Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ


Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը,

նախագահությամբ` դատավոր Մ. Մարտիրոսյանի,
քարտուղարությամբ` Ա. Հովհաննիսյանի,

մասնակցությամբ`

մեղադրող,
Հայաստանի Հանրապետության /այսուհետ ՀՀ/
գլխավոր դատախազության
հատկապես կարևոր գործերով
քննության /այսուհետ ՀԿԳ/
վարչության դատախազ Վ. Սարգսյանի,

պաշտպան Մ. Զիլֆուղարյանի,


2015թ. նոյեմբերի 25-ին Երևանում,


դռնբաց դատական նիստում, դատական քննության արագացված կարգի կիրառմամբ քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի

Գագիկ Գեորգիի Յարալյանի`
ծնված 1955թ. սեպտեմբերի 8-ին Երևան քաղաքում, հայ, ՀՀ քաղաքացի, բարձրագույն կրթությամբ, ամուսնացած, խնամքի տակ է մինչև տասնչորս տարեկան մեկ երեխան, նախկինում չդատված, բնութագրվում է դրական, չի աշխատում, հաշվառված է Երևանի Դավիթաշեն 3-րդ թաղամասի թիվ 11 շենքի թիվ 19 բնակարանում, փաստացի բնակվում է Երևանի Նոր Նորքի 9-րդ զանգվածի Վիլնյուսի փողոցի թիվ 45 շենքի թիվ 37 բնակարանում, կալանքի տակ չէ, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով։


Գործի դատավարական նախապատմությունը

2014թ. հուլիսի 5-ին, ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի Նոր Նորքի քննչական բաժնի 1-ին բաժանմունքում, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով, «Նոր Վերածնունդ» սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերության վերաբերյալ նախապատրաստված նյութերով հարուցվել է թիվ 17133414 քրեական գործը։
Նույն բաժանմունքի ավագ քննիչ Ա. Մուշեղյանի 2015թ. օգոստոսի 27-ի որոշմամբ այդ քրեական գործով վարույթը կարճվել է` Գ. Յարալյանի արարքում հանցակազմի բացակայության պատճառաբանությամբ։
ՀՀ գլխավոր դատախազի 2015թ. փետրվարի 27-ի որոշմամբ, քրեական գործով վարույթը կարճելու մասին վերոհիշյալ որոշումը վերացվել է։
Նախաքննության մարմնի 2015թ. հոկտեմբերի 2-ի որոշմամբ Գագիկ Գեորգիի Յարալյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգքրի 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով հետևյալ արարքի համար, որ նա` «անձամբ օգտագործելու դիտավորությամբ կեղծել է իրավունք վերապահող փաստաթղթեր և օգտագործել` սեփական կարիքների համար շրջանառության մեջ է դրել դրանք` իրավունքներ ձեռք բերելու նպատակով.
Այսպես`
2014 թվականի փետրվարի 24-ին Արմեն Անտոնյանը հիմնադրել է «Նոր Վերածնունդ» սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերությունը և հանդիսանալով նշված ընկերության տնօրենը, նույն օրը Գագիկ Յարալյանին լիազորել է հանդես գալ նշված ընկերության անունից, իրականացնել տարբեր գործառույթներ, այդ թվում` ստորագրել համապատասխան փաստաթղթեր։
Գագիկ Յարալյանը, տեղեկանալով Երևան քաղաքի Բ. Կանաչյանի անվան դպրոցի հիմնանորոգման աշխատանքներ իրականացնելու համար Երևանի քաղաքապետարանի կողմից 2014 թվականի փետրվարի 5-ին հայտարարված բաց ընթացակարգով մրցույթի մասին, որոշել է մասնակցել մրցույթին և ձեռնամուխ է եղել անհրաժեշտ փաստաթղթերի հավաքագրմանը։
Գագիկ Յարալյանը ծանոթանալով մրցույթի պայմաններին ու տեղեկանալով, որ մրցույթին կարող է մասնակցել և հաղթող ճանաչվել այնպիսի ընկերություն, որի կողմից նախկինում իրականացվել են շինարարական աշխատանքներ և ունի համապատասխան մասնագիտական փորձառություն, որոշել է մրցույթին մասնակցել մասնագիտական փորձառություն ունենալու հանգամանքը հիմնավորող փաստաթղթեր կեղծելու և օգտագործելու եղանակով։
Այդ նպատակով Գագիկ Յարալյանը քաջատեղյակ լինելով, որ «Նոր Վերածնունդ» ՍՊ ընկերությունը ՀՀ քաղաքաշինության բնագավառում լիցենզավորված չէ և չունի համապատասխան մասնագիտական փորձառություն, համակարգչի միջոցով տպագրման եղանակով բաց ընթացակարգի գնահատման հանձնաժողովին ուղղված, վերոհիշյալ մրցույթին մասնակցելու իրավունք վերապահող կեղծ փաստաթուղթ` հայտարարագիր /հավելված 3/ է կազմել այն մասին, թե, իբր «Նոր Վերածնունդ» ՍՊ ընկերությունը համապատասխանում է բաց ընթացակարգի հրավերով նախատեսված որակավորման պահանջներին և ունի մասնագիտական փորձառություն, այն կնքել է իր տրամադրության տակ գտնված «Նոր Վերածնունդ» ՍՊ ընկերության կլոր կնիքով և ստորագրել Արմեն Անտոնյանի անունից։
Բացի այդ, Գագիկ Յարալյանը, 2014 թվականի փետրվարի 5-ին բաց ընթացակարգի գնահատող հանձնաժողովի կողմից սահմանված ձևաթղթի /հավելված 3.1/ վրա ձեռագիր գրառումներ կատարելու, Արմեն Անտոնյանի փոխարեն ստորագրելու և ձևաթուղթը «Նոր Վերածնունդ» ՍՊ ընկերության կլոր կնիքով կնքելու եղանակով վերոհիշյալ մրցույթին մասնակցելու իրավունք վերապահող կեղծ փաստաթուղթ` տեղեկանք է կազմել մասնագիտական գործունեության` պայմանագրով նախատեսված գործունեությանը համապատասխանության վերաբերյալ, այն մասին, թե, իբր, 2011 թվականին նշված ՍՊ ընկերությունը քաղաքաշինության նախարարության պատվերով 63.450.000 ՀՀ դրամի հիմնանորոգման աշխատանքներ է կատարել Արմավիրի գյուղատնտեսության քոլեջում, իսկ 2012 և 2013 թվականներին` «Կենտրոն» համատիրության պատվերով համապատասխանաբար 1.450.000 և 2.025.000 ՀՀ դրամի նորոգման աշխատանքներ է իրականացրել նշված համատիրության բնակելի շենքերում։ Նաև` նույն եղանակով դարձյալ բաց ընցացակարգի գնահատող հանձնաժողովին ուղղված կեղծ փաստաթուղթ` հայտարարագիր /հավելված 3.2/ է կազմել այն մասին, թե, իբր, «Նոր Վերածնունդ» ՍՊ ընկերությունը նախորդող 3 տարիների ընթացքում Արմավիրի գյուղատնտեսական քոլեջում պատշաճ ձևով իրականացրել է ընդհանուր գումարով 66.925.000 ՀՀ դրամի շինարարական աշխատանքներ։
2015 թվականի մարտի 18-ին Գագիկ Յարալյանը, անձամբ օգտագործելով վերոհիշյալ ակնհայտ կեղծ փաստաթղթերը, իրավունքներ ձեռք բերելու նպատակով դրանք, պահանջվող մյուս փաստաթղթերի հետ, ներկայացրել է բաց ընթացակարգի գնահատող հանձնաժողովին և սեփական կարիքների համար դրել շրջանառության մեջ։
Ամենացածր գնային առաջարկը կատարելու կապակցությամբ 2014 թվականի մարտի 18-ին բաց ընթացակարգի գնահատող հանձնաժողովը «Նոր Վերածնունդ» ՍՊ ընկերությանը ճանաչել է առաջին տեղ զբաղեցնող, և առաջարկել է ներկայացնել որակավորման պահանջներին համապատասխանությունը հիմնավորող փաստաթղթերը։
Գագիկ Յարալյանը, շարունակելով իր միասնական մտադրությունը, մրցույթում հաղթող ճանաչվելու նպատակով հանձնաժողովին ներկայացնելու դիտավորությամբ, իր տրամադրության տակ գտնվող «Կենտրոն» համատիրության նախագահ Արա Միքայելյանի ստորագրությունը և նշված համատիրության կլոր կնիքը պարունակող փաստաթղթերի պատճենահանման եղանակով ստացել է դրանց նմուշները և վերապատճենահանելով դրանք, համակարգչով տպագրելու եղանակով 03.03.2013թ. ամսաթվով կապալային աշխատանքների կատարման կեղծ փաստաթուղթ` պայմանագիր է կազմել այն մասին, թե, իբր, «Կենտրոն» համատիրության, ի դեմս նախագահ Արա Միքաելյանի և «Նոր Վերածնունդ» ՍՊ ընկերության, ի դեմս Արմեն Անտոնյանի միջև պայմանագիր է կնքվել այն մասին, որ նշված ընկերությունը պարտավորվում է «Կենտրոն» համատիրության բազմաբնակարան շենքերի թեք տանիքներում և շքամուտքերում իրականացնել 17.450.000 ՀՀ դրամի վերանորոգման աշխատանքներ։ Այնուհետև Գագիկ Յարալյանը կազմված կեղծ պայմանագիրը կնքել է «Նոր Վերածնունդ» ՍՊ ընկերության կլոր կնիքով և ստորագրել Արմեն Անտոնյանի անունից։
Բացի այդ, որպես հիմնավորում այն հանգամանքի, որ հիշյալ պայմանագրով պարտավորված շինարարական աշխատանքները իրականացվել են, Գագիկ Յարալյանը դարձյալ իր տրամադրության տակ գտնվող տարբեր փաստաթղթերից պատճենահանելու եղանակով ստացել է նաև «Կենտրոն» համատիրության շահագործման բաժնի պետ Քաջիկ Սարգսյանի, գլխավոր ինժեներ Արթուր Գալստյանի, նշված համատիրության նախկին նախագահ Կարեն Առաքելյանի ստորագրության նմուշները և դրանք վերապատճենահանելով շինարարության ավարտական ակտի ձևաթղթի վրա, և կատարելով ձեռագիր գրառումներ, մրցույթում հաղթող ճանաչվելու իրավունք վերապահող կեղծ փաստաթուղթ` շինարարության ավարտական ակտ է կազմել այն մասին, թե, իբր, «Նոր Վերածնունդ» ՍՊ ընկերությունը ընդհանուր գումարով 17.499.610 ՀՀ դրամի վերոնորոգման աշխատանքներ է իրականացրել Տիգրան Մեծի փողոցի 39 բնակելի շենքի 1-ին շքամուտքում և Մաշտոցի փողոցի թիվ 2 բազմաբնակարան շենքի տանիքում, ու դարձյալ ակտում ստորագրել է Արմեն Անտոնյանի փոխարեն և այն կնքել «Նոր Վերածնունդ» ՍՊ ընկերության կնիքով։
Բացի այդ, Գագիկ Յարալյանը կրկին վերապատճենահանելով Քաջիկ Սարգսյանի և Արթուր Գալստյանի ստորագրության նմուշները, «Կենտրոն» համատիրության կլոր կնիքը, ինչպես նաև օգտագործելով «Նոր Վերածնունդ» ՍՊ ընկերության կնիքը և դարձյալ ստորագրելով Արմեն Անտոնյանի փոխարեն, համակարգչով տպագրելու եղանակով մրցույթում հաղթող ճանաչվելու իրավունք վերապահող կեղծ փաստաթղթեր` 2 ակտ է կազմել այն մասին, թե, իբր, 2013 թվականի մարտի 3-ի վերոհիշյալ պայմանագրի հիման վրա «Նոր Վերածնունդ» ՍՊ ընկերությունը 882.948 ՀՀ դրամի վերանորոգման աշխատանքներ է կատարել Երևան քաղաքի Տիգրան Մեծի փողոցի 39-րդ բնակելի շենքի 1-ին շքամուտքում, և 16.616.660 ՀՀ դրամի չափով էլ` Երևան քաղաքի Մաշտոցի փողոցի 2-րդ շենքի տանիքում։
Օգտագործելով անձամբ կազմած վերոհիշյալ կեղծ փաստաթղթերը, Գագիկ Յարալյանը 2014 թվականի մարտի 25-ին դրանք ներկայացրել է բաց ընթացակարգի գնահատող հանձնաժողովին, և այդ կերպ կեղծ հիմքեր է ստեղծել այն մասին, թե, իբր, «Նոր Վերածնունդ» ՍՊ ընկերությունը ունի շինարարական աշխատանքներ կատարելու և մրցույթում հաղթող ճանաչվելու համար անհրաժեշտ մասնագիտական փորձառություն։
Վերհիշյալ փաստաթղթերի հիման վրա հանձնաժողովի կողմից «Նոր Վերածնունդ» ՍՊ ընկերությունը 2014 թվականի մարտի 26-ին ճանաչվել է ընտրված մասնակից և դրա հիման վրա 2014 թվականի ապրիլի 7-ին Երևանի քաղաքապետարանը «Նոր Վերածնունդ» ՍՊ ընկերության հետ կապալային աշխատանքների կատարման գնման պայմանագիր է կնքել` Բ. Կանաչյանի անվան արվերստի դպրոցում հիմնանորոգման աշխատանքներ կատարելու մասին։
Այսպիսով, Գագիկ Յարալյանին մեղսագրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցավոր արարք։»։
2015թ. հոկտեմբերի 21-ին թիվ 17133414 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան։ Մեղադրական եզրակացությունը հաստատելիս` մեղադրողը չի առարկել դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու դեմ։ 2015թ. հոկտեմբերի 27-ին քրեական գործը ստացվել և 2015թ. հոկտեմբերի 28-ին ընդունվել է դատարանի վարույթ, իսկ 2015թ. նոյեմբերի 6-ին որոշում է կայացվել քրեական գործի դատական քննությունը 2015թ. նոյեմբերի 16-ին նշանակելու մասին։
Գործով քաղաքացիական հայց չի հարուցվել։

Արագացված դատական քննություն

Մինչև դատաքննությունը սկսելն ամբաստանյալ Գ. Յարալյանը միջնորդեց դատական քննությունն անցկացնել արագացված կարգով։ Այդ մասին դատարանին ներկայացրեց գրավոր միջնորդություն։ Ամբաստանյալը հայտարարեց, որ միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր, մինչև միջնորդությունը ներկայացնելը խորհրդակցել է իր պաշտպանի հետ, գիտակցում է արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու հետևանքները, առաջադրված մեղադրանքն իրեն պարզ է, ինքն համաձայն է մեղադրանքի հետ։
Մեղադրողը հայտնեց, որ դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու դեմ չի առարկում։
Դատարանը համոզվելով, որ առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 3751-րդ և 3752-րդ հոդվածներով նախատեսված պայմանները` որոշում է կայացրել արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու մասին։
Դատարանը, հիմք ընդունելով մեղադրանքի հիմքում դրված ապացույցները` գտնում է, որ ամբաստանյալ Գ. Յարալյանը կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարք։
Ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալների, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների ուսումնասիրման արդյունքում պարզվել է, որ ամբաստանյալ Գ. Յարալյանը նախկինում դատված չի եղել, բնութագրվում է դրական, խնամքին ունի մինչև տասնչորս տարեկան մեկ երեխա։

Դատարանի իրավական վերլուծությունները

Առաջադրված մեղադրանքն ամբաստանյալ Գ. Յարալյանի կողմից ընդունելու և դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու պայմաններում` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Գ. Յարալյանի կողմից, նրա մեղավորությամբ, անձամբ օգտագործելու նպատակով իրավունք վերապահող փաստաթղթեր կեղծելը և ակնհայտ կեղծ փաստաթուղթ օգտագործելն ապացուցված է, նրա արարքը ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին։
Ուսումնասիրելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, ամբաստանյալ Գագիկ Յարալյանի նկատմամբ, նրա կատարած հանցագործության համար պատիժ նշանակելիս` դատարանը հաշվի է առնում հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, հանցավորի անձը, այն, որ նա նախկինում դատված չի եղել, բնութագրվում է դրական, խնամքին է գտնվում մինչև տասնչորս տարեկան մեկ երեխան` 2004թ. հունվարի 8-ին ծնված Լուսյա Գագիկի Յարալյանը։
Որպես ամբաստանյալ Գ. Յարալյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք դատարանը հաշվի է առնում նրա խնամքին մինչև տասնչորս տարեկան մեկ երեխայի առկայությունը։
Ամբաստանյալ Գ. Յարալյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող որևէ հանգամանք դատարանը չի արձանագրում։
Ամբաստանյալ Գագիկ Յարալյանի կողմից կատարված` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության համար պատիժ նշանակելու հարցը քննելիս` դատարանը գտնում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն` «Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները։
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով։
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Կարեն Տիգրանի Հարությունյանի վերաբերյալ ՎԲ-201/07 քրեական գործով վերլուծելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի մի շարք դրույթներ, մասնավորապես` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածները` 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ին կայացված որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները.
«4. (…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները։ Սոցիալական արդարությունը վերականգնելու նպատակը բխում է արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի բովանդակությունից։ Այն սահմանում է, որ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի, համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։ Սոցիալական արդարության վերականգնումը հնարավոր է, եթե հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակվի այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ ու բավարար է նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։
Պատիժ նշանակելու արդարության սկզբունքը դրսևորվում է օրենքով նախատեսված մի շարք պահանջներով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ։ Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ պատժի տեսակը և չափը որոշվում է հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով։ Պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով, հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար։ (…)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիան անյլընտրանքային է` պատիժ է նախատեսում տուգանքի և ազատազրկման ձևով։
Պատժի տեսակների միջև ճիշտ ընտրություն կատարելու և արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գ. Մադաթյանի վերաբերյալ ԵՇԴ/0029/01/08 քրեական գործով 2009 թվականի փետրվարի 17-ի որոշման մեջ, որտեղ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները.
«13. (…) այլընտրանքային սանկցիաների միջև ընտրություն կատարելիս պատժի արդարացիության սկզբունքի ապահովման հիմնական երաշխիքը դատարանների կողմից յուրաքանչյուր գործի քննության ժամանակ այնպիսի հանգամանքների բացահայտումն է, որոնք ազդել են անձի կողմից կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի վրա։
14. Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ։
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը։
15. Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը։ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը։ (…)»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի վերաբերյալ ԵԿԴ/0252/01/13 քրեական գործով 2014թ. հոկտեմբերի 31-ի որոշման մեջ արտահայտել է նաև հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«(…) նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին (…)։
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա։ (…)
Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն։ (…)»։
Դատարանը հաշվի է առնում վերոհիշյալ նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները, ամբաստանյալ Գագիկ Գեորգիի Յարալյանի անձը, նախկինում դատված չլինելը, դրական բնութագրվելը, կատարված հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանը` ոչ մեծ ծանրության հանցագործություն լինելը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցագործությունը կատարելուց հետո ամբաստանյալի դրսևորած վարքագիծը` առաջադրված մեղադրանքում լիովին մեղավոր ճանաչելը և ինքնախոստովանական ցուցմունքներ տալը։ Դրանք համադրելով նրա անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքի հետ, հաշվի առնելով նաև պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքի բացակայությունը` դատարանը գտնում է, որ` ամբաստանյալ Գ. Յարալյանն իր կատարած, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության համար ենթակա է պատժի այդ հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից նվազ խստի` տուգանքի ձևով, քանի որ պատիժներից առավել խիստը` ազատազրկումը, կիրառելու հիմքեր առկա չեն։ Բացի այդ` տուգանքի միջոցով հնարավոր կլինի ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակները։
Դատարանը գտնում է նաև, որ նշանակված պատիժն ամբաստանյալ Գագիկ Յարալյանը պետք է կրի, քանի որ դրան խոչընդոտող հանգամանքներ առկա չեն, պատժի կրումից նրան ազատելու վերաբերյալ բավարար հիմնավորումներ դատարանին չեն ներկայացվել։
Գործով քաղաքացիական հայց չի հարուցվել, գույքային վնասի հատուցման պահանջ չի ներկայացվել, գույքի վրա կալանք դնելու մասին որոշում չի կայացվել։
Քննելով իրեղեն ապացույցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, նախաքննության մարմնի 2015թ. հոկտեմբերի 13-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված փաստաթղթերը պետք է պահել քրեական գործի հետ միասին։
Քննելով խափանման միջոցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Գ. Յարալյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց չհեռանալու մասին ստորագրությունը հիմնավոր է ընտրված և վերացվելու կամ փոփոխվելու ենթակա չէ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, քանի որ խափանման միջոցի այդ տեսակի պահանջները նրա կողմից խախտված լինելու վերաբերյալ տեղեկություններ դատարանին չեն ներկայացվել։ Բացի այդ, տուգանքի դատապարտվելու դեպքում, նշանակված պատիժը կրելուց խուսափելու և դատավճռի կատարմանը խոչընդոտելու հավանականությունը ցածր է։
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ, 357-360-րդ, 364-365-րդ, 369-373-րդ, 3751-3754-րդ հոդվածներով` դատարանը

Վ Ճ Ռ Ե Ց

Ամբաստանյալ Գագիկ Գեորգիի Յարալյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքում և դատապարտել տուգանքի նվազագույն աշխատավարձի չորսհարյուրապատիկի` 400.000 /չորս հարյուր հազար/ ՀՀ դրամ գումարի չափով։
Խափանման միջոց չհեռանալու մասին ստորագրությունը թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, նախաքննության մարմնի 2015թ. հոկտեմբերի 13-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված փաստաթղթերը պահել քրեական գործի հետ միասին։
Դատավճիռը վերաքննության կարգով կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` հրապարակվելու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում։
Դատավճիռը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 1-ին կետով նախատեսված հիմքով չի կարող բողոքարկվել։


ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ. ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ