ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ԵԿԴ/0260/01/15

ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ (այսուհետ նաև`
Վերաքննիչ դատարան) ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ`

նախագահող դատավոր` Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ
դատավորներ` Ա.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ
Ռ.ՄԽԻԹԱՐՅԱՆ

քարտուղարությամբ` Մ.ՄԱՀՏԵՍՅԱՆԻ

մասնակցությամբ`
դատախազ՝ Տ.ՊՈՂՈՍՅԱՆԻ
պաշտպան` Վ.ՄԱԿՅԱՆԻ
ամբաստանյալ` Հ.ՄԿՐՏՉՅԱՆԻ

2016 թվականի հունիսի 20-ին Երևան քաղաքում

դռնբաց դատական նիստում, ամբաստանյալ Հ.Մկրտչյանի պաշտպան Վ.Մակյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա, քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Հրաչ Արմենի Մկրտչյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 1-ին մասով,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. հ.13829215 քրեական գործը հարուցվել է 2015 թվականի հոկտեմբերի 19-ին` ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Վ.Ասատրյանի կողմից` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներով:
2. 2015 թվականի հոկտեմբերի 19-ին Հրաչ Արմենի Մկրտչյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել չհեռանալու մասին ստորագրությունը:
3. 2015 թվականի հոկտեմբերի 26-ի որոշմամբ Հրաչ Մկրտչյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
4. 2015 թվականի հոկտեմբերի 27-ին որոշում է կայացվել Հրաչ Մկրտչյանի նկատմամբ հետախուզում հայտարարելու մասին:
5. 2015 թվականի նոյեմբերի 05-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան (այսուհետ` Առաջին ատյանի դատարան):
6. Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի (այսուհետ Առաջին ատյանի դատարան) 2016թ. մարտի 21-ի դատավճռով`
Հրաչ Արմենի Մկրտչյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 1-ին մասով և դատապարտվել ազատազրկման` 6 (վեց) ամիս ժամանակով։
Հրաչ Արմենի Մկրտչյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված չհեռանալու մասին ստորագրությունը վերացվել է և նա վերցվել է կալանքի՝ դատական նիստերի դահլիճում։
Հրաչ Արմենի Մկրտչյանի պատժի կրման սկիզբը հաշվվել է 21.03.2016 թվականից։
Դատական ծախսերի հարցը համարվել է լուծված։
7. Առաջին ատյանի դատարանի 2016թ. մարտի 21-ի դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք է ներկայացրել ամբաստանյալ Հ.Մկրտչյանի պաշտպան Վ.Մակյանը:
8. Վերաքննիչ դատարանի 2016 թվականի մայիսի 17-ի որոշմամբ, պաշտպանի վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և նշանակվել քննության` Վերաքննիչ դատարանի դռնբաց դատական նիստում` 2016թ. մայիսի 25-ին:

2. Գործի փաստական հանգամանքները.
9. Նախաքննության մարմնի կողմից Հրաչ Արմենի Մկրտչյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 1-ին մասով, այն բանի համար, որ նա, ուրիշի գույքի հափշտակություն կատարելու դիտավորությամբ, 2015թ. հոկտեմբերի 12-ին, ժամը 22:00-ի սահմաններում, այցելել է Երևան քաղաքի Հյուսիսային պողոտա 10/4 հասցեում գործող «Դայան» ՍՊ ընկերությանը պատկանող «Պարֆուա» խանութ, ապա խանութի սրահի աջ հատվածում տեղադրված ցուցատախտակի վրայից հափշտակելու նպատակով վերցրել է ընդհանուր` 8700 ՀՀ դրամ արժողությամբ, թվով երեք կանացի ականջօղեր և փորձել է հեռանալ, սակայն հասնելով խանութի կենտրոնական մուտքի մոտ, և լսելով այնտեղ տեղադրված անվտանգության համակարգի ազդանշանը, ինչպես նաև խանութի մենեջեր Սոֆյա Ավետիքի Ավետիսյանի բղավոցները, անտեսելով դրանք, դիմել է փախուստի` բացահայտ հափշտակելով հիշյալ զարդերը:
10. Համաձայն վիճարկվող դատական ակտի, Առաջին ատյանի դատարանը «Դատարանի իրավական վերլուծությունները» բաժնում նշել է հետևյալը.
«(…) Ամբաստանյալ Հրաչ Արմենի Մկրտչյանը առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր է ճանաչել, զղջացել է կատարած արարքի համար։
Դատարանը ամբաստանյալ Հրաչ Արմենի Մկրտչյանի անձը բնութագրող հանգամանք դիմում է այն, որ նա նախաքննության ընթացքում թաքնվել է քննությունից, այդ պատճառով գտնվել է հետախուզման մեջ, որով խոչընդոտել է գործի քննությանը։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի համաձայն, որպես ամբաստանյալ Հրաչ Արմենի Մկրտչյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ չկան։
Ամբաստանյալ Հրաչ Արմենի Մկրտչյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ չկան։
Սույն քրեական գործով Հրաչ Արմենի Մկրտչյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 1-ին մասով, որի սանկցիան նախատեսում է հետևյալ պատժատեսակները՝ տուգանք` նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկից վեցհարյուրապատիկի չափով, կամ կալանքով` առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկում` առավելագույնը երեք տարի ժամկետով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 57-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Կալանքը ուղղիչ հիմնարկում անազատության մեջ պահելու ձևով հասարակությունից խիստ մեկուսացման պայմաններում դատապարտյալին պահելն է։ Կալանքը կարող է նշանակվել ոչ մեծ և միջին ծանրության հանցանքների համար սույն օրենսգրքի Հատուկ մասով նախատեսված դեպքերում` տասնհինգ օրից մինչև երեք ամիս ժամկետով և միայն այն դեպքում, երբ կալանավորումը որպես խափանման միջոց չի կիրառվել։ 2. Կալանքը չի նշանակվում դատավճիռ կայացնելու պահին տասնվեց տարին չլրացած անձանց կամ հղի կանանց կամ խնամքին մինչև ութ տարեկան երեխա ունեցող անձանց նկատմամբ»։
Ամբաստանյալ Հրաչ Արմենի Մկրտչյանի նկատմամբ պատժի տեսակը որոշելիս դատարանը հաշվի առնելով ամբաստանյալի անձը, կատարած արարքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, այդ թվում` նրա գործողությունների վտանգավորության աստիճանը և ղեկավարվելով օրինականության, արդարության, պատժի անհատականացման ու մարդասիրության սկզբունքներով` դատարանը հանգում է այն համոզման, որ Հրաչ Արմենի Մկրտչյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված պատժատեսակներից նվազ խիստ տեսակը` «տուգանք» պատժատեսակը նշանակելով չի կարող ապահովել պատժի նպատակները, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, բացի այդ դատարանը հաշվի է առնում նաև նախաքննության ընթացքում ամբաստանյալ Հրաչ Մկրտչյանի դրսևորած վարքագիծը, այն որ գտնվել է հետախուզման մեջ և դրանով խոչընդոտել է նախաքննությանը, ինչպես նաև այն, որ չունի մշտական բնակության վայր, չունի մշտական աշխատանք, չի ունեցել բավարար միջոցներ փաստաբանին վարձատրելու համար և դատարանից խնդրել է իր շահերը պաշտպանելու համար ապահովել հանրային պաշտպանի ներկայություն, գալիս է այն եզրահանգման, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է միայն՝ նշանակված պատիժ փաստացի կրելու դեպքում և քանի որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները», դատարանը եկավ այն համոզման, որ ամբաստանյալ Հրաչ Արմենի Մկրտչյանի նկատմամբ պետք է նշանակվի պատիժ՝ ազատազրկման ձևով, որը նա պետք է փաստացի կրի, որով հնարավոր կլինի հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով սահմանված պատժի նպատակներին` սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի ուղղմանը և հանցագործությունների կանխմանը։ (…)»:

3. Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով:
11. Բողոք բերած անձը` պաշտպան Վ.Մակյանը, ներկայացնելով գործի դատավարական նախապատմությունը, գտել է, որ բողոքարկվող դատական ակտը պատժի մասով անհիմն է և անօրինական, ինչպես նաև պատճառաբանված չէ` ներկայացնելով հետևյալ պատճառաբանությունները.
Բողոքաբերը նշել է հետևյալը.
«Դատարանը պաշտպանյալիս նկատմամբ պատժի տեսակն ընտրելիս ի թիվս այլ հանգամանքների նշել է նաև, որ տուգանք պատժատեսակը չի կարող կիրառվել, քանի որ պաշտպանյալս չի ունեցել բավարար միջոցներ փաստաբանին վարձատրելու համար և դատարանից խնդրել է իր շահերը պաշտպանելու համար ապահովել հանրային պաշտպանի ներկայությունը»։
Անդրադառնալով Առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատժի տեսակի ընտրության հիմնավորումներին, բողոքի հեղինակը գտել է, որ դրանք սույն գործով բացառիկ են` քրեական օրենսգրքով սահմանված՝ պատժի հասկացությանը և նպատակներին, ինչպես նաև պատիժ նշանակելու սկզբունքներին ակնհայտորեն հակասելու իմաստով։ Մասնավորապես, վերոհիշյալը վերաբերում է Առաջին ատյանի դատարանի կողմից «տուգանք» տեսակի պատժաչափը Հրաչ Մկրտչյանի նկատմամբ կիրառելու անհնարինության հիմնավորմանը, այն է՝ «... Տուգանք պատժատեսակը նշանակելով չի կարող ապահովել պատժի նպատակները, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, բացի այդ, Դատարանը հաշվի է առնում նաև այն, որ Հրաչ Մկրտչյանը չունի մշտական բնակության վայր, չի ունեցել բավարար միջոցներ փաստաբանին վարձատրելու համար և դատարանից խնդրել է իր շահերը պաշտպանելու համար ապահովել հանրային պաշտպանով...»։
Բողոքաբերը նշել է, որ որևէ ամբաստանյալ` կանխավ տեղեկացված լինելով, որ հանրային պաշտպան ունենալը ի սկզբանե բացառելու է իր նկատմամբ տուգանք տեսակի պատիժ նշանակելու հնարավորությունը, կգերադասեր պաշտպանվել ինքնուրույն։
Պաշտպանը գտել է, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատիժ նշանակելու քրեաիրավական սկզբունքները կոպտորեն ոտնահարող նման պատճառաբանությունը էականորեն խախտում է նաև անձի պաշտպանության՝ մասնավորապես` անվճար իրավաբանական օգնություն ստանալու իրավունքը, քանի որ իրավաբանական օգնության համար վճարելու հնարավորություն չունենալը ինքնին չի նշանակում, որ ամբաստանյալը առհասարակ զուրկ է որևէ ֆինանսական միջոցից։
Ըստ բողոքաբերի, նշված պատճառաբանությունն ակնհայտորեն դուրս է քրեաիրավական սկզբունքների տրամաբանությունից։
Բողոքաբերը գտել է նաև, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատիժ նշանակելու քրեաիրավական սկզբունքները (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ հոդվածներ) կոպտորեն ոտնահարող նման պատճառաբանությունը էականորեն խախտում է նաև անձի պաշտպանության՝ մասնավորապես անվճար իրավաբանական օգնություն ստանալու իրավունքը, քանի որ իրավաբանական օգնության համար վճարելու հնարավորություն չունենալը ինքնին չի նշանակում, որ ամբաստանյալը առհասարակ զուրկ է որևէ ֆինասնական միջոցից։
Նշված պատճառաբանությունն, ըստ պաշտպանի, ակնհայտորեն դուրս է պատիժ նշանակելու քրեաիրավական սկզբունքների տրամաբանությունից։
Վկայակոչելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ և 61-րդ հոդվածները, բողոքաբերը նշել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 63-րդ հոդվածով սպառիչ թվարկված են անձի պատիժը և պատասխանատվությունը ծանրացնող հանգամանքները, որոնց ցանկը սպառիչ է, քանի որ պատիժ նշանակելիս դատարանը չի կարող հաշվի առնել այդ հոդվածի առաջին մասով չնախատեսված այլ հանգամանքներ։ Այս դեպքում, սակայն, Առաջին ատյանի դատարանը թեև ձևականորեն նշել է, որ ամբաստանյալի պատիժը և պատասխանատվությունը ծանրացնող հանգամանքներ առկա չեն, այնուամենայնիվ փաստացի հանրային պաշտպան ունենալու հանգամանքը դիտարկել է որպես պատիժը և պատասխանատվությունը ծանրացնող հանգամանք` դրանով պատճառաբանելով տուգանք տեսակի պատիժը նշանակելու աննպատակահարմարությունը և ազատազրկումը որպես պատժատեսակ ընտրելու անհրաժեշտությունը։
Նշվածն, ըստ բողոքաբերի, ակնհայտորեն խախտում է վերը թվարկված օրենսդրական նորմերի տառին և բովանդակությանը և խաթարում են արդարադատության բուն էությունը։
Ըստ բողոքի հեղինակի, ակնհայտ է, որ անձին առաջադրված մեղադրանքի սանկցիայով նախատեսված մեղմ պատիժ տեսակի` տուգանքի նշանակումը բացառելը, այն հիմքով, որ ամբաստանյալը վճարունակ չէ և չի ունեցել բավարար միջոցներ փաստաբանի ծառայությունների դիմաց վճարում կատարելու համար, անթույլատրելի է, խտրականության և անօրինականության բացահայտ դրսևորում է։
Անդրադառնալով իր պաշտպանյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի փոփոխման հարցին, բողոքաբերը գտել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը որևէ կերպ չի պատճառաբանել, թե ինչում է կայանում իր պաշտպանյալին դատական նիստերի դահլիճում կալանքի վերցնելու անհրաժեշտությունը։
Բողոքաբերը նշել է, որ սույն գործի քննության ընթացքում իր պաշտպանյալն առանց հարգելի պատճառների դատական նիստերից չի բացակայել, մշտապես դրսևորել է պատշաճ վարքագիծ։
Պաշտպանը նշել է նաև, որ բացի այդ բողոքարկվող դատական ակտում նշվել է, որ մեղադրողի կողմից ներկայացվել են իր պաշտպանյալի վերաբերյալ այլ քրեական գործեր հարուցված լինելու մասին որոշումներ։ Ընդ որում մեղադրողի կողմից դրանք ներկայացվել էին իր պաշտպանյալի անձը բացասական ներկայացնելու համար, և նշել նաև, որ տվյալ որոշումների՝ սույն քրեական գործի շրջանակներում իրավական որևէ նշանակություն չունենալու հանգամանքի մասին պաշտպանության կողմը հայտարարությամբ հանդես է եկել և նշել նաև հետևյալը.
«Պաշտպանության կողմը նշեց, որ այդ որոշումները չեն կարող դիտվել որպես ամբաստանյալի անձը բացասական բնութագրող հատկանիշներ, քանի որ հայտնի չէ, թե ինչ լուծում կստանան համապատասխան քրեական գործերը։
Նշվեց, որ լուծման հնարավոր տարբերակներից մեկը՝ պաշտպանյալիս անմեղության հաստատումն է, ուստի բացասական ոչինչ այդ որոշումները պաշտպանյալիս անձի վերաբերյալ հայտնել չեն կարող։
Դատարանը, համակարծիք լինելով պաշտպանության կողմի հայտարարության հետ, նույնպես նշեց ներկայացված որոշումների սույն քրեական գործի քննության համար նշանակություն չունենալու հանգամանքը և նշեց, որ որպես անձը բացասական բնութագրող հանգամանք վերջիններս դիտվել չեն կարող։
Սակայն անհասկանալի պատճառներով այդ որոշումները տեղ են գտել բողոքարկվող դատական ակտում։
Այսինքն դատարանը դատական ակտում մեջբերել է իր իսկ կարծիքով սույն քրեական գործին չվերաբերելի և որևէ նշանակություն չունեցող փաստաթղթեր:
Առավել անհասկանալի է այն հանգամանքը, որ նույն դատական ակտում տեղ չեն գտել և անդրադարձ չի կատարվել պաշտպանության կողմի ներկայացված բժշկական փաստաթղթերին, որոնցով հաստատվում է պաշտպանյալիս հետ փաստացի ամուսնական հարաբերությունների մեջ զտվող կնոջ հղիության հանգամանքը։
Պաշտպանության կողմը անդրադարձ կատարելով ներկայացված փաստաթղթերին, դատարանին միջնորդեց դրանք կցել քրեական գործին և խնդրեց հաշվի առնել դրանք պատժի տեսակը և չափը ընտրելու հարցը քննարկելիս՝ նշելով, որ առավել քան երբեք պաշտպանյալիս կինն ունի խնամքի կարիք, և վերջինիս միակ խնամողը հանդիսանում է պաշտպանյալս։
Դատարանը համապատասխան փաստաթղթերը կցեց քրեական գործին, ինչին չաոարկեց մեղադրանքի կողմը, սակայն դրանք անտեսվեցին դատարանի կողմից և հաշվի չառնվեցին։
Փաստորեն առկա է մի իրավիճակ, երբ դատարանը իր իսկ կողմից հաստատված որևէ նշանակություն չունեցող փաստաթղթերը ներառում է դատավճռի մեջ և ըստ էության հաշվի է առնում, իսկ պաշտպանյալիս համար բարենպաստ, կարևոր նշանակություն ունեցող փաստաթղթերը պարզապես անտեսվում են։
Պաշտպանության կողմը ճառով հանդես գալիս դատարանին խնդրեց ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելու դեպքում, պատիժը պայմանականորեն չկիրառել։ Ինչն ըստ էության դատարանի կողմից կայացված դատավճռով չբավարարվեց։
Այս հանգամանքը ևս դատարանի կողմից չի պատճառաբանվել բողոքարկվող դատական ակտով։
Դատարանը բավարարվել է միայն այև պնդմամբ, որ պետք է նշանակվի ազատազրկման ձևով պատիժ և որ նա (ամբաստանյալը) պետք է այն կրի։
Ընդ որում դատարանի հիմնավորումներից բխում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքում ևս դրվել է պաշտպանյալիս վճարունակ չլինելու հանգամանքը»։
Վկայակոչելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածը, բողոքաբերը նշել է, որ նշված հոդվածի պահանջները վերաբերում են նաև արագացված դատաքննության կարգի կիրառմամբ կայացված դատավճռին։
Բողոքի հեղինակը գտել է, որ դատավճռին առաջադրվող վերը նշված պահանջների համատեքստում, վերլուծելուվ բողոքարկվող դատական ակտը, ակնհայտ է դառնում, որ տվյալ դատական ակտը՝ պաժի տեսակի և պատժաչափի ընտրության տեսանկյունից ոչ օրինական է, ոչ հիմնավորված, ոչ էլ պատճառաբանված։
Ըստ պաշտպանի, պատճառաբանված չէ նաև իր պաշտպանյալին դատական նիստերի դահլիճում կալանքի վերցնելու հանգամանքը։
12. Վերոգրյալի հիման վրա, բողոք բերած անձը verbatim (բառացիորեն) խնդրել է հետևյալը.
«Ամբողջությամբ բավարարել վերաքննիչ բողոքը՝ պատժի մասով բեկանելով բողոքարկվող դատական ակտը։ Կայացնել գործն ըստ էության լուծող նոր դատական ակտ, պաշտպանյալիս նկատմամբ կիրառելով առաջադրված մեղադրանքի սանկցիայով նախատեսված ավելի մեղմ (տուգանք) պաաժատեսակը, կամ պաշտպանյալիս նկատմամբ նշանակել ավելի մեղմ պատիժ, ընտրված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել»:
13. Վերաքննիչ դատարանում ամբաստանյալ Հ.Մկրտչյանն ու վերջինիս պաշտպան Վ.Մակյանը պնդեցին վերջինիս կողմից ներկայացված վերաքննիչ բողոքը` խնդրելով բավարարել այն:
Դատախազ Տ.Պողոսյանն առարկեց վերաքննիչ բողոքի դեմ, խնդրեց մերժել այն` օրինական ուժի մեջ թողնելով Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը:

4. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
Վերաքննիչ դատարանը, քննության առնելով պաշտպանի վերաքննիչ բողոքը` բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում ուսումնասիրելով և վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, գնահատելով ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, ստուգելով քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, ինչպես նաև գործը քննելիս և լուծելիս քրեադատավարական օրենքի պահանջների պահպանումը, լսելով վերաքննիչ բողոքի կապակցությամբ պաշտպանի հիմնավորումները, ամբաստանյալին և մեղադրողի պատասխանը, ներքին համոզմամբ, հանգում է հետևության այն մասին, որ պաշտպանի վերաքննիչ բողոքը պետք է բավարարել, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը` նշանակված պատժի մասով բեկանել և փոփոխել` հետևյալ պատճառաբանությամբ.
14. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
«Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը`(…)
6) ենթակա է արդյոք պատժի ամբաստանյալն իր կատարած հանցանքի համար.
7) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի ամբաստանյալի նկատմամբ.
8) ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը(…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 394-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
« 1. Գործն ըստ էության լուծող դատական ակտերի վերաքննության արդյունքում վերաքննիչ դատարանը`
(...)
4) մասնակիորեն կամ ամբողջությամբ բեկանում և փոփոխում է ստորադաս դատարանի ակտը, եթե ստորադաս դատարանի հաստատած փաստական հանգամանքները հնարավորություն են տալիս կայացնելու նման ակտ, և եթե դա բխում է արդարադատության արդյունավետության շահերից (...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի համաձայն.
«Բողոքարկված դատական ակտը բեկանվում կամ փոխվում է, եթե թույլ է տրվել դատական սխալ, այն է`
(...)
2) ճիշտ չի կիրառվել քրեական օրենքը կամ Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագիրը.
(...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 397-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
«1. Քրեական օրենքի կամ միջազգային պայմանագրի ոչ ճիշտ կիրառումը քրեական օրենքի կամ Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրի այն հոդվածի կամ հոդվածի այն մասի կիրառումն է, որը ենթակա չէր կիրառման, կամ այն հոդվածի կամ հոդվածի այն մասի չկիրառումն է, որը ենթակա էր կիրառման, կամ քրեական օրենքի կամ միջազգային պայմանագրի սխալ մեկնաբանումն է, որը չի համապատասխանում դրա իսկական իմաստին»:
15. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 5-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
«Արարքի հանցավորությունը, դրա պատժելիությունը և քրեաիրավական այլ հետևանքները որոշվում են միայն քրեական օրենքով»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
«Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի՝ համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»:
Համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 1-ին մասի.
«Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից ու ազատություններից օրենքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ»:
Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն.
«Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով սահմանված են պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները, համաձայն որի,
«1.Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2.Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով:
3.Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն.
«1. Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:
3. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը սահմանում է փորձաշրջան՝ մեկից հինգ տարի ժամկետով (…)»:
Քննարկվող իրավանորմի կիրառման առնչությամբ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը Սարգիս Մարգարյանի վերաբերյալ գործով 2008թ. հոկտեմբերի 31-ի որոշմամբ ձևավորել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«(...) [Պ]ատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն առանց ռեալ (իրական) պատիժ նշանակելու դատապարտյալի ուղղվելու հնարավորության մասին: Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին»:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն իր իրավական դիրքորոշումը վերահաստատել է Հասմիկ Պետրոսյանի վերաբերյալ գործով 2009թ. հունիսի 29-ի ԱՐԱԴ/0050/01/08 որոշմամբ, համաձայն որի. «(...) [Օ]րենսդիրը պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմք է համարում դատարանի համոզվածությունը, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց որոշակի պատժատեսակները ռեալ կրելու»:
«(…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածով ամրագրված` պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու չափանիշները սպառիչ չեն: Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու իրավական հիմքերը բացահայտելու համար ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածում սահմանված իրավադրույթներն անհրաժեշտ է մեկնաբանել նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասով ամրագրված պատժի նպատակների համատեքստում, համաձայն որի` պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
Այլ կերպ՝ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում կայացնելիս դատարանը պատժի չկիրառման յուրաքանչյուր դեպքում պետք է քննարկի նաև պատժի՝ սոցիալական արդարության վերականգնման և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու նպատակների իրացման հարցը» (տե´ս Հովհաննես Սահակյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 2009թ. հունիսի 2-ի ԵՔՐԴ/0571/01/08 որոշման 17-րդ կետը):
«Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի և պատժաչափի, այնպես էլ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա՝ օրինականության, արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և մարդասիրության սկզբունքներին համապատասխան, նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը (տե´ս Արթուր Անտոնյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի՝ 2010թ. մարտի 26-ի ՍԴ/0226/01/09 որոշումը):
«(…) [Պ]ատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը հաշվի է առնում նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ և 63-րդ հոդվածներով նախատեսված պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Հանցակազմի սահմաններից դուրս գտնվելով, դրանք բնութագրում են ինչպես կատարված հանցագործությունը, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությունը, հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին` համապատասխանաբար բարձրացնելով կամ իջեցնելով այն:
Դրանց գնահատմամբ է հնարավոր յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատական մոտեցում ցուցաբերել` ինչպես պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, այնպես էլ այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս:
Քրեական օրենքի Ընդհանուր մասի վերը թվարկված դրույթներից հետևում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի և պատժաչափի, այնպես էլ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը (տե´ս Թամարա Տեր-Գրիգորյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 2007թ. հոկտեմբերի 26-ի ՎԲ-192/07 որոշումը):
«(…)[Դ]ատարանի լայն հայեցողության շրջանակներում է նաև անձի պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքների կիրառման հարցը, քանի որ համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի՝ պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այլ հանգամանքներ, որոնք նշված չեն նույն հոդվածի առաջին մասում: Այնուհանդերձ, դատարանի այս լիազորությունը բացարձակ չէ, և որպես մեղմացնող հաշվի առնվող հանգամանքները պետք է բավարարեն որոշակի չափանիշների: Դրանք են.
ա) հանգամանքը պետք է իրական լինի, այսինքն՝ գործով ձեռք բերված ապացույցները պետք է հաստատեն դրա առկայությունը
բ) այն պետք է ողջամտորեն նվազեցրած լինի անձի կամ նրա կատարած արարքի հանրային վտանգավորությունը
գ) այն հաստատված ճանաչելիս դատարանը պետք է պահպանի ապացուցման ընդհանուր քրեադատավարական կանոնները. հանգամանքի առկայությունը հաստատող ապացույցները պետք է վերաբերելի և թույլատրելի լինեն, դրանք պետք է հետազոտված լինեն դատաքննության ընթացքում, ինչպես նաև պետք է պահպանվեն ապացույցների ստուգման և գնահատման օրենսդրական պահանջները» (տե´ս Պարույր Բայրամյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 2007թ. հունիսի 1-ի ՎԲ-84/07 որոշումը):
Հազարապետ Հարությունյանի վերաբերյալ գործով որոշման մեջ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «Պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմք են ոչ միայն կատարված արարքի հասարակական վտանգավորության աստիճանի, այլև հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ հանդիսացող նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական, քրեաբանական և քրեա-իրավական, ֆիզիկական հատկությունների համակցության ճիշտ գնահատումը (ընտանեկան դրությունը, վարքագիծը աշխատանքում և կենցաղում, աշխատունակությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, դատվածությունը և այլն)» (տե՛ս Հազարապետ Հարությունյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 2007 թվականի մարտի 30-ի ՎԲ-50/07 որոշումը)։
«Պատիժ նշանակելը քրեական գործերով արդարադատության իրականացման կարևոր տարրերից մեկն է, որի շրջանակներում կարևորվում է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների պահպանումը։ Ն.Սարգսյանի գործով կայացված որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(…) պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները քրեական օրենքով նախատեսված այն հիմնադրույթներն են, որոնցով պետք է ղեկավարվի դատարանը պատիժ նշանակելիս։ Այդ սկզբունքներն են`
ա) օրինականությունը,
բ) արդարությունը,
գ) պատժի անհատականացումը,
դ) մարդասիրությունը։
Պատիժ նշանակելու վերոնշյալ սկզբունքները սահմանում են այն հիմնական դրույթները, որոնցով ղեկավարվում է դատարանը յուրաքանչյուր քրեական գործով պատժի տեսակն ու չափն ընտրելիս։ Նշված սկզբունքներից յուրաքանչյուրը՝ որպես առանձին բաղադրամաս, ունի ինքնուրույն նշանակություն և պարտադիր հաշվի է առնվում քրեական պատիժ նշանակելիս: Սկզբունքների ինքնուրույնությունը, սակայն, չի նշանակում, որ դրանք մեկուսացված են մեկը մյուսից, քանի որ միայն համակցության մեջ այդ սկզբունքները կարող են ապահովել օրինական, արդար, անհատականացված և մարդասիրական պատժի նշանակումը։
(…)
Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ արդարության՝ որպես պատիժ նշանակելու սկզբունքի բովանդակությունն ընդգրկում է դատապարտյալի, տուժողի և հասարակության վերաբերմունքը նշանակված պատժի նկատմամբ։ Ուստի, պատիժ նշանակելիս արդարության սկզբունքը դատարանից պահանջում է ողջամտորեն հաշվի առնել արդարության մասին վերոնշյալ սուբյեկտների կարծիքը, առավել ևս, որ դրանք ձևավորվում են այն նույն հանգամանքների հիման վրա, որոնք դատարանը հաշվի է առնում պատիժ նշանակելիս (հանցագործության հանրորեն վտանգավորությունը, հանցավորի անձը և այլն)։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ պատժի նշանակման արդարության սկզբունքը դատարանը պետք է կիրառի պատժի նշանակման մյուս սկզբունքների, ինչպես նաև պատժի նպատակների համատեքստում:
(…) Պատժի նշանակման մարդասիրության սկզբունքն ունի երկու կողմ, այն է՝
1) մարդասիրություն հասարակության նկատմամբ, որի էությունը տուժողի, հասարակության և պետության շահերի պաշտպանությունն է։
2) մարդասիրություն հանցանք կատարած անձի նկատմամբ. դա նշանակում է մարդկային վերաբերմունք նրա անձի նկատմամբ, պատվի և արժանապատվության հարգում, ֆիզիկական և բարոյական տանջանքների բացառում։
Պատիժ նշանակելիս դատարանը պետք է հաշվի առնի մարդասիրության սկզբունքի վերոնշյալ երկու կողմերը» (տե՛ս Նարեկ Սարգսյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշումը)։
«(…) Վճռաբեկ դատարանի ձևավորած կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն՝ պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ: Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից: Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման: Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են: Հետևաբար կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա: Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված՝ պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից (…):
(…) [Ն]շանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին (հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի և բնույթի հարցերի վերաբերյալ մանրամասն տե՛ս Գարուշ Մադաթյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 17-ի ԵՇԴ/0029/01/08 որոշման 14-րդ կետը):
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա (տե´ս Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 2014 թվականի մարտի 25ի ԵԿԴ/0252/01/13 որոշումը):
16. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի համաձայն.
1. Դատարանի դատավճիռը պետք է լինի օրինական և հիմնավորված:
2. Դատարանի դատավճիռն օրինական է, եթե այն կայացվել է Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրության, սույն օրենսգրքի և այն օրենքների պահանջների պահպանմամբ, որոնց նորմերը կիրառվում են տվյալ քրեական գործը լուծելիս:
3. Դատարանի դատավճիռը հիմնավորված է, եթե`
դրա հետևությունները հիմնված են միայն դատաքննության ժամանակ հետազոտված ապացույցների վրա.
այդ ապացույցները բավարար են մեղադրանքը գնահատելու համար.
դատարանի կողմից հաստատված ճանաչված հանգամանքները համապատասխանում են դատարանում հետազոտված ապացույցներին:
4. Դատարանի դատավճիռը պետք է լինի պատճառաբանված: Պատճառաբանման ենթակա են դատարանի կողմից դատավճռում շարադրվող բոլոր հետևությունները և որոշումները»:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի կողմից ձևավորած իրավական դիրքորոշման համաձայն, «հանցագործության կատարման մեջ մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս դատարանը պարտավոր է գործի նյութերում առկա փաստական տվյալների հիման վրա պատճառաբանել ինչպես պատժի տեսակի և չափի ընտրության, այնպես էլ ազատությունից զրկելու հետ կապված պատիժը կրելու անհրաժեշտության վերաբերյալ իր որոշումը: Դատական որոշման որակը մեծապես կախված է դրա պատճառաբանական մասից, հետևաբար դատական որոշումները սկզբունքորեն պետք է պատճառաբանված լինեն: Պատժի տեսակի և չափի ընտրության, ինչպես նաև պատիժը կրելու անհրաժեշտության վերաբերյալ դատարանի եզրահանգումները հիմնավորող պատճառների մատնանշումը ոչ միայն ավելի հասկանալի և ընդունելի է դարձնում դատավճիռը վարույթի մասնակիցների համար, այլև՝ բացառում է կամայականությունը: Նախևառաջ, դա նշանակում է, որ դատավորը պարտավորված է լինում արձագանքել կողմերի ներկայացրած փաստարկներին և մատնանշել տվյալ որոշումը հիմնավորող և իրավաչափ դարձնող փաստարկները: Եվ երկրորդ` պատշաճ պատճառաբանությունը հասարակությանը թույլ է տալիս հասկանալ, թե ինչպես է գործում դատական համակարգը հանցանք կատարած անձի նկատմամբ պատիժ սահմանելիս:
Բացի այդ, դատական ակտի չպատճառաբանված կամ ոչ բավարար չափով պատճառաբանված լինելը հանգեցնում է նաև քրեական դատավարության կարևորագույն սկզբունքներից մեկի` արդար դատական քննության իրավունքի խախտման, քանի որ օբյեկտիվորեն սահմանափակվում է վերադաս դատական ատյանի հնարավորությունը` լիարժեք դատական ստուգման ենթարկելու բողոքարկվող դատական ակտի օրինականությունն ու հիմնավորվածությունը (տե՛ս Ֆրունզիկ Գալստյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի մարտի 26-ի ԵԿԴ/0058/11/09 որոշման 18-19-րդ կետերը):
Հետևաբար, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի պահանջները պահպանված լինելու առումով ընդունելի չի կարող համարվել ոչ միայն այն դատական ակտը, որտեղ պատժի վերաբերյալ դատարանի հետևությունները հիմնված չեն դատական քննության ժամանակ հետազոտված ապացույցների վրա, այլև այնպիսին, որում բացակայում են պատժատեսակի, պատժաչափի կամ պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի եզրահանգումները հիմնավորող հետևողական, հստակ և ոչ հակասական պատճառաբանությունները (...)» (տե´ս Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 2014 թվականի մարտի 25-ի ԵԿԴ/0252/01/13 որոշումը):
17. Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ համաձայն վիճարկվող դատական ակտի, Առաջին ատյանի դատարանը, ամբաստանյալ Հ.Մկրտչյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս` պատժի տեսակը և չափը որոշելիս, ղեկավարվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով ամրագրված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, հաշվի առնելով ամբաստանյալին վերագրվող հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, նրա անձը բնութագրող տվյալները` այդ թվում` պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, որի արդյունքում սահմանել է համաչափ պատիժ, որը Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ ևս, կարող է ծառայել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով ամրագրված պատժի նպատակների իրագործմանը, այն է` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
Որպես ամբաստանյալ Հրաչ Մկրտչյանի անձը բնութագրող տվյալներ, Առաջին ատյանի դատարանը դիտել է այն, որ նա նախաքննության ընթացքում թաքնվել է քննությունից, այդ պատճառով գտնվել է հետախուզման մեջ, որով խոչընդոտել է գործի քննությանը:
Պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքներ Առաջին ատյանի դատարանը չի արձանագրել:
Վերաքննիչ դատարանը միաժամանակ արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգքրի 360-րդ հոդվածի կարգով, քննության առնելով ամբաստանյալի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցը, վկայակոչելով նաև նախաքննության ընթացքում ամբաստանյալ Հրաչ Մկրտչյանի դրսևորած վարքագիծը, այն, որ վերջինս գտնվել է հետախուզման մեջ և դրանով խոչընդոտել է նախաքննությանը, ինչպես նաև այն, որ չունի մշտական բնակության վայր, չունի մշտական աշխատանք, չի ունեցել բավարար միջոցներ՝ փաստաբանին վարձատրելու համար և դատարանից խնդրել է իր շահերը պաշտպանելու համար ապահովել հանրային պաշտպանի ներկայություն, եկել է այն եզրահանգման, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է միայն ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը փաստացի կրելու դեպքում և գտել է, որ պատժի նպատակներին հասնելու համար ամբաստանյալ Հրաչ Արմենի Մկրտչյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանք կատարելու համար ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը վերջինս պետք է կրի` չներկայացնելով իր այս եզրահանգումը հիմնավորող որևէ հիմնավոր պատճառաբանություն կամ հիմնավորում, ու արդյունքում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելն անթույլատրելի ճանաչելու մասին որոշում կայացնելով, թույլ է տվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ և 70-րդ հոդվածների պահանջների խախտում, ինչը, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 397-րդ հոդվածով նախատեսված` քրեական օրենքի ոչ ճիշտ կիրառում է, որն էլ իր հերթին հանգեցրել է դատական սխալի և վիճարկվող դատական ակտը նշանակված պատժի մասով բեկանելու ու փոփոխելու հիմք է:
18. Սույն որոշման պատճառաբանական մասում մեջբերված` ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի մի շարք որոշումներում արտահայտած իրավական դիրքորոշումների համատեքստում քննության առնելով ամբաստանյալ Հրաչ Մկրտչյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելու հնարավորության, իսկ արդյունքում նաև պատժի նպատակների իրացվելիության հարցը, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Հ.Մկրտչյանի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի հիման վրա պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով ամրագրված պատժի նպատակներին` սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի ուղղմանը և հանցագործությունների կանխմանը: Տվյալ դեպքում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելը բխում է նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից:
Վերաքննիչ դատարանը նման հետևության է հանգում հաշվի առնելով ինչպես ամբաստանյալ Հրաչ Մկրտչյանին վերագրվող հանցագործության բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը, կատարման հանգամանքները, այնպես էլ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից վիճարկվող դատական ակտում արձանագրված և ամբաստանյալ Հ.Մկրտչյանի անձը բնութագրող հանգամանքները, այդ թվում` պատասխանատվությունն և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը: Բացի այդ, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի կարգով, որպես ամբաստանյալ Հ.Մկրտչյանի պատասխանատվությունն և պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտարկում, այն, որ նրա խնամքին է գտնվում փաստական ամուսնական հարաբերությունների մեջ գտնվող ու հղի վիճակում գտնվող կինը` 11.06.1997թ. ծնված Աննա Միսակյանը:
Վերաքննիչ դատարանը, վերը թվարկված հանգամանքները գնահատելով իրենց համակցության մեջ, գտնում է, որ օբյեկտիվորեն գոյություն ունեցող տվյալները, որոնք բնութագրում են ամբաստանյալի անձը, վկայում են նրա նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու նպատակահարմարության ու դրա համար բավարար հիմքերի առկայության մասին:
19. Վերաքննիչ դատարանը, սույն որոշման պատճառաբանական մասում բերված հիմնավորումներով, գտնում է, որ ամբաստանյալ Հ.Մկրտչյանի պաշտպան Վ.Մակյանի վերաքննիչ բողոքը պետք է բավարարել մասնակիորեն, Հ.Մկրտչյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 1-ին մասով Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2016թ. մարտի 21-ի դատավճիռը պետք է նշանակված պատժի մասով բեկանել և փոփոխել, ու նշված դատավճռով ամբաստանյալ Հրաչ Մկրտչյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 1-ին մասով ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ, պայմանականորեն չկիրառել` սահմանելով փորձաշրջան:
20. Վերոշարադրյալ հանգամանքների հաշվառմամբ, Վերաքննիչ դատարանը նաև գտնում է, որ ամբաստանյալ Հ.Մկրտչյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանավորումը պետք է փոփոխել ու որպես խափանման միջոց ընտրել չհեռանալու մասին ստորագրությունը:
21. Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-395-րդ հոդվածներով, Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

1. Ամբաստանյալ Հ.Մկրտչյանի պաշտպան Վ.Մակյանի վերաքննիչ բողոքը բավարարել մասնակիորեն:
2. Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2016թ. մարտի 21-ի դատավճիռը` քրեական գործով ըստ մեղադրանքի Հրաչ Արմենի Մկրտչյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 1-ին մասով, նշանակված պատժի մասով բեկանել և փոփոխել:
3. Ամբաստանյալ Հրաչ Արմենի Մկրտչյանի նկատմամբ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2016թ. մարտի 21-ի դատավճռով նշանակված 6 (վեց) ամիս ժամկետով ազատազրկումը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառել` սահմանելով փորձաշրջան` 1 (մեկ) տարի ժամկետով:
4. Ամբաստանյալ Հրաչ Արմենի Մկրտչյանի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողությունը դնել ՀՀ ԱՆ ՔԿՎ այլընտրանքային պատիժների կատարման համապատասխան ստորաբաժանման վրա` ըստ բնակության վայրի:
5. Ամբաստանյալ Հրաչ Արմենի Մկրտչյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանավորումը փոփոխել և նրա նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրել ստորագրություն չհեռանալու մասին` մինչև սույն որոշման օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Ամբաստանյալ Հրաչ Արմենի Մկրտչյանին անհապաղ ազատ արձակել դատական նիստերի դահլիճում:
6. Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2016թ. մարտի 21-ի դատավճիռը մնացած մասով թողնել անփոփոխ:
7. Սույն որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ Վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:



ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Լ. ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ա.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

Ռ.ՄԽԻԹԱՐՅԱՆ