ԵԿԴ/0246/01/15


Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
01 հուլիսի 2016թ. ք.Երևան
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների
ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը՝

նախագահությամբ`
դատավոր Գ.ՊՈՂՈՍՅԱՆԻ
քարտուղարությամբ` Ն.ԹՈՒՄԱՆՅԱՆԻ
մասնակցությամբ`
մեղադրող Կ.ՍԱՎԹԱԼՅԱՆԻ
ամբաստանյալներ Խ.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆԻ
Ս.ՄՈՒՐԱԴՅԱՆԻ
Գ.ԳԱՍՊԱՐՅԱՆԻ
պաշտպաններ Ա.ՀՈԲՈՍՅԱՆԻ
Հ.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆԻ
Վ.ԱԹՈՅԱՆԻ

դատարանում` դռնբաց դատական նիստում, քննեց գործն ըստ մեղադրանքի
1. Սուսաննա Միհրանի Մուրադյանի՝ ծնված 08.07.1945թ. Աշտարակի շրջանի Ուշի գյուղում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, ամուսնացած, խնամքին 2 անձ, միջնակարգ կրթութ-յամբ, վատառողջ, չի աշխատում, չդատված, բնակվում է՝ ք.Երևան, Նորքի 1-ին նրբանցք, տուն հ. 66, մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կե-տով,
2. Գևորգ Արսենի Գասպարյանի՝ ծնված 07.04.1989թ. ք.Երևանում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, ամուրի, միջնակարգ կրթությամբ, առողջ, իր հայտարարությամբ՝ խնամքին 2 անձ, չի աշխատել, չդատված, բնակվել է` ք.Երևան, Ե.Թադևոսյան փողոց, 16-րդ շենք, բնակարան հ. 38, արգելանքի տակ է 2015թ. ապրիլի 30-ից, մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենս-գրքի 34-266-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով։
3. Խաչիկ Սամվելի Վարդանյանի՝ ծնված 28.05.1995թ. ք.Երևանում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, ամուրի, իր հայտարարությամբ՝ աշխատել է որպես մենեջեր, խնամքին 3 անձ, վա-տառողջ և միջնակարգ-մասնագիտական կրթությամբ, չդատված, բնակվել է՝ ք.Երևան, Ֆրուն-զեի փողոց, 6-րդ շենք, բնակարան հ. 33, արգելանքի տակ է 2015թ. ապրիլի 30-ից, մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-268-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով։

Գործի դատավարական նախապատմությունը.

ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մա-րաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի քննիչ Վ.Բավեյանը 07.04.2015թ. որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցել է թիվ 13136015 քրեական գործը և այն ընդունել է իր վարույթ։
ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մա-րաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Վ.Ասատրյանը 30.04.2015թ. որոշ-մամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով ու 34-268-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով հարուցել է թիվ 13146315 քրեական գործը և այն ընդունել է իր վարույթ, իսկ նույն օրվա մեկ այլ որոշմամբ թիվ 13136015 քրեական գործն ընդունել է վարույթ և միացրել թիվ 13146315 քրեական գործին։
30.04.2015թ. ձերբակալվել են Գևորգ Գասպարյանը և Խաչիկ Վարդանյանը։
01.05.2015թ. ձերբակալվել է Սուսաննա Մուրադյանը։
Քննիչի 02.05.2015թ. որոշմամբ Ս.Մուրադյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով։
Քննիչի 02.05.2015թ. որոշմամբ Գ.Գասպարյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-266-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով։
Քննիչի 02.05.2015թ. որոշմամբ Խ.Վարդանյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-268-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով։
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավա-սության առաջին ատյանի դատարանի 02.05.2015թ. որոշմամբ Խաչիկ Վարդանյանի նկատ-մամբ` որպես խափանման միջոց, կիրառվել է կալանավորումը երկու ամիս ժամանակով։
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավա-սության առաջին ատյանի դատարանի 02.05.2015թ. որոշմամբ Գևորգ Գասպարյանի նկատ-մամբ` որպես խափանման միջոց, կիրառվել է կալանավորումը երկու ամիս ժամանակով։
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավա-սության առաջին ատյանի դատարանի 02.05.2015թ. որոշմամբ Սուսաննա Մուրադյանի նկատ-մամբ` որպես խափանման միջոց, կիրառվել է կալանավորումը երկու ամիս ժամանակով։
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասու-թյան առաջին ատյանի դատարանի 24.08.2015թ. որոշմամբ Սուսաննա Մուրադյանի նկատ-մամբ` որպես խափանման միջոց, կիրառվել է գրավը ու որպես գրավի գումար՝ սահմանվել 600.000 ՀՀ դրամը։
Քննիչի 25.08.2015թ. որոշմամբ Սուսաննա Մուրադյանն ազատվել է կալանքից։
2015թ. հոկտեմբերի 16-ին թիվ 13146315 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրա-վասության առաջին ատյանի դատարան` ըստ էության քննելու համար։
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավա-սության առաջին ատյանի դատարանի (դատավոր Գ.Պողոսյան) 2015թ. հոկտեմբերի 20-ի որոշ-մամբ Սուսաննա Միհրանի Մուրադյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով, Գևորգ Արսենի Գասպարյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-266-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և Խաչիկ Սամվելի Վարդանյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեա-կան օրենսգրքի 34-268-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով քրեական գործն ընդունվել է վա-րույթ, իսկ 2015թ. հոկտեմբերի 30-ի որոշմամբ նշանակվել է դատաքննության։
Ամբաստայալ Սուսաննա Մուրադյանին ՀՀ քրեական քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդ-վածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա. «գործով չպարզված հանգամանքներում և ժամանակահատվածում իրացնելու նպատակով ապօրինի ձեռք է բերել և Երևան քաղաքի Նորք 1-ին նրբանցքի թիվ 68 տանը պահել է խոշոր չափի` 0.04 գրամ քաշով «բուպրենորֆին» տեսակի թմրամիջոց պարունակող թվով 5 հատ «սուբուտեքս» տեսակի դեղահաբեր« ապա իր թոռ Գևորգ Արսենի Գասպարյանին իրացնելու նպատակով հիշ-յալ դեղահաբերը 2015թ. ապրիլի 30-ին՝ ժամը 19։50-ի սահմաններում, փոխադրել է Երևան քա-ղաքի Նորք-Մարաշ 2-րդ փողոց« որտեղ բռնվել է ՀՀ ոստիկանության աշխատակիցների կողմից ու բերման ենթարկվել ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնական բաժին« որտեղ էլ կատարված անձ-նական խուզարկության արդյունքում նրա աջ ձեռքի միջից հայտնաբերվել է խոշոր չափի «բու-պրենորֆին» տեսակի թմրամիջոց պարունակող «սուբուտեքս» տեսակի դեղահաբերը։
Ամբաստանյալ Գևորգ Գասպարյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-266-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա. «Խաչիկ Սամվելի Վար-դանյանին 75.000 ՀՀ դրամով ապօրինի խոշոր չափի` 0.04 գրամ քաշով «բուպրենորֆին» տե-սակի թմրամիջոց պարունակող թվով 5 հատ «սուբուտեքս» տեսակի դեղահաբեր իրացնելու նպատակով վերջինիս հետ 2015թ. ապրիլի 30-ին՝ ժամը 19։50-ի սահմաններում, տաքսի ավտո-մեքենայով գնացել է Նորք թաղամաս« որտեղ Խ.Վարդանյանից վերցնելով պահանջված 75.000 ՀՀ դրամ գումարը« իրացնելու նպատակով ապօրինի «բուպրենորֆին» տեսակի թմրամիջոց ձեռք բերելու նպատակով քայլելով գնացել է Նորք-Մարաշ 2-րդ փողոց` իր տատ Սուսաննա Միհրանի Մուրադյանին հանդիպման« սակայն այդ պահին վերջինս բռնվել է ՀՀ ոստիկանության աշխա-տակիցների կողմից ու բերման ենթարկվել ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնական բաժին« որտեղ էլ կատարված անձնական խուզարկության արդյունքում նրա աջ ձեռքի միջից հայտնաբերվել է խոշոր չափի «բուպրենորֆին» տեսակի թմրամիջոց պարունակող «սուբուտեքս» տեսակի դեղա-հաբերը« և Գ.Գասպարյանը հանցագործությունն ավարտին չի հասցրել իր կամքից անկախ հանգամանքներով։
Ամբաստանյալ Խաչիկ Վարդանյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-268-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա. «տեղեկանալով« որ իր ծանոթ Գևորգ Արսենի Գասպարյանը 75.000 ՀՀ դրամով կարող է ապօրինի իրացնել խոշոր չա-փի` 0.04 գրամ քաշով «բուպրենորֆին» տեսակի թմրամիջոց պարունակող թվով 5 հատ «սուբու-տեքս» տեսակի դեղահաբեր« իր գործածման համար այդպիսիք ապօրինի ձեռք բերելու նպա-տակով վերջինիս հետ 2015թ. ապրիլի 30-ին՝ ժամը 19։50-ի սահմաններում, տաքսի ավտոմեքե-նայով գնացել են Նորք թաղամաս« որտեղ Գ.Գասպարյանը« վերցնելով պահանջված 75.000 ՀՀ դրամ գումարը« իրացնելու նպատակով ապօրինի «բուպրենորֆին» տեսակի թմրամիջոց ձեռք բերելու նպատակով քայլելով գնացել է Նորք-Մարաշ 2-րդ փողոց` Սուսաննա Միհրանի Մու-րադյանին հանդիպման« սակայն այդ պահին վերջինս բռնվել է ՀՀ ոստիկանության աշխատա-կիցների կողմից ու բերման ենթարկվել ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնական բաժին« որտեղ էլ կատարված անձնական խուզարկության արդյունքում նրա աջ ձեռքի միջից հայտնաբերվել է խոշոր չափի «բուպրենորֆին» տեսակի թմրամիջոց պարունակող «սուբուտեքս» տեսակի դեղա-հաբերը« և Խ.Վարդանյանը հանցագործությունն ավարտին չի հասցրել իր կամքից անկախ հան-գամանքներով։

Դատարանի կողմից հաստատված հանգամանքները.

Դատաքննությամբ պարզվեց, որ ամբաստանյալ Սուսաննա Մուրադյանի ամուսինը՝ կո-կորդի քաղցկեղով տառապող Ձոնիկ Ներսիսյանը, բուժում ստանալու նպատակով մեկնել է Ֆրանսիա, որտեղից 2012թ-ին վերադառնալով տուն՝ իր հետ բերել է բժիշկների կողմից նշա-նակված դեղեր, այդ թվում՝ «Բուպրենորֆին» տեսակի թմրամիջոց պարունակող 28 հատ «Սու-բուտեքս» տեսակի դեղահաբեր, որոնցից հինգ հատն օգտագործել է 2012-2015թ.թ. ընթացքում։
Ամբաստանյալ Գ.Գասպարյանը, 2015թ-ի ապրիլին այդ մասին տեղեկանալով իր տա-տիկից՝ ամբաստանյալ Սուսաննա Մուրադյանից, և իմանալով, որ ընկերը՝ ամբաստանյալ Խ. Վարդանյանը, գործածում է թմրամիջոցներ, խոսակցության ընթացքում նշված դեղահաբերի առկայության մասին պատմել է նրան։
2015թ. ապրիլի 30-ին ամբաստանյալ Խ.Վարդանյանը, դիմելով ամբաստանյալ Գ.Գաս-պարյանին, խնդրել է իր գործածման համար ամբաստանյալ Ս.Մուրադյանից վերցնել 2 հատ «Սուբուտեքս» տեսակի դեղահաբ՝ դրանցից յուրաքանչյուրի համար 25.000 ՀՀ դրամ վճարելու պայմանով։ Ամբաստանյալ Գ.Գասպարյանը, չմերժելով ամբաստանյալ Խ.Վարդանյանին, նա-խապես զանգահարել է ամբաստանյալ Ս.Մուրադյանին և, նրան տեղեկացնելով 50.000 ՀՀ դրա-մով 2 հատ «Սուբուտեքս» տեսակի դեղահաբ գնելու վերաբերյալ իր խնդրանքի մասին, նրա հա-մաձայնությունն ստանալուց հետո՝ նույն օրը՝ ժամը 19-ի սահմաններում, ամբաստանյալ Խ. Վարդանյանի հետ վկա Գոռ Ջանիկյանի ավտոմեքենայով գնացել են ք.Երևանի Նորք թաղա-մաս՝ ամբաստանյալ Ս.Մուրադյանին հանդիպելու և պայմանավորված քանակով դեղահաբերը վերցնելու համար։ Նշված վայր հասնելուց հետո ամբաստանյալ Գ.Գասպարյանն իջել է ավտո-մեքենայից և միայնակ քայլել է ամբաստանյալ Ս.Մուրադյանին ընդառաջ՝ իր մոտ ունենալով «Սուբուտեքս» տեսակի 2 հատ դեղահաբի դիմաց վճարելու համար ամբաստանյալ Խ.Վարդան-յանից նախապես վերցրած 50.000 ՀՀ դրամը։ Ճանապարհին զանգահարելով ամբաստանյալ Ս.Մուրադյանին՝ ամբաստանյալ Գ.Գասպարյանը նրա առաջարկով գնացել է հեռախոսակա-յանի հարևանությամբ գտնվող խանութի մոտ, սակայն չի հասցրել ամբաստանյալ Ս.Մուրադ-յանից վերցնել «Սուբուտեքս» տեսակի 2 հատ դեղահաբը, քանի որ նրանք բռնվել են ոստիկան-ների կողմից և բերման ենթարկվել ոստիկանության Կենտրոնական բաժին« որտեղ էլ ամբաս-տանյալ Ս.Մուրադյանի անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերվել է նրա ձեռքի ափում եղած «Սուբուտեքս» տեսակի 5 հատ դեղահաբը։
Դատաքննությամբ նաև պարզվեց, որ թեև ամբաստանյալ Գ.Գասպարյանն ամբաստան-յալ Խ.Վարդանյանի խնդրանքին համապատասխան ամբաստանյալ Ս.Մուրադյանից խնդրել է «Սուբուտեքս» տեսակի 2 հատ դեղահաբ, սակայն վերջինս որոշել է նրան տալ տանը եղած բոլոր դեղահաբերը՝ «Սուբուտեքս» տեսակի 5 հատ դեղահաբը, որպեսզի թոռը՝ ամբաստանյալ Գ.Գասպարյանը, այլևս նման խնդրանքով չդիմի իրեն։

Ապացույցների հետազոտում.

Ամբաստանյալ Ս.Մուրադյանը դատաքննությամբ իրեն մեղավոր ճանաչեց առաջադը-րված մեղադրանքում, սակայն հրաժարվեց ցուցմունք տալուց։
Ամբաստանյալ Ս.Մուրադյանը նախաքննության ընթացքում՝ 01.05.2015թ-ին, որպես կաս-կածյալ հարցաքննվելիս հրաժարվել է ցուցմունք տալուց։
Ամբաստանյալ Ս.Մուրադյանը 02.05.2015թ-ին հարցաքննվել է որպես մեղադրյալ և, իրեն մեղավոր չճանաչելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով առաջա-դրված մեղադրանքում, հրաժարվել է ցուցմունք տալուց։
Ամբաստանյալ Ս.Մուրադյանի՝ դատաքննությամբ հետազոտված, 10.07.2015թ-ին որպես մեղադրյալ տված նախաքննական ցուցմունքի համաձայն՝ իր ամուսնու՝ կոկորդի քաղցկեղով տառապող Ձոնիկ Ներսիսյանի հետ 2008թ-ին գնացել են Ֆրանսիայի Մարսել քաղաքում մշտա-պես բնակվող իրենց դստեր տուն, որպեսզի ամուսինը վիրահատվի։ 2010թ. օգոստոսին ինքը վե-րադարձել է Հայաստան, իսկ ամուսինը վերադարձել է 2012թ. հունիսին՝ իր հետ բերելով Ֆրան-սիայում բուժվելու ընթացքում բժիշկների կողմից նշանակված տարբեր տեսակի դեղեր։ Դրանց մեջ եղել են 28 հատ «Սուբուտեքս» տեսակի դեղահաբեր, որոնցից 5-ն ամուսինն օգտագործել է 2012-2015թ.թ. ընթացքում։
2015թ. ձմռանն իր տանը հյուրընկալված թոռը՝ Գևորգ Գասպարյանը, խոսակցության ըն-թացքում իրենից տեղեկանալով, որ պապիկը Ֆրանսիայից իր հետ բերել է «Սուբուտեքս» տե-սակի դեղ« խնդրել է իրեն տալ այդ դեղահաբերից։ Սկզբում մերժել է նրան, իսկ հետագայում՝ 2015թ. մարտ-ապրիլ ամիսների ընթացքում, խղճալով նրան՝ տվել է ընդհանուր առմամբ 18 հատ նշված դեղահաբերից։ Ենթադրել է, որ դրանք նա է օգտագործում, սակայն իր հարցին նա պա-տասխանել է, որ դրանք իր համար չի վերցնում։ Դեղահաբերի մի մասը թոռանը տվել է անվճար, իսկ մյուս մասի համար նա վճարել է՝ մեկ «կոճակի» համար 25.000 ՀՀ դրամ։
2015թ. ապրիլի 30-ին Գևորգը հեռախոսով զանգահարել է իրեն և խնդրել է 3 դեղահաբ՝ ասելով, որ պատրաստ է դրանցից յուրաքանչյուրի համար վճարել 25.000 դրամ։
Քանի որ «Սուբուտեքս» տեսակի դեղահաբերից մնացած է եղել 5 հատ, որոշել է 5-ն էլ տալ նրան, որպեսզի ընդմիշտ պրծնի նրա խնդրանքներից։
Նույն օրը՝ պայմանավորվածության համաձայն, գնացել է Նորքի հեռախոսակայանի մոտ՝ ձեռքի մեջ պահելով վերը նշված 5 հատ դեղահաբը, սակայն բռնվել է ոստիկանների կող-մից և բերման ենթարկվել ոստիկանության Կենտրոնական բաժին« որտեղ էլ դեղահաբերը հայտ-նաբերվել են։
Դատաքննության ընթացքում ամբաստանյալ Ս.Մուրադյանը դատարանի հարցին պա-տասխանեց, որ «Սուբուտեքս» տեսակի դեղահաբերը 2012թ. իր ամուսինն է հետը բերել Ֆրան-սիայից, սակայն դրանք ամբողջությամբ չի օգտագործել և դրանց մի մասը եղել է իրենց տանը։ Ինքն իր թոռնիկին ոչինչ չի առաջարկել, այլ նա է զանգահարել և խնդրել, որպեսզի ինքը նրան այդ դեղահաբերից տա։
Ամբաստանյալ Գորգ Գասպարյանի՝ դատաքննությամբ հետազոտված, որպես կաս-կածյալ տված նախաքննական ցուցմունքի համաձայն՝ ինքը երբեք թմրամիջոց չի գործածել։
2014թ. դեկտեմբերին տատիկը՝ Ս.Մուրադյանը, զանգահարել է իրեն և, հայտնելով, որ ունի «Սուբուտեքս» տեսակի դեղահաբեր« որոնք ցանկանում է վաճառել, խնդրել է վստահելի մարդ լինելու դեպքում օգնել դրանք վաճառել՝ մեկ դեղահաբը 25.000 ՀՀ դրամով։
Իմանալով, որ իրենց թաղամասի բնակիչ Խաչիկ Վարդանյանը պարբերաբար գործա-ծում է թմրամիջոց և, նրանից տեղեկանալով, որ «Սուբուտեքս» տեսակի մեկ դեղահաբը նա ձեռք է բերում 40.000-60.000 ՀՀ դրամով, խղճացել է նրան և առաջարկել է նրա համար նույն դեղա-հաբերից ձեռք բերել 25.000 ՀՀ դրամով։ Իր առաջարկը հետաքրքրել է նրան և դրանից հետո նրա համար տատիկից 1-2 հատով վերցրել է ընդհանուր առմամբ 10 հատ դեղահաբ, որոնցից յուրաքանչյուրի համար նա վճարել է 25.000 ՀՀ դրամ։
2015թ. ապրիլի 30-ին Խաչիկը կրկին դիմել է իրեն և խնդրել է 2 «կոճակ» «Սուբուտեքս» ձեռք բերել իր համար։ Այդ նպատակով զանգահարել է տատիկին և պայմանավորվել է հան-դիպել նրան և վերցնել դեղահաբերը։ Դրանից հետո իրենց թաղամասի բնակիչ Գոռ Ջանիկյանի տաքսի ավտոմեքենայով գնացել են Նորք թաղամաս« որտեղ ինքն իջել է ավտոմեքենայից և քայլել տատիկին ընդառաջ։ Այդ ընթացքում զանգահարել է տատիկին, և նա ասել է, որ իրեն սպասի հեռախոսակայանի հարևանությամբ գտնվող խանութի մոտ։ Սակայն այդ պահին ոս-տիկանները բռնել են իրենց և բերման ենթարկել ոստիկանության Կենտրոնական բաժին։
Ոստիկանության բաժնում իր գրպանից հայտնաբերված գումարից 50.000 ՀՀ դրամը տը-ված է եղել Խաչիկը՝ 2 հատ դեղահաբ ձեռք բերելու համար, իսկ մնացած 25.000 ՀՀ դրամն իր գումարն է եղել։
Ամբաստանյալ Գորգ Գասպարյանը հետագա նախաքննության ընթացքում՝ 02.05.2015թ-ին, որպես մեղադրյալ հարցաքննվելիս նշել է, որ իրեն պարզաբանվել է «Սուբուտեքս» տեսակի թմրամիջոցի 5 հատ դեղահաբ իրացնելու փորձ կատարելու համար առաջադրված մեղադրան-քը, որում իրեն մեղավոր չի ճանաչում և հրաժարվում է ցուցմունք տալուց։
Ամբաստանյալ Գորգ Գասպարյանը՝ որպես մեղադրյալ 17.06.2015թ-ին լրացուցիչ հար-ցաքննվելիս, ցուցմունք է տվել այն մասին« որ իր նախկին ցուցմունքով հայտնել է իրականու-թյանը չհամապատասխանող տվյալներ։
Նաև ցուցմունք է տվել, որ շուրջ մեկ տարի օգտագործել է «Սուբուտեքս» տեսակի թմրա-միջոց, իսկ 2014թ. ամռանը, իմանալով, որ պապիկը վերադարձել է Ֆրանիսայից և ենթադրելով, որ նա իր հետ կարող է բերած լինել ուժեղ ցավազրկող և այլ դեղամիջոցներ, այդ մասին հեռա-խոսով հարցրել է տատիկին, ով պատասխանել է, որ պապիկի բերած դեղերի մեջ կա «Սուբու-տեքս» տեսակի դեղ։ Իմանալով այդ մասին, տատիկից խնդրել է իրեն տալ այդ դեղահաբերից՝ ասելով, որ դրանք իր ծանոթներից մեկի համար է պետք։ Դրանից հետո՝ 2014թ. ամառվանից մինչև 2015թ. ընկած ժամանակահատվածում, տատիկից վերցրել է ընդհանուր առմամբ 6-7 «կո-ճակ» «Սուբուտեքս», ամեն անգամ մեկ հատ՝ դրա համար վճարելով 25.000 ՀՀ դրամ։
Վերջին անգամ՝ 2015թ. ապրիլի 30-ին« տատիկից պետք է գներ մեկ «կոճակ» «Սուբու-տեքս», սակայն բռնվել է։
Նախկին ցուցմունքով ինքը զրպարտել է Խաչիկին։ Նրան երբևէ թմրամիջոց չի վաճառել, հյուրասիրել կամ առաջարկել։
Թե ինչ նպատակով են տատիկի մոտ հայտնվել իր խնդրած դեղահաբից բացի մյուս «կո-ճակները», չի կարող ասել։
Ամբաստանյալ Գևորգ Գասպարյանի դատաքննական ցուցմունքի համաձայն՝ ինքը մի քանի անգամ տատիկից վերցրել է պապիկի՝ Ֆրանսիայից բերած դեղերից «Սուբուտեքս» տե-սակի դեղահաբեր՝ մեկ հատի համար վճարելով 25.000 ՀՀ դրամ։ Տատիկին ասել է, որ դրանք իր համար չի վերցնում, այդ պատճառով էլ վճարել է դրանց համար։
2015թ. ապրիլի 30-ին՝ ժամը 19-ի սահմաններում« իրենց թաղամասի բնակիչ Գոռ Ջանիկ-յանի ավտոմեքենայով Խաչիկի հետ գնացել է իր համար տատիկից 2 հատ դեղահաբ վերցնելու, սակայն բռնվել է։
Խաչիկը և Գոռը տեղեկություն չեն ունեցել իր նպատակի մասին։
Խաչիկին իր հետ տարել է ապահովության համար, որ եթե տատիկը հարցներ՝ նրան ասեր, որ ավտոմեքենայի մեջ նստած անձի համար է վերցնում դեղահաբերը։
Ամբաստանյալ Գորգ Գասպարյանի դատաքննական լրացուցիչ ցուցմունքի համաձայն՝ դեպքից մոտ 10 օր առաջ Խաչիկի հետ զրուցել են իր տատիկից ու պապիկից։ Ինքը Խաչիկին ասել է, որ իր պապիկը հիվանդ է և Ֆրանսիայում բուժում ստանալուց հետո «Սուբուտեքս» տե-սակի դեղամիջոց է ընդունում։ Դրանից հետո Խաչիկն իրեն խնդրել է օգնել և իր համար այդ դեղամիջոցից ձեռք բերել։ Սկզբում մերժել է նրան, սակայն հետագայում Խաչիկն իրեն շատ է խնդրել և համաձայնվել է այդ հարցում օգնել նրան։ 2015թ. ապրիլի 30-ին հեռախոսազանգով Խաչիկի հետ պայմանավորվել են հանդիպել։ Ինքն ու Գոռ Ջանիկյանը՝ վերջինիս սև գույնի «Օպել» մակնիշի տաքսի ավտոմեքենայով գնացել են Խաչիկի հետևից ու երեքով ուղևորվել են Նորք-Մարաշ, որպեսզի իր տատիկից Խաչիկի համար վերցնի 2 հատ «Սուբուտեքս» տեսակի դեղահաբ, սակայն բռնվել է։
Ամբաստանյալ Խաչիկ Վարդանյանը նախաքննության ընթացքում առաջադրված մե-ղադրանքում իրեն մեղավոր չի ճանաչել և հրաժարվել է ցուցմունք տալուց։
Ամբաստանյալ Խաչիկ Վարդանյանը դատաքննության ընթացքում նույնպես իրեն մե-ղավոր չճանաչեց առաջադրված մեղադրանքում, սակայն ամբաստանյալ Գ.Գասպարյանի լրա-ցուցիչ դատաքննական ցուցմունքից հետո համաձայնվելով դրա հետ՝ ցուցմունք տվեց այն մա-սին, որ ինքն է Գ.Գասպարյանին խնդրել իր համար ձեռք բերել «Սուբուտեքս»-ի 2 հատ դեղա-հաբ, որոնք պետք է գներ։
Վկա Գոռ Ջանիկյանի ցուցմունքի համաձայն՝ 2015թ. ապրիլի 30-ին ինքն իր ընկեր Գևորգ Գասպարյանի խնդրանքով եղբորը պատկանող «Օպել Զաֆիրա» մակնիշի 84MP888 հաշվառման համարանիշի տաքսի ավտոմեքենայով Երևան քաղաքի Եղիշե Թադևոսյան փողո-ցից ուղևորվել են դեպի Երևան քաղաքի Նորք թաղամաս։ Ճանապարհին Գևորգի խնդրանքով կանգնել են և իրենց է միացել Խաչիկ Վարդանյանը, որի հետ ինքը շփում չի ունեցել ու միայն դեմքով է ճանաչել։
Հասնելով Երևան քաղաքի Նորք թաղամաս՝ Գևորգն իջել է ավտոմեքենայից և քայլելով հեռացել« իսկ ինքն ու Խաչիկն ավտոմեքենայի մեջ նստած սպասել են։ Մի քանի րոպե անց ծխելու նպատակով Խաչիկի հետ դուրս են եկել ավտոմեքենայից« սակայն այդ պահին իրենց են մոտեցել ոստիկանության աշխատակիցները և բերման ենթարկել ոստիկանության Կենտրոնա-կան բաժին։ Արդեն բաժնում տեղեկացել է« որ բերման են ենթարկել նաև Գևորգի տատիկին, ում մոտից հայտնաբերվել է «Սուբուտեքս» թմրամիջոց։
Դատաքիմիական փորձաքննության 30.04.2015թ. հ. 129 Ք-15 եզրակացության համա-ձայն՝ փորձաքննությանը ներկայացված 5 հատ դեղահաբում հայտնաբերվել է 0.04 գրամ ընդ-հանուր քաշով «Բուպրենորֆին» տեսակի թմրամիջոց։
Տոքսիկոքիմիական փորձաքննության 11.05.2015թ. Հմ 0284 եզրակացության համաձայն՝ 01.05.2015թ-ին Գևորգ Արսենի Գասպարյանի մեզի և մազի փորձանմուշներում հայտնաբերվել են «Ափիոն»-ի խմբի թմրամիջոցների թմրալկալոիդներ և դրանց հետքեր։
Տոքսիկոքիմիական փորձաքննության 11.05.2015թ. Հմ 0283 եզրակացության համաձայն՝ 01.05.2015թ-ին Խաչիկ Սամվելի Վարդանյանի մեզի և մազի փորձանմուշներում հայտնաբերվել են «Ափիոն»-ի և «Կանաբինոիդներ»-ի խմբերի թմրամիջոցների թմրալկալոիդներ և դրանց հետ-քեր։
Դատանարկոլոգիական-ամբուլատոր փորձաքննության 30.06.2015թ. Հմ 89-15 հանձնա-ժողովային եզրակացության համաձայն՝ Խաչիկ Սամվելի Վարդանյանը տառապում է «Հոգե-կան և վարքային խանգարումներ կանաբիսի և ափիոնի խմբի թմրամիջոցների համակցված գործածում, կախվածության համախտանիշ» ախտորոշմամբ« ուստի ունի հարկադիր բուժման կարիք« որի համար հակացուցումներ չկան։
Ամբուլատոր դատահոգեբուժական փորձաքննության 14.07.2015թ. հ. 250/15 եզրակացու-թյան համաձայն՝ Գևորգ Արսենի Գասպարյանը որևէ խրոնիկական հոգեկան հիվանդությամբ չի տառապել և ներկայումս չի տառապում« այլ նրա մոտ հայտնաբերվել է «Անձի օրգանական խանգարում»։ Վերը նշված ախտորոշմամաբ պայմանավորված անձի փափոխություններն ար-տահայտված չեն այն աստիճանի« որպեսզի զրկեին նրան իր գործողությունների վտանգավո-րությունը գիտակցելու և դրանք ղեկավարելու ունակությունից՝ ինչպես իրավախախտումը կա-տարելու պահին« այնպես էլ ներկայումս« ուստի իրեն մեղսագրվող արարքի նկատմամբ Գևորգ Արսենի Գասպարյանին հարկ է ճանաչել մեղսունակ։ Իր ներկա հոգեկան վիճակում նա կարող է մասնակցել դատաքննչական գործողություններին։
«Անձին խուզարկության ենթարկելու մասին» 30.04.2015թ. արձանագրության համաձայն՝ Ս.Մուրադյանի աջ ձեռքի միջից հայտնաբերվել է փայլաթիթեղ, որի մեջ առկա է եղել թվով 5 դեղահաբեր` գործարանային փաթեթով, որոնցից յուրաքանչյուրի վրա կարմիր տառերով գրված է եղել «SUBUTEX» գրառումը։
«Անձին անձնական խուզարկության ենթարկելու մասին» 30.04.2015թ. արձանագրութ-յան համաձայն՝ Գ.Գասպարյանի հագին եղած սպորտային տաբատի ձախ գրպանից հայտ-նաբերվել է թվով 5 (հինգ) հատ 10.000 ՀՀ անվանական թղթադրամ, 2 (երկու) հատ 5.000 ՀՀ ան-վանական թղթադրամ և 15 (տասնհինգ) հատ 1.000 ՀՀ անվանական թղթադրամ, ընդհանուր` 75.000 ՀՀ դրամ գումար։
«Իրեղեն ապացույց ճանաչելու և քրեական գործին կցելու մասին» որոշման համաձայն՝ Ս.Մուրադյանի անձնական խուզարկությամբ հայտնաբերված 0.04 գրամ ընդհանուր քաշով «Բուպրենորֆին» տեսակի թմրամիջոց պարունակող 5 հատ «Սուբուտեքս» տեսակի դեղահա-բերը և Գ.Գասպարյանի մոտից հայտնաբերված 75.000 ՀՀ դրամը ճանաչվել են իրեղեն ապա-ցույց։
«Հեռախոսազանգերի վերծանումների զննություն կատարելու վերաբերյալ» 05.10.2015թ. արձանագրության համաձայն՝ Գ.Գասպարյանի կողմից շահագործվող 093898669 բջջային հե-ռախոսահամարից 30.04.2015թ. ժամը 18.15-ին կատարվել է մեկ հեռախոսազանգ Ս.Մուրադ-յանի կողմից շահագործվող 093875225 բջջային հեռախոսահամարին« որի տևողությունը եղել է 1 րոպե 19 վարկյան։ Ս.Մուրադյանի հեռախոսահամարը հիշյալ զանգի ժամանակ սպասարկվել է Երևան քաղաքի Նորք 2 հասցեում տեղադրված ալեհավաքի կողմից« իսկ Գ.Գասպարյանի հե-ռախոսահամարը զանգի պահին սպասարկվել է Երևան քաղաքի Եղիշե Թադևոսյան 4 հաս-ցեում տեղադրված ալեհավաքի կողմից։
Այնուհետև« 30.04.2015թ. ժամը 19.06-ին Գ.Գասպարյանի կողմից շահագործվող 0938986 69 բջջային հեռախոսահամարից կատարվել է ևս մեկ ելքային հեռախոսազանգ Ս.Մուրադյանի կողմից շահագործվող 093875225 բջջային հեռաոսահամարին« որի տևողությունը եղել է 10 վայրկյան։ Գ.Գասպարյանի և Ս.Մուրադյանի հեռախոսահամարները զանգի պահին սպա-սարկվել են Երևան քաղաքի Նորք 2 հասցեում տեղադրված ալեհավաքի կողմից։
«Այլ փաստաթուղթն ապացույց ճանաչելու և քրեական գործին կցելու մասին» 06.10.2015թ. որոշման համաձայն՝ թիվ 13146315 քրեական գործով այլ փաստաթուղթ հանդի-սացող՝ «Ղ-Տելեկոմ» ՓԲ ընկերությունից 2015թ. հունիսի 17-ին ստացված Գ.Գասպարյանի կող-մից շահագործվող 093898669 բջջային հեռախոսահամարից և մեղադրյալ Ս.Մուրադյանի կող-մից շահագործվող 093875225 բջջային հեռախոսահամարից 2015թ. փետրվարի 20-ից մինչև 2015թ. մայիսի 1-ն ընկած ժամանակահատվածում կատարված մուտքային և ելքային զանգերի վերծանումները ճանաչվել են ապացույց և կցվել քրեական գործին։

Դատարանի վերլուծությունը, պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը՝ ապա-ցույցների համադրման և գնահատման արդյունքում.

I. Հանցանք կատարելու մեջ անձի մեղավորությունը հաստատելիս ապացույցների բա-վարարությունը.

Սույն գործով դատարանի առջև բարձրացված առաջին իրավական հարցը հետևյալն է. ամբաստանյալներին հանցագործությունների կատարման մեջ մեղավոր ճանաչելիս նախա-քննության մարմինը պահպանե՞լ է, արդյոք, գործի լուծման համար բավարարության տեսանկ-յունից ապացույցները գնահատելու օրենսդրական պահանջը։
28. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…) 3. Հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա« այն պետք է հաստատվի գործին վերաբերող փոխկապակց-ված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ։
4. Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր կասկածները« որոնք չեն կարող փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացա-կարգի շրջանակներում« մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի կամ կասկածյալի։ (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի 1-ին մասի համա-ձայն` «Դատավորը« ինչպես նաև հետաքննության մարմինը« քննիչը« դատախազը ապացույց-ները գնահատում են իրենց ներքին համոզմամբ»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածի համաձայն`
«Միայն ապացույցների հիման վրա են հաստատվում`
1) դեպքը և հանգամանքները (կատարման ժամանակը« տեղը« եղանակը և այլն).
2) կասկածյալի և մեղադրյալի առնչությունը դեպքին.
3) հանցագործության` քրեական օրենքով նախատեսված հատկանիշները.
4) անձի մեղավորությունը քրեական օրենքով չթույլատրված արարքը կատա-րելու մեջ.
5) քրեական օրենքով նախատեսված պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ խըս-տացնող հանգամանքները.
6) այն հանգամանքները« որոնցով դատավարության մասնակիցը կամ քրեական դատա-վարությանը մասնակցող այլ անձը հիմնավորում է իր պահանջները« եթե այլ բան նախատես-ված չէ օրենքով»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման` վերաբերելիության« թույլատրե-լիության« իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարա-րության տեսանկյունից։
2. Հետաքննության մարմնի աշխատակիցը« քննիչը« դատախազը« դատավորը« ղեկավար-վելով օրենքով« ապացույցները գնահատում են ապացույցների համակցության մեջ` դրանց բազ-մակողմանի« լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված իրենց ներքին համոզմամբ»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 216-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«(…) Քննիչը պարտավոր է կատարել առերեսում« եթե էական հակասություններ կան մե-ղադրյալի և մեկ այլ անձի ցուցմունքներում»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 365-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համա-ձայն՝ «Մեղադրական դատավճիռը չի կարող հիմնված լինել ենթադրությունների վրա և կայաց-վում է միայն այն դեպքում« երբ հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունն ապացուցված է դատական քննության ընթացքում։ Հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունը կարող է համարվել ապացուցված« եթե դատարանը« ղեկավարվելով անմեղու-թյան կանխավարկածով« հիմնվելով պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դատական քննության ընթացքում գործի հանգամանքների հետազոտման արդյունքների վրա« դատաքննության ժամանակ հետազոտված հավաստի ապացույցների հիման վրա« ամբաստան-յալի մեղավորության մասին չփարատվող բոլոր կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով« սույն օրենսգրքի 360 հոդվածի առաջին մասի 1-4-րդ կետերում նշված հարցերին տալիս է հաստա-տող պատասխաններ»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 371-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Դատավճռի նկարագրական-պատճառաբանական մասում ցույց է տրվում (...) 3) այն ապացույցները« որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները« ինչպես նաև այս կամ այն ապացույցն անար-ժանահավատ համարելու փաստարկները»։
Վճռաբեկ դատարանը թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 քրեական գործով 31.10.2014թ-ին կայացրած որոշմամբ արձանագրել է, որ. ««Ապացույցների բավարարություն» հասկացության էությունը« ապացույցների բավարարությունը որոշելու ընդհանուր չափանիշները« դրանցից յուրաքանչյուրի բնութագիրը Վճռաբեկ դատարանը քննարկել և վերլուծել է Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով կայացրած որոշման շրջանակներում։
Մասնավորապես« վկայակոչված որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը« համեմատական վերլուծության ենթարկելով «ապացուցման առարկա» և «ապացույցների բավարարություն» հասկացությունները« նշել է. «(…) եթե ապացուցման առարկան ցույց է տալիս« թե ինչ է անհրա-ժեշտ պարզել յուրաքանչյուր քրեական գործով« ապա ապացույցների բավարարությունը կապ-ված է այն ապացուցողական նյութի հետ« որը վերաբերում է ապացուցման առարկային և թույլ է տալիս այդ հանգամանքների մասին գալ արժանահավատ հետևության։ Որոշելով ապացույց-ների բավարարությունը` վարույթն իրականացնող մարմինները լուծում են քրեական գործի հա-մար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքների հետազոտման խորության աստիճանի հետ կապված հարցերը« մասնավորապես այն« թե ի՞նչ աստիճանի պետք է մանրացվի յուրա-քանչյուր հանգամանքը« և ի՞նչ ծավալի ապացույցներ են անհրաժեշտ այդ հանգամանքները հավաստի պարզելու և դրա հիման վրա այս կամ այն դատավարական որոշումը կայացնելու համար։
Այսպիսով« ապացույցների բավարարությունը ենթադրում է կոնկրետ գործով ապացուց-ման շրջանակների այնպիսի որոշումը« որպեսզի հավաքված ապացույցները որակական կողմից ապահովեն ապացուցման առարկայի յուրաքանչյուր տարրի պարզումը« իսկ քանակական կողմից` այդ հանգամանքների բացահայտման արժանահավատությունը և դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունն ու պատճառաբանվածությունը։
Ի տարբերություն ապացուցման առարկայի« ապացույցների բավարարություն հասկա-ցության բովանդակությունը քրեական դատավարության օրենսդրությամբ բացահայտված չէ« այսինքն` օրենքում հստակ նշում չկա այն մասին« թե մինչև ե՞րբ պետք է հավաքվեն և հե-տազոտվեն ապացույցները« որպեսզի յուրաքանչյուր գործով պարզվի ապացուցման առարկան ամբողջությամբ կամ նրա տարրերն առանձին վերցրած։ Բացի այդ« օրենքում սահմանված չէ միասնական չափանիշ առ այն« թե ե՞րբ են ի հայտ գալիս յուրաքանչյուր քրեական գործով ապացուցման առարկան բացահայտված համարելու հիմքերը։
Վճռաբեկ դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի համակարգային վեր-լուծության հիման վրա արձանագրում է ապացույցների բավարարությունը որոշելու հետևյալ ընդհանուր չափանիշները՝
1) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունք«
2) դատավարական որոշումների հիմնավորվածություն և պատճառաբանվածություն«
3) անմեղության կանխավարկած» (տե՛ս Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռա-բեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 14-15-րդ կե-տերը« իսկ վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքի« դատավարական որո-շումների հիմնավորվածության և պատճառաբանվածության« անմեղության կանխավարկածի մասին մանրամասն տե՛ս նույն որոշման 16-19-րդ կետերը)։
29. Վերահաստատելով և զարգացնելով նախորդ կետում մեջբերված գործով արտահայ-տած իրավական դիրքորոշումները` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է« որ «ապացույցների բավարարությունը» որոշելու չափանիշներն են.
1) անմեղության կանխավարկածը«
2) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքը«
3) դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունը և պատճառաբանվածությունը։
30. Անդրադառնալով անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին` Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում նշել« որ քրեական դատավարությունում կանխավարկածը օրենքով կամ նա-խադեպային իրավունքով հաստատված այն կանոնն է« որի համաձայն՝ որոշակի հանգամանք համարվում է հաստատված« քանի դեռ օրենքով սահմանված կարգով չի ապացուցվել հակա-ռակը։ Մարդու անմեղությունը քրեական դատավարության կարևորագույն կանխավարկածնե-րից է« որն ամրագրված է ինչպես ՀՀ Սահմանադրությամբ« միջազգային պայմանագրերով և օրենքներով« այնպես էլ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի և Վճռաբեկ դատա-րանի նախադեպային իրավունքով։ Հանցանք կատարելու մեջ անձի մեղավորությունը հաս-տատված համարելը ոչ այլ ինչ է« քան անմեղության կանխավարկածի հաղթահարում։ Միևնույն ժամանակ« անձին դատապարտելու համար համարժեք ապացույցների բավարար համակցու-թյան բացակայությունը նշանակում է« որ անձի անմեղության կանխավարկածը հաղթահարված չէ։ Այլ խոսքով՝ քրեական դատավարության ընթացքում չապացուցված մեղավորությունը հա-վասարազոր է ապացուցված անմեղության։
Հարկ է նշել նաև« որ անմեղության կանխավարկածն ամրագրող նորմերը« ինչպես նաև նախադեպային իրավունքը սահմանում են ոչ միայն այդ սկզբունքի բուն էությունը« այլև՝ դրա հաղթահարման« նույնն է« թե անձի մեղավորության հաստատման համար անհրաժեշտ դատա-վարական չափորոշիչները։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը Մ.Հակոբյանի գործով որոշման մեջ շեշտել է. «(…) ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը դատարան-ներին պարտավորեցնում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածում թվարկված՝ ապացուցման ենթակա հանգամանքների« այդ թվում՝ կոնկրետ հանցանքի հատ-կանիշների և այդ հանցանքի մեջ անձի մեղավորության վերաբերյալ իր հետևությունները հիմ-նավորել վերաբերելի« փոխկապակցված« հավաստի ապացույցներով և ոչ թե ենթադրություն-ներով։ Այլ խոսքով՝ հանցանքի մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր անձի վերաբերյալ` ապացուցման ենթակա յուրաքանչյուր հանգամանքի կապակցությամբ դատարանի հետևությունը պետք է հիմնված լինի ոչ թե գնահատողական դատողությունների« կանխատեսումների կամ կարծիք-ների« այլ կոնկրետ գործով օրենքով սահմանված կարգով ձեռք բերված փաստական տվյալների վրա։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև« որ մեղսագրվող հան-ցագործության և դրա հատկանիշների ապացուցման բեռը կրում է մեղադրանքի կողմը« իսկ չփարատված կասկածները պետք է մեկնաբանվեն հօգուտ մեղադրյալի։ Դրանից հետևում է« որ մեղադրանքի կողմը կրում է անձի մեղքը հաստատելու համար բավարար ապացույցներ ներկա-յացնելու պարտականությունը (…)» (տե՛ս Մարգար Հակոբյանի վերաբերյալ 2013 թվականի մա-յիսի 8-ի թիվ ԵԿԴ/0168/01/12 որոշման 13-րդ կետը)։ Անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել և իրավական դիրքորոշում է արտահայտել նաև Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի գործով որոշման մեջ (տե՛ս Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0044 /01/11 որոշման 14-րդ կետը)։
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի ուսումնա-սիրությունը ևս ցույց է տալիս« որ Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 2-րդ կետով երաշ-խավորված անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը« ի թիվս այլոց« ենթադրում է մեղադրանքի կողմի պարտականությունը ներկայացնելու անձին դատապարտելու համար բավարար ապա-ցույցներ (տե՛ս« ի թիվս այլոց« Barbera Messegue and Jabardo v. Spain« գանգատ թիվ 10590/83« 1988 թվականի դեկտեմբերի 6-ի վճիռ« 77-րդ կետ« Janosevic v. Sweden« գանգատ թիվ 34619/97« 2002 թվականի հուլիսի 23-ի վճիռ« 97-րդ կետ)։
Այսպիսով« անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը ենթադրում է ապացույցների այն-պիսի ամբողջության առկայություն« որն անհրաժեշտ է անձի մեղավորությունը ողջամիտ (հիմ-նավոր) կասկածից վեր ապացուցված համարելու« այլ ոչ թե անձի մեղավորության մասին ենթա-դրություններ անելու համար։
31. Ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս չափանիշին՝ ներքին համոզմունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Մ.Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի վերաբերյալ որոշման մեջ և դիրքորոշում ձևավորել այն մասին« որ «(…) Ներքին համոզմունքը« որպես ապա-ցույցների գնահատման արդյունք« բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների ան-խզելի կապով. այն« մի կողմից« պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակ-ցությունից և հիմնվի դրանց վրա« իսկ մյուս կողմից« անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առա-ջացնի այն վստահությունը« որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պա-հանջների պահպանմամբ։
Ապացույցները« որոնք հավաքվել և ստուգվել են օրենքին համապատասխան« կազմում են ներքին համոզմունքի այն օբյեկտիվ հիմքը« որն իր դրսևորումն է գտնում ընդունվող որոշում-ներում։ Թեպետ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա« այն չի կարող լինել կամայական։ Դրա հիմքում պետք է դրված լինի գործի բոլոր հանգամանք-ների լրիվ« օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննությունը։ (…)» (տե՛ս Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ /0632/01/08 որոշման 14-րդ կետը)։
Այսպիսով« «ներքին համոզմունքը» սուբյեկտիվ-օբյեկտիվ կատեգորիա է։ Այն ապա-ցույցների գնահատումն իրականացնող սուբյեկտի գիտակցված և ողջամիտ համոզվածությունն է իր իսկ կողմից կայացված որոշման հիմնավորվածության մեջ (սուբյեկտիվ բնույթ)։ Այդպիսի համոզվածությունը պետք է ձևավորված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ« օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննության արդյունքում և հիմնվի թույլատրելի« վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների բավարար համակցությամբ հաստատված փաստերի վրա« որոնք անկողմնակալ դիտորդի մոտ ողջամտորեն կձևավորեն նույն համոզվածությունը (օբյեկտիվ բնույթ)։
Ելնելով այն հանգամանքից« որ ներքին համոզմունքն ունի օբյեկտիվ հիմքեր« անհրա-ժեշտ է այն տարբերակել ինտուիցիայից« ենթադրություններից և այլ անհաշվետու զգացմունք-ներից։ Ի տարբերություն դրանց« ներքին համոզմունքը չի կարող ձևավորվել առանց օբյեկտիվ հիմքի և հիմնվել անթույլատրելի« ոչ վերաբերելի« անարժանահավատ ապացույցների վրա։ Այլ խոսքով« ներքին համոզմունքը հիմնվում է ողջամիտ կարծիքի« գիտելիքի վրա« այլ ոչ թե ենթա-դրությունների« երևակայության« համակրանքի« հակակրանքի կամ կանխակալ կարծիքի վրա։
Ներքին համոզմունքի՝ որպես ապացույցների գնահատման արդյունքի օբյեկտիվ հիմքը քրեական գործով ձեռք բերված« բազմակողմանի և օբյեկտիվ հետազոտված ապացույցների բավարար համակցությունն է։ Այս առումով անհրաժեշտ է վերլուծել ապացույցների թույլատրե-լիության« վերաբերելիության և արժանահավատության հատկանիշները« որոնց տեսանկյունից ապացույցները ենթակա են գնահատման։
31.1. Ապացույցների թույլատրելիության հատկանիշը վերաբերում է դրանց ձևական կող-մին։ Դրա էությունը կազմում է ապացույցները ձեռք բերելիս օրենքով նախատեսված դատավա-րական պահանջների պահպանվածությունը և ենթադրում է.
- աղբյուրի օրինականություն՝ ապացույցը պետք է ձեռք բերվի միայն օրենքով սահման-ված աղբյուրներից (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մաս)«
- ձեռքբերման միջոցների օրինականություն՝ պետք է պահպանված լինեն ապացույցների ձեռքբերմանն ուղղված գործողություններ կատարելուն օրենքով առաջադրված պահանջները«
- դատավարական ձևակերպում՝ ապացույցը« դրա ձեռքբերման գործընթացը պետք է օրենքով սահմանված կարգով ենթարկվեն դատավարական ձևակերպման«
- լիազորված սուբյեկտ՝ այն պետք է ստացված լինի ապացույց ձեռք բերելու լիազորու-թյամբ օժտված սուբյեկտի կողմից։
Ապացույցն անթույլատրելի ճանաչելու հիմքերը հստակ սահմանված են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածով։
31.2. Վերաբերելիությունն ապացույցի կարողությունն է իր բովանդակությամբ ծառայելու ապացուցման առարկայի մեջ մտնող հանգամանքները« գործի քննության և լուծման համար նշանակություն ունեցող այլ տվյալները բացահայտելուն և հաստատելուն։ Այլ խոսքով՝ ապա-ցույցի վերաբերելիության հատկանիշն արտացոլում է ապացույցի և գործի քննության ու լուծ-ման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքների միջև կապը։ Ապացույցը կհամարվի վե-րաբերելի« եթե տեղեկություններ պարունակի գործի համար որևէ նշանակություն ունեցող փաս-տի մասին։
31.3. Ապացույցի արժանահավատության հատկանիշը նույնպես վերաբերում է ապացույ-ցի բովանդակային գնահատմանը։ Արժանահավատ է այն ապացույցը« որի ճշմարտացիությունը կասկած չի հարուցում։ Ապացույցն արժանահավատության տեսանկյունից գնահատելիս դա-տարանը պետք է հիմք ընդունի հետևյալ հանգամանքները.
ա) ապացույցի աղբյուրի հատկանիշները (օրինակ՝ փորձագետի ձեռնհասությունը« ցուց-մունք տվող անձի շահագրգռվածությունը« որոշ դեպքերում հոգեբանական և ֆիզիոլոգիական հատկանիշները« վիճակը« ինչպես նաև անձին վերաբերող այլ հատկանիշներ« որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ այդ անձի կողմից գործի համար նշանակություն ունեցող հանգամանք-ներն ընկալելու« մտապահելու« վերարտադրելու գործընթացի վրա)«
բ) ապացույցի ձևավորման հանգամանքները (օրինակ՝ վկայի կողմից կոնկրետ հանգա-մանքն ընկալելու պայմանները« պաշտպանի« ներկայացուցչի ներկայությունը և այլն)«
գ) ապացուցողական տեղեկությունը ձեռք բերելու միջոցը«
դ) ապացույցի բովանդակությունը կազմող տեղեկությունը հաստատող կամ հերքող հան-գամանքների առկայությունը«
ե) նույն տեղեկության ստացումն այլ աղբյուրից։
Յուրաքանչյուր ապացույց արժանահավատության տեսանկյունից պետք է գնահատվի ապացույցների համակցության մեջ՝ բազմակողմանի և մանրամասն գնահատելով փաստական տվյալների ստացման աղբյուրները և ապացույցի ձևավորման ամբողջ ընթացքը։ Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ վերջնական որոշում կարող է կայացվել դրա բովանդա-կությունն այլ աղբյուրներից ստացված տեղեկությունների հետ համադրելու արդյունքում։ Որոշակի փաստի վերաբերյալ այս կամ այն աղբյուրից ստացված տեղեկությունների ար-ժանահավատությունը գնահատելու համար անհրաժեշտ է վերլուծել ստացված տեղեկություն-ների բովանդակությունը« համադրել դրանք այլ ապացույցների հետ« պարզել դրանց համապա-տասխանությունը կամ հակասությունը« հակասության դեպքում` դրա պատճառները։
Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ դատարանի եզրահանգումները պետք է հիմնվեն գործում առկա փաստական տվյալների վրա։
32. Ապացույցների գնահատման արդյունքում ձևավորված ներքին համոզմունքն իրա-վական նշանակություն է ստանում և օբյեկտիվացվում ապացույցների բավարարությունը որո-շելու մյուս՝ դատավարական որոշումների հիմնավորման և պատճառաբանման չափանիշի մի-ջոցով (սույն չափանիշի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքո-րոշումների մասին տե՛ս նաև Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 18-րդ կետը)։ Ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը ենթադրում է ապացույցները բարեխիղճ վերլուծության են-թարկելու պարտականություն։
Վերջին դիրքորոշումը բխում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդ-վածի 4-րդ մասի պահանջից« որի համաձայն՝ «Դատարանի դատավճիռը պետք է լինի պատ-ճառաբանված։ Պատճառաբանման ենթակա են դատարանի կողմից դատավճռում շարադրվող բոլոր հետևությունները և որոշումները»։
Դատական ակտի պատճառաբանվածության հարցին Վճռաբեկ դատարանն անդրա-դարձել է Ֆ.Գալստյանի գործով որոշման մեջ« որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին« որ «(…) Դատական ակտի պատճառաբանվածությունը կոչված է պարզաբանելու« թե ինչու է դատարանը եկել այս կամ այն հետևության« որ իրավանորմերով է ղեկավարվել նման որոշում կայացնելիս և միևնույն ժամանակ հնարավորություն է ստեղծում վերադաս դատարանի կողմից դատական ակտի օրինականության և հիմնավորվածության ստուգման համար։
(…) Պատճառաբանված որոշման բացակայությունն արդեն իսկ օբյեկտիվորեն սահմա-նափակում է վերադաս դատական ատյանի հնարավորությունը` լիարժեք դատական ստուգման ենթարկելու բողոքարկվող դատական ակտի օրինականությունն ու հիմնավորվածությունը և կա-յացնելու արդարացի որոշում« հետևաբար դատական ակտի չպատճառաբանված լինելը հան-գեցնում է քրեական դատավարության կարևորագույն սկզբունքներից մեկի` ՀՀ Սահմանադրու-թյամբ և քրեադատավարական օրենքով երաշխավորված արդար դատական քննության իրա-վունքի խախտման։
(…) Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն իր մի շարք որոշումներում՝ ներպե-տական դատարանների կողմից կայացված որոշումների չպատճառաբանվածությունը կամ ոչ բավարար պատճառաբանվածությունը դիտել [է] «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազա-տությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասով երաշխավորված` անձի արդար դատական քննության իրավունքի խախտում (տե՛ս Սալովն ընդ-դեմ Ուկրաինայի (Salov v. Սkraine) 06.09.2005 թվականի որոշումը« գանգատ թիվ 65518/01« Բոլ-դեան ընդդեմ Ռումինիայի (Boldea v. Romania) 15.02.2007 թվականի որոշումը« գանգատ թիվ 19997/02« Գրադինարն ընդդեմ Մոլդովայի (Gradinar v. Moldova) 08.04.2008 թվականի որոշումը« գանգատ թիվ 7170/02)» (տե՛ս Ֆրունզիկ Գալստյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվա-կանի մարտի 26-ի թիվ ԵԿԴ/0058/11/09 որոշման 18-20-րդ կետերը)։
Վերահաստատելով Ֆ.Գալստյանի գործով որոշմամբ ձևավորած իրավական դիրքորո-շումը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է« որ դատարանը պարտավոր է իր դատական ակտում ամրագրել և թույլատրելիության« վերաբերելիության ու արժանահավատության տես-անկյունից գնահատման ենթարկել այն ապացույցները« որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները« ինչպես նաև նշել այս կամ այն ապացույցն անարժանահավատ համարելու փաստարկները (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 371-րդ հոդվածի 3-րդ կետ)։ Հա-կառակ դեպքում ապացույցների գնահատումը« դրա արդյունքում դատարանի համապատաս-խան ներքին համոզմունքի ձևավորումը կկրեն սուբյեկտիվ բնույթ« կհանգեցնեն կամայականու-թյան և անձի արդար դատաքննության իրավունքի խախտման՝ սահմանափակելով նաև դատա-կան ակտի օրինականությունը և հիմնավորվածությունը ստուգելու վերադաս դատարանի հնա-րավորությունը։
33. Սույն որոշման 29-32-րդ կետերում կատարված իրավական վերլուծության հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է« որ գործի լուծման համար ապացույցների բավա-րարությունը որոշելու չափանիշները սերտորեն փոխկապակցված են և փոխադարձաբար պայ-մանավորում են միմյանց։ Գործի լուծման համար բավարար ապացույցներ ասելով` պետք է հասկանալ թույլատրելի« վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների համակցություն« որը« հաղթահարելով անմեղության կանխավարկածը« անաչառ դիտորդի մոտ կձևավորի հիմնավոր կասկածից վեր համոզվածություն անձի մեղավորության վերաբերյալ« ինչպես նաև կհաստատի գործով ապացուցման առարկան կազմող մյուս հանգամանքները և հնարավորություն կտա կա-յացնել հիմնավորված և պատճառաբանված որոշում։
Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանը նաև արձանագրել է. «Ապա-ցույցների բավարարությունը չի կարող որոշվել թվաբանական ցուցանիշով (…) ։ Ակնհայտ է« որ ապացույցները բավարար չեն« եթե`
1) գործում բացակայում է որևէ ապացույց գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող որևէ հանգամանքի պարզման համար«
2) եղած ապացույցը թույլ չի տալիս պարզել այդ հանգամանքը անհրաժեշտ խորությամբ և լրիվությամբ«
3) այդ հանգամանքի ապացուցվածությունը կասկած է հարուցում։» (տե՛ս Սիրակ Սա-քանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 17-րդ կետը)։
Այսպիսով« Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է« որ քրեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշը։ Ընդ որում« «հիմնավոր կասկածից վեր» ապա-ցուցողական չափանիշ ասելով« պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն« որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը։ Վերո-գրյալը չի նշանակում« որ հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորությունն ընդհանրապես չի կա-րող առաջացնել որևէ կասկած« սակայն այդպիսի կասկածի հավանականության դեպքում դրա աստիճանը պետք է լինի աննշան (խիստ ցածր)։ Այլ խոսքով՝ մեղադրանքը կազմող յուրաքանչ-յուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով« որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած»։
Սույն քրեական գործի մեղադրական եզրակացության համաձայն՝ նախաքննության մարմինը կարևոր ապացուցողական նշանակություն է տվել Գևորգ Գասպարյանի՝ որպես կաս-կածյալ 2015թ. ապրիլի 30-ին տված ցուցմունքին։ Այն նախաքննության մարմնի կողմից գնա-հատվել է որպես արժանահավատ՝ գործով ձեռք բերված մնացած ապացույցներին համապա-տասխան ու տրամաբանական լինելու և մեղադրյալ Սուսաննա Մուրադյանի կողմից հայտնված տեղեկություններին համապատասխանելու պատճառով։
Դատական վիճաբանությունների փուլում մեղադրողը, ամբաստանյալներին առաջադըր-ված մեղադրանքներն ապացուցված համարելով ու պաշտպանելով դրանք, նույնպես կարևոր ապացուցողական նշանակություն տվեց Գ.Գասպարյանի՝ որպես կասկածյալ 2015թ. ապրիլի 30-ի տված ցուցմունքին՝ այն գնահատելով որպես արժանահավատ՝ գործով ձեռք բերված մնա-ցած ապացույցներին համապատասխան ու տրամաբանական լինելու և մեղադրյալ Ս.Մուրադ-յանի կողմից հայտնված տեղեկություններին համապատասխանելու պատճառով։
Այլ խոսքով, նախաքննության մարմինը գտել է, իսկ մեղադրողը գտավ, որ ամբաստան-յալներին առաջադրված մեղադրանքները՝ ի թիվս այլոց, հաստատվում են Գ.Գասպարյանի և Ս. Մուրադյանի վերը նշված նախաքննական երկու ցուցմունքով։
Մինչդեռ.
Ս.Մուրադյանը նշված ցուցմունքով հայտնել է, որ Ֆրանսիայում բուժվելուց հետո ամու-սինն իր հետ տուն է բերել 28 հատ «Սուբուտեքս» տեսակի դեղահաբեր, որոնցից 5-ը նա գոր-ծածել է, 18-ն անվճար կամ յուրաքանչյուրի համար 25.000 ՀՀ դրամ վճարելուց հետո ինքը տվել է թոռանը՝ Գ.Գասպարյանին, իսկ 2015թ. ապրիլի 30-ին, երբ Գ.Գասպարյանն իրենից խնդրել է 3 հատ նշված դեղահաբերից, որոշել է տանը մնացած 5 դեղահաբն էլ տալ նրան, որպեսզի պրծնի վերջինիս խնդրանքներից։
Գ.Գասպարյանը վերը նշված ցուցմունքով հայտնել է, որ 2015թ. ապրիլի 30-ին Ս.Մու-րադյանից խնդրել է 2 հատ «Սուբուտեքս»-ի դեղահաբ՝ Խ.Վարդանյանին իրացնելու համար։
Հետագա ցուցմունքներով նա իրեն մեղավոր չի ճանաչել «Սուբուտեքս» տեսակի թմրամի-ջոցի 5 հատ դեղահաբ իրացնելու փորձ կատարելու համար առաջադրված մեղադրանքում և հայտնել է, որ 2015թ. ապրիլի 30-ին Ս.Մուրադյանից խնդրել է մեկ հատ դեղահաբ։
Արդյունքում, նախաքննության մարմինը, անտեսելով իր կողմից արժանահավատ հա-մարվող նշված երկու ցուցմունքը, հետաքննության մարմիններին համապատասխան հանձնա-րարություններ տալու և պետական մարմիններին հարցումներ ուղարկելու միջոցով փորձելով պարզել, թե որտեղից կարող էր Ս.Մուրադյանը ձեռք բերած լինել վերը նշված դեղահաբերը և, որևէ կերպ չկարողանալով հերքել դրանց ձեռք բերման ու իրենց տանը հայտնվելու վերաբերյալ Ս.Մուրադյանի ցուցմունքը, գտել է, որ նա գործով չպարզված հանգամանքներում ու ժամանա-կահատվածում իրացնելու նպատակով է դրանք ապօրինի ձեռք բերել և պահել 0.04 գրամ ընդ-հանուր քաշով «Բուպրենորֆին» տեսակի թմրամիջոց պարունակող 5 հատ «Սուբուտեքս» տե-սակի դեղահաբը, այնուհետև Գ.Գասպարյանին իրացնելու նպատակով փոխադրել դրանք։
Բացի դա, նախաքննության մարմինը, ձեռք բերելով իրացվելիք թմրամիջոցի քանակի վե-րաբերյալ Ս.Մուրադյանի և Գ.Գասպարյանի միմյանց հակասող, սակայն իր կողմից որպես «արժանահավատ, տրամաբանական և միմյանց համապատասխանող» գնահատված ցուց-մունքներն ու պարտավոր լինելով նշված անձանց առերես հարցաքննել, ոչ միայն չի արել դա, այլև չհերքելով դրանք՝ մեղադրանքի ծավալում նշել է թմրամիջոցի խոշոր չափը։
Փաստորեն, նախաքննության մարմինն ու մեղադրողը, «արժանահավատ, տրամաբանա-կան և միմյանց համապատասխանող» համարելով վերը նշված ցուցմունքները, այնուամենայ-նիվ վերը նշված հանգամանքների հետ կապված դրանք, կարծես թե, «արժանահավատ, տրա-մաբանական և միմյանց համապատասխանող» չեն համարել և անտեսել են դրանք, ինչի արդ-յունքում ամբաստանյալ Ս.Մուրադյանին մեղադրանք է առաջադրվել և հաստատվել մեղադրողի կողմից՝ գործով չպարզված հանգամանքներում ու ժամանակահատվածում իրացնելու նպատա-կով ապօրինի 0.04 գրամ ընդհանուր քաշով «Բուպրենորֆին» տեսակի թմրամիջոց պարունակող 5 հատ «Սուբուտեքս» տեսակի դեղահաբ ձեռք բերելու, պահելու, այնուհետև Գ.Գասպարյանին իրացնելու նպատակով փոխադրելու համար, Գ.Գասպարյանին՝ իրացնելու նպատակով ապ-օրինի 0.04 գրամ ընդհանուր քաշով «Բուպրենորֆին» տեսակի թմրամիջոց պարունակող 5 հատ «Սուբուտեքս» տեսակի դեղահաբ ձեռք բերելու փորձի, իսկ Խ.Վարդանյանին՝ առանց իրաց-նելու նպատակի ապօրինի 0.04 գրամ ընդհանուր քաշով «Բուպրենորֆին» տեսակի թմրամիջոց պարունակող 5 հատ «Սուբուտեքս» տեսակի դեղահաբ ձեռք բերելու փորձի համար՝ ելնելով միայն այն փաստական հանգամանքից, որ Ս.Մուրադյանի մոտից խուզարկությամբ հայտնա-բերվել է 0.04 գրամ ընդհանուր քաշով «Բուպրենորֆին» տեսակի թմրամիջոց պարունակող 5 հատ «Սուբուտեքս» տեսակի դեղահաբ։
Ընդ որում, նախաքննության մարմինը, բավարար չհամարելով նույն ցուցմունքերը, 06.10.2015թ. որոշել է 18 հատ «Սուբուտեքս» տեսակի դեղահաբեր իրացնելու կապակցությամբ Ս.Մուրադյանի, 10 հատ «Սուբուտեքս» տեսակի դեղահաբեր ձեռք բերելու կապակցությամբ Գ. Գասպարյանի և ապօրինի թմրամիջոց ձեռք բերելու կապակցությամբ Խ.Վարդանյանի նկատ-մամբ քրեական հետապնդում չի իրականացնել՝ հանցակազմի բացակայության հիմքով։
Վերոշարադրյալ ապացույցների բովանդակային վերլուծությունը ցույց է տալիս« որ դրանք ինչպես առանձին« այնպես էլ համակցությամբ չեն հաստատում սույն քրեական գործով ապացուցման առարկան կազմող այնպիսի հանգամանքներ« ինչպիսիք են` Ս.Մուրադյանի կող-մից իրացնելու նպատակով ապօրինի թմրամիջոց ձեռք բերելու և պահելու, Գ.Գասպարյանի կողմից իրացնելու նպատակով ապօրինի խոշոր չափով թմրամիջոց ձեռք բերելու փորձի, իսկ Խ.Վարդանյանի կողմից առանց իրացնելու նպատակի ապօրինի խոշոր չափով թմրամիջոց ձեռք բերելու փորձի վերաբերյալ հանգամանքները։
Ավելին« քրեական գործի նյութերից երևում է, որ նախաքննության մարմինը փորձել է հիմ-նավորել Ս.Մուրադյանի կողմից իրացնելու նպատակով ապօրինի թմրամիջոց ձեռք բերելու և պահելու հանգամանքն ու թեև այդ ուղղությամբ որևէ ապացույց ձեռք չի բերել, սակայն նրան այնուամենայնիվ մեղադրանք է առաջադրել նաև նշվածի համար։
Բացի դա, նախաքննության մարմինը, չպարզելով թմրամիջոցի չափերի հետ կապված Ս. Մուրադյանի և Գ.Գասպարյանի վերը նշված ցուցմունքների անհամապատասխանությունն ու դրա պատճառները, չհամադրելով այդ ցուցմունքները և չվերացնելով նշված հակասությունը, առանց որևէ հիմնավոր պատճառաբանության՝ ելնելով «տրամաբանությունից ու հիշյալ ցուց-մունքների և գործով ձեռք բերված մնացած ապացույցների միմյանց համապատասխանելու հանգամանքից» (՞), դրանք համարել է արժանահավատ ու գնահատել և օգտագործել որպես հիմնական ապացույցներ։
Թեև դատաքննությամբ ամբաստանյալներին առաջադրված մեղադրանքը հիմնավորող որևէ նոր փաստական տվյալ ձեռք չբերվեց, իսկ հետազոտված և ձեռք բերված ապացույցների համադրմամբ ու համակցության մեջ դրանց գնահատմամբ ապացուցվեց, որ ամբաստանյալ Ս. Մուրադյանը փորձել է ապօրինի իրացնել ամուսնու համար նախատեսված և իրենց տանը գտնվող «Սուբուտեքս» տեսակի 5 հատ դեղահաբը, ամբաստանյալ Գ.Գասպարյանն ամբաս-տանյալ Խ.Վարդանյանի խնդրանքով նրան աջակցել է առանց իրացնելու նպատակի 2 հատ «Սուբուտեքս» տեսակի դեղահաբ ձեռք բերելու հարցում, ինչը նրա կամքից անկախ հանգա-մանքով ավարտին չի հասցվել, իսկ ամբաստանյալ Խ.Վարդանյանը ցանկացել է ամբաս-տանյալ Գ.Գասպարյանի աջակցությամբ սեփական գործածման համար ապօրին ձեռք բերել 2 հատ «Սուբուտեքս» տեսակի դեղահաբ, ինչը նրա կամքից անկախ հանգամանքով ավարտին չի հասցվել, սակայն ամբաստանյալներին մեղսագրվող հանցագործությունների և դրանց հատկա-նիշների ապացուցման բեռը կրող, նրանց մեղքը հաստատելու համար բավարար ապացույցներ ներկայացնելու պարտականություն ունեցող մեղադրողը նույն տրամաբանությամբ ու հիմնավո-րումներով ապացուցված համարեց ամբաստանյալներին առաջադրված անհիմն մեղադրանք-ները։
Այսպիսով, դատարանը, մեջբերված փաստերը վերլուծելով Վճռաբեկ դատարանի վերը շարադրված իրավական դիրքորոշման լույսի ներքո, արձանագրում է« որ նախաքննության մար-մինը, գնահատելով Ս.Մուրադյանի ցուցմունքի ու Գ.Գասպարյանի սկզբնական նախաքննա-կան ցուցմունքների արժանահավատության հարցը« որևէ հիմնավոր վերլուծություն և նշում չի կատարել դրանք արժանահավատ համարելու վերաբերյալ« ստացված տեղեկությունները չի վերլուծել իրենց ամբողջության մեջ« չի համադրել դրանք միմյանց և այլ ապացույցների հետ« չի պարզել դրանց համապատասխանությունը կամ հակասությունը« հակասության դեպքում` դրա պատճառները։
Դատարանը նաև հարկ է համարում նշել, որ նախաքննության ընթացքում՝ հարցաքննու-թյունից առաջ, Գ.Գասպարյանին պարզաբանվել է, որ նրան մեղադրանք է առաջադրվել «Սու-բուտեքս» տեսակի թմրամիջոցի 5 հատ դեղահաբ իրացնելու փորձ կատարելու համար, մինդեռ նրան այլ մեղադրանք է առաջադրված եղել։

II. Անձի արարքի քրեաիրավական գնահատականը .

Սույն գործով դատարանի առջև բարձրացված երկրորդ իրավական հարցը հետևյալն է. ամբաստանյալների արարքներին ի՞նչ քրեաիրավական գնահատական պետք է տալ։
Վճռաբեկ դատարանը թիվ ԵԷԴ/0125/01/09 քրեական գործով 23.12.2010թ-ին կայացրած որոշմամբ անդրադառնալով այն հարցին, թե ի՞նչ քրեաիրավական գնահատական պետք է տալ անձի արարքին, ով թմրամիջոց սպառողի խնդրանքով թմրամիջոց է ձեռք բերել՝ թմրամիջոց սպառողին փոխանցելու նպատակով. արդյո՞ք նշված արարքներում առկա է (ա) իրացնելու նպատակով թմրամիջոցի ապօրինի ձեռքբերման, փոխադրման և ապօրինի իրացման հանցա-կազմ (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդված), (բ) թմրամիջոցի ապօրինի իրացման օժան-դակության հանցակազմ (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-րդ հոդվածի 5-րդ մաս և 266-րդ հոդված), թե (գ) թմրամիջոցի ապօրինի ձեռքբերման օժանդակության հանցակազմ (ՀՀ քրեական օրենս-գրքի 38-րդ հոդվածի 5-րդ մաս և 268-րդ հոդված), նշել է, որ.
«15. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածն ամրագրում է իրացման նպատակով թմրա-միջոցների, հոգեմետ նյութերի և դրանց պրեկուրսորների ապօրինի շրջանառությանը կամ դրանց ապօրինի իրացմանը վերաբերող հանցակազմեր։ Այդ հոդվածի 1-ին մասը պատասխա-նատվություն է նախատեսում «իրացնելու նպատակով թմրամիջոցներ, հոգեմետ նյութեր ապ-օրինի պատրաստել[ու], վերամշակել[ու], ձեռք բերել[ու], պահել[ու], փոխա-դրել[ու], առաքե-լ[ու] կամ դրանք ապօրինի իրացնել[ու]ե համար։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածը պատասխանատվություն է սահմանում «Ա-ռանց իրացնելու նպատակի զգալի չափերով թմրամիջոցներ կամ հոգեմետ նյութեր ապօրինի պատրաստել[ու], վերամշակել[ու], ձեռք բերել[ու], պահել[ու], փոխադրել[ու] կամ առաքել[ու]ե համար»։
16. Օբյեկտով, առարկայով, օբյեկտիվ կողմի հատկանիշներով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ և 268-րդ հոդվածներով նախատեսված հանցակազմերն ըստ էության նույնանում են։ Դրանց տարբերությունը միայն հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմի, մասնավորապես՝ հանցագոր-ծության նպատակի մեջ է։ Ի տարբերություն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածով նախա-տեսված հանցագործության՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածով նախատեսված հանցա-գործության դեպքում բացակայում է թմրամիջոցների կամ հոգեմետ նյութերի իրացման նպա-տակը։
17. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի հատկանիշ իրացման նպատակի, ինչպես նաև իրացման վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանն իր իրավական դիրքորոշումն է արտահայտել Մ.Բոլյանի վերաբերյալ գործով որոշմամբ։ Ըստ այդ որոշման` «Իրացման նպատակի տակ պետք է հասկանալ թմրամիջոցի կամ հոգեներգործուն նյութերի տարածման ցանկացած եղա-նակ, այդ թվում նաև նախնական պատվերով։ Իրացման նպատակի մասին կարող է վկայել ինչ-պես ձեռք բերողի (ստացողի, սպառողի) հետ համապատասխան պայմանավորվածության առ-կայությունը, այնպես էլ գործի մյուս հանգամանքները. թմրամիջոցներ ձեռք բերելը և պահելը դրանք չգործածող անձի կողմից, զգալի քանակությունը, իրացման համար հարմար փաթե-թավորումը և այլն։ Ընդ որում, հանցավորից առգրավված թմրամիջոցների մեծ քանակությունն ինքնըստինքյան դրանք իրացնելու անվիճելի ապացույց չէ. դա պետք է գնահատել միայն իրաց-ման նպատակի մասին վկայող այլ տվյալների հետ համակցության մեջ։ Ինչ վերաբերում է ապ-օրինի իրացմանը, ապա այն թմրամիջոցի կամ հոգեներգործուն նյութի ցանկացած եղանակով օտարումն է։ Ապօրինի իրացման տակ պետք է հասկանալ թմրամիջոցի կամ հոգեներգործուն նյութի՝ հատուցմամբ կամ անհատույց այլ անձանց հանձնելու, փոխանցելու ցանկացած եղա-նակ՝ վաճառք, նվիրատվություն, փոխանակում, փոխատվություն, պարտքի մարում, ուրիշի նե-րարկում և այլն։ Իրացման առանձնահատկությունն այն է, որ նշված գործողությունների հետև-անքով թմրամիջոցին կամ հոգեներգործուն նյութին տիրանում է մեկ այլ անձ, որն այս դեպքում հանդես է գալիս որպես ձեռք բերող, ստացող կամ գնորդ, սպառող։ Ապօրինի իրացումը համար-վում է ավարտված, երբ մեկ այլ անձ տիրանում է թմրամիջոցին կամ հոգեմետ նյութին։ Մեկ ուրիշ անձին փոխանցելու եղանակը կարող է տարբեր լինել, սակայն դա արարքի որակման հա-մար նշանակություն չունի։ Ապօրինի իրացման հանցակազմի համար նշանակություն չունի, թե թմրամիջոցին կամ հոգեներգործուն նյութին տիրացած անձն ինչպես է այն տնօրինելու, դրա հետ վարվելու» (տես Մ.Բոլյանի վերաբերյալ ՎԲ 135/07 գործով 2007թ. օգոստոսի 30-ի Վճռաբեկ դատարանի որոշումը)։
18. Զարգացնելով նախորդ կետում վկայակոչված և շարադրված իրավական դիրքորո-շումը՝ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ իրացման նպատակը և իրացումը բացակայում են, եթե թմրամիջոցները կամ հոգեմետ նյութերը միջնորդի կողմից ձեռք են բերվել հետևյալ չորս պայմանների միաժամանակյա առկայությամբ.
ա) սպառողի խնդրանքով և դրամական միջոցներով,
բ) սպառողի անձնական գործածմանը համապատասխան քանակով,
գ) առանց դրանց նկատմամբ տնօրինման իրավունքի,
դ) միջնորդի դիտավորությունն ընդգրկում է ոչ թե իրացումը, այլ ձեռքբերմանն աջակցե-լը։
Ընդ որում, կախված այն հանգամանքից, թե կոնկրետ ո՞ր դերակատարի՝ իրացնողի թե ձեռք բերողի շահերից ելնելով է գործում միջնորդը, նրա գործողությունները պետք է որակվեն որպես իրացման կամ ձեռքբերման հանցակցություն»։
Վճռաբեկ դատարանը, նույն որոշմամբ անդրադառնալով հանացակցության հարցին, նշել է. «Վճռաբեկ դատարանի առջև սույն գործով բարձրացված և սույն որոշման 14-րդ կետում շարադրված իրավական հարցին լիարժեք պատասխանելու համար Վճռաբեկ դատարանն անհրաժեշտ է համարում զարգացնել իր իրավական դիրքորոշումները հանցակցության և մաս-նավորապես օժանդակության վերաբերյալ։
22. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 37-րդ հոդվածի համաձայն` «Հանցակցություն է համարվում երկու կամ ավելի անձանց դիտավորյալ համատեղ մասնակցությունը դիտավորյալ հանցագոր-ծությանը»։
Հանցակցության հատկանիշների մասին Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է արտահայտել Ա.Մաթևոսյանի և Ռ.Հարությունյանի վերաբերյալ գործով որոշման մեջ։ Ըստ այդ որոշման`
Հանցակցությանը բնորոշ են 3 հատկանիշ.
1. հանցագործության կատարումը երկու կամ ավելի անձանց կողմից
2. գործողությունների համատեղությունը
3. հանցակցության դիտավորյալ բնույթը։
Հանցակցության առաջին օբյեկտիվ հատկանիշը՝ հանցագործության կատարումը եր-կու կամ ավելի անձանց կողմից, արտահայտվում է այն բանում, որ հանցագործությունը պետք է կատարեն հանցագործության սուբյեկտ հանդիսացող երկու կամ մի քանի անձ։ Հան-ցակիցներ կարող են լինել քրեական պատասխանատվության ենթարկելու տարիքի հասած մեղսունակ ֆի-զիկական անձինք։ Հանցակցության համար անհրաժեշտ է հանցագործության սուբյեկտի բոլոր հատկանիշներով օժտված ոչ պակաս երկու անձի առկայությունը։
Հանցակցության մյուս օբյեկտիվ հատկանիշը՝ հանցակիցների գործունեության համա-տեղությունը, նշանակում է, որ հանցագործության մասնակիցներից յուրաքանչյուրի գործողու-թյունները փոխադարձ լրացնում են միմյանց և ուղղված են կոնկրետ հանցանքի կատարմանը։ Հանցակիցները, միացնելով իրենց համատեղ ջանքերը, ձգտում են միասնական արդյունքի, և դրա համար յուրաքանչյուրն իր ներդրումն է ունենում ընդհանուր գործում։
Հանցակցության վերջին հատկանիշը գործունեության դիտավորյալ բնույթն է։ ՀՀ քրեա-կան օրենսգրքի 37-րդ հոդվածը, որը տալիս է հանցակցության հասկացությունը, կոնկրետ մատ-նանշում է անձանց դիտավորյալ մասնակցությունը դիտավորյալ հանցագործության կատար-մանը։ Հանցակցության նման բնորոշումը հստակ ընդգծում է, որ անձինք գործում են միայն դի-տավորյալ մեղքով և միայն դիտավորյալ հանցագործություններումե (տես Ա.Մաթևոսյանի և Ռ. Հարությունյանի վերաբերյալ 48/08 գործով 2008թ. հուլիսի 25-ի որոշման 28-րդ կետը)։
23. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-րդ հոդվածի համաձայն՝
1. Կատարողի հետ մեկտեղ հանցակիցներ են համարվում կազմակերպիչը, դրդիչը և օժանդակողը։
2. Կատարող է համարվում այն անձը, ով անմիջականորեն կատարել է հանցանքը կամ դրա կատարմանն անմիջականորեն մասնակցել է այլ անձանց (համակատարողների) հետ հա-մատեղ, ինչպես նաև հանցանքը կատարել է այլ այնպիսի անձանց օգտագործելու միջոցով, ովքեր օրենքի ուժով ենթակա չեն քրեական պատասխանատվության կամ հանցանքը կատարել են անզգուշությամբ։
(…)
5. Օժանդակող է համարվում այն անձը, ով հանցագործությանն օժանդակել է խոր-հուրդներով, ցուցումներով, տեղեկատվություն կամ միջոցներ, գործիքներ տրամադրելով կամ խոչընդոտները վերացնելով, ինչպես նաև այն անձը, ով նախապես խոստացել է պարտակել հանցագործին, հանցագործության միջոցները կամ գործիքները, հանցագործության հետքե-րը կամ հանցավոր ճանապարհով ձեռք բերված առարկաները, ինչպես նաև այն անձը, ով նա-խապես խոստացել է ձեռք բերել կամ իրացնել այդպիսի առարկաները»։
24. Եթե հանցակիցներից երկուսը կամ ավելին անմիջականորեն կատարում են հան-ցագործության օբյեկտիվ կողմը կազմող գործողությունները կամ դրանց մի մասը, ապա հան-ցակցությունը դրսևորվում է համակատարման ձևով։
Համակատարում չէ հանցագործությանն այնպիսի մասնակցությունը, երբ հանցակից-ներից մեկը տվյալ հանցագործության օբյեկտիվ կողմը կազմող ոչ մի գործողություն չի կա-տարել, այլ միայն օժանդակել է հանցագործությանը, այսինքն՝ եղել է օժանդակող ՀՀ քրեա-կան օրենսգրքի 38-րդ հոդվածի 5-րդ մասի իմաստով։
Այսպիսով, օժանդակողը կատարողից տարբերվում է նրանով, որ նա հանցագործության օբյեկտիվ կողմն անմիջականորեն չի կատարում, այլ կամ հանցագործությունը նախապատ-րաստելու ընթացքում կամ դրա ավարտման փուլում աջակցություն է ցույց տալիս կատարողին` ստեղծելով հանցագործության ավարտման իրական հնարավորություններ։
25. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-րդ հոդվածի 5-րդ մասում սպառիչ թվարկված են այն եղանակները և միջոցները, որոնցով օժանդակողը, չկատարելով տվյալ հանցագործության օբ-յեկտիվ կողմը կազմող որևէ գործողություն, մասնակցում է հանցագործությանը։ Օրենքում չնըշ-ված այլ եղանակներով օժանդակությունը բացառվում է։ Մասնավորապես, օժանդակող է այն անձը, ով հանցագործությանն օժանդակել է.
ա) Միջոցներ կամ գործիքներ տրամադրելով (ֆիզիկական օժանդակություն)։ Օժան-դակության այս տեսակն արտահայտվում է այնպիսի գործողություններով, որոնք ուղղված են հանցագործության միջոցներ և գործիքներ տրամադրելու, խոչընդոտներ վերացնելու միջոցով կատարողի կողմից հանցակազմի օբյեկտիվ կողմի իրականացումը հեշտացնելուն։
բ) Խորհուրդներով, ցուցումներով, տեղեկատվություն տրամադրելով (ինտելեկտուալ օժանդակություն)։ Այն արտահայտվում է արարքի հոգեբանական կողմին վերաբերող գործո-ղություններով, որոնք ուղղված են կատարողի մոտ հանցագործության կատարման վճռակա-նությունն ամրապնդելուն, առավել արդյունավետ գործողություններ կատարելու ուղիներ գտնե-լուն և այլն։ Անհրաժեշտ է նկատի ունենալ, որ պարտակման, հանցավոր ճանապարհով ձեռք բերված առարկաների ձեռք բերման կամ իրացման նախապես խոստումը ոչ թե ֆիզիկական, այլ ինտելեկտուալ օժանդակություն է։ Այլ կերպ` արարքն օժանդակություն որակելու համար այս դեպքերում չի պահանջվում խոստման ռեալ (իրական) կատարում և նույնիսկ այն կատա-րելու մտադրություն։
գ) Խոչընդոտները վերացնելով (կարող է լինել ինչպես ֆիզիկական, այնպես էլ ինտելեկ-տուալ)։
26. Սուբյեկտիվ կողմից օժանդակությունը դրսևորվում է ուղղակի դիտավորությամբ. հան-ցավորը գիտակցում է, որ ինքը մասնակցում է կատարողի կողմից իրականացվող հանցագոր-ծությանը և ցանկանում է մասնակցել։ Ինչ վերաբերում է հանցագործության վտանգավոր հետ-ևանքների նկատմամբ դրսևորվող մեղքի ձևին, ապա դրանց նկատմամբ կարող է դրսևորվել և ուղղակի, և անուղղակի դիտավորություն»։
Սույն գործի հետազոտված ապացույցներից և փաստական տվյալներից երևում է« որ ամ-բաստանյալ Ս.Մուրադյանը, ինչպես նշվել է վերևում, ոչ թե գործով չպարզված հանգամանք-ներում և ժամանակահատվածում իրացնելու նպատակով ապօրինի ձեռք է բերել և պահել, այ-նուհետև՝ իրացնելու նպատակով փոխադրել խոշոր չափով թմրամիջոց, այլ նշված թմրամիջոցը նախատեսված է եղել քաղծկեղով հիվանդ նրա ամուսնու համար, և Ս.Մուրադյանը փորձել է ապօրինի իրացնել տանը գտնվող խոշոր չափով նշված թմրամիջոցը։
Ս.Մուրադյանը նախաքննության մարմնի և մեղադրողի կողմից արժանահավատ գնա-հատված ցուցմունքով հայտնել է, որ 5 հատ «Սուբուտեքս» տեսակի դեղահաբ իրացնելն իր նա-խաձեռնությունն է եղել, և ոչ թե ինքն է Գ.Գասպարյանին խնդրել իրացնել իրենց տանը եղած թմրամիջոցը, այլ նա է խնդրել դրանք տալ իրեն՝ իմանալով այդ մասին։
Դատաքննությամբ ամբաստանյալ Ս.Մուրադյանը չառարկեց ամբաստանյալներ Գ. Գասպարյանի և Խ.Վարդանյանի այն ցուցմունքներին, որ Գ.Գասպարյանն է իրենից խնդրել 2 հատ «Սուբուտեքս» տեսակի դեղահաբ։
Գ.Գասպարյանը, բացառությամբ որպես կասկածյալ տված ցուցմունքի (որին նախա-քննության մարմնի կողմից «կարևոր ապացուցողական նշանակություն» է տրվել, իսկ մեղադը-րողի կողմից այն համարվեց կարևոր ապացուցողական նշանակություն ունեցող արժանահա-վատ ապացույց), ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով առաջա-դրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չի ճանաչել, ինչպես նշված, այնպես էլ որպես մեղադրյալ տված ցուցմունքով չի ընդունել խոշոր չափով թմրամիջոց Խ.Վարդանյանին իրացնելու կամ այդ չափով թմրամիջոց ձեռք բերելու հարցում նրան օժանդակելու իր ցանկության մասին մե-ղադրանքը՝ մշտապես պնդելով, որ ցանկացել է ձեռք բերել 2 հատ «Սուբուտեքս» տեսակի դե-ղահաբ։
Դատաքննությամբ ամբաստանյալ Գ.Գասպարյանը պնդեց, որ ցանկացել է ամբաս-տանյալ Խ.Վարդանյանի համար՝ նրա խնդրանքով ու նրա տված 50.000 ՀՀ դրամով, ամբաս-տանյալ Ս.Մուրադյանից ձեռք բերել 2 հատ «Սուբուտեքս» տեսակի դեղահաբ։
Ամբաստանյալ Գ.Գասպարյանը, միանալով պաշտպանի պատճառաբանություններին, բացատրեց, որ նախկինում ցանկացել է պաշտպանել ամբաստանյալ Խ.Վարդանյանին՝ մտա-ծելով, որ մեղադրողի կողմից դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցները և իրենց կատա-րած արարքները ճիշտ կգնահատվեն, սակայն լսելով մեղադրողին՝ որոշել է պատմել ճշմար-տությունը։
Ամբաստանյալ Խ.Վարդանյանը դատաքննական ցուցմունքով ընդունեց, որ ցանկացել է ամբաստանյալ Գ.Գասպարյանի միջոցով ձեռք բերել՝ գնել, 2 հատ «Սուբուտեքս» տեսակի դե-ղահաբ՝ նման խնդրանքով դիմելով նրան։
Դատարանը, համադրելով և համակցության մեջ գնահատելով դատաքննությամբ ձեռք բերված թույլատրելի և վերաբերելի ապացույցներն ու գործի փաստական տվյալները, զերծ մնալով ինտուիցիայից« ենթադրություններից և այլ անհաշվետու զգացմունքներից, գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ« օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննության արդյունքում ձևավորված ներ-քին համոզմամբ արժանահավատ է համարում թմրամիջոցը ձեռք բերելու հանգամանքների վե-րաբերյալ ամբաստանյալ Ս.Մուրադյանի՝ դատաքննությամբ հետազոտված ցուցմունքն ու, հաշ-վի առնելով նաև դրա չափի վերաբերյալ ամբաստանյալներ Գ.Գասպարյանի և Խ.Վարդան-յանի ցուցմունքներին նրա կողմից չառարկելու փաստն ու վերը նշված հիմնավորումները, պատ-ճառաբանությունները և վերլուծությունը, գտնում է, որ արժանահավատ են նաև ամբաստան-յալներ Գ.Գասպարյանի և Խ.Վարդանյանի դատաքննական վերջին ցուցմունքները։
Այսպիսով, դատարանը« մեջբերված փաստերը վերլուծելով Վճռաբեկ դատարանի վերը շարադրված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո, ղեկավարվելով անմեղության կանխա-վարկածով« հիմնվելով պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դատական քննու-թյան ընթացքում գործի հանգամանքների հետազոտման արդյունքների վրա« դատաքննության ժամանակ հետազոտված հավաստի ապացույցների հիման վրա« ամբաստանյալի մեղավորու-թյան մասին չփարատվող բոլոր կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով, հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշին համապատասխան հաստատված է համարում, որ.
ամբաստանյալ Ս.Մուրադյանը փորձել է ապօրինի իրացնել ամուսնու համար նախա-տեսված՝ իրենց տանը եղած, 0.04 գրամ ընդհանուր քաշով «Բուպրենորֆին» տեսակի թմրա-միջոց պարունակող «Սուբուտեքս» տեսակի 5 հատ դեղահաբը, այսինքն՝ խոշոր չափով թմրա-միջոց,
ամբաստանյալ Գ.Գասպարյանը սպառողի՝ ամբաստանյալ Խ.Վարդանյանի խնդրան-քով և դրամական միջոցներով, վերջինիս անձնական գործածմանը համապատասխան քանա-կով, առանց դրանց նկատմամբ տնօրինման իրավունքի, նրան աջակցել է (օժանդակել է) առանց իրացնելու նպատակի 2 հատ «Սուբուտեքս» տեսակի դեղահաբ, այսինքն՝ ապօրինի զգալի չափով թմրամիջոց ձեռք բերելու հարցում, ինչը նրա կամքից անկախ հանգամանքով ավարտին չի հասցվել,
իսկ ամբաստանյալ Խ.Վարդանյանը ցանկացել է Գ.Գասպարյանի աջակցությամբ (օժանդակությամբ) առանց իրացնելու նպատակի` սեփական գործածման համար, ապօրինի ձեռք բերել 2 հատ «Սուբուտեքս» տեսակի դեղահաբ, այսինքն՝ զգալի չափով թմրամիջոց, ինչը նրա կամքից անկախ հանգամանքով ավարտին չի հասցվել։
Դատարանը, հաշվի առնելով, որ դատաքիմիական փորձաքննության 30.04.2015թ. հ. 129 Ք-15 եզրակացության համաձայն 5 հատ դեղահաբում հայտնաբերվել է 0.04 գրամ ընդհանուր քաշով «Բուպրենորֆին» տեսակի թմրամիջոց, արձանագրում է, որ 2 հատ դեղահաբում նշված թմրամիջոցի ընդհանուր քաշը պետք է կազմի 0.016 գրամ, ինչը «Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի զգալի, խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը» սահմանող՝ ՀՀ քրե-ական օրենսգրքի թիվ 1 հավելվածի համաձայն համարվում է զգալի չափ։
Հետևաբար, ելնելով վերագրյալներից՝ դատարանը հանգում է հետևության, որ ամբաս-տանյալ Ս.Մուրադյանին առաջադրված մեղադրանքի ծավալում պետք է կատարվի փոփո-խություն, և նա պետք է պատասխանատվության ենթարկվի ապօրինի խոշոր չափով թմրամիջոց իրացնելու փորձի համար, ամբաստանյալ Գ.Գասպարյանը՝ առանց իրացնելու նպատակի զգա-լի չափով թմրամիջոց ձեռք բերելուն օժանդակելու փորձի համար, իսկ ամբաստանյալ Խ.Վար-դանյանը՝ առանց իրացնելու նպատակի զգալի չափով թմրամիջոց ձեռք բերելու փորձի համար, այսինքն՝ ամբաստանյալ Ս.Մուրադյանը պետք է պատասխանատվության ենթարկվի ՀՀ քրե-ական օրենսգրքի 34-266-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով, իսկ ամբաստանյալներ Գ.Գաս-պարյանին ու Խ.Վարդանյանին առաջադրված մեղադրանքները պետք է վերաորակվեն, և Գ. Գասպարյանը պետք է պատասխանատվության ենթարկվի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-34-268-րդ հոդվածի 1-ին մասով, իսկ Խ.Վարդանյանը՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-268-րդ հոդվածի 1-ին մասով։
Ամբաստանյալ Ս.Մուրադյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս` պատժի չափը որո-շելիս, դատարանը հաշվի է առնում ինչպես նրա կատարած հանցագործության բնույթը, հան-րության համար վտանգավորության աստիճանը և հետևանքները, նրա կողմից ապօրինի իրաց-ման ենթակա թմրամիջոցի չափը, այնպես էլ դատաքննության ընթացքում ուսումնասիրված` նրա անձը բնութագրող տվյալներն ու պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծան-րացնող հանգամանքները։
Որպես ամբաստանյալ Ս.Մուրադյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմաց-նող հանգամանքներ` դատարանը հաշվի է առնում, որ նա, ըստ էության, խոստովանել է կա-տարած հանցագործությունը և անկեղծորեն զղջաց դրա համար, վատառողջ է՝ տառապում է առպատային թրոմբոզ հիվանդությամբ և նրա խնամքին են գտնվում 2-րդ խմբի հաշմանդամ ամուսինն ու վատառողջ որդին։
Որպես ամբաստանյալ Ս.Մուրադյանի անձը բնութագրող տվյալներ՝ դատարանը հաշվի է առնում, որ նա 71 տարեկան կին է, բնակության վայրում բնութագրվում է դրական և առաջին անգամ է դատապարտվում։
Ամբաստանյալ Ս.Մուրադյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հան-գամանքներ դատական քննությամբ չարձանագրվեցին։
Դատարանը, հաշվի առնելով ամբաստանյալ Ս.Մուրադյանի հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, նրա անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող վերոգրյալ հանգամանքները, պատասխանատվությունն ու պատիժը ծան-րացնող հանգամանքների բացակայությունը, հանցագործության՝ հանրության համար վտան-գավորության աստիճանը և բնույթը« հանցագործության կատարման հանգամանքներն ու եղա-նակը« նրա մեղքի ձևը« ելնելով գործի փաստական տվյալների և հանգամանքների վերլուծության հիման վրա դատարանի մոտ ձևավորված նրա բարոյահոգեբանական ու քրեաիրավական բնու-թագրից և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ ու 61-րդ հոդվածներով սահմանված՝ արդարու-թյան, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներից, հանգում է հետևության, որ ողջամտորեն նվազել է նրա և նրա կատարած արարքի հանրային վտանգավորությունը։
Դատարանը նաև հաշվի է առնում, որ ամբաստանյալ Ս.Մուրադյանն ապօրինի ձեռք չի բերել և պահել թմրամիջոց, այլ իրացրել է իր տանը եղած դեղահաբերը, որոնց անօրինական ձեռք բերման վերաբերյալ ապացույցներ ձեռք չեն բերվել։
Դատարանը, հաշվի առնելով վերոգրյալները, հանգում է հետևության, որ ամբաստանյալ Ս.Մուրադյանը պետք է դատապարտվի ազատազրկման, որպիսի պատիժը սակայն ՀՀ քրեա-կան օրենսգքրի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չպետք է կիրառվի, նկատի ունենալով, որ նրա ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու՝ հասարակությունից չմեկու-սացնելու, սակայն նրա վարքագծի նկատմամբ հսկողություն սահմանելու միջոցով։

Միաժամանակ, դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Ս.Մուրադյանը պետք է դա-տապարտվի առանց գույքի բռնագրավման, նկատի ունենալով, որ հանցագրծությամբ նա օգուտ ձեռք չի բերել։
Դատարանը նաև հաշվի է առնում այն հանգամանքը, որ ամբաստանյալ Ս.Մուրադյանի կողմից պատիժը կրելու դեպքում նրա ընտանիքի անդամները՝ հաշմանդամ ամուսինն ու վատ-առողջ որդին, կարող են հայտնվել կյանքի ծանր և անելանելի պայմաններում։
Դատարանը նման հետևության է հանգում՝ հաշվի առնելով նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման վերաբերյալ մի շարք նախադեպային որոշումներում Վճռաբեկ դա-տարանի հայտնած իրավական դիրքորոշումները։
Ս.Աղախանյանի գործով որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է.
«(…) Վճռաբեկ դատարանը վերահաստատում է իր դիրքորոշումն առ այն, որ յուրա-քանչյուր գործով նշանակված պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը լուծելիս դա-տարանը, ի թիվս այլ հանգամանքների (կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափ, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճան, հանցագործության կատարման եղանակ և այլն), պետք է բազմակողմանի վերլուծության ու գնահատման ենթարկի հանցավորի անձը։
Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ պատասխանատվության և պատժի անհատակա-նացման և հետևաբար նաև նշանակված պատժի կրման հարցի լուծման համար էական նշա-նակություն ունեն հանցավորի անձի ոչ միայն ֆիզիկական ու հոգեկան, այլև սոցիալական առանձնահատկությունների վերաբերյալ փաստական տվյալները։
Հետևաբար, հանցավորի պատասխանատվությունն ու պատիժն անհատականացնելիս և նշանակված պատիժը փաստացի կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատա-րանը պետք է ուսումնասիրի հանցավորի ընտանեկան դրության, նրա խնամքին այլ անձանց առկայության, սոցիալական միջավայրում նրա զբաղեցրած տեղի ու դիրքի, սոցիալական միջա-վայրում նրա ունեցած բնութագրի և մի շարք այլ հանգամանքների վերաբերյալ փաստական տվյալները։
Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս և այն փաստացի կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը պետք է հաշ-վի առնի նաև այն հանգամանքը, թե նշանակված պատիժն ինչպիսի ազդեցություն կարող է ունենալ ամբաստանյալի ընտանիքի կյանքի պայմանների վրա։ (…)‰(տե՛ս Սեյրան Աղա-խանյանի գործով 2013 թվականի սեպտեմբերի 13-ի թիվ ԱՎԴ/0082/01/12 որոշման 19-րդ կետը)։
13. Վճռաբեկ դատարանը վերահաստատում է նախորդ կետում մեջբերված` Սերոբ Սարգսյանի և Սեյրան Աղախանյանի գործերով որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումներն այն մասին, որ յուրաքանչյուր դեպքում պատժի կրման նպատակահարմա-րության հարցը որոշելիս հանցագործության հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճա-նի համատեքստում կարևոր նշանակություն ունի հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների ամ-բողջական վերլուծությունը։ Մասնավորապես, հանցավորի անձը դրականորեն բնութագրող սո-ցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկանիշները, հանցագործությունից հետո դրսևորած դրական վարքագիծը (կատարվածի համար զղջալը, ճշմարտացի ցուցմունքներ տա-լը, քննությանը չխոչընդոտելը, պատճառված վնասը հատուցելը և այլն) կարող են վկայել, որ պատժի նպատակների իրագործման տեսանկյունից բացակայում է պատիժը փաստացի կրելու անհրաժեշտությունը։ Այլ խոսքով` հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները բացահայտելու և օբյեկտիվորեն հաշվի առնելու դատարանի պարտականությունն ուղղակիորեն բխում է ՀՀ քրե-ական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի տրամաբանությունից, որի համաձայն՝ պատժի նպատակը, սոցիալական արդարությունը վերականգնելուց բացի, դատապարտյալի ուղղումն է և նոր հան-ցագործությունների կանխումը (տե՛ս, mutatis mutandis, Արտաշ Շաքարյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի` 2014 թվականի օգոստոսի 15-ի թիվ ԵԿԴ/0163/01/13 որոշման 13-րդ կետը)։
Այլ կերպ` պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում կայացնելիս իրա-վասու դատարանը յուրաքանչյուր դեպքում պետք է քննարկի նաև պատժի՝ սոցիալական ար-դարության վերականգնման և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու նպատակների իրացման հարցը։
Սոցիալական արդարությունը վերականգնելու և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու մա-սին կարող է վկայել հանցագործությունից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը, մաս-նավորապես` տուժողին պատճառած վնասը հարթելը կամ այն հարթելուն ուղղված ողջամիտ միջոցներ ձեռնարկելը (…)»»։
Դատարանը, քննության առնելով ամբաստանյալ Ս.Մուրադյանի նկատմամբ կիրառված խափանաման միջոցի հարցը, գտնում է, որ նրա նկատմամբ կիրառված գրավը պետք է թողնվի անփոփոխ, նկատի ունենալով, որ նա չի թաքնվել և չի խոչընդոտել դատարանում գործի քննու-թյանը` քրեական դատավարությանը մասնակցող անձանց վրա անօրինական ազդեցություն գործադրելու« դատական նիստերին առանց հարգելի պատճառների չներկայանալու կամ այլ ճանապարհով, չի կատարել քրեական օրենքով չթույլատրված նոր արարք ու չի խոչընդոտի դատարանի դատավճռի կատարմանը։
Միաժամանակ, դատարանը գտնում է, որ դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հե-տո գրավատու Ռուզաննա Ռուբենի Հարությունյանին պետք է վերադարձվի նրա կողմից մու-ծված գրավի գումարը` 600.000 (վեց հարյուր հազար) ՀՀ դրամը։
Ամբաստանյալներ Գ.Գասպարյանի ու Խ.Վարդանյանի նկատմամբ պատիժ նշանակե-լիս` պատժի տեսակն ու չափը որոշելիս, դատարանը հաշվի է առնում ինչպես նրանց կատա-րած հանցագործությունների բնույթը, հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և հե-տևանքները, նրանց կողմից ձեռք բերման ենթակա թմրամիջոցի չափը, այնպես էլ դատա-քննության ընթացքում ուսումնասիրված` նրանց անձը բնութագրող տվյալներն ու պատասխա-նատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները։
Ամբաստանյալ Գ.Գասպարյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացմող և ծանրացնող հանգամանքներ դատական քննությամբ չարձանագրվեցին։
Որպես ամբաստանյալ Գ.Գասպարյանի անձը բնութագրող տվյալ՝ դատարանը հաշվի է առնում, որ նա առաջին անգամ է դատապարտվում։
Ամբաստանյալ Խ.Վարդանյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքներ դատական քննությամբ չարձանագրվեցին։
Որպես ամբաստանյալ Խ.Վարդանյանի անձը բնութագրող տվյալ՝ դատարանը հաշվի է առնում, որ նա առաջին անգամ է դատապարտվում։
Դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալ Խ.Վարդանյանը 2011թ. տառապել է «Աջ երիկամի հիպոպլազիա» ախտորոշմամբ հիվանդությամբ։
Դատարանն ամբաստանյալներ Գ.Գասպարյանի ու Խ.Վարդանյանի նկատմամբ պա-տիժ նշանակելիս նաև հաշվի է առնում նրանց հանցավոր մտադրության իրականացման աստի-ճանը, նրանց անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, նրանց կատարած հանցագործությունների՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը« հանցագործությունների կատարման հանգա-մանքներն ու եղանակը« նրանց մեղքի ձևն ու գործի փաստական տվյալների և հանգամանքների վերլուծության հիման վրա դատարանի մոտ ձևավորված նրանց բարոյահոգեբանական ու քրեաիրավական բնութագրերն ու ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ ու 61-րդ հոդվածներով սահմանված՝ արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանա-կելու ընդհանուր սկզբունքները։
Դատարանը, հաշվի առնելով վերոգրյալները, հանգում է հետևության, որ ամբաստան-յալներ Գ.Գասպարյանն ու Խ.Վարդանյանը պետք է դատապարտվեն ազատազրկման, նկատի ունենալով, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 57-րդ հոդվածի համաձայն՝ նույն օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկացիայով նախատեսված նվազ խիստ պատժատեսակը՝ կալանքը, չի կարող նշանակվել նրանց նկատմամբ։
Միաժամանակ, նկատի ունենալով, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկացիայով նախատեսված ազատազրկման առավելագույն ժամկետը 1 տարի է և հաշ-վի առնելով, որ ամբաստանյալներ Գ.Գասպարյանն ու Խ.Վարդանյանը շուրջ 1 տարի 2 ամիս գտնվում են նախնական կալանքի տակ, դատարանը գտնում է, որ ազատազրկման դատա-պարտվելով՝ նրանք պետք է անհապաղ ազատվեն կալանքից դատական նիստի դահլիճում և նրանց նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցները պետք է վերացվեն։
Դատարանը նաև արձանագրում է, որ «Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի զգալի, խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը» սահմանող ՀՀ քրեական օրենսգրքի թիվ 1 հավելվածի համաձայն` ամբաստանյալ Ս.Մուրադյանի կողմից իրացման համար նախա-տեսված թմրամիջոցի չափն ընդամենը 0.2 գրամով է գերազանցում դրա զգալի չափը, ինչը նույնպես էապես նվազեցնում է նրա կողմից կատարված արարքի հանրային վտանգավորու-թյան աստիճանը, իսկ ամբաստանյալներ Գ.Գասպարյանի ու Խ.Վարդանյանի կողմից ձեռք բերման համար նախատեսված թմրամիջոցի չափը մոտ է դրա զգալի չափի առավելագույն սահ-մանին։
Վճռաբեկ դատարանը, Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ ԵԿԴ /0252/01/13 որոշմամբ վերլուծելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի հանցակազմը, իրա-վական դիրքորոշում է արտահայտել այն մասին որ՝
«... տվյալ հանցագործության վերաբերյալ գործերով պատժի անհատականացման սկզբունքի տեսանկյունից արարքի հանրային վտանգավորությունը որոշելիս դատարանը, ի թիվս այլնի, պետք է հաշվի առնի.
- թմրանյութի տեսակը (վտանգավորության աստիճանը, անձի օրգանիզմի վրա ազդե-ցության աստիճանը),
- դրա չափը («Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի զգալի, խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը» սահմանող՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի թիվ 1 հավելվածում նշված կոնկրետ չափի նվազագույն կամ առավելագույն սահմանին մոտ լինելը),
- արարքի կատարման նպատակն ու շարժառիթը (օրինակ՝ հիվանդությամբ պայմա-նավորված ցավերը թեթևացնելու համար կատարելը)։
Վկայակոչված հանգամանքները, այլ հանգամանքների հետ համակցությամբ ազդում են արարքի հանրային վտանգավորության վրա և պետք է իրենց համապատասխան գնահատա-կանը ստանան յուրաքանչյուր գործով պատիժ նշանակելիս։
Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկա-նիշներով։ Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշա-նակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հան-ցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սո-ցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխա-տանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծա-ռայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն…»։
Դատարանը, քննության առնելով իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցը, գտնում է, որ «Բուպրենորֆին» տեսակի թմրամիջոց պարունակող «Սուբուտեքս» տեսակի 4 հատ դեղա-հաբը պետք է ոչնչացվի, Գ.Գասպարյանի մոտից հայտնաբերված 75.000 ՀՀ դրամից 25.000-ը պետք է վերադարձվի նրան, իսկ 50.000-ը՝ Խ.Վարդանյանին։
Քննության առնելով նախաքննության ընթացքում առգրավված գույքի տնօրինման հար-ցը, դատարանը գտնում է, որ Ս.Մուրադյանից առգրավված 123.700 (մեկ հարյուր քսաներեք հազար յոթ հարյուր) ՀՀ դրամը, բանալիները, «Սամսունգ» և «Նոկիա» մոդելների բջջային հե-ռախոսները, ամբաստանյալ Գ.Գասպարյանից առգրավվված «Այֆոն 4» մոդելի բջջային հե-ռախոսն ու ամբաստանյալ Խ.Վարդանյանից առգրավված «Օրիֆլեյմ» մոդելի բջջային հեռա-խոսը և երկու զառը պետք է վերադարձվեն նրանց։
Դատարանը, նկատի ունենալով, որ դատանարկոլոգիական-ամբուլատոր փորձաքննու-թյան 30.06.2015թ. Հմ 89-15 հանձնաժողովային եզրակացության համաձայն՝ Խաչիկ Սամվելի Վարդանյանը տառապում է «Հոգեկան և վարքային խանգարումներ կանաբիսի և ափիոնի խմբի թմրամիջոցների համակցված գործածում, կախվածության համախտանիշ» ախտորոշմամբ« ուստի ունի հարկադիր բուժման կարիք« որի համար հակացուցումներ չկան, գտնում է, որ նրա նկատմամբ` ըստ բնակության վայրի, պետք է նշանակվի հոգեբույժի մոտ արտահիվանդանո-ցային հսկողություն և հարկադիր բուժում թմրամոլությունից։
Վերոգրյալների հիման վրա ու ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 116-րդ, 119-րդ, 357-360-րդ, 365-րդ, 367-րդ և 369-372-րդ հոդվածներով` դատարանը

Վ Ճ Ռ Ե Ց

1. Սուսաննա Միհրանի Մուրադյանին ճանաչել մեղավոր ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-266-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և դատապարտել ազատազրկման 5 (հինգ) տարի ժամ-կետով՝ առանց գույքի բռնագրավման։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն՝ նշանակված պատժին հաշվակցել Ս.Մուրադյանին կալանքի տակ պահած ժամկետը՝ 3 (երեք) ամիս 24 (քսանչորս) օրը, և թողնել կրելու ազատազրկում 4 (չորս) տարի 8 (ութ) ամիս 6 (վեց) օր ժամկետով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ Ս.Մուրադյանի նկատմամբ նշա-նակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել և սահմանել փորձաշրջան 3 (երեք) տարի ժամ-կետով։
Ս.Մուրադյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը՝ գրավը, թողնել անփոփոխ, իսկ դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո գրավատու Ռուզաննա Ռուբենի Հարութ-յունյանին վերադարձնել նրա կողմից մուծված գրավի գումարը` 600.000 (վեց հարյուր հազար) ՀՀ դրամը։
2. Գևորգ Արսենի Գասպարյանին ճանաչել մեղավոր ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-34-268-րդ հոդվածի 1-ին մասով և դատապարտել ազատազրկման 9 (ինը) ամիս ժամկետով, սակայն նշանակված պատժաչափը նրա նախնական կալանքի տակ փաստացի գտնվելու ժամկետը չգերազանցելու հիմքով նրան անհապաղ ազատել կալանքից դատական նիստի դահլիճում՝ վե-րացնելով նրա նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը։
3. Խաչիկ Սամվելի Վարդանյանին ճանաչել մեղավոր ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-268-րդ հոդվածի 1-ին մասով և դատապարտել ազատազրկման 9 (ինը) ամիս ժամկետով, սակայն նշա-նակված պատժաչափը նրա նախնական կալանքի տակ փաստացի գտնվելու ժամկետը չգե-րազանցելու հիմքով նրան անհապաղ ազատել կալանքից դատական նիստի դահլիճում՝ վերաց-նելով նրա նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը։
Խ.Վարդանյանի նկատմամբ` ըստ բնայության վայրի, նշանակել հոգեբույժի մոտ արտա-հիվանդանոցային հսկողություն և հարկադիր բուժում թմրամոլությունից։
Իրեղեն ապացույցները` «Բուպրենորֆին» տեսակի թմրամիջոց պարունակող «Սուբու-տեքս» տեսակի 4 հատ դեղահաբը ոչնչացնել, Գ.Գասպարյանի մոտից հայտնաբերված 75.000 ՀՀ դրամից 25.000-ը վերադարձնել նրան, իսկ 50.000-ը՝ Խ.Վարդանյանին։
Ամբաստանյալ Ս.Մուրադյանից նախաքննության ընթացքում առգրավված 123.700 (մեկ հարյուր քսաներեք հազար յոթ հարյուր) ՀՀ դրամը, բանալիները, «Սամսունգ» և «Նոկիա» մոդելների բջջային հեռախոսները, ամբաստանյալ Գ.Գասպարյանից առգրավվված «Այֆոն 4» մոդելի բջջային հեռախոսն ու ամբաստանյալ Խ.Վարդանյանից առգրավված «Օրիֆլեյմ» մո-դելի բջջային հեռախոսը և երկու զառը վերադարձնել նրանց։
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ քրեական վերաքննիչ դատարան` հրապարակ-վելու օրվանից հետո` մեկամսյա ժամկետում։

ԴԱՏԱՎՈՐ` Գ.ՊՈՂՈՍՅԱՆ