ԵԿԴ/0280/01/15

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
«27» հոկտեմբերի 2021թ․ ք. Երևան

ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան)
նախագահությամբ` դատավոր Ռ.Մխիթարյանի
քարտուղարությամբ` Մ․Մահտեսյանի
մասնակցությամբ՝ դատախազ Վ․Ղազարյանի
պաշտպան Էդ․Թովմասյանի
ամբաստանյալ Տ․Հարությունյանի

դռնբաց դատական նիստում, ՀՀ գլխավոր դատախազության ՀՀ ազգային անվտանգության ծառայությունում մինչդատական վարույթի օրինականության նկատմամբ հսկողության վարչության դատախազ Վ․Ղազարյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա դատական ստուգման ենթարկելով Արմավիրի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի՝ ամբաստանյալ Տիգրան Դավիթի Հարությունյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանավորումը գրավով և չհեռանալու մասին ստորագրությամբ փոխարինելու վերաբերյալ 2021 թվականի օգոստոսի 18-ի թիվ ԵԿԴ/0280/01/15 որոշման օրինականությունն ու հիմնավորվածությունը.

ՊԱՐԶԵՑ

Գործի դատավարական նախապատմությունը
1. 2015 թվականի նոյեմբերի 23-ին ՀՀ գլխավոր դատախազությունից Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարան է ուղարկվել հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ թիվ 48114314 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Տիգրան Դավթի Հարությունյանի և մյուսների, որը թիվ ԵԿԴ/0280/01/15 համարի ներքո մակագրվել և ընդունվել է վարույթ։
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի՝ 2016 թվականի հունվարի 22-ի որոշմամբ քրեական գործն ընդդատության հիմքով ուղարկվել է Արմավիրի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարան:
2․ 2016 թվականի փետրվարի 9-ին քրեական գործը ընդունվել է Արմավիրի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի (դատավոր Վ․Խալաթյան) վարույթ։
Արմավիրի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի՝ 2017 թվականի օգոստոսի 11-ի որոշմամբ ամբաստանյալ Տ.Հարությունյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել կալանավորումը:
Արմավիրի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի դատավոր Վ․Խալաթյանի լիազորությունները դադարեցվելու կապակցությամբ քրեական գործը 2020 թվականի նոյեմբերի 2-ին վերամակագրվել է նույն դատարանի դատավոր Վ.Ջիվանյանին, և 2020 թվականի նոյեմբերի 4-ին ընդունվել է վարույթ։
3․ 2021 թվականի օգոստոսի 18-ի դատական նիստում ամբաստանյալ Տ․Հարությունյանի պաշտպան Էդ․Թովմասյանը միջնորդություն է ներկայացրել իր պաշտպանյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանավորումը գրավով փոխարինելու մասին, որն Առաջին ատյանի դատարանի` 2021 թվականի օգոստոսի 18-ի թիվ ԵԿԴ/0280/01/15 որոշմամբ բավարարվել է՝ ամբաստանյալ Տ․Հարությունյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանավորումը փոխարինվելով 2.000.000 (երկու միլիոն) ՀՀ դրամ գրավով ու դրա հետ կապակցված չհեռանալու մասին ստորագրությամբ:
Առաջին ատյանի դատարանի վերը նշված որոշման դեմ ՀՀ գլխավոր դատախազության ՀՀ ազգային անվտանգության ծառայությունում մինչդատական վարույթի օրինականության նկատմամբ հսկողության վարչության դատախազ Վ․Ղազարյանի կողմից բերվել է վերաքննիչ բողոք, որը Վերաքննիչ դատարանի՝ 2021 թվականի սեպտեմբերի 30-ի որոշմամբ ընդունվել է վարույթ։

Գործի փաստական հանգամանքները և վերաքննիչ բողոքի քննության համար նշանակություն ունեցող փաստերը.
4. Ամբաստանյալ Տիգրան Դավթի Հարությունյանը մեղադրվում է երեքական դրվագներով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-215-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցանքներ կատարելու մեջ, մասնավորապես այն բանում, որ․ «(...) 28.07.2008թ. Երևան քաղաքի քրեական դատարանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով, 268-րդ հոդվածի 3-րդ մասով, 266-րդ հոդվածի 4-րդ մասով և 16.11.2009թ. ՀՀ Արագածոտնի մարզի ընդհանուր իրավասության դատարանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-266-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ և 3-րդ կետերով դատավճիռներով դատապարտված լինելով 8 տարի ժամկետով ազատազրկման և հանդիսանալով ՀՀ ԱՆ «Կոշ» ՔԿՀ դատապարտյալ, նպատակադրվել է Ֆրանսիայի Հանրապետությունում բնակվող ծանոթների միջոցով կազմակերպել թմրամիջոցներ և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութեր Ֆրանսիայից Հայաստանի Հանրապետություն տեղափոխելու և իրացնելու ապօրինի գործընթացը, որի կապակցությամբ, իր դերակատարումը հնարավորինս քողարկելու և չբացահայտվելու համար, դիմել է ինչպես նույն, այնպես էլ «Արթիկ» ՔԿՀ դատապարտյալներին` պահանջելով Ֆրանսիայից ուղարկված թմրանյութերով ծանրոցները ստացող անձանց գտնել և նրանց կենսորոշիչ ու բնակության հասցեները տրամադրել իրեն` առաքումները կազմակերպելու համար, արդյունքում` 2014 թվականի մայիսից մինչև հուլիսն ընկած ժամանակահատվածում, Ֆրանսիայում բնակվող Արմեն Ռաֆիկի Բոտոյանի և քննությամբ դեռևս չպարզված այլ անձանց միջոցով, երեք դեպքով կազմակերպել և իրականացրել է «բուպրենորֆին» տեսակի թմրամիջոց և «տրամադոլ» տեսակի հոգեմետ նյութ պարունակող դեղահաբերի մաքսանենգությունը և փորձել է դրանք ձեռք բերել՝ իրացման նպատակով։
Այսպես.
(Դրվագ 1-ին) 2014 թվականի սկզբներին Տիգրան Հարությունյանը, կազմակերպելով մաքսանենգության կատարումը, նույն քրեակատարողական հիմնարկի դատապարտյալ Էդվարդ Գևորգի Պողոսյանին տեղեկացրել է իր հանցավոր մտադրության մասին և առաջարկել տրամադրել անձի տվյալներ, որի անվամբ հնարավոր կլիներ թմրամիջոցով ծանրոցը Ֆրանսիայից առաքել Հայաստան։
Էդվարդ Պողոսյանը, մաքսանենգությանը և իրացման նպատակով թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառությանն օժանդակելու դիտավորությամբ, հեռախոսային եղանակով դիմել է խնդրանքով իր հարևանուհի Անահիտ Մուշեղի Մկրտչյանին, որպեսզի Ֆրանսիայից նրա անվամբ ծանրոց առաքվի Հայաստան, ներկայացնելով, թե իբր ծանրոցում հագուստ և անհրաժեշտ պարագաներ են լինելու։
Անահիտ Մկրտչյանի համաձայնությունը ստանալով, վերջինիս տվյալներն անմիջապես հայտնել է Տիգրան Հարությունյանին, որն էլ դրանք փոխանցել է Ֆրանսիայում բնակվող Արմեն Բոտոյանին։
2014 թվականի մայիսի 27-ին Էդվարդ Պողոսյանը, Տիգրան Հարությունյանից տեղեկանալով, որ ծանրոցը ՀՀ է արդեն ուղարկված, առանց Անահիտ Մկրտչյանին տեղեկացնելու ծանրոցի իրական պարունակության, այսինքն՝ թմրամիջոցի առկայության մասին, խնդրել է նրան, որպեսզի վերջինս փոստային բաժանմունքից ստանա այն և փոխանցի իրեն:
Անահիտ Մկրտչյանը նույն օրն այցելել է ՀՀ Կոտայքի մարզի Պռոշյանի «Հայփոստ» ՓԲ ընկերության փոստային բաժանմունք և ստացել է իր անվամբ ուղարկված ծանրոցը, սակայն չի հասցրել այն փոխանցել Էդվարդ Պողոսյանին, քանի որ ծանրոցը ստանալուց անմիջապես հետո, ՀՀ ոստիկանության ԿՀԴՊԳՎ աշխատակիցների կողմից բերման է ենթարկվել և ծանրոցում հայտնաբերվել են առանձնապես խոշոր չափերով` 2,219 գրամ քաշով «բուպրենորֆին» տեսակի թմրամիջոց և խոշոր չափերով` 1,5 գրամ քաշով «տրամադոլ» տեսակի հոգեմետ նյութ պարունակող դեղահաբերը:
Բացի այդ (դրվագ 2-րդ), 2014 թվականի փետրվար ամսին Տիգրան Հարությունյանը, Ֆրանսիայում քննությամբ դեռևս չպարզված անձի հետ գալով համաձայնության՝ թմրամիջոցների նոր խմբաքանակ Հայաստան առաքելու վերաբերյալ, դրանց ստացման հարցում իրեն օժանդակելու առաջարկով դիմել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործություն կատարելու համար դատապարտված, ՀՀ ԱՆ «Արթիկ» ՔԿՀ-ում պահվող Անդրանիկ Գևորգի Գրիգորյանին և Գագիկ Զավենի Մխիթարյանին, որպեսզի նրանք տրամադրեն անձի տվյալներ, ում անվամբ հնարավոր կլիներ թմրամիջոցով ծանրոցը Ֆրանսիայից առաքել Հայաստան։
Գագիկ Զավենի Մխիթարյանը, մաքսանենգությանը և իրացման նպատակով թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառությանն օժանդակելու դիտավորությամբ, իր քրոջ` Ռուզաննա Զավենի Մխիթարյանի կենսորոշիչ տվյալները 091-10-29-40 հեռախոսահամարից «SMS» հաղորդագրությամբ 22.02.2014թ. ուղարկել է Անդրանիկ Գրիգորյանի 093-02-61-10 հեռախոսահամարին, ով դրա մասին նույն հեռախոսահամարով հայտնել է 077-08-11-23 հեռախոսահամարն օգտագործող Տիգրան Հարությունյանին, որից հետո նույն տվյալները փոխանցվել են Ֆրանսիա։
2014 թվականի հունիսի 04-ին թմրամիջոց պարունակող ծանրոցը Ֆրանսիայից առաքվել է ՀՀ Գեղարքունիքի մարզի Ճամբարակ քաղաքի «Հայփոստ» ՓԲ ընկերության բաժանմունք, սակայն Ռուզաննա Մխիթարյանը ներկայանալով փոստային բաժանմունք հրաժարվել է այն ստանալուց։
Այնուհետև, ՀՀ քննչական կոմիտեի Շենգավիթի բաժնում քննվող թիվ 11104314 քրեական գործի շրջանակներում ստացված օպերատիվ տեղեկության հիման վրա 04.06.2014թ. վերոհիշյալ ծանրոցն առգրավվել է Ճամբարակ քաղաքի «Հայփոստ» ՓԲ ընկերության բաժանմունքից և դրանում հայտնաբերվել են «B8» գրառմամբ 603 հատ ամբողջական, նույն դեղահաբի 41 հատ կտրտված և կտրտվելուց առաջացած 2 գրամ փոշենման զանգված` ընդհանուր 4,953 գրամ «բուպրենորֆին» տեսակի թմրամիջոց։
Բացի այդ (դրվագ 3-րդ), 2014 թվականի հունիս ամսին Տիգրան Հարությունյանը անազատության մեջ գտնվելով ՀՀ ԱՆ «Կոշ» ՔԿՀ-ում, Ֆրանսիայում քննությամբ դեռևս չպարզված անձի հետ հերթական անգամ գալով համաձայնության՝ թմրամիջոցների նոր խմբաքանակ Հայաստան առաքելու վերաբերյալ, դրանց ստացման հարցում իրեն օժանդակելու առաջարկով այս անգամ դիմել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործություն կատարելու համար դատապարտված, նույն ՔԿՀ-ում պահվող «Զիզո» մականունով Ռուստամ Մարտիկի Համբարձումյանին, որպեսզի նա տրամադրի անձի տվյալներ, ում անվամբ հնարավոր կլիներ թմրամիջոցով ծանրոցը Ֆրանսիայից առաքել Հայաստան։
«Զիզո» մականունով Ռուստամ Համբարձումյանը, ստանձնելով օժանդակել մաքսանենգությանը և իրացման նպատակով թմրամիջոցի ապօրինի շրջանառությանը, իր հերթին դիմել է նույն ՔԿՀ-ում պահվող, դատապարտյալ Ալիկ Գուրգենի Դալլաքյանին` վերջինիս առաջարկելով գտնել որևէ անձի, որի անվամբ հնարավոր կլիներ ծանրոց առաքել Ֆրանսիայից Հայաստան, ներկայացնելով, թե իբր ծանրոցում առկա են լինելու միայն հագուստներ և անհրաժեշտ պարագաներ։
Ալիկ Դալլաքյանը, չիմանալով թմրամիջոցի առաքման մասին, ծանրոցը ստանալու խնդրանքով դիմել է ընկերուհուն՝ Արմավիրի մարզի Լուկաշին գյուղի բնակիչ Անժելա Ռուբենի Միրաքյանին, որի համաձայնությունը ստանալով, նրա կենսորոշիչ տվյալները և հասցեն փոխանցել է «Զիզո» մականունով Ռուստամ Համբարձումյանին, իսկ վերջինս դրանք հայտնել է Տիգրան Հարությունյանին։
2014 թվականի հուլիսի 04-ին թմրամիջոց պարունակող ծանրոցը Ֆրանսիայից առաքվել է ՀՀ Արմավիրի մարզի Լուկաշին գյուղի «Հայփոստ» ՓԲ ընկերության փոստային բաժանմունք։
Նույն օրն Անժելա Միրաքյանն այցելել է ՀՀ Արմավիրի մարզի Լուկաշին գյուղի «Հայփոստ» ՓԲ ընկերության փոստային բաժանմունք, ստացել է իր անվամբ ուղարկված ծանրոցը, սակայն չի հասցրել այն փոխանցել Ալիկ Դալլաքյանին, քանի որ ծանրոցը ստանալուց անմիջապես հետո ՀՀ ոստիկանության ԿՀԴՊԳՎ աշխատակիցների կողմից բերման է ենթարկվել և ծանրոցում հայտնաբերվել են 2,9258 գրամ «բուպրենորֆին» տեսակի թմրամիջոց»։
5․ Առաջին ատյանի դատարանն իր` 2021 թվականի օգոստոսի 18-ի ԵԿԴ/0280/01/15 որոշման մեջ նշել է․ «(…) Դատարանն արձանագրում է, որ Տիգրան Հարությունյանին մեղսագրվում է ծանր հանցագործություն, որի համար որպես պատիժ նախատեսվում միայն ազատազրկում՝ մինչև 15 տարի ժամկետով: ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն այդ կապակցությամբ դիրքորոշում է արտահայտել առ այն, որ մեղադրյալին վերագրվող արարքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը թեև չեն կարող գնահատվել որպես կալանավորման հիմնավորվածությունը հաստատելու ինքնուրույն հիմք, այնուամենայնիվ դրանք էական նշանակություն ունեն խափանման միջոցի տեսակն ընտրելիս: Այսինքն՝ հանցանքի ծանրությունը և սպասվող պատժի խստությունը հանդիսանում են վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու և գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը գնահատելու կարևոր տարրեր, ուստի և 1 տարի ազատազրկում նախատեսող, և ծանր կամ առանձնապես ծանր հանցագործությունների համար մեղադրվող անձանց ազատությունից զրկելու իրավական հիմքերի առկայությունը փաստելու համար չեն կարող սահմանվել նույնանման չափորոշիչներ /տես՝ 2013թ. փետրվարի 15-ի թիվ ԿԴ1/0062/06/12 գործով որոշում/։
Քննարկելով մեղադրյալին կալանքի տակ պահելու հիմքերը՝ Դատարանը հարկ է համարում նշել, որ պաշտպանի կողմից ներկայացված միջնորդության քննության ընթացքում մեղադրող դատախազի կողմից ամբաստանյալի կալանքի տակ պահելու հիմք նշվել է նոր հանցավոր արարք կատարելու բարձր վտանգը, իսկ ՀՀ Արմավիրի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի կողմից 2017 թվականի օգոստոսի 11-ի որոշմամբ որպես կալանավորման հիմքեր նշվել են՝ վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու վտանգը և գործի քննությանը խոչընդոտելու ռիսկը։
Դատարանը, անդրադառնալով վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու հիմքի առկայությանը, արձանագրում է, որ բացի մեղադրյալի կողմից կատարված արարքի բնույթից, ծանրության աստիճանից և դրանց համար նախատեսված պատժի չափից, վերաբերելի այլ փաստական տվյալներ գործում չկան։ Դատարանը գտնում է, որ նշված հանգամանքները պետք է հաշվի առնվի մեղադրյալի հետագա վարքագծի վերաբերյալ եզրահանգում կատարելու համար, սակայն դրանք բավարար չեն անձի ազատության իրավունքը սահմանափակելու համար։
Քննարկելով գործի քննությանը խոչընդոտելու հիմքը, որը ենթադրաբար կարող է դրսևորվել դատավարության մասնակիցների նկատմամբ անօրինական ազդեցություն գործադրելու եղանակով, Դատարանը գտնում է, որ այդ ռիսկն առկա է, քանի որ գործով վկաների մի մասը ամբաստանյալի ծանոթ կամ մտերիմ անձինքն են և ամբաստանյալը կարող է ազդել այդ անձանց վրա, սակայն միևնույն ժամանակ պետք է արձանագրել, որ այդ անձինք արդեն իսկ հարցաքննվել են նախաքննության և դատաքննության ընթացքում, ուստի նվազել է հավանականությունը, որ այդ անձանց վրա ազդելով կարող է խոչընդոտել գործի քննությանը, քանի որ Դատարանը արդեն իսկ հնարավորություն ունի գնահատել ինչպես տրված, այնպես էլ դատաքննության ընթացքում կրկին տրվելիք ցուցմունքների արժանահավատությունը՝ համադրելով դրանք ինչպես իրար հետ, այնպես էլ այլ ապացույցների հետ։
Ինչ վերաբերում է մեղադրողի կողմից վկայակոչված՝ քրեական օրենսգրքով չթույլատրված նոր արարք կատարելու հիմքին, Դատարանը նշում է, որ այն ևս առկա է՝ հաշվի առնելով, որ Տիգրան Հարությունյանը մեղադրվում է քրեակատարողական հիմնարկում պատիժ կրելու ընթացքում համասեռ ենթադրյալ հանցանքներ կատարելու մեջ, ինչը թույլ է տալիս ողջամիտ ենթադրություն կատարել նրա կողմից նոր հանցանք կատարելու հավանականության մասին։
(…)
(…) [Ա]նդրադառնալով մեղադրյալին շարունակական անազատության մեջ պահելու անհրաժեշտության /համաչափության/ հարցին՝ Դատարանը գտնում է, որ այն անհրաժեշտ է գնահատել կոնկրետ գործի փաստական հանգամանքների համատեքստում: Ընդ որում` անձի շարունակական կալանքի դեպքում դրա նպատակահարմարության աստիճանը նվազում է, հետևաբար դատարանի կողմից անձին կալանքի տակ պահելու անհրաժեշտության պատճառաբանվածության աստիճանին ավելի բարձր պահանջներ են ներկայացվում:
(…)
Ամբաստանյալ Տիգրան Հարությունյանին մեղսագրվող արարքների բնույթը և հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատման ենթարկելով՝ պարզ է դառնում, որ ամբաստանյալին վերագրվող հանցանքները ձևական հանցակազմով հանցագործություններ են, նրան վերագրված հանցանքները փաստացի ավարտին չեն հասցվել։ Դատարանը հաշվի է առնում ամբաստանյալի անազատության մեջ լինելու ժամանակը, մասնավորապես, որ ամբաստանյալը կալանքի տակ է գտնվում 2017թ. օգոստոսի 11-ից՝ ավելի քան 4 տարի, ինչպիսի պարագայում արգելանքի տակ գտնվելու տևողության ողջամիտ ժամկետների չպահպանումը խափանման միջոցին կարող է հաղորդել պատժի տարրեր։
(…) [Գ]նահատելով գրավի կիրառելիության հարցը՝ Դատարանը գտնում է, որ արձանագրվածը ողջամտորեն հիմք է տալիս հանգելու, որ թեև առկա է մեղադրյալ Տիգրան Հարությունյանի կողմից գործի քննությանը խոչընդոտելու և նոր հանցանք կատարելու հավանականություն, սակայն հաշվի առնելով, որ ամբաստանյալը ավելի քան 4 տարի շարունակ գտնվում է կալանքի տակ և նրա շարունակաբար կալանքի տակ գտնվելը կարող է դրան հաղորդել պատժի տարրեր, ինչպես նաև նախագահող դատավորի փոփոխության պատճառով գործի դատական քննությունը պետք է իրականացվի կրկին, որը կպահանջի լրացուցիչ ժամանակ, ուստի այս փուլում, ելնելով համաչափության սկզբունքից, ամբաստանյալի կողմից ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման հնարավոր վտանգը նպատակահարմար է նվազեցնել գրավի կիրառման միջոցով։
Այդ կապակցությամբ Դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել, որ որոշակի գումարը, որ կարող է նվազեցնել ոչ իրավաչափ վարքագծի ռիսկերը՝ հաշվի առնելով վերագրվող ենթադրյալ հանցագործությունների ծանրության աստիճանը, Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալի նկատմամբ գրավի ողջամիտ չափ կարող է համարվել 2.000.000 (երկու միլիոն) ՀՀ դրամը։
Դատարանը, հիմք ընդունելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 134-րդ հոդվածի 4-րդ մասը, գտնում է, որ ամբաստանյալի նկատմամբ միաժամանակ պետք է ընտրվի նաև ստորագրություն չհեռանալու մասին խափանման միջոցը, որը պետք է կիրառվի գրավը վճարելուց հետո՝ այդ կերպ ավելի նվազեցնլով վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու հավանականությունը։
Վերոշարադրյալի հիման վրա Դատարանը հանգում է այն հետևության, որ ամբաստանյալ Տիգրան Հարությունյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանավորումը պետք է փոխել և նրա նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառել գրավը՝ 2.000.000 (երկու միլիոն) ՀՀ դրամի չափով՝ գրավի սահմանված գումարը Դատարանի թիվ 900333832013 դեպոզիտ հաշվին մուծելուց հետո մեղադրյալ Տիգրան Հարությունյանին ազատելով արգելանքից, ինչպես նաև միաժամանակ կիրառել մեկ այլ խափանման միջոց՝ ստորագրություն չհեռանալու մասին։
(…)»:

Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
6. Բողոքի հեղինակը փաստարկել է, որ Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2021 թվականի օգոստոսի 18-ի թիվ ԵԿԴ/0280/01/15 որոշումն օրինական և հիմնավոր չէ, ուստի ենթակա է բեկանման։
Ի հիմնավորումն վերոշարադրյալ փաստարկի՝ բողոքի հեղինակը, մեջբերումներ կատարելով վիճարկվող դատական ակտից, ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 11-րդ, 134-րդ, 135-րդ, 136-137-րդ, 143-144-րդ հոդվածներից ու ՀՀ վճռաբեկ դատարանի որոշումներում արձանագրված իրավական դիրքորոշումներից, ըստ էության նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը պատշաճ գնահատման չի ենթարկել Տ․Հարությունյանին մեղսագրվող արարքների հանրային վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, կատարման եղանակը և շարժառիթները, առերևույթ հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը: Մասնավորապես այն, որ Տ․Հարությունյանը մեղադրվում է երեքական դրվագ բարձր հանրային վտանգավորության հանցանքներ կատարելու մեջ, որի համար ՀՀ քրեական օրենսգրքով նախատեսվում է բացառապես ազատազրկման ձևով պատիժ: Առաջին ատյանի դատարանն արձանագրել է, որ Տ.Հարությունյանի կալանքի տակ գտնվելու ժամկետը որոշակիորեն համադրվում է նրան մեղսագրվող արարքներից առավել ծանրի համար նախատեսված պատժի նվազագույն շեմին, սակայն հաշվի չի առել, որ ամբաստանյալին մեղսագրվում է նաև այլ հանցագործությունների կատարում: Բացի այդ, Տ.Հարությունյանը մեղադրվում է իրեն վերագրվող արարքները համասեռ հանցագործության համար նշանակված պատժի կրման ընթացքում կատարելու մեջ, և մեղադրական դատավճիռ կայացնելու դեպքում նրա նկատմամբ պատիժ պետք է նշանակվի հանցագործությունների համակցության կանոններով՝ հաշվի առնելով նաև հանցանքը կատարելու ռեցիդիվը: Ուստի վերոնշյալ հանգամանքները բավարար են արձանագրելու, որ ոչ միայն առկա են Տ.Հարությունյանի կողմից քննությանը խոչընդոտելու, նոր հանցանք կատարելու և քննությունից թաքնվելու հիմքերը, ինչն արձանագրել է նաև Առաջին ատյանի դատարանը, այլ նաև բարձր է դրանց հավանականությունը, և գրավը չի կարող լինել արդյունավետ ներգործության միջոց, որն ամբաստանյալին կկաշկանդի դրսևորել պատշաճ վարքագիծ: Խափանման միջոց կալանավորումը գրավով ու չհեռանալու մասին ստորագրությամբ փոխարինելու բավարար հիմնավորում չէ նաև Առաջին ատյանի դատարանի վկայակոչած այն հանգամանքը, որ Տ.Հարությունյանը տևական ժամանակ արդեն գտնվում է կալանքի տակ:
Գնահատման ենթարկելով ամբաստանյալ Տ.Հարությունյանին մեղսագրվող արարքների բնույթը, հանրային վտանգավորության աստիճանը, կատարման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև դատաքննությունը սկզբնական փուլից սկսելու հանգամանքը և Առաջին ատյանի դատարանի պատճառաբանությունները՝ գտնում է, որ գրավը և չհեռանալու մասին ստորագրությունը չեն կարող լինել արդյունավետ ներգործության միջոցներ, որոնք ամբաստանյալին կկաշկանդեն դրսևորել պատշաճ վարքագիծ: Ուստի Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տրվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 135-րդ, 143 րդ, 151-րդ հոդվածների խախտում, ինչն ազդել է գործով ճիշտ որոշում կայացնելու վրա և հիմք է հանդիսանում դատական ակտի բեկանման համար:
Վերոգրյալի հիման վրա բողոքի հեղինակը խնդրել է Առաջին ատյանի դատարանի՝ 2021 թվականի օգոստոսի 18-ի թիվ ԵԿԴ/0280/01/15 որոշումն ամբողջությամբ բեկանել և ամբաստանյալ Տ․Հարությունյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանավորումը թողնել անփոփոխ:

Վերաքննիչ դատարանի դատական նիստում արտահայտված դիրքորոշումները.
7. ՀՀ գլխավոր դատախազության ՀՀ ազգային անվտանգության ծառայությունում մինչդատական վարույթի օրինականության նկատմամբ հսկողության վարչության դատախազ Վ․Ղազարյանը պնդել է վերաքննիչ բողոքը և խնդրել է այն բավարարել:
8․ Ամբաստանյալ Տ․Հարությունյաը և պաշտպան Էդ․Թովմասյանն առարկել են վերաքննիչ բողոքի դեմ և խնդրել են այն մերժել:

Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
9. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 381-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն`
«Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը ներկայացվում են բացառապես վերաքննիչ բողոքում, և դրանք չեն կարող փոփոխվել և լրացվել գործի դատական քննության ընթացքում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի համաձայն`
«Բողոքարկված դատական ակտը բեկանվում կամ փոփոխվում է, եթե թույլ է տրվել դատական սխալ (...)»:
Մեջբերված քրեադատավարական նորմերի լույսի ներքո վերլուծելով սույն որոշման 6-րդ կետում շարադրված վերաքննիչ բողոքի հիմքերն ու հիմնավորումները՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ դեպքում պետք է պատասխանել այն հարցին, թե ամբաստանյալ Տ․Հարությունյանի նկատմամբ ընտրված կալանավորում խափանման միջոցը գրավով և դրա հետ կապակցված չհեռանալու մասին ստորագրությամբ փոխարինելու մասին որոշում կայացնելով` Առաջին ատյանի դատարանն արդյոք թույլ է տվել այնպիսի դատական սխալ, որը կարող է հիմք հանդիսանալ բողոքարկված դատական ակտը բեկանելու համար:
Այսպես․
ՀՀ Սահմանադրության 27-րդ հոդվածի համաձայն`
«Յուրաքանչյուր ոք ունի անձնական ազատության իրավունք: Ոչ ոք չի կարող անձնական ազատությունից զրկվել այլ կերպ քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով`
(…)
4) անձին իրավասու մարմին ներկայացնելու նպատակով, երբ առկա է նրա կողմից հանցանք կատարած լինելու հիմնավոր կասկած, կամ երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է հանցանքի կատարումը կամ դա կատարելուց հետո անձի փախուստը կանխելու նպատակով.
(…)»:
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձնական անձեռնմխելիության իրավունք: Ոչ ոքի չի կարելի ազատությունից զրկել այլ կերպ, քան հետևյալ դեպքերում և օրենքով սահմանված կարգով.
(…)
գ) անձի օրինական կալանավորումը կամ ձերբակալումը` իրավախախտում կատարած լինելու հիմնավոր կասկածի առկայության դեպքում նրան իրավասու օրինական մարմնին ներկայացնելու նպատակով կամ այն դեպքում, երբ դա հիմնավոր կերպով անհրաժեշտ է համարվում նրա կողմից հանցագործության կատարումը կամ այն կատարելուց հետո նրա փախուստը կանխելու համար,
(…)
3. Սույն հոդվածի 1-ին կետի «գ» ենթակետի դրույթներին համապատասխան ձերբակալված կամ կալանավորված յուրաքանչյուր ոք անհապաղ տարվում է դատավորի կամ այլ պաշտոնատար անձի մոտ, որն օրենքով լիազորված է իրականացնելու դատական իշխանություն և ունի ողջամիտ ժամկետում դատաքննության իրավունք կամ մինչև դատաքննությունն ազատ արձակելու իրավունք: Ազատ արձակումը կարող է պայմանավորվել դատաքննության ներկայանալու երաշխիքներով»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 11-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի ազատության և անձեռնմխելիության իրավունք։
2. Ոչ ոք չի կարող արգելանքի վերցվել և պահվել անազատության մեջ այլ կերպ, քան սույն օրենսգրքով նախատեսված հիմքերով և կարգով։
(…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 134-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Խափանման միջոցները հարկադրանքի միջոցներ են, որոնք կիրառվում են կասկածյալի կամ մեղադրյալի նկատմամբ` քրեական գործով վարույթի ընթացքում նրանց ոչ պատշաճ վարքագիծը կանխելու և դատավճռի կատարումն ապահովելու նպատակով:
2. Խափանման միջոցներն են`
1) կալանավորումը.
2) գրավը.
3) ստորագրություն` չհեռանալու մասին.
4) անձնական երաշխավորությունը.
5) կազմակերպության երաշխավորությունը.
6) հսկողության հանձնելը.
7) հրամանատարության հսկողության հանձնելը:
3. Կալանավորումը կարող է կիրառվել միայն մեղադրյալի նկատմամբ: Հսկողության հանձնելը կարող է կիրառվել միայն անչափահասի նկատմամբ: Հրամանատարության հսկողությանը հանձնելը կարող է կիրառվել միայն զինծառայողի կամ զինապարտի նկատմամբ` զորահավաքներ անցնելու ժամանակահատվածում:
4. Սույն հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված խափանման միջոցները չեն կարող կիրառվել մեկը մյուսի հետ կապակցված, բացառությամբ ստորագրություն չհեռանալու մասին խափանման միջոցի, որը կարող է կիրառվել սույն հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ, 4-րդ և 5-րդ կետերով նախատեսված խափանման միջոցների հետ կապակցված»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 135-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Դատարանը, դատախազը, քննիչը կամ հետաքննության մարմինը խափանման միջոց կարող են կիրառել միայն այն դեպքում, երբ քրեական գործով ձեռք բերված նյութերը բավարար հիմք են տալիս ենթադրելու, որ կասկածյալը կամ մեղադրյալը կարող է`
1) թաքնվել քրեական վարույթն իրականացնող մարմնից.
2) խոչընդոտել մինչդատական վարույթում կամ դատարանում գործի քննությանը` քրեական դատավարությանը մասնակցող անձանց վրա անօրինական ազդեցություն գործադրելու, գործի համար նշանակություն ունեցող նյութերը թաքցնելու կամ կեղծելու, քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի կանչով առանց հարգելի պատճառների չներկայանալու կամ այլ ճանապարհով.
3) կատարել քրեական օրենքով չթույլատրված արարք.
4) խուսափել քրեական պատասխանատվությունից և նշանակված պատիժը կրելուց.
5) խոչընդոտել դատարանի դատավճռի կատարմանը:
2. Կալանավորումը մեղադրյալի նկատմամբ կարող է կիրառվել միայն այն դեպքում, երբ կա հիմնավոր կասկած, որ նա կատարել է այնպիսի հանցանք, որի համար նախատեսվող ազատազրկման ձևով պատժի առավելագույն ժամկետը մեկ տարուց ավելի է, և կան բավարար հիմքեր ենթադրելու, որ մեղադրյալը կարող է կատարել սույն հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված որևէ գործողություն:
3. Խափանման միջոց կիրառելու անհրաժեշտության և կասկածյալի կամ մեղադրյալի նկատմամբ դրա տեսակն ընտրելու հարցը լուծելիս հաշվի են առնվում`
1) վերագրվող արարքի բնույթը և վտանգավորության աստիճանը.
2) կասկածյալի կամ մեղադրյալի անձը.
3) տարիքը և առողջական վիճակը.
4) սեռը.
5) զբաղմունքի տեսակը.
6) ընտանեկան դրությունը և խնամարկյալների առկայությունը.
7) գույքային դրությունը.
8) բնակության մշտական վայրի առկայությունը.
9) այլ էական հանգամանքներ»:
Մեջբերված նորմերի համակարգված վերլուծությունից հետևում է, որ ինչպես ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 134-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված մյուս խափանման միջոցները, կալանավորումը ևս կիրառվում է քրեական գործի քննության ընթացքում անձի ոչ պատշաճ վարքագիծը (այն գործողությունները, որոնք ուղղված են քննությունից և դատից թաքնվելուն, գործով ճշմարտության բացահայտմանը խոչընդոտելուն, ինչպես նաև հանցավոր գործունեությունը շարունակելուն) կանխելու նպատակով: Այլ կերպ, ինչպես ցանկացած այլ խափանման միջոցի, այնպես էլ կալանավորման կիրառումը նպատակ է հետապնդում քրեական գործով վարույթի ընթացքում կանխել անձի ոչ իրավաչափ վարքագիծը:
Դրա հետ մեկտեղ, կալանավորումը բացառիկ խափանման միջոց է, քանի որ դրա կիրառման հետևանքով ազատությունից զրկվում է դատարանի դատավճռով դեռևս մեղավոր չճանաչված անձը: Ուստի վերոնշյալ բացառիկության չափանիշից և մեջբերված նորմերի համադրված վերլուծությունից բխում է, որ անձը, ում օրենքով սահմանված կարգով տրվել է մեղադրյալի դատավարական կարգավիճակ, կարող է կալանավորվել միայն հետևյալ պայմանների միաժամանակյա առկայության դեպքում.
1) առկա է հիմնավոր կասկած, որ նա կատարել է այնպիսի հանցանք, որի համար նախատեսվող ազատազրկման ձևով պատժի առավելագույն ժամկետը մեկ տարուց ավելի է,
2) առկա են հիմնավոր պատճառներ կարծելու, որ ազատության մեջ գտնվելով կարող է.
ա) դիմել փախուստի, կամ
բ) կատարել հանցագործություն, կամ
գ) խոչընդոտել արդարադատության իրականացմանը, կամ
դ) լուրջ վտանգ ներկայացնել հանրային կարգին , և
3) ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 134-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-7-րդ կետերով նախատեսված խափանման միջոցներից որևէ մեկի կամ դրանցից ստորագրություն չհեռանալու մասին խափանման միջոցի ու նույն հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ, 4-րդ և 5-րդ կետերով նախատեսված խափանման միջոցների կապակցված կիրառմամբ հնարավոր չէ հասնել քրեական գործի քննության ընթացքում մեղադրյալի պատշաճ վարքագիծն ապահովելու նպատակին։
Ընդ որում, վերը նշվածի համատեքստում հարկ է նաև փաստել, որ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի ձևավորած նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 135-րդ հոդվածում թվարկված մեղադրյալի հավանական գործողությունների մասին հետևությունները բոլոր դեպքերում պետք է պայմանավորված լինեն գործի նյութերից բխող փաստական տվյալներով։ Միևնույն ժամանակ կալանավորման հիմք(եր)ի առկայության կամ բացակայության մասին դատարանի հետևությունները պետք է հիմնված լինեն ոչ թե այդ փաստական տվյալները մեկը մյուսից անջատ, ինքնավար հետազոտման ենթարկելու, այլ դրանք իրենց համակցության մեջ գնահատման ենթարկելու արդյունքում ձևավորվող փաստարկված դատողությունների վրա ։
ՀՀ Սահմանադրության 81-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Հիմնական իրավունքների և ազատությունների վերաբերյալ Սահմանադրությունում ամրագրված դրույթները մեկնաբանելիս հաշվի է առնվում Հայաստանի Հանրապետության վավերացրած՝ մարդու իրավունքների վերաբերյալ միջազգային պայմանագրերի հիման վրա գործող մարմինների պրակտիկան»։
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի առնչությամբ ձևավորած իր նախադեպային իրավունքում Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը (այսուհետ նաև՝ Եվրոպական դատարան) մշտապես ընդգծել է, որ ներպետական մարմիններն իրավասու չեն իրենց որոշումները հիմնավորել կարծրատիպերով, ուստի կալանավորումը հիմնավորելու համար բերվող պատճառները պետք է լինեն վերաբերելի և բավարար, որպեսզի ցույց տան, որ կալանքը ոչ ողջամիտ կերպով չի կիրառվել և չի հակասել «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի 3-րդ կետին: Հետևաբար, կանխավարկածը պետք է միշտ գործի հօգուտ ազատ արձակման, բացառությամբ եթե առկա են կալանքը հիմնավորող ծանրակշիռ պատճառներ: Ներպետական մարմինները պետք է իրենց որոշումները հիմնեն այն փաստերի և տեղեկությունների վրա, որոնցով պայմանավորված է ազատ արձակումը մերժելու կոնկրետ պատճառը: Դատարաններն իրավասու են հիմնվել այն ողջամիտ կասկածի վրա, թե մեղադրյալն է կատարել տվյալ իրավախախտումը. դա կալանավորման օրինականության պարտադիր նախապայման է, սակայն բավարար չէ կալանավորումն արդարացնելու համար ։
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի համատեքստում Եվրոպական դատարանը, ի թիվս այլնի, արտահայտել է նաև հետևյալ իրավական դիրքորոշումները.
- ներպետական իշխանությունները, անձին ազատ արձակելու կամ կալանավորելու մասին որոշում կայացնելիս, պետք է փնտրեն այլընտրանքային միջոցներ, որոնք թույլ կտան ապահովել տվյալ անձի ներկայությունը դատաքննությանը ,
- կալանքը պետք է կիրառվի որպես անձի ազատության իրավունքի սահմանափակման վերջին կամ ծայրահեղ միջոց, երբ այլ միջոցներով հնարավոր չէ լիարժեք երաշխավորել վարույթի պատշաճ ընթացքը ,
- այն դեպքում, երբ գրավի կիրառմամբ անձին ազատ արձակելու հարցի քննարկման հնարավորությունը որոշակի գործերով ի սկզբանե բացառված է օրենսդրությամբ, ապա նման սահմանափակումը Կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի 3-րդ մասի խախտում է ,
- ազատությունից զրկելու տևողությունը և այն երկարաձգելու անհրաժեշտությունը չի կարող գնահատվել բացառապես վերացական տեսանկյունից՝ հաշվի առնելով միայն հանցագործության ծանրությունը ,
- հիմնավոր կասկածի շարունակական առկայությունն առ այն, որ կալանավորված անձը կատարել է հանցագործություն, հանդիսանում է անհրաժեշտ պայման կալանքի տակ պահելը շարունակելու օրինականության համար։ Այնուհանդերձ, որոշակի ժամանակ անց դա դառնում է ոչ բավարար։ Նման դեպքերում դատարանը պետք է պարզի, թե դատական իշխանությունների կողմից ներկայացված մյուս հիմքերը շարունակե՞լ են արդյոք արդարացնել ազատությունից զրկելը ,
- կալանքի՝ որպես խիստ միջոցի կիրառումը կարող է արդարացվել, երբ այլ՝ ներգործության ուժով նվազ միջոցների կիրառելիությունը քննարկվել է և որոշվել, որ դրանք բավարար չեն մասնավոր կամ հանրային շահերի պաշտպանությունն ապահովելու համար, ինչը կարող է պահանջել, որ անձը կալանավորվի ,
- կալանքի տակ մնալու ժամկետին համամասնորեն, որպես կանոն, ավելանում է այլընտրանքային միջոցների կիրառմամբ անձի ազատ արձակման հնարավորությունը։ Կալանքի երկարաձգումը կարող է հիմնավորված լինել միայն այն դեպքում, երբ գոյություն ունեն հստակ նշաններ, որոնք արտացոլում են իրական հանրային շահի գոյությունը, որը, անկախ անմեղության կանխավարկածից, տվյալ դեպքում իր նշանակությամբ գերակայում է անձնական ազատության իրավունքի նկատմամբ ,
- կալանքի երկարաձգումը հիմնավորելու համար բերվող պատճառները պետք է լինեն վերաբերելի և բավարար, որպեսզի ցույց տան, որ կալանքը ոչ ողջամիտ կերպով չի երկարաձգվել և չի հակասել «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 5-րդ հոդվածի 3-րդ մասին: Հետևաբար, կանխավարկածը պետք է միշտ գործի հօգուտ ազատ արձակման, բացառությամբ եթե առկա են կալանքի շարունակումը հիմնավորող ծանրակշիռ պատճառներ: Այդ պատճառների գոյությունը պետք է շարունակվի քննության ողջ ժամանակահատվածում: Ներպետական դատարանները պետք է իրենց որոշումները հիմնեն այն փաստերի և տեղեկությունների վրա, որոնցով պայմանավորված է ազատ արձակումը մերժելու կոնկրետ պատճառը: Դատարաններն իրավասու են հիմնվել այն ողջամիտ կասկածի վրա, թե մեղադրյալն է կատարել տվյալ իրավախախտումը. դա կալանքը շարունակելու օրինականության պարտադիր նախապայման է: Այդուհանդերձ, որոշ ժամանակ անց այս հիմքն այլևս բավարար չէ մեղադրյալին կալանքի տակ պահելն արդարացնելու համար :
10. Սույն գործի նյութերի համաձայն՝ ամբաստանյալ Տ․Հարությունյանը մեղադրվում է այն բանում, որ Երևան քաղաքի քրեական դատարանի` 2008 թվականի հուլիսի 28-ի և Արագածոտնի մարզի ընդհանուր իրավասության դատարանի՝ 2009 թվականի նոյեմբերի 16-ի դատավճիռներով, համապատասխանաբար՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 1-ին, 2-րդ կետերով, 268-րդ հոդվածի 3-րդ մասով, 266-րդ հոդվածի 4-րդ մասով և 38-266-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ, 3-րդ կետերով նախատեսված հանցագործությունների համար դատապարտված լինելով 8 տարի ժամկետով ազատազրկման ու հանդիսանալով քրեակատարողական հիմնարկում ազատազրկման ձևով պատիժ կրող դատապարտյալ, նպատակադրվել է Ֆրանսիայի Հանրապետությունում բնակվող ծանոթների միջոցով կազմակերպել թմրամիջոցներ և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութեր Ֆրանսիայից Հայաստան տեղափոխելու և իրացնելու ապօրինի գործընթաց, որի կապակցությամբ դիմել է ինչպես նույն, այնպես էլ այլ քրեակատարողական հիմնարկի դատապարտյալների` պահանջելով գտնել Ֆրանսիայից ուղարկված թմրանյութերով ծանրոցները ստացող անձանց և նրանց կենսորոշիչ ու բնակության հասցեները տրամադրել իրեն` առաքումները կազմակերպելու համար, որի արդյունքում` 2014 թվականի մայիսից մինչև հուլիսն ընկած ժամանակահատվածում, Ֆրանսիայում բնակվող Արմեն Ռաֆիկի Բոտոյանի և քննությամբ դեռևս չպարզված այլ անձանց միջոցով, երեք դեպքով կազմակերպել ու իրականացրել է «բուպրենորֆին» տեսակի թմրամիջոց ու «տրամադոլ» տեսակի հոգեմետ նյութ պարունակող դեղահաբերի մաքսանենգությունը և փորձել է դրանք ձեռք բերել՝ իրացման նպատակով (մանրամասն տե՛ս սույն որոշման 4-րդ կետը)։
Գործի նյութերի ուսումնասիրումից նաև երևում է, որ Տ․Հարությունյանի նկատմամբ սույն գործով կալանավորումը որպես խափանման միջոց է ընտրվել դեռևս 2017 թվականի օգոստոսի 11-ին, և ավելի քան չորս տարի Տ․Հարությունյանը գտնվել է անազատության մեջ։ Միևնույն ժամանակ, Տ․Հարությունյանը մինչ 2017 թվականի օգոստոսի 11-ը ևս գտնվել է շարունակական անազատության մեջ՝ Երևան քաղաքի քրեական դատարանի` 2008 թվականի հուլիսի 28-ի և Արագածոտնի մարզի ընդհանուր իրավասության դատարանի՝ 2009 թվականի նոյեմբերի 16-ի դատավճիռներով նշանակված պատիժների կիրառման հիմքով։
Ընդ որում, Տ․Հարությունյանի նկատմամբ սույն գործով կալանավորումը որպես խափանման միջոց է ընտրվել և ազատությունից զրկելու հետ կապված տվյալ խափանման միջոցի կիրառումն էության մեջ պայմանավորվել է նրա կողմից վարույթն իրականացնող մարմնից թաքնվելու վտանգը և գործի քննությանը խոչընդոտելու հավանականությունը չեզոքացնելու անհրաժեշտությամբ։
Դրա հետ մեկտեղ, ինչպես երևում է սույն որոշման 5-րդ կետում մեջբերվածի բովանդակային վերլուծությունից, Առաջին ատյանի դատարանն իր՝ 2021 թվականի օգոստոսի 18-ի թիվ ԵԴ/0280/01/15 որոշմամբ փաստել է, որ բացի վերագրվող արարքների բնույթից, ծանրության աստիճանից և դրանց համար նախատեսված պատժի չափից, Տ․Հարությունյանի կողմից թաքնվելու հավանականությունը գնահատելուն վերաբերելի այլ փաստական տվյալներ գործում չկան, իսկ դրանք բավարար չեն անձի ազատության իրավունքը սահմանափակելու համար։
Միևնույն ժամանակ, Առաջին ատյանի դատարանը փաստել է, որ Տ․Հարությունյանի կողմից քննությանը խոչընդոտելու ռիսկը թեև առկա է, քանի որ գործով վկաների մի մասն ամբաստանյալի ծանոթ կամ մտերիմ անձինքն են, և ամբաստանյալը կարող է ազդել նրանց վրա, սակայն այդ վերջիններս արդեն իսկ հարցաքննվել են նախաքննության և դատաքննության ընթացքում, ուստի նվազել է հավանականությունը, որ այդ անձանց վրա ազդելով՝ ամբաստանյալը կարող է խոչընդոտել գործի քննությանը, քանի որ դատարանն այլևս հնարավորություն ունի գնահատել ինչպես տրված, այնպես էլ դատաքննության ընթացքում կրկին տրվելիք ցուցմունքների արժանահավատությունը՝ համադրելով դրանք ինչպես միմյանց, այնպես էլ այլ ապացույցների հետ։
Դրա հետ մեկտեղ, Առաջին ատյանի դատարանն արձանագրել է, որ ամբաստանյալ Տ․Հարությունյանի կողմից քրեական օրենսգրքով չթույլատրված արարք կատարելու հավանականություն ևս առկա է՝ հաշվի առնելով, որ նա մեղադրվում է քրեակատարողական հիմնարկում պատիժ կրելու ընթացքում համասեռ ենթադրյալ հանցանքներ կատարելու մեջ, սակայն հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ նախագահող դատավորի փոփոխության պատճառով գործի դատական քննությունը պետք է իրականացվի վերստին և դրա համար կպահանջի լրացուցիչ ժամանակ, իսկ ամբաստանյալը սույն գործով ավելի քան 4 տարի գտնվում է շարունակական կալանքի տակ, ինչը խափանման միջոցին կարող է հաղորդել պատժի տարրեր, ուստի գտել է, որ համաչափության սկզբունքից ելնելով՝ ամբաստանյալի կողմից ոչ իրավաչափ վարքագծի դրսևորման հնարավոր վտանգը նպատակահարմար է նվազեցնել գրավի կիրառման միջոցով՝ կապակցված չհեռանալու մասին ստորագրությամբ։
11․ Նախորդ կետում արձանագրված փաստական հանգամանքները համադրելով սույն որոշման 9-րդ կետում շարադրված իրավադրույթների և իրավական դիրքորոշումների հետ՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, հանդես գալով որպես գործով վարույթն իրականացնող մարմին, ամբաստանյալ Տ․Հարությունյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի փոփոխման հարցը լուծելիս համակողմանի գնահատման է ենթարկել ինչպես գործի հետագա քննության ընթացքում ամբաստանյալի կողմից ոչ պատշաճ վարքագիծ դրսևորվելու ռիսկը, այնպես էլ գործի՝ ամբաստանյալի վարքագծով չպայմանավորված բնականոն ընթացքն ապահովելուն խոչընդոտած հանգամանքը, կիրառված շարունակական կալանքի տևողությունը և դրա՝ ամբաստանյալի համար փաստացի պատժի չվերածվելու վտանգը կանխելու անհրաժեշտությունը, որի արդյունքում հանգել է այնպիսի հետևության, որն անհիմն և ոչ իրավաչափ գնահատելու համար ծանրակշիռ պատճառներ ու փաստական հանգամանքներ չկան։ Մինչդեռ որպես վարույթն իրականացնող մարմին հանդես եկող Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելիս Վերաքննիչ դատարանի կողմից կայացված դատական ակտը պետք է հիմնված լինի ծանրակշիռ փաստական հանգամանքների վրա և ունենա պատճառաբանվածության առավել բարձր աստիճան, քանի որ հակառակ մոտեցումը կարող է իր բացասական ազդեցությունը թողնել Առաջին ատյանի դատարանում քրեական գործի քննության բնականոն ընթացքի վրա` դրանով իսկ սահմանափակելով ստորադաս դատարանի ներքին անկախությունը ։
Ամփոփելով վերը շարադրվածը՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ տվյալ դեպքում առկա չեն այնպիսի ծանրակշիռ պատճառներ ու փաստական հանգամանքներ, որոնք կարող էին հիմք տալ արձանագրելու, որ ամբաստանյալ Տ․Հարությունյանի նկատմամբ կիրառված կալանավորում խափանման միջոցը գրավով և դրա հետ կապակցված չհեռանալու մասին ստորագրությամբ փոխարինելու մասին որոշում կայացնելով` Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ՝ նյութական կամ դատավարական իրավունքի այնպիսի խախտում, որը կարող էր ազդեցություն ունենալ գործի ելքի վրա։ Ուստի բողոքարկված դատական ակտը պետք է թողնել անփոփոխ, իսկ դրա դեմ բերված վերաքննիչ բողոքը` մերժել:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 288-րդ, 393-394-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը.

ՈՐՈՇԵՑ

Վերաքննիչ բողոքը մերժել։
Արմավիրի մարզի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի՝ ամբաստանյալ Տիգրան Դավիթի Հարությունյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանավորումը գրավով և չհեռանալու մասին ստորագրությամբ փոխարինելու վերաբերյալ 2021 թվականի օգոստոսի 18-ի թիվ ԵԿԴ/0280/01/15 որոշումը թողնել անփոփոխ։
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` այն ստանալու պահից 15-օրյա ժամկետում:






ԴԱՏԱՎՈՐ Ռ.ՄԽԻԹԱՐՅԱՆ