է մերժման։ Հաշվի առնելով վերոշարադրյալ հիմնավորումները և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 414.3-րդ հոդվածով` Վճռաբեկ դատարանը Ո Ր Ո Շ Ե Ց Ամբաստանյալ Մնացական Խաչատուրի Աղաբաբյանի վերաբերյալ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի` 2016 թվականի հոկտեմբերի 25-ի որոշման դեմ պաշտպան Խ.Խաչատրյանի վճռաբեկ բողոքը վարույթ ընդունելը մերժել։ Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում կայացման պահից, վերջնական է և ենթակա չէ բողոքարկման։ Նախագահող՝ Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ Դատավորներ` Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆ Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ Ս.ՕՀԱՆՅԱՆ |
| Դատավոր | |
| Անուն | Լիլիթ |
| Ազգանուն | Թադևոսյան |
| Սահմանված ժամկետում կրկին ներկայացվել է | 16-01-2017 |
| Որոշումը ուղարկվել է կողմերին | 28-12-2016 |
Գործի առաքում
| Գործի առաքման ամսաթիվ | 18-04-2017 |
|---|---|
| Դատարան | Կենտրոն և Նորք-Մարաշ |
| Այլ նշումներ | 3 հատոր` 343, 126, 162 թերթ, կից` Մնացական Աղաբաբյանի անձնագիրը : |