Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
Հ Ա Ն ՈՒ Ն Հ Ա Յ Ա Ս Տ Ա Ն Ի Հ Ա Ն Ր Ա Պ Ե Տ ՈՒ Թ Յ Ա Ն
Գործ. ԵԿԴ/0258/01/15
24 սեպտեմբերի 2016թ. ք.Երևան
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ`
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Գ. ՄԵԼԻՔ-ՍԱՐԳՍՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ա.ԱԶԱՐՅԱՆ
Մ.ՊԱՊՈՅԱՆ


ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` Ռ.ԴԱՎՈՅԱՆԻ
ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ`
ՄԵՂԱԴՐՈՂ` Ա.ՇԱՀԲԱԶՅԱՆԻ
ՊԱՇՏՊԱՆ` Տ.ՀԱԿՈԲՅԱՆԻ
ԱՄԲԱՍՏԱՆՅԱԼ` Հ.ՄԱԶՄԱՆՅԱՆԻ
ՏՈՒԺՈՂ` Տ.ՔՅՈՒՓԵԼՅԱՆԻ
ՏՈՒԺՈՂԻ ՆԵՐԿԱՅԱՑՈՒՑԻՉ` Տ.ՍԻՐԱԴԵՂՅԱՆԻ



Դռնբաց դատական նիստում վճռաբեկության կարգով քննության առնելով պաշտպան Տ.Հակոբյանի վերաքննիչ բողոքը` քրեական գործով ըստ մեղադրանքի Հրանտ Մկրտիչի Մազմանյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 309-րդ հոդվածի 1-ին մասով, Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2016 թվականի մարտի 17-ի դատավճռի դեմ.

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1/. Գործի դատավարական նախապատմությունը և փաստական հանգամանքները.
14.07.2015թ. ՀՀ գլխավոր դատախազության հատկապես կարևոր գործերով քննության վարչությունում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 309-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցվել է թիվ 61203615 քրեական գործը։
19.10.2015թ. Հրանտ Մկրտիչի Մազմանյանը թիվ 61203615 քրեական գործով ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 309-րդ հոդվածի 1-ին մասով այն բանի համար, որ նա, զբաղեցնելով ՀՀ ԱԱԾ հակահետախուզության գլխավոր վարչության 3-րդ բաժնի 3-րդ բաժանմունքի ավագ օպերլիազորի պաշտոնը և հանդիսանալով պետական հատուկ ծառայություն իրականացնող անձ, 2007թ. նոյեմբերի 1-ին` ժամը 20.00-ի սահմաններում, քրեական օրենքով արգելված արարք կատարելու կասկածանքով Կարեն Նուբարի Քյուփելյանին ՀՀ ԱԱԾ վարչական շենք բերման ենթարկելուց և այդ կապակցությամբ համապատասխան արձանագրություն կազմելուց հետո, 3 ժամ անց պարտավոր լինելով նրան անհապաղ ազատ արձակել, անցնելով իր պաշտոնեական լիազորությունները, մինչև 2007թ. նոյեմբերի 2-ը` ժամը 09.00-ի սահմանները, Կարեն Քյուփելյանի կամքին հակառակ՝ նրան ապօրինի պահել է ՀՀ ԱԱԾ վարչական շենքի 3-րդ հարկում գտնվող աշխատասենյակներից մեկում և այդ ընթացքում հսկել նրան, որով էական վնաս է պատճառել Կարեն Քյուփելյանի իրավունքներին և օրինական շահերին` խախտվել է ազատ տեղաշարժվելու` ՀՀ Սահմանադրության 25-րդ հոդվածով ամրագրված նրա իրավունքը։
19.10.2015թ. Հրանտ Մկրտիչի Մազմանյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել ստորագրությունը չհեռանալու մասին:
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 17.03.2016թ. դատավճռով Հրանտ Մկրտիչի Մազմանյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 309-րդ հոդվածի 1-ին մասով և քրեական պատասխանատվության ենթարկելու վաղեմության ժամկետն անցած լինելու հետևանքով ազատվել քրեական պատասխանատվությունից։
Վճռվել է Հ.Մազմանյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` ստորագրությունը չհեռանալու մասին, վերացնել։
2/. Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.
Վերոհիշյալ դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք է բերել պաշտպան Տ.Հակոբյանը` հետևյալ հիմքերի սահմաններում, ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
Պաշտպանը գտել է, որ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել նյութական և դատավարական իրավունքի այնպիսի էական խախտումներ, որոնք ազդել են գործի ելքի վրա:
Ընդհանուր իրավասության դատարանը, հիմնվելով միայն ենթադրությունների վրա, չհետազոտելով և չգնահատելով գործում առկա բոլոր ապացույցները, կայացրել է չհիմնավորված և չպատճառաբանված դատավճիռ:
Մասնավորապես, դատաքննության ժամանակ պաշտպանության կողմը միջնորդել է ԱԱԾ շենքում տուժող Կ.Քյուփելյանի գտնվելու հարցի կապակցությամբ հարցաքննել Էդ.Նանյանին և Տ.Աղաջանյանին: Ընդհանուր իրավասության դատարանը միջնորդությունը բավարարել է մասնակի` միայն Տ.Աղաջանյանի մասով, իսկ Էդ. Նանյանի մասով միջնորդությունը մերժվել է` պատճառաբանելով, որ քննարկվում է Տ.Աղաջանյանի հարցը և վերջինս է հրաման կամ կարգադրություն տվել Էդ.Նանյանին, որ վերջինս որևէ օպերլիազորի հանձնարարի հսկել Կ.Քյուփելյանին ԱԱԾ շենքում պահելուն: Իսկ դատաքննությամբ այդ կարևոր հարցերի պարզաբանման արդյունքում Տ.Աղաջանյանը հստակ պատասխանել է, որ որևէ առնչություն չունի տվյալ գործին: Իսկ այն հարցերը, որոնք ուղղվել են Տ.Աղաջանյանին, որպեսզի ինչ-որ կերպ պատճառաբանի Էդ.Նանյանի անգործությունը և ուղղակի առնչությունը տվյալ հարցի կապակցությամբ, ինչպես նաև իրավունքների և պարտականությունների շրջանակը, դատարանն անմիջապես հանել է հնչեցված հարցերը, թե՛ պաշտպանության, թե՛ մեղադրանքի կողմից` պատճառաբանելով, որ վերջինս չի կարող պատասխանի Էդ.Նանյանի փոխարեն: Գործի բազմակողմանի և լիարժեք քննության համար բավարար չէր միայն այդ հարցի պարզաբանումը, քանի որ տուժողի և ամբաստանյալի ցուցմունքերից պարզ է դաոնում, որ Էդ. Նանյանն է անմիջական հսկողություն իրականացրել օպերատիվ-հատախուզական աշխատանքների նկատմամբ և նա էր պարտավոր օրենքով նախատեսված գործողություններ կատարել անձին բերման ենթարկելու համար նախատեսված դատավարական ժամկետներն անցնելուց հետո, չէ որ հենց նա է անձամբ Մազմանյանին հանձնարարել, որպեսզի հսկի Քյուփելյանին, բայց արդեն իսկ օրենքով նախատեսված անձին բերման ենթարկելու համար ժամկետներն անցնելուց հետո։
Գործի նյութերով հաստատվում է, որ Հ.Մազմանյանը ԱԱԾ բաժնում իրականացրել է ավագ օպերլիազորի պարտականությունները և տվյալ դեպքում կատարել է կարգադրություն` բերման ենթարկված Կ.Քյուփելյանին հսկել իր աշխատասենյակում մինչև քննիչի գալը, նրա հետ համապատասխան քննչական գործողություններ կատարելու նպատակով, ինչը և իրականացրել է Հրանտ Մազմանյանը:
Պաշտպանական կողմը 22.01.2016 թվականին հարցում է ուղարկել ՀՀ Ազգային անվտանգության ծառայությանը պարզաբանելու համար, թե կոնկրետ ինչ լիազորություններ, իրավունքներ և պարտականություններ են սահմանված ԱԱԾ օպերլիազորի համար, որպեսզի ըստ այդմ պարզաբանվեր նաև թե որքանով Հ.Մազմանյանը առնչություն ուներ մեղսագրվող արարքի հետ։ Ի պատասխան պաշտպանի հարցամանը ՀՀ ԱԱԾ-ի թիվ 11/43 գրությամբ հայտվել է, որ ՀՀ ԱԱԾ օպերլիազորի իրավունքները և պարտականությունները սահմանող փաստաթուղթը հրապարակման ենթակա չէ և կարող է տրամադրվել միայն սահմանված կարգով պետական և ծառայողական գաղտնիքին առնչվելու թույլտվություն ունենալու դեպքում։
Այսինքն, թե՛ նախաքննական մարմինը, և թե՛ դատարանը չունենալով իր ձեռքի տակ համապատասխան հիմնավորումները հավաստող փաստաթութը, անձին մեղադրանք են առաջադրել, իսկ դատարանն էլ հաստատել անձի մեղավորությունը այնպիսի արարքի մեջ, ով տվյալ հանցակազմի սուբյեկտ չէր կարող լինել։ Այս դեպքում Հրանտ Մազմանյանը կատարել է իր վերադաս մարմնի
կարգադրությունը, այն է` Էդ.Նանյանի անմիջական հանձրարությամբ վերջինս
ստանձնել է Կարեն Քյուփելյանի նկատմամբ հսկողությունն ԱԱԾ վարչական
շենքում։
Այսպես, թե՛ նախաքննության, և թե՛ դատաքննության ժամանակ, տուժողի և
ամբաստանյալի կողմից տրված ցուցմունքներից ակնհայտորեն երևում է, որ
Կ.Քյուփելյանը ՀՀ ԱԱԾ շենք բերվել է Էդ.Նանյանի կողմից, վերջինս հանդիսանում
էր ՀՀ ԱԱԾ հակահետախուզության վարչության 3-րդ բաժանմունքի պետ։
Մինչ Հրանտ Մազմանյանի` ԱԱԾ շենք գալը Կարեն Քյուփելյանն արդեն մուտք էր գործել ԱԱԾ վարչական շենք, այնուհետև վերջինիս պահանջով իր հետ զրույց է ունեցել
Տ.Աղաջանյանը, ով 2007 թվականի դրությամբ եղել է ԱԱԾ հակահետախուզական գլխավոր վարչությունում` որպես պետի տեղակալ: Ցուցմունքներից պարզ է դառնում, որ Տիգրան Աղաջանյանը տուժողին հայտնել է, որ ինքը դեռ պետք է մնա իրենց մոտ մինչ առավոտ և իր հետ կապված դեպքի առնչությամբ պետք է գրավոր ցուցմունք տա: Այնուհետև հրահանգել է Էդ.Նանյանին, որպեսզի կազմակերպի Կարեն Քյուփելյանին վարչական շենքում պահելը, իսկ Էդ.Նանյանն էլ իր հերթին հանձնարարել է Հրանտ Մազմանյանին, ով այդ ժամանակ արդեն ԱԱԾ շենքում էր:
Դատարանում տուժողի հարցաքննության ժամանակ հաստատվել է այն հանգամանքը, որ ամբաստանյալ Հ.Մազմանյանն ուղղակի կարգադրություն կատարող է եղել։ Դատարանն ուշադրություն չի դարձրել, որ Էդ. Նանյանը և Տ.Աղաջանյանը ԱԱԾ-ի շենքը լքել են այն ժամանակ, երբ արդեն վաղուց անցել էր բերման ենթարկված անձին պահելու համար օրենքով նախատեսված դատավարական ժամկետը։ Այս դեպքում ինչ գործողություն պիտի կատարեր Հրանտ Մազմանյանը, երբ օպերատիվ-հետախուզական աշխատանքներ կազմակերպողը` իրենից վերադաս հանդիսացող Էդ. Նանյանը, վարչական շենքում էր։
Իսկ Էդ. Նանյանի և Տ.Աղաջանյանի վարչական շենքում վկայակոչած ժամին լինելու փաստը պարզաբանելու համար նախաքննական մարմնից մեծ ջանքեր չէին պահանջվում, քան այն որ հարցաքննվեին դեպքի օրվա դրությամբ ներկա գտնվող վարչության այլ աշխատակիցները։ Քանի որ տուժողի և ամբաստանյալի կողմից տրված ցուցմունքից պարզ է դառնում, որ բացի թվարկված անձանցից այնտեղ կային մոտ 30 այլ աշխատակիցներ։ 01.09.2015 թվականի վկայի հարցաքննությամբ Էդ. Նանյանից և Տ.Աղաջանյանից որևէ նման հարց չի պարզաբանվել քննիչի կողմից, իսկ վերջիններիս կողմից տրված ցուցմունքներն էլ ոչ այլ ինչ են, քան ուղղակի հիշողությունից մոտավոր վերցրած դրվագներ, քանի որ ըստ իրենց` դեպքից անցել են բավականաչափ տարիներ, ուստի այդ դրվագները մանրամասն չեն կարող հիշել։
Իսկ դատարանում Տ.Աղաջանյանը հիշել է, որ գնացել է տուն, երբ աշխատանքային ժամն արդեն ավարտված է եղել, և որ նույն օրը` ժամը 23:00-ի սահամններում կարգադրություն չի տվել ԱԱԾ շենքում տուժող Կ.Քյուփելյանին պահելու մասին։
Իսկ դատարանն էլ չի ցանկացել ընդհանրապես անդրադառնալ Էդ.Նանյանին։ Այս
կապակցությամբ բազմակողմանի քննություն չի իրականացվել, քանի որ հենց Էդ.
Նանյանն էր հանդիսանում տվյալ գործով օպերատիվ-հետախուզական
միջոցառումները կազմակերպողը և վերջինս էր պարտավոր որոշակի գործողություններ իրականացնել տվյալ գործով անձի իրավունքների խախտումը վերականգնելու համար: Նախաքննական մարմինը և դատարանը որևէ գործողություն չեն ձեռնարկել պարզաբանելու համար, թե մինչև որ ժամն է Էդ.Նանյանը մնացել վարչական շենքում, այս դեպքում արդեն պարզ է դառնում ինչպես դատարանի, այնպես էլ նախաքննական մարմնի կաշկանդվածությունը սույն գործով:
Դատարանը հաշվի չի առել նաև, թե ինչպես և ինչ եղանակով է Կ.Քյուփելյանը հայտնվել ԱԱԾ շենքում, չէ որ ըստ ԱԱԾ ներքին ընթացակարգի` ոչ մի քաղաքացի իրավունք չունի առանց հաշվառման մուտք գործել ԱԱԾ վարչական շենք, և հակառակը` առանց համապատասխան գործողության որևէ մեկը չէր կարող լքել այն։ Արդյոք դատարանին չի հետաքրքրել, թե ինչպես է առանց հաշվառման անձը հայտնվել շենքում, և նույն ընթացակարգով էլ լքել վարչական շենքը, փաստորեն ստացվում է, որ Կ. Քյուփելյանը առհասարակ շենք մուտք չի էլ գործել։ Եթե ամբաստանյալը, գործը նույն ոճով տաներ, ինչպես Էդ.Նանյանը և Տ.Աղջանյանը և ասեր, որ ինքն ընդհանրապես չի տեսել Կ.Քյուփելյանին և չի հսկել վերջինիս այս դեպքում միայն Կ.Քյոփելյանի ցուցմունքը բավարար կլիներ ասելու, որ ինքը գտնվել է ԱԱԾ վարչական շենքում և իրեն է հսկել Հ.Մազմանյանը։ Չէ որ Կ.Քյուփելյանի ցուցմունքները Էդ.Նանյանի և Տ.Աղաջանյանի մասով դիտվել էին անարժանահավատ։
Այս կարևոր հարցերը պարզաբանելուց հետո հայտնի կդառնար, որ Կ.Քյուփելյանը վարչական շենքը լքել է միայն հաջորդ օրը` 17։00-ից 18։00-ն ընկած ժամանակահատվածում։
Դատաքննության ընթացքում դատարանը որևէ գործողություն չի իրականացրել հետևյալ հանգամանքները պարզելու համար.
1. Կ. Քյուփելյանը բերման է ենթարկվել 2007 թվականի նոյեմբերի 1-ին` ժամը 18:00- ին, ԱԱԾ շենք բերվել է 19:00-ին, նրա նկատմամբ բերման ենթարկելու արձանգրությունը կամվել է 20:00-ին, երբ արդեն փաստացի անձը բերման է ենթարկել 2 ժամ։ Եվ այստեղ հարց է առաջանում, այս դեպքում ով պետք է պատասխան տար անձին անհիմն կարգով բերման ենթարկելու համար, թե այդ ընթացքում որևէ կերպ չէր խախտվում անձի իրավունքը, երբ 2 ժամ շարունակ մինչ համապատասխան արձանագրությունը կազմելը զրկված է եղել ազատ տեղաշարժվելուց։
2. Կ.Քյուփելյանը ԱԱԾ վարչական շենքում է մնացել 2007թվականի նոյեմբերի 2-ը, ժամը 17:00-ն ներառյալ, հարց է առաջանում, արդյոք անձի իրավունքը չէր շարունակվում խախտվեր նաև այս պարագայում։ Մինչդեռ դատավճռում սահմանվում է, որ Հրանտ Մազմանյանը Կարեն Քյուփելյանին 2007թվականի նոյեմբերի 1-ին, ԱԱԾ վարչական շենք բերման ենթարկելուց և այդ կապակցությամբ համապատասխան արձանագրություն կազմելուց հետո, 3 ժամ անց պարտավոր լինելով նրան անհապաղ ազատ արձակել, անցնելով իր պաշտոնեական լիազորությունները, մինչև 2007թ. նոյեմբերի 2-ը` ժամը 09-ի սահմանները, Կարեն Քյուփելյանի կամքին հակառակ նրան ապօրինի պահել է ԱԱԾ վարչական շենքում և այդ ընթացքում հսկել նրան, որով էական վնաս է պատճառել Կարեն Քյուփելյանի իրավունքներին ու օրինական շահերին՝ խախտվել է ազատ տեղաշարժվելու՝ ՀՀ Սահմանադրության 25-րդ հոդվածով ամրագրված նրա իրավունքը :
Այստեղից հարց է առաջանում, թե 2007թվականի նոյեմբերի 02-ին, ժամը 09֊-ից հետո դադարեց անձի սահմանդրական իրավունքի խախտումը, թե երբ Մազմանյանն է Կ.Քյուփելյանի կողքին գտնվում, այդ ժամանակ է վերջինիս իրավունքը խախտվում։ Գործի քննությունը բացարձակապես իրականացվել է միակողմանի և այստեղ արդեն կասկած է առաջանում, որ վարույթ իրականացնող մարմնի գործողություններն ուղղված է կոնկրետ Մազմանյանի դեմ, նպատակաուղղված լինելով ցանկացած գնով վերջինիս մեղադրանքը հաստատել, մոռանալով, որ անձի մեղադրանքի հիմքում չպետք է լինեն ուղղակի ենթադրություններ, այլ դրանք պետք է ապացուցվեն ծանրակշիռ փաստերով, ինչը բացակայում է գործի նյութերից։
3. Հրանտ Մազմանյանը ԱԱԾ շենքից դուրս է եղել 2007 թվականի նոյեմբերի 2-ին` առավոտյան ժամը 09:00-ի սահմաններում։Վարույթ իրականացնող մարմինը արդյոք չէր հետաքրքրում, որ անձը անօրինական է պահվել նաև ժամը 09:00-ից հետո։ Թե այս դեպքում անձի իրավունքները չէին խախտվել: Չէ որ ժամը 09:00-ից հետո՝ 8 ժամ շարունակ անձը գտնվել է ԱԱԾ շենքում, իսկ այս անգամ ում հսկողության տակ էր գտնվում, միգուցե և հենց էդ. Նանյանի։
Սույն գործի շրջանակներում նախաքննական մարմնի կողմից նախապատրաստված թիվ 61203615 քրեական գործի նյութերով, որով մեղադրանք էր առաջադրվել Էդ.Նանյանի և Տ.Աղաջանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեկան օրենսգրքի 309-րդ հոդվածի 1-ին մասով, նաև պարզվել է, որ Կարեն Քյուփելյանը գործով շահագրգռված անձ է, ուստի նրա կողմից հայտնած տեղեկությունները չեն կարող դրվել մեղադրանքի հիմքում։ Հարց է ծագում, վկա Հրանտ Մազմանյանի ցուցմունքներն ինչպես գնահատվեցին և ինչ հիմքով մեղադրանքի հիմքում չդրվեցին։
Վարույթ իրականացնող մարմինը (ինչպես նախաքննական մարմինը, այնպես էլ դատարանը) սույն գործով ուշադրություն չի դարձրել Հ.Մազմանյանի կողմից կատարած հանցագործության սուբյեկտին և սուբյեկտիվ կողմին, և կոնկրետ վերադասի կողմից կարգադրությունը որակելով որպես պետական ծառայության դեմ ուղղված հանցագործություն, չի հիմնավորել, թե որ հատկանիշների առկայությունն է հիմք հանդիսացել նման եզրահանգման համար։ Բացակայում է իրավական ակտը, որը կհաստատեր, որ ավագ օպերլիազորը պաշտոնատար անձ է, ուստի ենթադրությունների հիման վրա ցանկացած ապացույց պետք է մեկնաբանվի հօգուտ մեղադրյալի: Ամբաստանյալ Հ.Մազմանյանն իրեն մեղսագրվող արարքի սուբյեկտ չի կարող դիտվել և ճանաչվել։ Ուստի նրա նկատմամբ պետք է կայացվի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետի հիմքով արդարացման որոշում:
Բացի այդ, ամբաստանյալի` պաշտոնատար անձ չլինելու հետ մեկտեղ, բացակայում են ապացույցներն առ այն, որ նա կատարել է մեղսագրվող հանցավոր արարքը:
Ելնելով վերոգրյալից` պաշտպանը միջնորդել է ամբողջությամբ բեկանել Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 17.03.2016թ. դատավճիռը, Հրանտ Մազմանյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 309-րդ հոդվածի 1-ին մասով ճանաչել անպարտ և հռչակել նրա անմեղությունը` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետով` այն է արարքում հանցակազմի բացակայության հիմքով:
3/.Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումները
Վերաքննիչ դատարանը, ստուգելով գործի փաստական հանգամանքների բացահայտման ու քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, ինչպես նաև գործը քննելիս և լուծելիս քրեադատավարական օրենքի նորմերի պահպանումը, լսելով պաշտպանական կողմի հիմնավորումները վերաքննիչ բողոքի կապակցությամբ, մեղադրողի, տուժողի և վերջինիս ներկայացուցչի պատասխանները բողոքի դեմ, վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, հանգում է այն հետևության, որ ամբաստանյալ Հարնտ Մկրտիչի Մազմանյանի մեղքը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 309-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքը կատարելու մեջ հաստատված է, իսկ պաշտպանական կողմից բերված պատճառաբանություններն ու վերաքննիչ բողոքի փաստարկները` ամբաստանյալին արդարացնելու վերաբերյալ, հերքված են նորքոհիշյալ ապացույցներով.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 309-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքում ամբաստանյալ Հ.Մազմանյանն իրեն մեղավոր չի ճանաչել՝ պատճառաբանելով, որ իրեն վերագրվող արարքի կատարման պահի դրությամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 308-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն` ինքը պաշտոնատար անձ չի համարվել։ Նաև պատճառաբանել է, որ կատարել է վերադասի հրամանը։
Ամբաստանյալ Հ.Մազմանյանի ցուցմունքի համաձայն՝ 2007թ. նոյեմբերի 1-ին ինքն իր բաժանմունքի պետ Էդուարդ Նանյանի հետ գնացել են «Զվարթնոց» օդանավակայան՝ տեղյակ լինելով, որ Կարեն Քյուփելյանը մաքսանենգ ճանապարհով ապրանք, մասնավորապես՝ պոռնկագրական բնույթի տեսաձայնասկավառակներ պետք է ստանա։
Համապատասխան զրույցից հետո՝ ժամը 19-ի սահմաններում, Է.Նանյանը և Կ.Քյու-փելյանը գնացել են ՀՀ ԱԱԾ վարչական շենք, իսկ ինքը նույն շենք է գնացել կես ժամ հետո՝ ապրանքով արկղերը վերցնելուց հետո։ Սենյակում հանդիպել է Կ.Քյուփելյանին և տղանե-րին՝ իրար հետ զրուցելիս, հետո գնացել է իր աշխատասենյակ ու կազմել Կ.Քյուփելյանին բերման ենթարկելու մասին արձանագրությունը։ Հետո վարչության պետի տեղակալ Տ.Աղաջանյանի ցուցումով Է.Նանյանն իրեն ասել է, որ պետք է հերթապահի Կ.Քյուփելյանին՝ մինչև հաջորդ օպերաշխատակցի գալը, ով կարող էր իրեն փոխարինել մեկ ժամից կամ ավելի ուշ։ Ինքը հասկացել է, որ պետք է հսկի Կ.Քյուփելյանին և մերժել է Է.Նանյանին, քանի որ հաջորդ օրը քաղաքապետարանում պետք է մասնակցեր ատեստավորման հանձնաժողովի նիստին ու դեռ պետք է ծանոթանար հարցաշարին։ Սակայն իր հրաժարումը չեն ընդունել և ասել են, որ անպայման ինքը պետք է մնա։ Կիսատ գործերն ավարտելուց հետո մոտեցել Է.Նանյանին և նրա սենյակում տեսել է նաև Կ.Քյուփելյանին։ Սենյակից դուրս գալիս՝ ժամը 22-ի սահմաններում, վարչության պետի տեղակալ Տ.Աղաջանյանն իրեն ասել է, որ ուշադիր լինի։ Աշխատասենյակում Կ.Քյուփելյանի հետ մնացել է ժամը 23-ից մինչև հաջորդ օրվա առավոտյան 8։30-ի սահմանները և աշխատել է չքնել։ Առավոտյան, երբ եկել են աշխատողները, Կ.Քյուփելյանին հանձնել է նրանց ու գնացել քաղաքապետարան։
Թեև չի գիտակցել, որ անօրինական հրահանգ են իրեն տալիս, բայց իմացել է, որ բերման ենթարկված անձին 3-4 ժամից ավելի պահելու իրավունք չունի։
Կ.Քյուփելյանին ձերբակալելու մասին արձանագրություն իրեն ցույց չեն տվել, նրա կալանավորման մասին իրեն չեն ասել, և նրան բերման ենթարկելու ժամկետն անցնելուց հետո՝ սահմանված ժամկետից ավելի նրան պահելու մասին որևէ մեկին՝ վերադասին, չի զեկուցել և չի հարցրել, արդյո՞ք, պետք է շարունակի պահել նրան։ Ինքը Կ.Քյուփելյանին պահելու որևէ դիտավություն չի ունեցել և չի գիտակցել, որ նա անօրինական կարգով է պահվում, քանի որ ՀՀ ԱԱԾ շենք անձի մուտքը գրանցվում է և, երբ ժամը լրանում է, անցագրային կետից ահազանգում են այդ մասին, ինչը չի կատարվել։ Տեղյակ չի եղել, որ Կ.Քյուփելյանի մուտքը չի գրանցվել։ Կատարել է վերադասի հրահանգը և եթե Կ.Քյուփելյանին բաց թողներ, նշանակում է սխալ կաներ, կխոչընդոտեր գործի բացահայտ-մանը։ Վերջինիս բաց թողնելու դեպքում հնարավոր է, որ իրեն ազատեին աշխատանքից կամ կարգապահական տույժի ենթարկեին։ Քանի որ Է.Նանյանը գրություն է պատրաստելիս եղել քրեական գործ հարուցելու համար, ինչի հիմքերը եղել են, ինքը չի գիտակցել, որ Կ.Քյուփելյանին պահելու իրավունք չունեն։ Բացի դա, Կ.Քյուփելյանին բերման ենթարկելու ժամկետը լրանալուց հետո են իրեն հանձնարարել հերթապահել։
Տուժող Կարեն Քյուփելյանի ցուցմունքի համաձայն՝ 2007թ. նոյեմբերի 1-ին՝ ժամը 19-ի սահմաններում, «Զվարթնոց» օդանավակայանում ինքը հանդիպել է Է.Նանյանին և Հ.Մազմանյանին, ովքեր իրեն բերման են ենթարկել ԱԱԾ վարչական շենք։ Այնուհետև, մոտ 40 րոպե իր հետ զրուցել է Տ.Աղաջանյանը, ում հրահանգով Է.Նանյանը Հ.Մազմանյանին հանձնարարել է իրեն պահել և հսկել։ Ժամը 24-ի սահմաններում Տ.Աղաջանյանը և Է.Նանյանը դեռևս գտնվել են աշխատավայրում, որից հետո՝ մինչև հաջորդ օրվա ժամը 8-ի սահմաններում, Հ.Մազմանյանն իրեն պահել է սենյակներից մեկում։ Դրանից հետո նա գնացել է, իսկ իրեն պահել են մինչև ժամը 18-ի սահմանները, որից հետո բաց են թողել։
Վկա Տ.Աղաջանյանի ցուցմունքի համաձայն՝ մաքսանենգությամբ զբաղվելու կասկածանքով Կ.Քյուփելյանին «Զվարթնոց» օդանավակայանից ազգային անվտանգության ծառայության վարչական շենք բերման ենթարկելու օրվա՝ 2007թ. նոյեմբերի 1-ի դրությամբ ինքը եղել է ՀՀ ԱԱԾ հակահետախուզության գլխավոր վարչության պետի տեղակալը։ Ինքը ծանոթացել և զրուցել է Կ.Քյուփելյանի հետ, սակայն որևէ մեկին, այդ թվում՝ Է.Նանյանին և Հ. Մազմանյանին, չի հրահանգել Կ.Քյուփելյանին պահել շենքում և հսկել։ Այդ օրը չի հիշում, թե երբ է ավարտել իր աշխատանքը, սակայն այն՝ որպես կանոն, ավարտվել է ժամը 20-ին։
Որպես այլ փաստաթուղթ՝ ապացույց ճանաչված.
ՀՀ ազգային անվտանգության ծառայության տնօրենի տեղակալի 07.10.2015թ. գրու-թյան համաձայն՝ ՀՀ ԱԱԾ նախկին աշխատակից Հրանտ Մկրտիչի Մազմանյանն ազգային անվտանգության մարմիններում ծառայել է 1997թ. նոյեմբերի 3-ից մինչև 2008թ. մայիսի 7-ը՝ զբաղեցնելով կրտսեր օպերլիազորի, օպերլիազորի, ավագ օպերլիազորի պաշտոններ,
«Անձին բերման ենթարկելու վերաբերյալ» արձանագրության համաձայն՝ ՀՀ ԱԱԾ աշխատակիցներ Հ.Մազմանյանն ու Է.Նանյանը՝ մաքսանենգության փորձ կատարելու կասկածանքով 2007թ. նոյեմբերի 1-ին՝ ժամը 20-ի սահմաններում, «Զվարթնոց» օդանավակայանից ՀՀ ԱԱԾ վարչական շենք են բերման ենթարկել Կ.Քյուփելյանին։
Անդրադառնալով պաշտպանի վերաքննիչ բողոքի փաստարկներին այն մասին, որ ամբաստանյալ Հ.Մազմանյանը կատարել է հրաման, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ նշված հանգամանքը չի հաստատվել գործով ձեռք բերված ապացույցներով:
Անհիմն է նաև պաշտպանի վերաքննիչ բողոքի փաստարկն այն մասին, որ ամբաստանյալ Հ.Մազմանյանը չի հանդիսանում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 309-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության սուբյեկտ` հետևյալ պատճառաբանությամբ.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 309-րդ հոդվածի առաջին մասը պատասխանատվություն է սահմանում պաշտոնատար անձի կողմից դիտավորությամբ այնպիսի գործողություններ կատարելու համար, որոնք ակնհայտորեն դուրս են եկել նրա լիազորությունների շրջանակից և էական վնաս են պատճառել անձանց, կազմակերպությունների իրավունքներին ու օրինական շահերին, հասարակության կամ պետության օրինական շահերին։
Նույն օրենսգրքի 308-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետի համաձայն՝ պաշտոնատար անձինք են նաև մշտապես, ժամանակավորապես կամ առանձին լիազորությամբ իշխանության ներկայացուցչի գործառույթներ իրականացնող անձինք:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 309-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության սուբյեկտը միայն պաշտոնատար անձն է, ինչպիսին կարող է լինել նաև ժամանակավորապես կամ առանձին լիազորությամբ իշխանության ներկայացուցչի գործառույթներ իրականացնող անձը։
Նշված հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է մեղքի դիտավորյալ ձևով, որի բնութագրող կարևոր հատկանիշ է ակնհայտությունը, ինչը ենթադրում է, որ պաշտոնատար անձը պետք է գիտակցի, որ դուրս է գալիս օրենքով իրեն վերապահված լիազորությունների շրջանակից։
Հանցակազմի՝ որպես լրացուցիչ օբյեկտ, կարող է հանդիսանալ մարդու և քաղաքացու իրավունքներն ու ազատությունները, իսկ օբյեկտիվ կողմը կարող է դրսևորվել նաև այնպիսի գործողությունների կատարմամբ, որոնք կարող էր կատարել պաշտոնատար անձը, բայց հատուկ պայմանների առկայությամբ կամ ոչ ոք իրավասու չէր կատարել։
Իշխանության ներկայացուցչի գործառույթներ իրականացնող անձանց թվին են դասվում օրենսդիր, գործադիր ու դատական իշխանության մարմինների գործառույթներ իրականացնելու իրավունքներով և պարտականություններով օժտված անձիք, ինչպես նաև իրավապահ մարմիններում ծառայող այն անձինք, ովքեր իրենցից ծառայական կախվածություն չունեցող, իրենց ծառայողական ենթակայության տակ չգտնվող անձանց նկատմամբ սահմանված կարգով օժտված են կարգադրիչ լիազորություններով։
«Ազգային անվտանգության մարմիններում ծառայության մասին» ՀՀ օրենքի 1-ին հոդվածի 3-րդ կետի համաձայն՝ «Ազգային անվտանգության մարմիններում ծառայությունը կարգավորվում է Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությամբ, սույն օրենքով, «Ազգային անվտանգության մարմինների մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքով, Հայաստանի Հանրապետության զինված ուժերի կանոնադրություններով և կանոնագրքերով, այլ օրենքներով և իրավական ակտերով, Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրերով»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 56-րդ հոդվածի համաձայն՝ ազգային անվտանգության մարմինները հետաքննության մարմին են, իսկ նույն օրենսգրքի 57-րդ հոդվածի համաձայն` ազգային անվտանգության մարմինները՝ որպես հետաքննության մարմին, լիազորված են հանցագործությունները և դրանք կատարող անձանց բացահայտելու, հանցագործությունը կանխելու և խափանելու նպատակով ձեռնարկել համապատասխան օպերատիվ-հետախուզական և քրեադատավարական միջոցառումներ, այդ թվում՝ բերման ենթարկել հանցանքի կատարման մեջ կասկածվող անձանց, զննել և խուզարկել նրանց, ինչպես նաև՝ ազատել առանց բավարար հիմքերի բերման ենթարկված անձանց։
Սույն գործով հետազոտված ապացույցներից և վերը նշված վերլուծությունից հետևում է, որ ամբաստանյալը, տուժողին բերման ենթարկելու օրվա դրությամբ ՀՀ ազգային անվտանգության ծառայությունում զբաղեցնելով ավագ օպերլիազորի պաշտոն, հանդիսացել է պաշտոնատար անձ և իմացել է, որ բերման ենթարկված տուժողին իրավունք չունի 3 ժամից ավելի պահելու, և նշված ժամկետը լրանալուց հետո նա պետք է ազատ արձակվի։
Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ պաշտպանի պատճառաբանություններն անհիմն են և ապացուցված է համարում, որ պաշտոնատար անձ հանդիսացած ամբաստանյալը, իրավունք ունենալով հանցանքի կատարման մեջ կասկածվող տուժողին բերման ենթարկել, իմանալով, որ սահմանված ժամկետի ավարտից հետո նրան անազատության մեջ պահելը կարող է շարունակվել միայն հատուկ պայմանների առկայությամբ՝ ձերբակալման կամ կալանավորման դեպքում, ձերբակալման արձանագրության կամ կալանավորման որոշման բացակայության պայմաններում գիտակցելով, որ իրավասու չէ շարունակել նրան պահել անազատության մեջ և պարտավոր է ազատել նրան, շարունակել է պահել և հսկել նրան, այսինքն՝ դիտավորությամբ կատարել է այնպիսի գործողություններ, որոնք ակնհայտորեն դուրս են եկել նրա լիազորությունների շրջանակից և էական վնաս են պատճառել տուժողի իրավունքներին ու օրինական շահերին։
Այսպիսով, վերաքննիչ դատարանը հետազոտելով գործով ձեռք բերված ապացույցները, դրանցից յուրաքանչյուրը գնահատելով վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, հանգում է այն հետևության, որ ամբաստանյալ Հրանտ Մկրտիչի Մազմանյանին առաջադրված մեղադրանքը հիմնավորված և հաստատված է գործին վերաբերվող փոխկապակցված, հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ, քրեական գործի ինչպես նախաքննությամբ, այնպես էլ դատաքննության ընթացքում քրեադատավարական օրենքի էական խախտումներ, որոնք գործին մասնակցող անձանց օրենքով երաշխավորված իրավունքներից զրկելու կամ դրանցում սահմանափակելու կամ այլ ճանապարհով խոչընդոտել են գործի հանգամանքների բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ հետազոտմանը, ազդել են կամ կարող են ազդել գործով ճիշտ որոշում կայացնելու վրա, թույլ չեն տրվել և գործի փաստական հանգամանքների մասին դատարանի դատավճռում շարադրված հետևությունները բխում են քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցներից, ամբաստանյալի նկատմամբ կիրառվել է քրեական այն օրենքը, որը ենթակա էր կիրառման, այսինքն նրան մեղսագրված արարքը համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 309-րդ հոդվածի 1-ին մասի հատկանիշներին:
Հրանտ Մազմանյանն իրոք զբաղեցրել է ՀՀ ԱԱԾ ավագ օպերլիազորի պաշտոնը, իրոք դուրս է եկել իր պաշտոնեական լիազորությունների շրջանակից, տուժող Կ.Քյուփելյանին ապօրինի պահել ՀՀ ԱԱԾ վարչական շենքի աշխատասենյակիներից մեկում և հսկել նրան` զրկելով ազատ տեղաշարժվելու սահմանադրական իրավունքից:
Ելնելով վերոգրյալից Վերաքննիչ քրեական դատարանը գալիս է հետևության, որ կայացված դատավճիռը հիմնավորված և պատճառաբանված է, ամբաստանյալի արարքին տրվել է ճիշտ քրեաիրավական գնահատական, նրան առաջադրված մեղադրանքը ապացուցված է, մեղավորությունը հաստատված, հետևաբար դատավճիռը բեկանելու և ամբաստանյալին արդարացնելու հիմքեր չկան:
Ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ, 394-րդ, 402-րդ հոդվածներով` ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Ամբաստանյալ Հրանտ Մկրտիչի Մազմանյանի նկատմամբ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 309-րդ հոդվածի 1-ին մասով, Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2016 թվականի մարտի 17-ի դատավճիռը թողնել օրինական ուժի մեջ` մերժելով պաշտպան Տ.Հակոբյանի բերած վերաքննիչ բողոքը:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատին` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:






ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` ստորագրություն
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` ստորագրություններ
Իսկականի հետ ճիշտ է`

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Գ. ՄԵԼԻՔ-ՍԱՐԳՍՅԱՆ