Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ


Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը,

նախագահությամբ` դատավոր Մ. Մարտիրոսյանի,
քարտուղարությամբ` Ա. Հովհաննիսյանի,

մասնակցությամբ`

մեղադրողներ,
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
վարչական շրջանների դատախազության
դատախազներ Ա. Սիմոնյանի,
Մ. Գեղամյանի,

պաշտպաններ Մ. Մկրտչյանի,
Հ. Գևորգյանի,


2016թ. մարտի 02-ին Երևանում,

դռնբաց դատական նիստում, դատական քննության արագացված կարգի կիրառմամբ քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի

Սմբատ Հարությունի Կորեկյանի`
ծնված 1994թ. հունվարի 21-ին Հայաստանի Հանրապետության /այսուհետ ՀՀ/ Գեղարքունիքի մարզի Ճամբարակ քաղաքում, հայ, ՀՀ քաղաքացի, սովորում է Հայաստանի ազգային ագրարային համալսարանում (հիդրոմելիորացիա, հողաշինարարություն և հողային կադաստր ֆակուլտետի «Հողաբարելավում, հողային և ջրային պաշարների օգտագործում և պահպանում» բաժնում), 2-րդ կուրսում, ամուրի, խնամքին ոչ ոք, նախկինում չդատված, բնութագրվում է դրական, բնակվում է ՀՀ Գեղարքունիքի մարզի Թթուջուր գյուղի 15-րդ փողոցի թիվ 12 տանը, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 131-րդ հոդվածի 1-ին մասով։


Արտակ Ռաֆիկի Գրիգորյանի`

ծնված 1991թ. մարտի 05-ին ՀՀ Գեղարքունիքի մարզի Ճամբարակ քաղաքում, հայ, ՀՀ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, ամուսնացած, խնամքի տակ ունի մեկ մանկահասակ երեխա, նախկինում չդատված, բնութագրվում է դրական, չի աշխատում, հաշվառված է և բնակվել է ՀՀ Գեղարքունիքի մարզի Ճամբարակ քաղաքի Տիգրան Մեծի փողոցի թիվ 15 շենքի թիվ 15 բնակարանում, ժամանակավորապես բնակվում է Երևան քաղաքի Շերամի փողոցի թիվ 25 շենքի թիվ 37/1 բնակարանում, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-131-րդ հոդվածի 1-ին մասով։


Գործի դատավարական նախապատմությունը

2015թ. մայիսի 25-ին Մերի Դալլաքյանը ՀՀ ոստիկանության Կոտայքի մարզային վարչության Հրազդանի բաժնում հանցագործության մասին հաղորդում /այսուհետ Հաղորդում/ է տվել այն մասին, որ նույն օրը, ժամը 10։30-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Խ. Աբովյանի անվան պետական մանկավարժական համալսարանի դիմաց Սմբատ Կորեկյանն իր կամքին հակառակ իրեն գրկել, նստեցրել է անծանոթ տաքսի ավտոմեքենա և տարել Հրազդան քաղաքի Ջրառատ գյուղ։
Նույն օրը կայացված` նյութերն ըստ ենթակայության հանձնելու մասին որոշման հիման վրա, ՀՀ ոստիկանության Կոտայքի մարզային վարչության Հրազդանի բաժնի պետի 2015թ. մայիսի 26-ի թիվ 65/41-2366 գրությամբ, Հաղորդման առթիվ նախապատրաստված նյութերն ուղարկվել են ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնական բաժին, որից հետո, այդ բաժնի հետաքննիչի 2015թ. հունիսի 04-ի որոշմամբ ըստ ենթակայության ուղարկվել են ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժին։
2015թ. հունիսի 08-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում, Մերի Վարդանի Դալլաքյանի Հաղորդման առթիվ նախապատրաստված նյութերով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 131-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցվել է թիվ 15111215 քրեական գործը։
2015թ. հոկտեմբերի 05-ին Սմբատ Հարությունի Կորեկյանը թիվ 15111215 քրեական գործով ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 131-րդ հոդվածի 1-ին մասով։ Այդ օրը նրա նկատմամբ խափանման միջոց է ընտրվել չհեռանալու մասին ստորագրությունը։
2015թ. հոկտեմբերի 27-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչը որոշում է կայացրել վերոհիշյալ քրեական գործով Արտակ Ռաֆիկի Գրիգորյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 131-րդ հոդվածով քրեական հետապնդում չիրականացնելու մասին` նրա արարքում հանցակազմի բացակայության պատճառաբանությամբ։
Այդ որոշումը Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազի 2015թ. նոյեմբերի 03-ի որոշմամբ վերացվել է։
2015թ. նոյեմբերի 27-ին Արտակ Ռաֆիկի Գրիգորյանը թիվ 15111215 քրեական գործով ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-131-րդ հոդվածի 1-ին մասով։ Այդ օրը նրա նկատմամբ խափանման միջոց է ընտրվել չհեռանալու մասին ստորագրությունը։
2015թ. նոյեմբերի 28-ին Սմբատ Կորեկյանին առաջադրված մեղադրանքը լրացվել և նրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 131-րդ հոդվածի 1-ին մասով։
2015թ. նոյեմբերի 30-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչը որոշում է կայացրել վերոհիշյալ քրեական գործով Աղասի Հովհաննիսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 131-րդ հոդվածով քրեական հետապնդում չիրականացնելու մասին` վերջինիս արարքում հանցակազմի բացակայության պատճառաբանությամբ։
Սմբատ Կորեկյանին մեղադրանք է առաջադրվել հետևյալ արարքի համար, որ նա` «2015թ. մայիսի 25-ին իր ծանոթ Արտակ Գրիգորյանի օժանդակությամբ այն է` Ա.Գրիգորյանի վարած «Օպել աստրա» մակնիշի 34DQ786 պ/հ-ի ավտոմեքենայով Մերի Դալլաքյանի կամքին հակառակ, բռնություն գործադրելով բացահայտ առևանգել է նրան։
Այսպես քաղաքացուհի Մերի Վարդանի Դալլաքյանի նկատմամբ իր ունեցած զգացմունքները արտահայտելու նպատակով ցանկացել է Երևան քաղաքում հանդիպել վերջինիս։ Տեղյակ լինելով, որ Մ.Դալլաքյանը սովորում է Երևանի «Խ.Աբովյանի» անվան մանկավարժական համալսարանում և ուսումնական տարվա ընթացքում բնակվում է ազգականուհու` Քանաքեռ թաղամասում գտնվող բնակարանում, որոշել է հանդիպել վերջինիս, խոսել իր զգացմունքների և ապագա նպատակների մասին։ Այդ նպատակով, 2015թ. մայիսի 25-ի առավոտյան ժամանել է Քանաքեռ, հանդիպել Մ.Դալլաքյանին, փորձել զրուցել նրա հետ։ Մ.Դալլաքյանը մերժելով Ս.Կորեկյանի առաջարկը, նստել է երթուղային տաքսի, ուղևորվել մանկավարժական համալսարան։ Մ.Դալլաքյանի դրսևորած վերաբերմունքը Ս.Կորեկյանի մոտ առաջացրել է վերջինիս առևանգելու դիտավորություն։ Իր հանցավոր մտադրությունն իրականացնելու նպատակով Ս.Կորեկյանը զանգահարել է իր ծանոթ տաքսի ծառայություն մատուցող Արտակ Գրիգորյանին և հայտնել, որ գա Երևան քաղաքի «Խ. Աբովյանի» անվան մանկավարժական համալսարանի դիմաց` իրեն և Մ.Դալլաքյանին մեքենայով տեղափոխի Կոտայքի մարզի Ջրառատ գյուղ։ Ս.Կորեկյանը, «Խ.Աբովյանի» անվան մանկավարժական համալսարանի մոտ հանդիպել է Մ.Դալլաքյանին և բռնություն գործադրելով բացահայտ առևանգել է նրան, այն է` վերջինիս կամքին հակառակ գրկել է վերջինիս և նստեցրել Ա.Գրիգորյանի ավտոմեքենայի հետևի նստատեղին, ինքն էլ նստել կողքին՝ փախուստը կանխելու համար։
Այնուհետև, Ա.Գրիգորյանը պայմանավորվածության համաձայն մեքենան վարել է Կոտայքի մարզի Ջրառատ գյուղի ուղղությամբ` ճանապարհի ընթացքում անտեսելով Մ.Դալլաքյանի` ավտոմեքենան կանգնեցնելու և իրեն բաց թողնելու հորդորները։
Այսինքն` Սմբատ Կորեկյանը կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 131-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցավոր արարք։»։
Արտակ Գրիգորյանին մեղադրանք է առաջադրվել հետևյալ արարքի համար, որ նա` «2015թ. մայիսի 25-ին իր «Օպել աստրա» մակնիշի 34DQ786 պ/հ-ի ավտոմեքենան որպես միջոց տրամադրելով օժանդակել է իր ծանոթ Սմբատ Կորեկյանին՝ Մերի Դալլաքյանին վերջինիս կամքին հակառակ առևանգելու հարցում։
Այսպես, Սմբատ Կորեկյանը տեղյակ լինելով, որ իր ծանոթ Մերի Դալլաքյանը ուսումնական տարվա ընթացքում բնակվում է ազգականի` Երևան քաղաքի Քանաքեռ թաղամասում գտնվող տանը 2015թ. մայիսի 25-ի առավոտյան ժամանել է Երևան քաղաքի Քանաքեռ թաղամաս, վերջինիս հանդիպելու, նրա հետ իրենց անձնական կյանքին վերաբերող հարցեր քննարկելու համար։ Հանդիպելով Մ.Դալլաքյանին փորձել է զրուցել նրա հետ, սակայն Մ.Դալլաքյանը մերժել է Ս.Կորեկյանին և երթուղային տրանսպորտ նստելով ուղևորվել Խաչատուր Աբովյանի անվան մանկավարժական համալսարան։ Ս.Կորեկյանը Մ.Դալլաքյանի մերժումից վրդովված վճռել է ամուսնության նպատակով առևանգել Մ.Դալլաքյանին, վերջինիս տեղափոխել Կոտայքի մարզի Ջրառատ գյուղ։ Իր հանցավոր մտադրությունն իրականացնելու Այդ նպատակով որտեղ հանդիպել է զանգահարել է իր ծանոթ Ա.Գրիգորյանին, ով իր «Օպել աստրա» մակնիշի 34DQ786 պ/հ-ի ավտոմեքենայով մատուցել է տաքսի ծառայություն և հայտնել է, որ ավտոմեքենայով գա Երևանի «Խաչատուր Աբովյանի» անվան մանկավարժական համալսարան, իրեն և ընկերուհուն՝ Մերի Դալլաքյանին Կոտայքի մարզի Ջրառատ գյուղ տեղափոխելու համար։
Պայմանավորվածության համաձայն 2015թ. մայիսի 25-ին ժամը 10.30-ի սահմաններում Ա.Գրիգորյանը իրեն պատկանող տաքսի ավտոմեքենայով ժամանել է «Խ.Աբովյանի» անվան մանկավարժական համալսարանի` Խանջյան փողոցի կանգառ, հանդիպել Ս.Կորեկյանին։ Քիչ անց ժամանել է նաև Մ.Դալլաքյանը և նրանց մոտեցել են իր ավտոմեքենային։ Հասնելով մեքենայի մոտ՝ Ս.Կորեկյանը Մ.Դալաքյանի կամքին հակառակ գրկել է նրան և նստեցրել մեքենայի հետնամասում, ինքն էլ նստել կողքը, կանխելով վերջինիս փախուստը։ Ա.Գրիգորյանը անմիջապես մեքենան վարել է պայմանավորված վայր՝ Ջրառատ գյուղ, ամբողջ ճանապարհին անտեսելով Մ.Դալաքյանի` ավտոմեքենան կանգնեցնելու և իրեն ազատ թողնելու բղավոցն ու հորդորները։
Այսինքն` Արտակ Գրիգորյանը կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-131-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցավոր արարք։»։
2015թ. դեկտեմբերի 04-ին թիվ 15111215 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան, 2015թ. դեկտեմբերի 08-ին ընդունվել է դատարանի վարույթ, իսկ 2015թ. դեկտեմբերի 21-ին որոշում է կայացվել քրեական գործի դատական քննությունը 2015թ. դեկտեմբերի 28-ին նշանակելու մասին։

Արագացված դատական քննություն

Մինչև դատաքննությունը սկսելն ամբաստանյալներից յուրաքանչյուրը` Ս. Կորեկյանը և Ա. Գրիգորյանը, միջնորդեց դատական քննությունն անցկացնել արագացված կարգով։ Ամբաստանյալներից յուրաքանչյուրը հայտարարեց, որ միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր, մինչև միջնորդությունը ներկայացնելը խորհրդակցել է իր պաշտպանի հետ, գիտակցում է արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու հետևանքները, առաջադրված մեղադրանքն իրեն պարզ է, ինքն համաձայն է մեղադրանքի հետ։
մբաստանյալներից յուրաքանչյուրը դատարանին ներկայացրեց դատական քննությունն արագացված կարգով անցկացնելու մասին գրավոր միջնորդությունը։
Մեղադրողը հայտնեց, որ դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու դեմ չի առարկում։
Տուժող Մ. Դալլաքյանը հայտնեց, որ չի առարկում դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու մասին ամբաստանյալների միջնորդության դեմ և խնդրում է ամբաստանյալների նկատմամբ մեղմ պատիժ սահմանել։
Դատարանը համոզվելով, որ առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 3751-րդ և 3752-րդ հոդվածներով նախատեսված պայմանները` որոշում կայացրեց արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու մասին։
Դատարանը, հիմք ընդունելով մեղադրանքի հիմքում դրված ապացույցները` գտնում է, որ ամբաստանյալներ Ս. Կորեկյանը կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 131-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարք, իսկ ամբաստանյալ Ա. Գրիգորյանը կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-131-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարք։
Ամբաստանյալներից յուրաքանչյուրի անձը բնութագրող տվյալների, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների ուսումնասիրման արդյունքում պարզվել է, որ ամբաստանյալներից որևէ մեկը նախկինում դատված չի եղել, նրանցից յուրաքանչյուրը բնութագրվում է դրական, ամբաստանյալ Արտակ Գրիգորյանը խնամքի տակ ունի մինչև տասնչորս տարեկան մեկ երեխա (2015թ. նոյեմբերի 15-ին ծնված Ռոման Արտակի Գրիգորյանը), տուժողը դատարանում հայտարարել է, որ խնդրում է մեղմ պատիժ սահմանել ամբաստանյալների նկատմամբ։


Դատարանի իրավական վերլուծությունները

Առաջադրված մեղադրանքն ամբաստանյալներից յուրաքանչյուրի կողմից ընդունելու և դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու պայմաններում` դատարանը գտնում է, որ.
1. Ամբաստանյալ Ս. Կորեկյանի կողմից, նրա մեղավորությամբ, բռնության միջոցով տուժողին բացահայտ առևանգելն ապացուցված է, նրա արարքը ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 131-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին։
2. Ամբաստանյալ Ա. Գրիգորյանի կողմից, նրա մեղավորությամբ, բռնության միջոցով տուժողին բացահայտ առևանգելուն օժանդակելն ապացուցված է, նրա արարքը ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 131-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին։
Կատարած հանցագործության համար ամբաստանյալներից յուրաքանչյուրի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հարցը քննելիս` դատարանը գտնում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն` «Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները։
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով։
(...)»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Կարեն Տիգրանի Հարությունյանի վերաբերյալ ՎԲ-201/07 քրեական գործով վերլուծելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի մի շարք դրույթներ, մասնավորապես` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածները` 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ին կայացված որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները.
«4. (…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները։ Սոցիալական արդարությունը վերականգնելու նպատակը բխում է արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի բովանդակությունից։ Այն սահմանում է, որ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի, համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։ Սոցիալական արդարության վերականգնումը հնարավոր է, եթե հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակվի այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ ու բավարար է նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։
Պատիժ նշանակելու արդարության սկզբունքը դրսևորվում է օրենքով նախատեսված մի շարք պահանջներով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ։ Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ պատժի տեսակը և չափը որոշվում է հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով։ Պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով, հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար։ (…)»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի վերաբերյալ ԵԿԴ/0252/01/13 քրեական գործով 2014թ. հոկտեմբերի 31-ի որոշման մեջ արտահայտել է նաև հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«(…) նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին (…)։
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա։ (…)
Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն։ (…)»։
Ամբաստանյալներից յուրաքանչյուրի նկատմամբ, նրանցից յուրաքանչյուրի կատարած հանցագործության համար պատիժ նշանակելիս` դատարանը հաշվի է առնում վերոհիշյալ իրավական ակտերում և նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները, ամբաստանյալներից յուրաքանչյուրի անձը, նախկինում դատված չլինելը, դրական բնութագրվելը, կատարված հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը, ամբաստանյալներից յուրաքանչյուրի կատարած արարքը միջին ծանրության հանցագործությունների շարքին դասվելը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցագործությունը կատարելուց հետո ամբաստանյալներից յուրաքանչյուրի դրսևորած վարքագիծը` առաջադրված մեղադրանքում մեղավոր ճանաչելը և կատարածի համար զղջալը։
Դատարանը հաշվի է առնում նաև տուժողի հայտարարությունն այն մասին, որ խնդրում է ամբաստանյալների նկատմամբ մեղմ պատիժ սահմանել։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Պարույր Ստյոպայի Բայրամյանի վերաբերյալ ՎԲ-84/07 քրեական գործով 2007թ. հունիսի 1-ի որոշման մեջ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«(…) 4. (…) Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս գործն ըստ էության քննելու իրավասություն ունեցող դատարանները՝ առաջին ատյանի և վերաքննիչ դատարանները, ունեն հայեցողություն դրսևորելու ընդարձակ հնարավորություն։ Դա, նախ, պայմանավորված է այն հանգամանքով, որ պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները սահմանելիս օրենսդիրը լայնորեն օգտագործում է գնահատողական ձևակերպումներ` «արդարացի պատիժ», «հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճան»։ Բացի այդ, համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 40-րդ հոդվածի 2-րդ մասի՝ «Դատավորները քրեական գործերը և նյութերը լուծում են իրենց ներքին համոզմամբ՝ ներկայացված ապացույցների պատշաճ հետազոտման հիման վրա»։
Դատարանի լայն հայեցողության շրջանակներում է նաև անձի պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքների կիրառման հարցը, քանի որ համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի` պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այլ հանգամանքներ, որոնք նշված չեն նույն հոդվածի առաջին մասում։ Այնուհանդերձ, դատարանի այս լիազորությունը բացարձակ չէ, և որպես մեղմացնող հաշվի առնվող հանգամանքները պետք է բավարարեն որոշակի չափանիշների։ Դրանք են.
ա) հանգամանքը պետք է իրական լինի, այսինքն` գործով ձեռք բերված ապացույցները պետք է հաստատեն դրա առկայությունը,
բ) այն պետք է ողջամտորեն նվազեցրած լինի անձի կամ նրա կատարած արարքի հանրային վտանգավորությունը,
գ) այն հաստատված ճանաչելիս դատարանը պետք է պահպանի ապացուցման ընդհանուր քրեադատավարական կանոնները. հանգամանքի առկայությունը հաստատող ապացույցները պետք է վերաբերելի և թույլատրելի լինեն, դրանք պետք է հետազոտված լինեն դատաքննության ընթացքում, ինչպես նաև պետք է պահպանվեն ապացույցների ստուգման և գնահատման օրենսդրական պահանջները։ (…)»։
Ստուգելով և գնահատելով ամբաստանյալներից յուրաքանչյուրի անձի և կատարած արարքի վերաբերյալ վերոգրյալ հանգամանքները, այդ թվում` ամբաստանյալներից յուրաքանչյուրի անձը բնութագրող վերոհիշյալ հատկանիշներն իրենց համակցության մեջ, հաշվի առնելով, որ այդ հանգամանքներից յուրաքանչյուրն իրական է, հաստատված է գործով ձեռք բերված ու դատարանում հետազոտված, վերաբերելի և թույլատրելի ապացույցներով, նկատի ունենալով, որ այդ հանգամանքների համակցության առկայությունը ողջամտորեն նվազեցրել է ամբաստանյալներից յուրաքանչյուրի անձի հանրային վտանգավորությունը` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Ս. Կորեկյանի` նախկինում դատված չլինելը, դրական բնութագրվելը, նրա նկատմամբ մեղմ պատիժ սահմանելու վերաբերյալ տուժողի խնդրանքը` համակցությամբ հանդիսանում են ամբաստանյալ Ս. Կորեկյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք։
Ամբաստանյալ Ս. Կորեկյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող որևէ հանգամանք դատարանը չի արձանագրում։
Ամբաստանյալ Ա. Գրիգորյանի մասով նույնպես դատարանը գտնում է, որ նրա` նախկինում դատված չլինելը, դրական բնութագրվելը, նրա նկատմամբ մեղմ պատիժ սահմանելու վերաբերյալ տուժողի խնդրանքը` համակցությամբ հանդիսանում են ամբաստանյալ Ա. Գրիգորյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք։
Բացի այդ, որպես ամբաստանյալ Ա. Գրիգորյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք դատարանը հաշվի է առնում նաև նրա խնամքին մինչև տասնչորս տարեկան մեկ երեխայի առկայությունը։
Ամբաստանյալ Ս. Կորեկյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող որևէ հանգամանք դատարանը չի արձանագրում։
Հաշվի առնելով վերոգրյալը` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալներից յուրաքանչյուրը` Ս. Կորեկյանն իր կատարած` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 131-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության, Ա. Գրիգորյանն իր կատարած` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-131-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության համար ենթակա են պատժի ազատազրկման ձևով։
Քննելով այդ պատիժը ամբաստանյալներից յուրաքանչյուրի կողմից կրելու հարցը` դատարանը գտնում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Եթե դատարանը կալանքի, ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին։ (…)»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր` 2007թ. հունիսի 12-ի թիվ ՎԲ-124/07 որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման կապակցությամբ արտահայտել է այն իրավական դիրքորոշումը, որ վկայակոչված հոդվածի կիրառումը հանցագործության տեսակի հետ կապված որևէ սահմանափակման չի ենթարկվում և դրա կիրառումը սահմանափակված չէ նաև հանցավոր արարքի վտանգավորության աստիճանով ու բնույթով, ինչպես նաև անձանց շրջանակով, որոնց նկատմամբ այն չի կարող կիրառվել։ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը միաժամանակ նշել է. «ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման հիմնական պայմանը պատճառաբանված լինելն է։ Նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առնի ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող բոլոր հանգամանքները։ Կարևորն այն է, որ հանգի հիմնավոր եզրակացության, որ դատապարտյալի ուղղումը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը մեկ այլ` ԵՔՐԴ/0571/01/08 քրեական գործով 2009թ. հունիսի 2-ի թիվ որոշմամբ նշել է. «(…) 17. Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածով ամրագրված՝ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու չափանիշները սպառիչ չեն։ Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու իրավական հիմքերը բացահայտելու համար ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածում սահմանված իրավադրույթներն անհրաժեշտ է մեկնաբանել նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասով ամրագրված պատժի նպատակների համատեքստում, համաձայն որի` պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները։
Այլ կերպ` պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում կայացնելիս իրավասու դատարանը յուրաքանչյուր դեպքում պետք է քննարկի նաև պատժի՝ սոցիալական արդարության վերականգնման և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու նպատակների իրացման հարցը։
Սոցիալական արդարությունը վերականգնելու և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու մասին կարող է վկայել հանցագործությունից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը, մասնավորապես՝ տուժողին պատճառած վնասը հարթելը կամ այն հարթելուն ուղղված ողջամիտ միջոցներ ձեռնարկելը։ (…)»։
Հաշվի առնելով վերոհիշյալ նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները և այն հանգամանքները, որ ամբաստանյալ Ս. Կորեկյանը նախկինում դատված չի եղել, բնութագրվում է դրական, նկատի ունենալով, որ Ս. Կորեկյանի կատարած արարքը դասվում է միջին ծանրության հանցագործությունների շարքին, տուժողը դատարանից խնդրել է նրա նկատմամբ մեղմ պատիժ սահմանել, ինչպես նաև հաշվի առնելով նրա պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքի բացակայությունը` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Ս. Կորեկյանի` հանրության համար վտանգավոր լինելու աստիճանը նվազել է և հնարավոր է հանգել հետևության, որ նրա ուղղվելը հնարավոր է առանց նշանակված` ազատազրկման ձևով պատիժ կրելու։
Ամբաստանյալ Ա. Գրիգորյանի մասով հաշվի առնելով, որ նա նախկինում դատված չի եղել, բնութագրվում է դրական, խնամքի տակ ունի մինչև տասնչորս տարեկան մեկ երեխա, նկատի ունենալով, որ Ա. Գրիգորյանի կատարած արարքը դասվում է միջին ծանրության հանցագործությունների շարքին, տուժողը դատարանից խնդրել է նրա նկատմամբ մեղմ պատիժ սահմանել, ինչպես նաև հաշվի առնելով նրա պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքի բացակայությունը` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Ա. Գրիգորյանի` հանրության համար վտանգավոր լինելու աստիճանը նույնպես նվազել է և հնարավոր է հանգել հետևության, որ նրա ուղղվելը հնարավոր է առանց նշանակված` ազատազրկման ձևով պատիժ կրելու։
Գործով քաղաքացիական հայց չի հարուցվել, գույքային վնասի հատուցման պահանջ չի ներկայացվել, գույքի վրա կալանք դնելու մասին որոշում չի կայացվել։
Գործով իրեղեն ապացույց առկա չէ։
Քննելով խափանման միջոցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալներից յուրաքանչյուրի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց չհեռանալու մասին ստորագրությունը հիմնավոր է ընտրված և վերացվելու կամ փոփոխվելու ենթակա չէ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, քանի որ խափանման միջոցի այդ տեսակի պահանջները խախտված լինելու վերաբերյալ տեղեկություններ դատարանին չեն ներկայացվել։ Բացի այդ, ամբաստանյալներից յուրաքանչյուրի նկատմամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու պայմաններում նրանցից յուրաքանչյուրի թաքնվելու կամ վարույթն իրականացնող մարմնից խուսափելու հավանականությունը նվազում է։
Դատական ծախսերի վերաբերյալ տեղեկություններ դատարանին չեն ներկայացվել։
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 357-360-րդ, 364-365-րդ, 369-373-րդ, 3751-3754-րդ հոդվածներով` դատարանը
Վ Ճ Ռ Ե Ց

1. Ամբաստանյալ Սմբատ Հարությունի Կորեկյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 131-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքում և դատապարտել ազատազրկման 3 /երեք/ տարի ժամկետով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ, ամբաստանյալ Սմբատ Հարությունի Կորեկյանի նկատմամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառել` սահմանելով փորձաշրջան 2 /երկու/ տարի ժամկետով։ Սմբատ Կորեկյանին պարտավորեցնել չփոխել մշտական բնակության վայրը` նրա վարքագծի նկատմամբ վերահսկողությունը դնելով ՀՀ արդարադատության նախարարության քրեակատարողական վարչության այլընտրանքային պատիժների կատարման բաժնի վրա։
Ամբաստանյալ Սմբատ Կորեկյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց չհեռանալու մասին ստորագրությունը թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։
2. Ամբաստանյալ Արտակ Ռաֆիկի Գրիգորյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-131-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքում և դատապարտել ազատազրկման 2 /երկու/ տարի ժամկետով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ, ամբաստանյալ Արտակ Ռաֆիկի Գրիգորյանի նկատմամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառել` սահմանելով փորձաշրջան 2 /երկու/ տարի ժամկետով։ Արտակ Գրիգորյանին պարտավորեցնել չփոխել մշտական բնակության վայրը` նրա վարքագծի նկատմամբ վերահսկողությունը դնելով ՀՀ արդարադատության նախարարության քրեակատարողական վարչության այլընտրանքային պատիժների կատարման բաժնի վրա։
Ամբաստանյալ Արտակ Գրիգորյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց չհեռանալու մասին ստորագրությունը թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Դատավճիռը վերաքննության կարգով կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` հրապարակվելու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում։
Դատավճիռը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 1-ին կետով նախատեսված հիմքով չի կարող բողոքարկվել։



ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ. ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ