Հիմնական
Գործի համար:
ԵԿԴ/0244/01/15
Վիճակագրական տողի համար :
1.9
Պատասխանող
Տիգրան Տերտերյան
Տիգրան Տերտերյան Համլետի
Տիգրան Տերտերյան
Տիգրան Տերտերյան
Դատավոր
Քրեական վերաքննիչ
Տիգրան Սահակյան
Գրիշա Մելիք-Սարգսյան
Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
Մեսրոպ Մակյան
Վճռաբեկ
Համլետ Ասատրյան
Դատավոր
Քրեական վերաքննիչ
Տիգրան Սահակյան
Գրիշա Մելիք-Սարգսյան
Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
Մեսրոպ Մակյան
Վճռաբեկ
Համլետ Ասատրյան
| Դատարան | Օր | Ժամ | Դատարանի դահլիճի համար | Ստատուս | Որոշում | Այլ նշումներ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Կենտրոն և Նորք-Մարաշ | 2017-09-14 | 10:30 | 2 | Կայացել է | ||
| Վճռաբեկ | 2017-09-11 | 11:30 | 2 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Վճռաբեկ | 2017-07-27 | 11:30 | 2 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Վճռաբեկ | 2017-07-06 | 11:30 | 2 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Վճռաբեկ | 2017-06-12 | 11:30 | 2 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Վճռաբեկ | 2017-05-23 | 12:00 | 2 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Վճռաբեկ | 2017-05-10 | 11:30 | 2 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Վճռաբեկ | 2017-04-17 | 11:00 | 2 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Վճռաբեկ | 2017-03-31 | 11:30 | 2 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Վճռաբեկ | 2017-03-13 | 11:30 | 2 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Վճռաբեկ | 2017-02-16 | 11:30 | 2 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Կենտրոն և Նորք-Մարաշ | 2017-01-18 | 11:30 | 2 | Կայացել է | ||
| Քրեական վերաքննիչ | 2016-06-01 | 13:00 | 5 | Կայացվել է | ||
| Վճռաբեկ | 2016-02-16 | 10:00 | 7 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Վճռաբեկ | 2016-02-01 | 16:00 | 7 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Վճռաբեկ | 2016-01-19 | 10:00 | 5 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Վճռաբեկ | 2016-01-11 | 10:00 | 5 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Վճռաբեկ | 2015-12-22 | 13:00 | 5 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Վճռաբեկ | 2015-12-09 | 15:00 | 5 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Վճռաբեկ | 2015-11-25 | 10:00 | 5 | Նշանակվել է դատական նիստ |
ԵԿԴ/0244/01/15
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ` Վերաքննիչ դատարան) հետևյալ կազմով`
Նախագահող դատավոր` Տ.ՍԱՀԱԿՅԱՆ
դատավորներ` Ա.ԱԶԱՐՅԱՆ
Մ.ՊԱՊՈՅԱՆ
քարտուղարությամբ` Ռ.Դավոյանի
մասնակցությամբ`
մեղադրող` Ռ.Գևորգյանի
տուժողի ներկայացուցիչ` Բ.Մարտոյանի
պաշտպաններ` Ա.Խաչատրյանի
Ա.Մելքոնյանի
ամբաստանյալ` Տ.Տերտերյանի
2016 թվականի հունիսի 1-ին Երևան քաղաքում
դռնբաց դատական նիստում, պաշտպան Ա.Խաչատրյանի ու ամբաստանյալ Տ.Տերտերյանի վերաքննիչ բողոքների հիման վրա, վճռաբեկության կարգով քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Տիգրան Համլետի Տերտերյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով,
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.
2015 թվականի մայիսի 20-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Է.Կարապետյանի կողմից` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներով հարուցվել է թիվ 15105115 քրեական գործը:
2014 թվականի մայիսի 29-ի որոշմամբ Տիգրան Տերտերյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով և նույն օրվա ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Է.Կարապետյանի մեկ այլ որոշմամբ Տ.Տերտերյանի նկատմամբ հայտարարվել է հետախուզում:
2014 թվականի մայիսի 29-ին Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի որոշմամբ բավարարվել է նախաքննական մարմնի միջնորդությունը և Տիգրան Տերտերյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել կալանավորումը երկու ամիս ժամանակով` կալանավորման սկիզբը հաշվելով նրան փաստացի արգելանքի վերցնելու օրվանից:
2015 թվականի հունիսի 10-ին հետախուզվող Տ.Տերտերյանը կամովին ներկայացել է ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի բաժին:
2015 թվականի հուլիսի 13-ին Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի որոշմամբ բավարարվել է նախաքննական մարմնի միջնորդությունը և Տիգրան Տերտերյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել կալանավորումը երկու ամիս ժամանակով` կալանավորման սկիզբը հաշվելով 2015 թվականի հուլիսի 10-ից: Նույն որոշմամբ բավարարվել է պաշտպան Ա.Խաչատրյանի միջնորդությունը` Տ.Տերտերյանի նկատմամբ գրավի կիրառումը թույլատրելի համարելու վերաբերյալ:
Վերոնշյալ որոշումը, Վերաքննիչ դատարանի 2015 թվականի օգոստոսի 5-ի որոշմամբ, թողնվել է անփոփոխ:
2015 թվականի հոկտեմբերի 05-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Դ.Կիրակոսյանի որոշմամբ, Տ.Տերտերյանին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել է և նրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով` մեղադրանքի ծավալի մեջ ներառելով թիվ 898/հ եզրակացությամբ Հ.Միքայելյանի մարմնական վնասվածքների տվյալները:
2015 թվականի մայիսի 20-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան (այսուհետ` Առաջին ատյանի դատարան):
Առաջին ատյանի դատարանի 2016թ. փետրվարի 16-ի դատավճռով`
Տիգրան Համլետի Տերտերյանը մեղավոր է ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ, նրա նկատմամբ նշանակվել է պատիժ` ազատազրկում 3 (երեք) տարի 6 (վեց) ժամկետով։
Նշանակված պատժի ժամկետի մեջ հաշվակցվել է Տիգրան Տերտերյանի անազատության մեջ գտնվելու 3 (երեք) օրը և նրա նկատմամբ վերջնական պատիժ է նշանակվել ազատազրկում` 3 (երեք) տարի 5 (հինգ) ամիս 27 (քսանյոթ) օր ժամկետով:
Վճռվել է նաև դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Տիգրան Համլետի Տերտերյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված գրավը վերացնել, գրավի գումարը` 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամը, որը 2015թ. հուլիսի 13-ի թիվ 266 անդորրագրով մուտքագրվել է Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի` Երևանի թիվ 1 գանձապետական բաժանմունքի 900013298014 դեպոզիտային հաշվին` վերադարձնել վճարող Սուսան Եփրեմի Նազարյանին։
Տիգրան Տերտերյանի պատժի կրման սկիզբը հաշվարկվել է նրան փաստացի արգելանքի վերցնելու օրվանից։
Նույն դատական ակտով վճռվել է տուժող Հովհաննես Միքայելյանին հանցագործությամբ պատճառված վնասի փոխհատուցման հարցը համարել լուծված` նյութաիրավական պահանջ ներկայացնելուց հրաժարվելու պատճառաբանությամբ։
Վճռվել է նաև որպես իրեղեն ապացույց ճանաչված և Առաջին ատյանի դատարանում պահվող` դեպքի վայրի զննությամբ հայտնաբերված և վերցված արյան հետքերով հինգ խծուծները ոչնչացնել, իսկ տուժող Հովհաննես Գևորգի Միքայելյանի հագուստները` վերնաշապիկը և անթև շապիկը, վերադարձնել վերջինիս` սույն դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո։
Դատական ծախսերի հարցը համարվել է լուծված։
Առաջին ատյանի դատարանի 2016թ. փետրվարի 16-ի դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք է ներկայացրել պաշտպան Ա.Խաչատրյանն ու ամբաստանյալ Տ.Տերտերյանը:
Վերաքննիչ դատարանի 2016 թվականի մարտի 29-ի որոշմամբ պաշտպան Ա.Խաչատրյանի ու ամբաստանյալ Տ.Տերտերյանի վերաքննիչ բողոքներն ընդունվել են վարույթ և նշանակվել քննության` Վերաքննիչ դատարանի դռնբաց դատական նիստում` 2016թ. ապրիլի 08-ին:
2. Գործի փաստական հանգամանքները.
Նախաքննության մարմնի կողմից Տիգրան Համլետի Տերտերյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով` այն արարքի համար, որ նա, 2015 թվականին` ժամը 14:00-ից 15:00-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Կորյուն 19 հասցեում գործող «Ճարտարապետության և շինարարության Հայաստանի ազգային համալսարան» հիմնադրամի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում «9511» թվագրումով և «Կամուրջների փորձարկման լաբորատորիա» գրառումով լսարանի մոտ` միջանցքում, վիճաբանել է Կոտայքի մարզի Կամարիս գյուղի 2-րդ փողոցի 56 տան բնակիչ Հովհաննես Գևորգի Միքայելյանի հետ, որի ընթացքում սուր կտրող-ծակող առարկայով հարվածել է վերջինիս որովայնի ձախ հատվածին և դիտավորությամբ նրա առողջությանը պատճառել կյանքին վտանգ սպառնացող ծանր վնաս` որովայնի առաջնային պատի ծակված-կտրված` որովայնի խոռոչ թափանցումով, ճարպոնի վնասմամբ` վերքի ձևով:
3.Վերաքննիչ բողոքների հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջները.
Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
Բողոք բերած անձ` պաշտպան Ա.Խաչատրյանը, ներկայացնելով գործի դատավարական նախապատմությունը, գտել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, վերջնական ակտ կայացնելիս, թույլ է տվել դատական սխալ` ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 397-րդ հոդվածով նախատեսված քրեական օրենքի ոչ ճիշտ կիրառում, այսինքն` կիրառել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասը, որը ենթակա չէր կիրառման, պետք է կիրառեր ՀՀ քրեական օրենսգրքի 120–րդ հոդվածի 1-ին մասով սահմանված նորմերը, որը չի կիրառել, ինչն էլ հանգեցրել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի պահանջներին չհամապատասխանող` անօրինական, չհիմնավորված և չպատճառաբանված դատական ակտի կայացման: Առաջին ատյանի դատարանն անտեսելով այն հանագամանքը, որ սույն քրեական գործի թե նախաքննության և թե դատաքննության ընթացքում ձեռք բերված ապացույցներով հիմնավորվել է, որ ամբաստանյալ Տ.Տերտերյանը տուժող Հ.Միքայելյանին կյանքի համար վտանգավոր ծանր վնասը պատճառել է անզգուշությամբ, դատավճռում արձանագրել է, որ ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանն առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր է ճանաչել մասնակիորեն` ընդունելով տուժող Հ.Միքայելյանին հարվածելու և մարմնական վնասվածք պատճառելու փաստը,սակայն պնդել է,որ նրան հարվածել է անզգուշորեն, այն է` շնչահեղձ լինելու ընթացքում մոտը գտնվող «ռեզակը» անկանոն թափահարելու և պատահաբար տուժողին վնասելու հետևանքով: Նման ձևակերպումը, որը հետագայում ուղղակիորեն ազդել է ապացույցների ճիշտ գնահատման ու օբյեկտիվ եզրահանգումներ կատարելու վրա, իրականությանը չի համապատասխանում: Ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանն իրեն մեղավոր է ճանաչել մասնակիորեն ոչ թե տուժողին անզգուշությամբ հարվածելու և մարմնական վնասվածք պատճառելու համար, այլ իր անզգուշության հետևանքով տուժողին վնասվածք պատճառելու համար:
Ըստ Առաջին ատյանի դատարանի, գնահատելով դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցները` հաստատվել է, որ ամբաստանյալ Տ.Տերտերյանն անորոշ (չհստակեցված) դիտավորությամբ սուր կտրող-ծակող առարկայով հարվածել է տուժող Հովհաննես Միքայելյանին` փաստացի վերջինիս պատճառելով կյանքի համար վտանգավոր մարմնական վնասվածք: Այն հանգամանքը, որ Տ.Տերտերյանն ընդհանրապես ունեցել է տուժող Հ.Միքայելյանին հարվածելու դիտավորություն (ուղղակի կամ անուղղակի), քրեական գործի նախաքննության և դատաքննության ընթացքում չի հիմնավորվել:
Բացի այդ, Առաջին ատյանի դատարանը դատական ակտում նշել է միայն անորոշ (չհստակեցված) դիտավորություն եզրույթը, չի պարզաբանել, թե կոնկրետ քրեական գործով ձեռք բերված և դատաքննությամբ հետազոտված որ փաստական տվյալներով են հաստատվել Տ.Տերտերյանի` տուժողին հարվածելու անորոշ (չկոնկրետացված) դիտավորության մասին: Այսինքն` քրեական գործում առկա որ փաստական տվյալներն են վկայում, որ Տիգրան Տերտերյանը ձեռքին եղած ռեզակը տուժող Հ.Միքայելյանին վախեցնելու և իր պարանոցը բաց թողնելու նպատակով թափահարելու ժամանակ գիտակցել և նախատեսել է վրա հասնող ցանկացած` չկոնկրետացված հետևանքների, այդ թվում նաև` կյանքին վտանգ սպատնացող ծանր վնասի առաջացումը: Պաշտպանը նշել է, որ անգամ մասնագիտական գրականության մեջ, որպես անորոշ (չկոնկրետացված) դիտավորության օրինակ նշվում է այն իրավիճակը, երբ անձի գլխին հարվածներ հասցնելիս մեղավորը նախատեսում է տուժողին մարմնական վնասվածքներ պատճառելու հանգամանքը, սակայն չգիտի, թե այդ վնասվածքները ինչ ծանրության աստիճանի կարող են լինել:
Առաջին ատյանի դատարանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանին մեղավոր ճանաչելու և նրան ազատազրկման ձևով պատժի դատապարտելու դատավճռի հիմքում, որպես Տ.Տերտերյանի մեղքը հաստատող ապացույցներ դրել է` տուժող Հ.Միքայելյանի, վկաներ` Ա.Մկրտչյանի, Ժ.Սարուխանյանի, Ա.Քթոյանի, Ա.Ումուրշատյանի, Մ.Կարապետյանի, Ն.Նազարյանի, Ն.Ազարյանի, Է.Հակոբյանի, Ա.Մինասյանի, Ա.Գալստյանի, Ա.Քլջյանի, Գ.Թորոսյանի, Հ.Հովհաննիսյանի նախաքննական և դատաքննական ցուցմունքները, դեպքի վայրի զննության արձանագրությունը, դատակենսաբանական փորձաքննության թիվ 195, դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 898/հ, դատահետքաբանական փորձաքննության թիվ 1601-15 և 2310-15 եզրակացությունները, Հ.Միքայելյանի հիվանդության պատմագրի զննության արձանագրությունը, Հ.Միքայելյանից հաղորդում ընդունելու մասին արձանագրությունը և քրեական գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված բամբակե խծուծներն ու դեպքի պահին Հ.Միքայելյանի հագին եղած հագուստները: Ընդ որում, վերջնական դատական ակտ կայացնելիս, Առաջին ատյանի դատարանն ընդհանրապես չի անդրադարձել պաշտպանական կողմի` ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածի 1-ին մասի 5-րդ կետի կարգով փորձագետի թիվ 1601-15 եզրակացությունը անթույլատրելի ճանաչելու և ապացույցների շարքից հետևյալ հիմնավորումներով հանելու միջնորդությանը:
Բողոք բերած անձը նշել է, որ քրեական գործի նախաքննության ընթացքում, 2015 թվականի մայիսի 21-ին քննիչ Է.Կարապետյանը որոշում է կայացրել նշանակել դատահետքաբանական փորձաքննություն: Որոշման մեջ առկա է հետևյալ ձևակերպումը. «Քննության ընթացքում թիվ 1 համալսարանական հիվանդանոցից վերցվել են Հովհաննես Միքայելյանի հագուստները` մեկ հատ կապույտ գույնի ջինսե տաբատ` սև գոտիով` չորացած արնանման հետքերով, մեկ հատ սպիտակ վերնաշապիկ` սև կետիկներով` չորացած արնանման հետքերով, մեկ զույգ սև գույնի կոշիկներ, մեկ զույգ սև գուլպաներ» (մեջբերման ավարտ): Նույն որոշմամբ փորձագետներին է տրամադրվել Հ.Միքայելյանի հագուստները` մեկ հատ կապույտ գույնի ջինսե տաբատ` սև գոտիով` չորացած արնանման հետքերով, մեկ հատ սպիտակ վերնաշապիկ` սև կետիկներով` չորացած արնանման հետքերով, մեկ զույգ սև կոշիկներ, մեկ զույգ սև գուլպաներ:
Նույն օրը, ՀՀ Ո ՓՔ վարչության պետին հասցեագրված նամակով փորձաքննության է տրամադրվել Հ.Միքայելյանի հագուստները` մեկ հատ կապույտ գույնի ջինսե տաբատ` սև գոտիով` չորացած արնանման հետքերով, մեկ հատ սպիտակ վերնաշապիկ` սև կետիկներով` չորացած արնանման հետքերով, մեկ զույգ սև գույնի կոշիկներ, մեկ զույգ սև գուլպաներ:
Ըստ բողոքաբերի, ակնհայտ է, որ փորձաքննությանը, որպես Հ.Միքայելյանի հագուստ, անթև շապիկ չի տրամադրվել, մինչդեռ, համաձայն դատահետքաբանական փորձաքննության թիվ 1601-15 եզրակացության` «փորձաքննությանը ներկայացված փաթեթը բացելով` այնտեղից հանվեցին մեկ կարճաթև վերնաշապիկ, մեկ անթև շապիկ, մեկ անդրավարտիք և մեկ զույգ`կոշիկներ»: Այսինքն, դատահետքաբանական փորձաքննություն նշանակելու մասին որոշմամբ փորձաքննությանը տրամադրված հագուստներից փորձաքննության չեն ենթարկվել մեկ զույգ գուլպաները, այլ դատահետքաբանական փորձաքննության է ենթարկվել անհայտ ծագմամբ ինչ-որ անթև շապիկ, որը որոշմամբ փորձաքննությանը տրամադրված չի եղել և քանի որ փորձագետի թիվ 1601-15 եզրակացությունը, որպես ապացույց ձեռք է բերվել վերը նշված էական խախտումներով և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 244-րդ հոդվածի 1-ին մասի և 250-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների խախտումներով, նման փաստական տվյալը պետք է Առաջին ատյանի դատարանի կողմից ճանաչվեր անթույլատրելի և հանվեր ապացույցների զանգվածից:
Դատավճռում նշված փաստական տվյալներից վկաներ Ժ.Սարուխանյանի, Ա.Քթոյանի, Ա.Ումուրշատյանի, Մ.Կարապետյանի, Ն.Նազարյանի, Ն.Ազարյանի, Է.Հակոբյանի, Ա.Մինասյանի, Ա.Գալստյանի, Ա.Քլջյանի և Գ..Թորոսյանի ցուցմունքները որևէ փաստական տվյալներ չեն պարունակում հաստատելու այն կարևորագույն հանգամանքը, որ դեպքից անմիջապես առաջ կամ դեպքի պահին Տիգրան Տերտերյանը քրեական գործով տուժող Հովհաննես Միքայելյանին սուր կտրող-ծակող գործիքով հարվածելու և վերջինիս մարմնական վնասվածք պատճառելու, թեկուզև` չկոնկրետացված դիտավորություն կամ նպատակ է ունեցել: Բացի այդ, նշված անձինք դեպքին ականատես չեն եղել, դեպքի մասին նրանց տեղեկությունները անուղղակի են: Պաշտպանը նշել է, որ նշված ապացույցներով հիմնավորվել է, որ ամբաստանյալ Տ.Տերտերյանն ու տուժող Հ.Միքայելյանը գտնվել են ընկերական, լավ հարաբերությունների մեջ, երբևէ իրար հետ չեն վիճաբանել: Նշված ապացույցներով հաստատվել է նաև այն կարևորագույն հանագամանքը, որ դեպքից անմիջապես առաջ, երբ Տ.Տերտերյանը Ժ.Սարուխանյանից վերցրել է Հ.Միքայելյանի կողմից պահած բջջային հեռախոսը, ունեցել է Հ.Միքայելյանի հետ վիճաբանելու, ավելին` նաև դիտավորությամբ սուր կտրող-ծակող գործիքով վերջինիս հարվածելու և մարմնական վնասվածք պատճառելու իրական հնարավորություն, քանի որ որևէ խոչընդոտ կամ խանգարող հանգամանք լսարանում չի եղել: Նշված ապացույցների օբյեկտիվ հետազոտման արդյունքում Առաջին ատյանի դատարանը պետք է փաստեր, որ նաև այս հանգամանքն է հաստատում Տ.Տերտերյանի կողմից Հ.Միքայելյանին հարվածելու և առողջությանը ծանր վնաս պատճառելու դիտավորության և նպատակի բացակայությունը:
Տուժող Հովհաննես Միքայելյանի նախաքննական և դատաքննական ցուցմունքներն Առաջին ատյանի դատարանի կողմից լիարժեք պատշաճ իրավական գնահատականի չեն արժանացել: Առաջին ատյանի դատարանն ուշադրության չի արժանացրել այնպիսի կարևոագույն հանգամանքների, ինչպիսին են տուժողի ցուցմունքներում նշված` իր կողմից Տիգրան Տերտերյանի պարանոցից ամուր բռնելու և սեղմելու, միմյանց հետ ոչ թե վիճաբանելու, այլ կատակելու, միմյանց նկատմամբ թշնամանք չունենալու, Տ.Տերտերյանի կողմից իրեն վնասվածք պատճառելու դիտավորություն չունենալու, Տ.Տերտերյանի կողմից ցանկության դեպքում իրեն այլ հարվածներ հասցնելու հնարավորություն ունենալու հանգամանքները: Ըստ բողոքաբերի, Առաջին ատյանի դատարանն անտեսել է այնպիսի կարևորագույն հանգամանք, ինչպիսին է տուժող Հ.Միքայելյանի նախաքննական ցուցմունքը, որով Հ.Միքայելյանը հայտնել է, որ. «…Ես Տիգրանին ասացի, որ հեռախոսս հետ վերադարձնի, կատակ էինք անում, նա էլ ասում էր, որ գնամ գտնեմ: (…) Ես բռնել էի նրան (Տիգրանին), սկզբից հագուստից, հետո նրա վզից բռնեցի, որ հետ չգնար և հեռախոսիս տեղը ասեր, բացի դրանից հետո քաշքշուկ գնաց, որի ընթացքում ես նրա վզից էի բռնել: (…) Ես Տիգրանին ասում էի էս ինչ արիր, Տիգրանը խառնված դիմացս կանգնած էր, ասում էր, որ չգիտի, թե ոնց է ստացվել (...)»: Ըստ տուժող Հ.Միքայելյանի դատաքննական ցուցմունքի` լսարանից դուրս գալուց հետո, մինչև Արսեն Մկրտչյանի մոտենալը, որոշ ժամանակ ինքն ու Տ.Տերտերյանը եղել են միասին, ուսանողներից առանձնացված և, եթե Տ.Տերտերյանը դիտավորություն ունենար, ապա այդ ժամանակ կարող էր իրեն մարմնական վնասվածք պատճառել:
Վկա Արսեն Մկրտչյանը դատաքննության ընթացքում իր ցուցմունքներով հաստատել է, որ ինքը դեպքին ականատես եղել է մի պահ և տեսել Հ.Միքայելյանին` Տ.Տերտերյանի պարանոցից բռնած, խեղդելիս, Տ.Տերտերյանի ձեռքին ինքը դանակ չի տեսել,այլ տեսնելով Հ.Միքայելյանի ծակած վնավածքը, ենթադրել է, որ այն պատճառվել է դանակով: Նման ցուցմունքների պայմաններում, Դատարանը չի պատճառաբանել, թե վկա Ա.Մկրտչյանի ցուցմունքներում առկա որ փաստական տվյալներն են հիմնավորում Տ.Տերտերյանի կողմից Հ.Միքայելյանին ոչ թե անզգուշությամբ, այլ դիտավորությամբ մարմնական վնասվածք պատճառելու հանգամանքը:
Ըստ բողոքաբերի, դատավճռի հիմքում վկա Հովհաննես Հովհաննիսյանի ցուցմունքները դնելու պարագայում Առաջին ատյանի դատարանը հաշվի չի առել այն հանգամանքը, որ քրեական գործի նախաքննության ընթացքում, դեպքից երեք ու կես ամիս անց` 2015 թվականի սեպտեմբերի 3-ին, Հ.Միքայելյանի հիվանդության պատմագիրը թերի լրացնելու կապակցությամբ հարցաքննվել է թիվ 1 համալսարանական բժշկական կենտրոնի բժիշկ Հովհաննես Հովհաննիսյանը, ով հայտնել է, որ Հ.Միքայելյանի ստացած վնասվածքի վերքային խողովակը ունեցել է ուղիղ, առջևից հետ ուղղություն: Հարցաքննության ընթացքում, ըստ հարցաքննության մասին արձանագրության, վարույթն իրականացնող մարմինը վկային որևէ փաստաթուղթ, այդ թվում նաև իր կողմից նախկինում լրացրած հիվանդության պատմագիրը չի ներկայացրել գոնե բժշկի կողմից հիվանդ Հ.Միքայելյանի ստացած վնասվածքները և դրանց տեղակայությունները հիշելու, վերարտադրելու և ճշմարտությանը մոտ ցուցմունքներ տալու համար: Հարցաքննության ընթացքում անգամ բժիշկ Հ.Հովհաննիսյանն իր ցուցմունքում նշած հանգամանքները չի էլ փորձել հիմնավորել որևէ օբյեկտիվ պատճառաբանություններով (օրինակ` տեսողական կամ մասնագիտական հիշողությամբ, կոնկրետ հիվանդի և նրա վնասվածքների առանձնահատկություններով և այլն): Ավելին, հետագայում օբյեկտիվ հետևություններ անելու կամ գոնե ներքին համոզմունքի համար Հ.Հովհաննիսյանի ցուցմունքում նշած հանգամանքները ստուգելու ուղղությամբ անգամ փորձ թե վարույթն իրականացնող մարմինը և թե Առաջին ատյանի դատարանը չի արել: Մասնավորապես, դատաբժշկական փորձաքննություն կատարած փորձագետը չի հարցաքննվել Հ.Հովհաննիսյանի տված ցուցմունքների կապակցությամբ և գոնե չի պարզվել, նման վնասվածքի առկայության դեպքում հնարավոր է վերքային խողովակի ուղիղ, առջևից հետ ուղղությունը, թե`ոչ: Դատաքննության ընթացքում Հ.Միքայելյանին վիրահատած բժիշկ` վկա Հովհաննես Հովհաննիսյանը հայտնել է, որ ինքը չի բացառում, որ Հ.Միքայելյանի ստացած մարմնական վնասվածքը առաջացած լինի թեք հարվածի (հպման) հետևանքով և Հ.Միքայելյանի վերքային խողովակի հավանական ուղիղ լինելը կապված է եղել վերջինիս որովայնի պատը բարակ լինելու և ճարպոնի վնասման հանգամանքի հետ: Բողոքաբերը գտել է, որ նշված փաստական հանագամանքները Առաջին ատյանի դատարանի կողմից ճիշտ իրավական գնահատականի չեն արժանացել և դատավճռում նշելով միայն վկա Հ.Հովհաննիսյանի ցուցմունքների մի մասը, չի հիմնավորվել և պատճառաբանվել, թե գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի որ ապացույցների բավարար ամբողջությամբ է հաստատվել, որ Տ.Տերտերյանի կողմից ձեռքին եղած ռեզակով անկանոն շարժումներ կատարելու, ռեզակը թափահարելու հետևանքով Հ.Միքայելյանին չէր կարող թեք հարվածով (հպումով) պատճառվել ուղիղ, առջևից հետ ուղղություն ունեցող վերքային խողովակով 0,5.0,2սմ չափերով հարթ եզրերով մարմնական վնասվածք այն պարագայում, երբ համաձայն նույն դատավճռի, որպես ամբաստանյալ Տ.Տերտերյանի անորոշ դիտավորությունը հիմնավորող ապացույց դիտված դատաբժշկական փորձագետի թիվ 898/հ եզրակացության, Հ.Միքայելյանը տարածության մեջ դեպքի պահին կարող էր գտնվել ցանկացած հնարավոր դիրքում` վնասվածքի շրջանով ուղղված դեպի վնասող առարկան:
Ինչ վերաբերում է Դատարանի կողմից դատավճռի հիմքում դրված մյուս ապացույցներին` դեպքի վայրի զննության արձանագրությանը, դատակենսաբանական փորձաքննության թիվ 195, դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 898/հ, դատահետքաբանական փորձաքննության թիվ 2310-15 եզրակացություններին, Հ.Միքայելյանի հիվանդության պատմագրի զննության արձանագրությանը, Հ.Միքայելյանից հաղորդում ընդունելու մասին արձանագրությանը և քրեական գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված բամբակե խծուծներին ու դեպքի պահին Հ.Միքայելյանի հագին եղած հագուստներին, ապա, ըստ բողոք բերած անձի, նշված ապացույցներով հաստատվում է ոչ թե ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանի կողմից տուժող Հովհաննես Միքայելյանին դիտավորությամբ, այդ թվում նաև` անորոշ (չհստակեցված) դիտավորությամբ հարվածելու և մարմնական վնասվածք պատճառելու հանգամանքը, այլև` Տ.Տերտերյանի կողմից հանրորեն վտանգավոր արարք կատարելու, ինչպես նաև տուժող Հ.Միքայելյանի մարմնի վրա վնասվածքի առկայությունը հաստատող հանգամանքները:
Առաջին ատյանի դատարանը, դատավճռում վկայակոչելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի թիվ ԵՇԴ/0144/01/13, ՏԴ/0018/01/13 և ՇԴ/0032/01/13 որոշումները, գտել է, որ ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանի նկատմամբ պատիժ պետք է նշանակվի բացառապես ազատազրկման ձևով, այն պետք է բարձր լինի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված ազատազրկման նվազագույն չափից և ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքեր չկան: Անգամ եթե Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները հիմնավոր են ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով վերագրվող արարքը կատարելու հարցում, ապա Առաջին ատյանի դատարանը դատավճռով չի պատճառաբանել, թե կոնկրետ ինչ հասարակական շահ, համապատասխան ու բավարար պատճառ գոյություն ունի ամբաստանյալ Տ.Տերտերյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելու և նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար: Առաջին ատյանի դատարանն ըստ էության հաշվի չառնելով քրեական գործով հաստատված այնպիսի էական հանգամանքներ, ինչպիսիք են` Տ.Տերտերյանի կողմից վարույթն իրականացնող մարմին կամովին ներկայանալը, դեպքի կապակցությամբ ցուցմունքներ տալն ու անկեղծորեն զղջալը, մշտական բնակության վայր և աշխատանք ունենալը, երիտասարդ, ուսանող և զինապարտ հանդիսանալը, նախկինում դատված կամ այլ կերպ արատավորված չլինելը, բնակության և աշխատանքի վայրերում դրական բնութագրվելը, առողջական խնդիրների առկայությունը, երեք օր ժամանակով արգելանքի տակ գտնվելը, սահմանված խափանման միջոցի պայմանները չխախտելը, ինչպես նաև` ամբաստանյալի նկատմամբ ազատազրկման հետ չկապված պատիժ նշանակելու վերաբերյալ տուժող Հ.Միքայելյանի դիրքորոշումն ու վերջինիս կողմից ամբաստանյալի նկատմամբ որևէ պահանջ չներկայացնելը, չի պատճառաբանել, թե վերը նշված հանգամանքների առկայության դեպքում ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելու համար ինչ նպատակի հասնելու հասարակական շահ, բավարար և արդարացի պահանջ գոյություն ունի:
Վկայակոչելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածը, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 124-րդ հոդվածը, 125-րդ հոդվածը, 127-րդ հոդվածը, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 202-րդ հոդվածը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածը, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասը, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 365-րդ հոդվածի 2-րդ մասը, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածը, ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը 29.02.2008 թվականի իր ՎԲ 13/08 նախադեպային որոշմամբ արտահայտած իրավական դիրքորոշումը, Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի Սալովն ընդդեմ Ուկրաինայի (Salov v. Ukraine) 06.09.2005 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 65518/01, Բոլդեան ընդդեմ Ռումինիայի (Boldea v. Romania) 15.02.2007 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 19997/02, Գրադինարն ընդդեմ Մոլդովայի (Gradinar v.Moldova) 08.04.2008 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 7170/02), ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 3801 հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետը, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածը, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 397-րդ հոդվածը, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 398-րդ հոդվածը, բողոք բերած անձ` պաշտպան Ա.Խաչատրյանը գտել է, որ Առաջին ատյանի դատարանի
դատավճիռը անօրինական և չպատճառաբանված է նաև օրենսդրական վերոնշյալ պահանջներից ելնելով:
Վերոգրյալի հիման վրա, պաշտպան Ա.Խաչատրյանը բառացիորեն խնդրել է հետևյալը.
«1. Սույն վերաքննիչ բողոքն ընդունել վարույթ, գործի քննությունը նշանակել վերաքննիչ դատարանում գործերի քննության համար սահմանված կանոններով և հաշվի առնելով թույլ տրված դատական սխալները` նյութական և դատավարական իրավունքի խախտումները, որոնք ազդել են գործի ելքի վրա, բեկանել Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի` 2016 թվականի փետրվարի 16-ի դատավճիռը:
2. Քրեական գործով փորձագետի թիվ 1601-15 եզրակացությունը ճանաչել անթույլատրելի և հանել ապացույցների շարքից;
3. Ամբաստանյալ Տիգրան Համլետի Տերտերյանին ճանաչել անմեղ և հռչակել հանցանքի կատարման մեջ նրա անմեղությունը այն մեղադրանքով,որով նա ներգրավվել է որպես մեղադրյալ:
4. Տ.Տերտերյանի արարքը որակել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 120-րդ հոդվածի 1-ին մասով և քրեական գործի վարույթը կարճել` տուժող Հ.Միքայելյանի կողմից ամբաստանյալի հետ հաշտվելու պատճառաբանությամբ, կամ
5. Եթե Դատարանը այնուամենայնիվ հաստատված կհամարի Տ.Տերտերյանի մեղքը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործությունը կատարելու մեջ, ապա հաշվի առնելով Տ.Տերտերյանի անձը բնութագրող տվյալները` վարույթն իրականացնող մարմին կամովին ներկայանալը, դեպքի կապակցությամբ ցուցմունքներ տալն ու անկեղծորեն զղջալը, մշտական բնակության վայր և աշխատանք ունենալը, ուսանող և զինապարտ լինելը, նախկինում դատված կամ այլ կերպ արատավորված չլինելը, բնակության և աշխատանքի վայրերում դրական բնութագրվելը, առողջական խնդիրների առկայությունը, երեք օր ժամանակով արգելանքի տակ գտնվելը, սահմանված խափանման միջոցի պայմանները չխախտելու հանգամանքը, ինչպես նաև ամբաստանյալի նկատմամբ ազատազրկման հետ չկապված պատիժ նշանակելու վերաբերյալ տուժող Հ.Միքայելյանի դիրքորոշումը և վերջինիս կողմից ամբաստանյալի նկատմամբ պահանջ չներկայացնելու հանագամանքը, Տ.Տերտերյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելիս նրան դատապարտել պատժի նվազագույն չափի և պատիժը պայմանականորեն չկիրառել` սահմանելով փորձաշրջան»:
Բողոք բերած անձ` ամբաստնյալ Տիգրան Տերտերյանը, ներկայացնելով գործի դատավարական նախապատմությունը և վկայակոչելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 29-րդ հոդվածը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածը, գտել է, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռում չի վկայակոչվել, ոչ էլ պատճառաբանվել իր կողմից տուժողին ծանր մարմնական վնասվածք հասցնելու պատճառը և չի վկայակոչվել տուժողին դիտավորությամբ մարմնական վնասվածք պատճառելու իր նպատակը։ Ըստ բողոքաբերի, Առաջին ատյանի դատարանն այդպիսի պատճառաբանություն չէր կարող բերել, որովհետև այդպիսի ապացույց չկա։
Ըստ բողոքաբերի, Առաջին ատյանի դատարանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով իրեն մեղսագրված արարքը դատավճռով հիմնավորված համարելու նպատակով թվարկել է իր, տուժողի, վկաներ Արսեն Մկրտչյանի, Ժաննա Սարուխանյանի, Արմինե Քթոյանի, Արամ Ումուրշատյանի, Նունե Նազարյանի, Աշոտ Մինասյանի, Արմեն Գալստյանի, Արսեն Քլջյանի, Գևորգ Թորոսյանի, Հովհաննես Հովհաննիսյանի ցուցմունքները, բայց ոչ իր, ոչ տուժողի, ոչ էլ վկաներից որևէ մեկի ցուցմունքը ոչ առանձին, ոչ միասին չեն հաստատում տուժողի նկատմամբ իր կողմից նրան մարմնական ծանր կամ այլ վնասվածք պատճառելու դիտավորությունը։ Ըստ բողոքաբերի, վերոհիշյալ ապացույցներին հակառակ՝ Առաջին ատյանի դատարանը խուսափել է ՀՀ քրեական 30-րդ հոդվածից և իրեն մեղսագրված արարքը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 120-րդ հոդվածով նախատեսված արարք կատարելու որակումից, այսինքն խուսափել է մեղքի անզգուշության ձևը կիրառելուց, որը քրեական գործով լիովին հիմնավորված է։ Ըստ բողոքաբերի, Առաջին ատյանի դատարանը չի ցանկացել հակադրվել մեղադրող կողմի դիրքորոշմանը, որի ոչ իրավաչափ լինելը առերևույթ է այն առումով, որ, թվարկելով իր պատիժը և պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքները, վկայակոչելով ծանրացնող հանգամանքի բացակայությունը, մեղադրողը միջնորդել է առերևույթ խիստ պատիժ, որը ավելին է հոդվածի սանկցիայով նախատեսված միջին չափից։
Վերոհիշյալ ապացույցներին և մեղքի ձևերին հակառակ, ըստ բողոքաբերի, Առաջին ատյանի դատարանը դատավճռում վկայակոչել է մեղքի օրենքով չնախատեսված «անորոշ (չհստակեցված) դիտավորություն» հասկացությունը։ Մեջ է բերվում. «Դատարանը հաստատված համարեց այն, որ ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանը անորոշ (չհստակեցված) դիտավորությամբ սուր կտրող ծակող առարկայով հարվածել է տուժող Հովհաննես Միքայելյանին, փաստացի վերջինիս պատճառելով կյանքի համար վտանգավոր մարմնական ծանր վնասվածք»։
Ըստ բողոքաբերի, ոչ մեղադրողը, ոչ Առաջին ատյանի դատարանը փաստելու լիազորություն չունեն, նրանց խոսքը ապացուցման միջոց չէ, այլ նրանք համոզմունք պետք է ձևավորեն գործով ձեռք բերված ապացույցներով, իսկ քրեական գործով իր դիտավորությունը, այն էլ ծանր մարմնական վնասվածք պատճառելու վերաբերյալ ապացույց քրեական գործով չկա։
Բողոքաբերը գտել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմ է համարել օրենքով չնախատեսված, իր հանցագործություն կատարելու նպատակը չպատճառաբանած անորոշ, չհստակեցված մեղքի ձևով, որը հակասում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 29-րդ հոդվածին, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասի դիսպոզիցիային, առերևույթ նաև այդ տերմինի կողքին գծագրության համար ռեզակ գծագրական գործիքի փոխարեն «սուր կտրող-ծակող գործիք» բառերը գրելը: Մեղքի այդ ձևի համար բողոքաբերը չի մեղադրվել, մեղքի այդ ձևի իմաստն իրեն չի բացատրվել, այդ հասկացության շուրջ նա որպես մեղադրյալ չի հարցաքննվել, այսինքն` Առաջին ատյանի դատարանը խախտել է իր պաշտպանական իրավունքը և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 203-րդ, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 309-րդ հոդվածների պահանջները, այն է` դատապարտել է իրեն չմեղսագրված արարքի համար, այսինքն դուրս է եկել իր մեղադրանքի սահմաններից, որով այլևս բացառվում է իր պաշտպանական այդ իրավունքի խախտումը վերացնելը։
Բողոքաբերը գտել է, որ համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 29-րդ հոդվածի 2-րդ և 3-րդ կետերի, նա պետք է գիտակցեր, ցանկանար, թույլ տար իր կողմից տուժողին ծանր մարմնական վնասվածք պատճառելը, բայց Առաջին ատյանի դատարանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 29-րդ հոդվածը հիմնավորող փաստ, ապացույց չի վկայակոչել, չէր էլ կարող վկայակոչել, քանի որ ինքը տուժողի նկատմամբ այդպիսի նպատակ չի ունեցել։ Առաջին ատյանի դատարանը, վերոհիշյալ անորոշ տերմինները, հասկացությունները օգտագործելով, փորձել է հիմնավորել դիտավորությունը։
Բողոք բերած անձը նշել է, որ ինքը տուժողին դիտավորյալ մարմնական ծանր վնասվածք չի պատճառել, այդպիսի ոչ նպատակ, ոչ էլ դիտավորություն չի ունեցել, այսինքն իրեն մեղսագրված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքը իրավաչափ չէ: Բողոքաբերը Վերաքննիչ դատարանին խնդրել է իր նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղսագրված արարքը վերաորակել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 120-րդ հոդվածի 1-ին մասով, և, քանի որ տուժողն իր հետ հաշտվել է դեռևս նախաքննության ժամանակ, գործը կարճել` կիրառելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 183-րդ հոդվածի պահանջը։
Ըստ բողոքաբերի, Առաջին ատյանի դատավճռի ոչ իրավաչափ լինելու հաջորդ հատկանիշն արտահայտվում է նրանում, որ Առաջին ատյանի դատարանը, դատավճռում նշելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածները, դրանք իր նկատմամբ չի կիրառել, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածը չկիրառելը պատճառաբանել է ոչ իրավաչափ, իսկ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը կիրառելու կամ չկիրառելու հարցը ընդհանրապես չի քննարկել, այսինքն չկիրառելը չի հմինավորել։
Բողոքաբերը նշել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածը չկիրառելու՝ Առաջին ատյանի դատարանի այս պատճառաբանության ոչ իրավաչափ լինելու էությունն արտահայտվել է նրանում, որ ՀՀ քրեական օրենսգիրքը չունի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդված կիրառելը արգելող նորմ, թեկուզ այն հանցագործություններով, որոնք նախատեսող հոդվածի սանկցիան սահմանում է պատիժ միայն ազատազրկման ձևով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածը ոչ թե արգելող, այլ հենց թույլատրող նորմ է։ Առաջին ատյանի դատարանը չի պատճառաբանել, թե ինչու հեռախոսները միմյանցից թաքցնելու իր ու տուժողի միջև կատակը, դասի համար օգտագործվող ռեզակը, իր կողմից նրան մարմնական վնասվածք պատճառելու դիտավորություն չունենալը, այդ վնասվածքն անզգուշության հետևանք լինելը և դատավճռով նշված և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածով նախատեսված և դատավճռով արտահայտված իր պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող մյուս հանզամանքներն այն բացառիկ պայմանները չեն, որոնց հիման վրա Առաջին ատյանի դատարանը պետք է կիրառեր ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածը։ Գտել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածները նախատեսված են դրանք կիրառելու և ոչ թե չկիրառելու համար:
Վկայակոչելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին կետի 8-րդ ենթակետը՝ բողոքաբերը գտել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը դատավճռում վկայակոչելը, բայց չկիրառելը նույնպես իրավաչափ չէ. դրա իրավաչափ չլինելու էությունն արտահայտվել է նրանում, որ այս թույլատրող նորմով (ոչ թե արգելող) Առաջին ատյանի դատարանը պետք է իր նկատմամբ կիրառեր ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը, որի չկիրառելը չի պատճառաբանել, չէր էլ կարող պատճառաբանել, քանի որ, ըստ բողոքաբերի, այդ հոդվածն իր նկատմամբ կիրառելն արգելող որևէ հիմք քրեական գործում չկա։
Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռում արձանագրված է իր պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, որը, ըստ բողոքաբերի, ևս համարվում է իր նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդված կիրառելու հիմք, չնայած պատիժը և պատասխանատվությունը ծանրացնող հանգամանքների դեպքում ևս թույլատրվում է այդ հոդվածի կիրառումը։
Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռում արձանագրված է իր պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող՝ քրեական գործում առկա բազմաթիվ հանգամանքներ, բայց Առաջին ատյանի դատարանը խուսափել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը կիրառելուց, անտեսել է իրեն դրական բնութագրող հանգամանքները, ինչպես նաև տուժողի կողմից իրեն դրական բնութագրելը։
Վկայակոչելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի թիվ ԵԷԴ 02.01/01/11(13) քրեական գործով 24.08.2013թ., թիվ ՍԴ 0109/01/12 քրեական գործով 01/11/2012թ., թիվ ԵԱԴԴ0034/01/12 քրեական գործով 01.11.2012թ., թիվ ԼԴ0093/01/12 քրական գործով 01.12.2012թ. և այլ քրեական գործերով տրված իրավական մեկնաբանությունների որոշումները և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 376-րդ հոդվածը, բողոքաբերը նշել, որ իր պաշտպանի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքին լրիվ համամիտ է, գտել է արդեն պարզ է, որ ինքը տուժողին դիտավորյալ վնասվածք չի պատճառել:
Վերոգրյալի հիման վրա, ամբաստանյալ Տ.Տերտերյանը բառացիորեն խնդրել է հետևյալը.
«Փոփոխել սույն քրեական գործով իմ նկատմամբ 16.02.2016թ. դատավճիռը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով ինձ մեղսագրված արարքը չապացուցվելու պատճառով այն վերաորակել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 120-րդ հոդվածի 1-ին մասով և, ի նկատի ունենալով, որ տուժողն ինձ հետ հաշտվել է դեռևս նախաքննության փուլից, գործը կարճել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 183-րդ հոդվածի կարգով, իմ նկատմամբ դադարեցնել քրեական հետապնդումր։ Եթե դատարանը ինձ մեղսագրված արարքը համարի իբրև հիմնավորված, իմ նկատամամբ կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը՝ սահմանելով համապատասխան փորձաշրջան, դրանով ավարտելով դատական այս տևական վարույթը»:
Վերաքննիչ դատարանում պաշտպաններ Ա.Խաչատրյանը, Ա.Մելքոնյանն ու ամբաստանյալ Տ.Տերտերյանն ամբողջությամբ պնդեցին իրենց կողմից ներկայացված վերաքննիչ բողոքները և խնդրեցին դրանք բավարարել:
Մեղադրող Ռ.Գևորգյանն առարկեց ներկայացված վերաքննիչ բողոքների դեմ և խնդրեց դրանք մերժել:
4.Առաջին ատյանի դատարանում հետազոտված ապացույցները.
Առաջին ատյանի դատարանում հետազոտվել են հետևյալ ապացույցները.
- ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանի ցուցմունքները, համաձայն որոնց` վերջինը ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ 2015 թվականի մայիսի 20-ին` ժամը 13։30-ի սահմաններում, մտնելով լսարան` նկատել է, որ իր բջջային հեռախոսը բացակայում է: Դիմել է լսարանում այդ պահին գտնվող իր համակուրսեցիներին` հետաքրքրվելով, թե արդյոք նրանք չեն վերցրել այն, սակայն ստացել է բացասական պատասխան: Այնուհետև` հիշել է, որ նստած է եղել Հովհաննես Միքայելյանի մոտ, նույն հարցն ուղղել է նաև նրան, սակայն Հովհաննեսը պատասխանել է, որ տեղյակ չէ: Այլ հեռախոսով զանգահարել է իր բջջային հեռախոսին և գտել համակուրսեցի Արմինե Քթոյանի մոտ, ով պայուսակից հանել և վերադարձրել է իր հեռախոսը: Հասկանալով, որ այն պահել էր Հովհաննեսը` իր հերթին սեղանից վերցրել է վերջինի բջջային հեռախոսը, դուրս եկել լսարանից և այն պահել կողքի լսարանում: Հովհաննեսը, նկատելով դա, իր ետևից դուրս է եկել, պահանջել վերադարձնել բջջային հեռախոսը, սակայն այն չի վերադարձրել, առաջարկել է փնտրել և գտնել այն: Դրանից իրենց միջև առաջացել է քաշքշուկ: Ձայներից միջանցք է դուրս եկել իրենց համակուրսեցի Արսեն Մկրտչյանը, ում տեղեկացրել են, որ կատակ են անում: Այնուհետև` ինքն ու Հովհաննեսն առանձնացել են, որպեսզի ինքը հեռախոսը վերադարձներ, իրենց խոսակցությունը շարունակվել է այլ վայրում: Այդ ընթացքում Հովհաննեսն իր թիկունքի կողմից թևով բռնել է իր պարանոցից և սեղմել, որի հետևանքով շնչահեղձ է եղել, մի պահ թվացել է, թե կխեղդվի: Կռացած վիճակում` դեմքով պտտվել է դեպի Հովհաննեսը, որի հետևանքով իր դեմքը սեղմվել է նրա կրծքավանդակին, քիթը փակվել է, շնչահեղձ է եղել, սակայն Հովհաննեսը դա չի նկատել, չի հասկացել, որ ինքը չի կարողանում շնչել: Այդ պահին հիշել է գրպանում եղած «ռեզակի» մասին, հանել է այն, սկսել աջ ձեռքով անկանոն թափահարել` փորձելով այն ցուցադրել և վախեցնել Հովհաննեսին: Այդ ընթացքում Հովհաննեսն ասել է. «էս ինչ ես արել»: Չի հասկացել, թե ինչ է կատարվել, Հովհաննեսի վրա նկատելով արյուն` վախեցել և հեռացել է: Հովհաննեսի հետ լավ ընկերներ են, նրան մարմնական վնասվածք պատճառելու դիտավորություն չի ունեցել, «ռեզակի» անկանոն թափահարման հետևանքով, անզգուշությամբ է նրան վնասվածք պատճառել, կատակել են, իսկ «ռեզակը» թափահարել է Հովհաննեսին վախեցնելու նպատակով, քանի որ նա խեղդել է իրեն: Եթե ցանկություն ունենար, նրան կարող էր էլի հարվածներ հասցնել, դրա հնարավորությունը եղել է: Չի կարող հիշել, թե «ռեզակով» ընդհանուր քանի շարժում է կատարել, երևի` շատ: Ինքը «ռեզակը» թափահարել է, քանի որ քիթն ու բերանը սեղմված են եղել Հովհաննեսի կրծքավանդակին, շունչը կտրվել է, որի հետևանքով չի կարողացել ձայն հանել, խեղդվելու մասին Հովհաննեսին նախազգուշացնել: Դեմքով դեպի Հովհաննեսին պտտվելու հնարավորություն ունեցել է, քանի որ սկզբում նա իր պարանոցից թույլ էր բռնել, իսկ թեքվելուց հետո ավելի ուժեղ է սեղմել: Հովհաննեսը կատակ է արել և չի զգացել, որ իր պարանոցն ամուր է սեղմել, նա ֆիզիկապես իրենից ուժեղ է: Հարվածը դիպել է Հովհաննեսի որովայնին, քանի որ նա իրենից ցածրահասակ է, իր գլուխը սեղմված է եղել նրա կրծքավանդակին, իսկ իրենց որովայնների միջև եղած տարածությունը բավական է եղել նրան «ռեզակով» վնասելու համար: Արսեն Մկրտչյանը ներկա է եղել և միջամտել իր և Հովհաննեսի միջև տեղի ունեցած առաջին միջադեպին: Արսենը չէր կարող տեսնել իրեն խեղդելու պահը, քանի որ գտնվել է հեռու, թիկունքով է եղել դեպի իրենց: Իր առաջարկով են Հովհաննեսի հետ առանձնացել, ընկերներ են և ավելի լավ կհասկանային իրար, ավելին` չի ցանկացել, որ հեռախոսը վերադարձնելու պահին այլ անձինք ներկա գտնվեն: Սկզբում իրենք կատակել են, իսկ առանձնանալուց հետո Հովհաննեսին հայտնել է նրա հեռախոսի տեղը, վեճի թեմա չեն ունեցել: Քաշքշուկի ժամանակ իր անդրավարտիքի գրպանների հատվածում Հովհաննեսը շոշափել և հեռախոսն է փնտրել: Նախաքննական ցուցմունքները հրապարակելուց հետո հայտնել է, որ հնարավոր է շփոթած լինի իր պարանոցը Հովհաննեսի կողմից աջ ձեռքով սեղմելու հանգամանքը, հնարավոր համարեց, որ նա իր պարանոցը սեղմել է ձախ ձեռքով և այդ կապակցությամբ վերջինի դատաքննական ցուցմունքն ավելի հավաստի, ճիշտ է,
- տուժող Հովհաննես Միքայելյանի ցուցմունքները, համաձայն որոնց` վերջինը ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ 2015 թվականի մայիսի 20-ին` ժամը 14։00-ի սահմաններում, «Ճարտարապետության և շինարարության Հայաստանի ազգային համալսարան» հիմնադրամի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում «Տարածքների ինժեներական բարեկարգում և տրանսպորտ» առարկայի ստուգարքային լսարանում գտնվելու ընթացքում, որոշելով կատակ անել համակուրսեցու` Տիգրան Տերտերյանի հետ, վերցրել է սեղանին դրված վերջինի բջջային հեռախոսը, այն պահելու նպատակով փոխանցել իր ընկերուհուն` Ժաննա Սարուխանյանին: Տիգրանը, վերադառնալով լսարան, նկատել է, որ բջջային հեռախոսը չկա և իր քմծիծաղից հասկանալով, որ ինքն է պահել և այդ կերպ կատակել` խնդրել է այն վերադարձնել, սակայն ինքը հրաժարվել է և հայտնել, որ կարող է զանգահարել այդ բջջային հեռախոսահամարի վրա և գտնել այն: Տիգրանը զանգահարել և գտել է այն, որից հետո վերցնելով իր բջջային հեռախոսը` դուրս է եկել լսարանից: Հետևելով նրան` պահանջել է վերադարձնել հեռախոսը, քանի որ այն իրեն անհրաժեշտ էր քննության համար հեռախոսից տվյալներ դուրս գրելու համար: Տիգրանը կատակել և հայտնել է, որ այն պահել է: Իրենց խոսակցությանը միջամտել է համակուրսեցիներից Արսեն Մկրտչյանը: Դրանից հետո Տիգրանը կրկին կատակով ասել է, որ հեռախոսը չի տալու, ուստի ցանկանալով գտնել իր բջջային հեռախոսը` սկսել է ստուգել Տիգրանի գրպանները, որի հետևանքով իրենց միջև քաշքշուկ է առաջացել։ Ինքը Տիգրանի պարանոցն արմունկով բռնել է նրա թիկունքի կողմից և այդ ընթացքում պորտի շրջանում ծակոց-կմճթոց է զգացել, որից թողնելով Տիգրանին` հետ է գնացել` մտածելով, որ Տիգրանն իրեն կմճթել է, սակայն որովայնի հատվածում արյուն է նկատել։ Տիգրանն արյունը նույնպես նկատել է, հեռացել է, երբ սկսել են իրենց մոտ մարդիկ հավաքվել: Համակուրսեցի Արամ Ումուրշատյանի հետ գնացել են իր ավտոմեքենայի մոտ և զգալով, որ իր ինքնազգացողությունը վատանում է` ուղևորվել են հիվանդանոց: Քաշքշուկի ընթացքում միմյանց չեն հայհոյել, ուղղակի պահանջել է վերադարձնել իր բջջային հեռախոսը, իրենց միջև կռիվ կամ վիճաբանություն չի եղել, հնարավոր է ընդամենը բարձր տոնով է պահանջել վերադարձնել իր բջջայինը, որի ընթացքում աջ դաստակով շոշափել է նաև Տիգրանի տաբատի գրպանները` իր հեռախոսը գտնելու ակնկալիքով: Զգալով, որ Տիգրանի գրպանում ինչ-որ հեռախոս կա` փորձել է հանել այն, սակայն չի հաջողվել: Արսեն Մկրտչյանն իրենց քաշքշուկին չի միջամտել, քանի որ դրա կարիքը չի եղել, ինքը և Տիգրանը չեն վիճել, ընդամենը կատակել են: Արսենն ուղղակի մերթ ընդ մերթ գնում-գալիս էր, իրենց հանդարտեցնելու առիթ չի եղել: Վնասվածք հասցնելու պահին որևէ անձ, այդ թվում` Արսեն Մկրտչյանը, ականատես չի եղել, քանի որ վերջինն իրենցից գտնվել է 10-ից 15 մետր հեռավորության վրա: Իր վերնաշապիկը պատռվել է այն ժամանակ, երբ փորձել է ստուգել Տիգրանի գրպանները, իսկ վերջինը կատակով քաշել է այն, իսկ վնասվածք ստանալուց հետո արդեն ինքն է այն պոկել: Նախքան ծակոց զգալը ձախ ձեռքով թիկունքային կողմից բռնել է Տիգրանին, վերջինը պտտվել է դեպի իր կողմը, հնարավոր է` բռնել է նրա պարանոցից ու սեղմել (թեև աջլիկ է), այդ ընթացքում աջ ձեռքով շոշափել է նրա տաբատի առջևի գրպանը: Չի տեսել, թե Տիգրանն ինչով է հարվածել, հնարավոր է «ռեզակով» հարվածած լինի, քանի որ նույն օրը նաև ստուգարք են վերահանձնել «ինժեներական բարեկարգում» առարկայից, որի ժամանակ ուսանողները նաև «լանցետ» են օգտագործում: Տիգրանի հետ գտնվում է նորմալ հարաբերությունների մեջ, նրանից որևէ կաշկանդվածություն չունի, միմյանց նկատմամբ թշնամություն չեն ունեցել, համոզված է, որ Տիգրանն իրեն վնասելու դիտավորություն չի ունեցել: Իր համոզմամբ` Տիգրանն անզգուշությամբ է վնասվածք պատճառել, բացի այդ, նա հնարավորություն է ունեցել այլ հարվածներ ևս հասցնելու: Ծակոց-կմճթոց զգալուց հետո մի որոշ ժամանակ Տիգրանն իր մոտ է մնացել և հեռացել է միայն համակուրսեցիների հավաքվելուց հետո: Մինչ տվյալ դեպքն իրենց միջև որևէ վեճ չի եղել, ինքը տան պայմաններում մարզվում է և հնարավոր է, որ Տիգրանից ֆիզիկապես ուժեղ լինի: Իր կարծիքով Տիգրանը ցանկացել է շրջվել դեպի իրեն կամ որևէ բան ասել, սակայն դրա հնարավորությունը չի ունեցել, քանի որ ինքը սեղմած պահել է նրան, որի հետևանքով էլ նա կմճթել է իրեն: Տիգրանից նյութական կամ այլ պահանջ չունի, նրա հետ, ըստ էության, հաշտվել է: Հրաժարվում է նախաքննության ընթացքում մարմնական վնասվածք ստանալու մեխանիզմի վերաբերյալ տված ցուցմունքից` պատճառաբանելով, որ այն իրենից վերցվել է վիրահատությունից անմիջապես հետո, այդ պահին ի վիճակի չի եղել որևէ բան հայտնել կամ գրել, իր ձեռագրով կատարված վերոնշյալ գրառումը ներկայումս չի կարող նույնիսկ ընթերցել: Վնասվածք ստանալու մեխանիզմի վերաբերյալ նախաքննության ընթացքում իր հայտնած տեղեկությունների կապակցությամբ հայտնում է, որ թեև քննիչն իր նկատմամբ որևէ բռնություն չի գործադրել, ուղղորդող հարցեր չի տվել կամ իր նկատմամբ որևէ անօրինական միջամտություն չի գործադրել, սակայն հաղորդում վերցնելու ժամանակ քննիչին զգուշացրել է, որ «նարկոզից» հետո ի վիճակի չէ որևէ բան ասելու, սակայն քննիչը հարցերի միջոցով փորձել է պարզել հանգամանքները: Երկրորդ հարցաքննության և առերեսման ժամանակ վերհիշել և քննիչին ավելի կոնկրետ, իրականությանը համապատասխանող պատասխաններ է տվել: Դեպքի օրը Տիգրանի մոտ դանակ չի նկատել, իր կարծիքով դանակ գործադրելու վարկածն իրենց համակուրսեցի աղջիկներն են առաջ քաշել` պայմանավորված իր հագուստին արյուն տեսնելու հանգամանքով: Վնասվածք ստանալու մեխանիզմի և դանակի գործադրման հանգամանքների վերաբերյալ նախաքննական հակասական ցուցմունքները հրապարակելուց հետո հայտնել է, որ թեև հաղորդում վերցնելուց քննիչի մոտ ասել է «ոնց-որ դանակ» արտահայտությունը, սակայն նրան զգուշացրել է, որ ի վիճակի չէ որևէ բան հայտնել: Նախաքննական ցուցմունքում «ամեն ինչ լուրջ է» ասելով` նկատի է ունեցել, որ հեռախոսը Տիգրանից պարտադիր պետք է վերցներ, քանի որ այն իրեն անհրաժեշտ էր: Միմյանց հարվածելու կամ քաշքշելու վերաբերյալ նախաքննական ցուցմունքները հրապարակելուց հետո հայտնել է, որ որևէ հարված չի եղել, ձեռքով պարանոցը սեղմել և միմյանց քաշքշել գործողությունների միջև էական տարբերություն չի տեսնում,
- վկա Արսեն Մկրտչյանի ցուցմունքները, համաձայն որոնց` վերջինը ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ 2015 թվականի մայիսի 20-ին` ժամը 14։00-ի սահմաններում, Համալսարանի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում գտնվող լսարաններից մեկում ստուգարքի ժամանակ նկատել է, որ լսարանից դուրս են եկել համակուրսեցիներ Տիգրանը և Հովհաննեսը, որից հետո գոռգոռոց է լսվել: Հետևել է նրանց և լսարանից դուրս տեսել, որ Տիգրանն ու Հովհաննեսն իրենից մոտ 3 մետր հեռավորության վրա ձեռք ձեռքի բռնած միմյանց քաշքշում են: Մոտեցել և բաժանել է նրանց, հանդարտեցրել, որպեսզի կրքերը չբորբոքվեն, նրանց հորդորել է մտնել լսարան և շարունակել ստուգարքի հանձնումը: Լսարան վերադառնալուց հետո նկատել է, որ նրանք դարձյալ առանձնացել և խոսում են, կրկին գոռգոռոց է լսել, այնուհետև` տեսել, որ Հովհաննեսը բռնել է Տիգրանի պարանոցից: Մոտեցել է նրանց, որից հետո Հովհաննեսը հետ-հետ է գնացել, վերջինի որովայնի հատվածում արյուն է նկատել: Միջադեպից հավաքվել են համակուրսեցիները, որից հետո Տիգրանը հեռացել է: Վերջինը վախեցած է եղել, իսկ ինքն այդ ժամանակ մեկ այլ լսարանում հանգստացրել է միջադեպի հետևանքով վատացած Ժաննա Սարուխանյանին` Հովհաննեսի ընկերուհուն: Հարցերին պատասխանելիս հայտնել է, որ իրեն հայտնի չէ Հովհաննեսի ու Տիգրանի քաշքշուկի դրդապատճառը: Տիգրանի ձեռքին որևէ իր, այդ թվում` դանակ չի տեսել: Դեպքից հետո կատարվածը համակուրսեցիների հետ չեն քննարկել, Տիգրանի կողմից Հովհաննեսին դանակով հարվածելու մասին խոսակցություն չի եղել: Մատիտները սրելու համար ինքը սրիչ է օգտագործում: Հովհաննեսի կրած հագուստի վրա արյուն է նկատել է, իսկ մարմնի վնասված հատվածը չի տեսել: Նախաքննական ցուցմունքն իր խնդրանքով տպագրել է քննիչը, սակայն այն բառացի չի կարդացել, «աչքի տակով է նայել» ու քանի որ բովանդակությունը «մի քիչ» համապատասխանել է իր պատմածին, այլևս չի «խորացել», քննիչին վստահելով` ստորագրել է: Նախաքննական ցուցմունքները հրապարակելուց հետո հայտնել է, որ Տիգրանի կողմից Հովհաննեսին ուղղված «արի, խոսելու բան կա» արտահայտությունը չի լսել, նման բան քննիչին չի հայտնել, տեղյակ չէ, թե ինչպես է իր ցուցմունքում հայտնվել այդ արտահայտությունը: Վիճաբանության պատճառի մասին նույնպես քննիչին չի հայտնել, քանի որ իրականում դրանից տեղյակ չի եղել, չի կարող մեկնաբանել, թե այդ միտքն իր նախաքննական ցուցմունքում ինչպես է հայտնվել: Դրան հակառակ, քննիչին հայտնել է, որ Հովհաննեսը բռնել էր Տիգրանի պարանոցից, սակայն չի կարող մեկնաբանել, թե իր ցուցմունքի այդ հատվածն ինչու չի արձանագրվել: Հովհաննեսը ձախ ձեռքով մոտ 2-3 վայրկյան բռնել է Տիգրանի պարանոցից և նրան խեղդել է: Տիգրանը կռացած վիճակում է եղել, սակայն նրանց փոխադարձ դիրքերը չի հիշում: Դատարանում հայտնում է նույնը, ինչ քննիչի մոտ էր հայտնել, իսկ նախաքննական ու դատաքննական ցուցմունքներում առկա հակասությունները կապված են քննիչի նկատմամբ ցուցաբերած ավելորդ վստահությամբ, ինչի հետևանքով նրա արձանագրածի տակ թեև ստորագրել է, սակայն այն հետևողականորեն չի ընթերցել,
- վկա Ժաննա Սարուխանյանի ցուցմունքները, համաձայն որոնց` վերջինը ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ դեպքի օրը Համալսարանի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում գտնվող լսարաններից մեկում «Տարածքների ինժեներական բարեկարգում և տրանսպորտ» առարկայից ստուգարքի ժամանակ իր ընկեր, ներկայումս նշանած Հովհաննես Միքայելյանը, որոշելով կատակել համակուրսեցի Տիգրան Տերտերյանի հետ, այդ նպատակով թաքցրել է վերջինի բջջային հեռախոսը: Որոշ ժամանակ անց լսարան վերադառնալով` Տիգրանը փնտրել է իր հեռախոսը, գտել այն, որից հետո վերցնելով Հովհաննեսի բջջային հեռախոսը` լսարանից դուրս է եկել։ Րոպեներ անց միջանցքից գոռոցներ են լսվել, դուրս է եկել միջանցք և որոշակի հեռավորության վրա տեսել հավաքված մարդկանց, որոնց մեջ եղել է նաև Հովհաննեսը, ում որովայնի հատվածը եղել է արյունոտված վիճակում, պարանոցի վրա նկատելի են եղել քերծվածքներ: Հովհաննեսին շտապ տեղափոխել են հիվանդանոց, որտեղ և վիրահատել են: Տիգրանի մոտ նախկինում` մինչև Հովհաննեսին մարմնական վնասվածք պատճառելը, քանդակի ժամանակ տեսել է ծալովի դանակի նմանվող առարկա: Իրենից առաջ լսարանից միջանցք է դուրս եկել Արսեն Մկրտչյանը, վերջինը և դասախոսները փորձել են Հովհաննեսին և Տիգրանին հանգստացնել։ Մինչև դեպքը Տիգրանը և Հովհաննեսը եղել են լավ հարաբերությունների մեջ, սակայն դեպքից հետո նրանց միասին չի տեսել: Քանդակի դասերի ժամանակ բոլոր կուրսեցիների մոտ դանակ և «ռեզակ» է լինում, սակայն, իր կարծիքով, Տիգրան Տերտերյանը «ռեզակից» չի օգտվել,
- վկա Արմինե Քթոյանի ցուցմունքները, համաձայն որոնց` վերջինը ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ 2015 թվականի մայիսի 20-ին` ժամը 12:00-ից 15:00-ի սահմաններում, Համալսարանի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում գտնվող լսարաններից մեկում համակուրսեցի Հովհաննես Միքայելյանը, որոշելով կատակ անել Տիգրան Տերտերյանի հետ, թաքցրել է վերջինի բջջային հեռախոսը: Որոշ ժամանակ անց լսարան վերադառնալով` Տիգրանը փնտրել է իր հեռախոսը, գտել այն, որից հետո վերցնելով Հովհաննեսի բջջային հեռախոսը` լսարանից դուրս է եկել: Դրանից մի քանի րոպե անց լսել է գոռոցներ, դուրս է եկել միջանցք և որոշակի հեռավորության վրա տեսել հավաքված մարդկանց, որոնց մեջ եղել է նաև Հովհաննեսը, ում շապիկը եղել է արյունոտված վիճակում: Դեպքի օրն ինքը նստած է եղել Ժաննա Սարուխանյանի կողքին: Հիվանդանոցում բուժքույրից և համակուրսեցիներից է իմացել, որ Հովհաննեսին դանակով են հարվածել: Նախաքննական ցուցմունքի հրապարակումից հետո հայտնել է, որ Տիգրանի բջջային հեռախոսը պահած են եղել իր պայուսակում: Տիգրանը վերցրել է Հովհաննեսի հեռախոսը և դուրս եկել լսարանից: Տիգրանը և Հովհաննեսն ունեցել են ընկերական լավ հարաբերություններ,
- վկա Արամ Ումուրշատյանի ցուցմունքները, համաձայն որոնց` վերջինը ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ 2015 թվականի մայիսի 20-ին` ժամը 14:00-ի սահմաններում, Համալսարանի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում գտնվող լսարաններից մեկում գտնվելու ժամանակ միջանցքից լսել է գոռոցներ։ Այդ ժամանակ դուրս գալով լսարանից` մուտքի դռնից մոտ 10-15 մետր հեռավորության վրա տեսել է իր ընկերոջը` Հովհաննես Միքայելյանին, ով ձախ ձեռքին առկա կտորով սեղմել է որովայնը, որն արյունոտված է եղել: Տեսնելով այդ ամենը` անմիջապես մոտեցել և բռնելով նրա ձեռքը` տեղափոխել է հիվանդանոց: Աստիճաններով իջնելու ժամանակ Հովհաննեսը հայտնել է, որ մի հեռախոսի պատճառով իրեն ծակել են, իսկ իր այն հարցին, թե ով է ծակել, Հովհաննեսը պատասխանել է` Տիկոն: Դրանից հետո Հովհաննեսին տեղափոխել է թիվ 1 համալսարանական հիվանդանոց: Տիգրան Տերտերյանը և Հովհաննեսը գտնվել են լավ փոխհարաբերությունների մեջ,
- վկա Մարգարիտա Կարապետյանի ցուցմունքները, համաձայն որոնց` վերջինը ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ 2015 թվականի մայիսի 20-ին Համալսարանի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում գտնվող լսարաններից մեկում ստուգարք հանձնելու ընթացքում միջանցքից ձայներ է լսել: Որոշ ժամանակ անց դասախոս Էլվիրա Հակոբյանը լսարանից վիրակապ է տարել: Հետագայում ընդհանուր խոսակցություններից իմացել է, որ համակուրսեցի Տիգրան Տերտերյանը վիճաբանության ընթացքում հարվածել է նույն կուրսի ուսանող Հովհաննես Միքայելյանին: Դասերի ընթացքում իրենք օգտագործում են «լանցետներ», սակայն դժվարացել է վերհիշել, թե Տիգրան Տերտերյանն ունեցել է «լանցետ», թե ոչ,
- վկա Նունե Նազարյանի ցուցմունքները, համաձայն որոնց` վերջինը ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ 2015 թվականի մայիսի 20-ին Համալսարանի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում գտնվող լսարաններից մեկում ստուգարքի ընթացքում համակուրսեցիներ Հովհաննես Միքայելյանը և Տիգրան Տերտերյանը միմյանց հետ կատակ են արել, Հովհաննեսը թաքցրել է Տիգրանի բջջային հեռախոսը, որից հետո Տիգրանը, փնտրելով և գտնելով այն, վերցրել է Հովհաննեսի բջջային հեռախոսը և երկուսով դուրս են եկել լսարանից: Րոպեներ անց միջանցքից ձայներ են լսվել: Այդ ձայներից Հովհաննեսի ընկերուհին` Ժաննա Սարուխանյանը, դուրս է եկել միջանցք և բղավել: Նախ Արսեն Մկրտչյանը, ապա նաև ինքը լսարանից դուրս են եկել միջանցք, նկատել, որ Հովհաննեսը գտնվում է հատակին: Ժաննան եղել է առանձին, քանի որ վատացել է: Հովհաննեսի շորերը եղել են պատռված և արյունոտված։ Հետագայում կուրսեցիների ընդհանուր խոսակցություններից իմացել է, որ Հովհաննեսին վնասվածք է պատճառել Տիգրանը: Հետագայում իմացել է, որ Տիգրան Տերտերյանը «ռեզակով» է հարվածել Հովհաննեսին, իսկ դասերի ժամանակ իրենց մոտ «ռեզակ» է լինում, քանի որ այն օգտագործում են մատիտ սրելու և այլ նպատակներով,
- վկա Նարե Ազարյանի ցուցմունքները, համաձայն որոնց` վերջինը ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ 2015 թվականի մայիսի 20-ին Համալսարանի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում գտնվող լսարաններից մեկում «Տարածքների ինժեներական բարեկարգում և տրանսպորտ» առարկայից ստուգարք հանձնելու ընթացքում միջանցքից լսել է ձայներ: Այդ ընթացքում Հովհաննես Միքայելյանի ընկերուհի Ժաննան դուրս է եկել լսարանից և որոշ ժամանակ անց լացելով վերադարձել լսարան: Ինքը և իրենց համակուրսեցիները դասերի ժամանակ «ռեզակ» օգտագործում են, սակայն երբևէ Տիգրան Տերտերյանի կամ Հովհաննեսի մոտ «ռեզակ» չի նկատել,
- վկա Էլվիրա Հակոբյանի ցուցմունքները, համաձայն որոնց` վերջինը ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ 2015 թվականի մայիսի 20-ին` ժամը 14։00-ի սահմաններում, Համալսարանի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում գտնվող լսարաններից մեկում ստուգարք ընդունելիս, միջանցքից աղմուկ լսելով, դուրս է եկել և տեսել նույն կուրսի ուսանող Հովհաննես Միքայելյանին` արյունոտված վիճակում: Վիճաբանությունը տեղի է ունեցել նույն կուրսի ուսանողներ Հովհաննեսի և Տիգրան Տերտերյանի միջև: Այն հարցին, թե դասի ժամանակ ուսանողները «ռեզակ» օգտագործում են թե ոչ, պատասխանել է, որ հնարավոր է օգտագործեն` մատիտ սրելու նպատակով, սակայն ստույգ չի կարող ասել,
- վկա Աշոտ Մինասյանի ցուցմունքները, համաձայն որոնց` վերջինը ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ 2015 թվականի մայիսի 20-ին` ժամը 14:00-ի սահմաններում, Համալսարանում ստուգարք է հանձնել և վերադարձել տուն: Հաջորդ օրը համակուրսեցիներից իմացել է, որ իր հեռանալուց հետո համակուրսեցի Հովհաննես Միքայելյանի հետ ինչ-որ դեպք է պատահել, որից հետո վերջինին տեղափոխել են հիվանդանոց: Համակուրսեցիներ Տիգրան Տերտերյանը և Հովհաննեսը եղել են մոտ հարաբերությունների մեջ, իսկ դասերի ընթացքում ուսանողների մոտ լինում է «ռեզակ» կամ դանակ, սակայն Տիգրանի մոտ երբևէ դանակ չի տեսել: Նախաքննական ցուցմունքները հրապարակելուց հետո` հարցերին պատասխանելիս, հայտնել է, որ թեև նախաքննության ընթացքում հայտնել էր, որ Տիգրան Տերտերյանը դանակով է հարվածել Հովհաննես Միքայելյանին, սակայն չի կարևորել և էական նշանակություն չի տվել տվյալ հանգամանքին, այդ իսկ պատճառով էլ նշել էր հատկապես դանակի, այլ ոչ թե այլ գործիքի մասին,
- վկա Արմեն Գալստյանի ցուցմունքները, համաձայն որոնց` վերջինը ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ 2015 թվականի մայիսի 20-ին` ժամը 14։00-ի սահմաններում, Համալսարանի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում գտնվող լսարաններից մեկում «Տարածքների ինժեներական բարեկարգում և տրանսպորտ» առարկայից ստուգարքը հանձնել և գնացել է տուն: Հետագայում համակուրսեցիների խոսակցություններից իմացել է, որ «ռեզակով» ծակել են Հովհաննես Միքայելյանին: Նախաքննական ցուցմունքը հրապարակելուց հետո դժվարացել է հայտնել, թե ըստ իրեն հասած խոսակցության` Հովհաննես Միքայելյանին դանակով են հարվածել, թե «ռեզակով»,
- վկա Արսեն Քլջյանի ցուցմունքները, համաձայն որոնց` վերջինը ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ 2015 թվականի մայիսի 20-ին` ժամը 14:00-ի սահմաններում, Համալսարանի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում ստուգարքը հանձնել և վերադարձել է տուն։ Հաջորդ օրը համակուրսեցի Գևորգ Թորոսյանից իմացել է, որ նախորդ օրը համակուրսեցի Տիգրան Տերտերյանը հարվածել է նույն կուրսի ուսանող Հովհաննես Միքայելյանին, որից հետո վերջինին տեղափոխել են հիվանդանոց: Հարվածելու գործիքի` դանակի առնչությամբ նախաքննական հակասական ցուցմունքը հրապարակելուց հետո հայտնել է, որ որևէ էական տարբերություն չի տեսել «լանցետի» փոխարեն դանակ ասելով,
- վկա Գևորգ Թորոսյանի ցուցմունքները, համաձայն որոնց` վերջինը ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ 2015 թվականի մայիսի 20-ին Համալսարանի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում գտնվող լսարաններից մեկում ստուգարքը հանձնել և գնացել է տուն: Հաջորդ օրը զանգահարել է համակուրսեցի Տիգրան Տերտերյանին, սակայն նա չի պատասխանել, համակուրսեցի Արսեն Մկրտչյանից իմացել է, որ նախորդ օրը Տիգրանը հարվածել է նույն կուրսի ուսանող Հովհաննես Միքայելյանին: Նույն հանգամանքները հետագայում հաստատել է նաև Հովհաննեսը` իր հետ զրույցի ժամանակ։ Դեպքի օրն իրենք ունեցել են քանդակի դաս և հնարավոր է, որ Տիգրանը «ռեզակով» հարվածած լինի Հովհաննեսին: Նախաքննական ցուցմունքների հրապարակումից հետո հայտնել է, որ Արսեն Մկրտչյանն իրեն չի ասել, որ Տիգրանը դանակով է հարվածել Հովհաննեսին, ինքն է նման ենթադրություն արել,
- վկա Հովհաննես Հովհաննիսյանի ցուցմունքները, համաձայն որոնց` վերջինը ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ վիրահատել է ծակած-կտրած վնասվածքով հիվանդանոց տեղափոխված Հովհաննես Միքայելյանին, որի ստացած վնասվածքը եղել է ձախ աճուկային զստափոսի շրջանում, վերքը թափանցել է որովայնի խոռոչ, ուղիղ խողովակով, դրսից ներս, ներսում վնասված է եղել ճարպոնը, վերքից եղել է թեթև արնահոսություն: Ինքը քննիչին տեղեկանք է տվել Հովհաննես Միքայելյանի վերաբերյալ: Չի բացառում, որ Հովհաննեսի ստացած հարվածն ունենար նաև այլ ուղղություն, կատարված լիներ անկյան տակ,
- դեպքի վայրի զննության արձանագրությունը, համաձայն որի` Երևան քաղաքի Կորյունի 19 հասցեում գործող «Ճարտարապետության և շինարարության Հայաստանի ազգային համալսարան» հիմնադրամի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում գտնվող «9511» թվագրմամբ և «Կամուրջների փորձարկման լաբորատորիա» գրառմամբ լսարանի մոտ 2015 թվականի մայիսի 20-ին կատարված քննչական այդ գործողության ընթացքում և արդյունքներով զննության մասնակից Արամ Ումուրշատյանի մատնացույց արած վայրից մոտ 20 մետր հեռավորության վրա` դեպի ձախ միջանցքի միջնամասի հատվածում, հայտնաբերվել են արնանման կարմիր գույնի հեղուկի չորացած մոտ 15 հետքեր։ Նմանատիպ բազմաթիվ հետքեր են հայտնաբերվել նաև նշված հետքերից մոտ չորս մետր հեռավորության վրա: Հայտնաբերված հետքերից բժշկական սպիրտով ներծծված բամբակի վրա վերցվել, փաթեթավորվել և արձանագրությանն են կցվել նմուշներ,
- դատակենսաբանական փորձաքննության 2015 թվականի հունիսի 19-ի թիվ 195 եզրակացությունը, համաձայն որի` տուժող Հովհաննես Միքայելյանի արյան նմուշը, ըստ արյան «ABO» իզոշճաբանական համակարգի, պատկանում է «A» խմբին։ Դեպքի վայրից վերցված և փորձաքննության ներկայացված բամբակյա հինգ խծուծների վրա տեղակայված կասկածելի հետքերում հաստատվել է արյան առկայություն, որը պատկանում է մարդու, առաջացել է ըստ արյան «ABO» իզոշճաբանական համակարգի «A» խումբ ունեցող որևէ անձից կամ անձանցից, այդ թվում` կարող էր առաջանալ նաև տուժող Հովհաննես Միքայելյանից,
- դատաբժշկական փորձաքննության 2015 թվականի հունիսի 2-ի թիվ 898/հ եզրակացությունը և դրան վերաբերող փորձագետի 2015 թվականի հունիսի 30-ի նամակը, համաձայն որոնց` տուժող Հովհաննես Միքայելյանի մարմնական վնասվածքը` որովայնի առաջային պատի ծակված-կտրված` որովայնի խոռոչ թափանցմամբ, ճարպոնի վնասմամբ վերքի ձևով, պատճառվել է սուր ծակող-կտրող առարկայով կամ գործիքով, հնարավոր է քննվող դեպքի ժամանակահատվածում (այսինքն` 2015 թվականի մայիսի 20-ին), որն առողջությանը պատճառել է ծանր վնաս` կյանքին վտանգ սպառնացող: Վնասվածքը ստանալու պահին տուժողը կարող էր գտնվել ցանկացած հնարավոր դիրքում` վնասվածքի շրջանով ուղղված դեպի վնասող առարկան,
- դատահետքաբանական փորձաքննության 2015 թվականի հուլիսի 18-ի թիվ 1601-15 եզրակացությունը, համաձայն որի` քննվող դեպքի պահին տուժող Հովհաննես Միքայելյանի կրած հագուստներից վերնաշապիկի առաջամասի ստորին ձախակողմյան և անթև շապիկի առաջամասերի մակերեսներին հայտնաբերված մեկական վնասվածքներն ունեն ծակած-կտրած բնույթ, առաջացել են միաժամանակ, այսինքն` մեկ ներգործության արդյունքում և կարող էին պատճառվել ծակող-կտրող շեղբ ունեցող գործիքի շեղբի, հնարավոր է` դանակի շեղբի ներթափանցման արդյունքում, գործի մեջ նշված հանգամանքներում: Անթև շապիկի առաջամասի և աջ կողմի ուսաժապավենի վնասվածքները պատռվածքներ են, կարող էին պատճառվել մեխանիկական ձգվածության` քաշելուձգելու արդյունքում,
- դատահետքաբանական փորձաքննության 2015 թվականի օգոստոսի 27-ի թիվ 2310-15 եզրակացությունը, համաձայն որի` տուժող Հովհաննես Միքայելյանին պատկանող կարճաթև վերնաշապիկի առաջամասի ձախ կողմի ստորին հատվածում և անթև շապիկի առաջամասի ստորին գրեթե կենտրոնական հատվածում առկա ծակած-կտրած բնույթի վնասվածքներն իրենց տեղակայմամբ համապատասխանում են Հովհաննես Միքայելյանի մարմնական վնասվածքների վերաբերյալ դատաբժշկական փորձաքննության 2015 թվականի հունիսի 2-ի թիվ 898/հ եզրակացության հետևության մեջ նշված` «...որովայնի առաջնային պատի ծակված-կտրված` որովայնի խոռոչ թափանցմամբ, ճարպոնի վնասմամբ վերքի ձևով» վնասվածքին,
- Հովհաննես Միքայելյանի հիվանդության թիվ 1632/242 պատմագրի զննության արձանագրությունը, համաձայն որի` տուժող Հովհաննես Միքայելյանը Հերացու թիվ 1 համալսարանական հիվանդանոցում բժշկին հայտարարել է, որ վնասվածքը ստացել է վիճաբանության ընթացքում, ինչն արտացոլվել է վերոնշյալ պատմագրում,
- որպես ապացույց ճանաչված և գործին կցված Հովհաննես Միքայելյանից հաղորդում ընդունելու մասին թիվ 008210 արձանագրությունը, համաձայն որի` Հովհաննես Միքայելյանը, նախազգուշացվելով սուտ մատնության համար քրեական պատասխանատվության մասին, 2015 թվականի մայիսի 21-ի ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի բաժնի քրեական հետախուզության բաժնի աշխատակցին հաղորդում է տվել այն մասին, որ 2015 թվականի մայիսի 20-ին պոլիտեխնիկ ինստիտուտի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկի միջանցքում Տիգրան Տերտերյանի հետ վիճաբանության ժամանակ վերջինը դանակով հարվածել է իր որովայնին և պատճառել մարմնական վնասվածք,
- իրեղեն ապացույց ճանաչելու մասին որոշումը, համաձայն որի` տուժող Հ.Միքայելյանի արյան հետքերը պարունակող բամբակյա հինգ խծուծները (հայտնաբերվել և վերցվել են դեպքի վայրի զննության ժամանակ), ինչպես նաև դեպքի պահին տուժող Հովհաննես Միքայելյանի կրած հագուստները ճանաչվել են իրեղեն ապացույցներ, որոնք զննվել են դատական քննության ընթացքում։
5.Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումները.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում:
Վերաքննիչ դատարանը նախ հարկ է համարում նկատել, որ ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանի պաշտպաններ Ա.Խաչատրյանը և Ա.Մելքոնյանն ինչպես Առաջին ատյանի դատարանում, այնպես էլ ներկայացրած վերաքննիչ բողոքում հայտնել են, որ դատահետքաբանական փորձաքննության 2015 թվականի հուլիսի 18-ի թիվ 1601-15 եզրակացությունը, որպես ապացույց, ձեռք է բերվել մի շարք էական խախտումներով, ուստի այն պետք է Առաջին ատյանի դատարանի կողմից ճանաչվեր անթույլատրելի և հանվեր ապացույցների զանգվածից:
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, չպատասխանելով այն հարցին, թե արդյոք դատահետքաբանական փորձաքննության 2015 թվականի հուլիսի 18-ի թիվ 1601-15 եզրակացությունը ձեռք է բերվել քրեադատավարական օրենքի խախտումներով և այդ մասով որևէ հետևության չհանգելով, թույլ է տվել քրեադատավարական օրենքի էական խախտում, ինչը հիմք է հանդիսանում Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելու համար:
Վերաքննիչ դատարանը միաժամանակ հարկ է համարում նկատել, որ ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանը և նրա պաշտպաններ Ա.Խաչատրյանն ու Ա.Մելքոնյանն Առաջին ատյանի դատարանում, ինչպես նաև ներկայացրած վերաքննիչ բողոքներում հիմնականում անդրադարձել են այն հանգամանքին, թե արդյոք ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանի կողմից տուժող Հովհաննես Միքայելյանին պատճառված մարմնական վնասվածքը պատճառվել է անզգուշությամբ, թե ոչ:
Հարկ է նկատել, որ տվյալ հարցի վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանը եկել է այն եզրահանգման, որ տուժող Հովհաննես Միքայելյանին մարմնական վնասվածքն անզգուշությամբ պատճառելու վերաբերյալ պաշտպանական կողմի առաջ քաշած վարկածը չի բխում դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցների համադրման և պատշաճ գնահատման արդյունքներից (նույնիսկ` վնասվածք ստանալուն անմիջապես նախորդած պահին տուժողի և ամբաստանյալի փոխադարձ դիրքի և գործողությունների վերաբերյալ վերջինների դատաքննական ցուցմունքներից), իրականում հետապնդում է, առանց բավարար հիմքերի և իրավական հիմնավորումների, ամբաստանյալին քրեական պատասխանատվությունից և պատժից զերծ պահելու նպատակ:
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ թեև տվյալ դեպքում առերևույթ առկա չեն տուժող Հովհաննես Միքայելյանին մարմնական վնասվածքն անզգուշությամբ պատճառելու բավարար փաստական տվյալներ, այնուամենայնիվ, նշված հանգամանքին ավելի հստակ հնարավոր կլինի պատասխանել միայն այն դեպքում, երբ քննարկվի դատահետքաբանական փորձաքննության 2015 թվականի հուլիսի 18-ի թիվ 1601-15 եզրակացությունը, որպես ապացույց, օգտագործելու թույլատրելիության հարցը:
Վերաքննիչ դատարանը միաժամանակ հարկ է համարում նկատել, որ սույն քրեական գործի ուսումնասիրությամբ անհրաժեշտ է պատասխանել ևս մեկ հարցի, այն է` արդյոք ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանի գործողություններն ուղղված չեն եղել տուժող Հովհաննես Միքայելյանի ոտնձգությանը համարժեք կամ ոչ համարժեք պաշտպանություն իրականացնելուն, որի ընթացքում վնաս է պատճառվել նրա նկատմամբ ոտնձգություն կատարող անձին` տուժող Հովհաննես Միքայելյանին:
Հարկ է համարում նկատել, որ տվյալ դեպքում Առաջին ատյանի դատարանը նշված հանգամանքն ընդհանրապես չի քննարկել և այդ մասով որևէ հետևության չի հանգել:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 42-րդ հոդվածի համաձայն`
1. Հանցագործություն չի համարվում այն գործողությունը, որը կատարվել է անհրաժեշտ պաշտպանության վիճակում, այսինքն` պաշտպանվողի կամ մեկ այլ անձի կյանքը, առողջությունը և իրավունքները, հասարակության կամ պետության շահերը հանրության համար վտանգավոր ոտնձգությունից կամ դրա իրական սպառնալիքից` ոտնձգություն կատարողին վնաս պատճառելու միջոցով պաշտպանելիս, եթե թույլ չի տրվել անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցում:
(...)
3. Անհրաժեշտ պաշտպանության իրավունքն անձին է պատկանում` անկախ ոտնձգությունից խուսափելու կամ այլ անձանց կամ պետական մարմինների օգնությանը դիմելու հնարավորությունից, ինչպես նաև անկախ անձի մասնագիտական կամ այլ հատուկ պատրաստվածությունից և պաշտոնեական դիրքից:
4. Անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցում են համարվում դիտավորյալ այն գործողությունները, որոնք, պաշտպանվողի համար ակնհայտ, չեն համապատասխանում ոտնձգության բնույթին և վտանգավորությանը:
Անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցմամբ արարքը հանցագործություն է, եթե հատկապես նախատեսված է սույն օրենսգրքի հատուկ մասով:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր 2012 թվականի մարտի 30-ին թիվ ԵԿԴ/0118/01/11 որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը` «15. (…) ոտնձգության բնույթն ու վտանգավորությունը որոշվում են ոտնձգության օբյեկտի արժեքավորությամբ, ոտնձգության ինտենսիվությամբ, պաշտպանվողի և ոտնձգողի ֆիզիկական հնարավորություններով, նրանց քանակով, ոտնձգության իրադրությամբ և այլն: Ուստի, անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցումն առկա է այն դեպքում, երբ առկա է ակնհայտ (խիստ, էական) անհամապատասխանություն ոտնձգությամբ սպառնացող և պաշտպանվողի կողմից պատճառվող վնասների միջև:
(...) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 42-րդ հոդվածի 4-րդ մասի իմաստով խոսքը սպառնացող և պատճառվող վնասների միջև առկա խիստ (էական) անհամապատասխանության մասին է: Այլ կերպ` անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցումն առկա է այն դեպքում, երբ պաշտպանվողը կիրառել է պաշտպանության այնպիսի միջոցներ և մեթոդներ, որոնց կիրառումն ակնհայտ կերպով չէր բխում ոչ ոտնձգության բնույթից և վտանգավորությունից, ոչ էլ իրադրությունից:
(...) անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցման օբյեկտիվ հատկանիշների առկայության կամ բացակայության հարցի քննարկման համար առաջին հերթին պետք է պարզել անհրաժեշտ պաշտպանության վիճակի առկայության հարցը: Այլ կերպ` անհրաժեշտ է առաջին հերթին պարզել ոտնձգության և պաշտպանության առկայության, ապա նոր միայն դրանց արդյունքում պատճառված վնասների համապատասխանության հարցը:
(...)
Անհրաժեշտ պաշտպանության վիճակում ուղղակի դիտավորությամբ գործելու պարագայում պաշտպանվողը`
ա) գիտակցում է, որ ոտնձգությունից կարելի է պաշտպանվել ոտնձգողին նվազ ծանր վնաս պատճառելով,
բ) կանխատեսում է ոտնձգողին վնաս պատճառելու անխուսափելիությունը կամ իրական հնարավորությունը,
գ) ցանկանում է վերոնշյալ հետևանքի առաջացումը:
Անհրաժեշտ պաշտպանության վիճակում անուղղակի դիտավորությամբ գործելու պարագայում պաշտպանվողը`
ա) գիտակցում է, որ ոտնձգությունից կարելի է պաշտպանվել ոտնձգողին նվազ ծանր վնաս պատճառելով,
բ) կանխատեսում է ոտնձգողին վնաս պատճառելու հնարավորությունը,
գ) գիտակցաբար թույլ է տալիս վերոնշյալ հետևանքի առաջացումը կամ անտարբեր է դրա առաջացման նկատմամբ: (...):
Վերաքննիչ դատարանի վերոգրյալ եզրահանգումը պայմանավորված է մասնավորապես այն հանգամանքով, որ ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանը ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ. «(...) Այդ ընթացքում Հովհաննեսն իր թիկունքի կողմից թևով բռնել է իր պարանոցից և սեղմել, որի հետևանքով շնչահեղձ է եղել, մի պահ թվացել է, թե կխեղդվի: Կռացած վիճակում` դեմքով պտտվել է դեպի Հովհաննեսը, որի հետևանքով իր դեմքը սեղմվել է նրա կրծքավանդակին, քիթը փակվել է, շնչահեղձ է եղել, սակայն Հովհաննեսը դա չի նկատել, չի հասկացել, որ ինքը չի կարողանում շնչել: Այդ պահին հիշել է գրպանում եղած «ռեզակի» մասին, հանել է այն, սկսել աջ ձեռքով անկանոն թափահարել` փորձելով այն ցուցադրել և վախեցնել Հովհաննեսին (...)»:
Վերոգրյալի հիման վրա Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, չպատասխանելով վերոգրյալ հարցերին, թույլ է տվել քրեադատավարական օրենքի էական խախտումներ, ինչը հիմք է հանդիսանում Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելու համար:
Այսպիսով` վերոգրյալը հաշվի առնելով, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Տիգրան Համլետի Տերտերյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2016 թվականի փետրվարի 16-ի դատավճիռը պետք է բեկանել և գործն ուղարկել նույն դատարան` այլ կազմով նոր քննության:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ, 361.1, 385-387-րդ, 390-րդ, 393-394-րդ և 412-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը
ՈՐՈՇԵՑ
Ամբաստանյալ Տիգրան Համլետի Տերտերյանի և նրա պաշտպան Ա.Խաչատրյանի վերաքննիչ բողոքները մերժել:
Ամբաստանյալ Տիգրան Համլետի Տերտերյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2016 թվականի փետրվարի 16-ի դատավճիռը բեկանել և գործն ուղարկել նույն դատարան` այլ կազմով նոր քննության:
Ամբաստանյալ Տիգրան Համլետի Տերտերյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը թողնել անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ Տ.ՍԱՀԱԿՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ Ա.ԱԶԱՐՅԱՆ
Մ.ՊԱՊՈՅԱՆ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ` Վերաքննիչ դատարան) հետևյալ կազմով`
Նախագահող դատավոր` Տ.ՍԱՀԱԿՅԱՆ
դատավորներ` Ա.ԱԶԱՐՅԱՆ
Մ.ՊԱՊՈՅԱՆ
քարտուղարությամբ` Ռ.Դավոյանի
մասնակցությամբ`
մեղադրող` Ռ.Գևորգյանի
տուժողի ներկայացուցիչ` Բ.Մարտոյանի
պաշտպաններ` Ա.Խաչատրյանի
Ա.Մելքոնյանի
ամբաստանյալ` Տ.Տերտերյանի
2016 թվականի հունիսի 1-ին Երևան քաղաքում
դռնբաց դատական նիստում, պաշտպան Ա.Խաչատրյանի ու ամբաստանյալ Տ.Տերտերյանի վերաքննիչ բողոքների հիման վրա, վճռաբեկության կարգով քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Տիգրան Համլետի Տերտերյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով,
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.
2015 թվականի մայիսի 20-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Է.Կարապետյանի կողմից` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներով հարուցվել է թիվ 15105115 քրեական գործը:
2014 թվականի մայիսի 29-ի որոշմամբ Տիգրան Տերտերյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով և նույն օրվա ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Է.Կարապետյանի մեկ այլ որոշմամբ Տ.Տերտերյանի նկատմամբ հայտարարվել է հետախուզում:
2014 թվականի մայիսի 29-ին Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի որոշմամբ բավարարվել է նախաքննական մարմնի միջնորդությունը և Տիգրան Տերտերյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել կալանավորումը երկու ամիս ժամանակով` կալանավորման սկիզբը հաշվելով նրան փաստացի արգելանքի վերցնելու օրվանից:
2015 թվականի հունիսի 10-ին հետախուզվող Տ.Տերտերյանը կամովին ներկայացել է ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի բաժին:
2015 թվականի հուլիսի 13-ին Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի որոշմամբ բավարարվել է նախաքննական մարմնի միջնորդությունը և Տիգրան Տերտերյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել կալանավորումը երկու ամիս ժամանակով` կալանավորման սկիզբը հաշվելով 2015 թվականի հուլիսի 10-ից: Նույն որոշմամբ բավարարվել է պաշտպան Ա.Խաչատրյանի միջնորդությունը` Տ.Տերտերյանի նկատմամբ գրավի կիրառումը թույլատրելի համարելու վերաբերյալ:
Վերոնշյալ որոշումը, Վերաքննիչ դատարանի 2015 թվականի օգոստոսի 5-ի որոշմամբ, թողնվել է անփոփոխ:
2015 թվականի հոկտեմբերի 05-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Դ.Կիրակոսյանի որոշմամբ, Տ.Տերտերյանին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել է և նրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով` մեղադրանքի ծավալի մեջ ներառելով թիվ 898/հ եզրակացությամբ Հ.Միքայելյանի մարմնական վնասվածքների տվյալները:
2015 թվականի մայիսի 20-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան (այսուհետ` Առաջին ատյանի դատարան):
Առաջին ատյանի դատարանի 2016թ. փետրվարի 16-ի դատավճռով`
Տիգրան Համլետի Տերտերյանը մեղավոր է ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ, նրա նկատմամբ նշանակվել է պատիժ` ազատազրկում 3 (երեք) տարի 6 (վեց) ժամկետով։
Նշանակված պատժի ժամկետի մեջ հաշվակցվել է Տիգրան Տերտերյանի անազատության մեջ գտնվելու 3 (երեք) օրը և նրա նկատմամբ վերջնական պատիժ է նշանակվել ազատազրկում` 3 (երեք) տարի 5 (հինգ) ամիս 27 (քսանյոթ) օր ժամկետով:
Վճռվել է նաև դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Տիգրան Համլետի Տերտերյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված գրավը վերացնել, գրավի գումարը` 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամը, որը 2015թ. հուլիսի 13-ի թիվ 266 անդորրագրով մուտքագրվել է Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի` Երևանի թիվ 1 գանձապետական բաժանմունքի 900013298014 դեպոզիտային հաշվին` վերադարձնել վճարող Սուսան Եփրեմի Նազարյանին։
Տիգրան Տերտերյանի պատժի կրման սկիզբը հաշվարկվել է նրան փաստացի արգելանքի վերցնելու օրվանից։
Նույն դատական ակտով վճռվել է տուժող Հովհաննես Միքայելյանին հանցագործությամբ պատճառված վնասի փոխհատուցման հարցը համարել լուծված` նյութաիրավական պահանջ ներկայացնելուց հրաժարվելու պատճառաբանությամբ։
Վճռվել է նաև որպես իրեղեն ապացույց ճանաչված և Առաջին ատյանի դատարանում պահվող` դեպքի վայրի զննությամբ հայտնաբերված և վերցված արյան հետքերով հինգ խծուծները ոչնչացնել, իսկ տուժող Հովհաննես Գևորգի Միքայելյանի հագուստները` վերնաշապիկը և անթև շապիկը, վերադարձնել վերջինիս` սույն դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո։
Դատական ծախսերի հարցը համարվել է լուծված։
Առաջին ատյանի դատարանի 2016թ. փետրվարի 16-ի դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք է ներկայացրել պաշտպան Ա.Խաչատրյանն ու ամբաստանյալ Տ.Տերտերյանը:
Վերաքննիչ դատարանի 2016 թվականի մարտի 29-ի որոշմամբ պաշտպան Ա.Խաչատրյանի ու ամբաստանյալ Տ.Տերտերյանի վերաքննիչ բողոքներն ընդունվել են վարույթ և նշանակվել քննության` Վերաքննիչ դատարանի դռնբաց դատական նիստում` 2016թ. ապրիլի 08-ին:
2. Գործի փաստական հանգամանքները.
Նախաքննության մարմնի կողմից Տիգրան Համլետի Տերտերյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով` այն արարքի համար, որ նա, 2015 թվականին` ժամը 14:00-ից 15:00-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Կորյուն 19 հասցեում գործող «Ճարտարապետության և շինարարության Հայաստանի ազգային համալսարան» հիմնադրամի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում «9511» թվագրումով և «Կամուրջների փորձարկման լաբորատորիա» գրառումով լսարանի մոտ` միջանցքում, վիճաբանել է Կոտայքի մարզի Կամարիս գյուղի 2-րդ փողոցի 56 տան բնակիչ Հովհաննես Գևորգի Միքայելյանի հետ, որի ընթացքում սուր կտրող-ծակող առարկայով հարվածել է վերջինիս որովայնի ձախ հատվածին և դիտավորությամբ նրա առողջությանը պատճառել կյանքին վտանգ սպառնացող ծանր վնաս` որովայնի առաջնային պատի ծակված-կտրված` որովայնի խոռոչ թափանցումով, ճարպոնի վնասմամբ` վերքի ձևով:
3.Վերաքննիչ բողոքների հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջները.
Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
Բողոք բերած անձ` պաշտպան Ա.Խաչատրյանը, ներկայացնելով գործի դատավարական նախապատմությունը, գտել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, վերջնական ակտ կայացնելիս, թույլ է տվել դատական սխալ` ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 397-րդ հոդվածով նախատեսված քրեական օրենքի ոչ ճիշտ կիրառում, այսինքն` կիրառել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասը, որը ենթակա չէր կիրառման, պետք է կիրառեր ՀՀ քրեական օրենսգրքի 120–րդ հոդվածի 1-ին մասով սահմանված նորմերը, որը չի կիրառել, ինչն էլ հանգեցրել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի պահանջներին չհամապատասխանող` անօրինական, չհիմնավորված և չպատճառաբանված դատական ակտի կայացման: Առաջին ատյանի դատարանն անտեսելով այն հանագամանքը, որ սույն քրեական գործի թե նախաքննության և թե դատաքննության ընթացքում ձեռք բերված ապացույցներով հիմնավորվել է, որ ամբաստանյալ Տ.Տերտերյանը տուժող Հ.Միքայելյանին կյանքի համար վտանգավոր ծանր վնասը պատճառել է անզգուշությամբ, դատավճռում արձանագրել է, որ ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանն առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր է ճանաչել մասնակիորեն` ընդունելով տուժող Հ.Միքայելյանին հարվածելու և մարմնական վնասվածք պատճառելու փաստը,սակայն պնդել է,որ նրան հարվածել է անզգուշորեն, այն է` շնչահեղձ լինելու ընթացքում մոտը գտնվող «ռեզակը» անկանոն թափահարելու և պատահաբար տուժողին վնասելու հետևանքով: Նման ձևակերպումը, որը հետագայում ուղղակիորեն ազդել է ապացույցների ճիշտ գնահատման ու օբյեկտիվ եզրահանգումներ կատարելու վրա, իրականությանը չի համապատասխանում: Ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանն իրեն մեղավոր է ճանաչել մասնակիորեն ոչ թե տուժողին անզգուշությամբ հարվածելու և մարմնական վնասվածք պատճառելու համար, այլ իր անզգուշության հետևանքով տուժողին վնասվածք պատճառելու համար:
Ըստ Առաջին ատյանի դատարանի, գնահատելով դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցները` հաստատվել է, որ ամբաստանյալ Տ.Տերտերյանն անորոշ (չհստակեցված) դիտավորությամբ սուր կտրող-ծակող առարկայով հարվածել է տուժող Հովհաննես Միքայելյանին` փաստացի վերջինիս պատճառելով կյանքի համար վտանգավոր մարմնական վնասվածք: Այն հանգամանքը, որ Տ.Տերտերյանն ընդհանրապես ունեցել է տուժող Հ.Միքայելյանին հարվածելու դիտավորություն (ուղղակի կամ անուղղակի), քրեական գործի նախաքննության և դատաքննության ընթացքում չի հիմնավորվել:
Բացի այդ, Առաջին ատյանի դատարանը դատական ակտում նշել է միայն անորոշ (չհստակեցված) դիտավորություն եզրույթը, չի պարզաբանել, թե կոնկրետ քրեական գործով ձեռք բերված և դատաքննությամբ հետազոտված որ փաստական տվյալներով են հաստատվել Տ.Տերտերյանի` տուժողին հարվածելու անորոշ (չկոնկրետացված) դիտավորության մասին: Այսինքն` քրեական գործում առկա որ փաստական տվյալներն են վկայում, որ Տիգրան Տերտերյանը ձեռքին եղած ռեզակը տուժող Հ.Միքայելյանին վախեցնելու և իր պարանոցը բաց թողնելու նպատակով թափահարելու ժամանակ գիտակցել և նախատեսել է վրա հասնող ցանկացած` չկոնկրետացված հետևանքների, այդ թվում նաև` կյանքին վտանգ սպատնացող ծանր վնասի առաջացումը: Պաշտպանը նշել է, որ անգամ մասնագիտական գրականության մեջ, որպես անորոշ (չկոնկրետացված) դիտավորության օրինակ նշվում է այն իրավիճակը, երբ անձի գլխին հարվածներ հասցնելիս մեղավորը նախատեսում է տուժողին մարմնական վնասվածքներ պատճառելու հանգամանքը, սակայն չգիտի, թե այդ վնասվածքները ինչ ծանրության աստիճանի կարող են լինել:
Առաջին ատյանի դատարանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանին մեղավոր ճանաչելու և նրան ազատազրկման ձևով պատժի դատապարտելու դատավճռի հիմքում, որպես Տ.Տերտերյանի մեղքը հաստատող ապացույցներ դրել է` տուժող Հ.Միքայելյանի, վկաներ` Ա.Մկրտչյանի, Ժ.Սարուխանյանի, Ա.Քթոյանի, Ա.Ումուրշատյանի, Մ.Կարապետյանի, Ն.Նազարյանի, Ն.Ազարյանի, Է.Հակոբյանի, Ա.Մինասյանի, Ա.Գալստյանի, Ա.Քլջյանի, Գ.Թորոսյանի, Հ.Հովհաննիսյանի նախաքննական և դատաքննական ցուցմունքները, դեպքի վայրի զննության արձանագրությունը, դատակենսաբանական փորձաքննության թիվ 195, դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 898/հ, դատահետքաբանական փորձաքննության թիվ 1601-15 և 2310-15 եզրակացությունները, Հ.Միքայելյանի հիվանդության պատմագրի զննության արձանագրությունը, Հ.Միքայելյանից հաղորդում ընդունելու մասին արձանագրությունը և քրեական գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված բամբակե խծուծներն ու դեպքի պահին Հ.Միքայելյանի հագին եղած հագուստները: Ընդ որում, վերջնական դատական ակտ կայացնելիս, Առաջին ատյանի դատարանն ընդհանրապես չի անդրադարձել պաշտպանական կողմի` ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածի 1-ին մասի 5-րդ կետի կարգով փորձագետի թիվ 1601-15 եզրակացությունը անթույլատրելի ճանաչելու և ապացույցների շարքից հետևյալ հիմնավորումներով հանելու միջնորդությանը:
Բողոք բերած անձը նշել է, որ քրեական գործի նախաքննության ընթացքում, 2015 թվականի մայիսի 21-ին քննիչ Է.Կարապետյանը որոշում է կայացրել նշանակել դատահետքաբանական փորձաքննություն: Որոշման մեջ առկա է հետևյալ ձևակերպումը. «Քննության ընթացքում թիվ 1 համալսարանական հիվանդանոցից վերցվել են Հովհաննես Միքայելյանի հագուստները` մեկ հատ կապույտ գույնի ջինսե տաբատ` սև գոտիով` չորացած արնանման հետքերով, մեկ հատ սպիտակ վերնաշապիկ` սև կետիկներով` չորացած արնանման հետքերով, մեկ զույգ սև գույնի կոշիկներ, մեկ զույգ սև գուլպաներ» (մեջբերման ավարտ): Նույն որոշմամբ փորձագետներին է տրամադրվել Հ.Միքայելյանի հագուստները` մեկ հատ կապույտ գույնի ջինսե տաբատ` սև գոտիով` չորացած արնանման հետքերով, մեկ հատ սպիտակ վերնաշապիկ` սև կետիկներով` չորացած արնանման հետքերով, մեկ զույգ սև կոշիկներ, մեկ զույգ սև գուլպաներ:
Նույն օրը, ՀՀ Ո ՓՔ վարչության պետին հասցեագրված նամակով փորձաքննության է տրամադրվել Հ.Միքայելյանի հագուստները` մեկ հատ կապույտ գույնի ջինսե տաբատ` սև գոտիով` չորացած արնանման հետքերով, մեկ հատ սպիտակ վերնաշապիկ` սև կետիկներով` չորացած արնանման հետքերով, մեկ զույգ սև գույնի կոշիկներ, մեկ զույգ սև գուլպաներ:
Ըստ բողոքաբերի, ակնհայտ է, որ փորձաքննությանը, որպես Հ.Միքայելյանի հագուստ, անթև շապիկ չի տրամադրվել, մինչդեռ, համաձայն դատահետքաբանական փորձաքննության թիվ 1601-15 եզրակացության` «փորձաքննությանը ներկայացված փաթեթը բացելով` այնտեղից հանվեցին մեկ կարճաթև վերնաշապիկ, մեկ անթև շապիկ, մեկ անդրավարտիք և մեկ զույգ`կոշիկներ»: Այսինքն, դատահետքաբանական փորձաքննություն նշանակելու մասին որոշմամբ փորձաքննությանը տրամադրված հագուստներից փորձաքննության չեն ենթարկվել մեկ զույգ գուլպաները, այլ դատահետքաբանական փորձաքննության է ենթարկվել անհայտ ծագմամբ ինչ-որ անթև շապիկ, որը որոշմամբ փորձաքննությանը տրամադրված չի եղել և քանի որ փորձագետի թիվ 1601-15 եզրակացությունը, որպես ապացույց ձեռք է բերվել վերը նշված էական խախտումներով և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 244-րդ հոդվածի 1-ին մասի և 250-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների խախտումներով, նման փաստական տվյալը պետք է Առաջին ատյանի դատարանի կողմից ճանաչվեր անթույլատրելի և հանվեր ապացույցների զանգվածից:
Դատավճռում նշված փաստական տվյալներից վկաներ Ժ.Սարուխանյանի, Ա.Քթոյանի, Ա.Ումուրշատյանի, Մ.Կարապետյանի, Ն.Նազարյանի, Ն.Ազարյանի, Է.Հակոբյանի, Ա.Մինասյանի, Ա.Գալստյանի, Ա.Քլջյանի և Գ..Թորոսյանի ցուցմունքները որևէ փաստական տվյալներ չեն պարունակում հաստատելու այն կարևորագույն հանգամանքը, որ դեպքից անմիջապես առաջ կամ դեպքի պահին Տիգրան Տերտերյանը քրեական գործով տուժող Հովհաննես Միքայելյանին սուր կտրող-ծակող գործիքով հարվածելու և վերջինիս մարմնական վնասվածք պատճառելու, թեկուզև` չկոնկրետացված դիտավորություն կամ նպատակ է ունեցել: Բացի այդ, նշված անձինք դեպքին ականատես չեն եղել, դեպքի մասին նրանց տեղեկությունները անուղղակի են: Պաշտպանը նշել է, որ նշված ապացույցներով հիմնավորվել է, որ ամբաստանյալ Տ.Տերտերյանն ու տուժող Հ.Միքայելյանը գտնվել են ընկերական, լավ հարաբերությունների մեջ, երբևէ իրար հետ չեն վիճաբանել: Նշված ապացույցներով հաստատվել է նաև այն կարևորագույն հանագամանքը, որ դեպքից անմիջապես առաջ, երբ Տ.Տերտերյանը Ժ.Սարուխանյանից վերցրել է Հ.Միքայելյանի կողմից պահած բջջային հեռախոսը, ունեցել է Հ.Միքայելյանի հետ վիճաբանելու, ավելին` նաև դիտավորությամբ սուր կտրող-ծակող գործիքով վերջինիս հարվածելու և մարմնական վնասվածք պատճառելու իրական հնարավորություն, քանի որ որևէ խոչընդոտ կամ խանգարող հանգամանք լսարանում չի եղել: Նշված ապացույցների օբյեկտիվ հետազոտման արդյունքում Առաջին ատյանի դատարանը պետք է փաստեր, որ նաև այս հանգամանքն է հաստատում Տ.Տերտերյանի կողմից Հ.Միքայելյանին հարվածելու և առողջությանը ծանր վնաս պատճառելու դիտավորության և նպատակի բացակայությունը:
Տուժող Հովհաննես Միքայելյանի նախաքննական և դատաքննական ցուցմունքներն Առաջին ատյանի դատարանի կողմից լիարժեք պատշաճ իրավական գնահատականի չեն արժանացել: Առաջին ատյանի դատարանն ուշադրության չի արժանացրել այնպիսի կարևոագույն հանգամանքների, ինչպիսին են տուժողի ցուցմունքներում նշված` իր կողմից Տիգրան Տերտերյանի պարանոցից ամուր բռնելու և սեղմելու, միմյանց հետ ոչ թե վիճաբանելու, այլ կատակելու, միմյանց նկատմամբ թշնամանք չունենալու, Տ.Տերտերյանի կողմից իրեն վնասվածք պատճառելու դիտավորություն չունենալու, Տ.Տերտերյանի կողմից ցանկության դեպքում իրեն այլ հարվածներ հասցնելու հնարավորություն ունենալու հանգամանքները: Ըստ բողոքաբերի, Առաջին ատյանի դատարանն անտեսել է այնպիսի կարևորագույն հանգամանք, ինչպիսին է տուժող Հ.Միքայելյանի նախաքննական ցուցմունքը, որով Հ.Միքայելյանը հայտնել է, որ. «…Ես Տիգրանին ասացի, որ հեռախոսս հետ վերադարձնի, կատակ էինք անում, նա էլ ասում էր, որ գնամ գտնեմ: (…) Ես բռնել էի նրան (Տիգրանին), սկզբից հագուստից, հետո նրա վզից բռնեցի, որ հետ չգնար և հեռախոսիս տեղը ասեր, բացի դրանից հետո քաշքշուկ գնաց, որի ընթացքում ես նրա վզից էի բռնել: (…) Ես Տիգրանին ասում էի էս ինչ արիր, Տիգրանը խառնված դիմացս կանգնած էր, ասում էր, որ չգիտի, թե ոնց է ստացվել (...)»: Ըստ տուժող Հ.Միքայելյանի դատաքննական ցուցմունքի` լսարանից դուրս գալուց հետո, մինչև Արսեն Մկրտչյանի մոտենալը, որոշ ժամանակ ինքն ու Տ.Տերտերյանը եղել են միասին, ուսանողներից առանձնացված և, եթե Տ.Տերտերյանը դիտավորություն ունենար, ապա այդ ժամանակ կարող էր իրեն մարմնական վնասվածք պատճառել:
Վկա Արսեն Մկրտչյանը դատաքննության ընթացքում իր ցուցմունքներով հաստատել է, որ ինքը դեպքին ականատես եղել է մի պահ և տեսել Հ.Միքայելյանին` Տ.Տերտերյանի պարանոցից բռնած, խեղդելիս, Տ.Տերտերյանի ձեռքին ինքը դանակ չի տեսել,այլ տեսնելով Հ.Միքայելյանի ծակած վնավածքը, ենթադրել է, որ այն պատճառվել է դանակով: Նման ցուցմունքների պայմաններում, Դատարանը չի պատճառաբանել, թե վկա Ա.Մկրտչյանի ցուցմունքներում առկա որ փաստական տվյալներն են հիմնավորում Տ.Տերտերյանի կողմից Հ.Միքայելյանին ոչ թե անզգուշությամբ, այլ դիտավորությամբ մարմնական վնասվածք պատճառելու հանգամանքը:
Ըստ բողոքաբերի, դատավճռի հիմքում վկա Հովհաննես Հովհաննիսյանի ցուցմունքները դնելու պարագայում Առաջին ատյանի դատարանը հաշվի չի առել այն հանգամանքը, որ քրեական գործի նախաքննության ընթացքում, դեպքից երեք ու կես ամիս անց` 2015 թվականի սեպտեմբերի 3-ին, Հ.Միքայելյանի հիվանդության պատմագիրը թերի լրացնելու կապակցությամբ հարցաքննվել է թիվ 1 համալսարանական բժշկական կենտրոնի բժիշկ Հովհաննես Հովհաննիսյանը, ով հայտնել է, որ Հ.Միքայելյանի ստացած վնասվածքի վերքային խողովակը ունեցել է ուղիղ, առջևից հետ ուղղություն: Հարցաքննության ընթացքում, ըստ հարցաքննության մասին արձանագրության, վարույթն իրականացնող մարմինը վկային որևէ փաստաթուղթ, այդ թվում նաև իր կողմից նախկինում լրացրած հիվանդության պատմագիրը չի ներկայացրել գոնե բժշկի կողմից հիվանդ Հ.Միքայելյանի ստացած վնասվածքները և դրանց տեղակայությունները հիշելու, վերարտադրելու և ճշմարտությանը մոտ ցուցմունքներ տալու համար: Հարցաքննության ընթացքում անգամ բժիշկ Հ.Հովհաննիսյանն իր ցուցմունքում նշած հանգամանքները չի էլ փորձել հիմնավորել որևէ օբյեկտիվ պատճառաբանություններով (օրինակ` տեսողական կամ մասնագիտական հիշողությամբ, կոնկրետ հիվանդի և նրա վնասվածքների առանձնահատկություններով և այլն): Ավելին, հետագայում օբյեկտիվ հետևություններ անելու կամ գոնե ներքին համոզմունքի համար Հ.Հովհաննիսյանի ցուցմունքում նշած հանգամանքները ստուգելու ուղղությամբ անգամ փորձ թե վարույթն իրականացնող մարմինը և թե Առաջին ատյանի դատարանը չի արել: Մասնավորապես, դատաբժշկական փորձաքննություն կատարած փորձագետը չի հարցաքննվել Հ.Հովհաննիսյանի տված ցուցմունքների կապակցությամբ և գոնե չի պարզվել, նման վնասվածքի առկայության դեպքում հնարավոր է վերքային խողովակի ուղիղ, առջևից հետ ուղղությունը, թե`ոչ: Դատաքննության ընթացքում Հ.Միքայելյանին վիրահատած բժիշկ` վկա Հովհաննես Հովհաննիսյանը հայտնել է, որ ինքը չի բացառում, որ Հ.Միքայելյանի ստացած մարմնական վնասվածքը առաջացած լինի թեք հարվածի (հպման) հետևանքով և Հ.Միքայելյանի վերքային խողովակի հավանական ուղիղ լինելը կապված է եղել վերջինիս որովայնի պատը բարակ լինելու և ճարպոնի վնասման հանգամանքի հետ: Բողոքաբերը գտել է, որ նշված փաստական հանագամանքները Առաջին ատյանի դատարանի կողմից ճիշտ իրավական գնահատականի չեն արժանացել և դատավճռում նշելով միայն վկա Հ.Հովհաննիսյանի ցուցմունքների մի մասը, չի հիմնավորվել և պատճառաբանվել, թե գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի որ ապացույցների բավարար ամբողջությամբ է հաստատվել, որ Տ.Տերտերյանի կողմից ձեռքին եղած ռեզակով անկանոն շարժումներ կատարելու, ռեզակը թափահարելու հետևանքով Հ.Միքայելյանին չէր կարող թեք հարվածով (հպումով) պատճառվել ուղիղ, առջևից հետ ուղղություն ունեցող վերքային խողովակով 0,5.0,2սմ չափերով հարթ եզրերով մարմնական վնասվածք այն պարագայում, երբ համաձայն նույն դատավճռի, որպես ամբաստանյալ Տ.Տերտերյանի անորոշ դիտավորությունը հիմնավորող ապացույց դիտված դատաբժշկական փորձագետի թիվ 898/հ եզրակացության, Հ.Միքայելյանը տարածության մեջ դեպքի պահին կարող էր գտնվել ցանկացած հնարավոր դիրքում` վնասվածքի շրջանով ուղղված դեպի վնասող առարկան:
Ինչ վերաբերում է Դատարանի կողմից դատավճռի հիմքում դրված մյուս ապացույցներին` դեպքի վայրի զննության արձանագրությանը, դատակենսաբանական փորձաքննության թիվ 195, դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 898/հ, դատահետքաբանական փորձաքննության թիվ 2310-15 եզրակացություններին, Հ.Միքայելյանի հիվանդության պատմագրի զննության արձանագրությանը, Հ.Միքայելյանից հաղորդում ընդունելու մասին արձանագրությանը և քրեական գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված բամբակե խծուծներին ու դեպքի պահին Հ.Միքայելյանի հագին եղած հագուստներին, ապա, ըստ բողոք բերած անձի, նշված ապացույցներով հաստատվում է ոչ թե ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանի կողմից տուժող Հովհաննես Միքայելյանին դիտավորությամբ, այդ թվում նաև` անորոշ (չհստակեցված) դիտավորությամբ հարվածելու և մարմնական վնասվածք պատճառելու հանգամանքը, այլև` Տ.Տերտերյանի կողմից հանրորեն վտանգավոր արարք կատարելու, ինչպես նաև տուժող Հ.Միքայելյանի մարմնի վրա վնասվածքի առկայությունը հաստատող հանգամանքները:
Առաջին ատյանի դատարանը, դատավճռում վկայակոչելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի թիվ ԵՇԴ/0144/01/13, ՏԴ/0018/01/13 և ՇԴ/0032/01/13 որոշումները, գտել է, որ ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանի նկատմամբ պատիժ պետք է նշանակվի բացառապես ազատազրկման ձևով, այն պետք է բարձր լինի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված ազատազրկման նվազագույն չափից և ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքեր չկան: Անգամ եթե Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները հիմնավոր են ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով վերագրվող արարքը կատարելու հարցում, ապա Առաջին ատյանի դատարանը դատավճռով չի պատճառաբանել, թե կոնկրետ ինչ հասարակական շահ, համապատասխան ու բավարար պատճառ գոյություն ունի ամբաստանյալ Տ.Տերտերյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելու և նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար: Առաջին ատյանի դատարանն ըստ էության հաշվի չառնելով քրեական գործով հաստատված այնպիսի էական հանգամանքներ, ինչպիսիք են` Տ.Տերտերյանի կողմից վարույթն իրականացնող մարմին կամովին ներկայանալը, դեպքի կապակցությամբ ցուցմունքներ տալն ու անկեղծորեն զղջալը, մշտական բնակության վայր և աշխատանք ունենալը, երիտասարդ, ուսանող և զինապարտ հանդիսանալը, նախկինում դատված կամ այլ կերպ արատավորված չլինելը, բնակության և աշխատանքի վայրերում դրական բնութագրվելը, առողջական խնդիրների առկայությունը, երեք օր ժամանակով արգելանքի տակ գտնվելը, սահմանված խափանման միջոցի պայմանները չխախտելը, ինչպես նաև` ամբաստանյալի նկատմամբ ազատազրկման հետ չկապված պատիժ նշանակելու վերաբերյալ տուժող Հ.Միքայելյանի դիրքորոշումն ու վերջինիս կողմից ամբաստանյալի նկատմամբ որևէ պահանջ չներկայացնելը, չի պատճառաբանել, թե վերը նշված հանգամանքների առկայության դեպքում ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելու համար ինչ նպատակի հասնելու հասարակական շահ, բավարար և արդարացի պահանջ գոյություն ունի:
Վկայակոչելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածը, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 124-րդ հոդվածը, 125-րդ հոդվածը, 127-րդ հոդվածը, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 202-րդ հոդվածը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածը, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասը, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 365-րդ հոդվածի 2-րդ մասը, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածը, ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը 29.02.2008 թվականի իր ՎԲ 13/08 նախադեպային որոշմամբ արտահայտած իրավական դիրքորոշումը, Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի Սալովն ընդդեմ Ուկրաինայի (Salov v. Ukraine) 06.09.2005 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 65518/01, Բոլդեան ընդդեմ Ռումինիայի (Boldea v. Romania) 15.02.2007 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 19997/02, Գրադինարն ընդդեմ Մոլդովայի (Gradinar v.Moldova) 08.04.2008 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 7170/02), ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 3801 հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետը, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածը, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 397-րդ հոդվածը, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 398-րդ հոդվածը, բողոք բերած անձ` պաշտպան Ա.Խաչատրյանը գտել է, որ Առաջին ատյանի դատարանի
դատավճիռը անօրինական և չպատճառաբանված է նաև օրենսդրական վերոնշյալ պահանջներից ելնելով:
Վերոգրյալի հիման վրա, պաշտպան Ա.Խաչատրյանը բառացիորեն խնդրել է հետևյալը.
«1. Սույն վերաքննիչ բողոքն ընդունել վարույթ, գործի քննությունը նշանակել վերաքննիչ դատարանում գործերի քննության համար սահմանված կանոններով և հաշվի առնելով թույլ տրված դատական սխալները` նյութական և դատավարական իրավունքի խախտումները, որոնք ազդել են գործի ելքի վրա, բեկանել Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի` 2016 թվականի փետրվարի 16-ի դատավճիռը:
2. Քրեական գործով փորձագետի թիվ 1601-15 եզրակացությունը ճանաչել անթույլատրելի և հանել ապացույցների շարքից;
3. Ամբաստանյալ Տիգրան Համլետի Տերտերյանին ճանաչել անմեղ և հռչակել հանցանքի կատարման մեջ նրա անմեղությունը այն մեղադրանքով,որով նա ներգրավվել է որպես մեղադրյալ:
4. Տ.Տերտերյանի արարքը որակել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 120-րդ հոդվածի 1-ին մասով և քրեական գործի վարույթը կարճել` տուժող Հ.Միքայելյանի կողմից ամբաստանյալի հետ հաշտվելու պատճառաբանությամբ, կամ
5. Եթե Դատարանը այնուամենայնիվ հաստատված կհամարի Տ.Տերտերյանի մեղքը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործությունը կատարելու մեջ, ապա հաշվի առնելով Տ.Տերտերյանի անձը բնութագրող տվյալները` վարույթն իրականացնող մարմին կամովին ներկայանալը, դեպքի կապակցությամբ ցուցմունքներ տալն ու անկեղծորեն զղջալը, մշտական բնակության վայր և աշխատանք ունենալը, ուսանող և զինապարտ լինելը, նախկինում դատված կամ այլ կերպ արատավորված չլինելը, բնակության և աշխատանքի վայրերում դրական բնութագրվելը, առողջական խնդիրների առկայությունը, երեք օր ժամանակով արգելանքի տակ գտնվելը, սահմանված խափանման միջոցի պայմանները չխախտելու հանգամանքը, ինչպես նաև ամբաստանյալի նկատմամբ ազատազրկման հետ չկապված պատիժ նշանակելու վերաբերյալ տուժող Հ.Միքայելյանի դիրքորոշումը և վերջինիս կողմից ամբաստանյալի նկատմամբ պահանջ չներկայացնելու հանագամանքը, Տ.Տերտերյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելիս նրան դատապարտել պատժի նվազագույն չափի և պատիժը պայմանականորեն չկիրառել` սահմանելով փորձաշրջան»:
Բողոք բերած անձ` ամբաստնյալ Տիգրան Տերտերյանը, ներկայացնելով գործի դատավարական նախապատմությունը և վկայակոչելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 29-րդ հոդվածը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածը, գտել է, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռում չի վկայակոչվել, ոչ էլ պատճառաբանվել իր կողմից տուժողին ծանր մարմնական վնասվածք հասցնելու պատճառը և չի վկայակոչվել տուժողին դիտավորությամբ մարմնական վնասվածք պատճառելու իր նպատակը։ Ըստ բողոքաբերի, Առաջին ատյանի դատարանն այդպիսի պատճառաբանություն չէր կարող բերել, որովհետև այդպիսի ապացույց չկա։
Ըստ բողոքաբերի, Առաջին ատյանի դատարանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով իրեն մեղսագրված արարքը դատավճռով հիմնավորված համարելու նպատակով թվարկել է իր, տուժողի, վկաներ Արսեն Մկրտչյանի, Ժաննա Սարուխանյանի, Արմինե Քթոյանի, Արամ Ումուրշատյանի, Նունե Նազարյանի, Աշոտ Մինասյանի, Արմեն Գալստյանի, Արսեն Քլջյանի, Գևորգ Թորոսյանի, Հովհաննես Հովհաննիսյանի ցուցմունքները, բայց ոչ իր, ոչ տուժողի, ոչ էլ վկաներից որևէ մեկի ցուցմունքը ոչ առանձին, ոչ միասին չեն հաստատում տուժողի նկատմամբ իր կողմից նրան մարմնական ծանր կամ այլ վնասվածք պատճառելու դիտավորությունը։ Ըստ բողոքաբերի, վերոհիշյալ ապացույցներին հակառակ՝ Առաջին ատյանի դատարանը խուսափել է ՀՀ քրեական 30-րդ հոդվածից և իրեն մեղսագրված արարքը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 120-րդ հոդվածով նախատեսված արարք կատարելու որակումից, այսինքն խուսափել է մեղքի անզգուշության ձևը կիրառելուց, որը քրեական գործով լիովին հիմնավորված է։ Ըստ բողոքաբերի, Առաջին ատյանի դատարանը չի ցանկացել հակադրվել մեղադրող կողմի դիրքորոշմանը, որի ոչ իրավաչափ լինելը առերևույթ է այն առումով, որ, թվարկելով իր պատիժը և պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքները, վկայակոչելով ծանրացնող հանգամանքի բացակայությունը, մեղադրողը միջնորդել է առերևույթ խիստ պատիժ, որը ավելին է հոդվածի սանկցիայով նախատեսված միջին չափից։
Վերոհիշյալ ապացույցներին և մեղքի ձևերին հակառակ, ըստ բողոքաբերի, Առաջին ատյանի դատարանը դատավճռում վկայակոչել է մեղքի օրենքով չնախատեսված «անորոշ (չհստակեցված) դիտավորություն» հասկացությունը։ Մեջ է բերվում. «Դատարանը հաստատված համարեց այն, որ ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանը անորոշ (չհստակեցված) դիտավորությամբ սուր կտրող ծակող առարկայով հարվածել է տուժող Հովհաննես Միքայելյանին, փաստացի վերջինիս պատճառելով կյանքի համար վտանգավոր մարմնական ծանր վնասվածք»։
Ըստ բողոքաբերի, ոչ մեղադրողը, ոչ Առաջին ատյանի դատարանը փաստելու լիազորություն չունեն, նրանց խոսքը ապացուցման միջոց չէ, այլ նրանք համոզմունք պետք է ձևավորեն գործով ձեռք բերված ապացույցներով, իսկ քրեական գործով իր դիտավորությունը, այն էլ ծանր մարմնական վնասվածք պատճառելու վերաբերյալ ապացույց քրեական գործով չկա։
Բողոքաբերը գտել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմ է համարել օրենքով չնախատեսված, իր հանցագործություն կատարելու նպատակը չպատճառաբանած անորոշ, չհստակեցված մեղքի ձևով, որը հակասում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 29-րդ հոդվածին, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասի դիսպոզիցիային, առերևույթ նաև այդ տերմինի կողքին գծագրության համար ռեզակ գծագրական գործիքի փոխարեն «սուր կտրող-ծակող գործիք» բառերը գրելը: Մեղքի այդ ձևի համար բողոքաբերը չի մեղադրվել, մեղքի այդ ձևի իմաստն իրեն չի բացատրվել, այդ հասկացության շուրջ նա որպես մեղադրյալ չի հարցաքննվել, այսինքն` Առաջին ատյանի դատարանը խախտել է իր պաշտպանական իրավունքը և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 203-րդ, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 309-րդ հոդվածների պահանջները, այն է` դատապարտել է իրեն չմեղսագրված արարքի համար, այսինքն դուրս է եկել իր մեղադրանքի սահմաններից, որով այլևս բացառվում է իր պաշտպանական այդ իրավունքի խախտումը վերացնելը։
Բողոքաբերը գտել է, որ համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 29-րդ հոդվածի 2-րդ և 3-րդ կետերի, նա պետք է գիտակցեր, ցանկանար, թույլ տար իր կողմից տուժողին ծանր մարմնական վնասվածք պատճառելը, բայց Առաջին ատյանի դատարանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 29-րդ հոդվածը հիմնավորող փաստ, ապացույց չի վկայակոչել, չէր էլ կարող վկայակոչել, քանի որ ինքը տուժողի նկատմամբ այդպիսի նպատակ չի ունեցել։ Առաջին ատյանի դատարանը, վերոհիշյալ անորոշ տերմինները, հասկացությունները օգտագործելով, փորձել է հիմնավորել դիտավորությունը։
Բողոք բերած անձը նշել է, որ ինքը տուժողին դիտավորյալ մարմնական ծանր վնասվածք չի պատճառել, այդպիսի ոչ նպատակ, ոչ էլ դիտավորություն չի ունեցել, այսինքն իրեն մեղսագրված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքը իրավաչափ չէ: Բողոքաբերը Վերաքննիչ դատարանին խնդրել է իր նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղսագրված արարքը վերաորակել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 120-րդ հոդվածի 1-ին մասով, և, քանի որ տուժողն իր հետ հաշտվել է դեռևս նախաքննության ժամանակ, գործը կարճել` կիրառելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 183-րդ հոդվածի պահանջը։
Ըստ բողոքաբերի, Առաջին ատյանի դատավճռի ոչ իրավաչափ լինելու հաջորդ հատկանիշն արտահայտվում է նրանում, որ Առաջին ատյանի դատարանը, դատավճռում նշելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածները, դրանք իր նկատմամբ չի կիրառել, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածը չկիրառելը պատճառաբանել է ոչ իրավաչափ, իսկ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը կիրառելու կամ չկիրառելու հարցը ընդհանրապես չի քննարկել, այսինքն չկիրառելը չի հմինավորել։
Բողոքաբերը նշել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածը չկիրառելու՝ Առաջին ատյանի դատարանի այս պատճառաբանության ոչ իրավաչափ լինելու էությունն արտահայտվել է նրանում, որ ՀՀ քրեական օրենսգիրքը չունի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդված կիրառելը արգելող նորմ, թեկուզ այն հանցագործություններով, որոնք նախատեսող հոդվածի սանկցիան սահմանում է պատիժ միայն ազատազրկման ձևով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածը ոչ թե արգելող, այլ հենց թույլատրող նորմ է։ Առաջին ատյանի դատարանը չի պատճառաբանել, թե ինչու հեռախոսները միմյանցից թաքցնելու իր ու տուժողի միջև կատակը, դասի համար օգտագործվող ռեզակը, իր կողմից նրան մարմնական վնասվածք պատճառելու դիտավորություն չունենալը, այդ վնասվածքն անզգուշության հետևանք լինելը և դատավճռով նշված և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածով նախատեսված և դատավճռով արտահայտված իր պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող մյուս հանզամանքներն այն բացառիկ պայմանները չեն, որոնց հիման վրա Առաջին ատյանի դատարանը պետք է կիրառեր ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածը։ Գտել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածները նախատեսված են դրանք կիրառելու և ոչ թե չկիրառելու համար:
Վկայակոչելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին կետի 8-րդ ենթակետը՝ բողոքաբերը գտել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը դատավճռում վկայակոչելը, բայց չկիրառելը նույնպես իրավաչափ չէ. դրա իրավաչափ չլինելու էությունն արտահայտվել է նրանում, որ այս թույլատրող նորմով (ոչ թե արգելող) Առաջին ատյանի դատարանը պետք է իր նկատմամբ կիրառեր ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը, որի չկիրառելը չի պատճառաբանել, չէր էլ կարող պատճառաբանել, քանի որ, ըստ բողոքաբերի, այդ հոդվածն իր նկատմամբ կիրառելն արգելող որևէ հիմք քրեական գործում չկա։
Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռում արձանագրված է իր պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, որը, ըստ բողոքաբերի, ևս համարվում է իր նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդված կիրառելու հիմք, չնայած պատիժը և պատասխանատվությունը ծանրացնող հանգամանքների դեպքում ևս թույլատրվում է այդ հոդվածի կիրառումը։
Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռում արձանագրված է իր պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող՝ քրեական գործում առկա բազմաթիվ հանգամանքներ, բայց Առաջին ատյանի դատարանը խուսափել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը կիրառելուց, անտեսել է իրեն դրական բնութագրող հանգամանքները, ինչպես նաև տուժողի կողմից իրեն դրական բնութագրելը։
Վկայակոչելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի թիվ ԵԷԴ 02.01/01/11(13) քրեական գործով 24.08.2013թ., թիվ ՍԴ 0109/01/12 քրեական գործով 01/11/2012թ., թիվ ԵԱԴԴ0034/01/12 քրեական գործով 01.11.2012թ., թիվ ԼԴ0093/01/12 քրական գործով 01.12.2012թ. և այլ քրեական գործերով տրված իրավական մեկնաբանությունների որոշումները և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 376-րդ հոդվածը, բողոքաբերը նշել, որ իր պաշտպանի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքին լրիվ համամիտ է, գտել է արդեն պարզ է, որ ինքը տուժողին դիտավորյալ վնասվածք չի պատճառել:
Վերոգրյալի հիման վրա, ամբաստանյալ Տ.Տերտերյանը բառացիորեն խնդրել է հետևյալը.
«Փոփոխել սույն քրեական գործով իմ նկատմամբ 16.02.2016թ. դատավճիռը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով ինձ մեղսագրված արարքը չապացուցվելու պատճառով այն վերաորակել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 120-րդ հոդվածի 1-ին մասով և, ի նկատի ունենալով, որ տուժողն ինձ հետ հաշտվել է դեռևս նախաքննության փուլից, գործը կարճել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 183-րդ հոդվածի կարգով, իմ նկատմամբ դադարեցնել քրեական հետապնդումր։ Եթե դատարանը ինձ մեղսագրված արարքը համարի իբրև հիմնավորված, իմ նկատամամբ կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը՝ սահմանելով համապատասխան փորձաշրջան, դրանով ավարտելով դատական այս տևական վարույթը»:
Վերաքննիչ դատարանում պաշտպաններ Ա.Խաչատրյանը, Ա.Մելքոնյանն ու ամբաստանյալ Տ.Տերտերյանն ամբողջությամբ պնդեցին իրենց կողմից ներկայացված վերաքննիչ բողոքները և խնդրեցին դրանք բավարարել:
Մեղադրող Ռ.Գևորգյանն առարկեց ներկայացված վերաքննիչ բողոքների դեմ և խնդրեց դրանք մերժել:
4.Առաջին ատյանի դատարանում հետազոտված ապացույցները.
Առաջին ատյանի դատարանում հետազոտվել են հետևյալ ապացույցները.
- ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանի ցուցմունքները, համաձայն որոնց` վերջինը ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ 2015 թվականի մայիսի 20-ին` ժամը 13։30-ի սահմաններում, մտնելով լսարան` նկատել է, որ իր բջջային հեռախոսը բացակայում է: Դիմել է լսարանում այդ պահին գտնվող իր համակուրսեցիներին` հետաքրքրվելով, թե արդյոք նրանք չեն վերցրել այն, սակայն ստացել է բացասական պատասխան: Այնուհետև` հիշել է, որ նստած է եղել Հովհաննես Միքայելյանի մոտ, նույն հարցն ուղղել է նաև նրան, սակայն Հովհաննեսը պատասխանել է, որ տեղյակ չէ: Այլ հեռախոսով զանգահարել է իր բջջային հեռախոսին և գտել համակուրսեցի Արմինե Քթոյանի մոտ, ով պայուսակից հանել և վերադարձրել է իր հեռախոսը: Հասկանալով, որ այն պահել էր Հովհաննեսը` իր հերթին սեղանից վերցրել է վերջինի բջջային հեռախոսը, դուրս եկել լսարանից և այն պահել կողքի լսարանում: Հովհաննեսը, նկատելով դա, իր ետևից դուրս է եկել, պահանջել վերադարձնել բջջային հեռախոսը, սակայն այն չի վերադարձրել, առաջարկել է փնտրել և գտնել այն: Դրանից իրենց միջև առաջացել է քաշքշուկ: Ձայներից միջանցք է դուրս եկել իրենց համակուրսեցի Արսեն Մկրտչյանը, ում տեղեկացրել են, որ կատակ են անում: Այնուհետև` ինքն ու Հովհաննեսն առանձնացել են, որպեսզի ինքը հեռախոսը վերադարձներ, իրենց խոսակցությունը շարունակվել է այլ վայրում: Այդ ընթացքում Հովհաննեսն իր թիկունքի կողմից թևով բռնել է իր պարանոցից և սեղմել, որի հետևանքով շնչահեղձ է եղել, մի պահ թվացել է, թե կխեղդվի: Կռացած վիճակում` դեմքով պտտվել է դեպի Հովհաննեսը, որի հետևանքով իր դեմքը սեղմվել է նրա կրծքավանդակին, քիթը փակվել է, շնչահեղձ է եղել, սակայն Հովհաննեսը դա չի նկատել, չի հասկացել, որ ինքը չի կարողանում շնչել: Այդ պահին հիշել է գրպանում եղած «ռեզակի» մասին, հանել է այն, սկսել աջ ձեռքով անկանոն թափահարել` փորձելով այն ցուցադրել և վախեցնել Հովհաննեսին: Այդ ընթացքում Հովհաննեսն ասել է. «էս ինչ ես արել»: Չի հասկացել, թե ինչ է կատարվել, Հովհաննեսի վրա նկատելով արյուն` վախեցել և հեռացել է: Հովհաննեսի հետ լավ ընկերներ են, նրան մարմնական վնասվածք պատճառելու դիտավորություն չի ունեցել, «ռեզակի» անկանոն թափահարման հետևանքով, անզգուշությամբ է նրան վնասվածք պատճառել, կատակել են, իսկ «ռեզակը» թափահարել է Հովհաննեսին վախեցնելու նպատակով, քանի որ նա խեղդել է իրեն: Եթե ցանկություն ունենար, նրան կարող էր էլի հարվածներ հասցնել, դրա հնարավորությունը եղել է: Չի կարող հիշել, թե «ռեզակով» ընդհանուր քանի շարժում է կատարել, երևի` շատ: Ինքը «ռեզակը» թափահարել է, քանի որ քիթն ու բերանը սեղմված են եղել Հովհաննեսի կրծքավանդակին, շունչը կտրվել է, որի հետևանքով չի կարողացել ձայն հանել, խեղդվելու մասին Հովհաննեսին նախազգուշացնել: Դեմքով դեպի Հովհաննեսին պտտվելու հնարավորություն ունեցել է, քանի որ սկզբում նա իր պարանոցից թույլ էր բռնել, իսկ թեքվելուց հետո ավելի ուժեղ է սեղմել: Հովհաննեսը կատակ է արել և չի զգացել, որ իր պարանոցն ամուր է սեղմել, նա ֆիզիկապես իրենից ուժեղ է: Հարվածը դիպել է Հովհաննեսի որովայնին, քանի որ նա իրենից ցածրահասակ է, իր գլուխը սեղմված է եղել նրա կրծքավանդակին, իսկ իրենց որովայնների միջև եղած տարածությունը բավական է եղել նրան «ռեզակով» վնասելու համար: Արսեն Մկրտչյանը ներկա է եղել և միջամտել իր և Հովհաննեսի միջև տեղի ունեցած առաջին միջադեպին: Արսենը չէր կարող տեսնել իրեն խեղդելու պահը, քանի որ գտնվել է հեռու, թիկունքով է եղել դեպի իրենց: Իր առաջարկով են Հովհաննեսի հետ առանձնացել, ընկերներ են և ավելի լավ կհասկանային իրար, ավելին` չի ցանկացել, որ հեռախոսը վերադարձնելու պահին այլ անձինք ներկա գտնվեն: Սկզբում իրենք կատակել են, իսկ առանձնանալուց հետո Հովհաննեսին հայտնել է նրա հեռախոսի տեղը, վեճի թեմա չեն ունեցել: Քաշքշուկի ժամանակ իր անդրավարտիքի գրպանների հատվածում Հովհաննեսը շոշափել և հեռախոսն է փնտրել: Նախաքննական ցուցմունքները հրապարակելուց հետո հայտնել է, որ հնարավոր է շփոթած լինի իր պարանոցը Հովհաննեսի կողմից աջ ձեռքով սեղմելու հանգամանքը, հնարավոր համարեց, որ նա իր պարանոցը սեղմել է ձախ ձեռքով և այդ կապակցությամբ վերջինի դատաքննական ցուցմունքն ավելի հավաստի, ճիշտ է,
- տուժող Հովհաննես Միքայելյանի ցուցմունքները, համաձայն որոնց` վերջինը ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ 2015 թվականի մայիսի 20-ին` ժամը 14։00-ի սահմաններում, «Ճարտարապետության և շինարարության Հայաստանի ազգային համալսարան» հիմնադրամի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում «Տարածքների ինժեներական բարեկարգում և տրանսպորտ» առարկայի ստուգարքային լսարանում գտնվելու ընթացքում, որոշելով կատակ անել համակուրսեցու` Տիգրան Տերտերյանի հետ, վերցրել է սեղանին դրված վերջինի բջջային հեռախոսը, այն պահելու նպատակով փոխանցել իր ընկերուհուն` Ժաննա Սարուխանյանին: Տիգրանը, վերադառնալով լսարան, նկատել է, որ բջջային հեռախոսը չկա և իր քմծիծաղից հասկանալով, որ ինքն է պահել և այդ կերպ կատակել` խնդրել է այն վերադարձնել, սակայն ինքը հրաժարվել է և հայտնել, որ կարող է զանգահարել այդ բջջային հեռախոսահամարի վրա և գտնել այն: Տիգրանը զանգահարել և գտել է այն, որից հետո վերցնելով իր բջջային հեռախոսը` դուրս է եկել լսարանից: Հետևելով նրան` պահանջել է վերադարձնել հեռախոսը, քանի որ այն իրեն անհրաժեշտ էր քննության համար հեռախոսից տվյալներ դուրս գրելու համար: Տիգրանը կատակել և հայտնել է, որ այն պահել է: Իրենց խոսակցությանը միջամտել է համակուրսեցիներից Արսեն Մկրտչյանը: Դրանից հետո Տիգրանը կրկին կատակով ասել է, որ հեռախոսը չի տալու, ուստի ցանկանալով գտնել իր բջջային հեռախոսը` սկսել է ստուգել Տիգրանի գրպանները, որի հետևանքով իրենց միջև քաշքշուկ է առաջացել։ Ինքը Տիգրանի պարանոցն արմունկով բռնել է նրա թիկունքի կողմից և այդ ընթացքում պորտի շրջանում ծակոց-կմճթոց է զգացել, որից թողնելով Տիգրանին` հետ է գնացել` մտածելով, որ Տիգրանն իրեն կմճթել է, սակայն որովայնի հատվածում արյուն է նկատել։ Տիգրանն արյունը նույնպես նկատել է, հեռացել է, երբ սկսել են իրենց մոտ մարդիկ հավաքվել: Համակուրսեցի Արամ Ումուրշատյանի հետ գնացել են իր ավտոմեքենայի մոտ և զգալով, որ իր ինքնազգացողությունը վատանում է` ուղևորվել են հիվանդանոց: Քաշքշուկի ընթացքում միմյանց չեն հայհոյել, ուղղակի պահանջել է վերադարձնել իր բջջային հեռախոսը, իրենց միջև կռիվ կամ վիճաբանություն չի եղել, հնարավոր է ընդամենը բարձր տոնով է պահանջել վերադարձնել իր բջջայինը, որի ընթացքում աջ դաստակով շոշափել է նաև Տիգրանի տաբատի գրպանները` իր հեռախոսը գտնելու ակնկալիքով: Զգալով, որ Տիգրանի գրպանում ինչ-որ հեռախոս կա` փորձել է հանել այն, սակայն չի հաջողվել: Արսեն Մկրտչյանն իրենց քաշքշուկին չի միջամտել, քանի որ դրա կարիքը չի եղել, ինքը և Տիգրանը չեն վիճել, ընդամենը կատակել են: Արսենն ուղղակի մերթ ընդ մերթ գնում-գալիս էր, իրենց հանդարտեցնելու առիթ չի եղել: Վնասվածք հասցնելու պահին որևէ անձ, այդ թվում` Արսեն Մկրտչյանը, ականատես չի եղել, քանի որ վերջինն իրենցից գտնվել է 10-ից 15 մետր հեռավորության վրա: Իր վերնաշապիկը պատռվել է այն ժամանակ, երբ փորձել է ստուգել Տիգրանի գրպանները, իսկ վերջինը կատակով քաշել է այն, իսկ վնասվածք ստանալուց հետո արդեն ինքն է այն պոկել: Նախքան ծակոց զգալը ձախ ձեռքով թիկունքային կողմից բռնել է Տիգրանին, վերջինը պտտվել է դեպի իր կողմը, հնարավոր է` բռնել է նրա պարանոցից ու սեղմել (թեև աջլիկ է), այդ ընթացքում աջ ձեռքով շոշափել է նրա տաբատի առջևի գրպանը: Չի տեսել, թե Տիգրանն ինչով է հարվածել, հնարավոր է «ռեզակով» հարվածած լինի, քանի որ նույն օրը նաև ստուգարք են վերահանձնել «ինժեներական բարեկարգում» առարկայից, որի ժամանակ ուսանողները նաև «լանցետ» են օգտագործում: Տիգրանի հետ գտնվում է նորմալ հարաբերությունների մեջ, նրանից որևէ կաշկանդվածություն չունի, միմյանց նկատմամբ թշնամություն չեն ունեցել, համոզված է, որ Տիգրանն իրեն վնասելու դիտավորություն չի ունեցել: Իր համոզմամբ` Տիգրանն անզգուշությամբ է վնասվածք պատճառել, բացի այդ, նա հնարավորություն է ունեցել այլ հարվածներ ևս հասցնելու: Ծակոց-կմճթոց զգալուց հետո մի որոշ ժամանակ Տիգրանն իր մոտ է մնացել և հեռացել է միայն համակուրսեցիների հավաքվելուց հետո: Մինչ տվյալ դեպքն իրենց միջև որևէ վեճ չի եղել, ինքը տան պայմաններում մարզվում է և հնարավոր է, որ Տիգրանից ֆիզիկապես ուժեղ լինի: Իր կարծիքով Տիգրանը ցանկացել է շրջվել դեպի իրեն կամ որևէ բան ասել, սակայն դրա հնարավորությունը չի ունեցել, քանի որ ինքը սեղմած պահել է նրան, որի հետևանքով էլ նա կմճթել է իրեն: Տիգրանից նյութական կամ այլ պահանջ չունի, նրա հետ, ըստ էության, հաշտվել է: Հրաժարվում է նախաքննության ընթացքում մարմնական վնասվածք ստանալու մեխանիզմի վերաբերյալ տված ցուցմունքից` պատճառաբանելով, որ այն իրենից վերցվել է վիրահատությունից անմիջապես հետո, այդ պահին ի վիճակի չի եղել որևէ բան հայտնել կամ գրել, իր ձեռագրով կատարված վերոնշյալ գրառումը ներկայումս չի կարող նույնիսկ ընթերցել: Վնասվածք ստանալու մեխանիզմի վերաբերյալ նախաքննության ընթացքում իր հայտնած տեղեկությունների կապակցությամբ հայտնում է, որ թեև քննիչն իր նկատմամբ որևէ բռնություն չի գործադրել, ուղղորդող հարցեր չի տվել կամ իր նկատմամբ որևէ անօրինական միջամտություն չի գործադրել, սակայն հաղորդում վերցնելու ժամանակ քննիչին զգուշացրել է, որ «նարկոզից» հետո ի վիճակի չէ որևէ բան ասելու, սակայն քննիչը հարցերի միջոցով փորձել է պարզել հանգամանքները: Երկրորդ հարցաքննության և առերեսման ժամանակ վերհիշել և քննիչին ավելի կոնկրետ, իրականությանը համապատասխանող պատասխաններ է տվել: Դեպքի օրը Տիգրանի մոտ դանակ չի նկատել, իր կարծիքով դանակ գործադրելու վարկածն իրենց համակուրսեցի աղջիկներն են առաջ քաշել` պայմանավորված իր հագուստին արյուն տեսնելու հանգամանքով: Վնասվածք ստանալու մեխանիզմի և դանակի գործադրման հանգամանքների վերաբերյալ նախաքննական հակասական ցուցմունքները հրապարակելուց հետո հայտնել է, որ թեև հաղորդում վերցնելուց քննիչի մոտ ասել է «ոնց-որ դանակ» արտահայտությունը, սակայն նրան զգուշացրել է, որ ի վիճակի չէ որևէ բան հայտնել: Նախաքննական ցուցմունքում «ամեն ինչ լուրջ է» ասելով` նկատի է ունեցել, որ հեռախոսը Տիգրանից պարտադիր պետք է վերցներ, քանի որ այն իրեն անհրաժեշտ էր: Միմյանց հարվածելու կամ քաշքշելու վերաբերյալ նախաքննական ցուցմունքները հրապարակելուց հետո հայտնել է, որ որևէ հարված չի եղել, ձեռքով պարանոցը սեղմել և միմյանց քաշքշել գործողությունների միջև էական տարբերություն չի տեսնում,
- վկա Արսեն Մկրտչյանի ցուցմունքները, համաձայն որոնց` վերջինը ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ 2015 թվականի մայիսի 20-ին` ժամը 14։00-ի սահմաններում, Համալսարանի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում գտնվող լսարաններից մեկում ստուգարքի ժամանակ նկատել է, որ լսարանից դուրս են եկել համակուրսեցիներ Տիգրանը և Հովհաննեսը, որից հետո գոռգոռոց է լսվել: Հետևել է նրանց և լսարանից դուրս տեսել, որ Տիգրանն ու Հովհաննեսն իրենից մոտ 3 մետր հեռավորության վրա ձեռք ձեռքի բռնած միմյանց քաշքշում են: Մոտեցել և բաժանել է նրանց, հանդարտեցրել, որպեսզի կրքերը չբորբոքվեն, նրանց հորդորել է մտնել լսարան և շարունակել ստուգարքի հանձնումը: Լսարան վերադառնալուց հետո նկատել է, որ նրանք դարձյալ առանձնացել և խոսում են, կրկին գոռգոռոց է լսել, այնուհետև` տեսել, որ Հովհաննեսը բռնել է Տիգրանի պարանոցից: Մոտեցել է նրանց, որից հետո Հովհաննեսը հետ-հետ է գնացել, վերջինի որովայնի հատվածում արյուն է նկատել: Միջադեպից հավաքվել են համակուրսեցիները, որից հետո Տիգրանը հեռացել է: Վերջինը վախեցած է եղել, իսկ ինքն այդ ժամանակ մեկ այլ լսարանում հանգստացրել է միջադեպի հետևանքով վատացած Ժաննա Սարուխանյանին` Հովհաննեսի ընկերուհուն: Հարցերին պատասխանելիս հայտնել է, որ իրեն հայտնի չէ Հովհաննեսի ու Տիգրանի քաշքշուկի դրդապատճառը: Տիգրանի ձեռքին որևէ իր, այդ թվում` դանակ չի տեսել: Դեպքից հետո կատարվածը համակուրսեցիների հետ չեն քննարկել, Տիգրանի կողմից Հովհաննեսին դանակով հարվածելու մասին խոսակցություն չի եղել: Մատիտները սրելու համար ինքը սրիչ է օգտագործում: Հովհաննեսի կրած հագուստի վրա արյուն է նկատել է, իսկ մարմնի վնասված հատվածը չի տեսել: Նախաքննական ցուցմունքն իր խնդրանքով տպագրել է քննիչը, սակայն այն բառացի չի կարդացել, «աչքի տակով է նայել» ու քանի որ բովանդակությունը «մի քիչ» համապատասխանել է իր պատմածին, այլևս չի «խորացել», քննիչին վստահելով` ստորագրել է: Նախաքննական ցուցմունքները հրապարակելուց հետո հայտնել է, որ Տիգրանի կողմից Հովհաննեսին ուղղված «արի, խոսելու բան կա» արտահայտությունը չի լսել, նման բան քննիչին չի հայտնել, տեղյակ չէ, թե ինչպես է իր ցուցմունքում հայտնվել այդ արտահայտությունը: Վիճաբանության պատճառի մասին նույնպես քննիչին չի հայտնել, քանի որ իրականում դրանից տեղյակ չի եղել, չի կարող մեկնաբանել, թե այդ միտքն իր նախաքննական ցուցմունքում ինչպես է հայտնվել: Դրան հակառակ, քննիչին հայտնել է, որ Հովհաննեսը բռնել էր Տիգրանի պարանոցից, սակայն չի կարող մեկնաբանել, թե իր ցուցմունքի այդ հատվածն ինչու չի արձանագրվել: Հովհաննեսը ձախ ձեռքով մոտ 2-3 վայրկյան բռնել է Տիգրանի պարանոցից և նրան խեղդել է: Տիգրանը կռացած վիճակում է եղել, սակայն նրանց փոխադարձ դիրքերը չի հիշում: Դատարանում հայտնում է նույնը, ինչ քննիչի մոտ էր հայտնել, իսկ նախաքննական ու դատաքննական ցուցմունքներում առկա հակասությունները կապված են քննիչի նկատմամբ ցուցաբերած ավելորդ վստահությամբ, ինչի հետևանքով նրա արձանագրածի տակ թեև ստորագրել է, սակայն այն հետևողականորեն չի ընթերցել,
- վկա Ժաննա Սարուխանյանի ցուցմունքները, համաձայն որոնց` վերջինը ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ դեպքի օրը Համալսարանի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում գտնվող լսարաններից մեկում «Տարածքների ինժեներական բարեկարգում և տրանսպորտ» առարկայից ստուգարքի ժամանակ իր ընկեր, ներկայումս նշանած Հովհաննես Միքայելյանը, որոշելով կատակել համակուրսեցի Տիգրան Տերտերյանի հետ, այդ նպատակով թաքցրել է վերջինի բջջային հեռախոսը: Որոշ ժամանակ անց լսարան վերադառնալով` Տիգրանը փնտրել է իր հեռախոսը, գտել այն, որից հետո վերցնելով Հովհաննեսի բջջային հեռախոսը` լսարանից դուրս է եկել։ Րոպեներ անց միջանցքից գոռոցներ են լսվել, դուրս է եկել միջանցք և որոշակի հեռավորության վրա տեսել հավաքված մարդկանց, որոնց մեջ եղել է նաև Հովհաննեսը, ում որովայնի հատվածը եղել է արյունոտված վիճակում, պարանոցի վրա նկատելի են եղել քերծվածքներ: Հովհաննեսին շտապ տեղափոխել են հիվանդանոց, որտեղ և վիրահատել են: Տիգրանի մոտ նախկինում` մինչև Հովհաննեսին մարմնական վնասվածք պատճառելը, քանդակի ժամանակ տեսել է ծալովի դանակի նմանվող առարկա: Իրենից առաջ լսարանից միջանցք է դուրս եկել Արսեն Մկրտչյանը, վերջինը և դասախոսները փորձել են Հովհաննեսին և Տիգրանին հանգստացնել։ Մինչև դեպքը Տիգրանը և Հովհաննեսը եղել են լավ հարաբերությունների մեջ, սակայն դեպքից հետո նրանց միասին չի տեսել: Քանդակի դասերի ժամանակ բոլոր կուրսեցիների մոտ դանակ և «ռեզակ» է լինում, սակայն, իր կարծիքով, Տիգրան Տերտերյանը «ռեզակից» չի օգտվել,
- վկա Արմինե Քթոյանի ցուցմունքները, համաձայն որոնց` վերջինը ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ 2015 թվականի մայիսի 20-ին` ժամը 12:00-ից 15:00-ի սահմաններում, Համալսարանի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում գտնվող լսարաններից մեկում համակուրսեցի Հովհաննես Միքայելյանը, որոշելով կատակ անել Տիգրան Տերտերյանի հետ, թաքցրել է վերջինի բջջային հեռախոսը: Որոշ ժամանակ անց լսարան վերադառնալով` Տիգրանը փնտրել է իր հեռախոսը, գտել այն, որից հետո վերցնելով Հովհաննեսի բջջային հեռախոսը` լսարանից դուրս է եկել: Դրանից մի քանի րոպե անց լսել է գոռոցներ, դուրս է եկել միջանցք և որոշակի հեռավորության վրա տեսել հավաքված մարդկանց, որոնց մեջ եղել է նաև Հովհաննեսը, ում շապիկը եղել է արյունոտված վիճակում: Դեպքի օրն ինքը նստած է եղել Ժաննա Սարուխանյանի կողքին: Հիվանդանոցում բուժքույրից և համակուրսեցիներից է իմացել, որ Հովհաննեսին դանակով են հարվածել: Նախաքննական ցուցմունքի հրապարակումից հետո հայտնել է, որ Տիգրանի բջջային հեռախոսը պահած են եղել իր պայուսակում: Տիգրանը վերցրել է Հովհաննեսի հեռախոսը և դուրս եկել լսարանից: Տիգրանը և Հովհաննեսն ունեցել են ընկերական լավ հարաբերություններ,
- վկա Արամ Ումուրշատյանի ցուցմունքները, համաձայն որոնց` վերջինը ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ 2015 թվականի մայիսի 20-ին` ժամը 14:00-ի սահմաններում, Համալսարանի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում գտնվող լսարաններից մեկում գտնվելու ժամանակ միջանցքից լսել է գոռոցներ։ Այդ ժամանակ դուրս գալով լսարանից` մուտքի դռնից մոտ 10-15 մետր հեռավորության վրա տեսել է իր ընկերոջը` Հովհաննես Միքայելյանին, ով ձախ ձեռքին առկա կտորով սեղմել է որովայնը, որն արյունոտված է եղել: Տեսնելով այդ ամենը` անմիջապես մոտեցել և բռնելով նրա ձեռքը` տեղափոխել է հիվանդանոց: Աստիճաններով իջնելու ժամանակ Հովհաննեսը հայտնել է, որ մի հեռախոսի պատճառով իրեն ծակել են, իսկ իր այն հարցին, թե ով է ծակել, Հովհաննեսը պատասխանել է` Տիկոն: Դրանից հետո Հովհաննեսին տեղափոխել է թիվ 1 համալսարանական հիվանդանոց: Տիգրան Տերտերյանը և Հովհաննեսը գտնվել են լավ փոխհարաբերությունների մեջ,
- վկա Մարգարիտա Կարապետյանի ցուցմունքները, համաձայն որոնց` վերջինը ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ 2015 թվականի մայիսի 20-ին Համալսարանի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում գտնվող լսարաններից մեկում ստուգարք հանձնելու ընթացքում միջանցքից ձայներ է լսել: Որոշ ժամանակ անց դասախոս Էլվիրա Հակոբյանը լսարանից վիրակապ է տարել: Հետագայում ընդհանուր խոսակցություններից իմացել է, որ համակուրսեցի Տիգրան Տերտերյանը վիճաբանության ընթացքում հարվածել է նույն կուրսի ուսանող Հովհաննես Միքայելյանին: Դասերի ընթացքում իրենք օգտագործում են «լանցետներ», սակայն դժվարացել է վերհիշել, թե Տիգրան Տերտերյանն ունեցել է «լանցետ», թե ոչ,
- վկա Նունե Նազարյանի ցուցմունքները, համաձայն որոնց` վերջինը ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ 2015 թվականի մայիսի 20-ին Համալսարանի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում գտնվող լսարաններից մեկում ստուգարքի ընթացքում համակուրսեցիներ Հովհաննես Միքայելյանը և Տիգրան Տերտերյանը միմյանց հետ կատակ են արել, Հովհաննեսը թաքցրել է Տիգրանի բջջային հեռախոսը, որից հետո Տիգրանը, փնտրելով և գտնելով այն, վերցրել է Հովհաննեսի բջջային հեռախոսը և երկուսով դուրս են եկել լսարանից: Րոպեներ անց միջանցքից ձայներ են լսվել: Այդ ձայներից Հովհաննեսի ընկերուհին` Ժաննա Սարուխանյանը, դուրս է եկել միջանցք և բղավել: Նախ Արսեն Մկրտչյանը, ապա նաև ինքը լսարանից դուրս են եկել միջանցք, նկատել, որ Հովհաննեսը գտնվում է հատակին: Ժաննան եղել է առանձին, քանի որ վատացել է: Հովհաննեսի շորերը եղել են պատռված և արյունոտված։ Հետագայում կուրսեցիների ընդհանուր խոսակցություններից իմացել է, որ Հովհաննեսին վնասվածք է պատճառել Տիգրանը: Հետագայում իմացել է, որ Տիգրան Տերտերյանը «ռեզակով» է հարվածել Հովհաննեսին, իսկ դասերի ժամանակ իրենց մոտ «ռեզակ» է լինում, քանի որ այն օգտագործում են մատիտ սրելու և այլ նպատակներով,
- վկա Նարե Ազարյանի ցուցմունքները, համաձայն որոնց` վերջինը ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ 2015 թվականի մայիսի 20-ին Համալսարանի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում գտնվող լսարաններից մեկում «Տարածքների ինժեներական բարեկարգում և տրանսպորտ» առարկայից ստուգարք հանձնելու ընթացքում միջանցքից լսել է ձայներ: Այդ ընթացքում Հովհաննես Միքայելյանի ընկերուհի Ժաննան դուրս է եկել լսարանից և որոշ ժամանակ անց լացելով վերադարձել լսարան: Ինքը և իրենց համակուրսեցիները դասերի ժամանակ «ռեզակ» օգտագործում են, սակայն երբևէ Տիգրան Տերտերյանի կամ Հովհաննեսի մոտ «ռեզակ» չի նկատել,
- վկա Էլվիրա Հակոբյանի ցուցմունքները, համաձայն որոնց` վերջինը ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ 2015 թվականի մայիսի 20-ին` ժամը 14։00-ի սահմաններում, Համալսարանի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում գտնվող լսարաններից մեկում ստուգարք ընդունելիս, միջանցքից աղմուկ լսելով, դուրս է եկել և տեսել նույն կուրսի ուսանող Հովհաննես Միքայելյանին` արյունոտված վիճակում: Վիճաբանությունը տեղի է ունեցել նույն կուրսի ուսանողներ Հովհաննեսի և Տիգրան Տերտերյանի միջև: Այն հարցին, թե դասի ժամանակ ուսանողները «ռեզակ» օգտագործում են թե ոչ, պատասխանել է, որ հնարավոր է օգտագործեն` մատիտ սրելու նպատակով, սակայն ստույգ չի կարող ասել,
- վկա Աշոտ Մինասյանի ցուցմունքները, համաձայն որոնց` վերջինը ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ 2015 թվականի մայիսի 20-ին` ժամը 14:00-ի սահմաններում, Համալսարանում ստուգարք է հանձնել և վերադարձել տուն: Հաջորդ օրը համակուրսեցիներից իմացել է, որ իր հեռանալուց հետո համակուրսեցի Հովհաննես Միքայելյանի հետ ինչ-որ դեպք է պատահել, որից հետո վերջինին տեղափոխել են հիվանդանոց: Համակուրսեցիներ Տիգրան Տերտերյանը և Հովհաննեսը եղել են մոտ հարաբերությունների մեջ, իսկ դասերի ընթացքում ուսանողների մոտ լինում է «ռեզակ» կամ դանակ, սակայն Տիգրանի մոտ երբևէ դանակ չի տեսել: Նախաքննական ցուցմունքները հրապարակելուց հետո` հարցերին պատասխանելիս, հայտնել է, որ թեև նախաքննության ընթացքում հայտնել էր, որ Տիգրան Տերտերյանը դանակով է հարվածել Հովհաննես Միքայելյանին, սակայն չի կարևորել և էական նշանակություն չի տվել տվյալ հանգամանքին, այդ իսկ պատճառով էլ նշել էր հատկապես դանակի, այլ ոչ թե այլ գործիքի մասին,
- վկա Արմեն Գալստյանի ցուցմունքները, համաձայն որոնց` վերջինը ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ 2015 թվականի մայիսի 20-ին` ժամը 14։00-ի սահմաններում, Համալսարանի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում գտնվող լսարաններից մեկում «Տարածքների ինժեներական բարեկարգում և տրանսպորտ» առարկայից ստուգարքը հանձնել և գնացել է տուն: Հետագայում համակուրսեցիների խոսակցություններից իմացել է, որ «ռեզակով» ծակել են Հովհաննես Միքայելյանին: Նախաքննական ցուցմունքը հրապարակելուց հետո դժվարացել է հայտնել, թե ըստ իրեն հասած խոսակցության` Հովհաննես Միքայելյանին դանակով են հարվածել, թե «ռեզակով»,
- վկա Արսեն Քլջյանի ցուցմունքները, համաձայն որոնց` վերջինը ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ 2015 թվականի մայիսի 20-ին` ժամը 14:00-ի սահմաններում, Համալսարանի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում ստուգարքը հանձնել և վերադարձել է տուն։ Հաջորդ օրը համակուրսեցի Գևորգ Թորոսյանից իմացել է, որ նախորդ օրը համակուրսեցի Տիգրան Տերտերյանը հարվածել է նույն կուրսի ուսանող Հովհաննես Միքայելյանին, որից հետո վերջինին տեղափոխել են հիվանդանոց: Հարվածելու գործիքի` դանակի առնչությամբ նախաքննական հակասական ցուցմունքը հրապարակելուց հետո հայտնել է, որ որևէ էական տարբերություն չի տեսել «լանցետի» փոխարեն դանակ ասելով,
- վկա Գևորգ Թորոսյանի ցուցմունքները, համաձայն որոնց` վերջինը ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ 2015 թվականի մայիսի 20-ին Համալսարանի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում գտնվող լսարաններից մեկում ստուգարքը հանձնել և գնացել է տուն: Հաջորդ օրը զանգահարել է համակուրսեցի Տիգրան Տերտերյանին, սակայն նա չի պատասխանել, համակուրսեցի Արսեն Մկրտչյանից իմացել է, որ նախորդ օրը Տիգրանը հարվածել է նույն կուրսի ուսանող Հովհաննես Միքայելյանին: Նույն հանգամանքները հետագայում հաստատել է նաև Հովհաննեսը` իր հետ զրույցի ժամանակ։ Դեպքի օրն իրենք ունեցել են քանդակի դաս և հնարավոր է, որ Տիգրանը «ռեզակով» հարվածած լինի Հովհաննեսին: Նախաքննական ցուցմունքների հրապարակումից հետո հայտնել է, որ Արսեն Մկրտչյանն իրեն չի ասել, որ Տիգրանը դանակով է հարվածել Հովհաննեսին, ինքն է նման ենթադրություն արել,
- վկա Հովհաննես Հովհաննիսյանի ցուցմունքները, համաձայն որոնց` վերջինը ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ վիրահատել է ծակած-կտրած վնասվածքով հիվանդանոց տեղափոխված Հովհաննես Միքայելյանին, որի ստացած վնասվածքը եղել է ձախ աճուկային զստափոսի շրջանում, վերքը թափանցել է որովայնի խոռոչ, ուղիղ խողովակով, դրսից ներս, ներսում վնասված է եղել ճարպոնը, վերքից եղել է թեթև արնահոսություն: Ինքը քննիչին տեղեկանք է տվել Հովհաննես Միքայելյանի վերաբերյալ: Չի բացառում, որ Հովհաննեսի ստացած հարվածն ունենար նաև այլ ուղղություն, կատարված լիներ անկյան տակ,
- դեպքի վայրի զննության արձանագրությունը, համաձայն որի` Երևան քաղաքի Կորյունի 19 հասցեում գործող «Ճարտարապետության և շինարարության Հայաստանի ազգային համալսարան» հիմնադրամի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում գտնվող «9511» թվագրմամբ և «Կամուրջների փորձարկման լաբորատորիա» գրառմամբ լսարանի մոտ 2015 թվականի մայիսի 20-ին կատարված քննչական այդ գործողության ընթացքում և արդյունքներով զննության մասնակից Արամ Ումուրշատյանի մատնացույց արած վայրից մոտ 20 մետր հեռավորության վրա` դեպի ձախ միջանցքի միջնամասի հատվածում, հայտնաբերվել են արնանման կարմիր գույնի հեղուկի չորացած մոտ 15 հետքեր։ Նմանատիպ բազմաթիվ հետքեր են հայտնաբերվել նաև նշված հետքերից մոտ չորս մետր հեռավորության վրա: Հայտնաբերված հետքերից բժշկական սպիրտով ներծծված բամբակի վրա վերցվել, փաթեթավորվել և արձանագրությանն են կցվել նմուշներ,
- դատակենսաբանական փորձաքննության 2015 թվականի հունիսի 19-ի թիվ 195 եզրակացությունը, համաձայն որի` տուժող Հովհաննես Միքայելյանի արյան նմուշը, ըստ արյան «ABO» իզոշճաբանական համակարգի, պատկանում է «A» խմբին։ Դեպքի վայրից վերցված և փորձաքննության ներկայացված բամբակյա հինգ խծուծների վրա տեղակայված կասկածելի հետքերում հաստատվել է արյան առկայություն, որը պատկանում է մարդու, առաջացել է ըստ արյան «ABO» իզոշճաբանական համակարգի «A» խումբ ունեցող որևէ անձից կամ անձանցից, այդ թվում` կարող էր առաջանալ նաև տուժող Հովհաննես Միքայելյանից,
- դատաբժշկական փորձաքննության 2015 թվականի հունիսի 2-ի թիվ 898/հ եզրակացությունը և դրան վերաբերող փորձագետի 2015 թվականի հունիսի 30-ի նամակը, համաձայն որոնց` տուժող Հովհաննես Միքայելյանի մարմնական վնասվածքը` որովայնի առաջային պատի ծակված-կտրված` որովայնի խոռոչ թափանցմամբ, ճարպոնի վնասմամբ վերքի ձևով, պատճառվել է սուր ծակող-կտրող առարկայով կամ գործիքով, հնարավոր է քննվող դեպքի ժամանակահատվածում (այսինքն` 2015 թվականի մայիսի 20-ին), որն առողջությանը պատճառել է ծանր վնաս` կյանքին վտանգ սպառնացող: Վնասվածքը ստանալու պահին տուժողը կարող էր գտնվել ցանկացած հնարավոր դիրքում` վնասվածքի շրջանով ուղղված դեպի վնասող առարկան,
- դատահետքաբանական փորձաքննության 2015 թվականի հուլիսի 18-ի թիվ 1601-15 եզրակացությունը, համաձայն որի` քննվող դեպքի պահին տուժող Հովհաննես Միքայելյանի կրած հագուստներից վերնաշապիկի առաջամասի ստորին ձախակողմյան և անթև շապիկի առաջամասերի մակերեսներին հայտնաբերված մեկական վնասվածքներն ունեն ծակած-կտրած բնույթ, առաջացել են միաժամանակ, այսինքն` մեկ ներգործության արդյունքում և կարող էին պատճառվել ծակող-կտրող շեղբ ունեցող գործիքի շեղբի, հնարավոր է` դանակի շեղբի ներթափանցման արդյունքում, գործի մեջ նշված հանգամանքներում: Անթև շապիկի առաջամասի և աջ կողմի ուսաժապավենի վնասվածքները պատռվածքներ են, կարող էին պատճառվել մեխանիկական ձգվածության` քաշելուձգելու արդյունքում,
- դատահետքաբանական փորձաքննության 2015 թվականի օգոստոսի 27-ի թիվ 2310-15 եզրակացությունը, համաձայն որի` տուժող Հովհաննես Միքայելյանին պատկանող կարճաթև վերնաշապիկի առաջամասի ձախ կողմի ստորին հատվածում և անթև շապիկի առաջամասի ստորին գրեթե կենտրոնական հատվածում առկա ծակած-կտրած բնույթի վնասվածքներն իրենց տեղակայմամբ համապատասխանում են Հովհաննես Միքայելյանի մարմնական վնասվածքների վերաբերյալ դատաբժշկական փորձաքննության 2015 թվականի հունիսի 2-ի թիվ 898/հ եզրակացության հետևության մեջ նշված` «...որովայնի առաջնային պատի ծակված-կտրված` որովայնի խոռոչ թափանցմամբ, ճարպոնի վնասմամբ վերքի ձևով» վնասվածքին,
- Հովհաննես Միքայելյանի հիվանդության թիվ 1632/242 պատմագրի զննության արձանագրությունը, համաձայն որի` տուժող Հովհաննես Միքայելյանը Հերացու թիվ 1 համալսարանական հիվանդանոցում բժշկին հայտարարել է, որ վնասվածքը ստացել է վիճաբանության ընթացքում, ինչն արտացոլվել է վերոնշյալ պատմագրում,
- որպես ապացույց ճանաչված և գործին կցված Հովհաննես Միքայելյանից հաղորդում ընդունելու մասին թիվ 008210 արձանագրությունը, համաձայն որի` Հովհաննես Միքայելյանը, նախազգուշացվելով սուտ մատնության համար քրեական պատասխանատվության մասին, 2015 թվականի մայիսի 21-ի ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի բաժնի քրեական հետախուզության բաժնի աշխատակցին հաղորդում է տվել այն մասին, որ 2015 թվականի մայիսի 20-ին պոլիտեխնիկ ինստիտուտի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկի միջանցքում Տիգրան Տերտերյանի հետ վիճաբանության ժամանակ վերջինը դանակով հարվածել է իր որովայնին և պատճառել մարմնական վնասվածք,
- իրեղեն ապացույց ճանաչելու մասին որոշումը, համաձայն որի` տուժող Հ.Միքայելյանի արյան հետքերը պարունակող բամբակյա հինգ խծուծները (հայտնաբերվել և վերցվել են դեպքի վայրի զննության ժամանակ), ինչպես նաև դեպքի պահին տուժող Հովհաննես Միքայելյանի կրած հագուստները ճանաչվել են իրեղեն ապացույցներ, որոնք զննվել են դատական քննության ընթացքում։
5.Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումները.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում:
Վերաքննիչ դատարանը նախ հարկ է համարում նկատել, որ ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանի պաշտպաններ Ա.Խաչատրյանը և Ա.Մելքոնյանն ինչպես Առաջին ատյանի դատարանում, այնպես էլ ներկայացրած վերաքննիչ բողոքում հայտնել են, որ դատահետքաբանական փորձաքննության 2015 թվականի հուլիսի 18-ի թիվ 1601-15 եզրակացությունը, որպես ապացույց, ձեռք է բերվել մի շարք էական խախտումներով, ուստի այն պետք է Առաջին ատյանի դատարանի կողմից ճանաչվեր անթույլատրելի և հանվեր ապացույցների զանգվածից:
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, չպատասխանելով այն հարցին, թե արդյոք դատահետքաբանական փորձաքննության 2015 թվականի հուլիսի 18-ի թիվ 1601-15 եզրակացությունը ձեռք է բերվել քրեադատավարական օրենքի խախտումներով և այդ մասով որևէ հետևության չհանգելով, թույլ է տվել քրեադատավարական օրենքի էական խախտում, ինչը հիմք է հանդիսանում Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելու համար:
Վերաքննիչ դատարանը միաժամանակ հարկ է համարում նկատել, որ ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանը և նրա պաշտպաններ Ա.Խաչատրյանն ու Ա.Մելքոնյանն Առաջին ատյանի դատարանում, ինչպես նաև ներկայացրած վերաքննիչ բողոքներում հիմնականում անդրադարձել են այն հանգամանքին, թե արդյոք ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանի կողմից տուժող Հովհաննես Միքայելյանին պատճառված մարմնական վնասվածքը պատճառվել է անզգուշությամբ, թե ոչ:
Հարկ է նկատել, որ տվյալ հարցի վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանը եկել է այն եզրահանգման, որ տուժող Հովհաննես Միքայելյանին մարմնական վնասվածքն անզգուշությամբ պատճառելու վերաբերյալ պաշտպանական կողմի առաջ քաշած վարկածը չի բխում դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցների համադրման և պատշաճ գնահատման արդյունքներից (նույնիսկ` վնասվածք ստանալուն անմիջապես նախորդած պահին տուժողի և ամբաստանյալի փոխադարձ դիրքի և գործողությունների վերաբերյալ վերջինների դատաքննական ցուցմունքներից), իրականում հետապնդում է, առանց բավարար հիմքերի և իրավական հիմնավորումների, ամբաստանյալին քրեական պատասխանատվությունից և պատժից զերծ պահելու նպատակ:
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ թեև տվյալ դեպքում առերևույթ առկա չեն տուժող Հովհաննես Միքայելյանին մարմնական վնասվածքն անզգուշությամբ պատճառելու բավարար փաստական տվյալներ, այնուամենայնիվ, նշված հանգամանքին ավելի հստակ հնարավոր կլինի պատասխանել միայն այն դեպքում, երբ քննարկվի դատահետքաբանական փորձաքննության 2015 թվականի հուլիսի 18-ի թիվ 1601-15 եզրակացությունը, որպես ապացույց, օգտագործելու թույլատրելիության հարցը:
Վերաքննիչ դատարանը միաժամանակ հարկ է համարում նկատել, որ սույն քրեական գործի ուսումնասիրությամբ անհրաժեշտ է պատասխանել ևս մեկ հարցի, այն է` արդյոք ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանի գործողություններն ուղղված չեն եղել տուժող Հովհաննես Միքայելյանի ոտնձգությանը համարժեք կամ ոչ համարժեք պաշտպանություն իրականացնելուն, որի ընթացքում վնաս է պատճառվել նրա նկատմամբ ոտնձգություն կատարող անձին` տուժող Հովհաննես Միքայելյանին:
Հարկ է համարում նկատել, որ տվյալ դեպքում Առաջին ատյանի դատարանը նշված հանգամանքն ընդհանրապես չի քննարկել և այդ մասով որևէ հետևության չի հանգել:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 42-րդ հոդվածի համաձայն`
1. Հանցագործություն չի համարվում այն գործողությունը, որը կատարվել է անհրաժեշտ պաշտպանության վիճակում, այսինքն` պաշտպանվողի կամ մեկ այլ անձի կյանքը, առողջությունը և իրավունքները, հասարակության կամ պետության շահերը հանրության համար վտանգավոր ոտնձգությունից կամ դրա իրական սպառնալիքից` ոտնձգություն կատարողին վնաս պատճառելու միջոցով պաշտպանելիս, եթե թույլ չի տրվել անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցում:
(...)
3. Անհրաժեշտ պաշտպանության իրավունքն անձին է պատկանում` անկախ ոտնձգությունից խուսափելու կամ այլ անձանց կամ պետական մարմինների օգնությանը դիմելու հնարավորությունից, ինչպես նաև անկախ անձի մասնագիտական կամ այլ հատուկ պատրաստվածությունից և պաշտոնեական դիրքից:
4. Անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցում են համարվում դիտավորյալ այն գործողությունները, որոնք, պաշտպանվողի համար ակնհայտ, չեն համապատասխանում ոտնձգության բնույթին և վտանգավորությանը:
Անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցմամբ արարքը հանցագործություն է, եթե հատկապես նախատեսված է սույն օրենսգրքի հատուկ մասով:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր 2012 թվականի մարտի 30-ին թիվ ԵԿԴ/0118/01/11 որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը` «15. (…) ոտնձգության բնույթն ու վտանգավորությունը որոշվում են ոտնձգության օբյեկտի արժեքավորությամբ, ոտնձգության ինտենսիվությամբ, պաշտպանվողի և ոտնձգողի ֆիզիկական հնարավորություններով, նրանց քանակով, ոտնձգության իրադրությամբ և այլն: Ուստի, անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցումն առկա է այն դեպքում, երբ առկա է ակնհայտ (խիստ, էական) անհամապատասխանություն ոտնձգությամբ սպառնացող և պաշտպանվողի կողմից պատճառվող վնասների միջև:
(...) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 42-րդ հոդվածի 4-րդ մասի իմաստով խոսքը սպառնացող և պատճառվող վնասների միջև առկա խիստ (էական) անհամապատասխանության մասին է: Այլ կերպ` անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցումն առկա է այն դեպքում, երբ պաշտպանվողը կիրառել է պաշտպանության այնպիսի միջոցներ և մեթոդներ, որոնց կիրառումն ակնհայտ կերպով չէր բխում ոչ ոտնձգության բնույթից և վտանգավորությունից, ոչ էլ իրադրությունից:
(...) անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցման օբյեկտիվ հատկանիշների առկայության կամ բացակայության հարցի քննարկման համար առաջին հերթին պետք է պարզել անհրաժեշտ պաշտպանության վիճակի առկայության հարցը: Այլ կերպ` անհրաժեշտ է առաջին հերթին պարզել ոտնձգության և պաշտպանության առկայության, ապա նոր միայն դրանց արդյունքում պատճառված վնասների համապատասխանության հարցը:
(...)
Անհրաժեշտ պաշտպանության վիճակում ուղղակի դիտավորությամբ գործելու պարագայում պաշտպանվողը`
ա) գիտակցում է, որ ոտնձգությունից կարելի է պաշտպանվել ոտնձգողին նվազ ծանր վնաս պատճառելով,
բ) կանխատեսում է ոտնձգողին վնաս պատճառելու անխուսափելիությունը կամ իրական հնարավորությունը,
գ) ցանկանում է վերոնշյալ հետևանքի առաջացումը:
Անհրաժեշտ պաշտպանության վիճակում անուղղակի դիտավորությամբ գործելու պարագայում պաշտպանվողը`
ա) գիտակցում է, որ ոտնձգությունից կարելի է պաշտպանվել ոտնձգողին նվազ ծանր վնաս պատճառելով,
բ) կանխատեսում է ոտնձգողին վնաս պատճառելու հնարավորությունը,
գ) գիտակցաբար թույլ է տալիս վերոնշյալ հետևանքի առաջացումը կամ անտարբեր է դրա առաջացման նկատմամբ: (...):
Վերաքննիչ դատարանի վերոգրյալ եզրահանգումը պայմանավորված է մասնավորապես այն հանգամանքով, որ ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանը ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ. «(...) Այդ ընթացքում Հովհաննեսն իր թիկունքի կողմից թևով բռնել է իր պարանոցից և սեղմել, որի հետևանքով շնչահեղձ է եղել, մի պահ թվացել է, թե կխեղդվի: Կռացած վիճակում` դեմքով պտտվել է դեպի Հովհաննեսը, որի հետևանքով իր դեմքը սեղմվել է նրա կրծքավանդակին, քիթը փակվել է, շնչահեղձ է եղել, սակայն Հովհաննեսը դա չի նկատել, չի հասկացել, որ ինքը չի կարողանում շնչել: Այդ պահին հիշել է գրպանում եղած «ռեզակի» մասին, հանել է այն, սկսել աջ ձեռքով անկանոն թափահարել` փորձելով այն ցուցադրել և վախեցնել Հովհաննեսին (...)»:
Վերոգրյալի հիման վրա Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, չպատասխանելով վերոգրյալ հարցերին, թույլ է տվել քրեադատավարական օրենքի էական խախտումներ, ինչը հիմք է հանդիսանում Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելու համար:
Այսպիսով` վերոգրյալը հաշվի առնելով, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Տիգրան Համլետի Տերտերյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2016 թվականի փետրվարի 16-ի դատավճիռը պետք է բեկանել և գործն ուղարկել նույն դատարան` այլ կազմով նոր քննության:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ, 361.1, 385-387-րդ, 390-րդ, 393-394-րդ և 412-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը
ՈՐՈՇԵՑ
Ամբաստանյալ Տիգրան Համլետի Տերտերյանի և նրա պաշտպան Ա.Խաչատրյանի վերաքննիչ բողոքները մերժել:
Ամբաստանյալ Տիգրան Համլետի Տերտերյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2016 թվականի փետրվարի 16-ի դատավճիռը բեկանել և գործն ուղարկել նույն դատարան` այլ կազմով նոր քննության:
Ամբաստանյալ Տիգրան Համլետի Տերտերյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը թողնել անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ Տ.ՍԱՀԱԿՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ Ա.ԱԶԱՐՅԱՆ
Մ.ՊԱՊՈՅԱՆ
Գործ
ԵԿԴ/0244/01/15
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔԻ ԿԵՆՏՐՈՆ ԵՎ ՆՈՐՔ-ՄԱՐԱՇ ՎԱՐՉԱԿԱՆ ՇՐՋԱՆՆԵՐԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
,,14,, սեպտեմբերի 2017թ. ք.Երևան
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանը
/այսուհետև` դատարան/
Նախագահությամբ դատավոր Մ. Մակյանի
Քարտուղարությամբ Թ. Խաչատրյանի
Մասնակցությամբ՝
Մեղադրող Մ. Նալբանդյանի
Տուժող Հ. Միքայելյանի
Տուժողի ներկայացուցիչ Բ. Մարտոյանի
Պաշտպաններ Ա. Մելքոնյանի
Ա.Խաչատրյանի
դռնբաց դատական նիստերում, քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի`
Տիգրան Համլետի Տերտերյանի` ծնված 10.06.1995թ.-ին Երևան քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, նախկինում չդատված, հաշվառված է՝ Արմավիրի մարզ, ք.Վաղարշապատ, Բաղրամյան փողոցի 20ա շենքի 28-րդ բնակարանում, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով, որպես կալանավորմանն այլընտրանքային խափանման միջոց է ընտրվել գրավը։
1.Գործի դատավարական նախապատմությունը
Ըստ դատարան ուղարկված քրեական գործի նյութերի և մեղադրական եզրակացության`
«Տիգրան Համլետի Տերտերյանը մեղադրվում է այն բանի համար, որ նա 2015թ. մայիսի 20-ին ժամը 14։00-ից 15։00-ի սահմաններում Երևան քաղաքի Կորյուն 19 հասցեում գործող «Ճարտարապետության և շինարարության Հայաստանի ազգային համալսարան» հիմնադրամի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում «9511» թվագրումով և «Կամուրջների փորձարկման լաբորատորիա» գրառումով լսարանի մոտ՝ միջանցքում, վիճաբանել է Կոտայքի մարզի Կամարիս գյուղի 2-րդ փողոցի 56-րդ տան բնակիչ Հովհաննես Գևորգի Միքայելյանի հետ, որի ընթացքում սուր կտրող-ծակող առարկայով հարվածել է վերջինիս որովայնի ձախ հատվածին և դիտավորությամբ նրա առողջությանը պատճառել կյանքին վտանգ սպառնացող ծանր վնաս՝ որովայնի առաջային պատի ծակված-կտրված՝ որովայնի խոռոչ թափանցումով, ճարպոնի վնասմամբ վերքի ձևով»։
Դեպքի առթիվ ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի կողմից 2015 թվականի մայիսի 20-ին հարուցվել է թիվ 15105115 քրեական գործը։
29.05.2015թ.-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի կողմից կայացվել է որոշում` Տիգրան Համլետի Տերտերյանին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով։
Նույն օրը ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի կողմից կայացվել է որոշում` Տիգրան Համլետի Տերտերյանի նկատմամբ հետախուզում հայտարարելու մասին և Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի որոշմամբ Տիգրան Համլետի Տերտերյանի նկատմամբ երկու ամիս ժամկետով որպես խափանման միջոց է ընտրվել կալանավորումը։
10.07.2015թ-ին Տիգրան Համլետի Տերտերյանը կամովին ներկայացել է ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի բաժնի ՔՀ բաժանմունք։
13.07.2015թ-ին Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի կողմից կայացվել է որոշում՝ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու վերաբերյալ միջնորդությունը քննության առնելու մասին, համաձայն որի՝ երկու ամիս ժամանակով որպես խափանման միջոց է ընտրվել կալանավորումը և մեղադրյալի նկատմամբ թույլատրելի է համարվել գրավի կիրառումը։
13.07.2015թ-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի կողմից կայացվել է որոշում` մեղադրյալ Տիգրան Համլետի Տերտերյանին կալանքից ազատելու մասին։
Սույն գործով կայացած առաջին դատական քննությամբ, Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի կողմից 16.02.2016թ.-ին կայացված դատավճռով Տիգրան Համլետի Տերտերյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակվել ազատազրկում՝ 3 /երեք/ տարի 6 /վեց/ ամիս ժամկետով։
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի 01.06.2016թ.-ի որոշմամբ՝ ամբաստանյալ Տիգրան Համլետի Տերտերյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2016թ.-ի փետրվարի 16-ի դատավճիռը բեկանվել է և գործն ուղարկվել է նույն դատարան՝ այլ կազմով նոր քննության։
Վերաքննիչ դատարանը բեկանման որոշման հիմքում դրել է այն, որ՝
«... ամբաստանյալ Տերտերյանի պաշտպաններ Ա.Խաչատրյանը և Ա.Մելքոնյանն ինչպես առաջին ատյանի դատարանում, այնպես Էլ ներկայացրած վերաքննիչ բողոքում հայտնել են, որ դատահետքաբանական փորձաքննության 2015 թվականի հուլիսի 18-ի թիվ 1601-15 եզրակացությունը, որպես ապացույց, ձեռք է բերվել մի շարք էական խախտումներով, ուստի այն պետք է Առաջին ատյանի դատարանի կողմից ճանաչվեր անթույլատրելի և հանվեր ապացույցների զանգվածից։
Վերաքննիչ դատարանը գտել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, չպատասխանելով այն հարցին, թե արդյոք դատահետքաբանական փորձաքննության՝ 2015 թվականի հուլիսի 18-ի թիվ 1601-15 եզրակացությունը ձեռք է բերվել քրեադատավարական օրենքի խախտումներով և այդ մասով որևէ հետևության չհանգելով, թույլ է տվել քրեադատավարական օրենքի էական խախտում, ինչը հիմք է հանդիսանում Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելու համար։
Վերաքննիչ դատարանը միաժամանակ հարկ է համարել նկատել, որ ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանը և նրա պաշտպաններ Ա.Խաչատրյանն ու Ա.Մելքոնյանն Առաջին ատյանի դատարանում, ինչպես նաև ներկայացրած վերաքննիչ բողոքներում հիմնականում անդրադարձել են այն հանգամանքին, թե ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանի կողմից տուժող Հովհաննես Միքայելյանին պատճառված մարմնական վնասվածքը պատճառվել է անզգուշությամբ, թե ոչ։
Տվյալ հարցի վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանը եկել է այն եզրահանգման, որ տուժող Հովհաննես Միքայելյանին մարմնական վնասվածքն անզգուշությամբ պատճառելու վերաբերյալ պաշտպանական կողմի քաշած վարկածը չի բխում դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցների համադրման և պատշաճ գնահատման արդյունքներից (նույնիսկ՝ վնասվածք ստանալուն անմիջապես նախորդած պահին տուժողի և ամբաստանյալի փոխադարձ և գործողությունների վերաբերյալ վերջինների դատաքննական ցուցմունքներից), իրականում հետապնդում է, առանց բավարար հիմքերի և իրավական հիմնավորումների, ամբաստանյալին քրեական պատասխանատվությունից և պաաժից զերծ պահելու նպատակ։
Վերաքննիչ դատարանը գտել է, որ թեև տվյալ դեպքում առերևույթ առկա չեն տուժող Հովհաննես Միքայելյանին մարմնական վնասվածքն անզգուշությամբ պատճառելու բավարար փաստական ավյալներ, այնուամենայնիվ, նշված հանգամանքին ավելի հստակ հնարավոր կլինի պատասխանել միայն այն դեպքում, երբ քննարկվի դատահետքաբանական փորձաքննության 2015 թվականի հուլիսի 1601-15 եզրակացությունը, որպես ապացույց, օգտագործելու թույլատրելիության հարցը։
Վերաքննիչ դատարանը միաժամանակ հարկ է համարել նկատել, որ սույն գործի ուսումնասիրությամբ անհրաժեշտ է պատասխանել ևս մեկ հարցի, այն է՝ արդյոք ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանի գործողություններն ուղղված չեն Հովհաննես Միքայելյանի ոտնձգությանը համարժեք կամ ոչ համարժեք պաշտպանություն իրականացնելուն, որի ընթացքում վնաս է պատճառվել նրա նկատմամբ ոտնձգություն կատարող անձին՝ տուժող Հովհաննես Միքայելյանին...»։
Նշված որոշման դեմ բերված վճռաբեկ բողոքը 06.12.2016թ.-ին ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի կողմից վարույթ ընդունելը մերժվել է։
Քրեական գործը Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի աշխատակազմի գրասենյակ է ստացվել և մուտքագրվել 23.12.2016թ.-ին։
2.Ապացույցների հետազոտում և գնահատում
Ամբաստանյալ Տիգրան Համլետի Տերտերյանը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածով առաջադրված մեղադրանքում՝ դատարանում, իրեն մեղավոր չի ճանաչել և ցուցմունք է տվել այն մասին, որ 2015թ-ի մայիսի 20-ին ինստիտուտում մասնակցել է նկարչության ստուգարքին, որի ավարտից հետո իր մոտ գտնվող ռեզակը /նկարչության և գծագրական աշխատանքների համար նախատեսված կտրիչը/ դրել է գրպանը և գնացել է 9-րդ մասնաշենք՝ հաջորդ ստուգարքը հանձնելու նպատակով։ Արդեն լսարանում նստել է համակուրսեցի, գործով տուժող Հովհաննես Միքայելյանի կողքին, երբ մի պահ նկատել է, որ բջջային հեռախոսը մոտը չէ։ Համակուրսեցիներին հարցրել է, արդյոք տեսել են իր բջջային հեռախոսը, թե ոչ, սակայն վերջիններս տվել են բացասական պատասխան։ Բացի այդ, նույն հարցն ուղղել է նաև Հ.Միքայելյանին, ով նույնպես տվել է բացասական պատասխան։ Տեսնելով, որ չի կարողանում գտնել բջջային հեռախոսը, զանգահարել է իր հեռախոսահամարին, և նկատել, որ հեռախոսի ձայնը գալիս է Հ.Միքայելյանի ընկերուհու պահյուսակի միջից։ Հասկանալով, որ բջջային հեռախոսը պահել է Հ.Միքայելյանը, լսարանում գտնվող սեղանից վերցրել է նրա հեռախոսը, տարել և պահել է հարակից լսարանում, որտեղ անցկացվել է մեկ այլ քննություն։ Այդ ժամանակ, սակայն, Հ.Միքայելյանը եկել է իր ետևից և ասել, որպեսզի նրա հեռախոսը ետ վերադարձնի, ինչին ինքը պատասխանել է՝ «գնա դու էլ գտիր»։ Այդ պահից ի վեր Հ.Միքայելյանը վրդովվել է և սկսել է իր հետ ագրեսիվ տոնով խոսել, որի ընթացքում լեզվակռիվ է սկսվել միմյանց միջև և դուրս են եկել միջանցք։ Միջանցքում թեթևակի հրմշտել են իրար, որի ժամանակ Հ.Միքայելյանն իր համար անսպասելի հնարք է կատարել, այն է՝ աջ ձեռքով բռնել է պարանոցն այնպես, որ դեմքի մասը կիպ հպվել է նրա կրծքավանդակին, որի հետևանքով, մոտ երկու րոպե չի կարողացել նորմալ շնչել և խոսել։ Մասնավորապես, նկարագրելով իր դիրքը, նշել է, որ դեմքով գտնվել է դեպի Հ.Միքայելյանի կրծաքանադակն այնպես, որ իր քիթը հպվել է նրա կրծքավանդակին, իսկ տեսադաշտը եղել է փակ։ Հասկանալով, որ խեղդվում է, մտաբերել է, որ տաբատի աջ գրպանում ունի ռեզակ, ուստի աջ ձեռքով գրպանից հանել է այն, բացել և սկսել անկանոն թափահարել, որպեսզի նա տեսներ իր ռեքում գտնվող ռեզակը, վախենար դրանից, հանդարտվեր ու բաց թողեր իրեն։ Հենց այդ պահին նկատել է, որ Հ.Միքայելյանի որովայնն արյունոտվել է, ապա, վերջինս թողել է իր գլուխը։ Չնայած այն բանին, որ կատարվածից հետո ուշքի չի կարողացել գալ և դժվար է շնչելը, սակայն նկատել է, որ Հ.Միքայելյանի վրա առկա են արյան հետքեր, բացի այդ նկատել է, որ միջանցքում հավաքվել են այլ անձինք, այդ թվում՝ դասախոսներ։ Համակուրսեցիներից մեկը մոտեցել է իրեն և ասել, որպեսզի ինքը գնա, իսկ նրանք Հ.Միքայելյանին կտանեն հիվանդանոց, որից հետո հեռացել է։
Ի պատասխան դատարանում իրեն առաջադրված հարցերի՝ ամբաստանյալը հայտնել է, որ լսարանում Հ.Միքայելյանի հետ նստած են եղել իրար կողքի։ Միջադեպի ժամանակ գտնվել են ինքն ու Հ.Միքայելյանը, դրանց հետո են միայն համակուրսեցիները և դասախոսները մոտեցել իրենց։ Պնդել է, որ դեպքի օրը մոտը դանակ չի ունեցել, իսկ ռեզակ եղել է այն պատճառով, որ իրենք ինստիտուտում օգտագործում են այն։ Ավելին, նկարչության ստուգարքից հետո ռեզակը դրել էր իր գրպանում և մոռացել այդ մասին։ Միջադեպից հետո ռեզակը նետել է դրսում գտնվող աղբամանում։ Նախկինում Հ.Միքայելյանի հետ գտնվել է ընկերական, մոտ հարաբերությունների մեջ, իրենց միջև երբևէ ընդհարում չի եղել։ Հովհաննեսի գործողությունը տևել է մինչև այն պահը, երբ զգացել է, որ այլևս չի կարողանում շնչել։ Նկարագրելով Հ.Միքայելյանի արտաքին տվյալները, հայտնել է, որ նա ֆիզիկապես բավականին ուժեղ է իրենից։
Հավաստիացրել է, որ իր և Հ.Միքահելյանի միջև վիճաբանություն չի եղել, պարզապես ագրեսիվ տոնով խոսել են միմյանց հետ, հրմշտել, որի ժամանակ հայհոյանքներ չեն հնչել։ Ավելին, այդ ամենը ծագել է բջջային հեռախոսի հետ կապված՝ Հ.Միքայելյանի կատակի հետևանքով։ Նկարագրելով ռեզակը, հայտնել է, որ այն ունեցել է 4-5 սմ երկարություն։ Հարվածի պահը չի զգացել, նկատել է միայն այն, որ Հ.Միքայելյանն արյունահոսում է։ Հ.Միքայելյանից ազատվելու որևէ այլ տարբերակ չի եղել, քանի որ իր դիրքի պատճառով նույնիկս խոսելու հնարավորություն չի ունեցել։
Պնդել է, որ հարվածը դիտավորյալ բնույթ չի կրել, զղջում է կատարվածի համար։
/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/
Տուժող Հովհաննես Գևորգի Միքայելյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանը հանդիսացել է իր համակուսեցին։ Ներկայումս, դեպքից հետո, վերջինիս հետ գտնվում է նորմալ հարաբերությունների մեջ։
Նկարագրելով դեպքի օրը տեղի ունեցած իրադարձությունները, նշել է, որ 2015թ-ի մայիսի 20-ին գտնվել է ինստիտուտում, մասնակցել է քննության։ Լսարանում ինքը և Տիգրան Տերտերյանը կատակել են՝ բջջային հեռախոսի հետ կապված, ապա դուրս են եկել միջանցք։ Արդեն միջանցքում կատակը վերածվել է քաշքշուկի, որի ժամանակ ինքը բռնել է Տերտերյանին, երբ վերջինս, կատարելով անսպասելի շրջադարձ, վնաս է պատճառել իրեն։ Այդուամենայնիվ, տուժողը հստակեցրել է, որ հարվածի պահը չի տեսել։ Որովայնի հատվածում ծակոց է զգացել է այն պահին, երբ դեմքի հատվածով կանգնած է եղել դեպի Տերտերյանը, իսկ վերջինս ձախ կողային հատվածով՝ դեպի իրեն։ Կարծում է, որ Տիգրան Տերտերյանն իրեն հարվածել է սուր կտրող-ծակող գործիքով՝ ռեզակով /ռեզակին անվանում են նաև լանցետ/, որն իրենք օգտագործում են տարբեր առարկաների ուսուցման ժամանակ։ Չի մտաբերում ինչպես վնասվածք պատճառելու մեխանիզմը, այնպես էլ՝ միմյանց քաշքշելու պահը։
Պնդել է, որ կատակը վիճաբանության չի վերածվել։ Նախկինում ամբաստանյալի հետ գտնվել են նորմալ հարաբերությունների մեջ։ Ավելին, դեպքի օրը միմյանց չեն կանչել միջանցք՝ պարզաբանումներ կատարելու նպատակով։ Բացի այդ, այդ օրը լսարանում իր և Տիգրանի մեջ վիճաբանություն չի եղել, թեև չի բացառում, որ ցանկության դեպքում նա կարող էր իրեն վնասել՝ հարվածել, քանի որ խանգարող այլ հանգամանք չի եղել։ Միջադեպից հետո միջանցքում գտնվել են համակուրսեցիները, որոնցից մտաբերում է՝ Արսեն Մկրտչյանին, սակայն չի հիշում, թե որ պահին է նրան տեսել։ Հետագայում իր բջջային հեռախոսը գտել է մեկ այլ լսարանից։ Կատակ անելու ժամանակ փորձել է նայել Տիգրանի հագուստի գրպանները, սակայն հեռախոսն այնտեղ չի եղել, այլ մանրամասնություններ չի հիշում։ Չի մտաբերում լսարանից դուրս գալուց հետո իր և Տիգրանի խոսակցության բովանդակությունը։
Տուժողը հավաստիացրել է, որ կարծում է, որ Տ.Տերտերյանը չի ցանկացել իրեն վնաս պատճառել։
Մտաբերում է, որ քաշքշուկի ընթացքում Տիգրանի պարանոցը բռնելու և այն սեղմելու հանգամանքը, որը տևել է մի քանի վայրկյան։ Այդ ժամանակ Տիգրան Տերտերյանը փորձել է ազատվել իրենից։ Դրանից հետո ստացել է մարմնական վնասվածք, թեև հարվածի պահը չի տեսել։ Չի կարող նկարագրել իր և Տիգրանի դիրքերը, քանի որ անընդհատ գտնվել են շարժման մեջ։ Պարզապես հիշում է, որ նկատել է շրջադարձ, որի արդյունքում որովայնի ձախ հատվածում ստացել է մարմնական վնասվածք։
Ամբաստանյալի նկատմամբ բողոք կամ այլ պահանջ չունի, վերջինս փոխհատուցել է իրեն պատճառած նյութական վնասը, քանի որ հոգացել է իր բուժօգնության ծախսերը։
Դատարանն արձանագրելով, որ տուժողի դատաքննական և նախաքննական ցուցմունքների միջև առկա են էական հակասություներ, որոշում է կայացրել հրապարակել նրա նախաքննական ցուցմունքները։
21.05.2015թ.-ին Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում որպես տուժող հարցաքննվելիս Հ.Միքայելյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ
« (...) Մտաբերում է, որ քաշքշուկի ժամանակ, թեև ուշադիր չի եղել, թե ինչպես և որտեղից, Տիգրանը նրա մոտից հանել է ոնց որ դանակ, սակայն ուշադիր չի եղել, թե դա ինչ դանակ է հանդիսացել։ Չի մտաբերում, թե որ ձեռքով է նա հարվածել որովայնի ձախ հատվածին, որից հետո այլևս ոչինչ չի հիշում (...)»։
20.06.2015թ.-ին Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում որպես տուժող հարցաքննվելիս Հ.Միքայելյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ
« (...) Քաշքշուկի ընթացքում Տիգրանը բռնել էր իր ձեռքից, իսկ ինքը՝ նրա վերնաշապիկից և խառը քաշքշել են միմյանց։ Այդ ընթացքում որովային ձախ հատվածում զգացել է կճմտոց, որից հետո Տիգրանն իրենից հեռու է գնացել, մի քանի վայրկյան անց նկատել է, որ որովայնի շրջանում վերնաշապիկն արյունոտված է։ Այդ պահին Արսենն արդեն մոտեցել էր իրենց։ Տիգրանին հարցրել է, թե ինչ է նա արել, վերջինս խառնված կերպով պատասխանել է, որ չգիտի։ Այդ ձայների վրա հավաքվել են կուրսեցիները, ապա ոտքով իջել և Ա.Ումուրշատյանի հետ գնացել են հիվանդանոց (...)»։
Նախաքննական ցուցմունքների հրապարակումից հետո հայտնել է հետևյալը՝
կապված առաջին ցուցմունքի հետ նշել է, որ նախաքննության ժամանակ քննիչն առանց բուժքուրի թույլտվության մտել է հիվանդասենյակ և առանց հաշվի առնելու իր առողջական վիճակը, այն որ նոր էր գիտակցության եկել, հարցաքննել է իրեն։ Խնդրել է տվյալ ցումունքը հիմք չընդունել, քանի որ այդ պահին կարողացել է ինչ-որ բաներ հայտնել, որպեսզի վերջինս հնարավորինս շուտ հեռանար։
Երկրորդ ցուցմունքի հետ կապված նշել է, որ այդտեղ ևս հստակ հանգամանքներ չի նկատել։
Իրականում, երբ երկու ձեռքով բռնել և սեղմել է Տ.Տերտերյանի պարանոցը, վերջինս անհասկանալի շարժումներ է կատարել, կարծում է այն պատճառով, որ ցանկանում էր ազատվել իրենից։
/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/
Վկա Արմեն Հմայակի Գալստյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ հանդիսանում է Տիգրան Տերտերյանի և Հովհաննես Միքայելյանի համակուրսեցին։
Հայտնել է, որ ինքն անձամբ դեպքի վայրում ներկա չի գտնվել։ Դրանից մի քանի օր անց ինստիտուտի բակում տղաներից /չի մտաբերում, թե կոնկրետ ումից/ լսել է, որ վիճաբանություն է տեղի ունեցել, որի ժամանակ Տիգրանը հարվածել, վնասել է Հովհաննեսին, սակայն չգիտի, թե ինչ առարկայով։ Չնայած նրան, որ ենթադրում է, որ Տիգրանը հարվածել է ինչ-որ առարկայով, այլապես նման վնասվածք չէր առաջանա և հիվանդանոց դիմելու կարիք չէր լինի։ Քանի որ դեպքին անմիջական ականտես չի եղել, չգիտի, թե վիճաբանությունը կոնկրետ որ վայրում է տեղի ունեցել և ովքեր են ներկա գտնվել։
Երբևէ Տիգրան Տերտերյանի մոտ դանակ չի տեսել։ Եղել են առարկաներ /օրինակ՝ նկարչություն, գծագրություն/, որոնց ժամանակ հաճախակի օգտագործել են տարբեր չափեր ռեզակներ։
Բնութագրելով Տ.Տերտերյանին, հայտնել է, որ նա բնավորությամբ կռվարար չէ։ Հովհաննեսը և Տիգրանը գտնվել են նորմալ հարաբերությունների մեջ։
/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/
Վկա Արմինե Արամայիսի Քթոյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ հանդիսանում է Տիգրան Տերտերյանի և Հովհաննես Միքայելյանի համակուրսեցին։
Հայտնել է, որ չի մտաբերում, թե երբ է տեղի ունեցել դեպքը, թեև մտաբերում է, որ երբ դուրս է եկել քննությունից, տեսել է Հովհաննեսին՝ դանակահարված վիճակում։ Դեպքից հետո այցելել է հիվանդանոց՝ Հովհաննեսի առողջական վիճակից տեղեկանալու նպատակով։
Դեպքի մանրամասները չի հիշում, քանի որ անցել է բավականին երկար ժամանակ։ Այդուամենայնիվ մտաբերում է, որ քննության ժամանակ միջանցքից լսել է գոռգոռոցի ձայներ, դուրս է եկել և տեսել է Հովհաննեսին՝ պատռված հագուստով և արյունոտված։ Մասնավորապես, փորի շրջանում վերջինս ունեցել է վնասվածք, կրել է սպիտակ գույնի մայկա։ Այդ ժամանակ միջանցքում Հովհաննեսի հետ միասին գտնվել են նաև դասախոսներ և այլ անձինք, սակայն Տիգրանին չի տեսել այնտեղ։ Չի մտաբերում, թե այդ ժամանակ Հովհաննեսն իրեն ինչ-որ բան ասել է, թե ոչ։
Հայտնել է, որ սովորաբար օգտագործում են ռեզակներ, որոնք լինում են շինարարական և բժշկական /լանցետ/, ինքն անձամբ օգտագործում է շինարարական ռեզակ, որը չափերով ավելի մեծ է։ Շինարարական և բժշկական ռեզակների տարբերությունը կայանում է հաստության մեջ։ Ռեզակները բացովի են, ուժեղ սեղմելու դեպքում հնարավոր է կոտրվի։
Հետագայում լսել է, որ տեղի է ունեցել դանակահարություն, մասնավորապես, իբրև Տիգրանը հարվածել է Հովհաննեսին։ Չգիտի, թե ինչ առարկայով է վնաս պատճառվել։ Տիգրանը և Հովհաննեսը գտնվել են ընկերական հարաբերությունների մեջ, ավելին, միասին լասարանում կատակել են, քանի որ պահել էին ինչ-որ մեկի հեռախոսը և չէին տալիս։ Ուսանողների մեծամասնությունը կրում են նույն ռեզակները չնայած որ, կան մարդիկ ովքեր կրում են այլ տեսակի։
/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/
Վկա Էլվիրա Բորիսի Հակոբյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ աշխատում է Երևանի Ճարտարապետության և Շինարարության Ազգային համալսարանում՝ որպես դասախոս։ Ճանաչում է ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանին և տուժող Հովհաննես Միքայելյանին, վերջիններս հանդիսացել են իր ուսանողները։
Դեպքը տեղի է ունեցել ստուգարքի օրը, որին պետք է մասնակցեին երկու խումբ։ Առաջին խմբից դեռ չէր վերջացրել ստուգարք ընդունելը, երբ եկել է երկրորդ խումբը։ Քանի որ լասարանը եղել է փոքր, երկրորդ խմբի ուսանողներին տարել է մեկ այլ լսարան, բաժանել է հարցաշարերը և եկել ու շարունակել է առաջին խմբում ստուգարքն ընդունելը։ Այդ ժամանակ լսել է աղմուկ, բղավոց և դուրս է եկել միջանցք, որտեղ տեսել է Հովհաննեսին, ում որովայնի ձախ հատվածում առկա էր մարմնական վնասվածք։ Մարմնի այլ հատվածներում վնասվածքներ չի տեսել։ Այդ ժամանակ միջանցքում Տ.Տերտերյանին չի տեսել, իսկ տղաները Հովհաննեսին անմիջապես տարել են հիվանդանոց։ Չնայած որ լսել է աղմուկ, սակայն հայհոյանքներ չեն հնչել։
Պնդել է, որ դեպքին ականատես չի եղել։ Հետագայում իմացել է, որ Տիգրանը և Հովհաննեսը վիճաբանել են միմյանց հետ, սակայն չի լսել, որ Հովհաննեսը փորձած լինի խեղդել Տիգրանին։ Ուսանողները գործնական աշխատանքներ կատարելիս իրենց մոտ ունենում են տարբեր առարկաներ՝ թուղթ, գրիչ, մատիտ, ռետին, քանոն, սրիչ, չնայած ինքն ասում է, որպեսզի օգտագործեն հնարավորինս անվտանգ գործիքներ։ Տիգրանի մոտ երբևէ դանակ չի տեսել։ Բնութագրելով Տ.Տերտերյանին, նշել է, որ նա ընդունակ ուսանող է։
Ինչ վերաբերում է ռեզակին, նշել է, որ դրա օգտագործման կարիքն իր առարկայի ժամանակ չի լինում, իսկ մյուս առարկաներից տեղյակ չէ։
/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/
Վկա Հովհաննես Վանիկի Հովհաննիսյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ մասնագիտությամբ բժիշկ է, աշխատում է 1-ին հիվանդանոցում՝ որպես վիրաբույժ։ Սույն դեպքերից ելնելով, ճանաչում է ամբաստանյալ Տ.Տերտերյանին, կատարել է տուժող Հ.Միքայելյանի վիրահատությունը։
Հայտնել է, որ դեպքի օրը եղել է հիվանդանոցի հերթապահ բժիշկը։ Ընդունարանից տեղեկացրել են, որ դանակահարության դեպք են բերել հիվանդանոց։ Զննել է տուժողին, վերջինս ունեցել է թափանցող սուր եզրով վերք՝ առջևից ետ ուղղությամբ, որը վնասել էր որովայնի խոռոչի օրգանները, ունեցել է բարակ աղու վնասվածք, որի մասին տվել է տեղեկանք։ Բացի այդ, հետազոտության արդյունքում պարզվել է, որ առկա է ներքին արյունահոսության կասկած, ուստի անմիջապես վիրահատել են նրա։ Երբ տուժողին բերել են հիվանդանոց, վերջինս գիտակցությունը եղել է տեղը, պատասխանել է հարցերին։ Մասնավորապես, ասել է, որ վիճանության ժամանակ ստացել է վնասվածք, ուստի իրենց համար առաջնային է եղել կյանքը փրկելու միջոցառում ձեռնարկելը։ Հիվանդության պատմագիրը լրացրել է ինքը։ Ինչ վերաբերում է վերքի խողովակի ուղղությանը, նշել է, որ հիվանդության պատմագրում պետք է նշվի այն, որի նկարագրության հիման վրա, այդ մասին նշում է նաև դատական բժիշկը։ Չի մտաբերում, թե տուժողի որովայնի վերքի չափը որքան է եղել։ Վիրահատությունից առաջ հիվանդության պատմագրում նշվում է վերքի չափը և տեղը, որն արտացոլվում է նախնական աշխտորոշման մեջ, իսկ վիրահատությունից հետո պատմագրում նշվում է այն ամենը, ինչ տեսել են վիրահատության ժամանակ։ Պնդում է, որ վերքի խողովակն ունեցել է դրսից ներս, այսինքն, առջևից դեպի ետ ուղղություն։
/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/
Վկա Մարգարիտա Էդուարդի Կարապետյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ հանդիսանում է Տիգրան Տերտերյանի և Հովհաննես Միքայելյանի համակուրսեցին։
Հայտնել է, որ դեպքին ականատես չի եղել, քանի որ այդ ժամանակ գտնվել է լսարանում, մասնակցել է ստուգարքին։ Այդ ժամանակ միջանցքից լսվել են վեճի ձայներ, որից հետո համակուրսեցի Ժաննայից իմացել է, որ Հովհաննեսին հարվածել են, նա արնհոսում է և նրան տարել են հիվանդանոց։ Հետագայում իմացել է, որ Հովհաննեսին հարվածել է Տիգրանը։
Նշել է, որ որևէ գործողության ականատես չի եղել։ Մտաբերում է, որ սկզբում Տիգրանը և Հովհաննեսը գտնվել են լսարանում, որից հետո դուրս են եկել։ Նրանց՝ լսարանում գտնվելու ընթացքում վեճ չի եղել։ Նրանց մոտ դեպքի օրը դանակ չի տեսել։ Իրենք օգտագործում են լանցետներ, սակայն չգիտի, արդյոք Տիգրանի և Հովհաննեսի մոտ լանցետ եղել է, թե ոչ։ Հովհաննեսը և Տիգրանը գտնվել են նորմալ հարաբերությունների մեջ, մինչ այդ երբևէ չեն վիճաբանել միմյանց հետ։
/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/
Վկա Նունե Արմենի Նազարյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ հանդիսացել է Տիգրան Տերտերյանի և Հովհաննես Միքայելյանի համակուրսեցին։
Դեպքի օրը մասնակցել են ստուգարքին, երբ Տիգրանը և Հովհաննեսը նախ կատակել են միմյանց հետո, ապա դուրս են եկել լսարանից։ Այնուհետև, մի քանի րոպե անց միջանցքից լսվել են աղմուկի ձայներ, նախապես միջանցք է դուրս եկել համակուրսեցի Ժաննան, որից հետո ինքը ևս դուրս է եկել և տեսել Հովհաննեսին, ով պատռված, արյունոտված վերնաշապիկով իջնում էր ներքև։ Այդ ժամանակ Տիգրանը միջանցքում չի եղել։ Հետագայում համակուրսեցիների ընդհանուր խոսակցություններից լսել է, որ Տիգրանը ռեզակով վնասել է Հովհաննեսին։ Ենթադրվում է, որ հարվածել է ռեզակով, քանի որ այն օգատգործել են։
Հայտնել է, որ տղաները կատակել են բջջային հեռախոսը պահելու համար, քանի որ Հովհաննեսը պահել էր Տիգրանի հեռախոսը, ապա, Տիգրանը գտել է այն, վերցրել Հովհաննեսի հեռախոսը և դուրս եկել։ Դեպքի օրը Տիգրանի կամ Հովհաննեսի մոտ դանակ չի տեսել, Տիգրանը և Հովհաննեսը գտնվել են ընկերական հարաբերությունների մեջ։
/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/
Վկա Արսեն Անդրանիկի Մկրտչյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ հանդիսացել է Տիգրան Տերտերյանի և Հովհաննես Միքայելյանի համակուրսեցին։
Դեպքի օրը մասնակցել են ստուգարքի, երբ Տիգրանը և Հովհաննեսը դուրս են եկել լսարանից։ Դրանից հետո միջանցքից լսվել են Տիգրանի և Հովհաննեսի գոռգոռոցի ձայները, որից հետո ինքը ևս դուրս է եկել միջանցք։ Արդեն միջացքում տեսել է, որ Տիգրանը և Հովհաննեսը ձեռքերով հրում են միմյանց, մոտեցել և բաժանել է նրանց։ Այդուամենայնիվ, այդ ժամանակ վերջիններս միմյանց չեն հայհոյել, հարվածներ չեն հասրել։ Վերջիններիս հանդարտվելուց հետո շրջվել է, որպեսզի գնար լսարան, սակայն տեսել է, որ նրանք կրկին առանձնացել են և շարունակում հրել միմյանց։ Մասնավորապես, տեսել է, թե ինչպես է Հովհաննեսը կանգնած վիճակում խեղդում Տիգրանին, ով ստեղծված իրավիճակից փոքր-ինչ կռացել էր։ Այդ պահին Տիգրանի գործողությունները չի մտաբերում։ Երկրորդ անգամ չի հասցրել բաժանել նրանց, քանի որ ինքն արդեն հեռու է գտնվել նրանցից։ Մոտենալով տղաներին, տեսել է, որ Հովհաննեսը բռնել է փորի հատվածը, որովայնի շրջանն արնահոսում է, այնուհետև, եկել են մյուս համակուրսեցիները։
Պնդել է, որ հարվածի պահ ինքը չի նկատել։ Առաջին անգան տղաներին բաժանելուց հետո Հովհաննեսի վրա վնասվածք չի տեսել, Հովհաննեսի և Տիգրանի մոտ դանակ կամ այլ սուր կտրող առարկա ևս չի տեսել։ Չի հերքել, որ սովորաբար, նկարչության դասերի ժամանակ իրենք օգտագործում են ռեզակներ։ Բացի այդ, Տիգրանի մոտ ռեզակ նույնպես չի տեսել, կարծում է, որ լինելու դեպքում ինքը կտեսներ։
Նախաքննության ընթացքում ցուցմունքը գրել է քննիչը՝ իր պատմածով, որն ինքը չի կարդացել։
Դատարանն արձանագրելով, որ վկայի դատաքննական և նախաքննական ցուցմունքների միջև առկա են էական հակասություներ, որոշում է կայացրել հրապարակել նրա նախաքննական ցուցմունքները։
«Սովորում է ճարտարապետության Շինարարության Հայաստանի Ազգային Համալսարանում՝ ճարտարապետության ֆակուլտետի ուսանող է։ Իրենց կուրսը բաժանված է խմբերի, իր խումբը Ճ-21-4 համարն է, խմբում մոտ 25 ուսանող է սովորում։ Բոլորի անուն ազգանունը չգիտի, դեմքով ճանաչում է նրանց։ Մտերիմ է բոլորի հետ հավասար, ընկերներ կուրսում չունի։ Ցանկանում է նշել, որ ուսման ընթացքում անցնում են տարբեր առարկաներ, նաև այնպիսինները, որոնց համար անհրաժեշտ են լինում մատիտ՝ կարկիններ, կամ մատիտները սրելու համար նախատեսված ռեզակներ, որոնք անհրաժեշտության դեպքում լինում են ուսանողների մոտ։ Երեկ իր մոտ նման առարկաներ չեն եղել, իսկ մյուսների մոտ եղել են, թե ոչ, չգիտի, չի նկատել։ ժամը մոտ 12։00-ից եղել է համալսարանում, մասնակցել է ստուգարքների։ Սկզբում ամբոջ կուրսով հանձնել են մեկ ստուգարք՝ գծանկար առարկայից, դրանից հետո մոտավորապես ժամը 14։00-ից 15։00-ի սահմաններում կոնկրետ չի հիշում, գնացել են 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկ, լսարանի համարը չի մտաբերում, որտեղ հանձնել են տարածքների շինարարական բարեկարգում տրանսպորտ առարկայից ստուգարք։ Սովորելու ընթացքում ծանոթացել է Հովհաննես Միքայելյանի և Տիգրան Տերտերյանի հետ, մտերիմներ չեն եղել։ Երեկ նրանց տեսել է առաջին ստուգարքի ժամանակ, բարևել է, նորմալ մթնոլորտ է եղել։ Վիճաբանություն, կռիվ չի եղել։ Երկրորդ ստուգարքի ժամանակ, երբ հարցաթերթիկի վրա աշխատում էր, համակուրսեցիները հեռախոսի հետ կապված կատակներ են արել, ծիծաղել, սակայն թե կոնկրետ ովքեր են եղել չգիտի, քանի որ կլանված աշխատում էր։ Միայն հիշում է, որ Տիգրան Տերտերյանը սկզբում դուրս է եկել լսարանից, մի քանի վայրկյան հետո դուրս է եկել Հովհաննես Միքայելյանը։ Նրանց ետևից ոչ ոք դուրս չի եկել, ինքը շարունակել է գրելը։ Մոտ 5 կամ 3 րոպե հետո միջանցքից լսվել են ձայներ, գոռգոռոցներ, Տիգրանի և Հովհաննեսի ձայներն էին, կոնկրետ արտահայտություններ և հայհոյանքներ չի լսել։ Այդ ձայների վրա լսարանից դուրս է եկել միայն ինքը և տեսել, որ լսարանից ձախ՝ լիֆտի մոտ, Տիգրան Տերտերյանը և Հովհաննես Միքայելյանն իրար ձեռք-ձեռքի բռնած բռբռթում են, սակայն իրար չեն հարվածել։ Այլ անձինք այդ վայրում և չեն եղել։ Ինքը միանգամից մոտեցել է նրանց և սկսել բաժանել։ Մտել է նրանց արանքը, ձեռքերով պահել երկուսին, որպեսզի չմոտենան և հանգստանան։ Այդ պահին համեմատաբար հանգստացել են, այդ ժամանակ նույնպես հայհոյանքներ չեն հնչեցրել, կոնկրետ արտահայտություններ չի լսել, չգիտի, թե ինչի համար էր այդ քաշքշուկը։ Այն ժամանակ, երբ քայլում էին լսարանի ուղղությամբ, միմյանց ոչինչ չեն ասել, միայն Տիգրան Տերտերյանը ձեռքով բռնել է Հովհաննես Միքայելյանի ձեռքը և ասել՝ «արի, խոսալու բան կա»։ Նրանք մի քիչ առաջ են գնացել դեպի լսարանին հակառակ ուղղությամբ՝ աստիճանների մոտ, ինքը մի փոքր ետ է ընկել, Տիգրանը և Հովհաննեսը սկսել են միմյանց բռթբռթել, չի լսել, թե ինչ են խոսել և ինչու են կրկին բորբոքվել, քանի որ գտնվել է մոտ երկու-երեք մետր հեռավորության վրա։ Մոտիկացել է նրանց, ձեռքերով պահել, որպեսզի նրանք միմյանց չմոտենային։ Այդ պահին Հովհաննեսը ետ է գնացել և ձեռքով բռնել փորը, նկատել է, որ նրա մայկան արյունոտ է։ Հավաքվել են դասախոսներ, ուսանողներ, սակայն ուշադիր չի եղել, թե ովքեր են հանդիսացել նրանք։ Տ.Տերտերյանն աստիճաններով արագ հեռացել է, սակայն չգիտի, թե ուր։ Մտաբերում է, որ այդ ժամանակ հանգստացրել է Հովհաննեսի ընկերուհուն՝ Ժաննային, հետո իմացել է, որ Հովհաննեսին տարել են հիվանդանոց։
Հովհաննեսը և Տիգրանը շփվել են որպես նորմալ կուրսեցիներ, որևէ կոնֆլիկտ նրանց միջև չի եղել։ Նախկինում Տիգրանի հեռախոսը պահելու դեպք չի եղել։ Տեղյակ չէ դեպքի օրը Տիգրանի հեռախոսը պահելու հանգամանքների մասին։ Տիգրանի և Հովհաննեսի մոտ երբևէ դանակ չի նկատել։ Ինքն օգտագործում է՝ 093-63-10-40, Տիգրանը՝ 098-88-42-88 հեռախոսահամարները, իսկ Հովհաննեսի հեռախոսահամարը չգիտի։ Տեղյակ չէ, արդյոք Տիգրանը կուրսում այլ անձանց հետ կոնֆլիկտներ ունեցել է, թե ոչ։ Չգիտի, արդյոք միջանցքում, որտեղ տեղի է ունեցել միջադեպը, տեսախցիկներ առկա են, թե ոչ։ Երբ բաժանել է Տիգրանին և Հովհաննեսին, իրեն որևէ մեկը չի հարվածել, ֆիզիկական ցավ չի զգացել, մարմնական վնասվածք չի ստացել։ Երբ Հովհաննեսի վրա նկատել է արյուն, Տիգրանի ձեռքին ոչ մի առարկա չի տեսել, իր մոտ ևս նման առարկա չի եղել»։
Նախաքննական ցուցմունքի հրապարակումից հետո հայտնել է, որ շատ մանրամասներ չի մտաբերում, քանի որ դեպքը եղել է շատ վաղուց։ Վստահել է քննիչին, սակայն չի կարդացել գրված ցուցմունքը, չնայած որ քննիչին, իրականում, հայտնել է Միքայելյանի կողմից Տերտերյանին խեղդելու հանգամանքը։
/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/
Վկա Արամ Հայրիկի Ումուրշատյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ հանդիսացել է Տիգրան Տերտերյանի և Հովհաննես Միքայելյանի համակուրսեցին։
Հայտնել է, որ ինքը դեպքին ականատես չի եղել, քանի որ այդ ժամանակ գտնվել է լսարանում և մասնակցել է քննությանը։ Միջանցքից լսվել են աղմուկի ձայներ, դուրս է եկել և այնտեղ տեսել է Հովհաննես Միքայելյանին, ում սպիտակ գույնի մայկան գտնվել է արյունոտ վիճակում։ Այդ ժամաանկ միջանցքում Տ.Տերտերյանին չի տեսել։ Այնուհետև, Հ.Միքայելյանին տեղափոխել են հիվանդանոց։ Խոսել է Հովհաննեսի հետ, վերջինս ասել է, որ նրան հարվածել է Տիգրանը՝ չնչին առիթի պատճառով։
Նշել է, որ Հովհաննեսը և Տիգրանը գտնվել են ընկերական հարաբերությունների մեջ։ Հետագայում իմացել է, որ դեպքից առաջ նրանք հեռախոսի շուրջ կատակել են, որի արդյունքում չեն հասկացել միմյանց։ Այլ մանրամասնություններ չգիտի։
/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/
Վկա Արսեն Արամի Քլջյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ հանդիսացել է Տիգրան Տերտերյանի և Հովհաննես Միքայելյանի համակուրսեցին։
Հայտնել է, որ դեպքը տեղի է ունեցել 2015թ-ի մայիս ամսին /օրը չի կարողանում մտաբերել/, սակայն ինքն անձամբ միջադեպին ներկա չի գտնվել։ Հիշյալ օրը գնացել է ինստիտուտ և մասնակցել քննության, որից հետո հեռացել է։ Համակուրսեցիներից լսել է, որ Տ.Տերտերյանը գծագրական լանցետով վնասել է Հ.Միքայելյանին։ Մինչ միջադեպը, Տ.Տերտերյանը և Հ.Միքայելյանը կատակել են միմյանց հետ։ Տ.Տերտերյանը և Հ.Միքայելյանը գտնվել են ընկերական հարաբերությունների մեջ։
Ինչ վերաբերում է գծագրական լանցետին, նշել է, որ յուրաքանչյուր ուսանող ուսման ընթացքում ձեռք է բերում գծագրական լանցետ, այսինքն, սովորաբար դրանից ունենում են բոլորը։ Եղել են դեպքեր, երբ ինքը լանցետը պահել է գրպանում։ Ինչ վերաբերում է նախաքննության ընթացքում ցուցմունքում նշված՝ «դանակ»-ին, հայտնել է, որ ինքը «դանակ» և «լանցետ» հասկացությունների մեջ տարբերություն չի տեսնում, դրանք իր համար նույնն են։ Քննիչին հայտնել է համակուրսեցիներից լսածը։
Դատարանն արձանագրելով, որ վկայի դատաքննական և նախաքննական ցուցմունքների միջև առկա են էական հակասություներ, որոշում է կայացրել հրապարակել նրա նախաքննական ցուցմունքները։
«…Հաջորդ օրը Գևորգ Թորոսյանն իրեն ասել է, որ նախորդ օրը իրենց խմբի Տիգրան Տերտերյանը դանակով հարվածել է Հովհաննես Միքայելյանին, որից հետո Հովհաննեսին տարել են հիվանդանոց»։
Նախաքննական ցուցմունքի հրապարակումից հետո պնդել է, որ քննիչի մոտ ցուցմունք տալիս գտնվել է լարված վիճակում, այդ պատճառով նշել է դանակ։ Ներկայումս տեղյակ է, որ այն առարկան, որով Տիգրանը հարվածել է Հովհաննեսին, հանդիսացել է լանցետ, ոչ թե՝ դանակ։ Տ.Տերտերյանի մոտ երբևէ դանակ չի տեսել։
/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/
Դատարանում հրապարակվել և հետազոտվել են նաև՝
Վկա Ժաննա Սեյրանի Սարուխանյանի ցուցմունքն այն մասին, որ՝
«(...) Սովորում «ՃՇՀԱՀ» համալսարանի ճարտարապետություն և դիզայն ֆակուլտետի 3-րդ կուրսում։ 2015թ.-ի մայիսի 20-ին ժամը 09։00-ին գնացել է համալսարան, այնտեղ հանդիպել է համակուրսեցի Հովհաննես Միքայելյանին և միասին գտնվել են համալսարանում։ Ժամը 13։30-ի սահմաններում ստուգարքին մասնակցելու համար գնացել են համալսարանի մասնաշենքի 5-րդ հարկի 11-րդ լսարան, նստել նստարանին և նկատել, որ համակուրսեցի Տիգրան Տերտերյանի բջջային հեռախոսը դրված է սեղանի վրա, իսկ Տիգրանը պտտվում է լսարանում և զրուցում մյուս համակուրսեցիների հետ։ Այդ ժամանակ ինքը և Հովհաննեսը որոշել են Տիգրանի բջջային հեռախոսը պահել և նրան չհայտնել հեռախոսի գտնվելու վայրը, քանի որ Տիգրանն ունեցել է սովորություն՝ բջջային հեռախոսը թողնել սեղաններին և հեռանալ, ուստի որոշել են կատակել նրա հետ։ Հեռախոսը պահելով ցանկացել են, որպեսզի նա մի քիչ փնտրեր այն, ինչից հետո ետ կվերադարձներին նրան։ Մոտ 20 րոպե անց Տիգրանը մոտեցել է իրենց և հարցրել, թե արդյոք հեռախոսը չեն տեսել, ինչին իրենք տվել են բացասական պատասխան։ Բացի այդ, նախապես անջատել էին հեռախոսը, որպեսզի նա չկարողանար զանգահարել։ Երբ իրենք ծիծաղել են, Տիգրանը հասկացել է, որ հեռախոսն իրենք են վերցրել, դրանից հետո Հովհաննեսը Տիգրանի բջջային հեռախոսը փոխանցել է իրեն, ինքն այն միացնելով դրել է թղթապանակի մեջ և Տիգրանին ասել, որպեսի նա կրկին զանգահարի։ Տիգրանը զանգահարել է և լսելով հեռախոսի ձայնը, որոշ ժամանակ չի կարողացել գտնել այն։ Ինքը հեռախոսը փոխանցել է Տիգրանին, ինչից հետո Տիգրանը մոտեցել է Հովհաննեսին և ձեռքից խլել Հովհաննեսի բջջային հեռախոսը, ապա դուրս եկել լսարանից՝ ասելով, թե այնպես է պահելու հեռախոսը, որ Հովհաննեսը չկարողանա գտնել։ Հովհաննեսն ասել է, որ դաս է գրում և խնդրել է հեռախոսը վերադարձնել։ Տեսնելով, որ Տիգրանը չի վերադարձնում, Հովհաննեսը նույնպես դուրս է եկել լսարանից, որպեսզի վերցներ այն։ Այդ ընթացքում միջանցքից լսվել են նրանց ձայները, Հովհաննեսն ասել է Տիգրանին՝ «տուր հեռախոսս, լակոտության մի արա», սակայն չի լսել, թե Տիգրանն ինչ է պատասխանել։ Համակուրսեցիներից Արսենը դուրս է եկել լսարանից, որպեսզի նրանք չկռվեին։ Այնուհետև, մեկ րոպե ձայները դադարել են, ապա անսպասելի բղավոցներ են լսվել և պարզ է դարձել, որ Հովհաննեսն ու Տիգրանը վիճաբանում են, ուստի այդ ժամանակ լսարանում գտնվող բոլոր տղաները նույնպես դուրս են եկել միջանցք։ Երբ ձայներն ավելի են ուժեղացել, ինքը ևս դուրս է եկել լսարանից և նկատել Հովհաննեսին՝ կանգնած մոտ 30 մետր հեռավորության վրա՝ շրջապատված համակուրսեցիներով և դասախոսներով, որոնց չէր ճանաչում։ Մոտենալով Հովհաննեսին, նկատել է, որ նրա որովայնի հատվածը արյունոտ է։ Այնտեղ Տիգրանին չի նկատել, ինչից հետո Հովհաննեսի ձեռքից բռնելով քաշել և մի կողմ է տարել, ապա կուրսի տղաները նրան տարել են վիրակապելու։ Այնուհետև, ժամը 16։30-ին Հովհաննեսն իր՝ 096-44-43-49 հեռախոսահամարին է զանգահարել անծանոթ՝ 055-45–80-65 հեռախոսահամարից և ասել, որ մեքենայի մեջ է, ամեն ինչ նորմալ է, սպասում է իրեն, որպեսզի ստուգարքի ավարտից հետո իրեն տուն տանի։ Ժամը 17։00-ին զանգահարել է այն համարին, որով Հովհաննեսը զանգահարել էր իրեն, պատասխանել է համակուրսեցի Արամը և ասել, որ ամեն ինչ նորմալ է, Հովհաննեսին տարել են թիվ 1 համալսարանական հիվանդանոց՝ վիրակապելու։ Դրանից հետո կրկին զանգահարել է այդ հեռախոսահամարին, սակայն որևէ մեկը չի պատասխանել, ուստի Արմինեի հետ գնացել են հիվանդանոց և տեղեկացել, որ Հովհաննեսին վիրահատում են։
Մտաբերում է, որ լսարանում են գտնվել Ա.Մկրտչյանը, Է.Գասպարյանը, Հ.Մանյանը, Ա.Ումուրշատյանը, երբ լսվել են Տիգրանի և Հովհաննեսի ձայները, բոլորը դուրս են եկել լսարանից։ Երբ մոտեցել է Հովհաննեսին, որևէ մեկի խոսակցությունը չի լսել, իրեն միայն հետաքրքրել է նրա առողջական վիճակը։ Երբ Տիգրանը դուրս է եկել լսարանից, նրա ձեռքին նկատել է միայն Հովհաննեսի բջջային հեռախոսը։ Հովհաննեսը և Տիգրանը գտնվել են մտերիմ հարաբերությունների մեջ, բացի այդ, մտերիմ են եղել կուրսի մնացած տղաների հետ։ Նշել է, որ թեև միջանցքից լսվել են բարձր ձայներ, սակայն հայհոյանքներ չեն հնչել։ Տ.Տերտերյանի մոտ սուր կտրող ծակող առարկա չի նկատել, սակայն նախկինում Տիգրանի մոտ նկատել է ծալովի դանակին նմանվող առարկա։ Տիգրանի բջջային հեռախոսահամարն ինքը չունի, իսկ Հովհաննեսն օգտագործում է 091-104-115 բջջային հեռախոսահամարը (...)»։
/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/
Վկա Աշոտ Վարդանի Մինասյանի ցուցմունքն այն մասին, որ՝
«(...) Շուրջ երեք տարի է, ինչ սովորում է Ճարտարապետության Շինարարության Հայաստանի Ազգային Համալսարանում՝ ճարտարապետության ֆակուլտետի երրորդ կուրսում։ Կուրսը բաժանված է խմբերի, իր խումբը ճ-21-4 համարն է, խմբում մոտ 25-30 ուսանող են սովորում։ Մտերիմ է Հովհաննես Միքայելյանի հետ, մյուսների հետ, որպես համակուրսեցիներ, հավասար մտերմություն է անում։ Ուսման ընթացքում անցնում են տարբեր առարկաներ, նաև այնպիսինները, որոնց համար անհրաժեշտ են լինում օգտագործել կարկիններ կամ մատիտները սրելու համար նախատեսված ռեզակներ։ 2015թ-ի մայիսի 20-ին համալսարան է գնացել ժամը 09։30-ից 10։00-ի սահմաններում, գծանկար առարկայից հանձնել է ստուգարք, որից հետո գնացել է թիվ 91-րդ մասնաշենք, որտեղ, կոնկրետ չի հիշում, թե որ լսարանում, հանձնել է ստուգարք՝ տարածքների ինժեներական բարեկարգում առարկայից։ Ինքն առաջիններից մեկն է հանձնել ստուգարքը և անմիջապես տուն է գնացել։ Հաջորդ օրը գնացել է համալսարան և խմբի երեխաների ընդհանուր խոսակցություններից, /հստակ չի հիշում, թե ումից/, իմացել է, որ նախորդ օրը, իր գնալուց հետո ուսանող Տիգրան Տերտերյանը դանակով հարվածել է նույն խմբի ուսանող Հովհաննես Միքայելյանին, որից հետո վերջինիս տեղափոխել են հիվանդանոց։ Դրանից բացի այլ մանրամասնություն չի իմացել, չի հետաքրքվել, թե որն է եղել դեպքի պատճառը։ Հետագայում Հովհաննեսին այցելել է հիվանդանոցում, սակայն քանի որ ընտանիքի անդամները գտնվել են հիվանդասենյակում, նրանցից հարց ու փորձ չի արել՝ պարզելու դեպքի մանրամասնությունները։
Հովհաննեսը և Տիգրանը շփվել են որպես նորմալ կուրսեցիներ, նրանց միջև թշնամամք, նույնիսկ թեթև ընդհարում չի նկատել։ Տիգրանի հեռախոսը պահելու դեպքի մասին չգիտի, նման երևույթի ականատես չի եղել, իր մեջ նման դեպք չի տպավորվել։
Ինչպես մայիսի 20-ին, այնպես էլ՝ ընդհանրապես Տիգրան Տերտերյանի մոտ սուր կտրող-ծակող առարկա կամ դանակ չի նկատել։ Այդպիսի առարկաներ Հովհաննեսի մոտ նույնպես չի նկատել։ Տիգրանի հեռախոսահամարը չգիտի, իսկ Հովհաննեսն օգտագործում է՝ 091-10-41-15 հեռախոսահամարը։ 2015թ-ի մայիսի 20-ին Հ.Միքայելյանի և Տ.Տերտերյանի միջև լարվածություն չի նկատել։ Վերջին անգամ Տ.Տերտերյանին տեսել է 2015թ-ի մայիսի 20-ին՝ լսարանում՝ ստուգարքի ժամանակ, դրանից հետո նրան չի տեսել, նրա գտնվելու վերաբերյալ տեղեկություն չունի, չգիտի, թե որտեղ է նա ապրում (...)»։
/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/
Վկա Գևորգ Էդիկի Թորոսյանի ցուցմունքն այն մասին, որ՝
«(...) Բնակվում է Կոտայքի մարզի Հրազդան քաղաքի Միկրոշրջան 34-րդ շենքում՝ ընտանիքի հետ միասին։ Շուրջ երեք տարի է, ինչ սովորում է ճարտարապետության Շինարարության Հայաստանի Ազգային Համալսարանի ճարտարապետության ֆակուլտետում, ներկայումս հանդիսանում է չորրորդ կուրսի ուսանող։ Կուրսը բաժանված է խմբերի, իր խումբը ճ-21-4 համարն է, խմբում մոտ 26 ուսանող է սովորում։ Մտերիմ է բոլորի հետ, առավել մտերիմ է Հովհաննես Միքայելյանի և Աշոտ Մինասյանի հետ, քանի որ վերջիններս իր նման ծառայել են բանակում և իր տարիքային տղաներ են։ Մյուսների հետ հավասար շփվում է, ոչ մեկի հետ թշնամություն չունի։ Ուսման ընթացքում անցնում են տարբեր առարկաներ, նաև այնպիսինները, որոնց համար անհրաժեշտ են լինում մատիտներ կամ մատիտները սրելու համար նախատեսված ռեզակներ, որոնք անհրաժեշտության դեպքում լինում են ուսանողների մոտ։ 2015թ.-ի մայիսի 20-ին համալսարան է գնացել ժամը 09։00-ի սահմաններում, հանձնել գծանկար առարկայից ստուգարք, որից հետո գնացել է թիվ 9-րդ մասնաշենք, որտեղ 5-րդ հարկում լսարաններից մեկում հանձնել է տարածքների ինժիներական բարեկարգում առարկայից ստուգարք։ Ստուգարքը ստացել է սկզբում, առաջիններից մեկն է եղել, ներկայացրել է գծագիրը և դրա հիման վրա ստացել է բավարար գնահատական։ Այնուհետև, մտել է իրենց խմբի լսարան, վերցրել տոպրակը, երեխաներին հաջողություն մաղթել և գնացել է տուն։ Լսարանում ամեն ինչ եղել է հանդարտ, սովորականի նման և ոչ մի վիճաբանության ականատես չի եղել։ Հաջորդ օրը գնացել է համալսարան, չի հիշում, թե կոնկրետ ինչ նպատակով էր գնացել, կուրսեցիներին առանձին-առանձին տեսել է միջանցքներում և համալսարանի տարածքում։ Հանդիպել է Արսեն Մկրտչյանին, վերջինս խոսակցության ընթացքում ասել է, որ նախորդ օրը Տիգրան Տերտերյանը հարվածել է Հովհաննես Միքայելյանին, որից հետո վերջինս արյունահոսել է։ Հարցրել է, թե ինչ առարկայով է հարվածել, Արսենն ասել է, որ չնայած ներկա է եղել այդ դեպքին, սակայն չի տեսել, թե կոնկրետ ինչով է հարվածել, ինքը չի բացառել, որ դանակով։ Չնայած դրան, ինքն իրականում ոչ տեսել է, ոչ էլ մինչ Արսենի պատմելը, լսել էր այդ դեպքի մասին, պարզապես, քանի որ արյան անուն է լսել, մտքում միայն դանակն է եկել։ Արսենին հարցրել է, թե ինչ պատճառով է հարվածել, նա պատասխանել է, որ ինչ-որ հեռախոսի հետ կապված պատմություն է եղել, որը սկզբում անլուրջ է թվացել, այլ մանրամասնություներ դրա մասին չի պատմել։ Հարցրել է, թե ով էր այդ վիճաբանության մեջ առավել ագրեսիվ, Արսենն ասել է, որ Հովհաննեսը ավելի շատ հանգստացնում էր իրավիճակը, իսկ Տիգրանի վերաբերյալ ոչինչ չի ասել։ Դրանից երկու օր հետո գնացել է Հովհաննեսին տեսակցության, վերջինս գրեթե նույնն է պատմել, մանրամասնություններն այս պահին չի հիշում, այդ թեմայով հետագայում ոչ մեկի հետ ոչինչ չի զրուցել։
Տիգրանը և Հովհաննեսը գտնվել են շատ լավ փոխհարաբերությունների մեջ, հանդիսացել են ընկերներ։ Նախկինում Տիգրանի հեռախոսը պահելու դեպքին ականատես չի եղել, նման դեպք չգիտի։ Տիգրանի մոտ դանակ կամ նմանատիպ առարկա չի նկատել։ Հովհաննեսի մոտ ևս նման առարկաներ չի տեսել։ 2015թ-ի մայիսի 20-ին Հ.Միքայելյանի և Տ.Տերտերյանի միջև լարվածություն չի նկատել, նրանք բոլորի հետ գտնվել են լավ հարաբերությունների մեջ։ Վերջին անգամ Տ.Տերտերյանին տեսել է 2015թ-ի մայիսի 20-ին, հաջորդ օրը զանգահարել է նրա հեռախոսահամարին, սակայն այն եղել է անհասանելի, դրանից հետո մինչ օրս նրան չի տեսել և նրա հետ չի զրուցել(...)»։
/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/
Վկա Նարե Վիգենի Ազարյանի ցուցմունքն այն մասին, որ՝
«(...) Շուրջ երեք տարի է, ինչ սովորում է ճարտարապետության Շինարարության Հայաստանի Ազգային Ճարտարապետության ֆակուլտետում, ներկայումս հանդիսանում է չորրորդ կուրսի ուսանողուհի։ Կուրսը բաժանված է խմբերի, իր խումբը ճ-21-4 համարն է, խմբում մոտ 25 ուսանող է սովորում։ Բոլորի հետ հավասար մտերմություն է անում, որպես կուրսեցի առավել մտերիմ է Անի Թադևոսյանի և Լաուրա Դեմիրճյանի հետ։ Ուսման ընթացքում անցնում են տարբեր առարկաներ, և հիմնականում բոլոր առարկաների համար անհրաժեշտ են լինում մատիտներ, կարկիններ կամ մատիտները սրելու համար նախատեսված ռեզակներ։ Ռեզակների ձևի, չափի, ֆիրմայի վերաբերյալ պահանջներ չեն ներկայացվում, յուրաքանչյուրը ձեռք է բերում ըստ ցանկության։ Չի մտաբերում, թե 2015թ.-ի մայիսի 20-ին երբ է եղել համալսարանում, սակայն մտաբերում է, որ այդ օրը ստուգարք է հանձնել, որից հետո գնացել է թիվ 9-րդ մասնաշենք, որտեղ ևս հանձնել է ստուգարք։ Իր հիշելով, նստած է եղել լսարանի մեջտեղի շարքերում, կողքը նստել է Անի Թադևոսյանը, ենթադրում է, որ մյուս կողմում՝ Լաուրա Դեմիրճյանն է եղել։ Լսարանում տեղի ունեցող իրադարձություններին ուշադրություն չի դարձրել, սակայն արտառոց ոչինչ չի նկատել, լսարանում վեճ չի եղել։ Մոտ կես ժամ կամ 40 րոպե անց լսել է ձայներ, սակայն ըստ ձայների չի ճանաչել, թե ովքեր են եղել։ Որոշ ժամանակ անց ուսանողներից ոմանք դուրս են եկել։ Մտաբերում է, որ այդ ժամանակ դուրս է եկել Հովհաննես Միքայելյանի ընկերուհին՝ Ժաննան։ Ինքը լսարանից դուրս չի եկել, քիչ անց Ժաննան լացելով ներս է եկել, հարցրել են, թե ինչ է պատահել, սակայն չի մտաբերում, թե Ժաննան ինչ է պատասխանել։ Որոշ ժամանակ անց դասախոս Հակոբյանը ուսանողներին տեղափոխել է այլ լսարան, դրանից հետո հանձնել են ստուգարքը և այլ մանրամասնություններ չի եղել։ Հետագայում Հ.Միքայելյանի ընկերուհի Ժ.Սարուխանյանի պատմելով իմացել է, որ կուրսի ուսանողներից Տիգրան Տերտերյանը մարմնական վնասվածք է պատճառել Հովհաննես Միքայելյանին, այլ մանրամասնություններ Ժաննան չի պատմել։ Հովհաննես Միքայելյանի և Տիգրան Տերտերյանի հետ շփվում է որպես կուրսեցիներ։ 2015թ-ի մայիսի 20-ին Հովհաննեսի և Տիգրանի միջև թշնամություն չի նկատել, լարվածություն չի տեսել։ Տիգրանի հեռախոսը պահելու դեպք չգիտի, նման երևույթի ականատես չի եղել, իր մեջ նման դեպք չի տպավորվել։ Ինչպես մայիսի 20-ին, այնպես էլ ընդհանրապես Տ.Տերտերյանի մոտ սուր կտրող ծակող առարկա կամ դանակ չի տեսել։ Այդպիսի առարկաներ չի տեսել նաև Հովհաննեսի մոտ։ Երբ լսարանաում նստած են եղել, մինչ աղմուկ լսելը, լսարանում եղել են մի քանի տղաներ, սակայն չի մտաբերում, թե ովքեր են եղել։
/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/
Դատակենսաբանական փորձաքննության թիվ 195 եզրակացությունը, համաձայն որի՝ «փորձաքննության ներկայացված Հովհաննես Միքայելյանի արյան նմուշն ըստ արյան ABO իգոշճաբանական համակարգի պատկանում է A խմբին։ Փորձաքննության ներկայացված հինգ բամբակյա խծուծների վրա տեղակայված կասկածելի հետքերում հաստատվեց արյան առկայություն, որը պատկանում է մարդու և առաջացել է ըստ արյան ABO իգոշճաբանական համակարգի A խումբ ունեցող որևէ անձից, կամ անձանցից, այդ թվում նաև կարող էր առաջանալ Հովհաննես Միքայելյանից»։
/տես` հատոր 2, գ.թ. 7-9
դատական նիստի արձանագրությունը /
Դատահետքաբանական փորձաքննության թիվ 1601-15 եզրակացությունը, համաձայն որի՝ «փորձաքննությանը ներկայացված Հովհաննես Միքայելյանին պատկանող հագուստներից վերնաշապիկի առաջամասի ստորին ձախակողմյան և անթև շապիկի առաջամասերի մակերեսներին հայտնաբերված մեկական վնասվածքներն ունեն ծակած-կտրած բնույթ, առաջացել են միաժամանակ, այսինքն՝ մեկ ներգործության արդյունքում, և կարող էին պատճառվել ծակող-կտրող շեղբ ունեցող գործիքի շեղբի՝ հնարավոր է՝ դանակի շեղբի ներթափանցման արդյունքում, գործի մեջ նշված հանգամանքներում։ Անթև շապիկի առաջամասի և աջ կողմի ուսաժապավենի վնասվածքները պատռվածքներ են և կարող էին պատճառվել մեխանիկական ձգվածության՝ քաշելու-ձգելու արդյունքում»։
/տես` հատոր 2, գ.թ. 15-18
դատական նիստի արձանագրությունը /
Դատահետքաբանական փորձաքննության թիվ 2310-15 եզրակացությունը, համաձայն որի՝ «Հովհաննես Միքայելյանին պատկանող կարճաթև վերնաշապիկի առաջամասի ձախ կողմի ստորին հատվածում և անթև շապիկի առաջամասի ստորին գրեթե կենտրոնական հատվածում առկա ծակած-կտրած բնույթի վնասվածքներն իրենց տեղակայմամբ համապատասխանում են Հ.Միքայելյանի մարմնական վնասվածքների վերաբերյալ դ/բ փորձագետի թիվ 898/հ եզրակացության հետևության մեջ նշված՝ «...որովայնի առաջնային պատի ծակված-կտրված՝ որովայնի խոռոչ թափանցումով, ճարպոնի վնասմամբ վերքի ձևով» վնասվածքին»։
/տես` հատոր 2, գ.թ. 128-130
դատական նիստի արձանագրությունը /
Դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 898/հ եզրակացությունը, համաձայն որի՝ «Հ.Միքայելյանի մարմնական վնասվածքը՝ որովայնի առաջային պատի ծակված-կտրված՝ որովայնի խոռոչ թափանցումով, ճարպոնի վնասմամբ վերքի ձևով, պատճառվել է սուր ծակող-կտրող առարկայով կամ գործիքով, հնարավոր է նշված ժամկետում, որն առողջությանը պատճառել է ծանր վնաս՝ կյանքին վտանգ սպառնացող։ Վնասվածքը ստանալու պահին Հ.Միքայելյանը տարածության մեջ կարող էր գտնվել ցանկացած հնարավոր դիրքում՝ վնասվածքի շրջանով ուղղված դեպի վնասող առարկան»։
/տես` հատոր 1, գ.թ. 114-115,
հատոր 2, գ.թ. 23
դատական նիստի արձանագրությունը/
Դեպքի վայրի զննության մասին 20.05.2015թ.-ի արձանագրությունը, համաձայն որի՝ «զննության մասնակից Ա.Ումուրշատյանը հայտարարել է, որ Երևան քաղաքի Կորյունի 19 հասցեում գործող «ճարտարապետության և շինարարության Հայաստանի ազգային համալսարան» հիմնադրամի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում գտնվող «9511» թվագրումով և «Կամուրջների փորձարկման լաբորատորիա» գրառումով լսարանից 2015թ.-ի մայիսի 20-ին ժամը 15։30-ի սահմաններում դուրս գալով նկատել է Հ.Միքայելյանին՝ կանգնած վիճակում։
Դեպքի վայրի զննությամբ Ա.Ումուրշատյանի մատնանշած վայրից մոտ 20 մետր հեռավորության վրա՝ դեպի ձախ միջանցքի միջնամասի հատվածում հայտնաբերվել են արնանման, կարմիր գույնի, կլոր կառուցվածքով, չորացված թվով մոտ 15 հետքեր։ Նմանատիպ բազմաթիվ հետքեր են հայտնաբերվել նաև նշված հետքերից մոտ չորս մետր հեռավորության վրա։ Հայտնաբերված հետքերից բժշկական սպիրտով ներծծված բամբակի վրա վերցվել են նմուշներ»։
/տես հատոր 1, գ.թ. 18-19,
դատական նիստի արձանագրությունը/
Հ.Միքայելյանի հիվանդության պատմագրի զննության արձանագրությունն այն մասին, որ տուժող Հ.Միքայելյանը հայտարարել է, որ վնասվածքը ստացել է վիճաբանության ընթացքում։
/տես հատոր 1, գ.թ. 51-53,
դատական նիստի արձանագրությունը/
Այլ փաստաթղթի կարգով ապացույց ճանաչված՝ Հ.Միքայելյանից հաղորդում ընդունելու մասին 21.05.2015թ.-ի արձանագրությունն ապացույց ճանաչելու մասին որոշումը, համաձայն որի՝ «Հ.Միքայելյանը հաղորդում է տվել այն մասին, որ 2015թ.-ի մայիսի 20-ին պոլիտեխնիկ ինստիտուտի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկի միջանցքում Տիգրան Տերտերյանը դանակով հարվածել է իր որովայնին»։
/տես հատոր 1, գ.թ. 45,
հատոր 2, գ.թ. 142-143
դատական նիստի արձանագրությունը/
Դատարանում հետազոտվել է նաև իրեղեն ապացույց ճանաչված, դեպքի վայրի զննությամբ հայտնաբերված արնանման հետքերի նմուշներ պարունակող թվով հինգ բամբակյա խծուծները և տուժող Հ.Միքայելյանի հագին դեպքի ժամանակ եղած հագուստները։
/տես դատական նիստի արձանագրությունը/
Բացի այդ, դատարանում հրապարակվել և հետազոտվել է նաև Տիգրան Տերտերյանի վերաբերյալ ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի կողմից տրված պահանջագիրը, «Արմենիա» ՀԲԿ նյարդաբանական բաժանմունքի կողմից տրված էպիկրիզը, առողջական վիճակի հետազոտման մասին արձանագրությունները, անձը բնութագրող փաստաթղթերը, ընտանքի կազմի վերաբերյալ տեղեկանքը։
/տես` հատոր 1, գ.թ. 68, 125-130, 164-166,
հատոր 2, գ.թ.246-248,
դատական նիստի արձանագրությունը/
Դատարանում հետազոտված և ուսումնասիրված վերը շարադրված ապացույցների ամբողջության պայմաններում դատարանը սույն դատավճռում պետք է քննարկման առարկա դարձնի և լուծի այն հարցերը, որոնք կապված են՝
1. գործով անցնող անձանց ցուցմունքների արժանահավատությանը,
2. դրանց արդյունքում ձեռք բերված, գործի փաստական հանգամանքներին վերաբերող ապացույցների բավարարությանը,
3. իսկ հիշյալ վերլուծությունների արդյունքում նաև՝ ամբաստանյալին առաջադրված մեղադրանքի իրավաչափությանն ու հիմնավորվածությանը։
Այսպես.
Դատարանն ամբաստանյալ Տիգրան Համելիտի Տերտերյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղսագրված հանրորեն վտանգավոր արարքում նրա մասնակցությունն ապացուցված համարելու, այդ առնչությամբ գործով ձեռք բերված ապացույցների բավարարության հարցը քննարկելու, ինչպես նաև այդ մեղադրանքի կապակցությամբ ստացված ապացույցների արժանահավատությունը գնահատելու տեսանկյունից նախ հարկ է համարում անդրադառնալ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի կողմից 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ին կայացված թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշմամբ ապացույցների բավարարության վերաբերյալ արտահայտած հետևյալ իրավական դիրքորոշումներին.
« (…) 28. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝
« (…) 3. Հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա, այն պետք է հաստատվի գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ։
4. Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր կասկածները, որոնք չեն կարող փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի կամ կասկածյալի։ (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը ապացույցները գնահատում են իրենց ներքին համոզմամբ»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածի համաձայն` «Միայն ապացույցների հիման վրա են հաստատվում`
1) դեպքը և հանգամանքները (կատարման ժամանակը, տեղը, եղանակը և այլն).
2) կասկածյալի և մեղադրյալի առնչությունը դեպքին.
3) հանցագործության` քրեական օրենքով նախատեսված հատկանիշները.
4) անձի մեղավորությունը քրեական օրենքով չթույլատրված արարքը կատարելու մեջ.
5) քրեական օրենքով նախատեսված պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ խստացնող հանգամանքները.
6) այն հանգամանքները, որոնցով դատավարության մասնակիցը կամ քրեական դատավարությանը մասնակցող այլ անձը հիմնավորում է իր պահանջները, եթե այլ բան նախատեսված չէ օրենքով»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման` վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից։
2. Հետաքննության մարմնի աշխատակիցը, քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով օրենքով, ապացույցները գնահատում են ապացույցների համակցության մեջ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված իրենց ներքին համոզմամբ»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 365-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«Մեղադրական դատավճիռը չի կարող հիմնված լինել ենթադրությունների վրա և կայացվում է միայն այն դեպքում« երբ հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունն ապացուցված է դատական քննության ընթացքում։ Հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունը կարող է համարվել ապացուցված« եթե դատարանը« ղեկավարվելով անմեղության կանխավարկածով« հիմնվելով պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դատական քննության ընթացքում գործի հանգամանքների հետազոտման արդյունքների վրա« դատաքննության ժամանակ հետազոտված հավաստի ապացույցների հիման վրա« ամբաստանյալի մեղավորության մասին չփարատվող բոլոր կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով« սույն օրենսգրքի 360 հոդվածի առաջին մասի 1-4-րդ կետերում նշված հարցերին տալիս է հաստատող պատասխաններ»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 371-րդ հոդվածի համաձայն՝
«Դատավճռի նկարագրական-պատճառաբանական մասում ցույց է տրվում (...)
3) այն ապացույցները, որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները, ինչպես նաև այս կամ այն ապացույցն անարժանահավատ համարելու փաստարկները»։
«Ապացույցների բավարարություն» հասկացության էությունը, ապացույցների բավարարությունը որոշելու ընդհանուր չափանիշները, դրանցից յուրաքանչյուրի բնութագիրը Վճռաբեկ դատարանը քննարկել և վերլուծել է Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով կայացրած որոշման շրջանակներում։
Մասնավորապես, վկայակոչված որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը, համեմատական վերլուծության ենթարկելով «ապացուցման առարկա» և «ապացույցների բավարարություն» հասկացությունները, նշել է. «(…) եթե ապացուցման առարկան ցույց է տալիս, թե ինչ է անհրաժեշտ պարզել յուրաքանչյուր քրեական գործով, ապա ապացույցների բավարարությունը կապված է այն ապացուցողական նյութի հետ, որը վերաբերում է ապացուցման առարկային և թույլ է տալիս այդ հանգամանքների մասին գալ արժանահավատ հետևության։ Որոշելով ապացույցների բավարարությունը` վարույթն իրականացնող մարմինները լուծում են քրեական գործի համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքների հետազոտման խորության աստիճանի հետ կապված հարցերը, մասնավորապես այն, թե ի՞նչ աստիճանի պետք է մանրացվի յուրաքանչյուր հանգամանքը, և ի՞նչ ծավալի ապացույցներ են անհրաժեշտ այդ հանգամանքները հավաստի պարզելու և դրա հիման վրա այս կամ այն դատավարական որոշումը կայացնելու համար։
Այսպիսով, ապացույցների բավարարությունը ենթադրում է կոնկրետ գործով ապացուցման շրջանակների այնպիսի որոշումը, որպեսզի հավաքված ապացույցները որակական կողմից ապահովեն ապացուցման առարկայի յուրաքանչյուր տարրի պարզումը, իսկ քանակական կողմից` այդ հանգամանքների բացահայտման արժանահավատությունը և դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունն ու պատճառաբանվածությունը։
Ի տարբերություն ապացուցման առարկայի, ապացույցների բավարարություն հասկացության բովանդակությունը քրեական դատավարության օրենսդրությամբ բացահայտված չէ, այսինքն` օրենքում հստակ նշում չկա այն մասին, թե մինչև ե՞րբ պետք է հավաքվեն և հետազոտվեն ապացույցները, որպեսզի յուրաքանչյուր գործով պարզվի ապացուցման առարկան ամբողջությամբ կամ նրա տարրերն առանձին վերցրած։ Բացի այդ, օրենքում սահմանված չէ միասնական չափանիշ առ այն, թե ե՞րբ են ի հայտ գալիս յուրաքանչյուր քրեական գործով ապացուցման առարկան բացահայտված համարելու հիմքերը։
Վճռաբեկ դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի համակարգային վերլուծության հիման վրա արձանագրում է ապացույցների բավարարությունը որոշելու հետևյալ ընդհանուր չափանիշները՝
1) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունք,
2) դատավարական որոշումների հիմնավորվածություն և պատճառաբանվածություն,
3) անմեղության կանխավարկածը (տե՛ս Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 14-15-րդ կետերը, իսկ վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքի, դատավարական որոշումների հիմնավորվածության և պատճառաբանվածության, անմեղության կանխավարկածի մասին մանրամասն տե՛ս նույն որոշման 16-19-րդ կետերը)։
29. Վերահաստատելով և զարգացնելով նախորդ կետում մեջբերված գործով արտահայտած իրավական դիրքորոշումները` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ապացույցների բավարարությունըե որոշելու չափանիշներն են.
1) անմեղության կանխավարկածը,
2) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքը,
3) դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունը և պատճառաբանվածությունը։
30. Անդրադառնալով անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին` Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ քրեական դատավարությունում կանխավարկածը օրենքով կամ նախադեպային իրավունքով հաստատված այն կանոնն է, որի համաձայն՝ որոշակի հանգամանք համարվում է հաստատված, քանի դեռ օրենքով սահմանված կարգով չի ապացուցվել հակառակը։ Մարդու անմեղությունը քրեական դատավարության կարևորագույն կանխավարկածներից է, որն ամրագրված է ինչպես ՀՀ Սահմանադրությամբ, միջազգային պայմանագրերով և օրենքներով, այնպես էլ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի և Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքով։ Հանցանք կատարելու մեջ անձի մեղավորությունը հաստատված համարելը ոչ այլ ինչ է, քան անմեղության կանխավարկածի հաղթահարում։ Միևնույն ժամանակ, անձին դատապարտելու համար համարժեք ապացույցների բավարար համակցության բացակայությունը նշանակում է, որ անձի անմեղության կանխավարկածը հաղթահարված չէ։
Այլ խոսքով՝ քրեական դատավարության ընթացքում չապացուցված մեղավորությունը հավասարազոր է ապացուցված անմեղության։
Հարկ է նշել նաև, որ անմեղության կանխավարկածն ամրագրող նորմերը, ինչպես նաև նախադեպային իրավունքը սահմանում են ոչ միայն այդ սկզբունքի բուն էությունը, այլև՝ դրա հաղթահարման, նույնն է, թե անձի մեղավորության հաստատման համար անհրաժեշտ դատավարական չափորոշիչները։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը Մ.Հակոբյանի գործով որոշման մեջ շեշտել է. «(…) ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը դատարաններին պարտավորեցնում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածում թվարկված՝ ապացուցման ենթակա հանգամանքների, այդ թվում՝ կոնկրետ հանցանքի հատկանիշների և այդ հանցանքի մեջ անձի մեղավորության վերաբերյալ իր հետևությունները հիմնավորել վերաբերելի, փոխկապակցված, հավաստի ապացույցներով և ոչ թե ենթադրություններով։ Այլ խոսքով՝ հանցանքի մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր անձի վերաբերյալ` ապացուցման ենթակա յուրաքանչյուր հանգամանքի կապակցությամբ դատարանի հետևությունը պետք է հիմնված լինի ոչ թե գնահատողական դատողությունների, կանխատեսումների կամ կարծիքների, այլ կոնկրետ գործով օրենքով սահմանված կարգով ձեռք բերված փաստական տվյալների վրա։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ մեղսագրվող հանցագործության և դրա հատկանիշների ապացուցման բեռը կրում է մեղադրանքի կողմը, իսկ չփարատված կասկածները պետք է մեկնաբանվեն հօգուտ մեղադրյալի։ Դրանից հետևում է, որ մեղադրանքի կողմը կրում է անձի մեղքը հաստատելու համար բավարար ապացույցներ ներկայացնելու պարտականությունը (…)։ (տե՛ս Մարգար Հակոբյանի վերաբերյալ 2013 թվականի մայիսի 8-ի թիվ ԵԿԴ/0168/01/12 որոշման 13-րդ կետը)։ Անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել և իրավական դիրքորոշում է արտահայտել նաև Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի գործով որոշման մեջ (տե՛ս Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0044/01/11 որոշման 14-րդ կետը)։
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի ուսումնասիրությունը ևս ցույց է տալիս, որ Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 2-րդ կետով երաշխավորված անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը, ի թիվս այլոց, ենթադրում է մեղադրանքի կողմի պարտականությունը ներկայացնելու անձին դատապարտելու համար բավարար ապացույցներ (տե՛ս, ի թիվս այլոց, Barbera Messegue and Jabardo v. Spain, գանգատ թիվ 10590/83, 1988 թվականի դեկտեմբերի 6-ի վճիռ, 77-րդ կետ, Janosevic v. Sweden, գանգատ թիվ 34619/97, 2002 թվականի հուլիսի 23-ի վճիռ, 97-րդ կետ)։
Այսպիսով, անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը ենթադրում է ապացույցների այնպիսի ամբողջության առկայություն, որն անհրաժեշտ է անձի մեղավորությունը ողջամիտ (հիմնավոր) կասկածից վեր ապացուցված համարելու, այլ ոչ թե անձի մեղավորության մասին ենթադրություններ անելու համար։
31. Ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս չափանիշին՝ ներքին համոզմունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Մ.Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի վերաբերյալ որոշման մեջ և դիրքորոշում ձևավորել այն մասին, որ «(…) Ներքին համոզմունքը, որպես ապացույցների գնահատման արդյունք, բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների անխզելի կապով. այն, մի կողմից, պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից, անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ։
Ապացույցները, որոնք հավաքվել և ստուգվել են օրենքին համապատասխան, կազմում են ներքին համոզմունքի այն օբյեկտիվ հիմքը, որն իր դրսևորումն է գտնում ընդունվող որոշումներում։ Թեպետ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա, այն չի կարող լինել կամայական։ Դրա հիմքում պետք է դրված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննությունը (…)»։ (տե՛ս Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 որոշման 14-րդ կետը)։
Այսպիսով, «ներքին համոզմունքը» սուբյեկտիվ-օբյեկտիվ կատեգորիա է։ Այն ապացույցների գնահատումն իրականացնող սուբյեկտի գիտակցված և ողջամիտ համոզվածությունն է իր իսկ կողմից կայացված որոշման հիմնավորվածության մեջ (սուբյեկտիվ բնույթ)։ Այդպիսի համոզվածությունը պետք է ձևավորված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննության արդյունքում և հիմնվի թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների բավարար համակցությամբ հաստատված փաստերի վրա, որոնք անկողմնակալ դիտորդի մոտ ողջամտորեն կձևավորեն նույն համոզվածությունը (օբյեկտիվ բնույթ)։
Ելնելով այն հանգամանքից, որ ներքին համոզմունքն ունի օբյեկտիվ հիմքեր, անհրաժեշտ է այն տարբերակել ինտուիցիայից, ենթադրություններից և այլ անհաշվետու զգացմունքներից։ Ի տարբերություն դրանց, ներքին համոզմունքը չի կարող ձևավորվել առանց օբյեկտիվ հիմքի և հիմնվել անթույլատրելի, ոչ վերաբերելի, անարժանահավատ ապացույցների վրա։ Այլ խոսքով, ներքին համոզմունքը հիմնվում է ողջամիտ կարծիքի, գիտելիքի վրա, այլ ոչ թե ենթադրությունների, երևակայության, համակրանքի, հակակրանքի կամ կանխակալ կարծիքի վրա։
Ներքին համոզմունքի՝ որպես ապացույցների գնահատման արդյունքի օբյեկտիվ հիմքը քրեական գործով ձեռք բերված, բազմակողմանի և օբյեկտիվ հետազոտված ապացույցների բավարար համակցությունն է։ Այս առումով անհրաժեշտ է վերլուծել ապացույցների թույլատրելիության, վերաբերելիության և արժանահավատության հատկանիշները, որոնց տեսանկյունից ապացույցները ենթակա են գնահատման։
31.1. Ապացույցների թույլատրելիության հատկանիշը վերաբերում է դրանց ձևական կողմին։ Դրա էությունը կազմում է ապացույցները ձեռք բերելիս օրենքով նախատեսված դատավարական պահանջների պահպանվածությունը և ենթադրում է.
- աղբյուրի օրինականություն՝ ապացույցը պետք է ձեռք բերվի միայն օրենքով սահմանված աղբյուրներից (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մաս),
- ձեռքբերման միջոցների օրինականություն՝ պետք է պահպանված լինեն ապացույցների ձեռքբերմանն ուղղված գործողություններ կատարելուն օրենքով առաջադրված պահանջները,
- դատավարական ձևակերպում՝ ապացույցը, դրա ձեռքբերման գործընթացը պետք է օրենքով սահմանված կարգով ենթարկվեն դատավարական ձևակերպման,
- լիազորված սուբյեկտ՝ այն պետք է ստացված լինի ապացույց ձեռք բերելու լիազորությամբ օժտված սուբյեկտի կողմից։
Ապացույցն անթույլատրելի ճանաչելու հիմքերը հստակ սահմանված են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածով։
31.2. Վերաբերելիությունն ապացույցի կարողությունն է իր բովանդակությամբ ծառայելու ապացուցման առարկայի մեջ մտնող հանգամանքները, գործի քննության և լուծման համար նշանակություն ունեցող այլ տվյալները բացահայտելուն և հաստատելուն։ Այլ խոսքով՝ ապացույցի վերաբերելիության հատկանիշն արտացոլում է ապացույցի և գործի քննության ու լուծման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքների միջև կապը։ Ապացույցը կհամարվի վերաբերելի, եթե տեղեկություններ պարունակի գործի համար որևէ նշանակություն ունեցող փաստի մասին։
31.3. Ապացույցի արժանահավատության հատկանիշը նույնպես վերաբերում է ապացույցի բովանդակային գնահատմանը։ Արժանահավատ է այն ապացույցը, որի ճշմարտացիությունը կասկած չի հարուցում։ Ապացույցն արժանահավատության տեսանկյունից գնահատելիս դատարանը պետք է հիմք ընդունի հետևյալ հանգամանքները.
ա) ապացույցի աղբյուրի հատկանիշները (օրինակ՝ փորձագետի ձեռնհասությունը, ցուցմունք տվող անձի շահագրգռվածությունը, որոշ դեպքերում հոգեբանական և ֆիզիոլոգիական հատկանիշները, վիճակը, ինչպես նաև անձին վերաբերող այլ հատկանիշներ, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ այդ անձի կողմից գործի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներն ընկալելու, մտապահելու, վերարտադրելու գործընթացի վրա),
բ) ապացույցի ձևավորման հանգամանքները (օրինակ՝ վկայի կողմից կոնկրետ հանգամանքն ընկալելու պայմանները, պաշտպանի, ներկայացուցչի ներկայությունը և այլն),
գ) ապացուցողական տեղեկությունը ձեռք բերելու միջոցը,
դ) ապացույցի բովանդակությունը կազմող տեղեկությունը հաստատող կամ հերքող հանգամանքների առկայությունը,
ե) նույն տեղեկության ստացումն այլ աղբյուրից։
Յուրաքանչյուր ապացույց արժանահավատության տեսանկյունից պետք է գնահատվի ապացույցների համակցության մեջ՝ բազմակողմանի և մանրամասն գնահատելով փաստական տվյալների ստացման աղբյուրները և ապացույցի ձևավորման ամբողջ ընթացքը։
Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ վերջնական որոշում կարող է կայացվել դրա բովանդակությունն այլ աղբյուրներից ստացված տեղեկությունների հետ համադրելու արդյունքում։ Որոշակի փաստի վերաբերյալ այս կամ այն աղբյուրից ստացված տեղեկությունների արժանահավատությունը գնահատելու համար անհրաժեշտ է վերլուծել ստացված տեղեկությունների բովանդակությունը, համադրել դրանք այլ ապացույցների հետ, պարզել դրանց համապատասխանությունը կամ հակասությունը, հակասության դեպքում` դրա պատճառները։
Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ դատարանի եզրահանգումները պետք է հիմնվեն գործում առկա փաստական տվյալների վրա։
32. Ապացույցների գնահատման արդյունքում ձևավորված ներքին համոզմունքն իրավական նշանակություն է ստանում և օբյեկտիվացվում ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս՝ դատավարական որոշումների հիմնավորման և պատճառաբանման չափանիշի միջոցով (սույն չափանիշի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումների մասին տե՛ս նաև Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 18-րդ կետը)։ Ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը ենթադրում է ապացույցները բարեխիղճ վերլուծության ենթարկելու պարտականություն։
Վերջին դիրքորոշումը բխում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի 4-րդ մասի պահանջից, որի համաձայն՝ «Դատարանի դատավճիռը պետք է լինի պատճառաբանված։ Պատճառաբանման ենթակա են դատարանի կողմից դատավճռում շարադրվող բոլոր հետևությունները և որոշումները»։
Դատական ակտի պատճառաբանվածության հարցին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Ֆ.Գալստյանի գործով որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ (…) Դատական ակտի պատճառաբանվածությունը կոչված է պարզաբանելու, թե ինչու է դատարանը եկել այս կամ այն հետևության, որ իրավանորմերով է ղեկավարվել նման որոշում կայացնելիս և միևնույն ժամանակ հնարավորություն է ստեղծում վերադաս դատարանի կողմից դատական ակտի օրինականության և հիմնավորվածության ստուգման համար։
(…) Պատճառաբանված որոշման բացակայությունն արդեն իսկ օբյեկտիվորեն սահմանափակում է վերադաս դատական ատյանի հնարավորությունը` լիարժեք դատական ստուգման ենթարկելու բողոքարկվող դատական ակտի օրինականությունն ու հիմնավորվածությունը և կայացնելու արդարացի որոշում, հետևաբար դատական ակտի չպատճառաբանված լինելը հանգեցնում է քրեական դատավարության կարևորագույն սկզբունքներից մեկի` ՀՀ Սահմանադրությամբ և քրեադատավարական օրենքով երաշխավորված արդար դատական քննության իրավունքի խախտման։
(…) Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն իր մի շարք որոշումներում՝ ներպետական դատարանների կողմից կայացված որոշումների չպատճառաբանվածությունը կամ ոչ բավարար պատճառաբանվածությունը դիտել [է] «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասով երաշխավորված` անձի արդար դատական քննության իրավունքի խախտում (տե՛ս Սալովն ընդդեմ Ուկրաինայի (Salov v. Ukraine) 06.09.2005 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 65518/01, Բոլդեան ընդդեմ Ռումինիայի (Boldea v. Romania) 15.02.2007 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 19997/02, Գրադինարն ընդդեմ Մոլդովայի (Gradinar v. Moldova) 08.04.2008 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 7170/02)ե (տե՛ս Ֆրունզիկ Գալստյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի մարտի 26-ի թիվ ԵԿԴ/0058/11/09 որոշման 18-20-րդ կետերը)»։
Վերահաստատելով Ֆ.Գալստյանի գործով որոշմամբ ձևավորած իրավական դիրքորոշումը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ դատարանը պարտավոր է իր դատական ակտում ամրագրել և թույլատրելիության, վերաբերելիության ու արժանահավատության տեսանկյունից գնահատման ենթարկել այն ապացույցները, որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները, ինչպես նաև նշել այս կամ այն ապացույցն անարժանահավատ համարելու փաստարկները (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 371-րդ հոդվածի 3-րդ կետ)։ Հակառակ դեպքում ապացույցների գնահատումը, դրա արդյունքում դատարանի համապատասխան ներքին համոզմունքի ձևավորումը կկրեն սուբյեկտիվ բնույթ, կհանգեցնեն կամայականության և անձի արդար դատաքննության իրավունքի խախտման՝ սահմանափակելով նաև դատական ակտի օրինականությունը և հիմնավորվածությունը ստուգելու վերադաս դատարանի հնարավորությունը։
33. Սույն որոշման 29-32-րդ կետերում կատարված իրավական վերլուծության հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ գործի լուծման համար ապացույցների բավարարությունը որոշելու չափանիշները սերտորեն փոխկապակցված են և փոխադարձաբար պայմանավորում են միմյանց։
Գործի լուծման համար բավարար ապացույցներ ասելով` պետք է հասկանալ թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների համակցություն, որը, հաղթահարելով անմեղության կանխավարկածը, անաչառ դիտորդի մոտ կձևավորի հիմնավոր կասկածից վեր համոզվածություն անձի մեղավորության վերաբերյալ, ինչպես նաև կհաստատի գործով ապացուցման առարկան կազմող մյուս հանգամանքները և հնարավորություն կտա կայացնել հիմնավորված և պատճառաբանված որոշում։
Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանը նաև արձանագրել է. «Ապացույցների բավարարությունը չի կարող որոշվել թվաբանական ցուցանիշով (…) ։ Ակնհայտ է, որ ապացույցները բավարար չեն, եթե`
1) գործում բացակայում է որևէ ապացույց գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող որևէ հանգամանքի պարզման համար,
2) եղած ապացույցը թույլ չի տալիս պարզել այդ հանգամանքը անհրաժեշտ խորությամբ և լրիվությամբ,
3) այդ հանգամանքի ապացուցվածությունը կասկած է հարուցում։ (տե՛ս Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 17-րդ կետը)»։
Այսպիսով, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշը։ Ընդ որում, «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշ ասելով, պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը։ Վերոգրյալը չի նշանակում, որ հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորությունն ընդհանրապես չի կարող առաջացնել որևէ կասկած, սակայն այդպիսի կասկածի հավանականության դեպքում դրա աստիճանը պետք է լինի աննշան (խիստ ցածր); Այլ խոսքով՝ մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած
(...) »։
Սույն գործով, դատարանը, դատաքննությամբ հետազոտված և ուսումնասիրված ապացույցների համադրության արդյունքում ստորև անդրադառնում է դրանց՝ մասնավորապես ամբաստանյալի, տուժողի և վկաների կողմից տրված ցուցմունքների արժանահավատությանը, ամբաստանյալին մեղսագրված արարքում մեղադրանքի ապացույցների բավարարությանը, այդ և մյուս ապացույցների հետ փոխկապակցվածությանն ու համադրմանը, իսկ դրանց արդյունքում՝ գործի արդարացի լուծման հիմնարար հարցերին։
Գործի փաստական հանգամանքների ընդհանուր վերլուծությունից դատարանը հաստատված է համարում այն, որ՝ 2015թ.-ի մայիսի 20-ին Երևան քաղաքի Կորյուն 19 հասցեում գտնվող «Ճարտարապետության և շինարարության Հայաստանի ազգային համալսարան» հիմնադրամի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում «9511» թվագրումով և «Կամուրջների փորձարկման լաբորատորիա» գրառումով լսարանի մոտ՝ միջանցքում ծագած վիճաբանության անմիջական մասնակիցներ են հանդիսանում գործով ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանն ու տուժող Հովհաննես Միքայելյանը։ Ավելին, գործով ձեռք բերված ապացույցների ամբողջությունը (ամբաստանյալի, վկաների ցուցմունքներ, դատաբժշկական փորձաքննութան եզրակացույթուն և այլն) անհերքելիորեն վկայում են այն մասին, որ տուժողին մարմնական վնասվածքը հասցնողը հանդիսանում է ամբաստանյալը։
Այլ է հիշյալ մարմնական վնասվածքը հասցնելու շարժառիթը, հանգամանքները, ինչպես նաև դրան նախորդող իրավիճակն ու մարմնական վնասվածքը հասցնելու համար առիթ հանդիսացած պատճառը։
Այս առումով դատարանը ցանկանում է անդրադառնալ և վերլուծել ինչպես ամբաստանյալի, այնպես էլ՝ տուժողի և վկաների կողմից դատարանում տրված ցուցմունքները, որոնք իրենց համակցությամբ ունեն էական նշանակություն։
Այսպես.
Սույն գործի դատական քննության ընթացքում ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանն ի սկզբանե չի հերքել իր առնչությունն ու մասնակցությունը տեղի ունեցած միջադեպին, ավելին, մանրամասն ներկայացրել է դեպքի օրն իր գործողությունների հաջորդականությունը ու զարգացումը։ Ամբաստանյալի` դատարանում տրված ցուցմունքի ամբողջական վերլուծությունից պարզ է դառնում, որ իր և տուժողի միջև վիճաբանությունը ծագել է կենցաղային հարցի, ինչպես կողմերն են նշում՝ կատակի, շուրջ, որը վերաբերել է բջջային հեռախոսը պահելուն։
Ըստ ամբաստանյալի՝ Հ.Միքայելյանի առավել ակտիվ գործողությունները ծագել են այն պահից ի վեր, երբ արդեն ինքն է կատակել նրա հետ՝ պահելով վերջինիս բջջային հեռախոսը։
Այնուհետև, ամբաստանյալը դատարանին հայտնել է, որ՝
«(...) Միջանցքում թեթևակի հրմշտել են իրար, որի ժամանակ Հ.Միքայելյանն իր համար անսպասելի հնարք է կատարել, այն է՝ աջ ձեռքով բռնել է պարանոցն այնպես, որ գլուխը գտնվել է նրա կրծքավանդակին, որի հետևանքով, մոտ երկու րոպե չի կարողացել նորմալ շնչել և խոսել։ Մասնավորապես, նկարագրելով իր դիրքը, նշել է, որ դեմքով գտնվել է դեպի Հ.Միքայելյանի կրծաքանադակն այնպես, որ իր քիթը հպվել է նրա կրծքավանդակին, իսկ տեսադաշտը եղել է փակ։ »։
Վերը շարադրվածից կարելի է եզրահանգել, որ փաստորեն, ամբաստանյալը մանրամասն ներկայացրել է մի իրավիճակ, որի ընթացքում Հ.Միքայելյանը բռնել է իր պարանոցը և սկսել այնպես խեղդել, որ վերջինս չի կարողացել շնչել։
Ամբաստանյալի կողմից դրսևորած հետագա գործողությունների վերաբերյալ առավել փաստարկված պատկերացում կազմելու համար անհրաժեշտ է ուշադություն դարձնել այն հագամանքի վրա, որ ինչպես հաստատվեց գործի քննությամբ, Տերտերյանի և Միքայելյանի գործողությունները ծագել են զուտ այն բանից հետո, երբ Միքայելյանը որոշել է կատակել նրա հետ՝ պահելով վերջինիս բջջային հեռախոսը։ Հարկ է նկատի ունենալ, որ ամբաստանյալը մի քանի անգամ հարցրել է Հ.Միքայելյանին, թե գիտի՞ արդյոք, թե որտեղ է իր բջջային հեռախոսը, ինչին, սակայն, նա տվել է բացասական պատասխան։ Միայն այն բանից հետո, երբ Տերտերյանը զանգահարել է իր հեռախոսահամարին և հասկացել, որ զանգը գալիս է Միքայելյանի ընկերուհու՝ Ժաննայի, պայուսակից, վերցրել է Միքայելյանի հեռախոսը և ցանկացել նույն կերպ կատակել։
Ասվածից հետևում է, որ վիճաբանության, իսկ հետագայում նաև քաշքշուկի նախաձեռնողն ու պատճառը եղել է ինքը՝ տուժողը։ Հիշյալ փաստը հաստատվել է ինչպես ամբաստանյալի, այնպես էլ տուժողի ցուցմունքներով։
Ամբաստանյալը դատարանում հայտնել է նաև, որ այն ընթացքում, երբ Հ.Միքայելյանը ձեռքերով բռնել էր իր պարանոցից և խեղդում էր իրեն, հենց այդ պահին նա մտաբերել է, որ գրպանում ունի ռեզակ, որը հանելով, սկսել է անկանոն թափահարել։ Ավելին, Տերտերյանը դատարանում հավաստիացրել է, որ այդ կերպ ցանկացել է պարզապես հանդարտեցնել Միքայելյանին, որպեսզի կարողանար ազատվեր նրանից։ Ընդ որում, Տերտերյանը նշել է նաև, որ Միքայելյանից ազատվելու այլ տարբերակ, հնարավորութուն, օրինակ՝ բղավելու, չի ունեցել, քանի որ դեմքով ամուր հպված է եղել նրա կրծքավանդակին, իսկ տեսադաշտը եղել է փակ։
Ինչ վերաբերում է տուժող Միքայելյանին, ապա դատարանը ցանկանում է ուշադրություն դարձնել այն հանգամանքին, որ վերջինս նույնպես չի ժխտել իր կողմից Տերտերյանի պարանոցը բռնելու հանգամանքը ու թեև դատարանում շատ հանգամանքներ ներկայացրել է կցկտուր, այդուամենայնիվ, չի հերքել հիշյալ փաստը։
Դատարանը վերլուծելով ամբաստանյալի և տուժողի ամբողջական ցուցմունքները, փաստում է հետևյալը`
- տուժող Միքայելյանը լսարանում գտնվելու ընթացքում կատակել է համակուրսեցի Տերտերյանի հետ՝ պահելով նրա բջջային հեռախոսը,
- հասկանալով, որ հեռախոսը պահել է Հ.Միքայելյանը, Տերտերյանը վերցրել է նրանը՝ նման կերպ կատակելու նպատակով,
- միջանցքում, սակայն, վերջիններիս միջև ծագել է քաշքշուկ, որի ընթացքում Միքայելյանը բռնել և սեղմել է Տերտերյանի պարանոցն ու որոշակի՝ կարճ ժամանակահատված շնչահեղձ արել նրան,
- հասկանալով, որ խեղդվում է, Տերտերյանը գրպանից հանել և անկանոն թափահարել է մոտը գտնվող կտրող-ծակող առարկան, որից հետո նկատել է Միքայելյանի վնասվածը։
Հատկանշականն այն է, որ դատարան հրավիրված վկա Արսեն Մկրտչյանը, ով, լսելով միջանցքից աղմուկի ձայներ, դուրս է եկել և ականատես է եղել տղաների քաշքշուկի դրվագին, հայտնել է որ՝
«(...)
Մասնավորապես, տեսել է, թե ինչպես է Հովհաննեսը կանգնած վիճակում խեղդում Տիգրանին, ով ստեղծված իրավիճակից փոքր-ինչ կռացել էր։ Այդ պահին Տիգրանի գործողությունները չի մտաբերում (...)»։
Փաստորեն, վկա Մկրտչյանը նույնպես ներկայացրել է հանգամանքներ, որոնց ինքն անմիջական ականատես է եղել և դրանք համընկնում են ամբաստանյալի կողմից ներկայացված տեղեկությունների հետ, ավելին, չեն հակասում տուժողի կողմից դատարանում հայտնածին։
Նման պարագայում դատարանն ընդգծում է, որ վկան ներկայացրել է այնպիսի փաստեր, որոնք նույնանում են ինչպես ամբաստանյալի, այնպես էլ տուժողի կողմից հայտնած դեպքերին։
Նման պարագայում, դատարանն արձանագրում է, որ դատարանում ամբաստանյալ Տ.Տերտերյանի ցուցմունքները` Հ.Միքայելյանի կողմից իրեն խեղդելու մասին չեն կարող համարվել ոչ արժանահավատ ու մտացածին` դրան որպես լուրջ հակափաստարկ բերված որևէ ապացույցի բացակայության հիմքով։
Դատարանն, անդրադառնալով պաշտպանի կողմից ներկայացրած միջնորդությանը՝ դատահետքաբանական փորձաքննությանի թիվ 1601-15 և 2310-15 եզրակացությունները որպես անթույլատրելի ապացույց ճանաչելու մասին, փաստում է՝
Պաշտպանական կողմը, օգտվելով իր դատավարական իրավունքներից միջնորդել անթույլատրելի ճանաչել վերը նշված ապացույցները։ Ընդ որում, միջնորդությունը հիմավորել է այն փաստով, որ հիշյալ փորձաքննությունների ժամանակ նախաքննական մարմնի կողմից փորձաքննությանը չեն տրամարվել մեկ զույգ գուլպաները, այլ տրամադրվել է վերնաշապիկ և անթև շապիկ և փորձաքննությամբ հետազոտման է եբթարկվել «անհայտ ծագմամբ անթև շապիկ» ինչը, ըստ պաշտպանության կողմի, հանդիսանում է էական խախտում։
Մինչդեռ, դատարանն արձանագրում է՝
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածի համաձայն ՝
«1. Քրեական գործով վարույթում մեղադրանքի հիմքում չեն կարող դրվել և որպես ապացույց օգտագործվել այն նյութերը, որոնք ձեռք են բերվել`
1) բռնությամբ, սպառնալիքով, խաբեությամբ, անձին ծաղրի ենթարկելով, ինչպես նաև այլ անօրինական գործողություններով.
2) կասկածյալի և մեղադրյալի պաշտպանության իրավունքի, դատավարության լեզվին չտիրապետող անձանց իրավունքների` սույն օրենսգրքով նախատեսված լրացուցիչ երաշխիքների էական խախտմամբ.
21) վկայի՝ սույն օրենսգրքի 86-րդ հոդվածի հինգերորդ մասով նախատեսված իրավունքների խախտմամբ.
3) տվյալ քրեական գործով քրեական դատավարություն իրականացնելու, համապատասխան քննչական կամ այլ դատավարական գործողություն կատարելու իրավունք չունեցող անձի կողմից.
4) բացարկման ենթակա անձի մասնակցությամբ, եթե նա իմացել է կամ պետք է իմանար քրեական գործով վարույթին իր մասնակցությունը բացառող հանգամանքների առկայության մասին.
5) քննչական կամ այլ դատավարական գործողության կատարման կարգի էական խախտմամբ.
6) այն անձից, որն ունակ չէ ճանաչել փաստաթուղթը կամ այլ առարկան, հաստատել դրա իսկությունը, հայտնել դրա առաջացման և ստացման հանգամանքների մասին.
7) անհայտ կամ դատական նիստում չբացահայտվող աղբյուրից.
8) ժամանակակից գիտական պատկերացումներին հակասող մեթոդների կիրառման արդյունքում։
2. Ապացույցներ ձեռք բերելիս էական են այն խախտումները, որոնք, դրսևորվելով մարդու և քաղաքացու սահմանադրական իրավունքների և ազատությունների կամ սույն օրենսգրքի որևէ պահանջի խախտմամբ, դատավարության մասնակիցներին` օրենքով երաշխավորված իրավունքների զրկմամբ կամ սահմանափակմամբ կամ որևէ այլ կերպ ազդել են կամ կարող էին ազդել ստացված փաստական տվյալների հավաստիության վրա»։
Վերը շարադրված իրավական նորմի լույսի ներքո, դատարանն արձանագրում է, որ համամիտ չէ պաշտպանական կողմից ներկայացրած փաստարկների հետ և ընդգծում է, որ վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից փորձաքննությանը գուլպաներ չտրամադրելը չի կարող դիտվել այնպիսի էական խախտում, որը տվյալ դեպքում դրսևորվելով մարդու և քաղաքացու սահմանադրական իրավունքների և ազատությունների կամ սույն օրենսգրքի որևէ պահանջի խախտմամբ, դատավարության մասնակիցներին` օրենքով երաշխավորված իրավունքների զրկմամբ կամ սահմանափակմամբ՝ որևէ այլ կերպ ազդել են կամ կարող էին ազդել ստացված փաստական տվյալների հավաստիության վրա։
Այլ կերպ, դատարանը գտնում է, որ սույն դեպքում որևէ կերպ չի խախրտվել անձի՝ Տ.Տերտերյանի դատավարական իրավունքները, որի պայմաններում հիշյալ ապացույցները չեն կարող ճանաչվել անթույլատրելի, քանի որ հիշյալ առարկաների՝ որոշակի պայմաններում թերի կամ սխալ արձանագրումը, որևէ ազդեցություն չի ունեցել գործի տվյալների, ձեռք բերված ապացույցների և ի վերջո՝ գործ ելքի վրա։
3.Դատարանի իրավական վերլուծությունները
Այսպիսով, գործի քննությամբ ի հայտ եկած և դատարանում հետազոտված գործի վերը նշված փաստական հանգամանքներից ելնելով՝ դատարանը պետք է քննարկան առարկա դարձնի արդեն հետևյալ հարցը`
արդյոք ճիշտ քրեաիրավական գնահատական է տրվել Տիգրան Համլետի Տերտերյանի կողմից կատարած հանրորեն վտանգավոր արարքին։
Այսպես.
Նախաքննական մարմնի կողմից Տիգրան Համլետի Տերտերյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ`
(…) 2015թ. մայիսի 20-ին ժամը 14։00-ից 15։00-ի սահմաններում Երևան քաղաքի Կորյուն 19 հասցեում գործող «Ճարտարապետության և շինարարության Հայաստանի ազգային համալսարան» հիմնադրամի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում «9511» թվագրումով և «Կամուրջների փորձարկման լաբորատորիա» գրառումով լսարանի մոտ՝ միջանցքում, վիճաբանել է Կոտայքի մարզի Կամարիս գյուղի 2-րդ փողոցի 56-րդ տան բնակիչ Հովհաննես Գևորգի Միքայելյանի հետ, որի ընթացքում սուր կտրող-ծակող առարկայով հարվածել է վերջինիս որովայնի ձախ հատվածին և դիտավորությամբ նրա առողջությանը պատճառել կյանքին վտանգ սպառնացող ծանր վնաս՝ որովայնի առաջային պատի ծակված-կտրված՝ որովայնի խոռոչ թափանցումով, ճարպոնի վնասմամբ վերքի ձևով(...)»»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«1. Դիտավորությամբ մեկ ուրիշին մարմնական վնասվածք պատճառելը կամ առողջությանն այլ ծանր վնաս պատճառելը, որը վտանգավոր է կյանքի համար կամ առաջացրել է տեսողության, խոսքի, լսողության կամ որևէ օրգանի կամ օրգանի ֆունկցիայի կորուստ կամ արտահայտվել է դեմքի անջնջելի այլանդակմամբ, ինչպես նաև կյանքի համար վտանգավոր այլ վնաս է պատճառել առողջությանը կամ առաջացրել է դրա քայքայում՝ զուգորդված ընդհանուր աշխատունակության ոչ պակաս, քան մեկ երրորդի կայուն կորստով կամ հանցավորի համար ակնհայտ մասնագիտական աշխատունակության լրիվ կորստով կամ առաջացրել է հղիության ընդհատում, հոգեկան հիվանդություն, թմրամոլությամբ կամ թունամոլությամբ հիվանդացում (…) »։
Վերը շարադրված հոդվածի դիսպոզիցիայի վերլուծությամբ դատարանը փաստում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածը պատասխանատվություն է նախատեսում մարդու առողջության դեմ ուղղված հանցագործություններից ամենավտանգավորի` դիտավորությամբ առողջությանը ծանր վնաս պատճառելու համար։ Քննարկվող հանցագործության հանրային առավել բարձր վտանգավորությունը պայմանավորված է ոչ միայն նրանով, որ համապատասխան հակաիրավական արարքի արդյունքում մարդուն պատճառվում է վնաս, որը խիստ բացասական է անդրադառնում նրա առողջական վիճակի վրա, այլև նրանով, որ կարող է առաջ բերել ավելի ծանր հետևանքներ՝ ընդհուպ մինչև տուժողի մահ։ Այս հանցագործության սուբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է դիտավորությամբ, որը կարող է լինել ինչպես ուղղակի, այնպես էլ անուղղակի։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածով նախատեսված հանրորեն վտանգավոր արարքը կարող է կատարվել տարբեր եղանակներով։ Մասնավորապես, հանցավորը տուժողի առողջությանը ծանր վնաս կարող է պատճառել՝ իր ֆիզիկական հնարավորությունները գործադրելով (ձեռքով կամ ոտքով հարվածելով, հրել վայր գցելով, մարմնի որևէ մաս ջարդելով և այլն), տարբեր գործիքներ, իրեր կամ առարկաներ (դանակ, կացին, մուրճ, մետաղյա ձող, քար և այլն) օգտագործելով, զանազան մեխանիզմներ, միջոցներ կամ նյութեր (հրազեն, թույն, թմրանյութ և այլն) կիրառելով, տարերային աղետի իրադրությունը կամ առավել վտանգի աղբյուրն օգտագործելով և այլն։ Քննարկվող հանցագործության կատարման նշված եղանակները, ելնելով գործի փաստական հանգամանքների առանձնահատկություններից, տարբեր կերպ են բնորոշում հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության աստիճանը։ Այսպես՝ տուժողի կենսական կարևոր օրգանների շրջանում դանակով հարված հասցնելիս հանցավորը ոչ միայն նախատեսում է հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման անխուսափելիությունը, այլև գիտակցում է կամ առնվազն պարտավոր է գիտակցել, որ իր գործողություններով տուժողին պատճառում է առողջության ծանր վնաս, որը վտանգավոր է կյանքի համար և անգամ կարող է հանգեցնել մահվան։ Այլ խոսքով՝ հանցավորը գործում է ուղղակի դիտավորությամբ և հստակ նախատեսում է իր արարքի և վտանգավոր հետևանքների միջև առկա միանշանակ պատճառական կապը և դրա զարգացումը, այդ թվում՝ գիտակցում է կամ պարտավոր է գիտակցել, որ տուժողին կարող է պատճառել մահ, սակայն ինքնավստահությամբ կամ անփութությամբ հույս է ունենում, որ նշված ծանր հետևանքը չի առաջանա։ Վերոգրյալն ինքնին վկայում է հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության առավել բարձր աստիճանի մասին։
Գործի դատական քննության ընթացքում ձեռք բերված ապացույցների հիման վրա ի հայտ եկած վերը նշված փաստական հանգամանքները հաստատված համարելիս և դրանց վերաբերյալ դատողություններ անելիս, դատարանը ղեկավարվում է քրեադատավարական օրենքի մի շարք պահանջներով և արձանագրում հետևյալը.
Այսպես`
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 2-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«2. Քրեական դատավարություն իրականացնող մարմինները պարտավոր են ձեռնարկել բոլոր միջոցառումները, որպեսզի իրենց գործունեության արդյունքում`
1) քրեական օրենսգրքերով չթույլատրված արարք կատարած յուրաքանչյուր ոք բացահայտվի և քրեական օրենքով նախատեսված դեպքերում և սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով պատասխանատվության ենթարկվի.
(...) »։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի համաձայն`
« (...)3. Քրեական հետապնդում իրականացնող մարմինը պարտավոր է ձեռնարկել սույն օրենսգրքով նախատեսված բոլոր միջոցառումները` գործի հանգամանքների բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ հետազոտման համար, պարզել ինչպես կասկածյալի և մեղադրյալի մեղավորությունը հիմնավորող, այնպես էլ նրանց արդարացնող, ինչպես նաև նրանց պատասխանատվությունը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները /…/»։
Իսկ օրենսգրքի 18-րդ հոդվածում ամրագրված է, որ`
«2. Կասկածյալը կամ մեղադրյալը պարտավոր չէ ապացուցել իր անմեղությունը։ Նրանց անմեղության ապացուցման պարտականությունը չի կարող դրվել պաշտպանության կողմի վրա։ Մեղադրանքի ապացուցման և կասկածյալին կամ մեղադրյալին ի պաշտպանություն բերված փաստարկների հերքման պարտականությունը կրում է մեղադրանքի կողմը։
3. Հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա, այն պետք է հաստատվի գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ։
4. Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր կասկածները, որոնք չեն կարող փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի կամ կասկածյալի։
5. Կասկածյալի կամ մեղադրյալի նկատմամբ կիրառվող խափանման միջոցները չեն կարող պարունակել պատժի տարրեր»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 124-րդ հոդվածում ամրագրված է, որ՝
«Ապացուցումը` գործի օրինական, հիմնավորված և արդարացի լուծման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներ բացահայտելու նպատակով ապացույցներ հավաքելը, ստուգելը և գնահատելն է»։
Բացի այդ, մի շարք դատավարական նորմեր իրենց դրույթներում պարունակում են ապացույցների հավաքման, դրանց ստուգման և գնահատման մեխանիզմները` մասնավորապես.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 125-րդ հոդվածի համաձայն՝
«Ապացույցները հավաքվում են հետաքննության, նախաքննության և դատական քննության ընթացքում` սույն օրենսգրքով նախատեսված քննչական և դատական գործողությունների կատարման ճանապարհով»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 126-րդ հոդվածի համաձայն՝
«Գործով հավաքված ապացույցները ենթակա են բազմակողմանի և օբյեկտիվ ստուգման` ձեռք բերված ապացույցների վերլուծության, այն այլ ապացույցների հետ համադրելու, նոր ապացույցներ հավաքելու, ապացույցների ձեռքբերման աղբյուրներն ստուգելու միջոցով»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման` վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից։
2. Հետաքննության մարմնի աշխատակիցը, քննիչը, դատախազը դատավորը, ղեկավարվելով օրենքով, ապացույցները գնահատում են ապացույցների համակցության մեջ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված իրենց ներքին համոզմամբ»։
Սույն գործի ապացույցների և դրանց հիման վրա պարզված գործի փաստական հանգամանքների վերլուծության արդյունքում, դատարանը եկավ այն հետևության, որ վարույթն իրականացնող նախաքննական մարմինը չի ձեռնարկել օրենքով սահմանված բոլոր անհրաժեշտ և բավարար միջոցները՝ քննվող քրեական գործով բոլոր փաստական հանգամանքները վեր հանելու ուղղությամբ, ինչի արդյունքում ստեղծվել է մի իրավիճակ, երբ դատարանը պարտավոր է հիմք ընդունել, ավելին, կասկածի տակ չդնել ամբաստանյալ Տերտերյանի, վկա Մկրտչյանի ցուցմունքները` կապված տուժող Հ.Միքայելյանի կողմից վերջինիս խեղդելու, իսկ դրա հետևանքով ու դրանից դրդված ամբաստանյալի կողմից տուժողին մարմնական վնասվածք պատճառելու անխուսափելի անհրաժեշտության վերաբերյալ։
Այլ կերպ դատարանում` ամբաստանյալ Տ.Տերտերյանի և գործի ելքով որևէ շահագրգռվածություն չունեցող անձի` վկա Ա.Մկրտչյանի ցուցմունքները՝ Հ.Միքայելյանի կողմից Տ.Տերտերյանին խեղդելու վերաբերյալ չեն կարող համարվել ոչ արժանահավատ ու մտացածին` դրան որպես հակափաստարկ բերված որևէ ապացույցի բացակայության հիմքով։ Ընդ որում, դատարանը ցանկանում է ևս մեկ անգամ ընդգծել, որ տուժողն ինքը չբացառեց հիշյալ փաստը։
Այսպիսով, դատարանն արձանագրելով, որ սույն գործով հավաքվել է ապացույցների որոշակի ամբողջություն, փաստում է, որ պարտավոր է դրանք համադրել, գնահատել ու վերլուծել այդ` հավաքված ապացույցների միասնականության շրջանակներում։ Մինչդեռ, անդրադառնալով մեղադրանքի կողմի այն դատողություններին, թե ամբաստանյալ Տերտերյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանը հիմնավոր է և նա պետք է պատասխանատվության ու պատժի ենթարկվի այդ հանցավոր արարքը կատարելու համար, դատարանը գտնում է, որ նախաքննությամբ հավաքված ու դատարանում հետազոտված ապացույցները թույլ չեն տալիս գալու այդ եզրահանգման հետևյալ պատճառաբանությամբ։
Ասվածը մասնավորապես վերաբերվում է Տ.Տերտերյանի կողմից տուժողին վնաս պատճառելու դրդապատճառներին, նրա սուբյեկտիվ դիտավորությանն ու դրանք գնահատելուն համար անհրաժեշտ փաստերին ու ապացույցներին։ Այս առումով կարևոր է վերլուծել ամբաստանյալի կողմից տուժողին մարմնական վնասվածք հասցնելուն նախորդած ժամանակահատվածում և դրանից հետո տեղի ունացած իրադարաձությունները։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 42-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցագործություն չի համարվում այն գործողությունը, որը կատարվել է անհրաժեշտ պաշտպանության վիճակում, այսինքն՝ պաշտպանվողի կամ մեկ այլ անձի կյանքը, առողջությունը և իրավունքները, հասարակության կամ պետության շահերը հանրության համար վտանգավոր ոտնձգությունից կամ դրա իրական սպառնալիքից՝ ոտնձգություն կատարողին վնաս պատճառելու միջոցով պաշտպանելիս, եթե թույլ չի տրվել անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցում։
2. Անձի կյանքի համար վտանգավոր բռնության կամ այդպիսի բռնության իրական սպառնալիքով զուգորդված ոտնձգությունից պաշտպանվելիս կարող է պատճառվել ցանկացած վնաս, այդ թվում՝ մահ։
3. Անհրաժեշտ պաշտպանության իրավունքն անձին է պատկանում՝ անկախ ոտնձգությունից խուսափելու կամ այլ անձանց կամ պետական մարմինների օգնությանը դիմելու հնարավորությունից, ինչպես նաև անկախ անձի մասնագիտական կամ այլ հատուկ պատրաստվածությունից և պաշտոնեական դիրքից։
4. Անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցում են համարվում դիտավորյալ այն գործողությունները, որոնք, պաշտպանվողի համար ակնհայտ, չեն համապատասխանում ոտնձգության բնույթին և վտանգավորությանը։
Անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցմամբ արարքը հանցագործություն է, եթե հատկապես նախատեսված է սույն օրենսգրքի հատուկ մասով։
5. Անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցում չի համարվում և քրեական պատասխանատվության չի հանգեցնում զենքի կամ ցանկացած այլ միջոցների կամ առարկաների գործադրումը զինված անձի հարձակումից կամ անձանց խմբի հարձակումից պաշտպանվելու համար, ինչպես նաև ապօրինաբար և բռնությամբ բնակարան կամ այլ շինություն ներխուժելը կանխելու համար` անկախ ոտնձգողին պատճառած վնասի ծանրությունից»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասը պատասխանատվություն է նախատեսում անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցմամբ մեկ ուրիշի առողջությանը ծանր վնաս պատճառելու համար։
Այսպես.
Գործի քննությամբ հիմնավորվեց, որ ամբաստանյալը նախապես որևէ դիտավորություն չի ունեցել տուժող Հ.Միքայելյանին մարմնական վնասվածք պատճառելու առումով, այլ մարմնական վնասվածքը պատճառել է ելնելով արդեն իսկ ստեղծված` իր կյանքի համար առաջացած վտանգը խափանելու, դադարեցնելու մղումներից ելնելով։
Անդրադառնալով անհրաժեշտ պաշտպանության սահմաններում գործելու վերաբերյալ ամբաստանյալի և նրա պաշտպանի կողմից առաջ քաշված հարցին, դատարանը ցանկանում է նախ մեջբերել է այս առթիվ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի կողմից մի շարք որոշումներում արտահայտած որոշակի իրավական դիրքորոշումներ, ապա դրանք վերլուծել նաև սույն գործով ի հայտ եկած փաստական հանգամանքների լույսի ներքո `
Մասնավորապես,
Ա.Հակոբյանի վերաբերյալ որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ`
«Անհրաժեշտ պաշտպանության իրավունքն ունի որոշակի սահմաններ։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 42-րդ հոդվածի մեկնաբանման հիման վրա Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ օրենքով ամրագրված են որոշակի պայմաններ, որոնց առկայության դեպքում է միայն պաշտպանությունը իրավաչափ և հետևաբար` արարքի հանցավորությունը բացառող։
Այսպես, անհրաժեշտ պաշտպանության իրավաչափության պայմաններն են.
ա) ոտնձգության հանրային վտանգավորությունը.
բ) ոտնձգության առկայությունը.
գ) ոտնձգության իրական լինելը,
դ) վտանգ սպառնալը անձի, հասարակության, պետության շահերին.
ե) վնաս հասցնելը միայն ոտնձգողին.
զ) պաշտպանության համարժեքությունը ոտնձգությանը։
Առաջին պայմանից հետևում է, որ ոտնձգությունն օժտված է հանրային վտանգավորությամբ, եթե այն անձի, հասարակության, պետության շահերին կարող է էական վնաս հասցնել։
Երկրորդ պայմանի համաձայն` ոտնձգությունը համարվում է առկա այն դեպքում, երբ այն արդեն սկսվել է, ընթացքի մեջ է և չի ավարտվել, ինչպես նաև այն դեպքում, երբ առկա է ոտնձգությունը սկսելու իրական, անմիջական սպառնալիք։ Ոտնձգության առկայության պայմանը ենթադրում է, որ անհրաժեշտ պաշտպանությունն անթույլատրելի է արդեն ավարտված ոտնձգության դեպքում, բացառությամբ այն դեպքի, երբ վնաս պատճառողը չի գիտակցել ոտնձգության ավարտման փաստը։ Վերջինիս դեպքում ոտնձգությունից առաջացած հուզմունքի պատճառով պաշտպանվողին կարող է թվալ, թե ոտնձգությունը դեռևս չի ավարտվել և անհրաժեշտ է պաշտպանվել։ Նման դեպքերում թեև պաշտպանությունն անժամանակ է (ուշացած է), այն այնուամենայնիվ, իրավաչափ է։
Երրորդ պայմանի իմաստով ոտնձգությունն իրական է, եթե այն իրոք կատարվում է և ոչ թե պաշտպանվողի երևակայության արդյունք է։
Չորրորդ պայմանի համաձայն` անհրաժեշտ պաշտպանությունը ներառում է ոչ միայն սեփական, այլ նաև ուրիշ անձանց իրավունքների, ինչպես նաև հասարակության և պետության շահերի պաշտպանության դեպքերը։ Ընդ որում, այլ անձանց իրավունքների ու շահերի պաշտպանությունն իրականացնող անձը կարող է պաշտպանությունն իրականացնել սեփական նախաձեռնությամբ` առանց սպասելու, որ իրենից օգնություն խնդրեն։
Ըստ հինգերորդ պայմանի` անհրաժեշտ պաշտպանությունն իրականացվում է միայն ոտնձգողին վնաս հասցնելու միջոցով։ Ընդ որում, անհրաժեշտ պաշտպանության իրավունքն անձին է պատկանում անկախ ոտնձգությունից խուսափելու, կամ այլ անձանց, պետական մարմինների օգնությանը դիմելու հնարավորությունից, ինչպես նաև, անկախ անձի մասնագիտական կամ այլ հատուկ պատրաստվածությունից և ծառայողական դիրքից։ Այլ կերպ` եթե անգամ հնարավորություն կա պաշտպանությունն իրականացնել այլ միջոցներով (օրինակ` փախչել, դիմել այլ անձանց կամ պետական մարմինների օգնությանը), բայց պաշտպանություն իրականացնողը ընտրում է պաշտպանության այն ձևը, որը կապված է ոտնձգողին վնաս պատճառելու հետ, իրականացված պաշտպանությունը չի համարվի ոչ իրավաչափ։
Վեցերորդ պայմանը պաշտպանության համարժեքությունն է ոտնձգությանը։ Անհրաժեշտ պաշտպանությունը համարժեք չէ ոտնձգությանը, եթե պաշտպանության և ոտնձգության միջև անհամապատասխանությունն ակնհայտ է, այսինքն` ոտնձգողին հասցվում է այնպիսի ծանր վնաս, որը տվյալ պայմաններում անկասկած արդարացված չէ։ Ընդ որում, ոտնձգության և պաշտպանության միջև եղած անհամապատասխանությունը պետք է ակնհայտ լինի հենց իր՝ պաշտպանությունն իրականացնողի համար։ Պաշտպանվողը պետք է գիտակցի, որ չափից դուրս մեծ վնաս է հասցնում ոտնձգողին, ինչն արդարացված չէ տվյալ իրադրությունում։
Անհրաժեշտ պաշտպանության համարժեքության գնահատման և որպես արդյունք` անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցման առկայության կամ բացակայության որոշման համար անհրաժեշտ է գնահատել ոտնձգության վտանգավորության աստիճանի և պաշտպանության միջև համապատասխանությունը։
Օրենքը չի պահանջում, որ պաշտպանվողը կիրառի ոտնձգողի կողմից կիրառվող միջոցներին հավասարազոր միջոցներ։ Պաշտպանվողը կարող է գործադրել նաև առավել արդյունավետ միջոցներ։
Ոտնձգության և պաշտպանության միջոցների միջև համամասնության խնդիրը լուծելիս անհրաժեշտ է հաշվի առնել հետևյալ հանգամանքները՝
ա) պաշտպանվող բարիքի արժեքավորությունը և այն վնասի չափը, որ կարող էր հասցվել դրան,
բ) ոտնձգության ինտենսիվությունը ու հանկարծակիությունը,
գ) պաշտպանվողի և ոտնձգողի ֆիզիկական հնարավորությունները (սեռը, տարիքը, առողջական վիճակը, ֆիզիկական ուժը և այլն),
դ) ոտնձգողների և պաշտպանվողների քանակը,
ե) ոտնձգության իրադրությունը, տեղը, ժամանակը և այլն։ /տե՛ս Արտյոմ Նորայրի Հակոբյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի օգոստոսի 27-ի թիվ ԵԿԴ/0149/01/09 որոշման 27-28-րդ կետերը/»։
Անհրաժեշտ պաշտպանության վերաբերյալ ՀՀ Վճռաբեկ դատարաննը՝ Ա.Թորոսյանի վերաբերյալ որոշման մեջ արտահայտել է դիրքորոշում այն մասին, որ`
«…անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցումը բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ հատկանիշներով։
Անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցման օբյեկտիվ հատկանիշների կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ոտնձգության բնույթն ու վտանգավորությունը որոշվում են ոտնձգության օբյեկտի արժեքավորությամբ, ոտնձգության ինտենսիվությամբ, պաշտպանվողի և ոտնձգողի ֆիզիկական հնարավորություններով, նրանց քանակով, ոտնձգության իրադրությամբ և այլն։ Ուստի, անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցումն առկա է այն դեպքում, երբ առկա է ակնհայտ (խիստ, էական) անհամապատասխանություն ոտնձգությամբ սպառնացող և պաշտպանվողի կողմից պատճառվող վնասների միջև։
Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում ընդգծել, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 42-րդ հոդվածի 4-րդ մասի իմաստով խոսքը սպառնացող և պատճառվող վնասների միջև առկա խիստ (էական) անհամապատասխանության մասին է։ Այլ կերպ՝ անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցումն առկա է այն դեպքում, երբ պաշտպանվողը կիրառել է պաշտպանության այնպիսի միջոցներ և մեթոդներ, որոնց կիրառումն ակնհայտ կերպով չէր բխում ո՛չ ոտնձգության բնույթից և վտանգավորությունից, ո՛չ էլ իրադրությունից։
Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում նշել նաև, որ անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցման օբյեկտիվ հատկանիշների առկայության կամ բացակայության հարցի քննարկման համար առաջին հերթին պետք է պարզել անհրաժեշտ պաշտպանության վիճակի առկայության հարցը։ Այլ կերպ՝ անհրաժեշտ է առաջին հերթին պարզել ոտնձգության և պաշտպանության առկայության, ապա նոր միայն դրանց արդյունքում պատճառված վնասների համապատասխանության հարցը։
Անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցման սուբյեկտիվ հատկանիշների կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցումը բնութագրվում է մեղքի դիտավորյալ ձևով։
Անհրաժեշտ պաշտպանության վիճակում ուղղակի դիտավորությամբ գործելու պարագայում պաշտպանվողը՝
ա) գիտակցում է, որ ոտնձգությունից կարելի է պաշտպանվել ոտնձգողին նվազ ծանր վնաս պատճառելով,
բ) կանխատեսում է ոտնձգողին վնաս պատճառելու անխուսափելիությունը կամ իրական հնարավորությունը,
գ) ցանկանում է վերոնշյալ հետևանքի առաջացումը։
Անհրաժեշտ պաշտպանության վիճակում անուղղակի դիտավորությամբ գործելու պարագայում պաշտպանվողը՝
ա) գիտակցում է, որ ոտնձգությունից կարելի է պաշտպանվել ոտնձգողին նվազ ծանր վնաս պատճառելով,
բ) կանխատեսում է ոտնձգողին վնաս պատճառելու հնարավորությունը,
գ) գիտակցաբար թույլ է տալիս վերոնշյալ հետևանքի առաջացումը կամ անտարբեր է դրա առաջացման նկատմամբ»։
Այսպիսով, դատարանն անդրադառնալով վճռաբեկ դատարանի` անհրաժեշտ պատպանության և դրա սահմանազանցման բնորոշմանն ու իրավաչափությանը վերաբերվող վերը շարադրված իրավական դիրքորոշումներին և դրանք դիտարկելով սույն քրեական գործի փաստական հանգամանքների տիրույթում, արձանագրում է, որ Տ.Տերտերյանը ստեղծված իրավիճակում գործել է անուղղակի դիտավորությամբ, սակայն ոչ թե անհրաժեշտ պաշտպանության, այլ դրա սահմանազանցման պայմաններում։
Դատարանը նման եզրահանգման գալիս արձանագրում է հետևյալը`
Նախ, 2015թ. մայիսի 20-ին տեղի ունեցած վիճաբանության ժամանակ առկա է եղել իրական ոտնձգություն՝ այն է տուժողի կողմից ամբաստանյալի վզից բռնելը, նրան դեմքով իր կրծքավանդակին սեղմելն ու որոշակի ժամանակահատված այնպես պահելը, որն առաջացրել է ամբաստանյալի թեկուզ և կարճ, սակայն շնչահեղձության վիճակ, որը պարունակել է հանրային վտանգավորություն։ Այսինքն, ոտնձգությունը, որից պաշտպանվել է Տ.Տերտերյանը, եղել է հանրորեն վտանգավոր, իրական և առկա։
ՈՒստի վճռաբեկ դատարանի արտահայտած վերը նշված դիրքորոշման «ա» ենթակետով նախատեսված հանրային վտանգավորության պայմանն առկա է։
Այնուհետև, ոտնձգությունը եղել է առկա, մասնավորապես, այն սկսվել է ինստիտուտի միջանցքում, երբ Հ.Միքայելյանը մոտենալով Տ.Տերտերյանին, իրականացրել ոտնձգությունը՝ մասնավորապես՝ մեկ ձեռքով «աքցան» հնարքով բռնելով նրա պարանոցից, սկսել է խեղդել։ Տվյալ պարագայում, դատարանը փաստում է, որ ոտնձգությունը սկսվել, ավելին, եղել է ընթացքի մեջ և դեռևս ավարտված չի եղել այն պահին, երբ Տերտերյանը հարվածել է Միքայելյանին։ Դրա մասին է վկայում այն, որ Հ.Միքայելյանի պարանոցը սեղմելուց հետո Տ.Տերտերյանը հասկանալով, որ շնչահեղձ է լինում, ըստ էության, հարվածել է տուժողին` իրական ոտնձգությունը սկսված լինելուց հետո` մինչև միջադեպի ավարտը։ Ասվածին հավելելով ոտնձգության առկայության («բ» ենթակետ) կապակցությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից արտահայտված իրավական դիրքորոշումը` դատարանը գտնում է, որ գործում չկան օբյեկտիվ հիմքեր պնդելու, որ Հ.Միքայելյանին վնաս հասցնելու պահին Տերտերյանը գիտակցում էր, կամ կարող էր գիտակցել, որ տուժողի կողմից սկսված ոտնձգությունն արդեն իսկ ավարտված է, կամ ավարտման փուլում, հատկապես, որ այն գտնվել է ընթացքի մեջ։
Հետևաբար, վճռաբեկ դատարանի արտահայտած վերը նշված դիրքորոշման «բ» ենթակետով նախատեսված առկայության պայմանը ևս առկա է։
Անդրադառնալով տվյալ վիճաբանության՝ ոտնձգության, իրական լինելու փաստին, դատարանը գտնում է, որ ոտնձգությունը եղել է իրական, այլ ոչ թե պաշտպանվողի` տվյալ դեպքում Տ.Տերտերյանի, երևակայության արդյունքը, ինչը պայմանավորված է ինչպես ամբաստանյալի, այնպես էլ վկա Ա.Մկրտչյանի ներկայացրած փաստերով, որոնք հետազոտվել են դատարանում։
Արձանագրելով, որ մեղադրանքի կողմը դատարանին չներկայացրեց օբյեկտիվ հիմքեր առ այն, որ դեպքի օրը ամբաստանյալի կյանքի կամ առողջության նկատմամբ որևէ ոտնձգություն չի կատարվել և միայն պաշտպանվողին է թվացել, թե այդպիսին առկա է, դատարանը փաստում է, որ տվյալ պարագան չի կարող դիտվել որպես կարծեցյալ պաշտպանություն։
Հետևաբար, վճռաբեկ դատարանի արտահայտած վերը նշված դիրքորոշման «գ» ենթակետով նախատեսված իրական լինելու պայմանը նույնպես առկա է։
Դատարանը կրկին անդրադառնալով վճռաբեկ դատարանի վերը նշված դիրքորոշումներին, հաստատված է համարում նաև սույն գործով հասարակության շահերին վտանգ պառնալու բաղադրիչի առկայությունը։ Մասնավորապես, տեղի ունեցած վիճաբանության ժամանակ վտանգ է սպառնացել Տ.Տերտերյանի իրավունքներին և շահերին՝ նրա առողջությանն ու կյանքին, ուստի պաշտպանվողը` Տ.Տերտերյանը, իր նախաձեռնությամբ իրականացրել է պաշտպանություն` այն է սուր կտրող-ծակող առարկայով հարվածել է Հ.Միքայելյանին և այդ կերպ փորձել խափանել արդեն իսկ սկսված և առկա վտանգը։ Տվյալ իրավիճակում պաշտպանվող Տերտերյանը պաշտպանությունն իրականացրել է իր նախաձեռնությամբ, ինքնուրույն ընտրելով դրա տեսակը։
ՈՒստի առկա է նաև վճռաբեկ դատարանի արտահայտած վերը նշված դիրքորոշման «դ» ենթակետով նախատեսված` վտանգ սպառնալը անձի, հասարակության, պետության շահերին պայմանը։
Սույն գործի ապացուցներից բխում է, որ տեղի ունեցած վիճաբանության ընթացքում վնասը պատճառվել է միայն ոտնձգողին /տվյալ դեպքում` Հ.Միքայելյանին /։ Այսինքն, վիճաբանության ընթացքում ամբաստնյալի կողմից մարմնական վնասվածք է պատճառվել սույն քրեական գործի շրջանակներում տուժող հանդիսացող Հ.Միքայելյանին, ով, ինչպես պարզվեց գործի քննությամբ, եղել է Տ.Տերտերյանին խեղդող անձը։ Այսինքն, Տ.Տերտերյանը սուր կտրող-ծակող առարկայով մարմնական վնածվածք է պատճառել ոտնձգողին, այլ ոչ թե կողմնակի կամ ոտնձգության հետ որևէ առնչություն չունեցող որևէ մեկի։
ՈՒստի առկա է նաև վճռաբեկ դատարանի արտահայտած վերը նշված դիրքորոշման «ե» ենթակետով նախատեսված` վնաս հասցնելը միայն ոտնձգողին պայմանը։
Վերջին պայմանը հանդիսանում է պաշտպանության համարժեքությունը ոտնձգությանը։ Տվյալ դեպքում դատարանը փաստում է, որ սույն գործով ամբաստանյալի արարքին քրեաիրավական գնահատական տալու տեսանկյունից անհրաժեշտ է ուշադրություն դարձնել տեղի ունեցած ոտնձգության և պաշտպանության միջև անհամապատասխանության ակնհայտությանը, այսինքն` արդյոք ոտնձգողին հասցվել է այնպիսի հանարժեք վնաս, որը տվյալ պայմաններում անկասկած արդարացված է։
Դատարանը վերլուծելով գործի փաստերն ու ապացույցները եզրահանգում է, որ դեպքի ժամանակ ոտնձգության և պաշտպանության միջև եղած անհամապատասխանությունը տվյալ դեպքում ակնհայտ է եղել հենց իր` պաշտպանությունն իրականացնող ամբաստանյալի, համար։ Պաշտպանվողը` տվյալ դեպքում Տ.Տերտերյանը, պետք է գիտակցեր, որ չափից ավելի մեծ վնաս է հասցնում ոտնձգողին, ինչը տվյալ իրադրությունում արդարացված չէ։
Ինչպես նշվեց վերևում` անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցումը բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ հատկանիշներով։
Անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցման օբյեկտիվ հատկանիշների առումով պետք է նկատի ունենալ, որ ոտնձգության բնույթն ու վտանգավորությունը որոշվում են ոտնձգության օբյեկտի արժեքավորությամբ, ոտնձգության ինտենսիվությամբ, պաշտպանվողի և ոտնձգողի ֆիզիկական հնարավորություններով, նրանց քանակով, ոտնձգության իրադրությամբ և այլն։
Ուստի, անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցումն առկա է այն դեպքում, երբ առկա է ակնհայտ (խիստ, էական) անհամապատասխանություն ոտնձգությամբ սպառնացող և պաշտպանվողի կողմից պատճառվող վնասների միջև։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 42-րդ հոդվածի 4-րդ մասի իմաստով խոսքը սպառնացող և պատճառվող վնասների միջև առկա խիստ (էական) անհամապատասխանության մասին է։ Այլ կերպ՝ անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցումն առկա է այն դեպքում, երբ պաշտպանվողը կիրառել է պաշտպանության այնպիսի միջոցներ և մեթոդներ, որոնց կիրառումն ակնհայտ կերպով չէր բխում ո՛չ ոտնձգության բնույթից և վտանգավորությունից, ո՛չ էլ իրադրությունից։
Միաժամանակ, անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցման օբյեկտիվ հատկանիշների առկայության կամ բացակայության հարցի քննարկման համար առաջին հերթին պետք է պարզել անհրաժեշտ պաշտպանության վիճակի առկայության հարցը։ Այլ կերպ՝ անհրաժեշտ է առաջին հերթին պարզել ոտնձգության և պաշտպանության առկայության, ապա նոր միայն դրանց արդյունքում պատճառված վնասների համապատասխանության հարցը։
Այսինքն, տվյալ իրավաչափության պայմանը դիտարկելիս դատարանը պետք է անդրադառնա այն հարցին, թե արդյոք տեղի է ունեցել անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցում, թե ոչ։
Դատարանն, անդրադառնալով ոտնձգության և պաշտպանության միջոցների միջև համամասնության խնդրին, առաջին հերթին հաշվի է առնում վճռաբեկ դատարանի կողմից այս խնդրի կապակցությամբ սահմանված հետևյալ չափորոշիչները`
ա) պաշտպանվող բարիքի արժեքավորությունը և այն վնասի չափը, որ կարող էր հասցվել դրան,
բ) ոտնձգության ինտենսիվությունը ու հանկարծակիությունը,
գ) պաշտպանվողի և ոտնձգողի ֆիզիկական հնարավորությունները (սեռը, տարիքը, առողջական վիճակը, ֆիզիկական ուժը և այլն),
դ) ոտնձգողների և պաշտպանվողների քանակը,
ե) ոտնձգության իրադրությունը, տեղը, ժամանակը և այլն։
Դատարանն արձանագրում է, որ քննվող քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցների հիման վրա հաստատված գործի փաստական հանգամանքները թույլ են տալիս գալու այն եզրահանգման, որ տվյալ դեպքում ամբաստանյալի իրականացրած հանցավոր գործողությունները բխում և ակնհայտորեն համապատասխանում են որոշման «բ» ենթակետով սահմանված` ոտնձգության հանկարծակիությանը։
Այլ կերպ, հաստատված համարելով, որ տուժող Հ.Միքայելյանը, դրսևորելով ակտիվ վարքագիծ, ելնելով այն հանգամանքից, որ ամբաստանյալ Տերտերյանը տուժողին մարմնական վնասվածք է պատճառել տեղի ունեցած վիճաբանության ժամանակ, դատարանը գտնում է, որ նա տուժող Հ.Միքայելյանին որպես կյանքին վտանգ սպառնացող ծանր մարմնական վնասվածք է պատճառել նրա հակաիրավական գործողությունները կանխելու նպատակով« պաշտպանվելով իր առողջության նկատմամբ իրականացվող հանկարծակի և ինտենսիվ ոտնձգությունից։ Ի հիմնավորումն վերոհիշյալ փաստարկի` դատարանն ընդգծում է, որ գործի փաստական հանգամանքների, գործով ձեռք բերված ապացույցների համադրումից հետևում է, որ Տ.Տերտերյանի նկատմամբ իրականացված ոտնձգությունը եղել է հանկարծակի, հանրորեն վտանգավոր, առկա և իրական, իսկ նրա գործողություններն ուղղված են եղել իր շահերի պաշտպանությանը, և վերջինս տուժողին մարմնական ծանր վնաս է պատճառել նրա հակաիրավական գործողությունները կանխելու նպատակով։ Հանկարծակիության բնութագրիչը յուրաքանչյուր դեպքում խիստ բնորոշ է լինում տեղի ունեցած իրադարձություններին, հետևապես պետք է գործի հանգամանքների մանրակրկիտ հետազոտմամբ գալ այն եզրահանգման, թե արդյուք տուժողի գործողությունները եղել են հակարծակի՝ վնաս պատճառած անձի նկատմամբ։
Հետևաբար, դատարանն արձանագրում է, որ ոտնձգության և պաշտպանության միջոցների միջև առկա ակնհայտ անհամապատասխանության պայմաններում Տ.Տերտերյանի արարքը պետք է որակվի որպես անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցմամբ հասցված ծանր մարմնական վնասվածք։
Դատարանը փաստում է, որ ոտնձգության և պաշտպանության անհամապատասխանությունն առաջին հերթին որոշվում է ոտնձգության բնույթով, իսկ ոտնձգության բնույթը որոշվում է այն օբյեկտի արժեքավորությամբ, որի դեմ ուղղված է ոտնձգությունը։ Դատարանը հաստատված է համարում այն փաստը, որ պաշտպանվող ամբաստանյալի մոտ առաջացել է հոգեբանական լարվածության, վախի և անհավասարակշռության վիճակ, ինչն էլ խանգարել է նրան ճիշտ գնահատել իրադրությունը, սպառնացող վտանգի բնույթն ու աստիճանը։
Ուստի պաշտպանվողը` Տ.Տերտերյանը, ոտնձգողին պատճառել է ավելի մեծ վնաս, քան տվյալ իրադրությունում բավարար էր ոտնձգությունը խափանելու, դադարեցնելու համար։
Ամբաստանյալի կողմից Հ.Միքայելյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածով նախատեսված՝ դիտավորությամբ ծանր մարմնական վնասվածք պատճառելու դիտավորության բացակայության մասին է վկայում նաև այն, որ վերջինս, ըստ էության, իրական հնարավորություն է ունեցել վիճաբանության ժամանակ մի քանի հարված հասցնել իրեն շնչահեղձ անող անձին, սակայն այդ կերպ չի վարվել և ինչպես նշվեց վերևում սուր կտրող-ծակող առարկայի հարվածով ընդամենը ցանկացել է խափանել նրա գործողությունները, այն է՝ վրա հասնող հնարավոր ծանր հետևանքների առաջացումը։ Մինչդեռ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածը պատասխանատվություն է նախատեսում դիտավորությամբ այլ անձի առողջությանը ծանր մարմնական վնասվածք պատճառելու համար, ինչը քննվող քրեական գործով չհիմնավորվեց։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 309-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Գործի քննությունը դատարանում կատարվում է միայն ամբաստանյալի նկատմամբ և միայն այն մեղադրանքի սահմաններում, որով նրան մեղադրանք է առաջադրվել։
2. Դատական քննության ընթացքում մեղադրանքի փոփոխություն թույլատրվում է, եթե դրանով չի վատթարանում ամբաստանյալի վիճակը, և չի խախտվում ամբաստանյալի պաշտպանության իրավունքը։ Մեղադրանքը խստացման առումով փոխելը թույլատրվում է միայն սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով և դեպքերում»։
Այսպիսով, ուսումնասիրելով գործով ձեռք բերված ապացուցները, վերլուծելով ու համադրելով դրանք, գործի փաստական հանգամանքները դիտարկելով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի կողմից կայացված, վերը շարադրված որոշումների լույսի ներքո, դատարանը հանգում է այն հետևության, որ ամբաստանյալին՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքը ենթակա է վերավորակման ՀՀ քրեական օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով` այն է մեկ ուրիշի առողջությանը ծանր վնաս պատճառելն անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցմամբ։
Այսպիսով, դատարանը գտնում է, որ Տիգրան Տերտերյանը կատարել է արարք` նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով։
Դատարանը հաստատված համարելով Տ.Տերտերյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով առաջադրված մեղադրանքը և անդրադառնալով դրանով ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հարցին, փաստում է հետևյալը`
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 19-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«Ոչ մեծ ծանրության հանցագործություններ են համարվում դիտավորությամբ կատարված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում երկու տարի ժամկետով ազատազրկումը (...)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի համաձայն՝
«Անձն ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից, եթե հանցանքն ավարտված համարելու օրվանից անցել են հետևյալ ժամկետները.
1) 2 տարի՝ ոչ մեծ ծանրության հանցանքն ավարտված համարելու օրվանից.
2. Վաղեմության ժամկետը հաշվարկվում է հանցանքն ավարտված համարվելու օրվանից մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելու պահը։ Տևող հանցագործության դեպքում վաղեմության ժամկետը հաշվարկվում է արարքը դադարելու, իսկ շարունակվող հանցագործության դեպքում` վերջին արարքը կատարելու պահից։
3. Վաղեմության ժամկետի ընթացքն ընդհատվում է, եթե մինչև նշված ժամկետներն անցնելը անձը կատարում է միջին ծանրության, ծանր կամ առանձնապես ծանր նոր հանցանք։ Այս դեպքում վաղեմության ժամկետի հաշվարկն սկսվում է նոր հանցանքի ավարտված համարելու պահից»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի դիսպոզիցիայի վերլուծությունից բխում է, որ այն նկարագրում է դիտավորյալ հանցագործություն, իսկ հոդվածի սանկցիայով նախատեսված ազատազրկման ձևով պատժի ժամկետը չի գերազանցում երկու տարին, ուստի տվյալ հոդվածով նախատեսված հանցավոր արարքը դասվում է ոչ մեծ ծանրության հանցագործությունների թվին, հետևաբար, այն կատարած անձն ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից, եթե հանցանքն ավարտված համարելու օրվանից մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելու պահից անցել է երկու տարի։
Ըստ գործով հաստատված տվյալների՝ ամբաստանյալ Տ.Տերտերյանին մեղսագրված, քրեական օրենքով արգելված արարքը կատարվել և ավարտվել է 2015թ. մայիսի 20-ին և մինչև սույն դատավճիռը կայացնելը ամբաստանյալին՝ օրենքով սահմանված կարգով քրեական պատասխանատվությունից ազատելու վաղեմության ժամկետի ընթացքը չի ընդհատվել, չի կասեցվել։
Այլ խոսքով, նշված՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով Տ.Տերտերյանին վերագրվող՝ ոչ մեծ ծանրության հանցագործության համար քրեական պատասխանատվության ենթարկելու վաղեմության ժամկետներն ամբաստանյալի համար լրացել են` դրա կատարումից 2 տարի անցնելու հիմքով։
Հետևաբար, դատարանն արձանագրում է, որ Տ.Տերտերյանին պետք է մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ և նրան պետք է ազատել քրեական պատասխանատվությունից` վերը շարադրված հիմնավորումներով։
Նշված պայմաններում, անդրադառնալով ամբաստանյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի հարցին, դատարանը գտնում է, որ դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, օրինական հիմքերի առկայության դեպքում՝ Տիգրան Համլետի Տերտերյանին գրավով կալանքից ազատելու դիմաց Սուսաննա Եփրեմի Նազարյանի կողմից 13.07.2015թ-ին «Հայէկոնոմբանկ» ԲԲԸ-ում թիվ 266 դրամարկղի մուտքի օրդերով վճարված 1.000.000 /մեկ միլիոն/ ՀՀ դրամ գումարը՝ պետք է վերադարձնել գրավատուին։
Լուծելով իրեղեն ապացույցի տնօրինման հարցը և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ հոդվածով` դատարանը գտնում է, որ իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ արյան հետքեր պարունակող թվով հինգ բամբակյա խծուծները և տուժող Հովհաննես Միքայելյանի հագուստները պետք է ոչնչացնել։
4. Եզրափակիչ մաս
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 357-360, 365, 369-373-րդ հոդվածներով, դատարանը
Վ Ճ Ռ Ե Ց
Տիգրան Համլետի Տերտերյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ և նույն օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի համաձայն նրան ազատել քրեական պատասխանատվությունից` քրեական պատասխանատվության ենթարկելու վաղեմության ժամկետն անցնելու հիմքով։
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, օրինական հիմքերի առկայության դեպքում՝ Տիգրան Համլետի Տերտերյանին գրավով կալանքից ազատելու դիմաց Սուսաննա Եփրեմի Նազարյանի կողմից 13.07.2015թ-ին «Հայէկոնոմբանկ» ԲԲԸ-ում թիվ 266 դրամարկղի մուտքի օրդերով վճարված 1.000.000 /մեկ միլիոն/ ՀՀ դրամ գումարը՝ վերադարձնել գրավատուին։
Քրեական գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ արյան հետքեր պարունակող թվով հինգ բամբակյա խծուծները և տուժող Հովհաննես Միքայելյանի հագուստները՝ ոչնչացնել։
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարան հրապարակվելու օրվանից հետո` մեկամսյա ժամկետում։
Դ Ա Տ Ա Վ Ո Ր Մ. Մ Ա Կ Յ Ա Ն
ԵԿԴ/0244/01/15
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔԻ ԿԵՆՏՐՈՆ ԵՎ ՆՈՐՔ-ՄԱՐԱՇ ՎԱՐՉԱԿԱՆ ՇՐՋԱՆՆԵՐԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
,,14,, սեպտեմբերի 2017թ. ք.Երևան
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանը
/այսուհետև` դատարան/
Նախագահությամբ դատավոր Մ. Մակյանի
Քարտուղարությամբ Թ. Խաչատրյանի
Մասնակցությամբ՝
Մեղադրող Մ. Նալբանդյանի
Տուժող Հ. Միքայելյանի
Տուժողի ներկայացուցիչ Բ. Մարտոյանի
Պաշտպաններ Ա. Մելքոնյանի
Ա.Խաչատրյանի
դռնբաց դատական նիստերում, քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի`
Տիգրան Համլետի Տերտերյանի` ծնված 10.06.1995թ.-ին Երևան քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, նախկինում չդատված, հաշվառված է՝ Արմավիրի մարզ, ք.Վաղարշապատ, Բաղրամյան փողոցի 20ա շենքի 28-րդ բնակարանում, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով, որպես կալանավորմանն այլընտրանքային խափանման միջոց է ընտրվել գրավը։
1.Գործի դատավարական նախապատմությունը
Ըստ դատարան ուղարկված քրեական գործի նյութերի և մեղադրական եզրակացության`
«Տիգրան Համլետի Տերտերյանը մեղադրվում է այն բանի համար, որ նա 2015թ. մայիսի 20-ին ժամը 14։00-ից 15։00-ի սահմաններում Երևան քաղաքի Կորյուն 19 հասցեում գործող «Ճարտարապետության և շինարարության Հայաստանի ազգային համալսարան» հիմնադրամի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում «9511» թվագրումով և «Կամուրջների փորձարկման լաբորատորիա» գրառումով լսարանի մոտ՝ միջանցքում, վիճաբանել է Կոտայքի մարզի Կամարիս գյուղի 2-րդ փողոցի 56-րդ տան բնակիչ Հովհաննես Գևորգի Միքայելյանի հետ, որի ընթացքում սուր կտրող-ծակող առարկայով հարվածել է վերջինիս որովայնի ձախ հատվածին և դիտավորությամբ նրա առողջությանը պատճառել կյանքին վտանգ սպառնացող ծանր վնաս՝ որովայնի առաջային պատի ծակված-կտրված՝ որովայնի խոռոչ թափանցումով, ճարպոնի վնասմամբ վերքի ձևով»։
Դեպքի առթիվ ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի կողմից 2015 թվականի մայիսի 20-ին հարուցվել է թիվ 15105115 քրեական գործը։
29.05.2015թ.-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի կողմից կայացվել է որոշում` Տիգրան Համլետի Տերտերյանին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով։
Նույն օրը ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի կողմից կայացվել է որոշում` Տիգրան Համլետի Տերտերյանի նկատմամբ հետախուզում հայտարարելու մասին և Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի որոշմամբ Տիգրան Համլետի Տերտերյանի նկատմամբ երկու ամիս ժամկետով որպես խափանման միջոց է ընտրվել կալանավորումը։
10.07.2015թ-ին Տիգրան Համլետի Տերտերյանը կամովին ներկայացել է ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի բաժնի ՔՀ բաժանմունք։
13.07.2015թ-ին Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի կողմից կայացվել է որոշում՝ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու վերաբերյալ միջնորդությունը քննության առնելու մասին, համաձայն որի՝ երկու ամիս ժամանակով որպես խափանման միջոց է ընտրվել կալանավորումը և մեղադրյալի նկատմամբ թույլատրելի է համարվել գրավի կիրառումը։
13.07.2015թ-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի կողմից կայացվել է որոշում` մեղադրյալ Տիգրան Համլետի Տերտերյանին կալանքից ազատելու մասին։
Սույն գործով կայացած առաջին դատական քննությամբ, Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի կողմից 16.02.2016թ.-ին կայացված դատավճռով Տիգրան Համլետի Տերտերյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակվել ազատազրկում՝ 3 /երեք/ տարի 6 /վեց/ ամիս ժամկետով։
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի 01.06.2016թ.-ի որոշմամբ՝ ամբաստանյալ Տիգրան Համլետի Տերտերյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2016թ.-ի փետրվարի 16-ի դատավճիռը բեկանվել է և գործն ուղարկվել է նույն դատարան՝ այլ կազմով նոր քննության։
Վերաքննիչ դատարանը բեկանման որոշման հիմքում դրել է այն, որ՝
«... ամբաստանյալ Տերտերյանի պաշտպաններ Ա.Խաչատրյանը և Ա.Մելքոնյանն ինչպես առաջին ատյանի դատարանում, այնպես Էլ ներկայացրած վերաքննիչ բողոքում հայտնել են, որ դատահետքաբանական փորձաքննության 2015 թվականի հուլիսի 18-ի թիվ 1601-15 եզրակացությունը, որպես ապացույց, ձեռք է բերվել մի շարք էական խախտումներով, ուստի այն պետք է Առաջին ատյանի դատարանի կողմից ճանաչվեր անթույլատրելի և հանվեր ապացույցների զանգվածից։
Վերաքննիչ դատարանը գտել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, չպատասխանելով այն հարցին, թե արդյոք դատահետքաբանական փորձաքննության՝ 2015 թվականի հուլիսի 18-ի թիվ 1601-15 եզրակացությունը ձեռք է բերվել քրեադատավարական օրենքի խախտումներով և այդ մասով որևէ հետևության չհանգելով, թույլ է տվել քրեադատավարական օրենքի էական խախտում, ինչը հիմք է հանդիսանում Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելու համար։
Վերաքննիչ դատարանը միաժամանակ հարկ է համարել նկատել, որ ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանը և նրա պաշտպաններ Ա.Խաչատրյանն ու Ա.Մելքոնյանն Առաջին ատյանի դատարանում, ինչպես նաև ներկայացրած վերաքննիչ բողոքներում հիմնականում անդրադարձել են այն հանգամանքին, թե ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանի կողմից տուժող Հովհաննես Միքայելյանին պատճառված մարմնական վնասվածքը պատճառվել է անզգուշությամբ, թե ոչ։
Տվյալ հարցի վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանը եկել է այն եզրահանգման, որ տուժող Հովհաննես Միքայելյանին մարմնական վնասվածքն անզգուշությամբ պատճառելու վերաբերյալ պաշտպանական կողմի քաշած վարկածը չի բխում դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցների համադրման և պատշաճ գնահատման արդյունքներից (նույնիսկ՝ վնասվածք ստանալուն անմիջապես նախորդած պահին տուժողի և ամբաստանյալի փոխադարձ և գործողությունների վերաբերյալ վերջինների դատաքննական ցուցմունքներից), իրականում հետապնդում է, առանց բավարար հիմքերի և իրավական հիմնավորումների, ամբաստանյալին քրեական պատասխանատվությունից և պաաժից զերծ պահելու նպատակ։
Վերաքննիչ դատարանը գտել է, որ թեև տվյալ դեպքում առերևույթ առկա չեն տուժող Հովհաննես Միքայելյանին մարմնական վնասվածքն անզգուշությամբ պատճառելու բավարար փաստական ավյալներ, այնուամենայնիվ, նշված հանգամանքին ավելի հստակ հնարավոր կլինի պատասխանել միայն այն դեպքում, երբ քննարկվի դատահետքաբանական փորձաքննության 2015 թվականի հուլիսի 1601-15 եզրակացությունը, որպես ապացույց, օգտագործելու թույլատրելիության հարցը։
Վերաքննիչ դատարանը միաժամանակ հարկ է համարել նկատել, որ սույն գործի ուսումնասիրությամբ անհրաժեշտ է պատասխանել ևս մեկ հարցի, այն է՝ արդյոք ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանի գործողություններն ուղղված չեն Հովհաննես Միքայելյանի ոտնձգությանը համարժեք կամ ոչ համարժեք պաշտպանություն իրականացնելուն, որի ընթացքում վնաս է պատճառվել նրա նկատմամբ ոտնձգություն կատարող անձին՝ տուժող Հովհաննես Միքայելյանին...»։
Նշված որոշման դեմ բերված վճռաբեկ բողոքը 06.12.2016թ.-ին ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի կողմից վարույթ ընդունելը մերժվել է։
Քրեական գործը Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի աշխատակազմի գրասենյակ է ստացվել և մուտքագրվել 23.12.2016թ.-ին։
2.Ապացույցների հետազոտում և գնահատում
Ամբաստանյալ Տիգրան Համլետի Տերտերյանը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածով առաջադրված մեղադրանքում՝ դատարանում, իրեն մեղավոր չի ճանաչել և ցուցմունք է տվել այն մասին, որ 2015թ-ի մայիսի 20-ին ինստիտուտում մասնակցել է նկարչության ստուգարքին, որի ավարտից հետո իր մոտ գտնվող ռեզակը /նկարչության և գծագրական աշխատանքների համար նախատեսված կտրիչը/ դրել է գրպանը և գնացել է 9-րդ մասնաշենք՝ հաջորդ ստուգարքը հանձնելու նպատակով։ Արդեն լսարանում նստել է համակուրսեցի, գործով տուժող Հովհաննես Միքայելյանի կողքին, երբ մի պահ նկատել է, որ բջջային հեռախոսը մոտը չէ։ Համակուրսեցիներին հարցրել է, արդյոք տեսել են իր բջջային հեռախոսը, թե ոչ, սակայն վերջիններս տվել են բացասական պատասխան։ Բացի այդ, նույն հարցն ուղղել է նաև Հ.Միքայելյանին, ով նույնպես տվել է բացասական պատասխան։ Տեսնելով, որ չի կարողանում գտնել բջջային հեռախոսը, զանգահարել է իր հեռախոսահամարին, և նկատել, որ հեռախոսի ձայնը գալիս է Հ.Միքայելյանի ընկերուհու պահյուսակի միջից։ Հասկանալով, որ բջջային հեռախոսը պահել է Հ.Միքայելյանը, լսարանում գտնվող սեղանից վերցրել է նրա հեռախոսը, տարել և պահել է հարակից լսարանում, որտեղ անցկացվել է մեկ այլ քննություն։ Այդ ժամանակ, սակայն, Հ.Միքայելյանը եկել է իր ետևից և ասել, որպեսզի նրա հեռախոսը ետ վերադարձնի, ինչին ինքը պատասխանել է՝ «գնա դու էլ գտիր»։ Այդ պահից ի վեր Հ.Միքայելյանը վրդովվել է և սկսել է իր հետ ագրեսիվ տոնով խոսել, որի ընթացքում լեզվակռիվ է սկսվել միմյանց միջև և դուրս են եկել միջանցք։ Միջանցքում թեթևակի հրմշտել են իրար, որի ժամանակ Հ.Միքայելյանն իր համար անսպասելի հնարք է կատարել, այն է՝ աջ ձեռքով բռնել է պարանոցն այնպես, որ դեմքի մասը կիպ հպվել է նրա կրծքավանդակին, որի հետևանքով, մոտ երկու րոպե չի կարողացել նորմալ շնչել և խոսել։ Մասնավորապես, նկարագրելով իր դիրքը, նշել է, որ դեմքով գտնվել է դեպի Հ.Միքայելյանի կրծաքանադակն այնպես, որ իր քիթը հպվել է նրա կրծքավանդակին, իսկ տեսադաշտը եղել է փակ։ Հասկանալով, որ խեղդվում է, մտաբերել է, որ տաբատի աջ գրպանում ունի ռեզակ, ուստի աջ ձեռքով գրպանից հանել է այն, բացել և սկսել անկանոն թափահարել, որպեսզի նա տեսներ իր ռեքում գտնվող ռեզակը, վախենար դրանից, հանդարտվեր ու բաց թողեր իրեն։ Հենց այդ պահին նկատել է, որ Հ.Միքայելյանի որովայնն արյունոտվել է, ապա, վերջինս թողել է իր գլուխը։ Չնայած այն բանին, որ կատարվածից հետո ուշքի չի կարողացել գալ և դժվար է շնչելը, սակայն նկատել է, որ Հ.Միքայելյանի վրա առկա են արյան հետքեր, բացի այդ նկատել է, որ միջանցքում հավաքվել են այլ անձինք, այդ թվում՝ դասախոսներ։ Համակուրսեցիներից մեկը մոտեցել է իրեն և ասել, որպեսզի ինքը գնա, իսկ նրանք Հ.Միքայելյանին կտանեն հիվանդանոց, որից հետո հեռացել է։
Ի պատասխան դատարանում իրեն առաջադրված հարցերի՝ ամբաստանյալը հայտնել է, որ լսարանում Հ.Միքայելյանի հետ նստած են եղել իրար կողքի։ Միջադեպի ժամանակ գտնվել են ինքն ու Հ.Միքայելյանը, դրանց հետո են միայն համակուրսեցիները և դասախոսները մոտեցել իրենց։ Պնդել է, որ դեպքի օրը մոտը դանակ չի ունեցել, իսկ ռեզակ եղել է այն պատճառով, որ իրենք ինստիտուտում օգտագործում են այն։ Ավելին, նկարչության ստուգարքից հետո ռեզակը դրել էր իր գրպանում և մոռացել այդ մասին։ Միջադեպից հետո ռեզակը նետել է դրսում գտնվող աղբամանում։ Նախկինում Հ.Միքայելյանի հետ գտնվել է ընկերական, մոտ հարաբերությունների մեջ, իրենց միջև երբևէ ընդհարում չի եղել։ Հովհաննեսի գործողությունը տևել է մինչև այն պահը, երբ զգացել է, որ այլևս չի կարողանում շնչել։ Նկարագրելով Հ.Միքայելյանի արտաքին տվյալները, հայտնել է, որ նա ֆիզիկապես բավականին ուժեղ է իրենից։
Հավաստիացրել է, որ իր և Հ.Միքահելյանի միջև վիճաբանություն չի եղել, պարզապես ագրեսիվ տոնով խոսել են միմյանց հետ, հրմշտել, որի ժամանակ հայհոյանքներ չեն հնչել։ Ավելին, այդ ամենը ծագել է բջջային հեռախոսի հետ կապված՝ Հ.Միքայելյանի կատակի հետևանքով։ Նկարագրելով ռեզակը, հայտնել է, որ այն ունեցել է 4-5 սմ երկարություն։ Հարվածի պահը չի զգացել, նկատել է միայն այն, որ Հ.Միքայելյանն արյունահոսում է։ Հ.Միքայելյանից ազատվելու որևէ այլ տարբերակ չի եղել, քանի որ իր դիրքի պատճառով նույնիկս խոսելու հնարավորություն չի ունեցել։
Պնդել է, որ հարվածը դիտավորյալ բնույթ չի կրել, զղջում է կատարվածի համար։
/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/
Տուժող Հովհաննես Գևորգի Միքայելյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանը հանդիսացել է իր համակուսեցին։ Ներկայումս, դեպքից հետո, վերջինիս հետ գտնվում է նորմալ հարաբերությունների մեջ։
Նկարագրելով դեպքի օրը տեղի ունեցած իրադարձությունները, նշել է, որ 2015թ-ի մայիսի 20-ին գտնվել է ինստիտուտում, մասնակցել է քննության։ Լսարանում ինքը և Տիգրան Տերտերյանը կատակել են՝ բջջային հեռախոսի հետ կապված, ապա դուրս են եկել միջանցք։ Արդեն միջանցքում կատակը վերածվել է քաշքշուկի, որի ժամանակ ինքը բռնել է Տերտերյանին, երբ վերջինս, կատարելով անսպասելի շրջադարձ, վնաս է պատճառել իրեն։ Այդուամենայնիվ, տուժողը հստակեցրել է, որ հարվածի պահը չի տեսել։ Որովայնի հատվածում ծակոց է զգացել է այն պահին, երբ դեմքի հատվածով կանգնած է եղել դեպի Տերտերյանը, իսկ վերջինս ձախ կողային հատվածով՝ դեպի իրեն։ Կարծում է, որ Տիգրան Տերտերյանն իրեն հարվածել է սուր կտրող-ծակող գործիքով՝ ռեզակով /ռեզակին անվանում են նաև լանցետ/, որն իրենք օգտագործում են տարբեր առարկաների ուսուցման ժամանակ։ Չի մտաբերում ինչպես վնասվածք պատճառելու մեխանիզմը, այնպես էլ՝ միմյանց քաշքշելու պահը։
Պնդել է, որ կատակը վիճաբանության չի վերածվել։ Նախկինում ամբաստանյալի հետ գտնվել են նորմալ հարաբերությունների մեջ։ Ավելին, դեպքի օրը միմյանց չեն կանչել միջանցք՝ պարզաբանումներ կատարելու նպատակով։ Բացի այդ, այդ օրը լսարանում իր և Տիգրանի մեջ վիճաբանություն չի եղել, թեև չի բացառում, որ ցանկության դեպքում նա կարող էր իրեն վնասել՝ հարվածել, քանի որ խանգարող այլ հանգամանք չի եղել։ Միջադեպից հետո միջանցքում գտնվել են համակուրսեցիները, որոնցից մտաբերում է՝ Արսեն Մկրտչյանին, սակայն չի հիշում, թե որ պահին է նրան տեսել։ Հետագայում իր բջջային հեռախոսը գտել է մեկ այլ լսարանից։ Կատակ անելու ժամանակ փորձել է նայել Տիգրանի հագուստի գրպանները, սակայն հեռախոսն այնտեղ չի եղել, այլ մանրամասնություններ չի հիշում։ Չի մտաբերում լսարանից դուրս գալուց հետո իր և Տիգրանի խոսակցության բովանդակությունը։
Տուժողը հավաստիացրել է, որ կարծում է, որ Տ.Տերտերյանը չի ցանկացել իրեն վնաս պատճառել։
Մտաբերում է, որ քաշքշուկի ընթացքում Տիգրանի պարանոցը բռնելու և այն սեղմելու հանգամանքը, որը տևել է մի քանի վայրկյան։ Այդ ժամանակ Տիգրան Տերտերյանը փորձել է ազատվել իրենից։ Դրանից հետո ստացել է մարմնական վնասվածք, թեև հարվածի պահը չի տեսել։ Չի կարող նկարագրել իր և Տիգրանի դիրքերը, քանի որ անընդհատ գտնվել են շարժման մեջ։ Պարզապես հիշում է, որ նկատել է շրջադարձ, որի արդյունքում որովայնի ձախ հատվածում ստացել է մարմնական վնասվածք։
Ամբաստանյալի նկատմամբ բողոք կամ այլ պահանջ չունի, վերջինս փոխհատուցել է իրեն պատճառած նյութական վնասը, քանի որ հոգացել է իր բուժօգնության ծախսերը։
Դատարանն արձանագրելով, որ տուժողի դատաքննական և նախաքննական ցուցմունքների միջև առկա են էական հակասություներ, որոշում է կայացրել հրապարակել նրա նախաքննական ցուցմունքները։
21.05.2015թ.-ին Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում որպես տուժող հարցաքննվելիս Հ.Միքայելյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ
« (...) Մտաբերում է, որ քաշքշուկի ժամանակ, թեև ուշադիր չի եղել, թե ինչպես և որտեղից, Տիգրանը նրա մոտից հանել է ոնց որ դանակ, սակայն ուշադիր չի եղել, թե դա ինչ դանակ է հանդիսացել։ Չի մտաբերում, թե որ ձեռքով է նա հարվածել որովայնի ձախ հատվածին, որից հետո այլևս ոչինչ չի հիշում (...)»։
20.06.2015թ.-ին Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում որպես տուժող հարցաքննվելիս Հ.Միքայելյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ
« (...) Քաշքշուկի ընթացքում Տիգրանը բռնել էր իր ձեռքից, իսկ ինքը՝ նրա վերնաշապիկից և խառը քաշքշել են միմյանց։ Այդ ընթացքում որովային ձախ հատվածում զգացել է կճմտոց, որից հետո Տիգրանն իրենից հեռու է գնացել, մի քանի վայրկյան անց նկատել է, որ որովայնի շրջանում վերնաշապիկն արյունոտված է։ Այդ պահին Արսենն արդեն մոտեցել էր իրենց։ Տիգրանին հարցրել է, թե ինչ է նա արել, վերջինս խառնված կերպով պատասխանել է, որ չգիտի։ Այդ ձայների վրա հավաքվել են կուրսեցիները, ապա ոտքով իջել և Ա.Ումուրշատյանի հետ գնացել են հիվանդանոց (...)»։
Նախաքննական ցուցմունքների հրապարակումից հետո հայտնել է հետևյալը՝
կապված առաջին ցուցմունքի հետ նշել է, որ նախաքննության ժամանակ քննիչն առանց բուժքուրի թույլտվության մտել է հիվանդասենյակ և առանց հաշվի առնելու իր առողջական վիճակը, այն որ նոր էր գիտակցության եկել, հարցաքննել է իրեն։ Խնդրել է տվյալ ցումունքը հիմք չընդունել, քանի որ այդ պահին կարողացել է ինչ-որ բաներ հայտնել, որպեսզի վերջինս հնարավորինս շուտ հեռանար։
Երկրորդ ցուցմունքի հետ կապված նշել է, որ այդտեղ ևս հստակ հանգամանքներ չի նկատել։
Իրականում, երբ երկու ձեռքով բռնել և սեղմել է Տ.Տերտերյանի պարանոցը, վերջինս անհասկանալի շարժումներ է կատարել, կարծում է այն պատճառով, որ ցանկանում էր ազատվել իրենից։
/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/
Վկա Արմեն Հմայակի Գալստյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ հանդիսանում է Տիգրան Տերտերյանի և Հովհաննես Միքայելյանի համակուրսեցին։
Հայտնել է, որ ինքն անձամբ դեպքի վայրում ներկա չի գտնվել։ Դրանից մի քանի օր անց ինստիտուտի բակում տղաներից /չի մտաբերում, թե կոնկրետ ումից/ լսել է, որ վիճաբանություն է տեղի ունեցել, որի ժամանակ Տիգրանը հարվածել, վնասել է Հովհաննեսին, սակայն չգիտի, թե ինչ առարկայով։ Չնայած նրան, որ ենթադրում է, որ Տիգրանը հարվածել է ինչ-որ առարկայով, այլապես նման վնասվածք չէր առաջանա և հիվանդանոց դիմելու կարիք չէր լինի։ Քանի որ դեպքին անմիջական ականտես չի եղել, չգիտի, թե վիճաբանությունը կոնկրետ որ վայրում է տեղի ունեցել և ովքեր են ներկա գտնվել։
Երբևէ Տիգրան Տերտերյանի մոտ դանակ չի տեսել։ Եղել են առարկաներ /օրինակ՝ նկարչություն, գծագրություն/, որոնց ժամանակ հաճախակի օգտագործել են տարբեր չափեր ռեզակներ։
Բնութագրելով Տ.Տերտերյանին, հայտնել է, որ նա բնավորությամբ կռվարար չէ։ Հովհաննեսը և Տիգրանը գտնվել են նորմալ հարաբերությունների մեջ։
/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/
Վկա Արմինե Արամայիսի Քթոյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ հանդիսանում է Տիգրան Տերտերյանի և Հովհաննես Միքայելյանի համակուրսեցին։
Հայտնել է, որ չի մտաբերում, թե երբ է տեղի ունեցել դեպքը, թեև մտաբերում է, որ երբ դուրս է եկել քննությունից, տեսել է Հովհաննեսին՝ դանակահարված վիճակում։ Դեպքից հետո այցելել է հիվանդանոց՝ Հովհաննեսի առողջական վիճակից տեղեկանալու նպատակով։
Դեպքի մանրամասները չի հիշում, քանի որ անցել է բավականին երկար ժամանակ։ Այդուամենայնիվ մտաբերում է, որ քննության ժամանակ միջանցքից լսել է գոռգոռոցի ձայներ, դուրս է եկել և տեսել է Հովհաննեսին՝ պատռված հագուստով և արյունոտված։ Մասնավորապես, փորի շրջանում վերջինս ունեցել է վնասվածք, կրել է սպիտակ գույնի մայկա։ Այդ ժամանակ միջանցքում Հովհաննեսի հետ միասին գտնվել են նաև դասախոսներ և այլ անձինք, սակայն Տիգրանին չի տեսել այնտեղ։ Չի մտաբերում, թե այդ ժամանակ Հովհաննեսն իրեն ինչ-որ բան ասել է, թե ոչ։
Հայտնել է, որ սովորաբար օգտագործում են ռեզակներ, որոնք լինում են շինարարական և բժշկական /լանցետ/, ինքն անձամբ օգտագործում է շինարարական ռեզակ, որը չափերով ավելի մեծ է։ Շինարարական և բժշկական ռեզակների տարբերությունը կայանում է հաստության մեջ։ Ռեզակները բացովի են, ուժեղ սեղմելու դեպքում հնարավոր է կոտրվի։
Հետագայում լսել է, որ տեղի է ունեցել դանակահարություն, մասնավորապես, իբրև Տիգրանը հարվածել է Հովհաննեսին։ Չգիտի, թե ինչ առարկայով է վնաս պատճառվել։ Տիգրանը և Հովհաննեսը գտնվել են ընկերական հարաբերությունների մեջ, ավելին, միասին լասարանում կատակել են, քանի որ պահել էին ինչ-որ մեկի հեռախոսը և չէին տալիս։ Ուսանողների մեծամասնությունը կրում են նույն ռեզակները չնայած որ, կան մարդիկ ովքեր կրում են այլ տեսակի։
/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/
Վկա Էլվիրա Բորիսի Հակոբյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ աշխատում է Երևանի Ճարտարապետության և Շինարարության Ազգային համալսարանում՝ որպես դասախոս։ Ճանաչում է ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանին և տուժող Հովհաննես Միքայելյանին, վերջիններս հանդիսացել են իր ուսանողները։
Դեպքը տեղի է ունեցել ստուգարքի օրը, որին պետք է մասնակցեին երկու խումբ։ Առաջին խմբից դեռ չէր վերջացրել ստուգարք ընդունելը, երբ եկել է երկրորդ խումբը։ Քանի որ լասարանը եղել է փոքր, երկրորդ խմբի ուսանողներին տարել է մեկ այլ լսարան, բաժանել է հարցաշարերը և եկել ու շարունակել է առաջին խմբում ստուգարքն ընդունելը։ Այդ ժամանակ լսել է աղմուկ, բղավոց և դուրս է եկել միջանցք, որտեղ տեսել է Հովհաննեսին, ում որովայնի ձախ հատվածում առկա էր մարմնական վնասվածք։ Մարմնի այլ հատվածներում վնասվածքներ չի տեսել։ Այդ ժամանակ միջանցքում Տ.Տերտերյանին չի տեսել, իսկ տղաները Հովհաննեսին անմիջապես տարել են հիվանդանոց։ Չնայած որ լսել է աղմուկ, սակայն հայհոյանքներ չեն հնչել։
Պնդել է, որ դեպքին ականատես չի եղել։ Հետագայում իմացել է, որ Տիգրանը և Հովհաննեսը վիճաբանել են միմյանց հետ, սակայն չի լսել, որ Հովհաննեսը փորձած լինի խեղդել Տիգրանին։ Ուսանողները գործնական աշխատանքներ կատարելիս իրենց մոտ ունենում են տարբեր առարկաներ՝ թուղթ, գրիչ, մատիտ, ռետին, քանոն, սրիչ, չնայած ինքն ասում է, որպեսզի օգտագործեն հնարավորինս անվտանգ գործիքներ։ Տիգրանի մոտ երբևէ դանակ չի տեսել։ Բնութագրելով Տ.Տերտերյանին, նշել է, որ նա ընդունակ ուսանող է։
Ինչ վերաբերում է ռեզակին, նշել է, որ դրա օգտագործման կարիքն իր առարկայի ժամանակ չի լինում, իսկ մյուս առարկաներից տեղյակ չէ։
/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/
Վկա Հովհաննես Վանիկի Հովհաննիսյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ մասնագիտությամբ բժիշկ է, աշխատում է 1-ին հիվանդանոցում՝ որպես վիրաբույժ։ Սույն դեպքերից ելնելով, ճանաչում է ամբաստանյալ Տ.Տերտերյանին, կատարել է տուժող Հ.Միքայելյանի վիրահատությունը։
Հայտնել է, որ դեպքի օրը եղել է հիվանդանոցի հերթապահ բժիշկը։ Ընդունարանից տեղեկացրել են, որ դանակահարության դեպք են բերել հիվանդանոց։ Զննել է տուժողին, վերջինս ունեցել է թափանցող սուր եզրով վերք՝ առջևից ետ ուղղությամբ, որը վնասել էր որովայնի խոռոչի օրգանները, ունեցել է բարակ աղու վնասվածք, որի մասին տվել է տեղեկանք։ Բացի այդ, հետազոտության արդյունքում պարզվել է, որ առկա է ներքին արյունահոսության կասկած, ուստի անմիջապես վիրահատել են նրա։ Երբ տուժողին բերել են հիվանդանոց, վերջինս գիտակցությունը եղել է տեղը, պատասխանել է հարցերին։ Մասնավորապես, ասել է, որ վիճանության ժամանակ ստացել է վնասվածք, ուստի իրենց համար առաջնային է եղել կյանքը փրկելու միջոցառում ձեռնարկելը։ Հիվանդության պատմագիրը լրացրել է ինքը։ Ինչ վերաբերում է վերքի խողովակի ուղղությանը, նշել է, որ հիվանդության պատմագրում պետք է նշվի այն, որի նկարագրության հիման վրա, այդ մասին նշում է նաև դատական բժիշկը։ Չի մտաբերում, թե տուժողի որովայնի վերքի չափը որքան է եղել։ Վիրահատությունից առաջ հիվանդության պատմագրում նշվում է վերքի չափը և տեղը, որն արտացոլվում է նախնական աշխտորոշման մեջ, իսկ վիրահատությունից հետո պատմագրում նշվում է այն ամենը, ինչ տեսել են վիրահատության ժամանակ։ Պնդում է, որ վերքի խողովակն ունեցել է դրսից ներս, այսինքն, առջևից դեպի ետ ուղղություն։
/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/
Վկա Մարգարիտա Էդուարդի Կարապետյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ հանդիսանում է Տիգրան Տերտերյանի և Հովհաննես Միքայելյանի համակուրսեցին։
Հայտնել է, որ դեպքին ականատես չի եղել, քանի որ այդ ժամանակ գտնվել է լսարանում, մասնակցել է ստուգարքին։ Այդ ժամանակ միջանցքից լսվել են վեճի ձայներ, որից հետո համակուրսեցի Ժաննայից իմացել է, որ Հովհաննեսին հարվածել են, նա արնհոսում է և նրան տարել են հիվանդանոց։ Հետագայում իմացել է, որ Հովհաննեսին հարվածել է Տիգրանը։
Նշել է, որ որևէ գործողության ականատես չի եղել։ Մտաբերում է, որ սկզբում Տիգրանը և Հովհաննեսը գտնվել են լսարանում, որից հետո դուրս են եկել։ Նրանց՝ լսարանում գտնվելու ընթացքում վեճ չի եղել։ Նրանց մոտ դեպքի օրը դանակ չի տեսել։ Իրենք օգտագործում են լանցետներ, սակայն չգիտի, արդյոք Տիգրանի և Հովհաննեսի մոտ լանցետ եղել է, թե ոչ։ Հովհաննեսը և Տիգրանը գտնվել են նորմալ հարաբերությունների մեջ, մինչ այդ երբևէ չեն վիճաբանել միմյանց հետ։
/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/
Վկա Նունե Արմենի Նազարյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ հանդիսացել է Տիգրան Տերտերյանի և Հովհաննես Միքայելյանի համակուրսեցին։
Դեպքի օրը մասնակցել են ստուգարքին, երբ Տիգրանը և Հովհաննեսը նախ կատակել են միմյանց հետո, ապա դուրս են եկել լսարանից։ Այնուհետև, մի քանի րոպե անց միջանցքից լսվել են աղմուկի ձայներ, նախապես միջանցք է դուրս եկել համակուրսեցի Ժաննան, որից հետո ինքը ևս դուրս է եկել և տեսել Հովհաննեսին, ով պատռված, արյունոտված վերնաշապիկով իջնում էր ներքև։ Այդ ժամանակ Տիգրանը միջանցքում չի եղել։ Հետագայում համակուրսեցիների ընդհանուր խոսակցություններից լսել է, որ Տիգրանը ռեզակով վնասել է Հովհաննեսին։ Ենթադրվում է, որ հարվածել է ռեզակով, քանի որ այն օգատգործել են։
Հայտնել է, որ տղաները կատակել են բջջային հեռախոսը պահելու համար, քանի որ Հովհաննեսը պահել էր Տիգրանի հեռախոսը, ապա, Տիգրանը գտել է այն, վերցրել Հովհաննեսի հեռախոսը և դուրս եկել։ Դեպքի օրը Տիգրանի կամ Հովհաննեսի մոտ դանակ չի տեսել, Տիգրանը և Հովհաննեսը գտնվել են ընկերական հարաբերությունների մեջ։
/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/
Վկա Արսեն Անդրանիկի Մկրտչյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ հանդիսացել է Տիգրան Տերտերյանի և Հովհաննես Միքայելյանի համակուրսեցին։
Դեպքի օրը մասնակցել են ստուգարքի, երբ Տիգրանը և Հովհաննեսը դուրս են եկել լսարանից։ Դրանից հետո միջանցքից լսվել են Տիգրանի և Հովհաննեսի գոռգոռոցի ձայները, որից հետո ինքը ևս դուրս է եկել միջանցք։ Արդեն միջացքում տեսել է, որ Տիգրանը և Հովհաննեսը ձեռքերով հրում են միմյանց, մոտեցել և բաժանել է նրանց։ Այդուամենայնիվ, այդ ժամանակ վերջիններս միմյանց չեն հայհոյել, հարվածներ չեն հասրել։ Վերջիններիս հանդարտվելուց հետո շրջվել է, որպեսզի գնար լսարան, սակայն տեսել է, որ նրանք կրկին առանձնացել են և շարունակում հրել միմյանց։ Մասնավորապես, տեսել է, թե ինչպես է Հովհաննեսը կանգնած վիճակում խեղդում Տիգրանին, ով ստեղծված իրավիճակից փոքր-ինչ կռացել էր։ Այդ պահին Տիգրանի գործողությունները չի մտաբերում։ Երկրորդ անգամ չի հասցրել բաժանել նրանց, քանի որ ինքն արդեն հեռու է գտնվել նրանցից։ Մոտենալով տղաներին, տեսել է, որ Հովհաննեսը բռնել է փորի հատվածը, որովայնի շրջանն արնահոսում է, այնուհետև, եկել են մյուս համակուրսեցիները։
Պնդել է, որ հարվածի պահ ինքը չի նկատել։ Առաջին անգան տղաներին բաժանելուց հետո Հովհաննեսի վրա վնասվածք չի տեսել, Հովհաննեսի և Տիգրանի մոտ դանակ կամ այլ սուր կտրող առարկա ևս չի տեսել։ Չի հերքել, որ սովորաբար, նկարչության դասերի ժամանակ իրենք օգտագործում են ռեզակներ։ Բացի այդ, Տիգրանի մոտ ռեզակ նույնպես չի տեսել, կարծում է, որ լինելու դեպքում ինքը կտեսներ։
Նախաքննության ընթացքում ցուցմունքը գրել է քննիչը՝ իր պատմածով, որն ինքը չի կարդացել։
Դատարանն արձանագրելով, որ վկայի դատաքննական և նախաքննական ցուցմունքների միջև առկա են էական հակասություներ, որոշում է կայացրել հրապարակել նրա նախաքննական ցուցմունքները։
«Սովորում է ճարտարապետության Շինարարության Հայաստանի Ազգային Համալսարանում՝ ճարտարապետության ֆակուլտետի ուսանող է։ Իրենց կուրսը բաժանված է խմբերի, իր խումբը Ճ-21-4 համարն է, խմբում մոտ 25 ուսանող է սովորում։ Բոլորի անուն ազգանունը չգիտի, դեմքով ճանաչում է նրանց։ Մտերիմ է բոլորի հետ հավասար, ընկերներ կուրսում չունի։ Ցանկանում է նշել, որ ուսման ընթացքում անցնում են տարբեր առարկաներ, նաև այնպիսինները, որոնց համար անհրաժեշտ են լինում մատիտ՝ կարկիններ, կամ մատիտները սրելու համար նախատեսված ռեզակներ, որոնք անհրաժեշտության դեպքում լինում են ուսանողների մոտ։ Երեկ իր մոտ նման առարկաներ չեն եղել, իսկ մյուսների մոտ եղել են, թե ոչ, չգիտի, չի նկատել։ ժամը մոտ 12։00-ից եղել է համալսարանում, մասնակցել է ստուգարքների։ Սկզբում ամբոջ կուրսով հանձնել են մեկ ստուգարք՝ գծանկար առարկայից, դրանից հետո մոտավորապես ժամը 14։00-ից 15։00-ի սահմաններում կոնկրետ չի հիշում, գնացել են 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկ, լսարանի համարը չի մտաբերում, որտեղ հանձնել են տարածքների շինարարական բարեկարգում տրանսպորտ առարկայից ստուգարք։ Սովորելու ընթացքում ծանոթացել է Հովհաննես Միքայելյանի և Տիգրան Տերտերյանի հետ, մտերիմներ չեն եղել։ Երեկ նրանց տեսել է առաջին ստուգարքի ժամանակ, բարևել է, նորմալ մթնոլորտ է եղել։ Վիճաբանություն, կռիվ չի եղել։ Երկրորդ ստուգարքի ժամանակ, երբ հարցաթերթիկի վրա աշխատում էր, համակուրսեցիները հեռախոսի հետ կապված կատակներ են արել, ծիծաղել, սակայն թե կոնկրետ ովքեր են եղել չգիտի, քանի որ կլանված աշխատում էր։ Միայն հիշում է, որ Տիգրան Տերտերյանը սկզբում դուրս է եկել լսարանից, մի քանի վայրկյան հետո դուրս է եկել Հովհաննես Միքայելյանը։ Նրանց ետևից ոչ ոք դուրս չի եկել, ինքը շարունակել է գրելը։ Մոտ 5 կամ 3 րոպե հետո միջանցքից լսվել են ձայներ, գոռգոռոցներ, Տիգրանի և Հովհաննեսի ձայներն էին, կոնկրետ արտահայտություններ և հայհոյանքներ չի լսել։ Այդ ձայների վրա լսարանից դուրս է եկել միայն ինքը և տեսել, որ լսարանից ձախ՝ լիֆտի մոտ, Տիգրան Տերտերյանը և Հովհաննես Միքայելյանն իրար ձեռք-ձեռքի բռնած բռբռթում են, սակայն իրար չեն հարվածել։ Այլ անձինք այդ վայրում և չեն եղել։ Ինքը միանգամից մոտեցել է նրանց և սկսել բաժանել։ Մտել է նրանց արանքը, ձեռքերով պահել երկուսին, որպեսզի չմոտենան և հանգստանան։ Այդ պահին համեմատաբար հանգստացել են, այդ ժամանակ նույնպես հայհոյանքներ չեն հնչեցրել, կոնկրետ արտահայտություններ չի լսել, չգիտի, թե ինչի համար էր այդ քաշքշուկը։ Այն ժամանակ, երբ քայլում էին լսարանի ուղղությամբ, միմյանց ոչինչ չեն ասել, միայն Տիգրան Տերտերյանը ձեռքով բռնել է Հովհաննես Միքայելյանի ձեռքը և ասել՝ «արի, խոսալու բան կա»։ Նրանք մի քիչ առաջ են գնացել դեպի լսարանին հակառակ ուղղությամբ՝ աստիճանների մոտ, ինքը մի փոքր ետ է ընկել, Տիգրանը և Հովհաննեսը սկսել են միմյանց բռթբռթել, չի լսել, թե ինչ են խոսել և ինչու են կրկին բորբոքվել, քանի որ գտնվել է մոտ երկու-երեք մետր հեռավորության վրա։ Մոտիկացել է նրանց, ձեռքերով պահել, որպեսզի նրանք միմյանց չմոտենային։ Այդ պահին Հովհաննեսը ետ է գնացել և ձեռքով բռնել փորը, նկատել է, որ նրա մայկան արյունոտ է։ Հավաքվել են դասախոսներ, ուսանողներ, սակայն ուշադիր չի եղել, թե ովքեր են հանդիսացել նրանք։ Տ.Տերտերյանն աստիճաններով արագ հեռացել է, սակայն չգիտի, թե ուր։ Մտաբերում է, որ այդ ժամանակ հանգստացրել է Հովհաննեսի ընկերուհուն՝ Ժաննային, հետո իմացել է, որ Հովհաննեսին տարել են հիվանդանոց։
Հովհաննեսը և Տիգրանը շփվել են որպես նորմալ կուրսեցիներ, որևէ կոնֆլիկտ նրանց միջև չի եղել։ Նախկինում Տիգրանի հեռախոսը պահելու դեպք չի եղել։ Տեղյակ չէ դեպքի օրը Տիգրանի հեռախոսը պահելու հանգամանքների մասին։ Տիգրանի և Հովհաննեսի մոտ երբևէ դանակ չի նկատել։ Ինքն օգտագործում է՝ 093-63-10-40, Տիգրանը՝ 098-88-42-88 հեռախոսահամարները, իսկ Հովհաննեսի հեռախոսահամարը չգիտի։ Տեղյակ չէ, արդյոք Տիգրանը կուրսում այլ անձանց հետ կոնֆլիկտներ ունեցել է, թե ոչ։ Չգիտի, արդյոք միջանցքում, որտեղ տեղի է ունեցել միջադեպը, տեսախցիկներ առկա են, թե ոչ։ Երբ բաժանել է Տիգրանին և Հովհաննեսին, իրեն որևէ մեկը չի հարվածել, ֆիզիկական ցավ չի զգացել, մարմնական վնասվածք չի ստացել։ Երբ Հովհաննեսի վրա նկատել է արյուն, Տիգրանի ձեռքին ոչ մի առարկա չի տեսել, իր մոտ ևս նման առարկա չի եղել»։
Նախաքննական ցուցմունքի հրապարակումից հետո հայտնել է, որ շատ մանրամասներ չի մտաբերում, քանի որ դեպքը եղել է շատ վաղուց։ Վստահել է քննիչին, սակայն չի կարդացել գրված ցուցմունքը, չնայած որ քննիչին, իրականում, հայտնել է Միքայելյանի կողմից Տերտերյանին խեղդելու հանգամանքը։
/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/
Վկա Արամ Հայրիկի Ումուրշատյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ հանդիսացել է Տիգրան Տերտերյանի և Հովհաննես Միքայելյանի համակուրսեցին։
Հայտնել է, որ ինքը դեպքին ականատես չի եղել, քանի որ այդ ժամանակ գտնվել է լսարանում և մասնակցել է քննությանը։ Միջանցքից լսվել են աղմուկի ձայներ, դուրս է եկել և այնտեղ տեսել է Հովհաննես Միքայելյանին, ում սպիտակ գույնի մայկան գտնվել է արյունոտ վիճակում։ Այդ ժամաանկ միջանցքում Տ.Տերտերյանին չի տեսել։ Այնուհետև, Հ.Միքայելյանին տեղափոխել են հիվանդանոց։ Խոսել է Հովհաննեսի հետ, վերջինս ասել է, որ նրան հարվածել է Տիգրանը՝ չնչին առիթի պատճառով։
Նշել է, որ Հովհաննեսը և Տիգրանը գտնվել են ընկերական հարաբերությունների մեջ։ Հետագայում իմացել է, որ դեպքից առաջ նրանք հեռախոսի շուրջ կատակել են, որի արդյունքում չեն հասկացել միմյանց։ Այլ մանրամասնություններ չգիտի։
/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/
Վկա Արսեն Արամի Քլջյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ հանդիսացել է Տիգրան Տերտերյանի և Հովհաննես Միքայելյանի համակուրսեցին։
Հայտնել է, որ դեպքը տեղի է ունեցել 2015թ-ի մայիս ամսին /օրը չի կարողանում մտաբերել/, սակայն ինքն անձամբ միջադեպին ներկա չի գտնվել։ Հիշյալ օրը գնացել է ինստիտուտ և մասնակցել քննության, որից հետո հեռացել է։ Համակուրսեցիներից լսել է, որ Տ.Տերտերյանը գծագրական լանցետով վնասել է Հ.Միքայելյանին։ Մինչ միջադեպը, Տ.Տերտերյանը և Հ.Միքայելյանը կատակել են միմյանց հետ։ Տ.Տերտերյանը և Հ.Միքայելյանը գտնվել են ընկերական հարաբերությունների մեջ։
Ինչ վերաբերում է գծագրական լանցետին, նշել է, որ յուրաքանչյուր ուսանող ուսման ընթացքում ձեռք է բերում գծագրական լանցետ, այսինքն, սովորաբար դրանից ունենում են բոլորը։ Եղել են դեպքեր, երբ ինքը լանցետը պահել է գրպանում։ Ինչ վերաբերում է նախաքննության ընթացքում ցուցմունքում նշված՝ «դանակ»-ին, հայտնել է, որ ինքը «դանակ» և «լանցետ» հասկացությունների մեջ տարբերություն չի տեսնում, դրանք իր համար նույնն են։ Քննիչին հայտնել է համակուրսեցիներից լսածը։
Դատարանն արձանագրելով, որ վկայի դատաքննական և նախաքննական ցուցմունքների միջև առկա են էական հակասություներ, որոշում է կայացրել հրապարակել նրա նախաքննական ցուցմունքները։
«…Հաջորդ օրը Գևորգ Թորոսյանն իրեն ասել է, որ նախորդ օրը իրենց խմբի Տիգրան Տերտերյանը դանակով հարվածել է Հովհաննես Միքայելյանին, որից հետո Հովհաննեսին տարել են հիվանդանոց»։
Նախաքննական ցուցմունքի հրապարակումից հետո պնդել է, որ քննիչի մոտ ցուցմունք տալիս գտնվել է լարված վիճակում, այդ պատճառով նշել է դանակ։ Ներկայումս տեղյակ է, որ այն առարկան, որով Տիգրանը հարվածել է Հովհաննեսին, հանդիսացել է լանցետ, ոչ թե՝ դանակ։ Տ.Տերտերյանի մոտ երբևէ դանակ չի տեսել։
/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/
Դատարանում հրապարակվել և հետազոտվել են նաև՝
Վկա Ժաննա Սեյրանի Սարուխանյանի ցուցմունքն այն մասին, որ՝
«(...) Սովորում «ՃՇՀԱՀ» համալսարանի ճարտարապետություն և դիզայն ֆակուլտետի 3-րդ կուրսում։ 2015թ.-ի մայիսի 20-ին ժամը 09։00-ին գնացել է համալսարան, այնտեղ հանդիպել է համակուրսեցի Հովհաննես Միքայելյանին և միասին գտնվել են համալսարանում։ Ժամը 13։30-ի սահմաններում ստուգարքին մասնակցելու համար գնացել են համալսարանի մասնաշենքի 5-րդ հարկի 11-րդ լսարան, նստել նստարանին և նկատել, որ համակուրսեցի Տիգրան Տերտերյանի բջջային հեռախոսը դրված է սեղանի վրա, իսկ Տիգրանը պտտվում է լսարանում և զրուցում մյուս համակուրսեցիների հետ։ Այդ ժամանակ ինքը և Հովհաննեսը որոշել են Տիգրանի բջջային հեռախոսը պահել և նրան չհայտնել հեռախոսի գտնվելու վայրը, քանի որ Տիգրանն ունեցել է սովորություն՝ բջջային հեռախոսը թողնել սեղաններին և հեռանալ, ուստի որոշել են կատակել նրա հետ։ Հեռախոսը պահելով ցանկացել են, որպեսզի նա մի քիչ փնտրեր այն, ինչից հետո ետ կվերադարձներին նրան։ Մոտ 20 րոպե անց Տիգրանը մոտեցել է իրենց և հարցրել, թե արդյոք հեռախոսը չեն տեսել, ինչին իրենք տվել են բացասական պատասխան։ Բացի այդ, նախապես անջատել էին հեռախոսը, որպեսզի նա չկարողանար զանգահարել։ Երբ իրենք ծիծաղել են, Տիգրանը հասկացել է, որ հեռախոսն իրենք են վերցրել, դրանից հետո Հովհաննեսը Տիգրանի բջջային հեռախոսը փոխանցել է իրեն, ինքն այն միացնելով դրել է թղթապանակի մեջ և Տիգրանին ասել, որպեսի նա կրկին զանգահարի։ Տիգրանը զանգահարել է և լսելով հեռախոսի ձայնը, որոշ ժամանակ չի կարողացել գտնել այն։ Ինքը հեռախոսը փոխանցել է Տիգրանին, ինչից հետո Տիգրանը մոտեցել է Հովհաննեսին և ձեռքից խլել Հովհաննեսի բջջային հեռախոսը, ապա դուրս եկել լսարանից՝ ասելով, թե այնպես է պահելու հեռախոսը, որ Հովհաննեսը չկարողանա գտնել։ Հովհաննեսն ասել է, որ դաս է գրում և խնդրել է հեռախոսը վերադարձնել։ Տեսնելով, որ Տիգրանը չի վերադարձնում, Հովհաննեսը նույնպես դուրս է եկել լսարանից, որպեսզի վերցներ այն։ Այդ ընթացքում միջանցքից լսվել են նրանց ձայները, Հովհաննեսն ասել է Տիգրանին՝ «տուր հեռախոսս, լակոտության մի արա», սակայն չի լսել, թե Տիգրանն ինչ է պատասխանել։ Համակուրսեցիներից Արսենը դուրս է եկել լսարանից, որպեսզի նրանք չկռվեին։ Այնուհետև, մեկ րոպե ձայները դադարել են, ապա անսպասելի բղավոցներ են լսվել և պարզ է դարձել, որ Հովհաննեսն ու Տիգրանը վիճաբանում են, ուստի այդ ժամանակ լսարանում գտնվող բոլոր տղաները նույնպես դուրս են եկել միջանցք։ Երբ ձայներն ավելի են ուժեղացել, ինքը ևս դուրս է եկել լսարանից և նկատել Հովհաննեսին՝ կանգնած մոտ 30 մետր հեռավորության վրա՝ շրջապատված համակուրսեցիներով և դասախոսներով, որոնց չէր ճանաչում։ Մոտենալով Հովհաննեսին, նկատել է, որ նրա որովայնի հատվածը արյունոտ է։ Այնտեղ Տիգրանին չի նկատել, ինչից հետո Հովհաննեսի ձեռքից բռնելով քաշել և մի կողմ է տարել, ապա կուրսի տղաները նրան տարել են վիրակապելու։ Այնուհետև, ժամը 16։30-ին Հովհաննեսն իր՝ 096-44-43-49 հեռախոսահամարին է զանգահարել անծանոթ՝ 055-45–80-65 հեռախոսահամարից և ասել, որ մեքենայի մեջ է, ամեն ինչ նորմալ է, սպասում է իրեն, որպեսզի ստուգարքի ավարտից հետո իրեն տուն տանի։ Ժամը 17։00-ին զանգահարել է այն համարին, որով Հովհաննեսը զանգահարել էր իրեն, պատասխանել է համակուրսեցի Արամը և ասել, որ ամեն ինչ նորմալ է, Հովհաննեսին տարել են թիվ 1 համալսարանական հիվանդանոց՝ վիրակապելու։ Դրանից հետո կրկին զանգահարել է այդ հեռախոսահամարին, սակայն որևէ մեկը չի պատասխանել, ուստի Արմինեի հետ գնացել են հիվանդանոց և տեղեկացել, որ Հովհաննեսին վիրահատում են։
Մտաբերում է, որ լսարանում են գտնվել Ա.Մկրտչյանը, Է.Գասպարյանը, Հ.Մանյանը, Ա.Ումուրշատյանը, երբ լսվել են Տիգրանի և Հովհաննեսի ձայները, բոլորը դուրս են եկել լսարանից։ Երբ մոտեցել է Հովհաննեսին, որևէ մեկի խոսակցությունը չի լսել, իրեն միայն հետաքրքրել է նրա առողջական վիճակը։ Երբ Տիգրանը դուրս է եկել լսարանից, նրա ձեռքին նկատել է միայն Հովհաննեսի բջջային հեռախոսը։ Հովհաննեսը և Տիգրանը գտնվել են մտերիմ հարաբերությունների մեջ, բացի այդ, մտերիմ են եղել կուրսի մնացած տղաների հետ։ Նշել է, որ թեև միջանցքից լսվել են բարձր ձայներ, սակայն հայհոյանքներ չեն հնչել։ Տ.Տերտերյանի մոտ սուր կտրող ծակող առարկա չի նկատել, սակայն նախկինում Տիգրանի մոտ նկատել է ծալովի դանակին նմանվող առարկա։ Տիգրանի բջջային հեռախոսահամարն ինքը չունի, իսկ Հովհաննեսն օգտագործում է 091-104-115 բջջային հեռախոսահամարը (...)»։
/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/
Վկա Աշոտ Վարդանի Մինասյանի ցուցմունքն այն մասին, որ՝
«(...) Շուրջ երեք տարի է, ինչ սովորում է Ճարտարապետության Շինարարության Հայաստանի Ազգային Համալսարանում՝ ճարտարապետության ֆակուլտետի երրորդ կուրսում։ Կուրսը բաժանված է խմբերի, իր խումբը ճ-21-4 համարն է, խմբում մոտ 25-30 ուսանող են սովորում։ Մտերիմ է Հովհաննես Միքայելյանի հետ, մյուսների հետ, որպես համակուրսեցիներ, հավասար մտերմություն է անում։ Ուսման ընթացքում անցնում են տարբեր առարկաներ, նաև այնպիսինները, որոնց համար անհրաժեշտ են լինում օգտագործել կարկիններ կամ մատիտները սրելու համար նախատեսված ռեզակներ։ 2015թ-ի մայիսի 20-ին համալսարան է գնացել ժամը 09։30-ից 10։00-ի սահմաններում, գծանկար առարկայից հանձնել է ստուգարք, որից հետո գնացել է թիվ 91-րդ մասնաշենք, որտեղ, կոնկրետ չի հիշում, թե որ լսարանում, հանձնել է ստուգարք՝ տարածքների ինժեներական բարեկարգում առարկայից։ Ինքն առաջիններից մեկն է հանձնել ստուգարքը և անմիջապես տուն է գնացել։ Հաջորդ օրը գնացել է համալսարան և խմբի երեխաների ընդհանուր խոսակցություններից, /հստակ չի հիշում, թե ումից/, իմացել է, որ նախորդ օրը, իր գնալուց հետո ուսանող Տիգրան Տերտերյանը դանակով հարվածել է նույն խմբի ուսանող Հովհաննես Միքայելյանին, որից հետո վերջինիս տեղափոխել են հիվանդանոց։ Դրանից բացի այլ մանրամասնություն չի իմացել, չի հետաքրքվել, թե որն է եղել դեպքի պատճառը։ Հետագայում Հովհաննեսին այցելել է հիվանդանոցում, սակայն քանի որ ընտանիքի անդամները գտնվել են հիվանդասենյակում, նրանցից հարց ու փորձ չի արել՝ պարզելու դեպքի մանրամասնությունները։
Հովհաննեսը և Տիգրանը շփվել են որպես նորմալ կուրսեցիներ, նրանց միջև թշնամամք, նույնիսկ թեթև ընդհարում չի նկատել։ Տիգրանի հեռախոսը պահելու դեպքի մասին չգիտի, նման երևույթի ականատես չի եղել, իր մեջ նման դեպք չի տպավորվել։
Ինչպես մայիսի 20-ին, այնպես էլ՝ ընդհանրապես Տիգրան Տերտերյանի մոտ սուր կտրող-ծակող առարկա կամ դանակ չի նկատել։ Այդպիսի առարկաներ Հովհաննեսի մոտ նույնպես չի նկատել։ Տիգրանի հեռախոսահամարը չգիտի, իսկ Հովհաննեսն օգտագործում է՝ 091-10-41-15 հեռախոսահամարը։ 2015թ-ի մայիսի 20-ին Հ.Միքայելյանի և Տ.Տերտերյանի միջև լարվածություն չի նկատել։ Վերջին անգամ Տ.Տերտերյանին տեսել է 2015թ-ի մայիսի 20-ին՝ լսարանում՝ ստուգարքի ժամանակ, դրանից հետո նրան չի տեսել, նրա գտնվելու վերաբերյալ տեղեկություն չունի, չգիտի, թե որտեղ է նա ապրում (...)»։
/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/
Վկա Գևորգ Էդիկի Թորոսյանի ցուցմունքն այն մասին, որ՝
«(...) Բնակվում է Կոտայքի մարզի Հրազդան քաղաքի Միկրոշրջան 34-րդ շենքում՝ ընտանիքի հետ միասին։ Շուրջ երեք տարի է, ինչ սովորում է ճարտարապետության Շինարարության Հայաստանի Ազգային Համալսարանի ճարտարապետության ֆակուլտետում, ներկայումս հանդիսանում է չորրորդ կուրսի ուսանող։ Կուրսը բաժանված է խմբերի, իր խումբը ճ-21-4 համարն է, խմբում մոտ 26 ուսանող է սովորում։ Մտերիմ է բոլորի հետ, առավել մտերիմ է Հովհաննես Միքայելյանի և Աշոտ Մինասյանի հետ, քանի որ վերջիններս իր նման ծառայել են բանակում և իր տարիքային տղաներ են։ Մյուսների հետ հավասար շփվում է, ոչ մեկի հետ թշնամություն չունի։ Ուսման ընթացքում անցնում են տարբեր առարկաներ, նաև այնպիսինները, որոնց համար անհրաժեշտ են լինում մատիտներ կամ մատիտները սրելու համար նախատեսված ռեզակներ, որոնք անհրաժեշտության դեպքում լինում են ուսանողների մոտ։ 2015թ.-ի մայիսի 20-ին համալսարան է գնացել ժամը 09։00-ի սահմաններում, հանձնել գծանկար առարկայից ստուգարք, որից հետո գնացել է թիվ 9-րդ մասնաշենք, որտեղ 5-րդ հարկում լսարաններից մեկում հանձնել է տարածքների ինժիներական բարեկարգում առարկայից ստուգարք։ Ստուգարքը ստացել է սկզբում, առաջիններից մեկն է եղել, ներկայացրել է գծագիրը և դրա հիման վրա ստացել է բավարար գնահատական։ Այնուհետև, մտել է իրենց խմբի լսարան, վերցրել տոպրակը, երեխաներին հաջողություն մաղթել և գնացել է տուն։ Լսարանում ամեն ինչ եղել է հանդարտ, սովորականի նման և ոչ մի վիճաբանության ականատես չի եղել։ Հաջորդ օրը գնացել է համալսարան, չի հիշում, թե կոնկրետ ինչ նպատակով էր գնացել, կուրսեցիներին առանձին-առանձին տեսել է միջանցքներում և համալսարանի տարածքում։ Հանդիպել է Արսեն Մկրտչյանին, վերջինս խոսակցության ընթացքում ասել է, որ նախորդ օրը Տիգրան Տերտերյանը հարվածել է Հովհաննես Միքայելյանին, որից հետո վերջինս արյունահոսել է։ Հարցրել է, թե ինչ առարկայով է հարվածել, Արսենն ասել է, որ չնայած ներկա է եղել այդ դեպքին, սակայն չի տեսել, թե կոնկրետ ինչով է հարվածել, ինքը չի բացառել, որ դանակով։ Չնայած դրան, ինքն իրականում ոչ տեսել է, ոչ էլ մինչ Արսենի պատմելը, լսել էր այդ դեպքի մասին, պարզապես, քանի որ արյան անուն է լսել, մտքում միայն դանակն է եկել։ Արսենին հարցրել է, թե ինչ պատճառով է հարվածել, նա պատասխանել է, որ ինչ-որ հեռախոսի հետ կապված պատմություն է եղել, որը սկզբում անլուրջ է թվացել, այլ մանրամասնություներ դրա մասին չի պատմել։ Հարցրել է, թե ով էր այդ վիճաբանության մեջ առավել ագրեսիվ, Արսենն ասել է, որ Հովհաննեսը ավելի շատ հանգստացնում էր իրավիճակը, իսկ Տիգրանի վերաբերյալ ոչինչ չի ասել։ Դրանից երկու օր հետո գնացել է Հովհաննեսին տեսակցության, վերջինս գրեթե նույնն է պատմել, մանրամասնություններն այս պահին չի հիշում, այդ թեմայով հետագայում ոչ մեկի հետ ոչինչ չի զրուցել։
Տիգրանը և Հովհաննեսը գտնվել են շատ լավ փոխհարաբերությունների մեջ, հանդիսացել են ընկերներ։ Նախկինում Տիգրանի հեռախոսը պահելու դեպքին ականատես չի եղել, նման դեպք չգիտի։ Տիգրանի մոտ դանակ կամ նմանատիպ առարկա չի նկատել։ Հովհաննեսի մոտ ևս նման առարկաներ չի տեսել։ 2015թ-ի մայիսի 20-ին Հ.Միքայելյանի և Տ.Տերտերյանի միջև լարվածություն չի նկատել, նրանք բոլորի հետ գտնվել են լավ հարաբերությունների մեջ։ Վերջին անգամ Տ.Տերտերյանին տեսել է 2015թ-ի մայիսի 20-ին, հաջորդ օրը զանգահարել է նրա հեռախոսահամարին, սակայն այն եղել է անհասանելի, դրանից հետո մինչ օրս նրան չի տեսել և նրա հետ չի զրուցել(...)»։
/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/
Վկա Նարե Վիգենի Ազարյանի ցուցմունքն այն մասին, որ՝
«(...) Շուրջ երեք տարի է, ինչ սովորում է ճարտարապետության Շինարարության Հայաստանի Ազգային Ճարտարապետության ֆակուլտետում, ներկայումս հանդիսանում է չորրորդ կուրսի ուսանողուհի։ Կուրսը բաժանված է խմբերի, իր խումբը ճ-21-4 համարն է, խմբում մոտ 25 ուսանող է սովորում։ Բոլորի հետ հավասար մտերմություն է անում, որպես կուրսեցի առավել մտերիմ է Անի Թադևոսյանի և Լաուրա Դեմիրճյանի հետ։ Ուսման ընթացքում անցնում են տարբեր առարկաներ, և հիմնականում բոլոր առարկաների համար անհրաժեշտ են լինում մատիտներ, կարկիններ կամ մատիտները սրելու համար նախատեսված ռեզակներ։ Ռեզակների ձևի, չափի, ֆիրմայի վերաբերյալ պահանջներ չեն ներկայացվում, յուրաքանչյուրը ձեռք է բերում ըստ ցանկության։ Չի մտաբերում, թե 2015թ.-ի մայիսի 20-ին երբ է եղել համալսարանում, սակայն մտաբերում է, որ այդ օրը ստուգարք է հանձնել, որից հետո գնացել է թիվ 9-րդ մասնաշենք, որտեղ ևս հանձնել է ստուգարք։ Իր հիշելով, նստած է եղել լսարանի մեջտեղի շարքերում, կողքը նստել է Անի Թադևոսյանը, ենթադրում է, որ մյուս կողմում՝ Լաուրա Դեմիրճյանն է եղել։ Լսարանում տեղի ունեցող իրադարձություններին ուշադրություն չի դարձրել, սակայն արտառոց ոչինչ չի նկատել, լսարանում վեճ չի եղել։ Մոտ կես ժամ կամ 40 րոպե անց լսել է ձայներ, սակայն ըստ ձայների չի ճանաչել, թե ովքեր են եղել։ Որոշ ժամանակ անց ուսանողներից ոմանք դուրս են եկել։ Մտաբերում է, որ այդ ժամանակ դուրս է եկել Հովհաննես Միքայելյանի ընկերուհին՝ Ժաննան։ Ինքը լսարանից դուրս չի եկել, քիչ անց Ժաննան լացելով ներս է եկել, հարցրել են, թե ինչ է պատահել, սակայն չի մտաբերում, թե Ժաննան ինչ է պատասխանել։ Որոշ ժամանակ անց դասախոս Հակոբյանը ուսանողներին տեղափոխել է այլ լսարան, դրանից հետո հանձնել են ստուգարքը և այլ մանրամասնություններ չի եղել։ Հետագայում Հ.Միքայելյանի ընկերուհի Ժ.Սարուխանյանի պատմելով իմացել է, որ կուրսի ուսանողներից Տիգրան Տերտերյանը մարմնական վնասվածք է պատճառել Հովհաննես Միքայելյանին, այլ մանրամասնություններ Ժաննան չի պատմել։ Հովհաննես Միքայելյանի և Տիգրան Տերտերյանի հետ շփվում է որպես կուրսեցիներ։ 2015թ-ի մայիսի 20-ին Հովհաննեսի և Տիգրանի միջև թշնամություն չի նկատել, լարվածություն չի տեսել։ Տիգրանի հեռախոսը պահելու դեպք չգիտի, նման երևույթի ականատես չի եղել, իր մեջ նման դեպք չի տպավորվել։ Ինչպես մայիսի 20-ին, այնպես էլ ընդհանրապես Տ.Տերտերյանի մոտ սուր կտրող ծակող առարկա կամ դանակ չի տեսել։ Այդպիսի առարկաներ չի տեսել նաև Հովհաննեսի մոտ։ Երբ լսարանաում նստած են եղել, մինչ աղմուկ լսելը, լսարանում եղել են մի քանի տղաներ, սակայն չի մտաբերում, թե ովքեր են եղել։
/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/
Դատակենսաբանական փորձաքննության թիվ 195 եզրակացությունը, համաձայն որի՝ «փորձաքննության ներկայացված Հովհաննես Միքայելյանի արյան նմուշն ըստ արյան ABO իգոշճաբանական համակարգի պատկանում է A խմբին։ Փորձաքննության ներկայացված հինգ բամբակյա խծուծների վրա տեղակայված կասկածելի հետքերում հաստատվեց արյան առկայություն, որը պատկանում է մարդու և առաջացել է ըստ արյան ABO իգոշճաբանական համակարգի A խումբ ունեցող որևէ անձից, կամ անձանցից, այդ թվում նաև կարող էր առաջանալ Հովհաննես Միքայելյանից»։
/տես` հատոր 2, գ.թ. 7-9
դատական նիստի արձանագրությունը /
Դատահետքաբանական փորձաքննության թիվ 1601-15 եզրակացությունը, համաձայն որի՝ «փորձաքննությանը ներկայացված Հովհաննես Միքայելյանին պատկանող հագուստներից վերնաշապիկի առաջամասի ստորին ձախակողմյան և անթև շապիկի առաջամասերի մակերեսներին հայտնաբերված մեկական վնասվածքներն ունեն ծակած-կտրած բնույթ, առաջացել են միաժամանակ, այսինքն՝ մեկ ներգործության արդյունքում, և կարող էին պատճառվել ծակող-կտրող շեղբ ունեցող գործիքի շեղբի՝ հնարավոր է՝ դանակի շեղբի ներթափանցման արդյունքում, գործի մեջ նշված հանգամանքներում։ Անթև շապիկի առաջամասի և աջ կողմի ուսաժապավենի վնասվածքները պատռվածքներ են և կարող էին պատճառվել մեխանիկական ձգվածության՝ քաշելու-ձգելու արդյունքում»։
/տես` հատոր 2, գ.թ. 15-18
դատական նիստի արձանագրությունը /
Դատահետքաբանական փորձաքննության թիվ 2310-15 եզրակացությունը, համաձայն որի՝ «Հովհաննես Միքայելյանին պատկանող կարճաթև վերնաշապիկի առաջամասի ձախ կողմի ստորին հատվածում և անթև շապիկի առաջամասի ստորին գրեթե կենտրոնական հատվածում առկա ծակած-կտրած բնույթի վնասվածքներն իրենց տեղակայմամբ համապատասխանում են Հ.Միքայելյանի մարմնական վնասվածքների վերաբերյալ դ/բ փորձագետի թիվ 898/հ եզրակացության հետևության մեջ նշված՝ «...որովայնի առաջնային պատի ծակված-կտրված՝ որովայնի խոռոչ թափանցումով, ճարպոնի վնասմամբ վերքի ձևով» վնասվածքին»։
/տես` հատոր 2, գ.թ. 128-130
դատական նիստի արձանագրությունը /
Դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 898/հ եզրակացությունը, համաձայն որի՝ «Հ.Միքայելյանի մարմնական վնասվածքը՝ որովայնի առաջային պատի ծակված-կտրված՝ որովայնի խոռոչ թափանցումով, ճարպոնի վնասմամբ վերքի ձևով, պատճառվել է սուր ծակող-կտրող առարկայով կամ գործիքով, հնարավոր է նշված ժամկետում, որն առողջությանը պատճառել է ծանր վնաս՝ կյանքին վտանգ սպառնացող։ Վնասվածքը ստանալու պահին Հ.Միքայելյանը տարածության մեջ կարող էր գտնվել ցանկացած հնարավոր դիրքում՝ վնասվածքի շրջանով ուղղված դեպի վնասող առարկան»։
/տես` հատոր 1, գ.թ. 114-115,
հատոր 2, գ.թ. 23
դատական նիստի արձանագրությունը/
Դեպքի վայրի զննության մասին 20.05.2015թ.-ի արձանագրությունը, համաձայն որի՝ «զննության մասնակից Ա.Ումուրշատյանը հայտարարել է, որ Երևան քաղաքի Կորյունի 19 հասցեում գործող «ճարտարապետության և շինարարության Հայաստանի ազգային համալսարան» հիմնադրամի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում գտնվող «9511» թվագրումով և «Կամուրջների փորձարկման լաբորատորիա» գրառումով լսարանից 2015թ.-ի մայիսի 20-ին ժամը 15։30-ի սահմաններում դուրս գալով նկատել է Հ.Միքայելյանին՝ կանգնած վիճակում։
Դեպքի վայրի զննությամբ Ա.Ումուրշատյանի մատնանշած վայրից մոտ 20 մետր հեռավորության վրա՝ դեպի ձախ միջանցքի միջնամասի հատվածում հայտնաբերվել են արնանման, կարմիր գույնի, կլոր կառուցվածքով, չորացված թվով մոտ 15 հետքեր։ Նմանատիպ բազմաթիվ հետքեր են հայտնաբերվել նաև նշված հետքերից մոտ չորս մետր հեռավորության վրա։ Հայտնաբերված հետքերից բժշկական սպիրտով ներծծված բամբակի վրա վերցվել են նմուշներ»։
/տես հատոր 1, գ.թ. 18-19,
դատական նիստի արձանագրությունը/
Հ.Միքայելյանի հիվանդության պատմագրի զննության արձանագրությունն այն մասին, որ տուժող Հ.Միքայելյանը հայտարարել է, որ վնասվածքը ստացել է վիճաբանության ընթացքում։
/տես հատոր 1, գ.թ. 51-53,
դատական նիստի արձանագրությունը/
Այլ փաստաթղթի կարգով ապացույց ճանաչված՝ Հ.Միքայելյանից հաղորդում ընդունելու մասին 21.05.2015թ.-ի արձանագրությունն ապացույց ճանաչելու մասին որոշումը, համաձայն որի՝ «Հ.Միքայելյանը հաղորդում է տվել այն մասին, որ 2015թ.-ի մայիսի 20-ին պոլիտեխնիկ ինստիտուտի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկի միջանցքում Տիգրան Տերտերյանը դանակով հարվածել է իր որովայնին»։
/տես հատոր 1, գ.թ. 45,
հատոր 2, գ.թ. 142-143
դատական նիստի արձանագրությունը/
Դատարանում հետազոտվել է նաև իրեղեն ապացույց ճանաչված, դեպքի վայրի զննությամբ հայտնաբերված արնանման հետքերի նմուշներ պարունակող թվով հինգ բամբակյա խծուծները և տուժող Հ.Միքայելյանի հագին դեպքի ժամանակ եղած հագուստները։
/տես դատական նիստի արձանագրությունը/
Բացի այդ, դատարանում հրապարակվել և հետազոտվել է նաև Տիգրան Տերտերյանի վերաբերյալ ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի կողմից տրված պահանջագիրը, «Արմենիա» ՀԲԿ նյարդաբանական բաժանմունքի կողմից տրված էպիկրիզը, առողջական վիճակի հետազոտման մասին արձանագրությունները, անձը բնութագրող փաստաթղթերը, ընտանքի կազմի վերաբերյալ տեղեկանքը։
/տես` հատոր 1, գ.թ. 68, 125-130, 164-166,
հատոր 2, գ.թ.246-248,
դատական նիստի արձանագրությունը/
Դատարանում հետազոտված և ուսումնասիրված վերը շարադրված ապացույցների ամբողջության պայմաններում դատարանը սույն դատավճռում պետք է քննարկման առարկա դարձնի և լուծի այն հարցերը, որոնք կապված են՝
1. գործով անցնող անձանց ցուցմունքների արժանահավատությանը,
2. դրանց արդյունքում ձեռք բերված, գործի փաստական հանգամանքներին վերաբերող ապացույցների բավարարությանը,
3. իսկ հիշյալ վերլուծությունների արդյունքում նաև՝ ամբաստանյալին առաջադրված մեղադրանքի իրավաչափությանն ու հիմնավորվածությանը։
Այսպես.
Դատարանն ամբաստանյալ Տիգրան Համելիտի Տերտերյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղսագրված հանրորեն վտանգավոր արարքում նրա մասնակցությունն ապացուցված համարելու, այդ առնչությամբ գործով ձեռք բերված ապացույցների բավարարության հարցը քննարկելու, ինչպես նաև այդ մեղադրանքի կապակցությամբ ստացված ապացույցների արժանահավատությունը գնահատելու տեսանկյունից նախ հարկ է համարում անդրադառնալ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի կողմից 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ին կայացված թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշմամբ ապացույցների բավարարության վերաբերյալ արտահայտած հետևյալ իրավական դիրքորոշումներին.
« (…) 28. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝
« (…) 3. Հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա, այն պետք է հաստատվի գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ։
4. Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր կասկածները, որոնք չեն կարող փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի կամ կասկածյալի։ (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը ապացույցները գնահատում են իրենց ներքին համոզմամբ»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածի համաձայն` «Միայն ապացույցների հիման վրա են հաստատվում`
1) դեպքը և հանգամանքները (կատարման ժամանակը, տեղը, եղանակը և այլն).
2) կասկածյալի և մեղադրյալի առնչությունը դեպքին.
3) հանցագործության` քրեական օրենքով նախատեսված հատկանիշները.
4) անձի մեղավորությունը քրեական օրենքով չթույլատրված արարքը կատարելու մեջ.
5) քրեական օրենքով նախատեսված պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ խստացնող հանգամանքները.
6) այն հանգամանքները, որոնցով դատավարության մասնակիցը կամ քրեական դատավարությանը մասնակցող այլ անձը հիմնավորում է իր պահանջները, եթե այլ բան նախատեսված չէ օրենքով»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման` վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից։
2. Հետաքննության մարմնի աշխատակիցը, քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով օրենքով, ապացույցները գնահատում են ապացույցների համակցության մեջ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված իրենց ներքին համոզմամբ»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 365-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«Մեղադրական դատավճիռը չի կարող հիմնված լինել ենթադրությունների վրա և կայացվում է միայն այն դեպքում« երբ հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունն ապացուցված է դատական քննության ընթացքում։ Հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունը կարող է համարվել ապացուցված« եթե դատարանը« ղեկավարվելով անմեղության կանխավարկածով« հիմնվելով պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դատական քննության ընթացքում գործի հանգամանքների հետազոտման արդյունքների վրա« դատաքննության ժամանակ հետազոտված հավաստի ապացույցների հիման վրա« ամբաստանյալի մեղավորության մասին չփարատվող բոլոր կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով« սույն օրենսգրքի 360 հոդվածի առաջին մասի 1-4-րդ կետերում նշված հարցերին տալիս է հաստատող պատասխաններ»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 371-րդ հոդվածի համաձայն՝
«Դատավճռի նկարագրական-պատճառաբանական մասում ցույց է տրվում (...)
3) այն ապացույցները, որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները, ինչպես նաև այս կամ այն ապացույցն անարժանահավատ համարելու փաստարկները»։
«Ապացույցների բավարարություն» հասկացության էությունը, ապացույցների բավարարությունը որոշելու ընդհանուր չափանիշները, դրանցից յուրաքանչյուրի բնութագիրը Վճռաբեկ դատարանը քննարկել և վերլուծել է Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով կայացրած որոշման շրջանակներում։
Մասնավորապես, վկայակոչված որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը, համեմատական վերլուծության ենթարկելով «ապացուցման առարկա» և «ապացույցների բավարարություն» հասկացությունները, նշել է. «(…) եթե ապացուցման առարկան ցույց է տալիս, թե ինչ է անհրաժեշտ պարզել յուրաքանչյուր քրեական գործով, ապա ապացույցների բավարարությունը կապված է այն ապացուցողական նյութի հետ, որը վերաբերում է ապացուցման առարկային և թույլ է տալիս այդ հանգամանքների մասին գալ արժանահավատ հետևության։ Որոշելով ապացույցների բավարարությունը` վարույթն իրականացնող մարմինները լուծում են քրեական գործի համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքների հետազոտման խորության աստիճանի հետ կապված հարցերը, մասնավորապես այն, թե ի՞նչ աստիճանի պետք է մանրացվի յուրաքանչյուր հանգամանքը, և ի՞նչ ծավալի ապացույցներ են անհրաժեշտ այդ հանգամանքները հավաստի պարզելու և դրա հիման վրա այս կամ այն դատավարական որոշումը կայացնելու համար։
Այսպիսով, ապացույցների բավարարությունը ենթադրում է կոնկրետ գործով ապացուցման շրջանակների այնպիսի որոշումը, որպեսզի հավաքված ապացույցները որակական կողմից ապահովեն ապացուցման առարկայի յուրաքանչյուր տարրի պարզումը, իսկ քանակական կողմից` այդ հանգամանքների բացահայտման արժանահավատությունը և դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունն ու պատճառաբանվածությունը։
Ի տարբերություն ապացուցման առարկայի, ապացույցների բավարարություն հասկացության բովանդակությունը քրեական դատավարության օրենսդրությամբ բացահայտված չէ, այսինքն` օրենքում հստակ նշում չկա այն մասին, թե մինչև ե՞րբ պետք է հավաքվեն և հետազոտվեն ապացույցները, որպեսզի յուրաքանչյուր գործով պարզվի ապացուցման առարկան ամբողջությամբ կամ նրա տարրերն առանձին վերցրած։ Բացի այդ, օրենքում սահմանված չէ միասնական չափանիշ առ այն, թե ե՞րբ են ի հայտ գալիս յուրաքանչյուր քրեական գործով ապացուցման առարկան բացահայտված համարելու հիմքերը։
Վճռաբեկ դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի համակարգային վերլուծության հիման վրա արձանագրում է ապացույցների բավարարությունը որոշելու հետևյալ ընդհանուր չափանիշները՝
1) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունք,
2) դատավարական որոշումների հիմնավորվածություն և պատճառաբանվածություն,
3) անմեղության կանխավարկածը (տե՛ս Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 14-15-րդ կետերը, իսկ վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքի, դատավարական որոշումների հիմնավորվածության և պատճառաբանվածության, անմեղության կանխավարկածի մասին մանրամասն տե՛ս նույն որոշման 16-19-րդ կետերը)։
29. Վերահաստատելով և զարգացնելով նախորդ կետում մեջբերված գործով արտահայտած իրավական դիրքորոշումները` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ապացույցների բավարարությունըե որոշելու չափանիշներն են.
1) անմեղության կանխավարկածը,
2) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքը,
3) դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունը և պատճառաբանվածությունը։
30. Անդրադառնալով անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին` Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ քրեական դատավարությունում կանխավարկածը օրենքով կամ նախադեպային իրավունքով հաստատված այն կանոնն է, որի համաձայն՝ որոշակի հանգամանք համարվում է հաստատված, քանի դեռ օրենքով սահմանված կարգով չի ապացուցվել հակառակը։ Մարդու անմեղությունը քրեական դատավարության կարևորագույն կանխավարկածներից է, որն ամրագրված է ինչպես ՀՀ Սահմանադրությամբ, միջազգային պայմանագրերով և օրենքներով, այնպես էլ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի և Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքով։ Հանցանք կատարելու մեջ անձի մեղավորությունը հաստատված համարելը ոչ այլ ինչ է, քան անմեղության կանխավարկածի հաղթահարում։ Միևնույն ժամանակ, անձին դատապարտելու համար համարժեք ապացույցների բավարար համակցության բացակայությունը նշանակում է, որ անձի անմեղության կանխավարկածը հաղթահարված չէ։
Այլ խոսքով՝ քրեական դատավարության ընթացքում չապացուցված մեղավորությունը հավասարազոր է ապացուցված անմեղության։
Հարկ է նշել նաև, որ անմեղության կանխավարկածն ամրագրող նորմերը, ինչպես նաև նախադեպային իրավունքը սահմանում են ոչ միայն այդ սկզբունքի բուն էությունը, այլև՝ դրա հաղթահարման, նույնն է, թե անձի մեղավորության հաստատման համար անհրաժեշտ դատավարական չափորոշիչները։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը Մ.Հակոբյանի գործով որոշման մեջ շեշտել է. «(…) ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը դատարաններին պարտավորեցնում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածում թվարկված՝ ապացուցման ենթակա հանգամանքների, այդ թվում՝ կոնկրետ հանցանքի հատկանիշների և այդ հանցանքի մեջ անձի մեղավորության վերաբերյալ իր հետևությունները հիմնավորել վերաբերելի, փոխկապակցված, հավաստի ապացույցներով և ոչ թե ենթադրություններով։ Այլ խոսքով՝ հանցանքի մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր անձի վերաբերյալ` ապացուցման ենթակա յուրաքանչյուր հանգամանքի կապակցությամբ դատարանի հետևությունը պետք է հիմնված լինի ոչ թե գնահատողական դատողությունների, կանխատեսումների կամ կարծիքների, այլ կոնկրետ գործով օրենքով սահմանված կարգով ձեռք բերված փաստական տվյալների վրա։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ մեղսագրվող հանցագործության և դրա հատկանիշների ապացուցման բեռը կրում է մեղադրանքի կողմը, իսկ չփարատված կասկածները պետք է մեկնաբանվեն հօգուտ մեղադրյալի։ Դրանից հետևում է, որ մեղադրանքի կողմը կրում է անձի մեղքը հաստատելու համար բավարար ապացույցներ ներկայացնելու պարտականությունը (…)։ (տե՛ս Մարգար Հակոբյանի վերաբերյալ 2013 թվականի մայիսի 8-ի թիվ ԵԿԴ/0168/01/12 որոշման 13-րդ կետը)։ Անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել և իրավական դիրքորոշում է արտահայտել նաև Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի գործով որոշման մեջ (տե՛ս Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0044/01/11 որոշման 14-րդ կետը)։
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի ուսումնասիրությունը ևս ցույց է տալիս, որ Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 2-րդ կետով երաշխավորված անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը, ի թիվս այլոց, ենթադրում է մեղադրանքի կողմի պարտականությունը ներկայացնելու անձին դատապարտելու համար բավարար ապացույցներ (տե՛ս, ի թիվս այլոց, Barbera Messegue and Jabardo v. Spain, գանգատ թիվ 10590/83, 1988 թվականի դեկտեմբերի 6-ի վճիռ, 77-րդ կետ, Janosevic v. Sweden, գանգատ թիվ 34619/97, 2002 թվականի հուլիսի 23-ի վճիռ, 97-րդ կետ)։
Այսպիսով, անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը ենթադրում է ապացույցների այնպիսի ամբողջության առկայություն, որն անհրաժեշտ է անձի մեղավորությունը ողջամիտ (հիմնավոր) կասկածից վեր ապացուցված համարելու, այլ ոչ թե անձի մեղավորության մասին ենթադրություններ անելու համար։
31. Ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս չափանիշին՝ ներքին համոզմունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Մ.Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի վերաբերյալ որոշման մեջ և դիրքորոշում ձևավորել այն մասին, որ «(…) Ներքին համոզմունքը, որպես ապացույցների գնահատման արդյունք, բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների անխզելի կապով. այն, մի կողմից, պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից, անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ։
Ապացույցները, որոնք հավաքվել և ստուգվել են օրենքին համապատասխան, կազմում են ներքին համոզմունքի այն օբյեկտիվ հիմքը, որն իր դրսևորումն է գտնում ընդունվող որոշումներում։ Թեպետ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա, այն չի կարող լինել կամայական։ Դրա հիմքում պետք է դրված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննությունը (…)»։ (տե՛ս Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 որոշման 14-րդ կետը)։
Այսպիսով, «ներքին համոզմունքը» սուբյեկտիվ-օբյեկտիվ կատեգորիա է։ Այն ապացույցների գնահատումն իրականացնող սուբյեկտի գիտակցված և ողջամիտ համոզվածությունն է իր իսկ կողմից կայացված որոշման հիմնավորվածության մեջ (սուբյեկտիվ բնույթ)։ Այդպիսի համոզվածությունը պետք է ձևավորված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննության արդյունքում և հիմնվի թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների բավարար համակցությամբ հաստատված փաստերի վրա, որոնք անկողմնակալ դիտորդի մոտ ողջամտորեն կձևավորեն նույն համոզվածությունը (օբյեկտիվ բնույթ)։
Ելնելով այն հանգամանքից, որ ներքին համոզմունքն ունի օբյեկտիվ հիմքեր, անհրաժեշտ է այն տարբերակել ինտուիցիայից, ենթադրություններից և այլ անհաշվետու զգացմունքներից։ Ի տարբերություն դրանց, ներքին համոզմունքը չի կարող ձևավորվել առանց օբյեկտիվ հիմքի և հիմնվել անթույլատրելի, ոչ վերաբերելի, անարժանահավատ ապացույցների վրա։ Այլ խոսքով, ներքին համոզմունքը հիմնվում է ողջամիտ կարծիքի, գիտելիքի վրա, այլ ոչ թե ենթադրությունների, երևակայության, համակրանքի, հակակրանքի կամ կանխակալ կարծիքի վրա։
Ներքին համոզմունքի՝ որպես ապացույցների գնահատման արդյունքի օբյեկտիվ հիմքը քրեական գործով ձեռք բերված, բազմակողմանի և օբյեկտիվ հետազոտված ապացույցների բավարար համակցությունն է։ Այս առումով անհրաժեշտ է վերլուծել ապացույցների թույլատրելիության, վերաբերելիության և արժանահավատության հատկանիշները, որոնց տեսանկյունից ապացույցները ենթակա են գնահատման։
31.1. Ապացույցների թույլատրելիության հատկանիշը վերաբերում է դրանց ձևական կողմին։ Դրա էությունը կազմում է ապացույցները ձեռք բերելիս օրենքով նախատեսված դատավարական պահանջների պահպանվածությունը և ենթադրում է.
- աղբյուրի օրինականություն՝ ապացույցը պետք է ձեռք բերվի միայն օրենքով սահմանված աղբյուրներից (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մաս),
- ձեռքբերման միջոցների օրինականություն՝ պետք է պահպանված լինեն ապացույցների ձեռքբերմանն ուղղված գործողություններ կատարելուն օրենքով առաջադրված պահանջները,
- դատավարական ձևակերպում՝ ապացույցը, դրա ձեռքբերման գործընթացը պետք է օրենքով սահմանված կարգով ենթարկվեն դատավարական ձևակերպման,
- լիազորված սուբյեկտ՝ այն պետք է ստացված լինի ապացույց ձեռք բերելու լիազորությամբ օժտված սուբյեկտի կողմից։
Ապացույցն անթույլատրելի ճանաչելու հիմքերը հստակ սահմանված են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածով։
31.2. Վերաբերելիությունն ապացույցի կարողությունն է իր բովանդակությամբ ծառայելու ապացուցման առարկայի մեջ մտնող հանգամանքները, գործի քննության և լուծման համար նշանակություն ունեցող այլ տվյալները բացահայտելուն և հաստատելուն։ Այլ խոսքով՝ ապացույցի վերաբերելիության հատկանիշն արտացոլում է ապացույցի և գործի քննության ու լուծման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքների միջև կապը։ Ապացույցը կհամարվի վերաբերելի, եթե տեղեկություններ պարունակի գործի համար որևէ նշանակություն ունեցող փաստի մասին։
31.3. Ապացույցի արժանահավատության հատկանիշը նույնպես վերաբերում է ապացույցի բովանդակային գնահատմանը։ Արժանահավատ է այն ապացույցը, որի ճշմարտացիությունը կասկած չի հարուցում։ Ապացույցն արժանահավատության տեսանկյունից գնահատելիս դատարանը պետք է հիմք ընդունի հետևյալ հանգամանքները.
ա) ապացույցի աղբյուրի հատկանիշները (օրինակ՝ փորձագետի ձեռնհասությունը, ցուցմունք տվող անձի շահագրգռվածությունը, որոշ դեպքերում հոգեբանական և ֆիզիոլոգիական հատկանիշները, վիճակը, ինչպես նաև անձին վերաբերող այլ հատկանիշներ, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ այդ անձի կողմից գործի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներն ընկալելու, մտապահելու, վերարտադրելու գործընթացի վրա),
բ) ապացույցի ձևավորման հանգամանքները (օրինակ՝ վկայի կողմից կոնկրետ հանգամանքն ընկալելու պայմանները, պաշտպանի, ներկայացուցչի ներկայությունը և այլն),
գ) ապացուցողական տեղեկությունը ձեռք բերելու միջոցը,
դ) ապացույցի բովանդակությունը կազմող տեղեկությունը հաստատող կամ հերքող հանգամանքների առկայությունը,
ե) նույն տեղեկության ստացումն այլ աղբյուրից։
Յուրաքանչյուր ապացույց արժանահավատության տեսանկյունից պետք է գնահատվի ապացույցների համակցության մեջ՝ բազմակողմանի և մանրամասն գնահատելով փաստական տվյալների ստացման աղբյուրները և ապացույցի ձևավորման ամբողջ ընթացքը։
Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ վերջնական որոշում կարող է կայացվել դրա բովանդակությունն այլ աղբյուրներից ստացված տեղեկությունների հետ համադրելու արդյունքում։ Որոշակի փաստի վերաբերյալ այս կամ այն աղբյուրից ստացված տեղեկությունների արժանահավատությունը գնահատելու համար անհրաժեշտ է վերլուծել ստացված տեղեկությունների բովանդակությունը, համադրել դրանք այլ ապացույցների հետ, պարզել դրանց համապատասխանությունը կամ հակասությունը, հակասության դեպքում` դրա պատճառները։
Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ դատարանի եզրահանգումները պետք է հիմնվեն գործում առկա փաստական տվյալների վրա։
32. Ապացույցների գնահատման արդյունքում ձևավորված ներքին համոզմունքն իրավական նշանակություն է ստանում և օբյեկտիվացվում ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս՝ դատավարական որոշումների հիմնավորման և պատճառաբանման չափանիշի միջոցով (սույն չափանիշի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումների մասին տե՛ս նաև Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 18-րդ կետը)։ Ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը ենթադրում է ապացույցները բարեխիղճ վերլուծության ենթարկելու պարտականություն։
Վերջին դիրքորոշումը բխում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի 4-րդ մասի պահանջից, որի համաձայն՝ «Դատարանի դատավճիռը պետք է լինի պատճառաբանված։ Պատճառաբանման ենթակա են դատարանի կողմից դատավճռում շարադրվող բոլոր հետևությունները և որոշումները»։
Դատական ակտի պատճառաբանվածության հարցին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Ֆ.Գալստյանի գործով որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ (…) Դատական ակտի պատճառաբանվածությունը կոչված է պարզաբանելու, թե ինչու է դատարանը եկել այս կամ այն հետևության, որ իրավանորմերով է ղեկավարվել նման որոշում կայացնելիս և միևնույն ժամանակ հնարավորություն է ստեղծում վերադաս դատարանի կողմից դատական ակտի օրինականության և հիմնավորվածության ստուգման համար։
(…) Պատճառաբանված որոշման բացակայությունն արդեն իսկ օբյեկտիվորեն սահմանափակում է վերադաս դատական ատյանի հնարավորությունը` լիարժեք դատական ստուգման ենթարկելու բողոքարկվող դատական ակտի օրինականությունն ու հիմնավորվածությունը և կայացնելու արդարացի որոշում, հետևաբար դատական ակտի չպատճառաբանված լինելը հանգեցնում է քրեական դատավարության կարևորագույն սկզբունքներից մեկի` ՀՀ Սահմանադրությամբ և քրեադատավարական օրենքով երաշխավորված արդար դատական քննության իրավունքի խախտման։
(…) Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն իր մի շարք որոշումներում՝ ներպետական դատարանների կողմից կայացված որոշումների չպատճառաբանվածությունը կամ ոչ բավարար պատճառաբանվածությունը դիտել [է] «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասով երաշխավորված` անձի արդար դատական քննության իրավունքի խախտում (տե՛ս Սալովն ընդդեմ Ուկրաինայի (Salov v. Ukraine) 06.09.2005 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 65518/01, Բոլդեան ընդդեմ Ռումինիայի (Boldea v. Romania) 15.02.2007 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 19997/02, Գրադինարն ընդդեմ Մոլդովայի (Gradinar v. Moldova) 08.04.2008 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 7170/02)ե (տե՛ս Ֆրունզիկ Գալստյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի մարտի 26-ի թիվ ԵԿԴ/0058/11/09 որոշման 18-20-րդ կետերը)»։
Վերահաստատելով Ֆ.Գալստյանի գործով որոշմամբ ձևավորած իրավական դիրքորոշումը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ դատարանը պարտավոր է իր դատական ակտում ամրագրել և թույլատրելիության, վերաբերելիության ու արժանահավատության տեսանկյունից գնահատման ենթարկել այն ապացույցները, որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները, ինչպես նաև նշել այս կամ այն ապացույցն անարժանահավատ համարելու փաստարկները (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 371-րդ հոդվածի 3-րդ կետ)։ Հակառակ դեպքում ապացույցների գնահատումը, դրա արդյունքում դատարանի համապատասխան ներքին համոզմունքի ձևավորումը կկրեն սուբյեկտիվ բնույթ, կհանգեցնեն կամայականության և անձի արդար դատաքննության իրավունքի խախտման՝ սահմանափակելով նաև դատական ակտի օրինականությունը և հիմնավորվածությունը ստուգելու վերադաս դատարանի հնարավորությունը։
33. Սույն որոշման 29-32-րդ կետերում կատարված իրավական վերլուծության հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ գործի լուծման համար ապացույցների բավարարությունը որոշելու չափանիշները սերտորեն փոխկապակցված են և փոխադարձաբար պայմանավորում են միմյանց։
Գործի լուծման համար բավարար ապացույցներ ասելով` պետք է հասկանալ թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների համակցություն, որը, հաղթահարելով անմեղության կանխավարկածը, անաչառ դիտորդի մոտ կձևավորի հիմնավոր կասկածից վեր համոզվածություն անձի մեղավորության վերաբերյալ, ինչպես նաև կհաստատի գործով ապացուցման առարկան կազմող մյուս հանգամանքները և հնարավորություն կտա կայացնել հիմնավորված և պատճառաբանված որոշում։
Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանը նաև արձանագրել է. «Ապացույցների բավարարությունը չի կարող որոշվել թվաբանական ցուցանիշով (…) ։ Ակնհայտ է, որ ապացույցները բավարար չեն, եթե`
1) գործում բացակայում է որևէ ապացույց գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող որևէ հանգամանքի պարզման համար,
2) եղած ապացույցը թույլ չի տալիս պարզել այդ հանգամանքը անհրաժեշտ խորությամբ և լրիվությամբ,
3) այդ հանգամանքի ապացուցվածությունը կասկած է հարուցում։ (տե՛ս Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 17-րդ կետը)»։
Այսպիսով, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշը։ Ընդ որում, «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշ ասելով, պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը։ Վերոգրյալը չի նշանակում, որ հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորությունն ընդհանրապես չի կարող առաջացնել որևէ կասկած, սակայն այդպիսի կասկածի հավանականության դեպքում դրա աստիճանը պետք է լինի աննշան (խիստ ցածր); Այլ խոսքով՝ մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած
(...) »։
Սույն գործով, դատարանը, դատաքննությամբ հետազոտված և ուսումնասիրված ապացույցների համադրության արդյունքում ստորև անդրադառնում է դրանց՝ մասնավորապես ամբաստանյալի, տուժողի և վկաների կողմից տրված ցուցմունքների արժանահավատությանը, ամբաստանյալին մեղսագրված արարքում մեղադրանքի ապացույցների բավարարությանը, այդ և մյուս ապացույցների հետ փոխկապակցվածությանն ու համադրմանը, իսկ դրանց արդյունքում՝ գործի արդարացի լուծման հիմնարար հարցերին։
Գործի փաստական հանգամանքների ընդհանուր վերլուծությունից դատարանը հաստատված է համարում այն, որ՝ 2015թ.-ի մայիսի 20-ին Երևան քաղաքի Կորյուն 19 հասցեում գտնվող «Ճարտարապետության և շինարարության Հայաստանի ազգային համալսարան» հիմնադրամի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում «9511» թվագրումով և «Կամուրջների փորձարկման լաբորատորիա» գրառումով լսարանի մոտ՝ միջանցքում ծագած վիճաբանության անմիջական մասնակիցներ են հանդիսանում գործով ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանն ու տուժող Հովհաննես Միքայելյանը։ Ավելին, գործով ձեռք բերված ապացույցների ամբողջությունը (ամբաստանյալի, վկաների ցուցմունքներ, դատաբժշկական փորձաքննութան եզրակացույթուն և այլն) անհերքելիորեն վկայում են այն մասին, որ տուժողին մարմնական վնասվածքը հասցնողը հանդիսանում է ամբաստանյալը։
Այլ է հիշյալ մարմնական վնասվածքը հասցնելու շարժառիթը, հանգամանքները, ինչպես նաև դրան նախորդող իրավիճակն ու մարմնական վնասվածքը հասցնելու համար առիթ հանդիսացած պատճառը։
Այս առումով դատարանը ցանկանում է անդրադառնալ և վերլուծել ինչպես ամբաստանյալի, այնպես էլ՝ տուժողի և վկաների կողմից դատարանում տրված ցուցմունքները, որոնք իրենց համակցությամբ ունեն էական նշանակություն։
Այսպես.
Սույն գործի դատական քննության ընթացքում ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանն ի սկզբանե չի հերքել իր առնչությունն ու մասնակցությունը տեղի ունեցած միջադեպին, ավելին, մանրամասն ներկայացրել է դեպքի օրն իր գործողությունների հաջորդականությունը ու զարգացումը։ Ամբաստանյալի` դատարանում տրված ցուցմունքի ամբողջական վերլուծությունից պարզ է դառնում, որ իր և տուժողի միջև վիճաբանությունը ծագել է կենցաղային հարցի, ինչպես կողմերն են նշում՝ կատակի, շուրջ, որը վերաբերել է բջջային հեռախոսը պահելուն։
Ըստ ամբաստանյալի՝ Հ.Միքայելյանի առավել ակտիվ գործողությունները ծագել են այն պահից ի վեր, երբ արդեն ինքն է կատակել նրա հետ՝ պահելով վերջինիս բջջային հեռախոսը։
Այնուհետև, ամբաստանյալը դատարանին հայտնել է, որ՝
«(...) Միջանցքում թեթևակի հրմշտել են իրար, որի ժամանակ Հ.Միքայելյանն իր համար անսպասելի հնարք է կատարել, այն է՝ աջ ձեռքով բռնել է պարանոցն այնպես, որ գլուխը գտնվել է նրա կրծքավանդակին, որի հետևանքով, մոտ երկու րոպե չի կարողացել նորմալ շնչել և խոսել։ Մասնավորապես, նկարագրելով իր դիրքը, նշել է, որ դեմքով գտնվել է դեպի Հ.Միքայելյանի կրծաքանադակն այնպես, որ իր քիթը հպվել է նրա կրծքավանդակին, իսկ տեսադաշտը եղել է փակ։ »։
Վերը շարադրվածից կարելի է եզրահանգել, որ փաստորեն, ամբաստանյալը մանրամասն ներկայացրել է մի իրավիճակ, որի ընթացքում Հ.Միքայելյանը բռնել է իր պարանոցը և սկսել այնպես խեղդել, որ վերջինս չի կարողացել շնչել։
Ամբաստանյալի կողմից դրսևորած հետագա գործողությունների վերաբերյալ առավել փաստարկված պատկերացում կազմելու համար անհրաժեշտ է ուշադություն դարձնել այն հագամանքի վրա, որ ինչպես հաստատվեց գործի քննությամբ, Տերտերյանի և Միքայելյանի գործողությունները ծագել են զուտ այն բանից հետո, երբ Միքայելյանը որոշել է կատակել նրա հետ՝ պահելով վերջինիս բջջային հեռախոսը։ Հարկ է նկատի ունենալ, որ ամբաստանյալը մի քանի անգամ հարցրել է Հ.Միքայելյանին, թե գիտի՞ արդյոք, թե որտեղ է իր բջջային հեռախոսը, ինչին, սակայն, նա տվել է բացասական պատասխան։ Միայն այն բանից հետո, երբ Տերտերյանը զանգահարել է իր հեռախոսահամարին և հասկացել, որ զանգը գալիս է Միքայելյանի ընկերուհու՝ Ժաննայի, պայուսակից, վերցրել է Միքայելյանի հեռախոսը և ցանկացել նույն կերպ կատակել։
Ասվածից հետևում է, որ վիճաբանության, իսկ հետագայում նաև քաշքշուկի նախաձեռնողն ու պատճառը եղել է ինքը՝ տուժողը։ Հիշյալ փաստը հաստատվել է ինչպես ամբաստանյալի, այնպես էլ տուժողի ցուցմունքներով։
Ամբաստանյալը դատարանում հայտնել է նաև, որ այն ընթացքում, երբ Հ.Միքայելյանը ձեռքերով բռնել էր իր պարանոցից և խեղդում էր իրեն, հենց այդ պահին նա մտաբերել է, որ գրպանում ունի ռեզակ, որը հանելով, սկսել է անկանոն թափահարել։ Ավելին, Տերտերյանը դատարանում հավաստիացրել է, որ այդ կերպ ցանկացել է պարզապես հանդարտեցնել Միքայելյանին, որպեսզի կարողանար ազատվեր նրանից։ Ընդ որում, Տերտերյանը նշել է նաև, որ Միքայելյանից ազատվելու այլ տարբերակ, հնարավորութուն, օրինակ՝ բղավելու, չի ունեցել, քանի որ դեմքով ամուր հպված է եղել նրա կրծքավանդակին, իսկ տեսադաշտը եղել է փակ։
Ինչ վերաբերում է տուժող Միքայելյանին, ապա դատարանը ցանկանում է ուշադրություն դարձնել այն հանգամանքին, որ վերջինս նույնպես չի ժխտել իր կողմից Տերտերյանի պարանոցը բռնելու հանգամանքը ու թեև դատարանում շատ հանգամանքներ ներկայացրել է կցկտուր, այդուամենայնիվ, չի հերքել հիշյալ փաստը։
Դատարանը վերլուծելով ամբաստանյալի և տուժողի ամբողջական ցուցմունքները, փաստում է հետևյալը`
- տուժող Միքայելյանը լսարանում գտնվելու ընթացքում կատակել է համակուրսեցի Տերտերյանի հետ՝ պահելով նրա բջջային հեռախոսը,
- հասկանալով, որ հեռախոսը պահել է Հ.Միքայելյանը, Տերտերյանը վերցրել է նրանը՝ նման կերպ կատակելու նպատակով,
- միջանցքում, սակայն, վերջիններիս միջև ծագել է քաշքշուկ, որի ընթացքում Միքայելյանը բռնել և սեղմել է Տերտերյանի պարանոցն ու որոշակի՝ կարճ ժամանակահատված շնչահեղձ արել նրան,
- հասկանալով, որ խեղդվում է, Տերտերյանը գրպանից հանել և անկանոն թափահարել է մոտը գտնվող կտրող-ծակող առարկան, որից հետո նկատել է Միքայելյանի վնասվածը։
Հատկանշականն այն է, որ դատարան հրավիրված վկա Արսեն Մկրտչյանը, ով, լսելով միջանցքից աղմուկի ձայներ, դուրս է եկել և ականատես է եղել տղաների քաշքշուկի դրվագին, հայտնել է որ՝
«(...)
Մասնավորապես, տեսել է, թե ինչպես է Հովհաննեսը կանգնած վիճակում խեղդում Տիգրանին, ով ստեղծված իրավիճակից փոքր-ինչ կռացել էր։ Այդ պահին Տիգրանի գործողությունները չի մտաբերում (...)»։
Փաստորեն, վկա Մկրտչյանը նույնպես ներկայացրել է հանգամանքներ, որոնց ինքն անմիջական ականատես է եղել և դրանք համընկնում են ամբաստանյալի կողմից ներկայացված տեղեկությունների հետ, ավելին, չեն հակասում տուժողի կողմից դատարանում հայտնածին։
Նման պարագայում դատարանն ընդգծում է, որ վկան ներկայացրել է այնպիսի փաստեր, որոնք նույնանում են ինչպես ամբաստանյալի, այնպես էլ տուժողի կողմից հայտնած դեպքերին։
Նման պարագայում, դատարանն արձանագրում է, որ դատարանում ամբաստանյալ Տ.Տերտերյանի ցուցմունքները` Հ.Միքայելյանի կողմից իրեն խեղդելու մասին չեն կարող համարվել ոչ արժանահավատ ու մտացածին` դրան որպես լուրջ հակափաստարկ բերված որևէ ապացույցի բացակայության հիմքով։
Դատարանն, անդրադառնալով պաշտպանի կողմից ներկայացրած միջնորդությանը՝ դատահետքաբանական փորձաքննությանի թիվ 1601-15 և 2310-15 եզրակացությունները որպես անթույլատրելի ապացույց ճանաչելու մասին, փաստում է՝
Պաշտպանական կողմը, օգտվելով իր դատավարական իրավունքներից միջնորդել անթույլատրելի ճանաչել վերը նշված ապացույցները։ Ընդ որում, միջնորդությունը հիմավորել է այն փաստով, որ հիշյալ փորձաքննությունների ժամանակ նախաքննական մարմնի կողմից փորձաքննությանը չեն տրամարվել մեկ զույգ գուլպաները, այլ տրամադրվել է վերնաշապիկ և անթև շապիկ և փորձաքննությամբ հետազոտման է եբթարկվել «անհայտ ծագմամբ անթև շապիկ» ինչը, ըստ պաշտպանության կողմի, հանդիսանում է էական խախտում։
Մինչդեռ, դատարանն արձանագրում է՝
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածի համաձայն ՝
«1. Քրեական գործով վարույթում մեղադրանքի հիմքում չեն կարող դրվել և որպես ապացույց օգտագործվել այն նյութերը, որոնք ձեռք են բերվել`
1) բռնությամբ, սպառնալիքով, խաբեությամբ, անձին ծաղրի ենթարկելով, ինչպես նաև այլ անօրինական գործողություններով.
2) կասկածյալի և մեղադրյալի պաշտպանության իրավունքի, դատավարության լեզվին չտիրապետող անձանց իրավունքների` սույն օրենսգրքով նախատեսված լրացուցիչ երաշխիքների էական խախտմամբ.
21) վկայի՝ սույն օրենսգրքի 86-րդ հոդվածի հինգերորդ մասով նախատեսված իրավունքների խախտմամբ.
3) տվյալ քրեական գործով քրեական դատավարություն իրականացնելու, համապատասխան քննչական կամ այլ դատավարական գործողություն կատարելու իրավունք չունեցող անձի կողմից.
4) բացարկման ենթակա անձի մասնակցությամբ, եթե նա իմացել է կամ պետք է իմանար քրեական գործով վարույթին իր մասնակցությունը բացառող հանգամանքների առկայության մասին.
5) քննչական կամ այլ դատավարական գործողության կատարման կարգի էական խախտմամբ.
6) այն անձից, որն ունակ չէ ճանաչել փաստաթուղթը կամ այլ առարկան, հաստատել դրա իսկությունը, հայտնել դրա առաջացման և ստացման հանգամանքների մասին.
7) անհայտ կամ դատական նիստում չբացահայտվող աղբյուրից.
8) ժամանակակից գիտական պատկերացումներին հակասող մեթոդների կիրառման արդյունքում։
2. Ապացույցներ ձեռք բերելիս էական են այն խախտումները, որոնք, դրսևորվելով մարդու և քաղաքացու սահմանադրական իրավունքների և ազատությունների կամ սույն օրենսգրքի որևէ պահանջի խախտմամբ, դատավարության մասնակիցներին` օրենքով երաշխավորված իրավունքների զրկմամբ կամ սահմանափակմամբ կամ որևէ այլ կերպ ազդել են կամ կարող էին ազդել ստացված փաստական տվյալների հավաստիության վրա»։
Վերը շարադրված իրավական նորմի լույսի ներքո, դատարանն արձանագրում է, որ համամիտ չէ պաշտպանական կողմից ներկայացրած փաստարկների հետ և ընդգծում է, որ վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից փորձաքննությանը գուլպաներ չտրամադրելը չի կարող դիտվել այնպիսի էական խախտում, որը տվյալ դեպքում դրսևորվելով մարդու և քաղաքացու սահմանադրական իրավունքների և ազատությունների կամ սույն օրենսգրքի որևէ պահանջի խախտմամբ, դատավարության մասնակիցներին` օրենքով երաշխավորված իրավունքների զրկմամբ կամ սահմանափակմամբ՝ որևէ այլ կերպ ազդել են կամ կարող էին ազդել ստացված փաստական տվյալների հավաստիության վրա։
Այլ կերպ, դատարանը գտնում է, որ սույն դեպքում որևէ կերպ չի խախրտվել անձի՝ Տ.Տերտերյանի դատավարական իրավունքները, որի պայմաններում հիշյալ ապացույցները չեն կարող ճանաչվել անթույլատրելի, քանի որ հիշյալ առարկաների՝ որոշակի պայմաններում թերի կամ սխալ արձանագրումը, որևէ ազդեցություն չի ունեցել գործի տվյալների, ձեռք բերված ապացույցների և ի վերջո՝ գործ ելքի վրա։
3.Դատարանի իրավական վերլուծությունները
Այսպիսով, գործի քննությամբ ի հայտ եկած և դատարանում հետազոտված գործի վերը նշված փաստական հանգամանքներից ելնելով՝ դատարանը պետք է քննարկան առարկա դարձնի արդեն հետևյալ հարցը`
արդյոք ճիշտ քրեաիրավական գնահատական է տրվել Տիգրան Համլետի Տերտերյանի կողմից կատարած հանրորեն վտանգավոր արարքին։
Այսպես.
Նախաքննական մարմնի կողմից Տիգրան Համլետի Տերտերյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ`
(…) 2015թ. մայիսի 20-ին ժամը 14։00-ից 15։00-ի սահմաններում Երևան քաղաքի Կորյուն 19 հասցեում գործող «Ճարտարապետության և շինարարության Հայաստանի ազգային համալսարան» հիմնադրամի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում «9511» թվագրումով և «Կամուրջների փորձարկման լաբորատորիա» գրառումով լսարանի մոտ՝ միջանցքում, վիճաբանել է Կոտայքի մարզի Կամարիս գյուղի 2-րդ փողոցի 56-րդ տան բնակիչ Հովհաննես Գևորգի Միքայելյանի հետ, որի ընթացքում սուր կտրող-ծակող առարկայով հարվածել է վերջինիս որովայնի ձախ հատվածին և դիտավորությամբ նրա առողջությանը պատճառել կյանքին վտանգ սպառնացող ծանր վնաս՝ որովայնի առաջային պատի ծակված-կտրված՝ որովայնի խոռոչ թափանցումով, ճարպոնի վնասմամբ վերքի ձևով(...)»»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«1. Դիտավորությամբ մեկ ուրիշին մարմնական վնասվածք պատճառելը կամ առողջությանն այլ ծանր վնաս պատճառելը, որը վտանգավոր է կյանքի համար կամ առաջացրել է տեսողության, խոսքի, լսողության կամ որևէ օրգանի կամ օրգանի ֆունկցիայի կորուստ կամ արտահայտվել է դեմքի անջնջելի այլանդակմամբ, ինչպես նաև կյանքի համար վտանգավոր այլ վնաս է պատճառել առողջությանը կամ առաջացրել է դրա քայքայում՝ զուգորդված ընդհանուր աշխատունակության ոչ պակաս, քան մեկ երրորդի կայուն կորստով կամ հանցավորի համար ակնհայտ մասնագիտական աշխատունակության լրիվ կորստով կամ առաջացրել է հղիության ընդհատում, հոգեկան հիվանդություն, թմրամոլությամբ կամ թունամոլությամբ հիվանդացում (…) »։
Վերը շարադրված հոդվածի դիսպոզիցիայի վերլուծությամբ դատարանը փաստում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածը պատասխանատվություն է նախատեսում մարդու առողջության դեմ ուղղված հանցագործություններից ամենավտանգավորի` դիտավորությամբ առողջությանը ծանր վնաս պատճառելու համար։ Քննարկվող հանցագործության հանրային առավել բարձր վտանգավորությունը պայմանավորված է ոչ միայն նրանով, որ համապատասխան հակաիրավական արարքի արդյունքում մարդուն պատճառվում է վնաս, որը խիստ բացասական է անդրադառնում նրա առողջական վիճակի վրա, այլև նրանով, որ կարող է առաջ բերել ավելի ծանր հետևանքներ՝ ընդհուպ մինչև տուժողի մահ։ Այս հանցագործության սուբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է դիտավորությամբ, որը կարող է լինել ինչպես ուղղակի, այնպես էլ անուղղակի։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածով նախատեսված հանրորեն վտանգավոր արարքը կարող է կատարվել տարբեր եղանակներով։ Մասնավորապես, հանցավորը տուժողի առողջությանը ծանր վնաս կարող է պատճառել՝ իր ֆիզիկական հնարավորությունները գործադրելով (ձեռքով կամ ոտքով հարվածելով, հրել վայր գցելով, մարմնի որևէ մաս ջարդելով և այլն), տարբեր գործիքներ, իրեր կամ առարկաներ (դանակ, կացին, մուրճ, մետաղյա ձող, քար և այլն) օգտագործելով, զանազան մեխանիզմներ, միջոցներ կամ նյութեր (հրազեն, թույն, թմրանյութ և այլն) կիրառելով, տարերային աղետի իրադրությունը կամ առավել վտանգի աղբյուրն օգտագործելով և այլն։ Քննարկվող հանցագործության կատարման նշված եղանակները, ելնելով գործի փաստական հանգամանքների առանձնահատկություններից, տարբեր կերպ են բնորոշում հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության աստիճանը։ Այսպես՝ տուժողի կենսական կարևոր օրգանների շրջանում դանակով հարված հասցնելիս հանցավորը ոչ միայն նախատեսում է հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման անխուսափելիությունը, այլև գիտակցում է կամ առնվազն պարտավոր է գիտակցել, որ իր գործողություններով տուժողին պատճառում է առողջության ծանր վնաս, որը վտանգավոր է կյանքի համար և անգամ կարող է հանգեցնել մահվան։ Այլ խոսքով՝ հանցավորը գործում է ուղղակի դիտավորությամբ և հստակ նախատեսում է իր արարքի և վտանգավոր հետևանքների միջև առկա միանշանակ պատճառական կապը և դրա զարգացումը, այդ թվում՝ գիտակցում է կամ պարտավոր է գիտակցել, որ տուժողին կարող է պատճառել մահ, սակայն ինքնավստահությամբ կամ անփութությամբ հույս է ունենում, որ նշված ծանր հետևանքը չի առաջանա։ Վերոգրյալն ինքնին վկայում է հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության առավել բարձր աստիճանի մասին։
Գործի դատական քննության ընթացքում ձեռք բերված ապացույցների հիման վրա ի հայտ եկած վերը նշված փաստական հանգամանքները հաստատված համարելիս և դրանց վերաբերյալ դատողություններ անելիս, դատարանը ղեկավարվում է քրեադատավարական օրենքի մի շարք պահանջներով և արձանագրում հետևյալը.
Այսպես`
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 2-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«2. Քրեական դատավարություն իրականացնող մարմինները պարտավոր են ձեռնարկել բոլոր միջոցառումները, որպեսզի իրենց գործունեության արդյունքում`
1) քրեական օրենսգրքերով չթույլատրված արարք կատարած յուրաքանչյուր ոք բացահայտվի և քրեական օրենքով նախատեսված դեպքերում և սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով պատասխանատվության ենթարկվի.
(...) »։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի համաձայն`
« (...)3. Քրեական հետապնդում իրականացնող մարմինը պարտավոր է ձեռնարկել սույն օրենսգրքով նախատեսված բոլոր միջոցառումները` գործի հանգամանքների բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ հետազոտման համար, պարզել ինչպես կասկածյալի և մեղադրյալի մեղավորությունը հիմնավորող, այնպես էլ նրանց արդարացնող, ինչպես նաև նրանց պատասխանատվությունը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները /…/»։
Իսկ օրենսգրքի 18-րդ հոդվածում ամրագրված է, որ`
«2. Կասկածյալը կամ մեղադրյալը պարտավոր չէ ապացուցել իր անմեղությունը։ Նրանց անմեղության ապացուցման պարտականությունը չի կարող դրվել պաշտպանության կողմի վրա։ Մեղադրանքի ապացուցման և կասկածյալին կամ մեղադրյալին ի պաշտպանություն բերված փաստարկների հերքման պարտականությունը կրում է մեղադրանքի կողմը։
3. Հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա, այն պետք է հաստատվի գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ։
4. Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր կասկածները, որոնք չեն կարող փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի կամ կասկածյալի։
5. Կասկածյալի կամ մեղադրյալի նկատմամբ կիրառվող խափանման միջոցները չեն կարող պարունակել պատժի տարրեր»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 124-րդ հոդվածում ամրագրված է, որ՝
«Ապացուցումը` գործի օրինական, հիմնավորված և արդարացի լուծման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներ բացահայտելու նպատակով ապացույցներ հավաքելը, ստուգելը և գնահատելն է»։
Բացի այդ, մի շարք դատավարական նորմեր իրենց դրույթներում պարունակում են ապացույցների հավաքման, դրանց ստուգման և գնահատման մեխանիզմները` մասնավորապես.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 125-րդ հոդվածի համաձայն՝
«Ապացույցները հավաքվում են հետաքննության, նախաքննության և դատական քննության ընթացքում` սույն օրենսգրքով նախատեսված քննչական և դատական գործողությունների կատարման ճանապարհով»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 126-րդ հոդվածի համաձայն՝
«Գործով հավաքված ապացույցները ենթակա են բազմակողմանի և օբյեկտիվ ստուգման` ձեռք բերված ապացույցների վերլուծության, այն այլ ապացույցների հետ համադրելու, նոր ապացույցներ հավաքելու, ապացույցների ձեռքբերման աղբյուրներն ստուգելու միջոցով»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման` վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից։
2. Հետաքննության մարմնի աշխատակիցը, քննիչը, դատախազը դատավորը, ղեկավարվելով օրենքով, ապացույցները գնահատում են ապացույցների համակցության մեջ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված իրենց ներքին համոզմամբ»։
Սույն գործի ապացույցների և դրանց հիման վրա պարզված գործի փաստական հանգամանքների վերլուծության արդյունքում, դատարանը եկավ այն հետևության, որ վարույթն իրականացնող նախաքննական մարմինը չի ձեռնարկել օրենքով սահմանված բոլոր անհրաժեշտ և բավարար միջոցները՝ քննվող քրեական գործով բոլոր փաստական հանգամանքները վեր հանելու ուղղությամբ, ինչի արդյունքում ստեղծվել է մի իրավիճակ, երբ դատարանը պարտավոր է հիմք ընդունել, ավելին, կասկածի տակ չդնել ամբաստանյալ Տերտերյանի, վկա Մկրտչյանի ցուցմունքները` կապված տուժող Հ.Միքայելյանի կողմից վերջինիս խեղդելու, իսկ դրա հետևանքով ու դրանից դրդված ամբաստանյալի կողմից տուժողին մարմնական վնասվածք պատճառելու անխուսափելի անհրաժեշտության վերաբերյալ։
Այլ կերպ դատարանում` ամբաստանյալ Տ.Տերտերյանի և գործի ելքով որևէ շահագրգռվածություն չունեցող անձի` վկա Ա.Մկրտչյանի ցուցմունքները՝ Հ.Միքայելյանի կողմից Տ.Տերտերյանին խեղդելու վերաբերյալ չեն կարող համարվել ոչ արժանահավատ ու մտացածին` դրան որպես հակափաստարկ բերված որևէ ապացույցի բացակայության հիմքով։ Ընդ որում, դատարանը ցանկանում է ևս մեկ անգամ ընդգծել, որ տուժողն ինքը չբացառեց հիշյալ փաստը։
Այսպիսով, դատարանն արձանագրելով, որ սույն գործով հավաքվել է ապացույցների որոշակի ամբողջություն, փաստում է, որ պարտավոր է դրանք համադրել, գնահատել ու վերլուծել այդ` հավաքված ապացույցների միասնականության շրջանակներում։ Մինչդեռ, անդրադառնալով մեղադրանքի կողմի այն դատողություններին, թե ամբաստանյալ Տերտերյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանը հիմնավոր է և նա պետք է պատասխանատվության ու պատժի ենթարկվի այդ հանցավոր արարքը կատարելու համար, դատարանը գտնում է, որ նախաքննությամբ հավաքված ու դատարանում հետազոտված ապացույցները թույլ չեն տալիս գալու այդ եզրահանգման հետևյալ պատճառաբանությամբ։
Ասվածը մասնավորապես վերաբերվում է Տ.Տերտերյանի կողմից տուժողին վնաս պատճառելու դրդապատճառներին, նրա սուբյեկտիվ դիտավորությանն ու դրանք գնահատելուն համար անհրաժեշտ փաստերին ու ապացույցներին։ Այս առումով կարևոր է վերլուծել ամբաստանյալի կողմից տուժողին մարմնական վնասվածք հասցնելուն նախորդած ժամանակահատվածում և դրանից հետո տեղի ունացած իրադարաձությունները։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 42-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցագործություն չի համարվում այն գործողությունը, որը կատարվել է անհրաժեշտ պաշտպանության վիճակում, այսինքն՝ պաշտպանվողի կամ մեկ այլ անձի կյանքը, առողջությունը և իրավունքները, հասարակության կամ պետության շահերը հանրության համար վտանգավոր ոտնձգությունից կամ դրա իրական սպառնալիքից՝ ոտնձգություն կատարողին վնաս պատճառելու միջոցով պաշտպանելիս, եթե թույլ չի տրվել անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցում։
2. Անձի կյանքի համար վտանգավոր բռնության կամ այդպիսի բռնության իրական սպառնալիքով զուգորդված ոտնձգությունից պաշտպանվելիս կարող է պատճառվել ցանկացած վնաս, այդ թվում՝ մահ։
3. Անհրաժեշտ պաշտպանության իրավունքն անձին է պատկանում՝ անկախ ոտնձգությունից խուսափելու կամ այլ անձանց կամ պետական մարմինների օգնությանը դիմելու հնարավորությունից, ինչպես նաև անկախ անձի մասնագիտական կամ այլ հատուկ պատրաստվածությունից և պաշտոնեական դիրքից։
4. Անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցում են համարվում դիտավորյալ այն գործողությունները, որոնք, պաշտպանվողի համար ակնհայտ, չեն համապատասխանում ոտնձգության բնույթին և վտանգավորությանը։
Անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցմամբ արարքը հանցագործություն է, եթե հատկապես նախատեսված է սույն օրենսգրքի հատուկ մասով։
5. Անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցում չի համարվում և քրեական պատասխանատվության չի հանգեցնում զենքի կամ ցանկացած այլ միջոցների կամ առարկաների գործադրումը զինված անձի հարձակումից կամ անձանց խմբի հարձակումից պաշտպանվելու համար, ինչպես նաև ապօրինաբար և բռնությամբ բնակարան կամ այլ շինություն ներխուժելը կանխելու համար` անկախ ոտնձգողին պատճառած վնասի ծանրությունից»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասը պատասխանատվություն է նախատեսում անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցմամբ մեկ ուրիշի առողջությանը ծանր վնաս պատճառելու համար։
Այսպես.
Գործի քննությամբ հիմնավորվեց, որ ամբաստանյալը նախապես որևէ դիտավորություն չի ունեցել տուժող Հ.Միքայելյանին մարմնական վնասվածք պատճառելու առումով, այլ մարմնական վնասվածքը պատճառել է ելնելով արդեն իսկ ստեղծված` իր կյանքի համար առաջացած վտանգը խափանելու, դադարեցնելու մղումներից ելնելով։
Անդրադառնալով անհրաժեշտ պաշտպանության սահմաններում գործելու վերաբերյալ ամբաստանյալի և նրա պաշտպանի կողմից առաջ քաշված հարցին, դատարանը ցանկանում է նախ մեջբերել է այս առթիվ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի կողմից մի շարք որոշումներում արտահայտած որոշակի իրավական դիրքորոշումներ, ապա դրանք վերլուծել նաև սույն գործով ի հայտ եկած փաստական հանգամանքների լույսի ներքո `
Մասնավորապես,
Ա.Հակոբյանի վերաբերյալ որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ`
«Անհրաժեշտ պաշտպանության իրավունքն ունի որոշակի սահմաններ։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 42-րդ հոդվածի մեկնաբանման հիման վրա Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ օրենքով ամրագրված են որոշակի պայմաններ, որոնց առկայության դեպքում է միայն պաշտպանությունը իրավաչափ և հետևաբար` արարքի հանցավորությունը բացառող։
Այսպես, անհրաժեշտ պաշտպանության իրավաչափության պայմաններն են.
ա) ոտնձգության հանրային վտանգավորությունը.
բ) ոտնձգության առկայությունը.
գ) ոտնձգության իրական լինելը,
դ) վտանգ սպառնալը անձի, հասարակության, պետության շահերին.
ե) վնաս հասցնելը միայն ոտնձգողին.
զ) պաշտպանության համարժեքությունը ոտնձգությանը։
Առաջին պայմանից հետևում է, որ ոտնձգությունն օժտված է հանրային վտանգավորությամբ, եթե այն անձի, հասարակության, պետության շահերին կարող է էական վնաս հասցնել։
Երկրորդ պայմանի համաձայն` ոտնձգությունը համարվում է առկա այն դեպքում, երբ այն արդեն սկսվել է, ընթացքի մեջ է և չի ավարտվել, ինչպես նաև այն դեպքում, երբ առկա է ոտնձգությունը սկսելու իրական, անմիջական սպառնալիք։ Ոտնձգության առկայության պայմանը ենթադրում է, որ անհրաժեշտ պաշտպանությունն անթույլատրելի է արդեն ավարտված ոտնձգության դեպքում, բացառությամբ այն դեպքի, երբ վնաս պատճառողը չի գիտակցել ոտնձգության ավարտման փաստը։ Վերջինիս դեպքում ոտնձգությունից առաջացած հուզմունքի պատճառով պաշտպանվողին կարող է թվալ, թե ոտնձգությունը դեռևս չի ավարտվել և անհրաժեշտ է պաշտպանվել։ Նման դեպքերում թեև պաշտպանությունն անժամանակ է (ուշացած է), այն այնուամենայնիվ, իրավաչափ է։
Երրորդ պայմանի իմաստով ոտնձգությունն իրական է, եթե այն իրոք կատարվում է և ոչ թե պաշտպանվողի երևակայության արդյունք է։
Չորրորդ պայմանի համաձայն` անհրաժեշտ պաշտպանությունը ներառում է ոչ միայն սեփական, այլ նաև ուրիշ անձանց իրավունքների, ինչպես նաև հասարակության և պետության շահերի պաշտպանության դեպքերը։ Ընդ որում, այլ անձանց իրավունքների ու շահերի պաշտպանությունն իրականացնող անձը կարող է պաշտպանությունն իրականացնել սեփական նախաձեռնությամբ` առանց սպասելու, որ իրենից օգնություն խնդրեն։
Ըստ հինգերորդ պայմանի` անհրաժեշտ պաշտպանությունն իրականացվում է միայն ոտնձգողին վնաս հասցնելու միջոցով։ Ընդ որում, անհրաժեշտ պաշտպանության իրավունքն անձին է պատկանում անկախ ոտնձգությունից խուսափելու, կամ այլ անձանց, պետական մարմինների օգնությանը դիմելու հնարավորությունից, ինչպես նաև, անկախ անձի մասնագիտական կամ այլ հատուկ պատրաստվածությունից և ծառայողական դիրքից։ Այլ կերպ` եթե անգամ հնարավորություն կա պաշտպանությունն իրականացնել այլ միջոցներով (օրինակ` փախչել, դիմել այլ անձանց կամ պետական մարմինների օգնությանը), բայց պաշտպանություն իրականացնողը ընտրում է պաշտպանության այն ձևը, որը կապված է ոտնձգողին վնաս պատճառելու հետ, իրականացված պաշտպանությունը չի համարվի ոչ իրավաչափ։
Վեցերորդ պայմանը պաշտպանության համարժեքությունն է ոտնձգությանը։ Անհրաժեշտ պաշտպանությունը համարժեք չէ ոտնձգությանը, եթե պաշտպանության և ոտնձգության միջև անհամապատասխանությունն ակնհայտ է, այսինքն` ոտնձգողին հասցվում է այնպիսի ծանր վնաս, որը տվյալ պայմաններում անկասկած արդարացված չէ։ Ընդ որում, ոտնձգության և պաշտպանության միջև եղած անհամապատասխանությունը պետք է ակնհայտ լինի հենց իր՝ պաշտպանությունն իրականացնողի համար։ Պաշտպանվողը պետք է գիտակցի, որ չափից դուրս մեծ վնաս է հասցնում ոտնձգողին, ինչն արդարացված չէ տվյալ իրադրությունում։
Անհրաժեշտ պաշտպանության համարժեքության գնահատման և որպես արդյունք` անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցման առկայության կամ բացակայության որոշման համար անհրաժեշտ է գնահատել ոտնձգության վտանգավորության աստիճանի և պաշտպանության միջև համապատասխանությունը։
Օրենքը չի պահանջում, որ պաշտպանվողը կիրառի ոտնձգողի կողմից կիրառվող միջոցներին հավասարազոր միջոցներ։ Պաշտպանվողը կարող է գործադրել նաև առավել արդյունավետ միջոցներ։
Ոտնձգության և պաշտպանության միջոցների միջև համամասնության խնդիրը լուծելիս անհրաժեշտ է հաշվի առնել հետևյալ հանգամանքները՝
ա) պաշտպանվող բարիքի արժեքավորությունը և այն վնասի չափը, որ կարող էր հասցվել դրան,
բ) ոտնձգության ինտենսիվությունը ու հանկարծակիությունը,
գ) պաշտպանվողի և ոտնձգողի ֆիզիկական հնարավորությունները (սեռը, տարիքը, առողջական վիճակը, ֆիզիկական ուժը և այլն),
դ) ոտնձգողների և պաշտպանվողների քանակը,
ե) ոտնձգության իրադրությունը, տեղը, ժամանակը և այլն։ /տե՛ս Արտյոմ Նորայրի Հակոբյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի օգոստոսի 27-ի թիվ ԵԿԴ/0149/01/09 որոշման 27-28-րդ կետերը/»։
Անհրաժեշտ պաշտպանության վերաբերյալ ՀՀ Վճռաբեկ դատարաննը՝ Ա.Թորոսյանի վերաբերյալ որոշման մեջ արտահայտել է դիրքորոշում այն մասին, որ`
«…անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցումը բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ հատկանիշներով։
Անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցման օբյեկտիվ հատկանիշների կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ոտնձգության բնույթն ու վտանգավորությունը որոշվում են ոտնձգության օբյեկտի արժեքավորությամբ, ոտնձգության ինտենսիվությամբ, պաշտպանվողի և ոտնձգողի ֆիզիկական հնարավորություններով, նրանց քանակով, ոտնձգության իրադրությամբ և այլն։ Ուստի, անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցումն առկա է այն դեպքում, երբ առկա է ակնհայտ (խիստ, էական) անհամապատասխանություն ոտնձգությամբ սպառնացող և պաշտպանվողի կողմից պատճառվող վնասների միջև։
Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում ընդգծել, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 42-րդ հոդվածի 4-րդ մասի իմաստով խոսքը սպառնացող և պատճառվող վնասների միջև առկա խիստ (էական) անհամապատասխանության մասին է։ Այլ կերպ՝ անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցումն առկա է այն դեպքում, երբ պաշտպանվողը կիրառել է պաշտպանության այնպիսի միջոցներ և մեթոդներ, որոնց կիրառումն ակնհայտ կերպով չէր բխում ո՛չ ոտնձգության բնույթից և վտանգավորությունից, ո՛չ էլ իրադրությունից։
Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում նշել նաև, որ անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցման օբյեկտիվ հատկանիշների առկայության կամ բացակայության հարցի քննարկման համար առաջին հերթին պետք է պարզել անհրաժեշտ պաշտպանության վիճակի առկայության հարցը։ Այլ կերպ՝ անհրաժեշտ է առաջին հերթին պարզել ոտնձգության և պաշտպանության առկայության, ապա նոր միայն դրանց արդյունքում պատճառված վնասների համապատասխանության հարցը։
Անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցման սուբյեկտիվ հատկանիշների կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցումը բնութագրվում է մեղքի դիտավորյալ ձևով։
Անհրաժեշտ պաշտպանության վիճակում ուղղակի դիտավորությամբ գործելու պարագայում պաշտպանվողը՝
ա) գիտակցում է, որ ոտնձգությունից կարելի է պաշտպանվել ոտնձգողին նվազ ծանր վնաս պատճառելով,
բ) կանխատեսում է ոտնձգողին վնաս պատճառելու անխուսափելիությունը կամ իրական հնարավորությունը,
գ) ցանկանում է վերոնշյալ հետևանքի առաջացումը։
Անհրաժեշտ պաշտպանության վիճակում անուղղակի դիտավորությամբ գործելու պարագայում պաշտպանվողը՝
ա) գիտակցում է, որ ոտնձգությունից կարելի է պաշտպանվել ոտնձգողին նվազ ծանր վնաս պատճառելով,
բ) կանխատեսում է ոտնձգողին վնաս պատճառելու հնարավորությունը,
գ) գիտակցաբար թույլ է տալիս վերոնշյալ հետևանքի առաջացումը կամ անտարբեր է դրա առաջացման նկատմամբ»։
Այսպիսով, դատարանն անդրադառնալով վճռաբեկ դատարանի` անհրաժեշտ պատպանության և դրա սահմանազանցման բնորոշմանն ու իրավաչափությանը վերաբերվող վերը շարադրված իրավական դիրքորոշումներին և դրանք դիտարկելով սույն քրեական գործի փաստական հանգամանքների տիրույթում, արձանագրում է, որ Տ.Տերտերյանը ստեղծված իրավիճակում գործել է անուղղակի դիտավորությամբ, սակայն ոչ թե անհրաժեշտ պաշտպանության, այլ դրա սահմանազանցման պայմաններում։
Դատարանը նման եզրահանգման գալիս արձանագրում է հետևյալը`
Նախ, 2015թ. մայիսի 20-ին տեղի ունեցած վիճաբանության ժամանակ առկա է եղել իրական ոտնձգություն՝ այն է տուժողի կողմից ամբաստանյալի վզից բռնելը, նրան դեմքով իր կրծքավանդակին սեղմելն ու որոշակի ժամանակահատված այնպես պահելը, որն առաջացրել է ամբաստանյալի թեկուզ և կարճ, սակայն շնչահեղձության վիճակ, որը պարունակել է հանրային վտանգավորություն։ Այսինքն, ոտնձգությունը, որից պաշտպանվել է Տ.Տերտերյանը, եղել է հանրորեն վտանգավոր, իրական և առկա։
ՈՒստի վճռաբեկ դատարանի արտահայտած վերը նշված դիրքորոշման «ա» ենթակետով նախատեսված հանրային վտանգավորության պայմանն առկա է։
Այնուհետև, ոտնձգությունը եղել է առկա, մասնավորապես, այն սկսվել է ինստիտուտի միջանցքում, երբ Հ.Միքայելյանը մոտենալով Տ.Տերտերյանին, իրականացրել ոտնձգությունը՝ մասնավորապես՝ մեկ ձեռքով «աքցան» հնարքով բռնելով նրա պարանոցից, սկսել է խեղդել։ Տվյալ պարագայում, դատարանը փաստում է, որ ոտնձգությունը սկսվել, ավելին, եղել է ընթացքի մեջ և դեռևս ավարտված չի եղել այն պահին, երբ Տերտերյանը հարվածել է Միքայելյանին։ Դրա մասին է վկայում այն, որ Հ.Միքայելյանի պարանոցը սեղմելուց հետո Տ.Տերտերյանը հասկանալով, որ շնչահեղձ է լինում, ըստ էության, հարվածել է տուժողին` իրական ոտնձգությունը սկսված լինելուց հետո` մինչև միջադեպի ավարտը։ Ասվածին հավելելով ոտնձգության առկայության («բ» ենթակետ) կապակցությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից արտահայտված իրավական դիրքորոշումը` դատարանը գտնում է, որ գործում չկան օբյեկտիվ հիմքեր պնդելու, որ Հ.Միքայելյանին վնաս հասցնելու պահին Տերտերյանը գիտակցում էր, կամ կարող էր գիտակցել, որ տուժողի կողմից սկսված ոտնձգությունն արդեն իսկ ավարտված է, կամ ավարտման փուլում, հատկապես, որ այն գտնվել է ընթացքի մեջ։
Հետևաբար, վճռաբեկ դատարանի արտահայտած վերը նշված դիրքորոշման «բ» ենթակետով նախատեսված առկայության պայմանը ևս առկա է։
Անդրադառնալով տվյալ վիճաբանության՝ ոտնձգության, իրական լինելու փաստին, դատարանը գտնում է, որ ոտնձգությունը եղել է իրական, այլ ոչ թե պաշտպանվողի` տվյալ դեպքում Տ.Տերտերյանի, երևակայության արդյունքը, ինչը պայմանավորված է ինչպես ամբաստանյալի, այնպես էլ վկա Ա.Մկրտչյանի ներկայացրած փաստերով, որոնք հետազոտվել են դատարանում։
Արձանագրելով, որ մեղադրանքի կողմը դատարանին չներկայացրեց օբյեկտիվ հիմքեր առ այն, որ դեպքի օրը ամբաստանյալի կյանքի կամ առողջության նկատմամբ որևէ ոտնձգություն չի կատարվել և միայն պաշտպանվողին է թվացել, թե այդպիսին առկա է, դատարանը փաստում է, որ տվյալ պարագան չի կարող դիտվել որպես կարծեցյալ պաշտպանություն։
Հետևաբար, վճռաբեկ դատարանի արտահայտած վերը նշված դիրքորոշման «գ» ենթակետով նախատեսված իրական լինելու պայմանը նույնպես առկա է։
Դատարանը կրկին անդրադառնալով վճռաբեկ դատարանի վերը նշված դիրքորոշումներին, հաստատված է համարում նաև սույն գործով հասարակության շահերին վտանգ պառնալու բաղադրիչի առկայությունը։ Մասնավորապես, տեղի ունեցած վիճաբանության ժամանակ վտանգ է սպառնացել Տ.Տերտերյանի իրավունքներին և շահերին՝ նրա առողջությանն ու կյանքին, ուստի պաշտպանվողը` Տ.Տերտերյանը, իր նախաձեռնությամբ իրականացրել է պաշտպանություն` այն է սուր կտրող-ծակող առարկայով հարվածել է Հ.Միքայելյանին և այդ կերպ փորձել խափանել արդեն իսկ սկսված և առկա վտանգը։ Տվյալ իրավիճակում պաշտպանվող Տերտերյանը պաշտպանությունն իրականացրել է իր նախաձեռնությամբ, ինքնուրույն ընտրելով դրա տեսակը։
ՈՒստի առկա է նաև վճռաբեկ դատարանի արտահայտած վերը նշված դիրքորոշման «դ» ենթակետով նախատեսված` վտանգ սպառնալը անձի, հասարակության, պետության շահերին պայմանը։
Սույն գործի ապացուցներից բխում է, որ տեղի ունեցած վիճաբանության ընթացքում վնասը պատճառվել է միայն ոտնձգողին /տվյալ դեպքում` Հ.Միքայելյանին /։ Այսինքն, վիճաբանության ընթացքում ամբաստնյալի կողմից մարմնական վնասվածք է պատճառվել սույն քրեական գործի շրջանակներում տուժող հանդիսացող Հ.Միքայելյանին, ով, ինչպես պարզվեց գործի քննությամբ, եղել է Տ.Տերտերյանին խեղդող անձը։ Այսինքն, Տ.Տերտերյանը սուր կտրող-ծակող առարկայով մարմնական վնածվածք է պատճառել ոտնձգողին, այլ ոչ թե կողմնակի կամ ոտնձգության հետ որևէ առնչություն չունեցող որևէ մեկի։
ՈՒստի առկա է նաև վճռաբեկ դատարանի արտահայտած վերը նշված դիրքորոշման «ե» ենթակետով նախատեսված` վնաս հասցնելը միայն ոտնձգողին պայմանը։
Վերջին պայմանը հանդիսանում է պաշտպանության համարժեքությունը ոտնձգությանը։ Տվյալ դեպքում դատարանը փաստում է, որ սույն գործով ամբաստանյալի արարքին քրեաիրավական գնահատական տալու տեսանկյունից անհրաժեշտ է ուշադրություն դարձնել տեղի ունեցած ոտնձգության և պաշտպանության միջև անհամապատասխանության ակնհայտությանը, այսինքն` արդյոք ոտնձգողին հասցվել է այնպիսի հանարժեք վնաս, որը տվյալ պայմաններում անկասկած արդարացված է։
Դատարանը վերլուծելով գործի փաստերն ու ապացույցները եզրահանգում է, որ դեպքի ժամանակ ոտնձգության և պաշտպանության միջև եղած անհամապատասխանությունը տվյալ դեպքում ակնհայտ է եղել հենց իր` պաշտպանությունն իրականացնող ամբաստանյալի, համար։ Պաշտպանվողը` տվյալ դեպքում Տ.Տերտերյանը, պետք է գիտակցեր, որ չափից ավելի մեծ վնաս է հասցնում ոտնձգողին, ինչը տվյալ իրադրությունում արդարացված չէ։
Ինչպես նշվեց վերևում` անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցումը բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ հատկանիշներով։
Անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցման օբյեկտիվ հատկանիշների առումով պետք է նկատի ունենալ, որ ոտնձգության բնույթն ու վտանգավորությունը որոշվում են ոտնձգության օբյեկտի արժեքավորությամբ, ոտնձգության ինտենսիվությամբ, պաշտպանվողի և ոտնձգողի ֆիզիկական հնարավորություններով, նրանց քանակով, ոտնձգության իրադրությամբ և այլն։
Ուստի, անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցումն առկա է այն դեպքում, երբ առկա է ակնհայտ (խիստ, էական) անհամապատասխանություն ոտնձգությամբ սպառնացող և պաշտպանվողի կողմից պատճառվող վնասների միջև։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 42-րդ հոդվածի 4-րդ մասի իմաստով խոսքը սպառնացող և պատճառվող վնասների միջև առկա խիստ (էական) անհամապատասխանության մասին է։ Այլ կերպ՝ անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցումն առկա է այն դեպքում, երբ պաշտպանվողը կիրառել է պաշտպանության այնպիսի միջոցներ և մեթոդներ, որոնց կիրառումն ակնհայտ կերպով չէր բխում ո՛չ ոտնձգության բնույթից և վտանգավորությունից, ո՛չ էլ իրադրությունից։
Միաժամանակ, անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցման օբյեկտիվ հատկանիշների առկայության կամ բացակայության հարցի քննարկման համար առաջին հերթին պետք է պարզել անհրաժեշտ պաշտպանության վիճակի առկայության հարցը։ Այլ կերպ՝ անհրաժեշտ է առաջին հերթին պարզել ոտնձգության և պաշտպանության առկայության, ապա նոր միայն դրանց արդյունքում պատճառված վնասների համապատասխանության հարցը։
Այսինքն, տվյալ իրավաչափության պայմանը դիտարկելիս դատարանը պետք է անդրադառնա այն հարցին, թե արդյոք տեղի է ունեցել անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցում, թե ոչ։
Դատարանն, անդրադառնալով ոտնձգության և պաշտպանության միջոցների միջև համամասնության խնդրին, առաջին հերթին հաշվի է առնում վճռաբեկ դատարանի կողմից այս խնդրի կապակցությամբ սահմանված հետևյալ չափորոշիչները`
ա) պաշտպանվող բարիքի արժեքավորությունը և այն վնասի չափը, որ կարող էր հասցվել դրան,
բ) ոտնձգության ինտենսիվությունը ու հանկարծակիությունը,
գ) պաշտպանվողի և ոտնձգողի ֆիզիկական հնարավորությունները (սեռը, տարիքը, առողջական վիճակը, ֆիզիկական ուժը և այլն),
դ) ոտնձգողների և պաշտպանվողների քանակը,
ե) ոտնձգության իրադրությունը, տեղը, ժամանակը և այլն։
Դատարանն արձանագրում է, որ քննվող քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցների հիման վրա հաստատված գործի փաստական հանգամանքները թույլ են տալիս գալու այն եզրահանգման, որ տվյալ դեպքում ամբաստանյալի իրականացրած հանցավոր գործողությունները բխում և ակնհայտորեն համապատասխանում են որոշման «բ» ենթակետով սահմանված` ոտնձգության հանկարծակիությանը։
Այլ կերպ, հաստատված համարելով, որ տուժող Հ.Միքայելյանը, դրսևորելով ակտիվ վարքագիծ, ելնելով այն հանգամանքից, որ ամբաստանյալ Տերտերյանը տուժողին մարմնական վնասվածք է պատճառել տեղի ունեցած վիճաբանության ժամանակ, դատարանը գտնում է, որ նա տուժող Հ.Միքայելյանին որպես կյանքին վտանգ սպառնացող ծանր մարմնական վնասվածք է պատճառել նրա հակաիրավական գործողությունները կանխելու նպատակով« պաշտպանվելով իր առողջության նկատմամբ իրականացվող հանկարծակի և ինտենսիվ ոտնձգությունից։ Ի հիմնավորումն վերոհիշյալ փաստարկի` դատարանն ընդգծում է, որ գործի փաստական հանգամանքների, գործով ձեռք բերված ապացույցների համադրումից հետևում է, որ Տ.Տերտերյանի նկատմամբ իրականացված ոտնձգությունը եղել է հանկարծակի, հանրորեն վտանգավոր, առկա և իրական, իսկ նրա գործողություններն ուղղված են եղել իր շահերի պաշտպանությանը, և վերջինս տուժողին մարմնական ծանր վնաս է պատճառել նրա հակաիրավական գործողությունները կանխելու նպատակով։ Հանկարծակիության բնութագրիչը յուրաքանչյուր դեպքում խիստ բնորոշ է լինում տեղի ունեցած իրադարձություններին, հետևապես պետք է գործի հանգամանքների մանրակրկիտ հետազոտմամբ գալ այն եզրահանգման, թե արդյուք տուժողի գործողությունները եղել են հակարծակի՝ վնաս պատճառած անձի նկատմամբ։
Հետևաբար, դատարանն արձանագրում է, որ ոտնձգության և պաշտպանության միջոցների միջև առկա ակնհայտ անհամապատասխանության պայմաններում Տ.Տերտերյանի արարքը պետք է որակվի որպես անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցմամբ հասցված ծանր մարմնական վնասվածք։
Դատարանը փաստում է, որ ոտնձգության և պաշտպանության անհամապատասխանությունն առաջին հերթին որոշվում է ոտնձգության բնույթով, իսկ ոտնձգության բնույթը որոշվում է այն օբյեկտի արժեքավորությամբ, որի դեմ ուղղված է ոտնձգությունը։ Դատարանը հաստատված է համարում այն փաստը, որ պաշտպանվող ամբաստանյալի մոտ առաջացել է հոգեբանական լարվածության, վախի և անհավասարակշռության վիճակ, ինչն էլ խանգարել է նրան ճիշտ գնահատել իրադրությունը, սպառնացող վտանգի բնույթն ու աստիճանը։
Ուստի պաշտպանվողը` Տ.Տերտերյանը, ոտնձգողին պատճառել է ավելի մեծ վնաս, քան տվյալ իրադրությունում բավարար էր ոտնձգությունը խափանելու, դադարեցնելու համար։
Ամբաստանյալի կողմից Հ.Միքայելյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածով նախատեսված՝ դիտավորությամբ ծանր մարմնական վնասվածք պատճառելու դիտավորության բացակայության մասին է վկայում նաև այն, որ վերջինս, ըստ էության, իրական հնարավորություն է ունեցել վիճաբանության ժամանակ մի քանի հարված հասցնել իրեն շնչահեղձ անող անձին, սակայն այդ կերպ չի վարվել և ինչպես նշվեց վերևում սուր կտրող-ծակող առարկայի հարվածով ընդամենը ցանկացել է խափանել նրա գործողությունները, այն է՝ վրա հասնող հնարավոր ծանր հետևանքների առաջացումը։ Մինչդեռ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածը պատասխանատվություն է նախատեսում դիտավորությամբ այլ անձի առողջությանը ծանր մարմնական վնասվածք պատճառելու համար, ինչը քննվող քրեական գործով չհիմնավորվեց։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 309-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Գործի քննությունը դատարանում կատարվում է միայն ամբաստանյալի նկատմամբ և միայն այն մեղադրանքի սահմաններում, որով նրան մեղադրանք է առաջադրվել։
2. Դատական քննության ընթացքում մեղադրանքի փոփոխություն թույլատրվում է, եթե դրանով չի վատթարանում ամբաստանյալի վիճակը, և չի խախտվում ամբաստանյալի պաշտպանության իրավունքը։ Մեղադրանքը խստացման առումով փոխելը թույլատրվում է միայն սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով և դեպքերում»։
Այսպիսով, ուսումնասիրելով գործով ձեռք բերված ապացուցները, վերլուծելով ու համադրելով դրանք, գործի փաստական հանգամանքները դիտարկելով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի կողմից կայացված, վերը շարադրված որոշումների լույսի ներքո, դատարանը հանգում է այն հետևության, որ ամբաստանյալին՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքը ենթակա է վերավորակման ՀՀ քրեական օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով` այն է մեկ ուրիշի առողջությանը ծանր վնաս պատճառելն անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցմամբ։
Այսպիսով, դատարանը գտնում է, որ Տիգրան Տերտերյանը կատարել է արարք` նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով։
Դատարանը հաստատված համարելով Տ.Տերտերյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով առաջադրված մեղադրանքը և անդրադառնալով դրանով ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հարցին, փաստում է հետևյալը`
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 19-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝
«Ոչ մեծ ծանրության հանցագործություններ են համարվում դիտավորությամբ կատարված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում երկու տարի ժամկետով ազատազրկումը (...)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի համաձայն՝
«Անձն ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից, եթե հանցանքն ավարտված համարելու օրվանից անցել են հետևյալ ժամկետները.
1) 2 տարի՝ ոչ մեծ ծանրության հանցանքն ավարտված համարելու օրվանից.
2. Վաղեմության ժամկետը հաշվարկվում է հանցանքն ավարտված համարվելու օրվանից մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելու պահը։ Տևող հանցագործության դեպքում վաղեմության ժամկետը հաշվարկվում է արարքը դադարելու, իսկ շարունակվող հանցագործության դեպքում` վերջին արարքը կատարելու պահից։
3. Վաղեմության ժամկետի ընթացքն ընդհատվում է, եթե մինչև նշված ժամկետներն անցնելը անձը կատարում է միջին ծանրության, ծանր կամ առանձնապես ծանր նոր հանցանք։ Այս դեպքում վաղեմության ժամկետի հաշվարկն սկսվում է նոր հանցանքի ավարտված համարելու պահից»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի դիսպոզիցիայի վերլուծությունից բխում է, որ այն նկարագրում է դիտավորյալ հանցագործություն, իսկ հոդվածի սանկցիայով նախատեսված ազատազրկման ձևով պատժի ժամկետը չի գերազանցում երկու տարին, ուստի տվյալ հոդվածով նախատեսված հանցավոր արարքը դասվում է ոչ մեծ ծանրության հանցագործությունների թվին, հետևաբար, այն կատարած անձն ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից, եթե հանցանքն ավարտված համարելու օրվանից մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելու պահից անցել է երկու տարի։
Ըստ գործով հաստատված տվյալների՝ ամբաստանյալ Տ.Տերտերյանին մեղսագրված, քրեական օրենքով արգելված արարքը կատարվել և ավարտվել է 2015թ. մայիսի 20-ին և մինչև սույն դատավճիռը կայացնելը ամբաստանյալին՝ օրենքով սահմանված կարգով քրեական պատասխանատվությունից ազատելու վաղեմության ժամկետի ընթացքը չի ընդհատվել, չի կասեցվել։
Այլ խոսքով, նշված՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով Տ.Տերտերյանին վերագրվող՝ ոչ մեծ ծանրության հանցագործության համար քրեական պատասխանատվության ենթարկելու վաղեմության ժամկետներն ամբաստանյալի համար լրացել են` դրա կատարումից 2 տարի անցնելու հիմքով։
Հետևաբար, դատարանն արձանագրում է, որ Տ.Տերտերյանին պետք է մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ և նրան պետք է ազատել քրեական պատասխանատվությունից` վերը շարադրված հիմնավորումներով։
Նշված պայմաններում, անդրադառնալով ամբաստանյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի հարցին, դատարանը գտնում է, որ դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, օրինական հիմքերի առկայության դեպքում՝ Տիգրան Համլետի Տերտերյանին գրավով կալանքից ազատելու դիմաց Սուսաննա Եփրեմի Նազարյանի կողմից 13.07.2015թ-ին «Հայէկոնոմբանկ» ԲԲԸ-ում թիվ 266 դրամարկղի մուտքի օրդերով վճարված 1.000.000 /մեկ միլիոն/ ՀՀ դրամ գումարը՝ պետք է վերադարձնել գրավատուին։
Լուծելով իրեղեն ապացույցի տնօրինման հարցը և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ հոդվածով` դատարանը գտնում է, որ իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ արյան հետքեր պարունակող թվով հինգ բամբակյա խծուծները և տուժող Հովհաննես Միքայելյանի հագուստները պետք է ոչնչացնել։
4. Եզրափակիչ մաս
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 357-360, 365, 369-373-րդ հոդվածներով, դատարանը
Վ Ճ Ռ Ե Ց
Տիգրան Համլետի Տերտերյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ և նույն օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի համաձայն նրան ազատել քրեական պատասխանատվությունից` քրեական պատասխանատվության ենթարկելու վաղեմության ժամկետն անցնելու հիմքով։
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, օրինական հիմքերի առկայության դեպքում՝ Տիգրան Համլետի Տերտերյանին գրավով կալանքից ազատելու դիմաց Սուսաննա Եփրեմի Նազարյանի կողմից 13.07.2015թ-ին «Հայէկոնոմբանկ» ԲԲԸ-ում թիվ 266 դրամարկղի մուտքի օրդերով վճարված 1.000.000 /մեկ միլիոն/ ՀՀ դրամ գումարը՝ վերադարձնել գրավատուին։
Քրեական գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ արյան հետքեր պարունակող թվով հինգ բամբակյա խծուծները և տուժող Հովհաննես Միքայելյանի հագուստները՝ ոչնչացնել։
Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարան հրապարակվելու օրվանից հետո` մեկամսյա ժամկետում։
Դ Ա Տ Ա Վ Ո Ր Մ. Մ Ա Կ Յ Ա Ն
Դատական գործ N: ԵԿԴ/0244/01/15
Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
Նոր քրեական գործ
| Երբ է գործը ստացվել | 16-10-2015 |
|---|---|
| Ինչ կարգով է գործը ստացվել | Առաջին անգամ |
| Դատախազություն | Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազություն |
| Նախաքննական գործի համարը | 15105115 |
| Մեղադրական եզրակացության համառոտ բովանդակություն | Տիգրան Համլետի Տերտերյանին մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա 2015թ. մայիսի 20-ին ժամը 14:00-ից 15:00-ի սահմաններում Երևան քաղաքի Կորյուն 19 հասցեում գործող <Ճարտարապետության և շինարարության Հայաստանի ազգային համալսարան> հիմնադրամի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում <9511> թվագրումով և <Կամուրջների փորձարկման լաբորատորիա> գրառումով լսարանի մոտ՝ միջանցքում, վիճաբանել է Կոտայքի մարզի Կամարիս գյուղի 2-րդ փողոցի 56 տան բնակիչ Հովհաննես Գևորգի Միքայելյանի հետ, որի ընթացքում սուր կտրող-ծակող առարկայով հարվածել է վերջինիս որովայնի ձախ հատվածին և դիտավորությամբ նրա առողջությանը պատճառել կյանքին վտանգ սպառնացող ծանր վնաս՝ որովայնի առաջային պատի ծակված-կտրված՝ որովայնի խոռոչ թափանցումով, ճարպոնի վնասմամբ վերքի ձևով: |
| Մեղադրյալ | |
| Անձ | |
| Անուն | Տիգրան |
| Ազգանուն | Տերտերյան |
| Հայրանուն | Համլետի |
| Հասցե | --------------- |
| Ծննդյան օր | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Վիճակագրական տողի համարը | 1.9 |
| Չափահաս | Այո |
Մակագրել
| Երբ | 16-10-2015 |
|---|---|
| Նախագահող դատավոր | |
| Անուն | Արշակ |
| Ազգանուն | Վարդանյան |
Ընդունվել է վարույթ
| Երբ | 19-10-2015 |
|---|---|
| Որոշումը ուղարկվել է կողմերին | 20-10-2015 |
| Ուղարկվել է հուշաթերթիկ/որոշումը | 20-10-2015 |
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 11-11-2015 |
|---|---|
| Դատավարության կողմեր | Մեղադրող |
| Դատավարության կողմեր | Պաշտպան |
| Դատավարության կողմեր | Պաշտպան |
| Դատավարության կողմեր | Տուժող |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Տիգրան |
| Ազգանուն | Ենոքյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Արմեն |
| Ազգանուն | Մելքոնյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Արմեն |
| Ազգանուն | Խաչատրյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Հովհաննես |
| Ազգանուն | Միքայելյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Ժամ | 12:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 5 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 25-11-2015 |
|---|---|
| Ժամ | 10:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 5 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 09-12-2015 |
|---|---|
| Ժամ | 15:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 5 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 22-12-2015 |
|---|---|
| Ժամ | 13:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 5 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 11-01-2016 |
|---|---|
| Ժամ | 10:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 5 |
| Նիստը | Կայացել է |
Անավարտ գործեր, որոնք փոխանցվել են 2016թ.
| Տեսակը | Անավարտ գործեր, որոնք գտնվում են քննության փուլում |
|---|
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 19-01-2016 |
|---|---|
| Ժամ | 10:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 5 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 01-02-2016 |
|---|---|
| Ժամ | 16:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 7 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 16-02-2016 |
|---|---|
| Ժամ | 10:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 7 |
| Նիստը | Կայացել է |
Կայացվել է դատավճիռ
| Ամսաթիվ | 16-02-2016 |
|---|
Մեղադրական
| Մեղադրյալ | |
|---|---|
| Անուն | Տիգրան |
| Ազգանուն | Տերտերյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Ամսաթիվ | 16-02-2016 |
| Օրենսգիրք | Քրեական օրենսգիրք |
| Օրենսգիրք | Քրեական դատավարության օրենսգիրք |
| Առավել ծանր հանցագործության հոդված | |
| Առավել ծանր հանցագործության հոդվածով | Դատապարտվել է |
| Հիմնական պատիժ | Որոշակի ժամկետով ազատազրկում |
Դատական ակտ
| Դատական ակտի բովանդակությունը | Գործ ԵԿԴ/0244/01/15 ԴԱՏԱՎՃԻՌ ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավա¬սության դատարանը (այսուհետ` Դատարան), նախագահությամբ դատավոր` Արշակ Վարդանյանի« քարտուղարությամբ` Գևորգ Պողոսյանի, մասնակցությամբ` մեղադրող` Տիգրան Ենոքյանի, տուժող` Հովհաննես Միքայելյանի, տուժողի ներկայացուցիչ` Բաբկեն Մարտոյանի, պաշտպաններ` Արմեն Մելքոնյանի և Արմեն Խաչատրյանի, նույն դատարանում դռնբաց դատական նիստերի կարգով քննեց և 2016թ. փետրվարի 16-ին ավար¬տեց քրեա¬կան գործն ըստ մե¬ղադ¬րանքի` Տիգրան Համլետի Տերտերյանի` (ծնված 1995թ. հունիսի 10-ին« Արմավիրի մարզի Վաղար¬շա¬պատ քաղաքում, ազ¬¬¬գութ¬յամբ հայ« ՀՀ քաղաքացի« «Ճարտարապետության և շինարարության Հայաս¬տանի ազգային համալսարան» հիմնադրամի ճարտարապետություն ֆակուլտետի 4-րդ կուրսի ուսա¬նող, ամուրի, նախկինում չդատապարտված, հաշ¬վառ¬ված և բնակվում է Վաղար¬շապատ քաղաքի Բաղրամյան փողոցի 20ա շենքի 28-րդ բնակարանում, սույն գործով մեղսագրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցա¬վոր արարքի կատարում, որպես խափանման միջոց է ընտրվել գրավ` 1.000.000 ՀՀ դրամի չափով)։ 1. Գործի դատավարական նախապատմությունը. Թիվ 15105115 քրեական գործը հարուցվել է 2015թ. մայիսի 20-ին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկա¬նիշ¬նե¬րով ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վար¬չական շրջանների քննչա¬կան բաժնում` անհայտ անձի կողմից Հովհաննես Միքայելյանի առողջությանը ծանր վնաս պատ¬ճառելու դեպքի առթիվ։ 2015թ. մայիսի 29-ին որոշումներ են կայացվել Տիգրան Տերտերյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով որպես մեղադրյալ ներգրավելու, նրա նկատմամբ հետախուզում հայ¬տա¬րա¬րելու մասին։ 2015թ. մայիսի 29-ին Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրա¬վա¬սության դատարանը, բավարարելով նախաքննական մարմնի միջնորդությունը, հետախուզվող Տ.Տեր¬տեր¬յանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրել կալանավորում։ 2015թ. հուլիսի 10-ին հետախուզվող Տ.Տերտերյանն ինքնակամ ներկայացել է ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի բաժին։ 2015թ. հուլիսի 10-ին Տ.Տերտերյանին մե¬ղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով, որի շուրջ 2015թ. հուլիսի 11-ին վերջինս հարցաքննվել է։ 2015թ. հուլիսի 13-ին մեղադրյալ Տ.Տերտերյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված կալանավորումը Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրա¬¬¬¬վասության դատարանում վերստին քննարկվել և նրա նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել կալա¬նավորում։ Նույն որոշմամբ Դատարանը մեղադրյալ Տ.Տերտերյանի նկատմամբ գրավի կիրա¬ռումը ճանաչ¬ել է թույլատրելի։ 2015թ. հուլիսի 13-ին նախաքննական մարմինը, ստանալով գրավի գումարը համապատասխան հաշվեհամարին մուծված լինելու վերաբերյալ անդորրագիրը, որոշում է կայացրել մեղադրյալ Տ.Տեր¬տեր¬յանին կալանքից ազատելու մասին, որը նույն օրն ի կատար է ածվել։ 2015թ. հոկտեմբերի 5-ին որոշում է կայացվել Տ.Տերտերյանին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխելու և նոր մեղադրանք առաջադրելու մասին, նրան վերստին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեա¬կան օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով (մեղադրանքի ծավալի մեջ ընդգրկվել է Հովհաննես Մի¬քա¬յելյանի ստացած մարմնական վնասվածքների վերաբերյալ դատաբժշկական եզրակացության վերջնական հետևությունները)։ 2015թ. հոկտեմբերի 16-ին քրեական գործը Տիգրան Համլետի Տերտերյանի նկատմամբ ՀՀ քրեա¬կան օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով հաստատված մեղադրական եզրա¬կացութ¬յամբ ու¬ղարկ¬վել է Երևանի Կենտ¬րոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրա¬վա¬սության դատա¬րան, 2015թ. հոկտեմբերի 19-ին ընդունվել է վա¬րույթ, ապա նշա¬նակվել դատական քննության։ 2. Ապացույցների հետազոտում և գնահատում. Դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցների գնահատման արդյունքներով Դա¬տա¬¬րանը հաստատված հա¬մա¬րեց այն, որ ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանը դիտավորությամբ պատճառել է տուժողի կյանքին վտանգ սպառնացող ծանր վնաս, որպիսի գործողություն¬ներն արտահայտվել են հետևյալում. Այսպես, 2015թ. մայիսի 20-ին` ժամը 14։00-ից 15։00-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Կորյունի 19 հասցեում գործող «Ճարտարապետության և շինարարության Հայաստանի ազգային համալսարան» հիմնադրամի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկի միջանցքում Տ.Տերտերյանը միմյանց բջջային հեռախոս¬ները փոխադարձաբար թաքցնելու հարցով վիճաբանել է համակուրսեցի Հովհաննես Գևորգի Միքա¬յելյանի հետ, որի ընթացքում սուր կտրող-ծակող առարկայով դիտա¬վորությամբ հարվածել է վերջինիս որո¬վայնի ձախ հատվածին, որի հետևանքով նրա առողջությանը պատճառվել է կյանքին վտանգ սպառնա¬ցող ծանր վնաս` որովայնի առաջային պատի ծակված-կտրված վերք` որովայնի խոռոչ թափանցմամբ, ճար¬պոնի վնասմամբ, այսինքն` Տիգրան Տերտերյանը կատարել է հան¬ցավոր արարք, որը նախա¬տես¬ված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով։ Ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանն առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր ճա¬նա¬չեց մաս¬նակիորեն` ընդունելով տուժող Հ.Միքայելյանին հարվածելու և մարմնական վնասվածք պատ¬ճա¬ռելու փաստը, սակայն պնդեց, թե իբր նրան հարվածել է անզգուշորեն, այն է` մոտը գտնվող «ռեզակը» շնչա¬հեղձ լինելու ընթաց¬քում անկանոն թափահարելու և պատա¬հաբար տուժողին վնասելու հետևան¬քով։ Տուժողին անզգուշորեն մարմնական վնասվածք պատճառելու վերաբերյալ ամ¬բաստանյալ Տիգրան Տեր¬տերյանի պատճառա¬բա¬նութ¬յուններն անհիմն են և մտա¬ցածին, հե¬տապնդում են քրեական պատաս¬խա¬նատ¬վութ¬յունից խու¬սա¬¬փելու նպա¬տակ, այդ պատճառաբանությունները հերք¬վել, իսկ առա¬ջադրված մեղադ¬րան¬քում ամբաստանյալ Տ.Տերտերյանի մեղա¬վորությունը հաստատվել է պատշաճ իրա¬վական ընթա¬ցա¬կար¬գե¬րի շրջանակներում դա¬տաքննությամբ հետա¬զոտված հետևյալ ապացույց¬ների համադրման և գնա¬հատ¬ման արդյունքներով. Իր իսկ ցուցմունքներով. Այսպես, ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանը Դատարանում հայտնեց, որ 2015թ. մայիսի 20-ին` ժամը 13։30-ի սահմաններում, մտնելով լսարան` նկատել է, որ իր բջջային հե¬ռա¬խոսը բացակայում է։ Դիմել է լսարանում այդ պահին գտնվող իր համակուրսեցիներին` հե¬տաքրքրվելով, թե արդյոք նրանք չեն վերցրել այն, սակայն ստացել է բացա¬սական պատասխան։ Այնուհետև հիշել է, որ նստած է եղել Հովհաննես Մի¬քայելյանի մոտ, նույն հարցն ուղղել է նաև նրան, սակայն Հովհաննեսը պատասխանել է, որ տեղյակ չէ։ Այլ հեռախոսով զանգահարել է իր բջջային հեռախոսին և գտել համակուրսեցի Արմինե Քթոյանի մոտ, ով պայուսակից հանել և վերադարձրել է իր հեռախոսը։ Հասկանալով, որ այն պահել էր Հով¬հաննեսը՝ իր հերթին սեղանից վերցրել է վերջինիս բջջային հեռախոսը, դուրս եկել լսարանից և այն պահել կողքի լսարանում։ Հովհաննեսը, նկատելով դա, իր հետևից դուրս է եկել, պահանջել վերա¬դարձնել բջջային հեռախոսը, սակայն այն չի վերադարձրել, առաջարկել է փնտրել և գտնել այն։ Դրանից իրենց միջև առաջացել է քաշքշուկ։ Ձայներից միջանցք է դուրս եկել իրենց համակուրսեցի Արսեն Մկրտչյանը, ում տեղեկացրել են, որ կատակ են անում։ Այնուհետև ինքն ու Հովհաննեսն առանձ¬նացել են, որպեսզի ինքը հեռախոսը վերադարձներ, իրենց խոսակցությունը շարունակվել է այլ վայրում։ Այդ ընթացքում Հովհաննեսն իր թիկունքի կողմից թևով բռնել էր իր պարանոցից և սեղմել, որի հետևանքով շնչահեղձ է եղել, մի պահ թվացել է, թե կխեղդվի։ Կռացած վիճակում` դեմքով պտտվել է դեպի Հովհաննեսը, որի հետևանքով իր դեմքը սեղմվել է նրա կրծքավանդակին, քիթը փակվել է, շնչահեղձ է եղել, սակայն Հովհաննեսը դա չի նկատել, չի հասկացել, որ ինքը չի կարողանում շնչել։ Այդ պահին հիշել է գրպանում եղած «ռեզակի» մասին, հանել է այն, սկսել աջ ձեռքով անկանոն թափահարել` փորձելով այն ցուցադրել և վախեցնել Հով¬հաննեսին։ Այդ ընթացքում Հովհաննեսն ասել է. «Էս ինչ ես արել»։ Չի հասկացել, թե ինչ է կատարվել, Հովհաննեսի վրա նկատելով արյուն` վախեցել և հեռացել է։ Դատարանում հարցերին պատասխանելիս նաև հայտնեց, որ Հովհաննեսի հետ լավ ընկեր¬ներ են, նրան մարմնական վնասվածք պատճառելու դիտավորություն չի ունեցել, «ռեզակի» ան¬կանոն թափահարման հետևանքով, անզգուշությամբ է նրան վնասվածք պատճառել, կատակում էին, իսկ «ռեզակը» թափահարել է Հովհաննեսին վախեցնելու նպատակով, քանի որ նա խեղդում էր իրեն։ Եթե ցանկություն ունենար, նրան կարող էր էլի հարվածներ հասցնել, դրա հնարավորությունը կար։ Չի կարող հիշել՝ «ռեզակով» ընդհանուր քանի շարժում է կատարել, երևի` շատ։ Նշեց, որ «ռեզակը» թափահարել է, քանի որ քիթն ու բերանը սեղմված էին Հովհաննեսի կրծքա¬վանդակին, շունչը կտրվում էր, որի հետևանքով չէր կարողանում ձայն հանել, խեղդվելու մասին Հով¬հան¬նեսին նախազգուշացնել։ Դեմքով դեպի Հովհաննեսին պտտվելու հնարավորություն ունեցել է, քանի որ սկզբում նա իր պարանոցից թույլ էր բռնել, իսկ թեքվելուց հետո ավելի ուժեղ է սեղմել։ Հովհաննեսը կատակ էր անում և չէր զգում, որ իր պարանոցն ամուր էր սեղմել, նա ֆիզիկապես իրենից ուժեղ է։ Նշեց նաև, որ հարվածը դիպել է Հովհաննեսի որովայնին, քանի որ նա իրենից ցածրահասակ է, իր գլուխը սեղմված է եղել նրա կրծքավանդակին, իսկ իրենց որովայնների միջև եղած տարածությունը բավական էր նրան «ռեզակով» վնասելու համար։ Ամբաստանյալ Տ.Տերտերյանը պնդեց, որ Արսեն Մկրտչյանը ներկա է եղել և միջամտել իր և Հովհաննեսի միջև տեղի ունեցած առաջին միջադեպին։ Արսենը չէր կարող տեսնել իրեն խեղդելու պահը, քանի որ գտնվում էր հեռու, թիկունքով էր դեպի իրենց։ Իր առաջարկով են Հովհաննեսի հետ առանձնացել, ընկերներ են և ավելի լավ կհասկանային իրար, ավելին, չի ցանկացել, որ հեռախոսը վերադարձնելու պահին այլ անձինք ներ¬կա գտնվեն։ Սկզբում իրենք կատակում էին, իսկ առանձնա¬նալուց հետո Հովհաննեսին հայտնել է նրա հեռախոսի տեղը, վեճի թեմա չեն ունեցել։ Քաշքշուկի ժամանակ իր անդրավար¬տիքի գրպանների հատվածում Հովհաննեսը շոշափել և հեռախոսն է փնտրել։ Նախաքննական ցուց¬մունք¬ները հրապարակելուց հետո նշեց, որ հնարավոր է շփոթած լինի իր պարա¬նոցը Հովհաննեսի կողմից աջ ձեռքով սեղմելու հանգամանքը, հնարավոր համարեց, որ նա իր պարա¬նոցը սեղմել է ձախ ձեռքով և այդ կապակցությամբ վերջինիս դատաքննական ցուցմունքն ավելի հա¬վաս¬տի ճիշտ է։ Տուժող Հովհաննես Միքայելյանի դատաքննական, ինչպես նաև հրապարակված և հետազոտված նախաքննական ցուցմունքներով. Վերջինս Դատարանում հայտնեց, որ 2015թ. մայիսի 20-ին` ժամը 14։00-ի սահմաններում, «Ճարտարապետության և շինարարության Հայաստանի ազգային համալ¬սարան» հիմնադրամի (այսուհետ` նաև Համալսարանի) 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հար¬կում «Տարածքների ինժեներական բարեկարգում և տրանսպորտ» առարկայի ստուգարքային լսարա¬նում գտնվելու ընթաց¬քում, որոշելով կատակ անել համակուրսեցու` Տիգրան Տերտերյանի հետ, վերցրել է սեղանին դրված վերջինիս բջջային հեռախոսը, այն պահելու նպատակով փոխանցել իր ընկերուհուն` Ժաննա Սարուխանյանին։ Տիգրանը, վերադառնալով լսարան, նկատել է, որ բջջային հեռախոսը չկա և իր քմծիծաղից հասկանալով, որ ինքն է պահել և այդ կերպ կատակել` խնդրել է այն վերադարձնել, սակայն ինքը հրաժարվել է և հայտնել, որ կարող է զանգահարել այդ բջջային հեռախոսահամարի վրա և գտնել այն։ Տիգրանը զանգահարել և գտել է այն, որից հետո վերցնելով իր բջջային հեռախոսը` դուրս է եկել լսարանից։ Հետևելով նրան` պահանջել է վերադարձնել հեռախոսը, քանի որ այն իրեն անհրաժեշտ էր քննության համար հեռախոսից տվյալներ դուրս գրելու համար։ Տիգրանը կատակել և հայտնել է, որ այն պահել է։ Իրենց խոսակցությանը միջամտել է համակուր¬սեցիներից Արսեն Մկրտչյանը։ Դրանից հետո Տիգրանը կրկին կատակով ասել է, որ հեռախոսը չի տալու, ուստի ցանկանալով գտնել իր բջջային հեռախոսը` սկսել է ստուգել Տիգրանի գրպանները, որի հետևանքով իրենց միջև քաշքշուկ է առաջացել։ Հարցերին պատասխանելիս նաև նշեց, որ ինքը Տիգրանի պարանոցը արմունկով բռնել էր նրա թիկունքի կողմից և այդ ընթացքում է պորտի շրջանում ծակոց-կճմթոց զգացել, որից թողնելով Տիգրանին` հետ է գնացել` մտածելով, որ Տիգրանն իրեն կճմթել է, սակայն որովայնի հատվածում արյուն է նկատել։ Տիգրանը արյունը նույնպես նկատել է, հեռացել է, երբ սկսել են իրենց մոտ մարդիկ հավաքվել։ Նշեց, որ համակուրսեցի Արամ Ումուրշատյանի հետ գնացել են իր ավտոմեքենայի մոտ և զգալով, որ իր ինքնազգացողությունը վատանում է` ուղևորվել են հիվանդանոց։ Հայտնեց նաև, որ քաշքշուկի ընթացքում միմյանց չեն հայհոյել, ուղղակի պահանջել է վերադարձնել իր բջջային հեռախոսը, իրենց միջև կռիվ կամ վիճաբանություն չի եղել, հնարավոր է ընդամենը բարձր տոնով է պահանջել վերադարձնել իր բջջայինը, որի ընթացքում աջ դաստակով շոշափել է նաև Տիգրանի տաբատի գրպանները` իր հեռախոսը գտնելու ակնկալիքով։ Զգալով, որ Տիգրանի գրպանում ինչ-որ հեռախոս կա` փորձել է հանել այն, սակայն չի հաջողվել։ Արսեն Մկրտչյանն իրենց քաշքշուկին չի միջամտել, քանի որ դրա կարիքը չի եղել, ինքը և Տիգրանը չեն վիճել, ընդամենը կատակել են։ Արսենն ուղղակի մերթ ընդ մերթ գնում-գալիս էր, իրենց հանդարտեցնելու առիթ չի եղել։ Պնդեց, որ վնասվածք հասցնելու պահին որևէ անձ,այդ թվում` Արսեն Մկրտչյանը ականատես չի եղել, քանի որ վերջինս իրենցից գտնվում էր 10-ից 15 մետր հեռավորության վրա։ Իր վերնաշապիկը պատռվել է այն ժամանակ, երբ փորձել է ստուգել Տիգրանի գրպանները, իսկ վերջինս կատակով քաշել է այն, իսկ վնասվածք ստանալուց հետո արդեն ինքն է այն պոկել։ Մանրամասնեց, որ նախքան ծակոց զգալը ձախ ձեռքով թիկունքային կողմից բռնել էր Տիգրանին, վերջինս պտտվել է դեմքի իր կողմը, հնարավոր է` բռնել է նրա պարանոցից ու սեղմել (թեև աջլիկ է), այդ ընթացքում աջ ձեռքով շոշափել է նրա տաբատի առջևի գրպանը։ Չի տեսել, թե Տիգրանն ինչով է հարվածել, հնարավոր է «ռեզակով» հարվածած լինի, քանի որ նույն օրը նաև ստուգարք էին վերահանձնում «ինժենե¬րական բարեկարգում» առարկայից, որի ժամանակ ուսանողները նաև «լան¬ցետ» են օգտագործում։ Տիգրանի հետ գտնվում է նորմալ հարաբերությունների մեջ, նրանից որևէ կաշկանդվածություն չունի, միմյանց նկատմամբ թշնամություն չեն ունեցել, համոզված է, որ Տիգրանն իրեն վնասելու դիտավորություն չի ունեցել։ Իր համոզմամբ` Տիգրանն անզգուշությամբ է վնասվածք պատճառել, բացի այդ, նա հնարավորություն է ունեցել այլ հարվածներ ևս հասցնելու։ Ծակոց-կճմթոց զգալուց հետո մի որոշ ժամանակ Տիգրանն իր մոտ է մնացել և հեռացել է միայն համակուրսեցիների հավաքվելուց հետո։ Նշեց նաև, որ մինչ տվյալ դեպքն իրենց միջև որևէ վեճ չի եղել, ինքը տան պայմաններում մարզվում է և հնարավոր է, որ Տիգրանից ֆիզիկապես ուժեղ լինի։ Իր կարծիքով` Տիգրա¬նը ցանկացել է շրջվել դեպի իրեն կամ որևէ բան ասել, սակայն դրա հնարավորությունը չի ունեցել, քանի որ ինքը սեղմած պահել է նրան, որի հետևանքով էլ նա «կճմթել» է իրեն։ Հայտնեց, որ ամբաստանյալից նյութաիրավական կամ այլ պահանջ չունի, նրա հետ ըստ էության հաշտվել է։ Հրաժարվեց նախաքննութ¬յան ընթացքում մարմնական վնասվածք ստանալու մեխանիզմի վերա¬բերյալ տված ցուցմունքից՝ պատճառաբանելով, որ այն իրենից վերցվել է վիրահատությունից անմիջա¬պես հետո, այդ պահին ի վիճակի չէր որևէ բան հայտնել կամ գրել, իր ձեռագրով կատարված վերոնշյալ գրառումը ներկայումս չի կարող նույնիսկ ընթերցել։ Վնասվածք ստանալու մեխանիզմի վերաբերյալ նախաքննության ընթացքում իր հայտնած տեղե¬կությունների կապակցությամբ նշեց, որ թեև քննիչն իր նկատմամբ որևէ բռնություն չի գործադրել, ուղղորդող հարցեր չի տվել կամ իր նկատմամբ որևէ անօրինական միջամտություն չի գործադրել, սակայն հաղորդում վերցնելու ժամանակ քննիչին զգուշացրել էր, որ «նարկոզից» հետո ի վիճակի չէ որևէ բան ասելու, բայցև քննիչը հարցերի միջոցով փորձել է պարզել հանգամանքները։ Երկրորդ հար¬ցաքննութ¬յան և առերեսման ժամանակ վերհիշել և քննիչին ավելի կոնկրետ, իրականությանը համապա¬տասխանող պատասխաններ է տվել։ Պնդեց, որ դեպքի օրը Տիգրանի մոտ դանակ չի նկատել, իր կարծիքով դանակ գործադրելու վար¬կածն իրենց համակուրսեցի աղջիկներն են առաջ քաշել` պայմանավորված իր հագուստին արյուն տես¬նելու հանգա¬մանքով։ Վնասվածք ստանալու մեխանիզմի և դանակի գործադրման հանգամանքների վերաբերյալ նա¬խաքննական հակասական ցուցմունքները հրապարակելուց հետո տուժող Հ.Միքայելյանը հստա¬կեցրեց, որ թեև հաղորդում վերցնելուց քննիչի մոտ ասել է «ոնց-որ դանակ» արտահայտությունը, սակայն նրան զգուշացրել էր, որ ի վիճակի չէ որևէ բան հայտնել։ Նախաքննական ցուցմունքում «Ամեն ինչ լուրջ է» ասելով` նկատի է ունեցել, որ հեռախոսը Տիգրանից պարտադիր պետք է վերցներ, քանի որ այն իրեն անհրաժեշտ էր։ Միմյանց հարվածելու կամ քաշքշելու վերաբերյալ նախաքննական ցուց¬մունքները հրապարակելուց հետո հստակեցրեց, որ որևէ հարված չի եղել, ձեռքով պարանոցը սեղմել և միմյանց քաշքշել գործողությունների միջև էական տարբերություն չի տեսնում։ Վկա Արսեն Մկրտչյանի դատաքննական, ինչպես նաև հրապարակված և հետազոտված նա¬խաքննական ցուցմունքներով. Վերջինս Դատարանում հայտնեց, որ 2015թ. մայիսի 20-ին` ժամը 14։00-ի սահմաններում, Համալսարանի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում գտնվող լսարաններից մեկում ստու¬գարքի ժամանակ նկատել է, որ լսարանից դուրս են եկել համակուրսեցիներ Տիգրանը և Հովհաննեսը, որից հետո գոռգոռոց է լսվել։ Հետևել է նրանց և լսարանից դուրս տեսել, որ Տիգրանն ու Հովհաննեսը իրենից մոտ 3 մետր հեռավորության վրա ձեռք ձեռքի բռնած միմյանց քաշքշում են։ Մոտեցել և բաժանել է նրանց, հանդարտեցրել, որպեսզի կրքերը չբորբոքվեն, նրանց հոր¬դորել է մտնել լսարան և շարունակել ստուգարքի հանձնումը։ Լսարան վերադառնալուց հետո նկատել է, որ նրանք դարձյալ առանձնացել և խոսում են, կրկին գոռգոռոց է լսել, այնուհետև տեսել, որ Հովհաննեսը բռնել էր Տիգրանի պարանոցից։ Մոտեցել է նրանց, որից հետո Հովհաննեսը հետ-հետ է գնացել, վերջինիս որո¬վայնի հատվածում արյուն է նկատել։ Միջադեպից հավաքվել են համակուրսե¬ցիները, որից հե¬տո Տիգրանը հեռացել է։ Վերջինս վախեցած էր, իսկ ինքն այդ ժամանակ մեկ այլ լսա¬րանում հանգստաց¬նում էր միջադեպի հետևանքով վատացած Ժաննա Սարուխանյանին` Հովհաննեսի ընկերուհուն։ Հարցերին պատասխանելիս նաև նշեց, որ իրեն հայտնի չէ Հովհաննեսի ու Տիգրանի քաշքշուկի դրդապատճառը։ Տիգրանի ձեռքին որևէ իր, այդ թվում` դանակ չի տեսել։ Դեպքից հետո համակուր¬սեցիների հետ կատարվածը չեն քննարկել, Տիգրանի կողմից Հովհաննեսին դանակով հարվածելու մասին խոսակցություն չի եղել։ Մատիտները սրելու համար ինքը սրիչ է օգտագոր¬ծում։ Նշեց, որ Հովհաննեսի կրած հագուստի վրա արյուն է նկատել է, իսկ մարմնի վնասված հատվածը չի տեսել։ Նշեց, որ ցուցմունքն իր խնդրանքով տպագրել է քննիչը, սակայն այն բառացի չի կարդացել, «աչքի տակով է նայել» ու քանի որ բովանդակությունը «մի քիչ» համապատասխանել է իր պատմածին, այլևս չի «խորացել», քննիչին վստահելով` ստորագրել է։ Նախաքննական ցուցմունքները հրապարակելուց հետո նշեց, որ Տիգրանի կողմից Հովհաննեսին ուղղված «արի, խոսելու բան կա» արտահայտությունը չի լսել, նման բան քննիչին չի հայտնել, տեղյակ չէ, թե ինչպես է իր ցուցմունքում հայտնվել այդ արտահայտությունը։ Վիճաբանության պատճառի մասին նույնպես քննիչին չի հայտնել, քանի որ իրականում դրանից տեղյակ չէր, չի կարող մեկնաբանել, թե այդ միտքն իր նախաքննական ցուցմունքում ինչպես է հայտնվել։ Դրան հակառակ, քննիչին հայտնել էր, որ Հովհաննեսը բռնել էր Տիգրանի պարանոցից, սակայն չի կարող մեկնաբանել, թե իր ցուցմունքի այդ հատվածը ինչու չի արձանագրվել։ Պնդեց, որ Հովհաննեսը ձախ ձեռքով մոտ 2-3 վայրկյան բռնել էր Տիգրանի պարանոցից և նրան խեղդում էր։ Տիգրանը կռացած վիճակում էր, սակայն նրանց փոխադարձ դիրքերը չի հիշում։ Պնդեց, որ Դատարանում հայտնում է նույնը, ինչ քննիչի մոտ էր հայտնել, իսկ նախաքննական ու դատաքննական ցուցմունքներում առկա հակասությունները մեկնաբանեց քննիչի նկատմամբ ցուցաբերած ավելորդ վստա¬հությամբ, ինչի հետևանքով նրա արձանագրածի տակ թեև ստորագրել է, սակայն այն հետևո¬ղականորեն չի ընթերցել։ Գնահատելով կտրող-ծակող վնասվածք պատճառելուն անմիջականորեն նախորդած ժամանակա¬հատ¬վածում տուժողի և ամբաստանյալի միջև վեճի և ծեծկռտուքի բացակայության կամ այն ավարտված լինելու, ինչպես նաև մարմնական վնասվածք ստանալու հանգա¬մանք¬ների վերաբերյալ տուժող Հովհաննես Միքայելյանի և վկա Արսեն Մկրտչյանի հրապարակված ու հետազոտ¬ված նախաքննական և դատաքննական հակա¬սական ցուցմունքները՝ Դա¬տարանն առավել արժևորում է նախաքննականը՝ հաշվի առնելով, որ դրանցում հիշատակված փաս¬տական տվյալները հաստատվել են մինչդատական վարույթի ընթացքում ձեռք բերված և դատաքննութ¬յամբ հետազոտված այլ ապա¬ցույցներով, այդ թվում` գործով տուժող Հ.Միքայելյանից հաղոր¬դում ընդունելու մասին արձանագրութ¬յամբ, համապատասխան բժշկական կենտրոնում դեպքի հանգամանքների վերաբերյալ բժշկին Հ.Միքայել¬յանի արված և հիվանդության պատմագրի մեջ արտա¬ցոլված հայտարարությամբ (պատ¬մագրի զննման արձա¬նագրութ¬յամբ), վկա Ժ.Սարուխանյանի դատաքննա¬կան ցուցմունքով, դատա¬հետքա¬բանական փոր¬ձաքննութ¬յան 2015թ. հուլիսի 18-ի թիվ 1601-15 եզրակա¬ցութ¬յամբ, իրեղեն ապացույց ճանաչված տուժող Հ.Միքայելյանի հագուստների առկայությամբ (անհարկի կրկնության նպատակով բովան¬դակություն չի ներկայացվում)։ Վկա Ժաննա Սարուխանյանի ցուցմունքներով. Վերջինս Դատարանում հայտնեց, որ քննվող դեպքի օրը Համալսարանի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում գտնվող լսարաններից մեկում «Տարածք¬ների ինժեներական բարեկարգում և տրանսպորտ» առարկայից ստուգարքի ժամանակ իր ընկեր, ներկայումս` նշանած Հովհաննես Միքայելյանը, որոշելով կատակել համակուրսեցի Տիգրան Տեր¬տերյանի հետ, այդ նպատակով թաքցրել է վերջինիս բջջային հեռախոսը։ Որոշ ժամանակ անց լսա¬րան վերադառ¬նալով՝ Տիգրանը փնտրել է իր հեռախոսը, գտել այն, որից հետո վերցնելով Հովհաննեսի բջջա¬յին հեռախոսը՝ լսարանից դուրս է եկել։ Րոպեներ անց միջանցքից գոռոցներ են լսվել, դուրս է եկել միջանցք և որոշակի հեռավորության վրա տեսել հավաքված մարդկանց, որոնց մեջ է եղել նաև Հովհաննեսը, ում որովայնի հատվածը եղել է արյու¬նոտված վիճակում, պարանոցի վրա նկատելի են եղել քերծվածքներ։ Հովհաննեսին շտապ տեղա¬փո¬խել են հիվանդանոց, որտեղ և վիրահատել են։ Հայտնեց նաև, որ Տիգրանի մոտ նախկինում՝ մինչև Հովհաննեսին մարմնական վնասվածք պատ¬ճառելը, քանդակի ժամանակ տեսել է ծալովի դանակի նմանվող առարկա։ Հարցերին պատասխանելիս հայտնեց, որ իրենից առաջ լսարանից միջանցք է դուրս եկել Արսեն Մկրտչյանը, վերջինս և դասախոսները փորձել են Հովհաննեսին և Տիգրանին հանգստացնել։ Մինչև դեպքը Տիգրանը և Հովհաննեսը եղել են լավ հարաբերությունների մեջ, սակայն դեպքից հետո նրանց միասին չի տեսել, նշեց նաև, որ քանդակի դասերի ժամանակ բոլոր կուրսեցիների մոտ դանակ և «ռե¬զակ» է լինում, բայց իր կարծիքով Տիգրան Տերտերյանը «ռեզակից» չի օգտվել։ Վկա Արմինե Քթոյանի ցուցմունքներով. Վերջինս Դատարանում հայտնեց, որ 2015թ. մայիսի 20-ին` ժամը 12։00-ից 15։00-ը սահմաններում, Համալսարանի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում գտնվող լսարաններից մեկում համակուրսեցի Հովհաննես Միքայելյանը, որոշելով կատակ անել Տիգրան Տերտերյանի հետ, թաքցրել է վերջինիս բջջային հեռախոսը։ Որոշ ժամանակ անց լսարան վերադառ¬նալով՝ Տիգրանը փնտրել է իր հեռախոսը, գտել այն, որից հետո վերցնելով Հովհաննեսի բջջային հեռախոսը՝ լսարանից դուրս է եկել։ Դրանից մի քանի րոպե անց լսել է գոռոցներ, դուրս է եկել միջանցք և որոշակի հեռավորության վրա տեսել հավաքված մարդկանց, որոնց մեջ եղել է նաև Հովհաննեսը, ում շապիկն եղել է արյունոտված վիճակում։ Հարցերին պատասխանելիս հայտնեց, որ դեպքի օրն ինքը նստած է եղել Ժաննա Սարուխանյանի կողքին, նշեց նաև, որ հիվանդանոցում բուժքրոջից և համակուրսեցիներից է իմացել, որ Հովհաննեսին դանակով են հարվածել։ Նախաքննական ցուցմունքի հրապարակումից հետո վկա Ա.Քթոյանը ավելացրեց, որ Տիգրանի բջջային հեռախոսը պահած են եղել իր պայուսակում, նշեց նաև, որ Տիգրանը վերցրել է Հովհաննեսի հեռախոսը և դուրս եկել լսարանից։ Պաշտպանական կողմի հարցերին պատասխանելիս հայտնեց, որ Տիգրանը և Հովհաննեսը ունեցել են ընկերական լավ հարաբերություններ։ Վկա Արամ Ումուրշատյանի ցուցմունքներով. Վերջինս Դատարանում հայտնեց, որ 2015թ. մա¬յիսի 20-ին՝ ժամը 14։00-ի սահմաններում, Համալսարանի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում գտնվող լսարաններից մեկում գտնվելու ժամանակ միջանցքից լսել է գոռոցներ։ Այդ ժամանակ դուրս գալով լսարանից` մուտքի դռնից մոտ 10-15 մետր հեռավորության վրա տեսել է իր ընկերոջը՝ Հովհաննես Միքայելյանին, ով ձախ ձեռքին առկա կտորով սեղմել է որովայնը, որն արյունոտված էր։ Տեսնելով այդ ամենը՝ անմիջապես մոտեցել և բռնելով նրա ձեռքը՝ տեղափոխել է հիվանդանոց։ Աստիճաններով իջնելու ժամանակ Հովհաննեսը հայտնել է, որ մի հեռախոսի պատճառով իրեն ծակել են, իսկ իր այն հարցին, թե ով է ծակել, Հովհաննեսը պատասխանել է` Տիկոն։ Դրանից հետո Հովհաննեսին տեղափոխել է թիվ 1 համալսա¬րանական հիվանդանոց։ Հարցերին պատասխանելիս նշեց նաև, որ Տիգրան Տերտերյանը և Հովհան¬նեսը գտնվել են լավ փոխհարաբերությունների մեջ։ Վկա Մարգարիտա Կարապետյանի ցուցմունքներով. Վերջինս Դատարանում հայտնեց, որ 2015թ. մայիսի 20-ին Հիմնադրամի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում գտնվող լսարաններից մեկում ստու¬գարք հանձնելու ընթացքում միջանցքից ձայներ լսել է։ Որոշ ժամանակ անց դասախոս Էլվիրա Հակոբ¬յանը լսարանից վիրակապ է տարել։ Հետագայում ընդհանուր խոսակցություններից իմացել է, որ համակուրսեցի Տիգրան Տերտերյանը վիճաբանության ընթացքում հարվածել է նույն կուրսի ուսանող Հովհաննես Միքայելյանին։ Հարցերին պատասխանելիս հայտնեց նաև, որ դասերի ընթացքում իրենք օգտագործում են «լանցետներ», սակայն դժվարացավ վերհիշել, թե Տիգրան Տերտերյանը ունեցել է «լանցետ», թե՝ ոչ։ Վկա Նունե Նազարյանի ցուցմունքներով. Վերջինս Դատարանում հայտնեց, որ 2015թ. մայիսի 20-ին Համալսարանի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում գտնվող լսարաններից մեկում ստուգարքի ընթացքում համակուրսեցիներ Հովհաննես Միքայելյանը և Տիգրան Տերտերյանը միմյանց հետ կատակ են արել, Հովհաննեսը թաքցրել է Տիգրանի բջջային հեռախոսը, որից հետո Տիգրանը, փնտրելով և գտնելով այն, վերցրել է Հովհաննեսի բջջային հեռախոսը և երկուսով դուրս են եկել լսարանից։ Րոպեներ անց միջանցքից ձայներ են լսվել։ Այդ ձայներից Հովհաննեսի ընկերուհին` Ժաննա Սարուխանյանը, դուրս է եկել միջանցք և բղավել։ Նախ` Արսեն Մկրտչյանը, ապա նաև ինքը լսարանից դուրս են եկել միջանցք, նկատել, որ Հովհաննեսը գտնվում է հատակին։ Ժաննան եղել է առանձին, քանի որ վատա¬ցել էր։ Հովհաննեսի շորերը եղել են պատռված և արյունոտված։ Հետագայում կուրսեցիների ընդհա¬նուր խոսակցություններից իմացել է, որ Հովհաննեսին վնասվածք է պատճառել Տիգրանը։ Հարցերին պատասխանելիս հայտնեց, որ հետագայում իմացել է, որ Տիգրան Տերտերյանը «ռեզակով» է հարվածել Հովհաննեսին, ավելացրեց նաև, որ դասերի ժամանակ իրենց մոտ «ռեզակ» է լինում, քանի որ այն օգտագործում են մատիտ սրելու և այլ նպատակներով։ Վկա Նարե Ազարյանի ցուցմունքներով.Վերջինս Դատարանում հայտնեց, որ 2015թ. մայիսի 20-ին Համալսարանի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում գտնվող լսարաններից մեկում «Տարածքների ինժեներական բարեկարգում և տրանսպորտ» առարկայից ստուգարք հանձնելու ընթացքում մի¬ջանցքից լսել է ձայներ։ Այդ ընթացքում Հովհաննես Միքայելյանի ընկերուհի Ժաննան դուրս է եկել լսարանից և որոշ ժամանակ անց լացելով վերադարձել լսարան։ Հարցերին պատասխանելիս հայտ¬նեց, որ ինքը և իրենց համակուրսեցիները դասերի ժամանակ «ռեզակ» օգտագործում են, սակայն երբևիցե Տիգրան Տերտերյանի կամ Հովհաննեսի մոտ «ռեզակ» չի նկատել։ Վկա Էլվիրա Հակոբյանի ցուցմունքներով. Վերջինս Դատարանում հայտնեց, որ 2015թ. մայիսի 20-ին` ժամը 14։00-ի սահմաններում, Համալսարանի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում գտնվող լսա¬րաններից մեկում ստուգարք ընդունելիս, միջանցքից աղմուկ լսելով, դուրս է եկել և տեսել նույն կուրսի ուսանող Հովհաննես Միքայելյանին՝ արյունոտված վիճակում։ Հարցերին պատասխանելիս հայտնեց, որ վիճաբանությունը տեղի է ունեցել նույն կուրսի ուսանողներ Հովհաննեսի և Տիգրան Տերտերյանի միջև։ Պաշտպանական կողմի այն հարցին, թե դասի ժամանակ ուսանողները «ռեզակ» օգտագործում են թե՝ ոչ, պատասխանեց, որ հնարավոր է` օգտագործեն մատիտ սրելու նպատակով, սակայն ստույգ չի կարող ասել։ Վկա Աշոտ Մինասյանի ցուցմունքներով. Վերջինս Դատարանում հայտնեց, որ 2015թ. մայիսի 20-ին` ժամը 14։00-ի սահմաններում, Համալսարանում ստուգարք է հանձնել և վերադարձել տուն։ Հաջորդ օրը համակուրսեցիներից իմացել է, որ իր հեռանալուց հետո համակուրսեցի Հովհաննես Միքա¬յելյանի հետ ինչ-որ դեպք է պատահել, որից հետո վերջինիս տեղափոխել են հիվանդանոց։ Հարցերին պատասխանելիս հայտնեց, որ համակուրսեցիներ Տիգրան Տերտերյանը և Հովհաննեսը եղել են մոտ հարաբերությունների մեջ, ավելացրեց նաև, որ դասերի ընթացքում ուսանողների մոտ լինում է «ռեզակ» կամ դանակ, սակայն Տիգրանի մոտ երբևիցե դանակ չի տեսել։ Վկա Ա.Մինասյանի նախաքննական ցուցմունքները հրապարակելուց հետո հարցերին պատասխանելիս հայտնեց, որ թեև նախաքննութ¬յան ընթացքում հայտնել էր, որ Տիգրան Տերտերյանը դանակով է հարվածել Հովհան¬նես Միքայելյանին, սակայն չի կարևորել և էական նշանակություն չի տվել տվյալ հանգամանքին, այդ իսկ պատճառով էլ նշել էր հատ¬կապես դանակի, ոչ թե այլ գործիքի մասին։ Վկա Արմեն Գալստյանի ցուցմունքներով. Վերջինս Դատարանում հայտնեց, որ 2015թ. մայիսի 20-ին` ժամը 14։00-ի սահմաններում, Համալսարանի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում գտնվող լսարաններից մեկում «Տա¬րածքների ինժեներական բարեկարգում և տրանսպորտ» առարկայից ստու¬գարքը հանձնել և գնացել է տուն։ Հետագայում համակուրսեցիների խոսակցություններից իմացել է, որ «ռեզակով» ծա¬կել են Հովհաննես Միքայելյանին։ Նախաքննական ցուցմունքը հրապարակելուց հետո դժվարա¬ցավ նշել, թե ըստ իրեն հասած խոսակցության` Հովհաննես Միքայելյանին դանակով են հար¬վածել, թե «ռեզակով»։ Վկա Արսեն Քլջյանի ցուցմունքներով. Վերջինս Դատարանում հայտնեց, որ 2015թ. մայիսի 20-ին` ժամը 14։00-ի սահմաններում, Համալսարանի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում ստուգարքը հանձ¬նել և վերադարձել է տուն։ Հաջորդ օրը համակուրսեցի Գևորգ Թորոսյանից իմացել է, որ նախորդ օրը համակուրսեցի Տիգրան Տերտերյանը հարվածել է նույն կուրսի ուսանող Հովհաննես Միքայելյանին, որից հետո վերջինիս տեղափոխել են հիվանդանոց։ Հարվածելու գործիքի` դանակի առնչությամբ նա¬խաքննա¬կան հակասական ցուցմունքը հրապարակելուց հետո վկա Ա.Քլջյանը նշեց, որ որևէ էական տար¬բերություն չի տեսել «լանցետի» փոխարեն դանակ ասելով։ Վկա Գևորգ Թորոսյանի ցուցմունքներով. Վերջինս Դատարանում հայտնեց, որ 2015թ. մայիսի 20-ին Համալսարանի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում գտնվող լսարաններից մեկում ստուգարքը հանձնել և գնացել է տուն։ Հաջորդ օրը զանգել է համակուրսեցի Տիգրան Տերտերյանին, սակայն նա չի պատասխանել, համակուրսեցի Արսեն Մկրտչյանից իմացել է, որ նախորդ օրը Տիգրանը հարվածել է նույն կուրսի ուսանող Հովհաննես Միքա¬յելյանին։ Նույն հանգամանքները հետագայում հաստատել է նաև Հովհաննեսը իր հետ զրույցի ժամանակ։ Հարցերին պատասխանելիս նշեց, որ դեպքի օրն իրենք ունեցել են քանդակի դաս և հնարավոր է, որ Տիգրանը «ռեզակով» հարվածած լինի Հովհաննեսին։ Նախաքննական ցուցմունքները հրապարա¬կումից հետո նշեց, որ Արսեն Մկրտչյանը իրեն չի ասել, որ Տիգրանը դանակով է հարվածել Հովհան¬նեսին, ինքն է նման ենթադրություն արել։ Վկա Հովհաննես Հովհաննիսյանի ցուցմունքներով. Վերջինս Դատարանում հայտնեց, որ վիրա¬հատել է ծակած-կտրած վնասվածքով հիվանդանոց տեղափոխված Հովհաննես Միքայելյանին, որի ստացած վնասվածքն եղել է ձախ աճուկային զստափոսի շրջանում, վերքը թափանցել է որովայնի խոռոչ, ուղիղ խողովակով, դրսից ներս, ներսում վնասված է եղել ճարպոնը, վերքից եղել է թեթև արնահոսություն։ Հարցերին պատաս¬խանելիս հայտնեց, որ քննիչին տեղեկանք է տվել Հովհաննես Միքայելյանի վերաբերյալ, նշեց նաև, որ չի բացառում, որ Հովհաննեսի ստացած հարվածն ունենար նաև այլ ուղղություն, կատարված լիներ անկյան տակ։ Առաջադրված մեղադրանքում ամբաստանյալ Տ.Տերտերյանի մեղավորության վերաբերյալ հետևութ¬յան Դատարանը հանգեց վերոնշյալ ցուցմունքները հետևյալ ապացույցների հետ հա¬մադրելու և գնահատելու արդյունքներով. Դեպքի վայրի զննության արձանագրությամբ, համաձայն որի` Երևան քաղաքի Կորյունի 19 հասցեում գործող «Ճարտարապետության և շինարարության Հայաստանի ազգային համալսարան» հիմնադրամի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում գտնվող «9511» թվագրմամբ և «Կամուրջների փոր¬ձարկման լաբորատորիա» գրառմամբ լսարանի մոտ 2015թ. մայիսի 20-ին կատարված քննչական այդ գործողության ընթացքում և արդյունքներով զննության մասնակից Արամ Ումուրշատյանի մատնացույց արած վայրից մոտ 20 մետր հեռավորության վրա` դեպի ձախ միջանցքի միջնամասի հատվածում, հայտնաբերվել են արնանման կարմիր գույնի հեղուկի չորացած մոտ 15 հետքեր։ Նմանատիպ բազմաթիվ հետքեր են հայտնաբերվել նաև նշված հետքերից մոտ չորս մետր հեռավորության վրա։ Հայտնաբերված հետքերից բժշկական սպիրտով ներծծված բամբակի վրա վերցվել, փաթեթավորվել և արձանագրության են կցվել նմուշներ։ Դատակենսաբանական փորձաքննության 2015թ. հունիսի 19-ի թիվ 195 եզրակացությամբ, հա¬մա¬ձայն որի` տուժող Հովհաննես Միքայելյանի արյան նմուշը, ըստ արյան «ABO» իզոշճաբանական համա¬կարգի, պատկանում է «A» խմբին։ Դեպքի վայրից վերցված և փորձաքննության ներկայացված բամբակյա հինգ խծուծների վրա տեղակայված կասկածելի հետքերում հաստատվել է արյան առկա¬յություն, որը պատկանում է մարդու, առաջացել է ըստ արյան «ABO» իզոշճաբանական համակարգի «A» խումբ ունեցող որևէ անձից կամ անձանցից, այդ թվում` կարող էր առաջանալ նաև տուժող Հ.Միքայելյանից։ Դատաբժշկական փորձաքննության 2015թ. հունիսի 2-ի թիվ 898/հ եզրակացության և դրան վերաբերող փորձագետի 2015թ. հունիսի 30-ի նամակով, համաձայն որոնց՝ տուժող Հովհաննես Մի¬քայել¬յանի մարմ¬նական վնասվածքը` որովայնի առաջային պատի ծակված-կտրված` որովայնի խոռոչ թափանցմամբ, ճարպոնի վնասմամբ վերքի ձևով, պատճառվել է սուր ծակող-կտրող առարկայով կամ գործիքով, հնարավոր է քննվող դեպքի ժամանակահատվածում ( այսինքն` 2015թ. մայիսի 20-ին), որն առող¬ջությանը պատ¬ճառել է ծանր վնաս` կյանքին վտանգ սպառ¬նացող։ Վնասվածքը ստանալու պահին տուժողը կարող էր գտնվել ցանկացած հնարավոր դիր¬քում` վնասվածքի շրջանով ուղղված դեպի վնասող առարկան։ Դատահետքաբանական փորձաքննության 2015թ. հուլիսի 18-ի թիվ 1601-15 եզրակացությամբ, համաձայն որի` քննվող դեպքի պահին տուժող Հովհաննես Միքայելյանի կրած հագուստ¬ներից վերնա¬շապիկի առաջամասի ստորին ձախակողմյան և անթև շապիկի առաջամասերի մակե¬րես¬ներին հայտ¬նաբերված մեկական վնասվածքներն ունեն ծակած-կտրած բնույթ, առաջացել են միա¬ժա¬մա¬նակ, այսինքն՝ մեկ ներգործության արդյունքում և կարող էին պատճառվել ծակող-կտրող շեղբ ունեցող գործիքի շեղբի, հնարավոր է` դանակի շեղբի ներթափանցման արդյունքում, գործի մեջ նշված հան¬գամանքներում։ Անթև շապիկի առաջամասի և աջ կողմի ուսաժապավենի վնասվածքները պատռվածք¬ներ են, կարող էին պատճառվել մեխանիկական ձգվածության` քաշելու-ձգելու արդյուն¬քում։ Դատահետքաբանական փորձաքննության 2015թ. օգոստոսի 27-ի թիվ 2310-15 եզրա¬կա¬ցությամբ, համաձայն որի` տուժող Հովհաննես Միքայելյանին պատկանող կարճաթև վերնաշապիկի առա¬ջամասի ձախ կողմի ստորին հատվածում և անթև շապիկի առաջամասի ստորին գրեթե կենտրոնական հատ¬վածում առկա ծակած-կտրած բնույթի վնասվածքներն իրենց տեղակայմամբ համապատաս¬խանում են Հ.Միքայելյանի մարմնական վնասվածքների վերաբերյալ դատաբժշկական փորձաքննության 2015թ. հունիսի 2-ի թիվ 898/հ եզրա¬կացության հետևության մեջ նշված` «...որովայնի առաջնային պատի ծակված-կտրված` որովայնի խոռոչ թա¬փանցմամբ, ճարպոնի վնասմամբ վերքի ձևով» վնասվածքին։ Հովհաննես Միքայելյանի հիվանդության թիվ 1632/242 պատմագրի զննության արձա¬նագրությամբ, համա¬ձայն որի՝ տուժող Հովհաննես Միքայելյանը Հերացու թիվ 1 համալսարա¬նական հի¬վանդանոցում բժշկին հայտարարել է, որ վնասվածքը ստացել է վիճա¬բանության ընթացքում, ինչն արտացոլվել է վերոնշյալ պատմագրում։ Որպես ապացույց ճանաչված և գործին կցված փաստաթղթի` քաղ. Հովհաննես Միքայելյանից հաղորդում ընդունելու մասին թիվ 008210 արձանագրության առկայությամբ, համաձայն որի` Հ.Միքա¬յելյանը, նախազգուշացվելով սուտ մատնության համար քրեական պատասխանատվության մասին, 2015թ. մայիսի 21-ի ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի բաժնի քրեական հետախու¬զության բաժնի աշխատակցին հաղորդում է տվել այն մասին, որ 2015թ. մայիսի 20-ին պոլի¬տեխ¬նիկ ինստի¬տու¬տի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկի միջանցքում Տիգրան Տերտերյանի հետ վիճաբանության ժամանակ վերջինս դանակով հարվածել է իր որովայ¬նին և պատճառել մարմնական վնասվածք։ Իրեղեն ապացույց ճանաչված և գործին կցված` տուժող Հ.Միքայելյանի արյան հետքերը պա¬րու¬նակող բամբակյա հինգ խծուծների (հայտ¬նաբերվել և վերցվել են դեպքի վայրի զննության ժամա¬նակ), ինչպես նաև քննվող դեպքի պահին տուժող Հ.Միքայելյանի կրած հագուստների առկա¬յությամբ և Դատարանում դրանց զննության արդյունքներով (արձանագրությամբ)։ 3. Դատարանի իրավական վերլուծությունները և եզրահանգումը. Գնահատելով դատաքննությամբ հետազոտված վերոնշյալ ապացույցները` Դատա¬¬րա¬նը հաս¬տատված համարեց այն, որ ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանը անորոշ (չհստակեցված) դիտա¬վո¬րութ¬յամբ սուր կտրող-ծակող առարկայով հարվածել է տու¬ժող Հովհաննես Միքայելյանին` փաստացի վերջինիս պատ¬ճառելով կյանքի համար վտանգավոր մարմնական վնաս¬վածք, այսինքն` կատարել է հան¬ցա¬վոր արարք« որը համա¬պա¬տաս¬¬խանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախա¬տես¬ված հան¬ցա¬գործության հատ¬կանիշ¬ներին, հետևա¬բար` նա քրեա¬¬կան պա¬տաս¬¬խա¬նատ¬¬¬վության և պատժի ենթա¬¬կա է այդ հոդ¬վածի վերոնշյալ մասով։ Դատարանը ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանի մեղավորության վերաբերյալ հետևության հան¬գելիս փաստում է, որ վերոնշյալ մարմնական վնասվածքը տուժողին պատճառվել է գործով ամ¬¬բաս¬¬տանյալ Տիգրան Տերտերյանի հետ տեղի ունեցած և չավարտված վիճաբանության ընթացքում, իսկ տուժողին մարմ¬նա¬կան վնասվածքն անզգուշությամբ պատճառելու վերա¬բեր¬յալ պաշտպանական կողմի առաջ քաշած վար¬կածը չի բխում դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցների համադրման և պատշաճ գնահատման արդյունքներից ( նույնիսկ` վնասվածք ստանալուն անմիջապես նախորդած պահին տու¬ժողի և ամբաս¬տանյալի փոխադարձ դիրքի և գործողությունների վերաբերյալ վերջիններիս դատաքննա¬¬կան ցուց¬մունքներից), իրականում հե¬տապնդում է, առանց բավարար հիմքերի և իրավական հիմնավորումների, ամ¬բաս¬տանյալին քրեական պատաս¬խանատվությունից և պատժից զերծ պահելու նպատակ։ Ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանի նկատմամբ նշանակվող պատժի տեսակը և չափը որոշելիս Դատարանը հաշվի է առնում հետևյալը. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ պատժի նպատակն է վերա¬կանգ¬¬նել սոցիալական արդարությունը« ուղղել պատժի ենթարկված անձին« ինչպես նաև կանխել հան¬ցա¬¬գոր¬ծությունները։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն` հան¬ցանք կատա¬րած անձի նկատ¬մամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներ¬գոր¬ծութ¬յան այլ միջոց¬ները պետք է լինեն ար¬դարացի« համապա¬տասխանեն հանցանքի ծան¬րությանը« այն կա¬տա¬րելու հան¬գա¬մանք¬ներին« հան¬¬ցավորի անձնա¬¬վորությանը« անհրա¬ժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցա¬գոր¬ծութ¬յուն¬ները կան¬խելու համար։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասն սահմանում է« որ հանցա¬գոր¬ծութ¬յան համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ« իսկ նույն հոդ¬վածի 2-րդ մասի համաձայն՝ պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցա¬գործության՝ հան¬րության համար վտան¬¬գա¬վո¬րության աստիճանով և բնույթով« հանցավորի անձը բնու¬թագրող տվյալներով« այդ թվում՝ պատաս¬խա¬նատ¬վությունը և պատիժը մեղմաց¬նող և/կամ ծանրացնող հան¬գա¬մանքներով։ Օրենքի և դատարանի առջև հավասարության սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական դա¬տա¬վա¬րա¬կան օրենսգրքի 8-րդ հոդվածի համաձայն՝ որոշակի փաստական հանգա¬մանք¬ներ ունեցող գոր¬ծով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի կամ Մարդու իրավունքների եվրոպա¬կան դատա¬րա¬նի դատական ակ¬տի հիմ¬նա¬վո¬րումները« այդ թվում՝ օրենքի մեկնաբա¬նութ¬յուն¬ները« պարտադիր են դատարանի հա¬մար նույ¬¬նանման փաստական հանգամանք¬ներով գործի քննության ժամա¬նակ։ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը« Ա.Պապիկյանի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դա¬տարանի 2007թ. հոկ¬տեմ¬¬բերի 26-ի ՎԲ-149/07 գործով մեկնաբանելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մա¬սով նախատեսված նորմը« նշել է« որ այն Դատարանին օժտել է անձի պատասխա¬նատ¬վությունը մեղ¬մաց¬¬նող հանգամանքների կիրառման լայն հայեցողությամբ« քանի որ պա¬տիժ նշանակելիս Դա¬տա¬րանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այնպիսի հանգա¬մանք¬ներ« որոնք նույն հոդվածի առաջին մասում նշված չեն։ Դատարանը, որպես ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանի անձը բնու¬թագրող տվյալներ է գնա¬հա¬տում՝ երիտասարդ լինելը (համաձայն «AM» սերիայի 0658364 համարի անձնագրի` ծնվել է 1995թ. հունիսի 10-ին), նախկինում դատապարտված չլինելը (ըստ ՀՀ ոստիկանության ինֆոր¬մացիոն կենտ¬¬րոն 2015թ. մայիսի 26-ին կատարված հարցման արդյունքների)« ուսանող հանդիսանալը (համաձայն` Ճարտարապետության և շինարարության Հայաստանի ազգային համալսարանի ռեկտոր Գ.Գալստյա¬նի 2015թ. հունիսի 17-ի թիվ 01-10-01/17-02 գրության), ֆիզիկապես վա¬տառողջ լինելը (համաձայն Տ.Տերտերյանի վերաբերյալ բժշկական փաստաթղթերի, այդ թվում` «Արմենիա» ՀԲԿ նյարդաբանական բաժանմունքի թիվ 2226/1083 էպիկրիզի, ինչպես նաև ՀՀ զինվորական կոմիսարիատի 2014թ. մայիսի 14-ի թիվ 5-140/1296 արձանագրության, ըստ որի` Տ.Տերտերյանի մոտ ախտորոշվել է` «հիպերբիլի¬րուբին¬է¬միա, Ժիլբերտի սինդրոմ, մակերեսային գաստրիտ, բուլբիտ, խրոնիկական պանկրեատիտ, ազատ բիլիոտին», որի կապակցությամբ տրվել է տարկետում պարտադիր զինվորական ծա¬ռայությունից), իսկ որպես պատասխանատ¬վութ¬յունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք` բնակության և ուսման վայրե¬րում դրականորեն բնութագրվելը (համաձայն նույն համալսարանի ճարտարա¬պե¬տության ֆակուլտետի դե¬կան Ս.Թովմասյանի կողմից 2015թ. հունիսի 12-ին, Արմավիրիր մարզի «Մար¬շալ Բաղրամյան» համա¬տիրության նախագահ Ռ.Մկրտչյանի 2015թ. հուլիսի 9-ին, ինչպես նաև Արմավիրի մարզի «Դաշ¬տի միջնակարգ դպրոցի» տնօրեն Ս.Նազարյանի 2015թ. հուլիսի 10-ին տրամադրած բնու¬թագրերի)։ Դատարանը ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծան¬րացնող հան¬գա¬մանք¬ներ չարձանագրեց։ Անդրադառնալով ամբաս¬տանյալ Տիգրան Տերտերյանի նկատ¬¬մամբ պատժի նշանակման խնդրին` Դատա¬րանը փաս¬¬տում է, որ ՀՀ քրեա¬կան օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով նա¬խա¬տեսված է պատիժ բացառապես ազատազրկման ձևով, հետևաբար` սույն գործով քննարկման ենթակա են՝ ազատազրկման ձևով նշանակվող պատժի չափի, տվյալ հոդվածով նախատես¬վածից ավելի մեղմ պատիժ կամ պատժաչափ նշա¬նակելու (ՀՀ քրեա¬կան օրենսգրքի 64-րդ հոդվածի կիրառում), նշա¬նակվող պատիժը կրելու կամ չկրելու (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդ¬վածի կի¬րա¬ռում) հար¬ցերը։ Հաշվի առնելով ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանի անձը, նրան վերագրվող հանցա¬գոր¬ծութ¬յան բնույթն ու հասարակական վտանգա¬վորության աստիճանը (անձի առողջության դեմ ուղղված ծանր հանցա¬գոր¬ծութ¬յուն է), ինչպես նաև ՀՀ քրեա¬կան օրենսգրքի 64-րդ հոդ¬վածի տեսանկյու¬նով բա¬ցառիկ հան¬գա¬մանք¬ների բա¬ցա¬¬կայութ¬յունը` Դա¬տա¬րանը գտնում է, որ վեր¬ջինս նկատ¬մամբ պատիժ պետք է նշանակվի բացառապես ազա¬տազրկման ձևով և տվյալ հոդվածի պատժամասի սահմաններում։ Ամբաստանյալ Տ.Տերտերյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակվող պատժի չափը որոշելիս Դատարանը հաշվի է առնում Վարդան Մանասյանի վերաբերյալ 2014թ. օգոստոսի 15-ի ԵՇԴ/0144/01/13 քրեական գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորո¬շումը։ Տվյալ որոշման համաձայն` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածով նախատեսված հանցա¬գործութ¬յունների վերաբերյալ գործերով հանցագործության հանրային վտանգավորության աստի¬ճանը ճիշտ գնահատելիս և որպես արդյունք` հանցավոր նկատմամբ քրեաիրավական ներգործության համաչափ միջոց կիրառելու համար ուշադրության պետք է արժանանա արարքի կատարման եղա¬նակը, օգտա¬գործ¬ված գործիքները, միջոցները, մարմնական վնասվածքների քանակը, բնույթը և տե¬ղա¬¬կայումը։ Համապատասխան գնահատականի պետք է արժանանա նաև կատարված հանրորեն վտան¬գավոր արարքի և դրա հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերա¬բերմունքը (մեղքի տեսակը)։ Տվյալ որոշման մեջ արձանագրվել է, որ հանցագործության բարձր հանրային վտանգավորութ¬յան մասին են վկայում արարքը կտրող-ծակող գործիքով կատարելը, ինչպես նաև դրանով տուժողի մարմնի կենսականորեն կարևոր օրգաններին հարվածելը, մինչդեռ դատարանները հաշվի չեն առել արարքի կատարման եղանակը, օգտագործված գործիքը, մարմնական վնասվածքի բնույթը, տեղա¬կայումը, հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հետևանքի նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգե¬բանական վերաբեր¬մունքը։ Տվյալ իրավական դիրքորոշումը սույն գործով հաստատված փաստական հանգամանքների վրա տարածելով` Դատարանն արձանագրում է, որ տուժողի կյանքի համար վտանգավոր մարմնական վնասվածքը թեև պատճառվել է անորոշ դիտավորությամբ, սակայն այն պատճառվել է սուր կտրող-ծակող գործիքով, այդ գործիքի մեկ հարվածով, ուղղված է եղել որովայնի առաջային պատին, ծակել-կտրել է որովայնի պատը և թափանցել որովայնի խոռոչ, վնասել ճարպոնը։ Նման վնասվածքը պատ¬ճառելուց հետո ամբաստանյալը դիմել է փախուստի։ Նման պայման¬ներում Դատարանը փաստում է, որ ամբաստանյալ Տ.Տերտերյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակվող պատիժը պետք է բարձր լինի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված ազատազրկման նվազագույն չափից։ Ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանի անձը դրականորեն բնութագրող տվյալները, տուժող Հ.Միքայելյանի բողոքի բացակա¬յությունը, ամբաստանյալին ներելը և նրա հետ ըստ էության հաշտվելը, ամբաստանյալ Տ.Տերտերյանի նրա պա¬տաս¬խանատվութ¬յունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքը, պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրաց¬նող հան¬գամանքների բացակայությունը Դա¬¬տարանը հաշվի է առնում նրա նկատ¬¬մամբ ազա¬տազրկման ձևով նշանակվող պատժի չափը որոշելիս։ Դատարանը նաև գտնում է, որ ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակվող պատժին պետք է հաշվակցել 2015թ. հուլիսի 10-ից 2015թ. հուլիսի 13-ն ընկած ժամանա¬կահատվածում նրան անազատության մեջ պահելու (ձերբակալման) երեք օրը։ Ամբաստանյալ Տ.Տերտերյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակվող պատժի կրման նպատակահար¬մա¬րութ¬յան հարցը քննարկելիս Դատարանը հաշվի է առնում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասի հատկանիշներով ավարտված քրեական գործերով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կի¬րառ¬ման իրավաչափության վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի արտա¬հայ¬տած իրավական դիրքորոշումը. Այսպես, Վանյա Բեգյանի վերաբերյալ 2013թ. հոկտեմբերի 18-ի թիվ ՏԴ/0018/01/13, ինչպես նաև Գարեգին Մուրադյանի վերաբերյալ 2013թ. նոյեմբերի 28-ի թիվ ՇԴ/0032/01/13 որոշումներով ՀՀ վճռաբեկ Դատարանը այն իրավական դիրքորոշումն է արտահայտել, որ պա¬տիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցի լուծման ժամանակ դատարանը, ի թիվս այլ հան¬գամանքների, պետք է հաշվի առնի կատարված արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, հանցագործության կատար¬ման եղանակը (...)։ Տվյալ պարագայում ամբաստանյալ Տ.Տերտերյանի անձը դրականորեն բնութագրող հատկանիշ¬ները, պատաս¬խա¬նատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքների առկայությունը և պատաս¬խա¬նատ¬վությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանք¬ների բացակայությունը ինքնին որոշակիորեն նվազեց¬նում են ամբաստանյալ Տ.Տերտերյանի անձի և կատարածի հանրության համար վտանգա¬վորության աստիճանը, սակայն կատարված արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի (տու¬ժողի պատճառվել է կյանքի համար վտանգավոր մարմնական վնասվածք, որը ծանր հան¬ցագոր¬ծություն է) և հանցագործության կատարման եղանակի (պատճառվել է սուր կտրող-ծակող գործիքով) հետ համադրությամբ ողջամտորեն չեն կարող ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված ազա¬տազրկման ձևով նշանակվող պատիժը պայմանակա¬նորեն չկիրառելու հիմք հանդիսանալ։ Վերոնշյալ պատիժն ամբաստանյալ Տ.Տերտերյանը պետք է կրի, այն արդարացի և անհրա¬ժեշտ է սոցիալական արդարությունը վերա¬կանգնելու, ամբաս¬տանյալ Տ.Տերտերյանին ուղղելու, նրա կողմից նոր հան¬ցագոր¬ծությունների կատարումը կան¬խելու համար։ Քննարկելով ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանի նկատ¬մամբ որպես կալանավորման այլ¬ընտ¬րան¬¬քային տարատեսակ ընտրված գրավի հարցը` Դատարանը գտնում է, որ այն անհրա¬ժեշտ է վե¬րաց¬նել, իսկ գրավի գումարը` 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամը, որը 2015թ. հուլիսի 13-ի թիվ 266 անդոր¬րագրով մուտ¬քագրվել է Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավա¬սութ¬յան դատա¬րանի` Երևանի թիվ 1 գանձա¬պե¬տա¬կան բաժանմունքի 900013298014 դեպոզի¬տային հաշվին` վերադարձնել գումարը վճարած անձին՝ քաղ. Սուսան Եփրեմի Նազարյանին` սույն դա¬տավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո։ Ամբաստանյալ Տ.Տերտերյանի նկատմամբ ընտրված վերոնշյալ խափանման միջոցը մինչև սույն դատական ակտի օրինական ուժի մեջ մտնելն անփոփոխ թողնելու պայմաններում` Դատա¬րանը գտնում է, որ վերջինիս պատ¬ժի կրման սկիզբն անհրա¬ժեշտ է հաշվարկել նրան փաս¬տացի արգելանքի վերց¬նելու պահից։ ՀՀ քրեական դատավարական օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` դատավճիռ կայացնելիս Դատարանը պարտավոր է անդրադառնալ նաև իրեղեն ապացույց¬ների« դատական ծախ¬սե¬րի« գույքի նկատմամբ կիրառված (կիրառվելիք) արգելանքի« քաղա¬¬քա¬ցիական հայցի հարցերին« սա¬կայն Դատարանը« պարզելով« որ սույն քրեական գործով ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանի գույ¬քի վրա արգե¬լանք չի կիրառվել« տուժողը նաև Դատարանում հրաժար¬վեց ամբաստանյալ Տիգրան Տեր¬տերյանի նկատմամբ քաղաքացիական հայց ներկա¬յաց¬¬նելուց, քրեական գործում բացակայում են դա¬տական ծախսերի վերաբերյալ ապա¬ցույց¬ները` սահ¬մա¬¬նա¬փակվում է այդ փաստերի արձանագրմամբ։ Անդրադառնալով գործին կցված և դատաքննության ընթացքում զննված իրեղեն ապացույցների տնօրինման խնդրին` Դատարանը փաստում է, որ դեպքի վայրի զննությամբ հայտնաբերված և վերց¬ված արյան հետքեր պարունակող բամբակյա հինգ խծուծներն անհրաժեշտ է ոչնչացնել, իսկ տուժող Հովհաննես Միքայելյանին պատկանող և դեպքի պահին կրած հագուստները` վերնաշապիկը և անթև շապիկը` վերա¬դարձ¬նել վերջինիս` սույն դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո։ Գնահատելով և ամփոփելով դատաքննությամբ հետազոտված ապացույց¬ները, ղեկա¬վար¬վե¬լով ՀՀ քրեական դատավարա¬կան օրենսգրքի 119-րդ, 357-360-րդ, 364-365-րդ, 369-373-րդ հոդված¬ներով, Դա¬տա¬րանը Վ Ճ Ռ Ե Ց՝ Տիգրան Համլետի Տերտերյանին ճանաչել մեղավոր ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդ¬վածի 1-ին մասով նախատեսված հանցա¬գործութ¬յան կատարման մեջ, նրա նկատմամբ նշանակել պատիժ` ազա¬¬¬¬տազրկում 3 (երեք) տարի 6 (վեց) ժամկետով։ Նշանակված այդ պատժին հաշվակցելով անազատության մեջ գտնվելու 3 (երեք) օրը՝ Տիգրան Համլետի Տերտերյանին թողնել կրելու 3 (երեք) տարի 5 (հինգ) ամիս 27 (քսանյոթ) օր ժամ¬կե¬տով ազա¬տազրկու¬մը։ Սույն դա¬տավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Տիգրան Համլետի Տերտերյանի նկատ¬մամբ որպես խա¬փան¬ման միջոց ընտրված գրավը վե¬րաց¬նել, գրավի գումարը` 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամը, որը 2015թ. հուլիսի 13-ի թիվ 266 անդոր¬րագրով մուտ¬քագրվել է Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավա¬սութ¬յան դատա¬րանի` Երևանի թիվ 1 գանձա¬պե¬տա¬կան բաժանմունքի 900013298014 դեպոզի¬տային հաշվին` վերադարձնել վճարող Սուսան Եփրեմի Նազար¬յանին։ Տիգրան Տերտերյանի պատժի կրման սկիզբը հաշ¬վարկել նրան փաստացի արգելանքի վերցնելու օրվա¬նից։ Տուժող Հովհաննես Միքայելյանին հանցա¬գոր¬ծությամբ պատճառված վնասի փոխհատուցման հարցն համարել լուծված` նյութաիրավական պահանջ ներկայացնելուց հրա¬ժարվելու պատճառա¬բա¬նությամբ։ Որպես իրեղեն ապացույց ճանաչված և Դատարանում պահվող` դեպքի վայրի զննությամբ հայտ¬նաբերված և վերցված արյան հետքերով հինգ խծուծները ոչնչացնել, իսկ տուժող Հովհաննես Գևորգի Միքայելյանի հագուստները` վերնաշապիկը և անթև շապիկը, վերադարձնել վերջինիս` սույն դա¬տավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո։ Դատական ծախսերի հարցն համարել լուծված։ Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեա¬կան դատարան ստացման օր¬վա¬նից մե¬կամսյա ժամկետում։ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Ա.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ |
|---|---|
| Դատական ակտի ամսաթիվը | 16-02-2016 |
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
| Գործը հանձնվել է գրասենյակ | 16-03-2016 |
|---|---|
| Էջերի քանակ | 253, 176, 117 |
| Գործին կից նյութերը | Տիգրան Տերտերյանի անձնագիրը` կցված 1-ին հատորի կազմին |
Գործն ուղարկվել է
| Գործը ուղարկվել է | 16-03-2016 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 253, 176, 117 |
| Գործին կից նյութերը | Տիգրան Տերտերյանի անձնագիրը` կցված 1-ին հատորի կազմին |
| ՈՒր(դատարան) | Քրեական վերաքննիչ |
| Ելքի գրության համարը | Ե-11291 |
Գործը ստացվել է բեկանումից հետո նոր քննության համար
| Ամսաթիվ | 23-12-2016 |
|---|---|
| Գործը ստացվել է | Գործը ստացվել է բեկանումից հետո նոր քննության համար |
Մակագրել
| Երբ | 23-12-2016 |
|---|---|
| Նախագահող դատավոր | |
| Անուն | Մեսրոպ |
| Ազգանուն | Մակյան |
Ընդունվել է վարույթ
| Երբ | 26-12-2016 |
|---|---|
| Ուղարկվել է հուշաթերթիկ/որոշումը | 26-12-2016 |
Անավարտ գործեր, որոնք փոխանցվել են 2017թ.
| Տեսակը | Անավարտ գործեր, որոնք գտնվում են քննության փուլում |
|---|
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 18-01-2017 |
|---|---|
| Դատավարության կողմեր | Մեղադրող |
| Դատավարության կողմեր | Մեղադրյալ |
| Դատավարության կողմեր | Պաշտպան |
| Դատավարության կողմեր | Պաշտպան |
| Դատավարության կողմեր | Տուժող |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Ռ |
| Ազգանուն | Գևորգյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Տիգրան |
| Ազգանուն | Տերտերյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 1 |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Արմեն |
| Ազգանուն | Խաչատրյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Արմեն |
| Ազգանուն | Մելքոնյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Հովհաննես |
| Ազգանուն | Միքայելյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Ժամ | 11:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 16-02-2017 |
|---|---|
| Ժամ | 11:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 13-03-2017 |
|---|---|
| Ժամ | 11:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 31-03-2017 |
|---|---|
| Ժամ | 11:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 17-04-2017 |
|---|---|
| Ժամ | 11:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
| Նիստը | Չի կայացել |
| Չկայացման պատճառը | ՀՀ Կառավարության որոշմամբ 2017թ.-ի ապրիլի 17-ն ոչ աշխատանքային օր հայտարարելու կապակցությամբ: |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 10-05-2017 |
|---|---|
| Ժամ | 11:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 23-05-2017 |
|---|---|
| Ժամ | 12:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 12-06-2017 |
|---|---|
| Ժամ | 11:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 06-07-2017 |
|---|---|
| Ժամ | 11:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 27-07-2017 |
|---|---|
| Ժամ | 11:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 11-09-2017 |
|---|---|
| Ժամ | 11:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 14-09-2017 |
|---|---|
| Ժամ | 10:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
| Նիստը | Կայացել է |
Կայացվել է դատավճիռ
| Ամսաթիվ | 14-09-2017 |
|---|
Մեղադրական
| Մեղադրյալ | |
|---|---|
| Անուն | Տիգրան |
| Ազգանուն | Տերտերյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 1 |
| Ամսաթիվ | 14-09-2017 |
| Օրենսգիրք | Քրեական օրենսգիրք |
| Առավել ծանր հանցագործության հոդված |
Դատական ակտ
| Դատական ակտի բովանդակությունը | Գործ ԵԿԴ/0244/01/15 ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔԻ ԿԵՆՏՐՈՆ ԵՎ ՆՈՐՔ-ՄԱՐԱՇ ՎԱՐՉԱԿԱՆ ՇՐՋԱՆՆԵՐԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ,,14,, սեպտեմբերի 2017թ. ք.Երևան Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանը /այսուհետև` դատարան/ Նախագահությամբ դատավոր Մ. Մակյանի Քարտուղարությամբ Թ. Խաչատրյանի Մասնակցությամբ՝ Մեղադրող Մ. Նալբանդյանի Տուժող Հ. Միքայելյանի Տուժողի ներկայացուցիչ Բ. Մարտոյանի Պաշտպաններ Ա. Մելքոնյանի Ա.Խաչատրյանի դռնբաց դատական նիստերում, քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի` Տիգրան Համլետի Տերտերյանի` ծնված 10.06.1995թ.-ին Երևան քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, նախկինում չդատված, հաշվառված է՝ Արմավիրի մարզ, ք.Վաղարշապատ, Բաղրամյան փողոցի 20ա շենքի 28-րդ բնակարանում, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով, որպես կալանավորմանն այլընտրանքային խափանման միջոց է ընտրվել գրավը։ 1.Գործի դատավարական նախապատմությունը Ըստ դատարան ուղարկված քրեական գործի նյութերի և մեղադրական եզրակացության` «Տիգրան Համլետի Տերտերյանը մեղադրվում է այն բանի համար, որ նա 2015թ. մայիսի 20-ին ժամը 14։00-ից 15։00-ի սահմաններում Երևան քաղաքի Կորյուն 19 հասցեում գործող «Ճարտարապետության և շինարարության Հայաստանի ազգային համալսարան» հիմնադրամի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում «9511» թվագրումով և «Կամուրջների փորձարկման լաբորատորիա» գրառումով լսարանի մոտ՝ միջանցքում, վիճաբանել է Կոտայքի մարզի Կամարիս գյուղի 2-րդ փողոցի 56-րդ տան բնակիչ Հովհաննես Գևորգի Միքայելյանի հետ, որի ընթացքում սուր կտրող-ծակող առարկայով հարվածել է վերջինիս որովայնի ձախ հատվածին և դիտավորությամբ նրա առողջությանը պատճառել կյանքին վտանգ սպառնացող ծանր վնաս՝ որովայնի առաջային պատի ծակված-կտրված՝ որովայնի խոռոչ թափանցումով, ճարպոնի վնասմամբ վերքի ձևով»։ Դեպքի առթիվ ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի կողմից 2015 թվականի մայիսի 20-ին հարուցվել է թիվ 15105115 քրեական գործը։ 29.05.2015թ.-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի կողմից կայացվել է որոշում` Տիգրան Համլետի Տերտերյանին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով։ Նույն օրը ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի կողմից կայացվել է որոշում` Տիգրան Համլետի Տերտերյանի նկատմամբ հետախուզում հայտարարելու մասին և Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի որոշմամբ Տիգրան Համլետի Տերտերյանի նկատմամբ երկու ամիս ժամկետով որպես խափանման միջոց է ընտրվել կալանավորումը։ 10.07.2015թ-ին Տիգրան Համլետի Տերտերյանը կամովին ներկայացել է ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի բաժնի ՔՀ բաժանմունք։ 13.07.2015թ-ին Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի կողմից կայացվել է որոշում՝ կալանքը որպես խափանման միջոց ընտրելու վերաբերյալ միջնորդությունը քննության առնելու մասին, համաձայն որի՝ երկու ամիս ժամանակով որպես խափանման միջոց է ընտրվել կալանավորումը և մեղադրյալի նկատմամբ թույլատրելի է համարվել գրավի կիրառումը։ 13.07.2015թ-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի կողմից կայացվել է որոշում` մեղադրյալ Տիգրան Համլետի Տերտերյանին կալանքից ազատելու մասին։ Սույն գործով կայացած առաջին դատական քննությամբ, Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի կողմից 16.02.2016թ.-ին կայացված դատավճռով Տիգրան Համլետի Տերտերյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակվել ազատազրկում՝ 3 /երեք/ տարի 6 /վեց/ ամիս ժամկետով։ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի 01.06.2016թ.-ի որոշմամբ՝ ամբաստանյալ Տիգրան Համլետի Տերտերյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2016թ.-ի փետրվարի 16-ի դատավճիռը բեկանվել է և գործն ուղարկվել է նույն դատարան՝ այլ կազմով նոր քննության։ Վերաքննիչ դատարանը բեկանման որոշման հիմքում դրել է այն, որ՝ «... ամբաստանյալ Տերտերյանի պաշտպաններ Ա.Խաչատրյանը և Ա.Մելքոնյանն ինչպես առաջին ատյանի դատարանում, այնպես Էլ ներկայացրած վերաքննիչ բողոքում հայտնել են, որ դատահետքաբանական փորձաքննության 2015 թվականի հուլիսի 18-ի թիվ 1601-15 եզրակացությունը, որպես ապացույց, ձեռք է բերվել մի շարք էական խախտումներով, ուստի այն պետք է Առաջին ատյանի դատարանի կողմից ճանաչվեր անթույլատրելի և հանվեր ապացույցների զանգվածից։ Վերաքննիչ դատարանը գտել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, չպատասխանելով այն հարցին, թե արդյոք դատահետքաբանական փորձաքննության՝ 2015 թվականի հուլիսի 18-ի թիվ 1601-15 եզրակացությունը ձեռք է բերվել քրեադատավարական օրենքի խախտումներով և այդ մասով որևէ հետևության չհանգելով, թույլ է տվել քրեադատավարական օրենքի էական խախտում, ինչը հիմք է հանդիսանում Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելու համար։ Վերաքննիչ դատարանը միաժամանակ հարկ է համարել նկատել, որ ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանը և նրա պաշտպաններ Ա.Խաչատրյանն ու Ա.Մելքոնյանն Առաջին ատյանի դատարանում, ինչպես նաև ներկայացրած վերաքննիչ բողոքներում հիմնականում անդրադարձել են այն հանգամանքին, թե ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանի կողմից տուժող Հովհաննես Միքայելյանին պատճառված մարմնական վնասվածքը պատճառվել է անզգուշությամբ, թե ոչ։ Տվյալ հարցի վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանը եկել է այն եզրահանգման, որ տուժող Հովհաննես Միքայելյանին մարմնական վնասվածքն անզգուշությամբ պատճառելու վերաբերյալ պաշտպանական կողմի քաշած վարկածը չի բխում դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցների համադրման և պատշաճ գնահատման արդյունքներից (նույնիսկ՝ վնասվածք ստանալուն անմիջապես նախորդած պահին տուժողի և ամբաստանյալի փոխադարձ և գործողությունների վերաբերյալ վերջինների դատաքննական ցուցմունքներից), իրականում հետապնդում է, առանց բավարար հիմքերի և իրավական հիմնավորումների, ամբաստանյալին քրեական պատասխանատվությունից և պաաժից զերծ պահելու նպատակ։ Վերաքննիչ դատարանը գտել է, որ թեև տվյալ դեպքում առերևույթ առկա չեն տուժող Հովհաննես Միքայելյանին մարմնական վնասվածքն անզգուշությամբ պատճառելու բավարար փաստական ավյալներ, այնուամենայնիվ, նշված հանգամանքին ավելի հստակ հնարավոր կլինի պատասխանել միայն այն դեպքում, երբ քննարկվի դատահետքաբանական փորձաքննության 2015 թվականի հուլիսի 1601-15 եզրակացությունը, որպես ապացույց, օգտագործելու թույլատրելիության հարցը։ Վերաքննիչ դատարանը միաժամանակ հարկ է համարել նկատել, որ սույն գործի ուսումնասիրությամբ անհրաժեշտ է պատասխանել ևս մեկ հարցի, այն է՝ արդյոք ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանի գործողություններն ուղղված չեն Հովհաննես Միքայելյանի ոտնձգությանը համարժեք կամ ոչ համարժեք պաշտպանություն իրականացնելուն, որի ընթացքում վնաս է պատճառվել նրա նկատմամբ ոտնձգություն կատարող անձին՝ տուժող Հովհաննես Միքայելյանին...»։ Նշված որոշման դեմ բերված վճռաբեկ բողոքը 06.12.2016թ.-ին ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի կողմից վարույթ ընդունելը մերժվել է։ Քրեական գործը Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի աշխատակազմի գրասենյակ է ստացվել և մուտքագրվել 23.12.2016թ.-ին։ 2.Ապացույցների հետազոտում և գնահատում Ամբաստանյալ Տիգրան Համլետի Տերտերյանը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածով առաջադրված մեղադրանքում՝ դատարանում, իրեն մեղավոր չի ճանաչել և ցուցմունք է տվել այն մասին, որ 2015թ-ի մայիսի 20-ին ինստիտուտում մասնակցել է նկարչության ստուգարքին, որի ավարտից հետո իր մոտ գտնվող ռեզակը /նկարչության և գծագրական աշխատանքների համար նախատեսված կտրիչը/ դրել է գրպանը և գնացել է 9-րդ մասնաշենք՝ հաջորդ ստուգարքը հանձնելու նպատակով։ Արդեն լսարանում նստել է համակուրսեցի, գործով տուժող Հովհաննես Միքայելյանի կողքին, երբ մի պահ նկատել է, որ բջջային հեռախոսը մոտը չէ։ Համակուրսեցիներին հարցրել է, արդյոք տեսել են իր բջջային հեռախոսը, թե ոչ, սակայն վերջիններս տվել են բացասական պատասխան։ Բացի այդ, նույն հարցն ուղղել է նաև Հ.Միքայելյանին, ով նույնպես տվել է բացասական պատասխան։ Տեսնելով, որ չի կարողանում գտնել բջջային հեռախոսը, զանգահարել է իր հեռախոսահամարին, և նկատել, որ հեռախոսի ձայնը գալիս է Հ.Միքայելյանի ընկերուհու պահյուսակի միջից։ Հասկանալով, որ բջջային հեռախոսը պահել է Հ.Միքայելյանը, լսարանում գտնվող սեղանից վերցրել է նրա հեռախոսը, տարել և պահել է հարակից լսարանում, որտեղ անցկացվել է մեկ այլ քննություն։ Այդ ժամանակ, սակայն, Հ.Միքայելյանը եկել է իր ետևից և ասել, որպեսզի նրա հեռախոսը ետ վերադարձնի, ինչին ինքը պատասխանել է՝ «գնա դու էլ գտիր»։ Այդ պահից ի վեր Հ.Միքայելյանը վրդովվել է և սկսել է իր հետ ագրեսիվ տոնով խոսել, որի ընթացքում լեզվակռիվ է սկսվել միմյանց միջև և դուրս են եկել միջանցք։ Միջանցքում թեթևակի հրմշտել են իրար, որի ժամանակ Հ.Միքայելյանն իր համար անսպասելի հնարք է կատարել, այն է՝ աջ ձեռքով բռնել է պարանոցն այնպես, որ դեմքի մասը կիպ հպվել է նրա կրծքավանդակին, որի հետևանքով, մոտ երկու րոպե չի կարողացել նորմալ շնչել և խոսել։ Մասնավորապես, նկարագրելով իր դիրքը, նշել է, որ դեմքով գտնվել է դեպի Հ.Միքայելյանի կրծաքանադակն այնպես, որ իր քիթը հպվել է նրա կրծքավանդակին, իսկ տեսադաշտը եղել է փակ։ Հասկանալով, որ խեղդվում է, մտաբերել է, որ տաբատի աջ գրպանում ունի ռեզակ, ուստի աջ ձեռքով գրպանից հանել է այն, բացել և սկսել անկանոն թափահարել, որպեսզի նա տեսներ իր ռեքում գտնվող ռեզակը, վախենար դրանից, հանդարտվեր ու բաց թողեր իրեն։ Հենց այդ պահին նկատել է, որ Հ.Միքայելյանի որովայնն արյունոտվել է, ապա, վերջինս թողել է իր գլուխը։ Չնայած այն բանին, որ կատարվածից հետո ուշքի չի կարողացել գալ և դժվար է շնչելը, սակայն նկատել է, որ Հ.Միքայելյանի վրա առկա են արյան հետքեր, բացի այդ նկատել է, որ միջանցքում հավաքվել են այլ անձինք, այդ թվում՝ դասախոսներ։ Համակուրսեցիներից մեկը մոտեցել է իրեն և ասել, որպեսզի ինքը գնա, իսկ նրանք Հ.Միքայելյանին կտանեն հիվանդանոց, որից հետո հեռացել է։ Ի պատասխան դատարանում իրեն առաջադրված հարցերի՝ ամբաստանյալը հայտնել է, որ լսարանում Հ.Միքայելյանի հետ նստած են եղել իրար կողքի։ Միջադեպի ժամանակ գտնվել են ինքն ու Հ.Միքայելյանը, դրանց հետո են միայն համակուրսեցիները և դասախոսները մոտեցել իրենց։ Պնդել է, որ դեպքի օրը մոտը դանակ չի ունեցել, իսկ ռեզակ եղել է այն պատճառով, որ իրենք ինստիտուտում օգտագործում են այն։ Ավելին, նկարչության ստուգարքից հետո ռեզակը դրել էր իր գրպանում և մոռացել այդ մասին։ Միջադեպից հետո ռեզակը նետել է դրսում գտնվող աղբամանում։ Նախկինում Հ.Միքայելյանի հետ գտնվել է ընկերական, մոտ հարաբերությունների մեջ, իրենց միջև երբևէ ընդհարում չի եղել։ Հովհաննեսի գործողությունը տևել է մինչև այն պահը, երբ զգացել է, որ այլևս չի կարողանում շնչել։ Նկարագրելով Հ.Միքայելյանի արտաքին տվյալները, հայտնել է, որ նա ֆիզիկապես բավականին ուժեղ է իրենից։ Հավաստիացրել է, որ իր և Հ.Միքահելյանի միջև վիճաբանություն չի եղել, պարզապես ագրեսիվ տոնով խոսել են միմյանց հետ, հրմշտել, որի ժամանակ հայհոյանքներ չեն հնչել։ Ավելին, այդ ամենը ծագել է բջջային հեռախոսի հետ կապված՝ Հ.Միքայելյանի կատակի հետևանքով։ Նկարագրելով ռեզակը, հայտնել է, որ այն ունեցել է 4-5 սմ երկարություն։ Հարվածի պահը չի զգացել, նկատել է միայն այն, որ Հ.Միքայելյանն արյունահոսում է։ Հ.Միքայելյանից ազատվելու որևէ այլ տարբերակ չի եղել, քանի որ իր դիրքի պատճառով նույնիկս խոսելու հնարավորություն չի ունեցել։ Պնդել է, որ հարվածը դիտավորյալ բնույթ չի կրել, զղջում է կատարվածի համար։ /տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/ Տուժող Հովհաննես Գևորգի Միքայելյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանը հանդիսացել է իր համակուսեցին։ Ներկայումս, դեպքից հետո, վերջինիս հետ գտնվում է նորմալ հարաբերությունների մեջ։ Նկարագրելով դեպքի օրը տեղի ունեցած իրադարձությունները, նշել է, որ 2015թ-ի մայիսի 20-ին գտնվել է ինստիտուտում, մասնակցել է քննության։ Լսարանում ինքը և Տիգրան Տերտերյանը կատակել են՝ բջջային հեռախոսի հետ կապված, ապա դուրս են եկել միջանցք։ Արդեն միջանցքում կատակը վերածվել է քաշքշուկի, որի ժամանակ ինքը բռնել է Տերտերյանին, երբ վերջինս, կատարելով անսպասելի շրջադարձ, վնաս է պատճառել իրեն։ Այդուամենայնիվ, տուժողը հստակեցրել է, որ հարվածի պահը չի տեսել։ Որովայնի հատվածում ծակոց է զգացել է այն պահին, երբ դեմքի հատվածով կանգնած է եղել դեպի Տերտերյանը, իսկ վերջինս ձախ կողային հատվածով՝ դեպի իրեն։ Կարծում է, որ Տիգրան Տերտերյանն իրեն հարվածել է սուր կտրող-ծակող գործիքով՝ ռեզակով /ռեզակին անվանում են նաև լանցետ/, որն իրենք օգտագործում են տարբեր առարկաների ուսուցման ժամանակ։ Չի մտաբերում ինչպես վնասվածք պատճառելու մեխանիզմը, այնպես էլ՝ միմյանց քաշքշելու պահը։ Պնդել է, որ կատակը վիճաբանության չի վերածվել։ Նախկինում ամբաստանյալի հետ գտնվել են նորմալ հարաբերությունների մեջ։ Ավելին, դեպքի օրը միմյանց չեն կանչել միջանցք՝ պարզաբանումներ կատարելու նպատակով։ Բացի այդ, այդ օրը լսարանում իր և Տիգրանի մեջ վիճաբանություն չի եղել, թեև չի բացառում, որ ցանկության դեպքում նա կարող էր իրեն վնասել՝ հարվածել, քանի որ խանգարող այլ հանգամանք չի եղել։ Միջադեպից հետո միջանցքում գտնվել են համակուրսեցիները, որոնցից մտաբերում է՝ Արսեն Մկրտչյանին, սակայն չի հիշում, թե որ պահին է նրան տեսել։ Հետագայում իր բջջային հեռախոսը գտել է մեկ այլ լսարանից։ Կատակ անելու ժամանակ փորձել է նայել Տիգրանի հագուստի գրպանները, սակայն հեռախոսն այնտեղ չի եղել, այլ մանրամասնություններ չի հիշում։ Չի մտաբերում լսարանից դուրս գալուց հետո իր և Տիգրանի խոսակցության բովանդակությունը։ Տուժողը հավաստիացրել է, որ կարծում է, որ Տ.Տերտերյանը չի ցանկացել իրեն վնաս պատճառել։ Մտաբերում է, որ քաշքշուկի ընթացքում Տիգրանի պարանոցը բռնելու և այն սեղմելու հանգամանքը, որը տևել է մի քանի վայրկյան։ Այդ ժամանակ Տիգրան Տերտերյանը փորձել է ազատվել իրենից։ Դրանից հետո ստացել է մարմնական վնասվածք, թեև հարվածի պահը չի տեսել։ Չի կարող նկարագրել իր և Տիգրանի դիրքերը, քանի որ անընդհատ գտնվել են շարժման մեջ։ Պարզապես հիշում է, որ նկատել է շրջադարձ, որի արդյունքում որովայնի ձախ հատվածում ստացել է մարմնական վնասվածք։ Ամբաստանյալի նկատմամբ բողոք կամ այլ պահանջ չունի, վերջինս փոխհատուցել է իրեն պատճառած նյութական վնասը, քանի որ հոգացել է իր բուժօգնության ծախսերը։ Դատարանն արձանագրելով, որ տուժողի դատաքննական և նախաքննական ցուցմունքների միջև առկա են էական հակասություներ, որոշում է կայացրել հրապարակել նրա նախաքննական ցուցմունքները։ 21.05.2015թ.-ին Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում որպես տուժող հարցաքննվելիս Հ.Միքայելյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ « (...) Մտաբերում է, որ քաշքշուկի ժամանակ, թեև ուշադիր չի եղել, թե ինչպես և որտեղից, Տիգրանը նրա մոտից հանել է ոնց որ դանակ, սակայն ուշադիր չի եղել, թե դա ինչ դանակ է հանդիսացել։ Չի մտաբերում, թե որ ձեռքով է նա հարվածել որովայնի ձախ հատվածին, որից հետո այլևս ոչինչ չի հիշում (...)»։ 20.06.2015թ.-ին Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում որպես տուժող հարցաքննվելիս Հ.Միքայելյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ « (...) Քաշքշուկի ընթացքում Տիգրանը բռնել էր իր ձեռքից, իսկ ինքը՝ նրա վերնաշապիկից և խառը քաշքշել են միմյանց։ Այդ ընթացքում որովային ձախ հատվածում զգացել է կճմտոց, որից հետո Տիգրանն իրենից հեռու է գնացել, մի քանի վայրկյան անց նկատել է, որ որովայնի շրջանում վերնաշապիկն արյունոտված է։ Այդ պահին Արսենն արդեն մոտեցել էր իրենց։ Տիգրանին հարցրել է, թե ինչ է նա արել, վերջինս խառնված կերպով պատասխանել է, որ չգիտի։ Այդ ձայների վրա հավաքվել են կուրսեցիները, ապա ոտքով իջել և Ա.Ումուրշատյանի հետ գնացել են հիվանդանոց (...)»։ Նախաքննական ցուցմունքների հրապարակումից հետո հայտնել է հետևյալը՝ կապված առաջին ցուցմունքի հետ նշել է, որ նախաքննության ժամանակ քննիչն առանց բուժքուրի թույլտվության մտել է հիվանդասենյակ և առանց հաշվի առնելու իր առողջական վիճակը, այն որ նոր էր գիտակցության եկել, հարցաքննել է իրեն։ Խնդրել է տվյալ ցումունքը հիմք չընդունել, քանի որ այդ պահին կարողացել է ինչ-որ բաներ հայտնել, որպեսզի վերջինս հնարավորինս շուտ հեռանար։ Երկրորդ ցուցմունքի հետ կապված նշել է, որ այդտեղ ևս հստակ հանգամանքներ չի նկատել։ Իրականում, երբ երկու ձեռքով բռնել և սեղմել է Տ.Տերտերյանի պարանոցը, վերջինս անհասկանալի շարժումներ է կատարել, կարծում է այն պատճառով, որ ցանկանում էր ազատվել իրենից։ /տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/ Վկա Արմեն Հմայակի Գալստյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ հանդիսանում է Տիգրան Տերտերյանի և Հովհաննես Միքայելյանի համակուրսեցին։ Հայտնել է, որ ինքն անձամբ դեպքի վայրում ներկա չի գտնվել։ Դրանից մի քանի օր անց ինստիտուտի բակում տղաներից /չի մտաբերում, թե կոնկրետ ումից/ լսել է, որ վիճաբանություն է տեղի ունեցել, որի ժամանակ Տիգրանը հարվածել, վնասել է Հովհաննեսին, սակայն չգիտի, թե ինչ առարկայով։ Չնայած նրան, որ ենթադրում է, որ Տիգրանը հարվածել է ինչ-որ առարկայով, այլապես նման վնասվածք չէր առաջանա և հիվանդանոց դիմելու կարիք չէր լինի։ Քանի որ դեպքին անմիջական ականտես չի եղել, չգիտի, թե վիճաբանությունը կոնկրետ որ վայրում է տեղի ունեցել և ովքեր են ներկա գտնվել։ Երբևէ Տիգրան Տերտերյանի մոտ դանակ չի տեսել։ Եղել են առարկաներ /օրինակ՝ նկարչություն, գծագրություն/, որոնց ժամանակ հաճախակի օգտագործել են տարբեր չափեր ռեզակներ։ Բնութագրելով Տ.Տերտերյանին, հայտնել է, որ նա բնավորությամբ կռվարար չէ։ Հովհաննեսը և Տիգրանը գտնվել են նորմալ հարաբերությունների մեջ։ /տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/ Վկա Արմինե Արամայիսի Քթոյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ հանդիսանում է Տիգրան Տերտերյանի և Հովհաննես Միքայելյանի համակուրսեցին։ Հայտնել է, որ չի մտաբերում, թե երբ է տեղի ունեցել դեպքը, թեև մտաբերում է, որ երբ դուրս է եկել քննությունից, տեսել է Հովհաննեսին՝ դանակահարված վիճակում։ Դեպքից հետո այցելել է հիվանդանոց՝ Հովհաննեսի առողջական վիճակից տեղեկանալու նպատակով։ Դեպքի մանրամասները չի հիշում, քանի որ անցել է բավականին երկար ժամանակ։ Այդուամենայնիվ մտաբերում է, որ քննության ժամանակ միջանցքից լսել է գոռգոռոցի ձայներ, դուրս է եկել և տեսել է Հովհաննեսին՝ պատռված հագուստով և արյունոտված։ Մասնավորապես, փորի շրջանում վերջինս ունեցել է վնասվածք, կրել է սպիտակ գույնի մայկա։ Այդ ժամանակ միջանցքում Հովհաննեսի հետ միասին գտնվել են նաև դասախոսներ և այլ անձինք, սակայն Տիգրանին չի տեսել այնտեղ։ Չի մտաբերում, թե այդ ժամանակ Հովհաննեսն իրեն ինչ-որ բան ասել է, թե ոչ։ Հայտնել է, որ սովորաբար օգտագործում են ռեզակներ, որոնք լինում են շինարարական և բժշկական /լանցետ/, ինքն անձամբ օգտագործում է շինարարական ռեզակ, որը չափերով ավելի մեծ է։ Շինարարական և բժշկական ռեզակների տարբերությունը կայանում է հաստության մեջ։ Ռեզակները բացովի են, ուժեղ սեղմելու դեպքում հնարավոր է կոտրվի։ Հետագայում լսել է, որ տեղի է ունեցել դանակահարություն, մասնավորապես, իբրև Տիգրանը հարվածել է Հովհաննեսին։ Չգիտի, թե ինչ առարկայով է վնաս պատճառվել։ Տիգրանը և Հովհաննեսը գտնվել են ընկերական հարաբերությունների մեջ, ավելին, միասին լասարանում կատակել են, քանի որ պահել էին ինչ-որ մեկի հեռախոսը և չէին տալիս։ Ուսանողների մեծամասնությունը կրում են նույն ռեզակները չնայած որ, կան մարդիկ ովքեր կրում են այլ տեսակի։ /տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/ Վկա Էլվիրա Բորիսի Հակոբյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ աշխատում է Երևանի Ճարտարապետության և Շինարարության Ազգային համալսարանում՝ որպես դասախոս։ Ճանաչում է ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանին և տուժող Հովհաննես Միքայելյանին, վերջիններս հանդիսացել են իր ուսանողները։ Դեպքը տեղի է ունեցել ստուգարքի օրը, որին պետք է մասնակցեին երկու խումբ։ Առաջին խմբից դեռ չէր վերջացրել ստուգարք ընդունելը, երբ եկել է երկրորդ խումբը։ Քանի որ լասարանը եղել է փոքր, երկրորդ խմբի ուսանողներին տարել է մեկ այլ լսարան, բաժանել է հարցաշարերը և եկել ու շարունակել է առաջին խմբում ստուգարքն ընդունելը։ Այդ ժամանակ լսել է աղմուկ, բղավոց և դուրս է եկել միջանցք, որտեղ տեսել է Հովհաննեսին, ում որովայնի ձախ հատվածում առկա էր մարմնական վնասվածք։ Մարմնի այլ հատվածներում վնասվածքներ չի տեսել։ Այդ ժամանակ միջանցքում Տ.Տերտերյանին չի տեսել, իսկ տղաները Հովհաննեսին անմիջապես տարել են հիվանդանոց։ Չնայած որ լսել է աղմուկ, սակայն հայհոյանքներ չեն հնչել։ Պնդել է, որ դեպքին ականատես չի եղել։ Հետագայում իմացել է, որ Տիգրանը և Հովհաննեսը վիճաբանել են միմյանց հետ, սակայն չի լսել, որ Հովհաննեսը փորձած լինի խեղդել Տիգրանին։ Ուսանողները գործնական աշխատանքներ կատարելիս իրենց մոտ ունենում են տարբեր առարկաներ՝ թուղթ, գրիչ, մատիտ, ռետին, քանոն, սրիչ, չնայած ինքն ասում է, որպեսզի օգտագործեն հնարավորինս անվտանգ գործիքներ։ Տիգրանի մոտ երբևէ դանակ չի տեսել։ Բնութագրելով Տ.Տերտերյանին, նշել է, որ նա ընդունակ ուսանող է։ Ինչ վերաբերում է ռեզակին, նշել է, որ դրա օգտագործման կարիքն իր առարկայի ժամանակ չի լինում, իսկ մյուս առարկաներից տեղյակ չէ։ /տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/ Վկա Հովհաննես Վանիկի Հովհաննիսյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ մասնագիտությամբ բժիշկ է, աշխատում է 1-ին հիվանդանոցում՝ որպես վիրաբույժ։ Սույն դեպքերից ելնելով, ճանաչում է ամբաստանյալ Տ.Տերտերյանին, կատարել է տուժող Հ.Միքայելյանի վիրահատությունը։ Հայտնել է, որ դեպքի օրը եղել է հիվանդանոցի հերթապահ բժիշկը։ Ընդունարանից տեղեկացրել են, որ դանակահարության դեպք են բերել հիվանդանոց։ Զննել է տուժողին, վերջինս ունեցել է թափանցող սուր եզրով վերք՝ առջևից ետ ուղղությամբ, որը վնասել էր որովայնի խոռոչի օրգանները, ունեցել է բարակ աղու վնասվածք, որի մասին տվել է տեղեկանք։ Բացի այդ, հետազոտության արդյունքում պարզվել է, որ առկա է ներքին արյունահոսության կասկած, ուստի անմիջապես վիրահատել են նրա։ Երբ տուժողին բերել են հիվանդանոց, վերջինս գիտակցությունը եղել է տեղը, պատասխանել է հարցերին։ Մասնավորապես, ասել է, որ վիճանության ժամանակ ստացել է վնասվածք, ուստի իրենց համար առաջնային է եղել կյանքը փրկելու միջոցառում ձեռնարկելը։ Հիվանդության պատմագիրը լրացրել է ինքը։ Ինչ վերաբերում է վերքի խողովակի ուղղությանը, նշել է, որ հիվանդության պատմագրում պետք է նշվի այն, որի նկարագրության հիման վրա, այդ մասին նշում է նաև դատական բժիշկը։ Չի մտաբերում, թե տուժողի որովայնի վերքի չափը որքան է եղել։ Վիրահատությունից առաջ հիվանդության պատմագրում նշվում է վերքի չափը և տեղը, որն արտացոլվում է նախնական աշխտորոշման մեջ, իսկ վիրահատությունից հետո պատմագրում նշվում է այն ամենը, ինչ տեսել են վիրահատության ժամանակ։ Պնդում է, որ վերքի խողովակն ունեցել է դրսից ներս, այսինքն, առջևից դեպի ետ ուղղություն։ /տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/ Վկա Մարգարիտա Էդուարդի Կարապետյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ հանդիսանում է Տիգրան Տերտերյանի և Հովհաննես Միքայելյանի համակուրսեցին։ Հայտնել է, որ դեպքին ականատես չի եղել, քանի որ այդ ժամանակ գտնվել է լսարանում, մասնակցել է ստուգարքին։ Այդ ժամանակ միջանցքից լսվել են վեճի ձայներ, որից հետո համակուրսեցի Ժաննայից իմացել է, որ Հովհաննեսին հարվածել են, նա արնհոսում է և նրան տարել են հիվանդանոց։ Հետագայում իմացել է, որ Հովհաննեսին հարվածել է Տիգրանը։ Նշել է, որ որևէ գործողության ականատես չի եղել։ Մտաբերում է, որ սկզբում Տիգրանը և Հովհաննեսը գտնվել են լսարանում, որից հետո դուրս են եկել։ Նրանց՝ լսարանում գտնվելու ընթացքում վեճ չի եղել։ Նրանց մոտ դեպքի օրը դանակ չի տեսել։ Իրենք օգտագործում են լանցետներ, սակայն չգիտի, արդյոք Տիգրանի և Հովհաննեսի մոտ լանցետ եղել է, թե ոչ։ Հովհաննեսը և Տիգրանը գտնվել են նորմալ հարաբերությունների մեջ, մինչ այդ երբևէ չեն վիճաբանել միմյանց հետ։ /տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/ Վկա Նունե Արմենի Նազարյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ հանդիսացել է Տիգրան Տերտերյանի և Հովհաննես Միքայելյանի համակուրսեցին։ Դեպքի օրը մասնակցել են ստուգարքին, երբ Տիգրանը և Հովհաննեսը նախ կատակել են միմյանց հետո, ապա դուրս են եկել լսարանից։ Այնուհետև, մի քանի րոպե անց միջանցքից լսվել են աղմուկի ձայներ, նախապես միջանցք է դուրս եկել համակուրսեցի Ժաննան, որից հետո ինքը ևս դուրս է եկել և տեսել Հովհաննեսին, ով պատռված, արյունոտված վերնաշապիկով իջնում էր ներքև։ Այդ ժամանակ Տիգրանը միջանցքում չի եղել։ Հետագայում համակուրսեցիների ընդհանուր խոսակցություններից լսել է, որ Տիգրանը ռեզակով վնասել է Հովհաննեսին։ Ենթադրվում է, որ հարվածել է ռեզակով, քանի որ այն օգատգործել են։ Հայտնել է, որ տղաները կատակել են բջջային հեռախոսը պահելու համար, քանի որ Հովհաննեսը պահել էր Տիգրանի հեռախոսը, ապա, Տիգրանը գտել է այն, վերցրել Հովհաննեսի հեռախոսը և դուրս եկել։ Դեպքի օրը Տիգրանի կամ Հովհաննեսի մոտ դանակ չի տեսել, Տիգրանը և Հովհաննեսը գտնվել են ընկերական հարաբերությունների մեջ։ /տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/ Վկա Արսեն Անդրանիկի Մկրտչյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ հանդիսացել է Տիգրան Տերտերյանի և Հովհաննես Միքայելյանի համակուրսեցին։ Դեպքի օրը մասնակցել են ստուգարքի, երբ Տիգրանը և Հովհաննեսը դուրս են եկել լսարանից։ Դրանից հետո միջանցքից լսվել են Տիգրանի և Հովհաննեսի գոռգոռոցի ձայները, որից հետո ինքը ևս դուրս է եկել միջանցք։ Արդեն միջացքում տեսել է, որ Տիգրանը և Հովհաննեսը ձեռքերով հրում են միմյանց, մոտեցել և բաժանել է նրանց։ Այդուամենայնիվ, այդ ժամանակ վերջիններս միմյանց չեն հայհոյել, հարվածներ չեն հասրել։ Վերջիններիս հանդարտվելուց հետո շրջվել է, որպեսզի գնար լսարան, սակայն տեսել է, որ նրանք կրկին առանձնացել են և շարունակում հրել միմյանց։ Մասնավորապես, տեսել է, թե ինչպես է Հովհաննեսը կանգնած վիճակում խեղդում Տիգրանին, ով ստեղծված իրավիճակից փոքր-ինչ կռացել էր։ Այդ պահին Տիգրանի գործողությունները չի մտաբերում։ Երկրորդ անգամ չի հասցրել բաժանել նրանց, քանի որ ինքն արդեն հեռու է գտնվել նրանցից։ Մոտենալով տղաներին, տեսել է, որ Հովհաննեսը բռնել է փորի հատվածը, որովայնի շրջանն արնահոսում է, այնուհետև, եկել են մյուս համակուրսեցիները։ Պնդել է, որ հարվածի պահ ինքը չի նկատել։ Առաջին անգան տղաներին բաժանելուց հետո Հովհաննեսի վրա վնասվածք չի տեսել, Հովհաննեսի և Տիգրանի մոտ դանակ կամ այլ սուր կտրող առարկա ևս չի տեսել։ Չի հերքել, որ սովորաբար, նկարչության դասերի ժամանակ իրենք օգտագործում են ռեզակներ։ Բացի այդ, Տիգրանի մոտ ռեզակ նույնպես չի տեսել, կարծում է, որ լինելու դեպքում ինքը կտեսներ։ Նախաքննության ընթացքում ցուցմունքը գրել է քննիչը՝ իր պատմածով, որն ինքը չի կարդացել։ Դատարանն արձանագրելով, որ վկայի դատաքննական և նախաքննական ցուցմունքների միջև առկա են էական հակասություներ, որոշում է կայացրել հրապարակել նրա նախաքննական ցուցմունքները։ «Սովորում է ճարտարապետության Շինարարության Հայաստանի Ազգային Համալսարանում՝ ճարտարապետության ֆակուլտետի ուսանող է։ Իրենց կուրսը բաժանված է խմբերի, իր խումբը Ճ-21-4 համարն է, խմբում մոտ 25 ուսանող է սովորում։ Բոլորի անուն ազգանունը չգիտի, դեմքով ճանաչում է նրանց։ Մտերիմ է բոլորի հետ հավասար, ընկերներ կուրսում չունի։ Ցանկանում է նշել, որ ուսման ընթացքում անցնում են տարբեր առարկաներ, նաև այնպիսինները, որոնց համար անհրաժեշտ են լինում մատիտ՝ կարկիններ, կամ մատիտները սրելու համար նախատեսված ռեզակներ, որոնք անհրաժեշտության դեպքում լինում են ուսանողների մոտ։ Երեկ իր մոտ նման առարկաներ չեն եղել, իսկ մյուսների մոտ եղել են, թե ոչ, չգիտի, չի նկատել։ ժամը մոտ 12։00-ից եղել է համալսարանում, մասնակցել է ստուգարքների։ Սկզբում ամբոջ կուրսով հանձնել են մեկ ստուգարք՝ գծանկար առարկայից, դրանից հետո մոտավորապես ժամը 14։00-ից 15։00-ի սահմաններում կոնկրետ չի հիշում, գնացել են 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկ, լսարանի համարը չի մտաբերում, որտեղ հանձնել են տարածքների շինարարական բարեկարգում տրանսպորտ առարկայից ստուգարք։ Սովորելու ընթացքում ծանոթացել է Հովհաննես Միքայելյանի և Տիգրան Տերտերյանի հետ, մտերիմներ չեն եղել։ Երեկ նրանց տեսել է առաջին ստուգարքի ժամանակ, բարևել է, նորմալ մթնոլորտ է եղել։ Վիճաբանություն, կռիվ չի եղել։ Երկրորդ ստուգարքի ժամանակ, երբ հարցաթերթիկի վրա աշխատում էր, համակուրսեցիները հեռախոսի հետ կապված կատակներ են արել, ծիծաղել, սակայն թե կոնկրետ ովքեր են եղել չգիտի, քանի որ կլանված աշխատում էր։ Միայն հիշում է, որ Տիգրան Տերտերյանը սկզբում դուրս է եկել լսարանից, մի քանի վայրկյան հետո դուրս է եկել Հովհաննես Միքայելյանը։ Նրանց ետևից ոչ ոք դուրս չի եկել, ինքը շարունակել է գրելը։ Մոտ 5 կամ 3 րոպե հետո միջանցքից լսվել են ձայներ, գոռգոռոցներ, Տիգրանի և Հովհաննեսի ձայներն էին, կոնկրետ արտահայտություններ և հայհոյանքներ չի լսել։ Այդ ձայների վրա լսարանից դուրս է եկել միայն ինքը և տեսել, որ լսարանից ձախ՝ լիֆտի մոտ, Տիգրան Տերտերյանը և Հովհաննես Միքայելյանն իրար ձեռք-ձեռքի բռնած բռբռթում են, սակայն իրար չեն հարվածել։ Այլ անձինք այդ վայրում և չեն եղել։ Ինքը միանգամից մոտեցել է նրանց և սկսել բաժանել։ Մտել է նրանց արանքը, ձեռքերով պահել երկուսին, որպեսզի չմոտենան և հանգստանան։ Այդ պահին համեմատաբար հանգստացել են, այդ ժամանակ նույնպես հայհոյանքներ չեն հնչեցրել, կոնկրետ արտահայտություններ չի լսել, չգիտի, թե ինչի համար էր այդ քաշքշուկը։ Այն ժամանակ, երբ քայլում էին լսարանի ուղղությամբ, միմյանց ոչինչ չեն ասել, միայն Տիգրան Տերտերյանը ձեռքով բռնել է Հովհաննես Միքայելյանի ձեռքը և ասել՝ «արի, խոսալու բան կա»։ Նրանք մի քիչ առաջ են գնացել դեպի լսարանին հակառակ ուղղությամբ՝ աստիճանների մոտ, ինքը մի փոքր ետ է ընկել, Տիգրանը և Հովհաննեսը սկսել են միմյանց բռթբռթել, չի լսել, թե ինչ են խոսել և ինչու են կրկին բորբոքվել, քանի որ գտնվել է մոտ երկու-երեք մետր հեռավորության վրա։ Մոտիկացել է նրանց, ձեռքերով պահել, որպեսզի նրանք միմյանց չմոտենային։ Այդ պահին Հովհաննեսը ետ է գնացել և ձեռքով բռնել փորը, նկատել է, որ նրա մայկան արյունոտ է։ Հավաքվել են դասախոսներ, ուսանողներ, սակայն ուշադիր չի եղել, թե ովքեր են հանդիսացել նրանք։ Տ.Տերտերյանն աստիճաններով արագ հեռացել է, սակայն չգիտի, թե ուր։ Մտաբերում է, որ այդ ժամանակ հանգստացրել է Հովհաննեսի ընկերուհուն՝ Ժաննային, հետո իմացել է, որ Հովհաննեսին տարել են հիվանդանոց։ Հովհաննեսը և Տիգրանը շփվել են որպես նորմալ կուրսեցիներ, որևէ կոնֆլիկտ նրանց միջև չի եղել։ Նախկինում Տիգրանի հեռախոսը պահելու դեպք չի եղել։ Տեղյակ չէ դեպքի օրը Տիգրանի հեռախոսը պահելու հանգամանքների մասին։ Տիգրանի և Հովհաննեսի մոտ երբևէ դանակ չի նկատել։ Ինքն օգտագործում է՝ 093-63-10-40, Տիգրանը՝ 098-88-42-88 հեռախոսահամարները, իսկ Հովհաննեսի հեռախոսահամարը չգիտի։ Տեղյակ չէ, արդյոք Տիգրանը կուրսում այլ անձանց հետ կոնֆլիկտներ ունեցել է, թե ոչ։ Չգիտի, արդյոք միջանցքում, որտեղ տեղի է ունեցել միջադեպը, տեսախցիկներ առկա են, թե ոչ։ Երբ բաժանել է Տիգրանին և Հովհաննեսին, իրեն որևէ մեկը չի հարվածել, ֆիզիկական ցավ չի զգացել, մարմնական վնասվածք չի ստացել։ Երբ Հովհաննեսի վրա նկատել է արյուն, Տիգրանի ձեռքին ոչ մի առարկա չի տեսել, իր մոտ ևս նման առարկա չի եղել»։ Նախաքննական ցուցմունքի հրապարակումից հետո հայտնել է, որ շատ մանրամասներ չի մտաբերում, քանի որ դեպքը եղել է շատ վաղուց։ Վստահել է քննիչին, սակայն չի կարդացել գրված ցուցմունքը, չնայած որ քննիչին, իրականում, հայտնել է Միքայելյանի կողմից Տերտերյանին խեղդելու հանգամանքը։ /տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/ Վկա Արամ Հայրիկի Ումուրշատյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ հանդիսացել է Տիգրան Տերտերյանի և Հովհաննես Միքայելյանի համակուրսեցին։ Հայտնել է, որ ինքը դեպքին ականատես չի եղել, քանի որ այդ ժամանակ գտնվել է լսարանում և մասնակցել է քննությանը։ Միջանցքից լսվել են աղմուկի ձայներ, դուրս է եկել և այնտեղ տեսել է Հովհաննես Միքայելյանին, ում սպիտակ գույնի մայկան գտնվել է արյունոտ վիճակում։ Այդ ժամաանկ միջանցքում Տ.Տերտերյանին չի տեսել։ Այնուհետև, Հ.Միքայելյանին տեղափոխել են հիվանդանոց։ Խոսել է Հովհաննեսի հետ, վերջինս ասել է, որ նրան հարվածել է Տիգրանը՝ չնչին առիթի պատճառով։ Նշել է, որ Հովհաննեսը և Տիգրանը գտնվել են ընկերական հարաբերությունների մեջ։ Հետագայում իմացել է, որ դեպքից առաջ նրանք հեռախոսի շուրջ կատակել են, որի արդյունքում չեն հասկացել միմյանց։ Այլ մանրամասնություններ չգիտի։ /տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/ Վկա Արսեն Արամի Քլջյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ հանդիսացել է Տիգրան Տերտերյանի և Հովհաննես Միքայելյանի համակուրսեցին։ Հայտնել է, որ դեպքը տեղի է ունեցել 2015թ-ի մայիս ամսին /օրը չի կարողանում մտաբերել/, սակայն ինքն անձամբ միջադեպին ներկա չի գտնվել։ Հիշյալ օրը գնացել է ինստիտուտ և մասնակցել քննության, որից հետո հեռացել է։ Համակուրսեցիներից լսել է, որ Տ.Տերտերյանը գծագրական լանցետով վնասել է Հ.Միքայելյանին։ Մինչ միջադեպը, Տ.Տերտերյանը և Հ.Միքայելյանը կատակել են միմյանց հետ։ Տ.Տերտերյանը և Հ.Միքայելյանը գտնվել են ընկերական հարաբերությունների մեջ։ Ինչ վերաբերում է գծագրական լանցետին, նշել է, որ յուրաքանչյուր ուսանող ուսման ընթացքում ձեռք է բերում գծագրական լանցետ, այսինքն, սովորաբար դրանից ունենում են բոլորը։ Եղել են դեպքեր, երբ ինքը լանցետը պահել է գրպանում։ Ինչ վերաբերում է նախաքննության ընթացքում ցուցմունքում նշված՝ «դանակ»-ին, հայտնել է, որ ինքը «դանակ» և «լանցետ» հասկացությունների մեջ տարբերություն չի տեսնում, դրանք իր համար նույնն են։ Քննիչին հայտնել է համակուրսեցիներից լսածը։ Դատարանն արձանագրելով, որ վկայի դատաքննական և նախաքննական ցուցմունքների միջև առկա են էական հակասություներ, որոշում է կայացրել հրապարակել նրա նախաքննական ցուցմունքները։ «…Հաջորդ օրը Գևորգ Թորոսյանն իրեն ասել է, որ նախորդ օրը իրենց խմբի Տիգրան Տերտերյանը դանակով հարվածել է Հովհաննես Միքայելյանին, որից հետո Հովհաննեսին տարել են հիվանդանոց»։ Նախաքննական ցուցմունքի հրապարակումից հետո պնդել է, որ քննիչի մոտ ցուցմունք տալիս գտնվել է լարված վիճակում, այդ պատճառով նշել է դանակ։ Ներկայումս տեղյակ է, որ այն առարկան, որով Տիգրանը հարվածել է Հովհաննեսին, հանդիսացել է լանցետ, ոչ թե՝ դանակ։ Տ.Տերտերյանի մոտ երբևէ դանակ չի տեսել։ /տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/ Դատարանում հրապարակվել և հետազոտվել են նաև՝ Վկա Ժաննա Սեյրանի Սարուխանյանի ցուցմունքն այն մասին, որ՝ «(...) Սովորում «ՃՇՀԱՀ» համալսարանի ճարտարապետություն և դիզայն ֆակուլտետի 3-րդ կուրսում։ 2015թ.-ի մայիսի 20-ին ժամը 09։00-ին գնացել է համալսարան, այնտեղ հանդիպել է համակուրսեցի Հովհաննես Միքայելյանին և միասին գտնվել են համալսարանում։ Ժամը 13։30-ի սահմաններում ստուգարքին մասնակցելու համար գնացել են համալսարանի մասնաշենքի 5-րդ հարկի 11-րդ լսարան, նստել նստարանին և նկատել, որ համակուրսեցի Տիգրան Տերտերյանի բջջային հեռախոսը դրված է սեղանի վրա, իսկ Տիգրանը պտտվում է լսարանում և զրուցում մյուս համակուրսեցիների հետ։ Այդ ժամանակ ինքը և Հովհաննեսը որոշել են Տիգրանի բջջային հեռախոսը պահել և նրան չհայտնել հեռախոսի գտնվելու վայրը, քանի որ Տիգրանն ունեցել է սովորություն՝ բջջային հեռախոսը թողնել սեղաններին և հեռանալ, ուստի որոշել են կատակել նրա հետ։ Հեռախոսը պահելով ցանկացել են, որպեսզի նա մի քիչ փնտրեր այն, ինչից հետո ետ կվերադարձներին նրան։ Մոտ 20 րոպե անց Տիգրանը մոտեցել է իրենց և հարցրել, թե արդյոք հեռախոսը չեն տեսել, ինչին իրենք տվել են բացասական պատասխան։ Բացի այդ, նախապես անջատել էին հեռախոսը, որպեսզի նա չկարողանար զանգահարել։ Երբ իրենք ծիծաղել են, Տիգրանը հասկացել է, որ հեռախոսն իրենք են վերցրել, դրանից հետո Հովհաննեսը Տիգրանի բջջային հեռախոսը փոխանցել է իրեն, ինքն այն միացնելով դրել է թղթապանակի մեջ և Տիգրանին ասել, որպեսի նա կրկին զանգահարի։ Տիգրանը զանգահարել է և լսելով հեռախոսի ձայնը, որոշ ժամանակ չի կարողացել գտնել այն։ Ինքը հեռախոսը փոխանցել է Տիգրանին, ինչից հետո Տիգրանը մոտեցել է Հովհաննեսին և ձեռքից խլել Հովհաննեսի բջջային հեռախոսը, ապա դուրս եկել լսարանից՝ ասելով, թե այնպես է պահելու հեռախոսը, որ Հովհաննեսը չկարողանա գտնել։ Հովհաննեսն ասել է, որ դաս է գրում և խնդրել է հեռախոսը վերադարձնել։ Տեսնելով, որ Տիգրանը չի վերադարձնում, Հովհաննեսը նույնպես դուրս է եկել լսարանից, որպեսզի վերցներ այն։ Այդ ընթացքում միջանցքից լսվել են նրանց ձայները, Հովհաննեսն ասել է Տիգրանին՝ «տուր հեռախոսս, լակոտության մի արա», սակայն չի լսել, թե Տիգրանն ինչ է պատասխանել։ Համակուրսեցիներից Արսենը դուրս է եկել լսարանից, որպեսզի նրանք չկռվեին։ Այնուհետև, մեկ րոպե ձայները դադարել են, ապա անսպասելի բղավոցներ են լսվել և պարզ է դարձել, որ Հովհաննեսն ու Տիգրանը վիճաբանում են, ուստի այդ ժամանակ լսարանում գտնվող բոլոր տղաները նույնպես դուրս են եկել միջանցք։ Երբ ձայներն ավելի են ուժեղացել, ինքը ևս դուրս է եկել լսարանից և նկատել Հովհաննեսին՝ կանգնած մոտ 30 մետր հեռավորության վրա՝ շրջապատված համակուրսեցիներով և դասախոսներով, որոնց չէր ճանաչում։ Մոտենալով Հովհաննեսին, նկատել է, որ նրա որովայնի հատվածը արյունոտ է։ Այնտեղ Տիգրանին չի նկատել, ինչից հետո Հովհաննեսի ձեռքից բռնելով քաշել և մի կողմ է տարել, ապա կուրսի տղաները նրան տարել են վիրակապելու։ Այնուհետև, ժամը 16։30-ին Հովհաննեսն իր՝ 096-44-43-49 հեռախոսահամարին է զանգահարել անծանոթ՝ 055-45–80-65 հեռախոսահամարից և ասել, որ մեքենայի մեջ է, ամեն ինչ նորմալ է, սպասում է իրեն, որպեսզի ստուգարքի ավարտից հետո իրեն տուն տանի։ Ժամը 17։00-ին զանգահարել է այն համարին, որով Հովհաննեսը զանգահարել էր իրեն, պատասխանել է համակուրսեցի Արամը և ասել, որ ամեն ինչ նորմալ է, Հովհաննեսին տարել են թիվ 1 համալսարանական հիվանդանոց՝ վիրակապելու։ Դրանից հետո կրկին զանգահարել է այդ հեռախոսահամարին, սակայն որևէ մեկը չի պատասխանել, ուստի Արմինեի հետ գնացել են հիվանդանոց և տեղեկացել, որ Հովհաննեսին վիրահատում են։ Մտաբերում է, որ լսարանում են գտնվել Ա.Մկրտչյանը, Է.Գասպարյանը, Հ.Մանյանը, Ա.Ումուրշատյանը, երբ լսվել են Տիգրանի և Հովհաննեսի ձայները, բոլորը դուրս են եկել լսարանից։ Երբ մոտեցել է Հովհաննեսին, որևէ մեկի խոսակցությունը չի լսել, իրեն միայն հետաքրքրել է նրա առողջական վիճակը։ Երբ Տիգրանը դուրս է եկել լսարանից, նրա ձեռքին նկատել է միայն Հովհաննեսի բջջային հեռախոսը։ Հովհաննեսը և Տիգրանը գտնվել են մտերիմ հարաբերությունների մեջ, բացի այդ, մտերիմ են եղել կուրսի մնացած տղաների հետ։ Նշել է, որ թեև միջանցքից լսվել են բարձր ձայներ, սակայն հայհոյանքներ չեն հնչել։ Տ.Տերտերյանի մոտ սուր կտրող ծակող առարկա չի նկատել, սակայն նախկինում Տիգրանի մոտ նկատել է ծալովի դանակին նմանվող առարկա։ Տիգրանի բջջային հեռախոսահամարն ինքը չունի, իսկ Հովհաննեսն օգտագործում է 091-104-115 բջջային հեռախոսահամարը (...)»։ /տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/ Վկա Աշոտ Վարդանի Մինասյանի ցուցմունքն այն մասին, որ՝ «(...) Շուրջ երեք տարի է, ինչ սովորում է Ճարտարապետության Շինարարության Հայաստանի Ազգային Համալսարանում՝ ճարտարապետության ֆակուլտետի երրորդ կուրսում։ Կուրսը բաժանված է խմբերի, իր խումբը ճ-21-4 համարն է, խմբում մոտ 25-30 ուսանող են սովորում։ Մտերիմ է Հովհաննես Միքայելյանի հետ, մյուսների հետ, որպես համակուրսեցիներ, հավասար մտերմություն է անում։ Ուսման ընթացքում անցնում են տարբեր առարկաներ, նաև այնպիսինները, որոնց համար անհրաժեշտ են լինում օգտագործել կարկիններ կամ մատիտները սրելու համար նախատեսված ռեզակներ։ 2015թ-ի մայիսի 20-ին համալսարան է գնացել ժամը 09։30-ից 10։00-ի սահմաններում, գծանկար առարկայից հանձնել է ստուգարք, որից հետո գնացել է թիվ 91-րդ մասնաշենք, որտեղ, կոնկրետ չի հիշում, թե որ լսարանում, հանձնել է ստուգարք՝ տարածքների ինժեներական բարեկարգում առարկայից։ Ինքն առաջիններից մեկն է հանձնել ստուգարքը և անմիջապես տուն է գնացել։ Հաջորդ օրը գնացել է համալսարան և խմբի երեխաների ընդհանուր խոսակցություններից, /հստակ չի հիշում, թե ումից/, իմացել է, որ նախորդ օրը, իր գնալուց հետո ուսանող Տիգրան Տերտերյանը դանակով հարվածել է նույն խմբի ուսանող Հովհաննես Միքայելյանին, որից հետո վերջինիս տեղափոխել են հիվանդանոց։ Դրանից բացի այլ մանրամասնություն չի իմացել, չի հետաքրքվել, թե որն է եղել դեպքի պատճառը։ Հետագայում Հովհաննեսին այցելել է հիվանդանոցում, սակայն քանի որ ընտանիքի անդամները գտնվել են հիվանդասենյակում, նրանցից հարց ու փորձ չի արել՝ պարզելու դեպքի մանրամասնությունները։ Հովհաննեսը և Տիգրանը շփվել են որպես նորմալ կուրսեցիներ, նրանց միջև թշնամամք, նույնիսկ թեթև ընդհարում չի նկատել։ Տիգրանի հեռախոսը պահելու դեպքի մասին չգիտի, նման երևույթի ականատես չի եղել, իր մեջ նման դեպք չի տպավորվել։ Ինչպես մայիսի 20-ին, այնպես էլ՝ ընդհանրապես Տիգրան Տերտերյանի մոտ սուր կտրող-ծակող առարկա կամ դանակ չի նկատել։ Այդպիսի առարկաներ Հովհաննեսի մոտ նույնպես չի նկատել։ Տիգրանի հեռախոսահամարը չգիտի, իսկ Հովհաննեսն օգտագործում է՝ 091-10-41-15 հեռախոսահամարը։ 2015թ-ի մայիսի 20-ին Հ.Միքայելյանի և Տ.Տերտերյանի միջև լարվածություն չի նկատել։ Վերջին անգամ Տ.Տերտերյանին տեսել է 2015թ-ի մայիսի 20-ին՝ լսարանում՝ ստուգարքի ժամանակ, դրանից հետո նրան չի տեսել, նրա գտնվելու վերաբերյալ տեղեկություն չունի, չգիտի, թե որտեղ է նա ապրում (...)»։ /տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/ Վկա Գևորգ Էդիկի Թորոսյանի ցուցմունքն այն մասին, որ՝ «(...) Բնակվում է Կոտայքի մարզի Հրազդան քաղաքի Միկրոշրջան 34-րդ շենքում՝ ընտանիքի հետ միասին։ Շուրջ երեք տարի է, ինչ սովորում է ճարտարապետության Շինարարության Հայաստանի Ազգային Համալսարանի ճարտարապետության ֆակուլտետում, ներկայումս հանդիսանում է չորրորդ կուրսի ուսանող։ Կուրսը բաժանված է խմբերի, իր խումբը ճ-21-4 համարն է, խմբում մոտ 26 ուսանող է սովորում։ Մտերիմ է բոլորի հետ, առավել մտերիմ է Հովհաննես Միքայելյանի և Աշոտ Մինասյանի հետ, քանի որ վերջիններս իր նման ծառայել են բանակում և իր տարիքային տղաներ են։ Մյուսների հետ հավասար շփվում է, ոչ մեկի հետ թշնամություն չունի։ Ուսման ընթացքում անցնում են տարբեր առարկաներ, նաև այնպիսինները, որոնց համար անհրաժեշտ են լինում մատիտներ կամ մատիտները սրելու համար նախատեսված ռեզակներ, որոնք անհրաժեշտության դեպքում լինում են ուսանողների մոտ։ 2015թ.-ի մայիսի 20-ին համալսարան է գնացել ժամը 09։00-ի սահմաններում, հանձնել գծանկար առարկայից ստուգարք, որից հետո գնացել է թիվ 9-րդ մասնաշենք, որտեղ 5-րդ հարկում լսարաններից մեկում հանձնել է տարածքների ինժիներական բարեկարգում առարկայից ստուգարք։ Ստուգարքը ստացել է սկզբում, առաջիններից մեկն է եղել, ներկայացրել է գծագիրը և դրա հիման վրա ստացել է բավարար գնահատական։ Այնուհետև, մտել է իրենց խմբի լսարան, վերցրել տոպրակը, երեխաներին հաջողություն մաղթել և գնացել է տուն։ Լսարանում ամեն ինչ եղել է հանդարտ, սովորականի նման և ոչ մի վիճաբանության ականատես չի եղել։ Հաջորդ օրը գնացել է համալսարան, չի հիշում, թե կոնկրետ ինչ նպատակով էր գնացել, կուրսեցիներին առանձին-առանձին տեսել է միջանցքներում և համալսարանի տարածքում։ Հանդիպել է Արսեն Մկրտչյանին, վերջինս խոսակցության ընթացքում ասել է, որ նախորդ օրը Տիգրան Տերտերյանը հարվածել է Հովհաննես Միքայելյանին, որից հետո վերջինս արյունահոսել է։ Հարցրել է, թե ինչ առարկայով է հարվածել, Արսենն ասել է, որ չնայած ներկա է եղել այդ դեպքին, սակայն չի տեսել, թե կոնկրետ ինչով է հարվածել, ինքը չի բացառել, որ դանակով։ Չնայած դրան, ինքն իրականում ոչ տեսել է, ոչ էլ մինչ Արսենի պատմելը, լսել էր այդ դեպքի մասին, պարզապես, քանի որ արյան անուն է լսել, մտքում միայն դանակն է եկել։ Արսենին հարցրել է, թե ինչ պատճառով է հարվածել, նա պատասխանել է, որ ինչ-որ հեռախոսի հետ կապված պատմություն է եղել, որը սկզբում անլուրջ է թվացել, այլ մանրամասնություներ դրա մասին չի պատմել։ Հարցրել է, թե ով էր այդ վիճաբանության մեջ առավել ագրեսիվ, Արսենն ասել է, որ Հովհաննեսը ավելի շատ հանգստացնում էր իրավիճակը, իսկ Տիգրանի վերաբերյալ ոչինչ չի ասել։ Դրանից երկու օր հետո գնացել է Հովհաննեսին տեսակցության, վերջինս գրեթե նույնն է պատմել, մանրամասնություններն այս պահին չի հիշում, այդ թեմայով հետագայում ոչ մեկի հետ ոչինչ չի զրուցել։ Տիգրանը և Հովհաննեսը գտնվել են շատ լավ փոխհարաբերությունների մեջ, հանդիսացել են ընկերներ։ Նախկինում Տիգրանի հեռախոսը պահելու դեպքին ականատես չի եղել, նման դեպք չգիտի։ Տիգրանի մոտ դանակ կամ նմանատիպ առարկա չի նկատել։ Հովհաննեսի մոտ ևս նման առարկաներ չի տեսել։ 2015թ-ի մայիսի 20-ին Հ.Միքայելյանի և Տ.Տերտերյանի միջև լարվածություն չի նկատել, նրանք բոլորի հետ գտնվել են լավ հարաբերությունների մեջ։ Վերջին անգամ Տ.Տերտերյանին տեսել է 2015թ-ի մայիսի 20-ին, հաջորդ օրը զանգահարել է նրա հեռախոսահամարին, սակայն այն եղել է անհասանելի, դրանից հետո մինչ օրս նրան չի տեսել և նրա հետ չի զրուցել(...)»։ /տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/ Վկա Նարե Վիգենի Ազարյանի ցուցմունքն այն մասին, որ՝ «(...) Շուրջ երեք տարի է, ինչ սովորում է ճարտարապետության Շինարարության Հայաստանի Ազգային Ճարտարապետության ֆակուլտետում, ներկայումս հանդիսանում է չորրորդ կուրսի ուսանողուհի։ Կուրսը բաժանված է խմբերի, իր խումբը ճ-21-4 համարն է, խմբում մոտ 25 ուսանող է սովորում։ Բոլորի հետ հավասար մտերմություն է անում, որպես կուրսեցի առավել մտերիմ է Անի Թադևոսյանի և Լաուրա Դեմիրճյանի հետ։ Ուսման ընթացքում անցնում են տարբեր առարկաներ, և հիմնականում բոլոր առարկաների համար անհրաժեշտ են լինում մատիտներ, կարկիններ կամ մատիտները սրելու համար նախատեսված ռեզակներ։ Ռեզակների ձևի, չափի, ֆիրմայի վերաբերյալ պահանջներ չեն ներկայացվում, յուրաքանչյուրը ձեռք է բերում ըստ ցանկության։ Չի մտաբերում, թե 2015թ.-ի մայիսի 20-ին երբ է եղել համալսարանում, սակայն մտաբերում է, որ այդ օրը ստուգարք է հանձնել, որից հետո գնացել է թիվ 9-րդ մասնաշենք, որտեղ ևս հանձնել է ստուգարք։ Իր հիշելով, նստած է եղել լսարանի մեջտեղի շարքերում, կողքը նստել է Անի Թադևոսյանը, ենթադրում է, որ մյուս կողմում՝ Լաուրա Դեմիրճյանն է եղել։ Լսարանում տեղի ունեցող իրադարձություններին ուշադրություն չի դարձրել, սակայն արտառոց ոչինչ չի նկատել, լսարանում վեճ չի եղել։ Մոտ կես ժամ կամ 40 րոպե անց լսել է ձայներ, սակայն ըստ ձայների չի ճանաչել, թե ովքեր են եղել։ Որոշ ժամանակ անց ուսանողներից ոմանք դուրս են եկել։ Մտաբերում է, որ այդ ժամանակ դուրս է եկել Հովհաննես Միքայելյանի ընկերուհին՝ Ժաննան։ Ինքը լսարանից դուրս չի եկել, քիչ անց Ժաննան լացելով ներս է եկել, հարցրել են, թե ինչ է պատահել, սակայն չի մտաբերում, թե Ժաննան ինչ է պատասխանել։ Որոշ ժամանակ անց դասախոս Հակոբյանը ուսանողներին տեղափոխել է այլ լսարան, դրանից հետո հանձնել են ստուգարքը և այլ մանրամասնություններ չի եղել։ Հետագայում Հ.Միքայելյանի ընկերուհի Ժ.Սարուխանյանի պատմելով իմացել է, որ կուրսի ուսանողներից Տիգրան Տերտերյանը մարմնական վնասվածք է պատճառել Հովհաննես Միքայելյանին, այլ մանրամասնություններ Ժաննան չի պատմել։ Հովհաննես Միքայելյանի և Տիգրան Տերտերյանի հետ շփվում է որպես կուրսեցիներ։ 2015թ-ի մայիսի 20-ին Հովհաննեսի և Տիգրանի միջև թշնամություն չի նկատել, լարվածություն չի տեսել։ Տիգրանի հեռախոսը պահելու դեպք չգիտի, նման երևույթի ականատես չի եղել, իր մեջ նման դեպք չի տպավորվել։ Ինչպես մայիսի 20-ին, այնպես էլ ընդհանրապես Տ.Տերտերյանի մոտ սուր կտրող ծակող առարկա կամ դանակ չի տեսել։ Այդպիսի առարկաներ չի տեսել նաև Հովհաննեսի մոտ։ Երբ լսարանաում նստած են եղել, մինչ աղմուկ լսելը, լսարանում եղել են մի քանի տղաներ, սակայն չի մտաբերում, թե ովքեր են եղել։ /տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/ Դատակենսաբանական փորձաքննության թիվ 195 եզրակացությունը, համաձայն որի՝ «փորձաքննության ներկայացված Հովհաննես Միքայելյանի արյան նմուշն ըստ արյան ABO իգոշճաբանական համակարգի պատկանում է A խմբին։ Փորձաքննության ներկայացված հինգ բամբակյա խծուծների վրա տեղակայված կասկածելի հետքերում հաստատվեց արյան առկայություն, որը պատկանում է մարդու և առաջացել է ըստ արյան ABO իգոշճաբանական համակարգի A խումբ ունեցող որևէ անձից, կամ անձանցից, այդ թվում նաև կարող էր առաջանալ Հովհաննես Միքայելյանից»։ /տես` հատոր 2, գ.թ. 7-9 դատական նիստի արձանագրությունը / Դատահետքաբանական փորձաքննության թիվ 1601-15 եզրակացությունը, համաձայն որի՝ «փորձաքննությանը ներկայացված Հովհաննես Միքայելյանին պատկանող հագուստներից վերնաշապիկի առաջամասի ստորին ձախակողմյան և անթև շապիկի առաջամասերի մակերեսներին հայտնաբերված մեկական վնասվածքներն ունեն ծակած-կտրած բնույթ, առաջացել են միաժամանակ, այսինքն՝ մեկ ներգործության արդյունքում, և կարող էին պատճառվել ծակող-կտրող շեղբ ունեցող գործիքի շեղբի՝ հնարավոր է՝ դանակի շեղբի ներթափանցման արդյունքում, գործի մեջ նշված հանգամանքներում։ Անթև շապիկի առաջամասի և աջ կողմի ուսաժապավենի վնասվածքները պատռվածքներ են և կարող էին պատճառվել մեխանիկական ձգվածության՝ քաշելու-ձգելու արդյունքում»։ /տես` հատոր 2, գ.թ. 15-18 դատական նիստի արձանագրությունը / Դատահետքաբանական փորձաքննության թիվ 2310-15 եզրակացությունը, համաձայն որի՝ «Հովհաննես Միքայելյանին պատկանող կարճաթև վերնաշապիկի առաջամասի ձախ կողմի ստորին հատվածում և անթև շապիկի առաջամասի ստորին գրեթե կենտրոնական հատվածում առկա ծակած-կտրած բնույթի վնասվածքներն իրենց տեղակայմամբ համապատասխանում են Հ.Միքայելյանի մարմնական վնասվածքների վերաբերյալ դ/բ փորձագետի թիվ 898/հ եզրակացության հետևության մեջ նշված՝ «...որովայնի առաջնային պատի ծակված-կտրված՝ որովայնի խոռոչ թափանցումով, ճարպոնի վնասմամբ վերքի ձևով» վնասվածքին»։ /տես` հատոր 2, գ.թ. 128-130 դատական նիստի արձանագրությունը / Դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 898/հ եզրակացությունը, համաձայն որի՝ «Հ.Միքայելյանի մարմնական վնասվածքը՝ որովայնի առաջային պատի ծակված-կտրված՝ որովայնի խոռոչ թափանցումով, ճարպոնի վնասմամբ վերքի ձևով, պատճառվել է սուր ծակող-կտրող առարկայով կամ գործիքով, հնարավոր է նշված ժամկետում, որն առողջությանը պատճառել է ծանր վնաս՝ կյանքին վտանգ սպառնացող։ Վնասվածքը ստանալու պահին Հ.Միքայելյանը տարածության մեջ կարող էր գտնվել ցանկացած հնարավոր դիրքում՝ վնասվածքի շրջանով ուղղված դեպի վնասող առարկան»։ /տես` հատոր 1, գ.թ. 114-115, հատոր 2, գ.թ. 23 դատական նիստի արձանագրությունը/ Դեպքի վայրի զննության մասին 20.05.2015թ.-ի արձանագրությունը, համաձայն որի՝ «զննության մասնակից Ա.Ումուրշատյանը հայտարարել է, որ Երևան քաղաքի Կորյունի 19 հասցեում գործող «ճարտարապետության և շինարարության Հայաստանի ազգային համալսարան» հիմնադրամի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում գտնվող «9511» թվագրումով և «Կամուրջների փորձարկման լաբորատորիա» գրառումով լսարանից 2015թ.-ի մայիսի 20-ին ժամը 15։30-ի սահմաններում դուրս գալով նկատել է Հ.Միքայելյանին՝ կանգնած վիճակում։ Դեպքի վայրի զննությամբ Ա.Ումուրշատյանի մատնանշած վայրից մոտ 20 մետր հեռավորության վրա՝ դեպի ձախ միջանցքի միջնամասի հատվածում հայտնաբերվել են արնանման, կարմիր գույնի, կլոր կառուցվածքով, չորացված թվով մոտ 15 հետքեր։ Նմանատիպ բազմաթիվ հետքեր են հայտնաբերվել նաև նշված հետքերից մոտ չորս մետր հեռավորության վրա։ Հայտնաբերված հետքերից բժշկական սպիրտով ներծծված բամբակի վրա վերցվել են նմուշներ»։ /տես հատոր 1, գ.թ. 18-19, դատական նիստի արձանագրությունը/ Հ.Միքայելյանի հիվանդության պատմագրի զննության արձանագրությունն այն մասին, որ տուժող Հ.Միքայելյանը հայտարարել է, որ վնասվածքը ստացել է վիճաբանության ընթացքում։ /տես հատոր 1, գ.թ. 51-53, դատական նիստի արձանագրությունը/ Այլ փաստաթղթի կարգով ապացույց ճանաչված՝ Հ.Միքայելյանից հաղորդում ընդունելու մասին 21.05.2015թ.-ի արձանագրությունն ապացույց ճանաչելու մասին որոշումը, համաձայն որի՝ «Հ.Միքայելյանը հաղորդում է տվել այն մասին, որ 2015թ.-ի մայիսի 20-ին պոլիտեխնիկ ինստիտուտի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկի միջանցքում Տիգրան Տերտերյանը դանակով հարվածել է իր որովայնին»։ /տես հատոր 1, գ.թ. 45, հատոր 2, գ.թ. 142-143 դատական նիստի արձանագրությունը/ Դատարանում հետազոտվել է նաև իրեղեն ապացույց ճանաչված, դեպքի վայրի զննությամբ հայտնաբերված արնանման հետքերի նմուշներ պարունակող թվով հինգ բամբակյա խծուծները և տուժող Հ.Միքայելյանի հագին դեպքի ժամանակ եղած հագուստները։ /տես դատական նիստի արձանագրությունը/ Բացի այդ, դատարանում հրապարակվել և հետազոտվել է նաև Տիգրան Տերտերյանի վերաբերյալ ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի կողմից տրված պահանջագիրը, «Արմենիա» ՀԲԿ նյարդաբանական բաժանմունքի կողմից տրված էպիկրիզը, առողջական վիճակի հետազոտման մասին արձանագրությունները, անձը բնութագրող փաստաթղթերը, ընտանքի կազմի վերաբերյալ տեղեկանքը։ /տես` հատոր 1, գ.թ. 68, 125-130, 164-166, հատոր 2, գ.թ.246-248, դատական նիստի արձանագրությունը/ Դատարանում հետազոտված և ուսումնասիրված վերը շարադրված ապացույցների ամբողջության պայմաններում դատարանը սույն դատավճռում պետք է քննարկման առարկա դարձնի և լուծի այն հարցերը, որոնք կապված են՝ 1. գործով անցնող անձանց ցուցմունքների արժանահավատությանը, 2. դրանց արդյունքում ձեռք բերված, գործի փաստական հանգամանքներին վերաբերող ապացույցների բավարարությանը, 3. իսկ հիշյալ վերլուծությունների արդյունքում նաև՝ ամբաստանյալին առաջադրված մեղադրանքի իրավաչափությանն ու հիմնավորվածությանը։ Այսպես. Դատարանն ամբաստանյալ Տիգրան Համելիտի Տերտերյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղսագրված հանրորեն վտանգավոր արարքում նրա մասնակցությունն ապացուցված համարելու, այդ առնչությամբ գործով ձեռք բերված ապացույցների բավարարության հարցը քննարկելու, ինչպես նաև այդ մեղադրանքի կապակցությամբ ստացված ապացույցների արժանահավատությունը գնահատելու տեսանկյունից նախ հարկ է համարում անդրադառնալ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի կողմից 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ին կայացված թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշմամբ ապացույցների բավարարության վերաբերյալ արտահայտած հետևյալ իրավական դիրքորոշումներին. « (…) 28. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝ « (…) 3. Հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա, այն պետք է հաստատվի գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ։ 4. Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր կասկածները, որոնք չեն կարող փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի կամ կասկածյալի։ (…)»։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը ապացույցները գնահատում են իրենց ներքին համոզմամբ»։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածի համաձայն` «Միայն ապացույցների հիման վրա են հաստատվում` 1) դեպքը և հանգամանքները (կատարման ժամանակը, տեղը, եղանակը և այլն). 2) կասկածյալի և մեղադրյալի առնչությունը դեպքին. 3) հանցագործության` քրեական օրենքով նախատեսված հատկանիշները. 4) անձի մեղավորությունը քրեական օրենքով չթույլատրված արարքը կատարելու մեջ. 5) քրեական օրենքով նախատեսված պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ խստացնող հանգամանքները. 6) այն հանգամանքները, որոնցով դատավարության մասնակիցը կամ քրեական դատավարությանը մասնակցող այլ անձը հիմնավորում է իր պահանջները, եթե այլ բան նախատեսված չէ օրենքով»։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման` վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից։ 2. Հետաքննության մարմնի աշխատակիցը, քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով օրենքով, ապացույցները գնահատում են ապացույցների համակցության մեջ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված իրենց ներքին համոզմամբ»։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 365-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «Մեղադրական դատավճիռը չի կարող հիմնված լինել ենթադրությունների վրա և կայացվում է միայն այն դեպքում« երբ հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունն ապացուցված է դատական քննության ընթացքում։ Հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունը կարող է համարվել ապացուցված« եթե դատարանը« ղեկավարվելով անմեղության կանխավարկածով« հիմնվելով պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դատական քննության ընթացքում գործի հանգամանքների հետազոտման արդյունքների վրա« դատաքննության ժամանակ հետազոտված հավաստի ապացույցների հիման վրա« ամբաստանյալի մեղավորության մասին չփարատվող բոլոր կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով« սույն օրենսգրքի 360 հոդվածի առաջին մասի 1-4-րդ կետերում նշված հարցերին տալիս է հաստատող պատասխաններ»։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 371-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Դատավճռի նկարագրական-պատճառաբանական մասում ցույց է տրվում (...) 3) այն ապացույցները, որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները, ինչպես նաև այս կամ այն ապացույցն անարժանահավատ համարելու փաստարկները»։ «Ապացույցների բավարարություն» հասկացության էությունը, ապացույցների բավարարությունը որոշելու ընդհանուր չափանիշները, դրանցից յուրաքանչյուրի բնութագիրը Վճռաբեկ դատարանը քննարկել և վերլուծել է Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով կայացրած որոշման շրջանակներում։ Մասնավորապես, վկայակոչված որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը, համեմատական վերլուծության ենթարկելով «ապացուցման առարկա» և «ապացույցների բավարարություն» հասկացությունները, նշել է. «(…) եթե ապացուցման առարկան ցույց է տալիս, թե ինչ է անհրաժեշտ պարզել յուրաքանչյուր քրեական գործով, ապա ապացույցների բավարարությունը կապված է այն ապացուցողական նյութի հետ, որը վերաբերում է ապացուցման առարկային և թույլ է տալիս այդ հանգամանքների մասին գալ արժանահավատ հետևության։ Որոշելով ապացույցների բավարարությունը` վարույթն իրականացնող մարմինները լուծում են քրեական գործի համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքների հետազոտման խորության աստիճանի հետ կապված հարցերը, մասնավորապես այն, թե ի՞նչ աստիճանի պետք է մանրացվի յուրաքանչյուր հանգամանքը, և ի՞նչ ծավալի ապացույցներ են անհրաժեշտ այդ հանգամանքները հավաստի պարզելու և դրա հիման վրա այս կամ այն դատավարական որոշումը կայացնելու համար։ Այսպիսով, ապացույցների բավարարությունը ենթադրում է կոնկրետ գործով ապացուցման շրջանակների այնպիսի որոշումը, որպեսզի հավաքված ապացույցները որակական կողմից ապահովեն ապացուցման առարկայի յուրաքանչյուր տարրի պարզումը, իսկ քանակական կողմից` այդ հանգամանքների բացահայտման արժանահավատությունը և դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունն ու պատճառաբանվածությունը։ Ի տարբերություն ապացուցման առարկայի, ապացույցների բավարարություն հասկացության բովանդակությունը քրեական դատավարության օրենսդրությամբ բացահայտված չէ, այսինքն` օրենքում հստակ նշում չկա այն մասին, թե մինչև ե՞րբ պետք է հավաքվեն և հետազոտվեն ապացույցները, որպեսզի յուրաքանչյուր գործով պարզվի ապացուցման առարկան ամբողջությամբ կամ նրա տարրերն առանձին վերցրած։ Բացի այդ, օրենքում սահմանված չէ միասնական չափանիշ առ այն, թե ե՞րբ են ի հայտ գալիս յուրաքանչյուր քրեական գործով ապացուցման առարկան բացահայտված համարելու հիմքերը։ Վճռաբեկ դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի համակարգային վերլուծության հիման վրա արձանագրում է ապացույցների բավարարությունը որոշելու հետևյալ ընդհանուր չափանիշները՝ 1) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունք, 2) դատավարական որոշումների հիմնավորվածություն և պատճառաբանվածություն, 3) անմեղության կանխավարկածը (տե՛ս Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 14-15-րդ կետերը, իսկ վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքի, դատավարական որոշումների հիմնավորվածության և պատճառաբանվածության, անմեղության կանխավարկածի մասին մանրամասն տե՛ս նույն որոշման 16-19-րդ կետերը)։ 29. Վերահաստատելով և զարգացնելով նախորդ կետում մեջբերված գործով արտահայտած իրավական դիրքորոշումները` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ապացույցների բավարարությունըե որոշելու չափանիշներն են. 1) անմեղության կանխավարկածը, 2) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքը, 3) դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունը և պատճառաբանվածությունը։ 30. Անդրադառնալով անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին` Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ քրեական դատավարությունում կանխավարկածը օրենքով կամ նախադեպային իրավունքով հաստատված այն կանոնն է, որի համաձայն՝ որոշակի հանգամանք համարվում է հաստատված, քանի դեռ օրենքով սահմանված կարգով չի ապացուցվել հակառակը։ Մարդու անմեղությունը քրեական դատավարության կարևորագույն կանխավարկածներից է, որն ամրագրված է ինչպես ՀՀ Սահմանադրությամբ, միջազգային պայմանագրերով և օրենքներով, այնպես էլ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի և Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքով։ Հանցանք կատարելու մեջ անձի մեղավորությունը հաստատված համարելը ոչ այլ ինչ է, քան անմեղության կանխավարկածի հաղթահարում։ Միևնույն ժամանակ, անձին դատապարտելու համար համարժեք ապացույցների բավարար համակցության բացակայությունը նշանակում է, որ անձի անմեղության կանխավարկածը հաղթահարված չէ։ Այլ խոսքով՝ քրեական դատավարության ընթացքում չապացուցված մեղավորությունը հավասարազոր է ապացուցված անմեղության։ Հարկ է նշել նաև, որ անմեղության կանխավարկածն ամրագրող նորմերը, ինչպես նաև նախադեպային իրավունքը սահմանում են ոչ միայն այդ սկզբունքի բուն էությունը, այլև՝ դրա հաղթահարման, նույնն է, թե անձի մեղավորության հաստատման համար անհրաժեշտ դատավարական չափորոշիչները։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը Մ.Հակոբյանի գործով որոշման մեջ շեշտել է. «(…) ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը դատարաններին պարտավորեցնում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածում թվարկված՝ ապացուցման ենթակա հանգամանքների, այդ թվում՝ կոնկրետ հանցանքի հատկանիշների և այդ հանցանքի մեջ անձի մեղավորության վերաբերյալ իր հետևությունները հիմնավորել վերաբերելի, փոխկապակցված, հավաստի ապացույցներով և ոչ թե ենթադրություններով։ Այլ խոսքով՝ հանցանքի մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր անձի վերաբերյալ` ապացուցման ենթակա յուրաքանչյուր հանգամանքի կապակցությամբ դատարանի հետևությունը պետք է հիմնված լինի ոչ թե գնահատողական դատողությունների, կանխատեսումների կամ կարծիքների, այլ կոնկրետ գործով օրենքով սահմանված կարգով ձեռք բերված փաստական տվյալների վրա։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ մեղսագրվող հանցագործության և դրա հատկանիշների ապացուցման բեռը կրում է մեղադրանքի կողմը, իսկ չփարատված կասկածները պետք է մեկնաբանվեն հօգուտ մեղադրյալի։ Դրանից հետևում է, որ մեղադրանքի կողմը կրում է անձի մեղքը հաստատելու համար բավարար ապացույցներ ներկայացնելու պարտականությունը (…)։ (տե՛ս Մարգար Հակոբյանի վերաբերյալ 2013 թվականի մայիսի 8-ի թիվ ԵԿԴ/0168/01/12 որոշման 13-րդ կետը)։ Անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել և իրավական դիրքորոշում է արտահայտել նաև Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի գործով որոշման մեջ (տե՛ս Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0044/01/11 որոշման 14-րդ կետը)։ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի ուսումնասիրությունը ևս ցույց է տալիս, որ Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 2-րդ կետով երաշխավորված անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը, ի թիվս այլոց, ենթադրում է մեղադրանքի կողմի պարտականությունը ներկայացնելու անձին դատապարտելու համար բավարար ապացույցներ (տե՛ս, ի թիվս այլոց, Barbera Messegue and Jabardo v. Spain, գանգատ թիվ 10590/83, 1988 թվականի դեկտեմբերի 6-ի վճիռ, 77-րդ կետ, Janosevic v. Sweden, գանգատ թիվ 34619/97, 2002 թվականի հուլիսի 23-ի վճիռ, 97-րդ կետ)։ Այսպիսով, անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը ենթադրում է ապացույցների այնպիսի ամբողջության առկայություն, որն անհրաժեշտ է անձի մեղավորությունը ողջամիտ (հիմնավոր) կասկածից վեր ապացուցված համարելու, այլ ոչ թե անձի մեղավորության մասին ենթադրություններ անելու համար։ 31. Ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս չափանիշին՝ ներքին համոզմունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Մ.Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի վերաբերյալ որոշման մեջ և դիրքորոշում ձևավորել այն մասին, որ «(…) Ներքին համոզմունքը, որպես ապացույցների գնահատման արդյունք, բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների անխզելի կապով. այն, մի կողմից, պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից, անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ։ Ապացույցները, որոնք հավաքվել և ստուգվել են օրենքին համապատասխան, կազմում են ներքին համոզմունքի այն օբյեկտիվ հիմքը, որն իր դրսևորումն է գտնում ընդունվող որոշումներում։ Թեպետ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա, այն չի կարող լինել կամայական։ Դրա հիմքում պետք է դրված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննությունը (…)»։ (տե՛ս Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 որոշման 14-րդ կետը)։ Այսպիսով, «ներքին համոզմունքը» սուբյեկտիվ-օբյեկտիվ կատեգորիա է։ Այն ապացույցների գնահատումն իրականացնող սուբյեկտի գիտակցված և ողջամիտ համոզվածությունն է իր իսկ կողմից կայացված որոշման հիմնավորվածության մեջ (սուբյեկտիվ բնույթ)։ Այդպիսի համոզվածությունը պետք է ձևավորված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննության արդյունքում և հիմնվի թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների բավարար համակցությամբ հաստատված փաստերի վրա, որոնք անկողմնակալ դիտորդի մոտ ողջամտորեն կձևավորեն նույն համոզվածությունը (օբյեկտիվ բնույթ)։ Ելնելով այն հանգամանքից, որ ներքին համոզմունքն ունի օբյեկտիվ հիմքեր, անհրաժեշտ է այն տարբերակել ինտուիցիայից, ենթադրություններից և այլ անհաշվետու զգացմունքներից։ Ի տարբերություն դրանց, ներքին համոզմունքը չի կարող ձևավորվել առանց օբյեկտիվ հիմքի և հիմնվել անթույլատրելի, ոչ վերաբերելի, անարժանահավատ ապացույցների վրա։ Այլ խոսքով, ներքին համոզմունքը հիմնվում է ողջամիտ կարծիքի, գիտելիքի վրա, այլ ոչ թե ենթադրությունների, երևակայության, համակրանքի, հակակրանքի կամ կանխակալ կարծիքի վրա։ Ներքին համոզմունքի՝ որպես ապացույցների գնահատման արդյունքի օբյեկտիվ հիմքը քրեական գործով ձեռք բերված, բազմակողմանի և օբյեկտիվ հետազոտված ապացույցների բավարար համակցությունն է։ Այս առումով անհրաժեշտ է վերլուծել ապացույցների թույլատրելիության, վերաբերելիության և արժանահավատության հատկանիշները, որոնց տեսանկյունից ապացույցները ենթակա են գնահատման։ 31.1. Ապացույցների թույլատրելիության հատկանիշը վերաբերում է դրանց ձևական կողմին։ Դրա էությունը կազմում է ապացույցները ձեռք բերելիս օրենքով նախատեսված դատավարական պահանջների պահպանվածությունը և ենթադրում է. - աղբյուրի օրինականություն՝ ապացույցը պետք է ձեռք բերվի միայն օրենքով սահմանված աղբյուրներից (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մաս), - ձեռքբերման միջոցների օրինականություն՝ պետք է պահպանված լինեն ապացույցների ձեռքբերմանն ուղղված գործողություններ կատարելուն օրենքով առաջադրված պահանջները, - դատավարական ձևակերպում՝ ապացույցը, դրա ձեռքբերման գործընթացը պետք է օրենքով սահմանված կարգով ենթարկվեն դատավարական ձևակերպման, - լիազորված սուբյեկտ՝ այն պետք է ստացված լինի ապացույց ձեռք բերելու լիազորությամբ օժտված սուբյեկտի կողմից։ Ապացույցն անթույլատրելի ճանաչելու հիմքերը հստակ սահմանված են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածով։ 31.2. Վերաբերելիությունն ապացույցի կարողությունն է իր բովանդակությամբ ծառայելու ապացուցման առարկայի մեջ մտնող հանգամանքները, գործի քննության և լուծման համար նշանակություն ունեցող այլ տվյալները բացահայտելուն և հաստատելուն։ Այլ խոսքով՝ ապացույցի վերաբերելիության հատկանիշն արտացոլում է ապացույցի և գործի քննության ու լուծման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքների միջև կապը։ Ապացույցը կհամարվի վերաբերելի, եթե տեղեկություններ պարունակի գործի համար որևէ նշանակություն ունեցող փաստի մասին։ 31.3. Ապացույցի արժանահավատության հատկանիշը նույնպես վերաբերում է ապացույցի բովանդակային գնահատմանը։ Արժանահավատ է այն ապացույցը, որի ճշմարտացիությունը կասկած չի հարուցում։ Ապացույցն արժանահավատության տեսանկյունից գնահատելիս դատարանը պետք է հիմք ընդունի հետևյալ հանգամանքները. ա) ապացույցի աղբյուրի հատկանիշները (օրինակ՝ փորձագետի ձեռնհասությունը, ցուցմունք տվող անձի շահագրգռվածությունը, որոշ դեպքերում հոգեբանական և ֆիզիոլոգիական հատկանիշները, վիճակը, ինչպես նաև անձին վերաբերող այլ հատկանիշներ, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ այդ անձի կողմից գործի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներն ընկալելու, մտապահելու, վերարտադրելու գործընթացի վրա), բ) ապացույցի ձևավորման հանգամանքները (օրինակ՝ վկայի կողմից կոնկրետ հանգամանքն ընկալելու պայմանները, պաշտպանի, ներկայացուցչի ներկայությունը և այլն), գ) ապացուցողական տեղեկությունը ձեռք բերելու միջոցը, դ) ապացույցի բովանդակությունը կազմող տեղեկությունը հաստատող կամ հերքող հանգամանքների առկայությունը, ե) նույն տեղեկության ստացումն այլ աղբյուրից։ Յուրաքանչյուր ապացույց արժանահավատության տեսանկյունից պետք է գնահատվի ապացույցների համակցության մեջ՝ բազմակողմանի և մանրամասն գնահատելով փաստական տվյալների ստացման աղբյուրները և ապացույցի ձևավորման ամբողջ ընթացքը։ Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ վերջնական որոշում կարող է կայացվել դրա բովանդակությունն այլ աղբյուրներից ստացված տեղեկությունների հետ համադրելու արդյունքում։ Որոշակի փաստի վերաբերյալ այս կամ այն աղբյուրից ստացված տեղեկությունների արժանահավատությունը գնահատելու համար անհրաժեշտ է վերլուծել ստացված տեղեկությունների բովանդակությունը, համադրել դրանք այլ ապացույցների հետ, պարզել դրանց համապատասխանությունը կամ հակասությունը, հակասության դեպքում` դրա պատճառները։ Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ դատարանի եզրահանգումները պետք է հիմնվեն գործում առկա փաստական տվյալների վրա։ 32. Ապացույցների գնահատման արդյունքում ձևավորված ներքին համոզմունքն իրավական նշանակություն է ստանում և օբյեկտիվացվում ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս՝ դատավարական որոշումների հիմնավորման և պատճառաբանման չափանիշի միջոցով (սույն չափանիշի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումների մասին տե՛ս նաև Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 18-րդ կետը)։ Ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը ենթադրում է ապացույցները բարեխիղճ վերլուծության ենթարկելու պարտականություն։ Վերջին դիրքորոշումը բխում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի 4-րդ մասի պահանջից, որի համաձայն՝ «Դատարանի դատավճիռը պետք է լինի պատճառաբանված։ Պատճառաբանման ենթակա են դատարանի կողմից դատավճռում շարադրվող բոլոր հետևությունները և որոշումները»։ Դատական ակտի պատճառաբանվածության հարցին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Ֆ.Գալստյանի գործով որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ (…) Դատական ակտի պատճառաբանվածությունը կոչված է պարզաբանելու, թե ինչու է դատարանը եկել այս կամ այն հետևության, որ իրավանորմերով է ղեկավարվել նման որոշում կայացնելիս և միևնույն ժամանակ հնարավորություն է ստեղծում վերադաս դատարանի կողմից դատական ակտի օրինականության և հիմնավորվածության ստուգման համար։ (…) Պատճառաբանված որոշման բացակայությունն արդեն իսկ օբյեկտիվորեն սահմանափակում է վերադաս դատական ատյանի հնարավորությունը` լիարժեք դատական ստուգման ենթարկելու բողոքարկվող դատական ակտի օրինականությունն ու հիմնավորվածությունը և կայացնելու արդարացի որոշում, հետևաբար դատական ակտի չպատճառաբանված լինելը հանգեցնում է քրեական դատավարության կարևորագույն սկզբունքներից մեկի` ՀՀ Սահմանադրությամբ և քրեադատավարական օրենքով երաշխավորված արդար դատական քննության իրավունքի խախտման։ (…) Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն իր մի շարք որոշումներում՝ ներպետական դատարանների կողմից կայացված որոշումների չպատճառաբանվածությունը կամ ոչ բավարար պատճառաբանվածությունը դիտել [է] «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասով երաշխավորված` անձի արդար դատական քննության իրավունքի խախտում (տե՛ս Սալովն ընդդեմ Ուկրաինայի (Salov v. Ukraine) 06.09.2005 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 65518/01, Բոլդեան ընդդեմ Ռումինիայի (Boldea v. Romania) 15.02.2007 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 19997/02, Գրադինարն ընդդեմ Մոլդովայի (Gradinar v. Moldova) 08.04.2008 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 7170/02)ե (տե՛ս Ֆրունզիկ Գալստյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի մարտի 26-ի թիվ ԵԿԴ/0058/11/09 որոշման 18-20-րդ կետերը)»։ Վերահաստատելով Ֆ.Գալստյանի գործով որոշմամբ ձևավորած իրավական դիրքորոշումը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ դատարանը պարտավոր է իր դատական ակտում ամրագրել և թույլատրելիության, վերաբերելիության ու արժանահավատության տեսանկյունից գնահատման ենթարկել այն ապացույցները, որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները, ինչպես նաև նշել այս կամ այն ապացույցն անարժանահավատ համարելու փաստարկները (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 371-րդ հոդվածի 3-րդ կետ)։ Հակառակ դեպքում ապացույցների գնահատումը, դրա արդյունքում դատարանի համապատասխան ներքին համոզմունքի ձևավորումը կկրեն սուբյեկտիվ բնույթ, կհանգեցնեն կամայականության և անձի արդար դատաքննության իրավունքի խախտման՝ սահմանափակելով նաև դատական ակտի օրինականությունը և հիմնավորվածությունը ստուգելու վերադաս դատարանի հնարավորությունը։ 33. Սույն որոշման 29-32-րդ կետերում կատարված իրավական վերլուծության հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ գործի լուծման համար ապացույցների բավարարությունը որոշելու չափանիշները սերտորեն փոխկապակցված են և փոխադարձաբար պայմանավորում են միմյանց։ Գործի լուծման համար բավարար ապացույցներ ասելով` պետք է հասկանալ թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների համակցություն, որը, հաղթահարելով անմեղության կանխավարկածը, անաչառ դիտորդի մոտ կձևավորի հիմնավոր կասկածից վեր համոզվածություն անձի մեղավորության վերաբերյալ, ինչպես նաև կհաստատի գործով ապացուցման առարկան կազմող մյուս հանգամանքները և հնարավորություն կտա կայացնել հիմնավորված և պատճառաբանված որոշում։ Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանը նաև արձանագրել է. «Ապացույցների բավարարությունը չի կարող որոշվել թվաբանական ցուցանիշով (…) ։ Ակնհայտ է, որ ապացույցները բավարար չեն, եթե` 1) գործում բացակայում է որևէ ապացույց գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող որևէ հանգամանքի պարզման համար, 2) եղած ապացույցը թույլ չի տալիս պարզել այդ հանգամանքը անհրաժեշտ խորությամբ և լրիվությամբ, 3) այդ հանգամանքի ապացուցվածությունը կասկած է հարուցում։ (տե՛ս Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 17-րդ կետը)»։ Այսպիսով, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշը։ Ընդ որում, «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշ ասելով, պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը։ Վերոգրյալը չի նշանակում, որ հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորությունն ընդհանրապես չի կարող առաջացնել որևէ կասկած, սակայն այդպիսի կասկածի հավանականության դեպքում դրա աստիճանը պետք է լինի աննշան (խիստ ցածր); Այլ խոսքով՝ մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած (...) »։ Սույն գործով, դատարանը, դատաքննությամբ հետազոտված և ուսումնասիրված ապացույցների համադրության արդյունքում ստորև անդրադառնում է դրանց՝ մասնավորապես ամբաստանյալի, տուժողի և վկաների կողմից տրված ցուցմունքների արժանահավատությանը, ամբաստանյալին մեղսագրված արարքում մեղադրանքի ապացույցների բավարարությանը, այդ և մյուս ապացույցների հետ փոխկապակցվածությանն ու համադրմանը, իսկ դրանց արդյունքում՝ գործի արդարացի լուծման հիմնարար հարցերին։ Գործի փաստական հանգամանքների ընդհանուր վերլուծությունից դատարանը հաստատված է համարում այն, որ՝ 2015թ.-ի մայիսի 20-ին Երևան քաղաքի Կորյուն 19 հասցեում գտնվող «Ճարտարապետության և շինարարության Հայաստանի ազգային համալսարան» հիմնադրամի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում «9511» թվագրումով և «Կամուրջների փորձարկման լաբորատորիա» գրառումով լսարանի մոտ՝ միջանցքում ծագած վիճաբանության անմիջական մասնակիցներ են հանդիսանում գործով ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանն ու տուժող Հովհաննես Միքայելյանը։ Ավելին, գործով ձեռք բերված ապացույցների ամբողջությունը (ամբաստանյալի, վկաների ցուցմունքներ, դատաբժշկական փորձաքննութան եզրակացույթուն և այլն) անհերքելիորեն վկայում են այն մասին, որ տուժողին մարմնական վնասվածքը հասցնողը հանդիսանում է ամբաստանյալը։ Այլ է հիշյալ մարմնական վնասվածքը հասցնելու շարժառիթը, հանգամանքները, ինչպես նաև դրան նախորդող իրավիճակն ու մարմնական վնասվածքը հասցնելու համար առիթ հանդիսացած պատճառը։ Այս առումով դատարանը ցանկանում է անդրադառնալ և վերլուծել ինչպես ամբաստանյալի, այնպես էլ՝ տուժողի և վկաների կողմից դատարանում տրված ցուցմունքները, որոնք իրենց համակցությամբ ունեն էական նշանակություն։ Այսպես. Սույն գործի դատական քննության ընթացքում ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանն ի սկզբանե չի հերքել իր առնչությունն ու մասնակցությունը տեղի ունեցած միջադեպին, ավելին, մանրամասն ներկայացրել է դեպքի օրն իր գործողությունների հաջորդականությունը ու զարգացումը։ Ամբաստանյալի` դատարանում տրված ցուցմունքի ամբողջական վերլուծությունից պարզ է դառնում, որ իր և տուժողի միջև վիճաբանությունը ծագել է կենցաղային հարցի, ինչպես կողմերն են նշում՝ կատակի, շուրջ, որը վերաբերել է բջջային հեռախոսը պահելուն։ Ըստ ամբաստանյալի՝ Հ.Միքայելյանի առավել ակտիվ գործողությունները ծագել են այն պահից ի վեր, երբ արդեն ինքն է կատակել նրա հետ՝ պահելով վերջինիս բջջային հեռախոսը։ Այնուհետև, ամբաստանյալը դատարանին հայտնել է, որ՝ «(...) Միջանցքում թեթևակի հրմշտել են իրար, որի ժամանակ Հ.Միքայելյանն իր համար անսպասելի հնարք է կատարել, այն է՝ աջ ձեռքով բռնել է պարանոցն այնպես, որ գլուխը գտնվել է նրա կրծքավանդակին, որի հետևանքով, մոտ երկու րոպե չի կարողացել նորմալ շնչել և խոսել։ Մասնավորապես, նկարագրելով իր դիրքը, նշել է, որ դեմքով գտնվել է դեպի Հ.Միքայելյանի կրծաքանադակն այնպես, որ իր քիթը հպվել է նրա կրծքավանդակին, իսկ տեսադաշտը եղել է փակ։ »։ Վերը շարադրվածից կարելի է եզրահանգել, որ փաստորեն, ամբաստանյալը մանրամասն ներկայացրել է մի իրավիճակ, որի ընթացքում Հ.Միքայելյանը բռնել է իր պարանոցը և սկսել այնպես խեղդել, որ վերջինս չի կարողացել շնչել։ Ամբաստանյալի կողմից դրսևորած հետագա գործողությունների վերաբերյալ առավել փաստարկված պատկերացում կազմելու համար անհրաժեշտ է ուշադություն դարձնել այն հագամանքի վրա, որ ինչպես հաստատվեց գործի քննությամբ, Տերտերյանի և Միքայելյանի գործողությունները ծագել են զուտ այն բանից հետո, երբ Միքայելյանը որոշել է կատակել նրա հետ՝ պահելով վերջինիս բջջային հեռախոսը։ Հարկ է նկատի ունենալ, որ ամբաստանյալը մի քանի անգամ հարցրել է Հ.Միքայելյանին, թե գիտի՞ արդյոք, թե որտեղ է իր բջջային հեռախոսը, ինչին, սակայն, նա տվել է բացասական պատասխան։ Միայն այն բանից հետո, երբ Տերտերյանը զանգահարել է իր հեռախոսահամարին և հասկացել, որ զանգը գալիս է Միքայելյանի ընկերուհու՝ Ժաննայի, պայուսակից, վերցրել է Միքայելյանի հեռախոսը և ցանկացել նույն կերպ կատակել։ Ասվածից հետևում է, որ վիճաբանության, իսկ հետագայում նաև քաշքշուկի նախաձեռնողն ու պատճառը եղել է ինքը՝ տուժողը։ Հիշյալ փաստը հաստատվել է ինչպես ամբաստանյալի, այնպես էլ տուժողի ցուցմունքներով։ Ամբաստանյալը դատարանում հայտնել է նաև, որ այն ընթացքում, երբ Հ.Միքայելյանը ձեռքերով բռնել էր իր պարանոցից և խեղդում էր իրեն, հենց այդ պահին նա մտաբերել է, որ գրպանում ունի ռեզակ, որը հանելով, սկսել է անկանոն թափահարել։ Ավելին, Տերտերյանը դատարանում հավաստիացրել է, որ այդ կերպ ցանկացել է պարզապես հանդարտեցնել Միքայելյանին, որպեսզի կարողանար ազատվեր նրանից։ Ընդ որում, Տերտերյանը նշել է նաև, որ Միքայելյանից ազատվելու այլ տարբերակ, հնարավորութուն, օրինակ՝ բղավելու, չի ունեցել, քանի որ դեմքով ամուր հպված է եղել նրա կրծքավանդակին, իսկ տեսադաշտը եղել է փակ։ Ինչ վերաբերում է տուժող Միքայելյանին, ապա դատարանը ցանկանում է ուշադրություն դարձնել այն հանգամանքին, որ վերջինս նույնպես չի ժխտել իր կողմից Տերտերյանի պարանոցը բռնելու հանգամանքը ու թեև դատարանում շատ հանգամանքներ ներկայացրել է կցկտուր, այդուամենայնիվ, չի հերքել հիշյալ փաստը։ Դատարանը վերլուծելով ամբաստանյալի և տուժողի ամբողջական ցուցմունքները, փաստում է հետևյալը` - տուժող Միքայելյանը լսարանում գտնվելու ընթացքում կատակել է համակուրսեցի Տերտերյանի հետ՝ պահելով նրա բջջային հեռախոսը, - հասկանալով, որ հեռախոսը պահել է Հ.Միքայելյանը, Տերտերյանը վերցրել է նրանը՝ նման կերպ կատակելու նպատակով, - միջանցքում, սակայն, վերջիններիս միջև ծագել է քաշքշուկ, որի ընթացքում Միքայելյանը բռնել և սեղմել է Տերտերյանի պարանոցն ու որոշակի՝ կարճ ժամանակահատված շնչահեղձ արել նրան, - հասկանալով, որ խեղդվում է, Տերտերյանը գրպանից հանել և անկանոն թափահարել է մոտը գտնվող կտրող-ծակող առարկան, որից հետո նկատել է Միքայելյանի վնասվածը։ Հատկանշականն այն է, որ դատարան հրավիրված վկա Արսեն Մկրտչյանը, ով, լսելով միջանցքից աղմուկի ձայներ, դուրս է եկել և ականատես է եղել տղաների քաշքշուկի դրվագին, հայտնել է որ՝ «(...) Մասնավորապես, տեսել է, թե ինչպես է Հովհաննեսը կանգնած վիճակում խեղդում Տիգրանին, ով ստեղծված իրավիճակից փոքր-ինչ կռացել էր։ Այդ պահին Տիգրանի գործողությունները չի մտաբերում (...)»։ Փաստորեն, վկա Մկրտչյանը նույնպես ներկայացրել է հանգամանքներ, որոնց ինքն անմիջական ականատես է եղել և դրանք համընկնում են ամբաստանյալի կողմից ներկայացված տեղեկությունների հետ, ավելին, չեն հակասում տուժողի կողմից դատարանում հայտնածին։ Նման պարագայում դատարանն ընդգծում է, որ վկան ներկայացրել է այնպիսի փաստեր, որոնք նույնանում են ինչպես ամբաստանյալի, այնպես էլ տուժողի կողմից հայտնած դեպքերին։ Նման պարագայում, դատարանն արձանագրում է, որ դատարանում ամբաստանյալ Տ.Տերտերյանի ցուցմունքները` Հ.Միքայելյանի կողմից իրեն խեղդելու մասին չեն կարող համարվել ոչ արժանահավատ ու մտացածին` դրան որպես լուրջ հակափաստարկ բերված որևէ ապացույցի բացակայության հիմքով։ Դատարանն, անդրադառնալով պաշտպանի կողմից ներկայացրած միջնորդությանը՝ դատահետքաբանական փորձաքննությանի թիվ 1601-15 և 2310-15 եզրակացությունները որպես անթույլատրելի ապացույց ճանաչելու մասին, փաստում է՝ Պաշտպանական կողմը, օգտվելով իր դատավարական իրավունքներից միջնորդել անթույլատրելի ճանաչել վերը նշված ապացույցները։ Ընդ որում, միջնորդությունը հիմավորել է այն փաստով, որ հիշյալ փորձաքննությունների ժամանակ նախաքննական մարմնի կողմից փորձաքննությանը չեն տրամարվել մեկ զույգ գուլպաները, այլ տրամադրվել է վերնաշապիկ և անթև շապիկ և փորձաքննությամբ հետազոտման է եբթարկվել «անհայտ ծագմամբ անթև շապիկ» ինչը, ըստ պաշտպանության կողմի, հանդիսանում է էական խախտում։ Մինչդեռ, դատարանն արձանագրում է՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածի համաձայն ՝ «1. Քրեական գործով վարույթում մեղադրանքի հիմքում չեն կարող դրվել և որպես ապացույց օգտագործվել այն նյութերը, որոնք ձեռք են բերվել` 1) բռնությամբ, սպառնալիքով, խաբեությամբ, անձին ծաղրի ենթարկելով, ինչպես նաև այլ անօրինական գործողություններով. 2) կասկածյալի և մեղադրյալի պաշտպանության իրավունքի, դատավարության լեզվին չտիրապետող անձանց իրավունքների` սույն օրենսգրքով նախատեսված լրացուցիչ երաշխիքների էական խախտմամբ. 21) վկայի՝ սույն օրենսգրքի 86-րդ հոդվածի հինգերորդ մասով նախատեսված իրավունքների խախտմամբ. 3) տվյալ քրեական գործով քրեական դատավարություն իրականացնելու, համապատասխան քննչական կամ այլ դատավարական գործողություն կատարելու իրավունք չունեցող անձի կողմից. 4) բացարկման ենթակա անձի մասնակցությամբ, եթե նա իմացել է կամ պետք է իմանար քրեական գործով վարույթին իր մասնակցությունը բացառող հանգամանքների առկայության մասին. 5) քննչական կամ այլ դատավարական գործողության կատարման կարգի էական խախտմամբ. 6) այն անձից, որն ունակ չէ ճանաչել փաստաթուղթը կամ այլ առարկան, հաստատել դրա իսկությունը, հայտնել դրա առաջացման և ստացման հանգամանքների մասին. 7) անհայտ կամ դատական նիստում չբացահայտվող աղբյուրից. 8) ժամանակակից գիտական պատկերացումներին հակասող մեթոդների կիրառման արդյունքում։ 2. Ապացույցներ ձեռք բերելիս էական են այն խախտումները, որոնք, դրսևորվելով մարդու և քաղաքացու սահմանադրական իրավունքների և ազատությունների կամ սույն օրենսգրքի որևէ պահանջի խախտմամբ, դատավարության մասնակիցներին` օրենքով երաշխավորված իրավունքների զրկմամբ կամ սահմանափակմամբ կամ որևէ այլ կերպ ազդել են կամ կարող էին ազդել ստացված փաստական տվյալների հավաստիության վրա»։ Վերը շարադրված իրավական նորմի լույսի ներքո, դատարանն արձանագրում է, որ համամիտ չէ պաշտպանական կողմից ներկայացրած փաստարկների հետ և ընդգծում է, որ վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից փորձաքննությանը գուլպաներ չտրամադրելը չի կարող դիտվել այնպիսի էական խախտում, որը տվյալ դեպքում դրսևորվելով մարդու և քաղաքացու սահմանադրական իրավունքների և ազատությունների կամ սույն օրենսգրքի որևէ պահանջի խախտմամբ, դատավարության մասնակիցներին` օրենքով երաշխավորված իրավունքների զրկմամբ կամ սահմանափակմամբ՝ որևէ այլ կերպ ազդել են կամ կարող էին ազդել ստացված փաստական տվյալների հավաստիության վրա։ Այլ կերպ, դատարանը գտնում է, որ սույն դեպքում որևէ կերպ չի խախրտվել անձի՝ Տ.Տերտերյանի դատավարական իրավունքները, որի պայմաններում հիշյալ ապացույցները չեն կարող ճանաչվել անթույլատրելի, քանի որ հիշյալ առարկաների՝ որոշակի պայմաններում թերի կամ սխալ արձանագրումը, որևէ ազդեցություն չի ունեցել գործի տվյալների, ձեռք բերված ապացույցների և ի վերջո՝ գործ ելքի վրա։ 3.Դատարանի իրավական վերլուծությունները Այսպիսով, գործի քննությամբ ի հայտ եկած և դատարանում հետազոտված գործի վերը նշված փաստական հանգամանքներից ելնելով՝ դատարանը պետք է քննարկան առարկա դարձնի արդեն հետևյալ հարցը` արդյոք ճիշտ քրեաիրավական գնահատական է տրվել Տիգրան Համլետի Տերտերյանի կողմից կատարած հանրորեն վտանգավոր արարքին։ Այսպես. Նախաքննական մարմնի կողմից Տիգրան Համլետի Տերտերյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ` (…) 2015թ. մայիսի 20-ին ժամը 14։00-ից 15։00-ի սահմաններում Երևան քաղաքի Կորյուն 19 հասցեում գործող «Ճարտարապետության և շինարարության Հայաստանի ազգային համալսարան» հիմնադրամի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում «9511» թվագրումով և «Կամուրջների փորձարկման լաբորատորիա» գրառումով լսարանի մոտ՝ միջանցքում, վիճաբանել է Կոտայքի մարզի Կամարիս գյուղի 2-րդ փողոցի 56-րդ տան բնակիչ Հովհաննես Գևորգի Միքայելյանի հետ, որի ընթացքում սուր կտրող-ծակող առարկայով հարվածել է վերջինիս որովայնի ձախ հատվածին և դիտավորությամբ նրա առողջությանը պատճառել կյանքին վտանգ սպառնացող ծանր վնաս՝ որովայնի առաջային պատի ծակված-կտրված՝ որովայնի խոռոչ թափանցումով, ճարպոնի վնասմամբ վերքի ձևով(...)»»։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «1. Դիտավորությամբ մեկ ուրիշին մարմնական վնասվածք պատճառելը կամ առողջությանն այլ ծանր վնաս պատճառելը, որը վտանգավոր է կյանքի համար կամ առաջացրել է տեսողության, խոսքի, լսողության կամ որևէ օրգանի կամ օրգանի ֆունկցիայի կորուստ կամ արտահայտվել է դեմքի անջնջելի այլանդակմամբ, ինչպես նաև կյանքի համար վտանգավոր այլ վնաս է պատճառել առողջությանը կամ առաջացրել է դրա քայքայում՝ զուգորդված ընդհանուր աշխատունակության ոչ պակաս, քան մեկ երրորդի կայուն կորստով կամ հանցավորի համար ակնհայտ մասնագիտական աշխատունակության լրիվ կորստով կամ առաջացրել է հղիության ընդհատում, հոգեկան հիվանդություն, թմրամոլությամբ կամ թունամոլությամբ հիվանդացում (…) »։ Վերը շարադրված հոդվածի դիսպոզիցիայի վերլուծությամբ դատարանը փաստում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածը պատասխանատվություն է նախատեսում մարդու առողջության դեմ ուղղված հանցագործություններից ամենավտանգավորի` դիտավորությամբ առողջությանը ծանր վնաս պատճառելու համար։ Քննարկվող հանցագործության հանրային առավել բարձր վտանգավորությունը պայմանավորված է ոչ միայն նրանով, որ համապատասխան հակաիրավական արարքի արդյունքում մարդուն պատճառվում է վնաս, որը խիստ բացասական է անդրադառնում նրա առողջական վիճակի վրա, այլև նրանով, որ կարող է առաջ բերել ավելի ծանր հետևանքներ՝ ընդհուպ մինչև տուժողի մահ։ Այս հանցագործության սուբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է դիտավորությամբ, որը կարող է լինել ինչպես ուղղակի, այնպես էլ անուղղակի։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածով նախատեսված հանրորեն վտանգավոր արարքը կարող է կատարվել տարբեր եղանակներով։ Մասնավորապես, հանցավորը տուժողի առողջությանը ծանր վնաս կարող է պատճառել՝ իր ֆիզիկական հնարավորությունները գործադրելով (ձեռքով կամ ոտքով հարվածելով, հրել վայր գցելով, մարմնի որևէ մաս ջարդելով և այլն), տարբեր գործիքներ, իրեր կամ առարկաներ (դանակ, կացին, մուրճ, մետաղյա ձող, քար և այլն) օգտագործելով, զանազան մեխանիզմներ, միջոցներ կամ նյութեր (հրազեն, թույն, թմրանյութ և այլն) կիրառելով, տարերային աղետի իրադրությունը կամ առավել վտանգի աղբյուրն օգտագործելով և այլն։ Քննարկվող հանցագործության կատարման նշված եղանակները, ելնելով գործի փաստական հանգամանքների առանձնահատկություններից, տարբեր կերպ են բնորոշում հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության աստիճանը։ Այսպես՝ տուժողի կենսական կարևոր օրգանների շրջանում դանակով հարված հասցնելիս հանցավորը ոչ միայն նախատեսում է հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման անխուսափելիությունը, այլև գիտակցում է կամ առնվազն պարտավոր է գիտակցել, որ իր գործողություններով տուժողին պատճառում է առողջության ծանր վնաս, որը վտանգավոր է կյանքի համար և անգամ կարող է հանգեցնել մահվան։ Այլ խոսքով՝ հանցավորը գործում է ուղղակի դիտավորությամբ և հստակ նախատեսում է իր արարքի և վտանգավոր հետևանքների միջև առկա միանշանակ պատճառական կապը և դրա զարգացումը, այդ թվում՝ գիտակցում է կամ պարտավոր է գիտակցել, որ տուժողին կարող է պատճառել մահ, սակայն ինքնավստահությամբ կամ անփութությամբ հույս է ունենում, որ նշված ծանր հետևանքը չի առաջանա։ Վերոգրյալն ինքնին վկայում է հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության առավել բարձր աստիճանի մասին։ Գործի դատական քննության ընթացքում ձեռք բերված ապացույցների հիման վրա ի հայտ եկած վերը նշված փաստական հանգամանքները հաստատված համարելիս և դրանց վերաբերյալ դատողություններ անելիս, դատարանը ղեկավարվում է քրեադատավարական օրենքի մի շարք պահանջներով և արձանագրում հետևյալը. Այսպես` ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 2-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` «2. Քրեական դատավարություն իրականացնող մարմինները պարտավոր են ձեռնարկել բոլոր միջոցառումները, որպեսզի իրենց գործունեության արդյունքում` 1) քրեական օրենսգրքերով չթույլատրված արարք կատարած յուրաքանչյուր ոք բացահայտվի և քրեական օրենքով նախատեսված դեպքերում և սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով պատասխանատվության ենթարկվի. (...) »։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի համաձայն` « (...)3. Քրեական հետապնդում իրականացնող մարմինը պարտավոր է ձեռնարկել սույն օրենսգրքով նախատեսված բոլոր միջոցառումները` գործի հանգամանքների բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ հետազոտման համար, պարզել ինչպես կասկածյալի և մեղադրյալի մեղավորությունը հիմնավորող, այնպես էլ նրանց արդարացնող, ինչպես նաև նրանց պատասխանատվությունը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները /…/»։ Իսկ օրենսգրքի 18-րդ հոդվածում ամրագրված է, որ` «2. Կասկածյալը կամ մեղադրյալը պարտավոր չէ ապացուցել իր անմեղությունը։ Նրանց անմեղության ապացուցման պարտականությունը չի կարող դրվել պաշտպանության կողմի վրա։ Մեղադրանքի ապացուցման և կասկածյալին կամ մեղադրյալին ի պաշտպանություն բերված փաստարկների հերքման պարտականությունը կրում է մեղադրանքի կողմը։ 3. Հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա, այն պետք է հաստատվի գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ։ 4. Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր կասկածները, որոնք չեն կարող փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի կամ կասկածյալի։ 5. Կասկածյալի կամ մեղադրյալի նկատմամբ կիրառվող խափանման միջոցները չեն կարող պարունակել պատժի տարրեր»։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 124-րդ հոդվածում ամրագրված է, որ՝ «Ապացուցումը` գործի օրինական, հիմնավորված և արդարացի լուծման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներ բացահայտելու նպատակով ապացույցներ հավաքելը, ստուգելը և գնահատելն է»։ Բացի այդ, մի շարք դատավարական նորմեր իրենց դրույթներում պարունակում են ապացույցների հավաքման, դրանց ստուգման և գնահատման մեխանիզմները` մասնավորապես. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 125-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Ապացույցները հավաքվում են հետաքննության, նախաքննության և դատական քննության ընթացքում` սույն օրենսգրքով նախատեսված քննչական և դատական գործողությունների կատարման ճանապարհով»։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 126-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Գործով հավաքված ապացույցները ենթակա են բազմակողմանի և օբյեկտիվ ստուգման` ձեռք բերված ապացույցների վերլուծության, այն այլ ապացույցների հետ համադրելու, նոր ապացույցներ հավաքելու, ապացույցների ձեռքբերման աղբյուրներն ստուգելու միջոցով»։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման` վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից։ 2. Հետաքննության մարմնի աշխատակիցը, քննիչը, դատախազը դատավորը, ղեկավարվելով օրենքով, ապացույցները գնահատում են ապացույցների համակցության մեջ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված իրենց ներքին համոզմամբ»։ Սույն գործի ապացույցների և դրանց հիման վրա պարզված գործի փաստական հանգամանքների վերլուծության արդյունքում, դատարանը եկավ այն հետևության, որ վարույթն իրականացնող նախաքննական մարմինը չի ձեռնարկել օրենքով սահմանված բոլոր անհրաժեշտ և բավարար միջոցները՝ քննվող քրեական գործով բոլոր փաստական հանգամանքները վեր հանելու ուղղությամբ, ինչի արդյունքում ստեղծվել է մի իրավիճակ, երբ դատարանը պարտավոր է հիմք ընդունել, ավելին, կասկածի տակ չդնել ամբաստանյալ Տերտերյանի, վկա Մկրտչյանի ցուցմունքները` կապված տուժող Հ.Միքայելյանի կողմից վերջինիս խեղդելու, իսկ դրա հետևանքով ու դրանից դրդված ամբաստանյալի կողմից տուժողին մարմնական վնասվածք պատճառելու անխուսափելի անհրաժեշտության վերաբերյալ։ Այլ կերպ դատարանում` ամբաստանյալ Տ.Տերտերյանի և գործի ելքով որևէ շահագրգռվածություն չունեցող անձի` վկա Ա.Մկրտչյանի ցուցմունքները՝ Հ.Միքայելյանի կողմից Տ.Տերտերյանին խեղդելու վերաբերյալ չեն կարող համարվել ոչ արժանահավատ ու մտացածին` դրան որպես հակափաստարկ բերված որևէ ապացույցի բացակայության հիմքով։ Ընդ որում, դատարանը ցանկանում է ևս մեկ անգամ ընդգծել, որ տուժողն ինքը չբացառեց հիշյալ փաստը։ Այսպիսով, դատարանն արձանագրելով, որ սույն գործով հավաքվել է ապացույցների որոշակի ամբողջություն, փաստում է, որ պարտավոր է դրանք համադրել, գնահատել ու վերլուծել այդ` հավաքված ապացույցների միասնականության շրջանակներում։ Մինչդեռ, անդրադառնալով մեղադրանքի կողմի այն դատողություններին, թե ամբաստանյալ Տերտերյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանը հիմնավոր է և նա պետք է պատասխանատվության ու պատժի ենթարկվի այդ հանցավոր արարքը կատարելու համար, դատարանը գտնում է, որ նախաքննությամբ հավաքված ու դատարանում հետազոտված ապացույցները թույլ չեն տալիս գալու այդ եզրահանգման հետևյալ պատճառաբանությամբ։ Ասվածը մասնավորապես վերաբերվում է Տ.Տերտերյանի կողմից տուժողին վնաս պատճառելու դրդապատճառներին, նրա սուբյեկտիվ դիտավորությանն ու դրանք գնահատելուն համար անհրաժեշտ փաստերին ու ապացույցներին։ Այս առումով կարևոր է վերլուծել ամբաստանյալի կողմից տուժողին մարմնական վնասվածք հասցնելուն նախորդած ժամանակահատվածում և դրանից հետո տեղի ունացած իրադարաձությունները։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 42-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Հանցագործություն չի համարվում այն գործողությունը, որը կատարվել է անհրաժեշտ պաշտպանության վիճակում, այսինքն՝ պաշտպանվողի կամ մեկ այլ անձի կյանքը, առողջությունը և իրավունքները, հասարակության կամ պետության շահերը հանրության համար վտանգավոր ոտնձգությունից կամ դրա իրական սպառնալիքից՝ ոտնձգություն կատարողին վնաս պատճառելու միջոցով պաշտպանելիս, եթե թույլ չի տրվել անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցում։ 2. Անձի կյանքի համար վտանգավոր բռնության կամ այդպիսի բռնության իրական սպառնալիքով զուգորդված ոտնձգությունից պաշտպանվելիս կարող է պատճառվել ցանկացած վնաս, այդ թվում՝ մահ։ 3. Անհրաժեշտ պաշտպանության իրավունքն անձին է պատկանում՝ անկախ ոտնձգությունից խուսափելու կամ այլ անձանց կամ պետական մարմինների օգնությանը դիմելու հնարավորությունից, ինչպես նաև անկախ անձի մասնագիտական կամ այլ հատուկ պատրաստվածությունից և պաշտոնեական դիրքից։ 4. Անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցում են համարվում դիտավորյալ այն գործողությունները, որոնք, պաշտպանվողի համար ակնհայտ, չեն համապատասխանում ոտնձգության բնույթին և վտանգավորությանը։ Անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցմամբ արարքը հանցագործություն է, եթե հատկապես նախատեսված է սույն օրենսգրքի հատուկ մասով։ 5. Անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցում չի համարվում և քրեական պատասխանատվության չի հանգեցնում զենքի կամ ցանկացած այլ միջոցների կամ առարկաների գործադրումը զինված անձի հարձակումից կամ անձանց խմբի հարձակումից պաշտպանվելու համար, ինչպես նաև ապօրինաբար և բռնությամբ բնակարան կամ այլ շինություն ներխուժելը կանխելու համար` անկախ ոտնձգողին պատճառած վնասի ծանրությունից»։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասը պատասխանատվություն է նախատեսում անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցմամբ մեկ ուրիշի առողջությանը ծանր վնաս պատճառելու համար։ Այսպես. Գործի քննությամբ հիմնավորվեց, որ ամբաստանյալը նախապես որևէ դիտավորություն չի ունեցել տուժող Հ.Միքայելյանին մարմնական վնասվածք պատճառելու առումով, այլ մարմնական վնասվածքը պատճառել է ելնելով արդեն իսկ ստեղծված` իր կյանքի համար առաջացած վտանգը խափանելու, դադարեցնելու մղումներից ելնելով։ Անդրադառնալով անհրաժեշտ պաշտպանության սահմաններում գործելու վերաբերյալ ամբաստանյալի և նրա պաշտպանի կողմից առաջ քաշված հարցին, դատարանը ցանկանում է նախ մեջբերել է այս առթիվ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի կողմից մի շարք որոշումներում արտահայտած որոշակի իրավական դիրքորոշումներ, ապա դրանք վերլուծել նաև սույն գործով ի հայտ եկած փաստական հանգամանքների լույսի ներքո ` Մասնավորապես, Ա.Հակոբյանի վերաբերյալ որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ` «Անհրաժեշտ պաշտպանության իրավունքն ունի որոշակի սահմաններ։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 42-րդ հոդվածի մեկնաբանման հիման վրա Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ օրենքով ամրագրված են որոշակի պայմաններ, որոնց առկայության դեպքում է միայն պաշտպանությունը իրավաչափ և հետևաբար` արարքի հանցավորությունը բացառող։ Այսպես, անհրաժեշտ պաշտպանության իրավաչափության պայմաններն են. ա) ոտնձգության հանրային վտանգավորությունը. բ) ոտնձգության առկայությունը. գ) ոտնձգության իրական լինելը, դ) վտանգ սպառնալը անձի, հասարակության, պետության շահերին. ե) վնաս հասցնելը միայն ոտնձգողին. զ) պաշտպանության համարժեքությունը ոտնձգությանը։ Առաջին պայմանից հետևում է, որ ոտնձգությունն օժտված է հանրային վտանգավորությամբ, եթե այն անձի, հասարակության, պետության շահերին կարող է էական վնաս հասցնել։ Երկրորդ պայմանի համաձայն` ոտնձգությունը համարվում է առկա այն դեպքում, երբ այն արդեն սկսվել է, ընթացքի մեջ է և չի ավարտվել, ինչպես նաև այն դեպքում, երբ առկա է ոտնձգությունը սկսելու իրական, անմիջական սպառնալիք։ Ոտնձգության առկայության պայմանը ենթադրում է, որ անհրաժեշտ պաշտպանությունն անթույլատրելի է արդեն ավարտված ոտնձգության դեպքում, բացառությամբ այն դեպքի, երբ վնաս պատճառողը չի գիտակցել ոտնձգության ավարտման փաստը։ Վերջինիս դեպքում ոտնձգությունից առաջացած հուզմունքի պատճառով պաշտպանվողին կարող է թվալ, թե ոտնձգությունը դեռևս չի ավարտվել և անհրաժեշտ է պաշտպանվել։ Նման դեպքերում թեև պաշտպանությունն անժամանակ է (ուշացած է), այն այնուամենայնիվ, իրավաչափ է։ Երրորդ պայմանի իմաստով ոտնձգությունն իրական է, եթե այն իրոք կատարվում է և ոչ թե պաշտպանվողի երևակայության արդյունք է։ Չորրորդ պայմանի համաձայն` անհրաժեշտ պաշտպանությունը ներառում է ոչ միայն սեփական, այլ նաև ուրիշ անձանց իրավունքների, ինչպես նաև հասարակության և պետության շահերի պաշտպանության դեպքերը։ Ընդ որում, այլ անձանց իրավունքների ու շահերի պաշտպանությունն իրականացնող անձը կարող է պաշտպանությունն իրականացնել սեփական նախաձեռնությամբ` առանց սպասելու, որ իրենից օգնություն խնդրեն։ Ըստ հինգերորդ պայմանի` անհրաժեշտ պաշտպանությունն իրականացվում է միայն ոտնձգողին վնաս հասցնելու միջոցով։ Ընդ որում, անհրաժեշտ պաշտպանության իրավունքն անձին է պատկանում անկախ ոտնձգությունից խուսափելու, կամ այլ անձանց, պետական մարմինների օգնությանը դիմելու հնարավորությունից, ինչպես նաև, անկախ անձի մասնագիտական կամ այլ հատուկ պատրաստվածությունից և ծառայողական դիրքից։ Այլ կերպ` եթե անգամ հնարավորություն կա պաշտպանությունն իրականացնել այլ միջոցներով (օրինակ` փախչել, դիմել այլ անձանց կամ պետական մարմինների օգնությանը), բայց պաշտպանություն իրականացնողը ընտրում է պաշտպանության այն ձևը, որը կապված է ոտնձգողին վնաս պատճառելու հետ, իրականացված պաշտպանությունը չի համարվի ոչ իրավաչափ։ Վեցերորդ պայմանը պաշտպանության համարժեքությունն է ոտնձգությանը։ Անհրաժեշտ պաշտպանությունը համարժեք չէ ոտնձգությանը, եթե պաշտպանության և ոտնձգության միջև անհամապատասխանությունն ակնհայտ է, այսինքն` ոտնձգողին հասցվում է այնպիսի ծանր վնաս, որը տվյալ պայմաններում անկասկած արդարացված չէ։ Ընդ որում, ոտնձգության և պաշտպանության միջև եղած անհամապատասխանությունը պետք է ակնհայտ լինի հենց իր՝ պաշտպանությունն իրականացնողի համար։ Պաշտպանվողը պետք է գիտակցի, որ չափից դուրս մեծ վնաս է հասցնում ոտնձգողին, ինչն արդարացված չէ տվյալ իրադրությունում։ Անհրաժեշտ պաշտպանության համարժեքության գնահատման և որպես արդյունք` անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցման առկայության կամ բացակայության որոշման համար անհրաժեշտ է գնահատել ոտնձգության վտանգավորության աստիճանի և պաշտպանության միջև համապատասխանությունը։ Օրենքը չի պահանջում, որ պաշտպանվողը կիրառի ոտնձգողի կողմից կիրառվող միջոցներին հավասարազոր միջոցներ։ Պաշտպանվողը կարող է գործադրել նաև առավել արդյունավետ միջոցներ։ Ոտնձգության և պաշտպանության միջոցների միջև համամասնության խնդիրը լուծելիս անհրաժեշտ է հաշվի առնել հետևյալ հանգամանքները՝ ա) պաշտպանվող բարիքի արժեքավորությունը և այն վնասի չափը, որ կարող էր հասցվել դրան, բ) ոտնձգության ինտենսիվությունը ու հանկարծակիությունը, գ) պաշտպանվողի և ոտնձգողի ֆիզիկական հնարավորությունները (սեռը, տարիքը, առողջական վիճակը, ֆիզիկական ուժը և այլն), դ) ոտնձգողների և պաշտպանվողների քանակը, ե) ոտնձգության իրադրությունը, տեղը, ժամանակը և այլն։ /տե՛ս Արտյոմ Նորայրի Հակոբյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի օգոստոսի 27-ի թիվ ԵԿԴ/0149/01/09 որոշման 27-28-րդ կետերը/»։ Անհրաժեշտ պաշտպանության վերաբերյալ ՀՀ Վճռաբեկ դատարաննը՝ Ա.Թորոսյանի վերաբերյալ որոշման մեջ արտահայտել է դիրքորոշում այն մասին, որ` «…անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցումը բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ հատկանիշներով։ Անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցման օբյեկտիվ հատկանիշների կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ոտնձգության բնույթն ու վտանգավորությունը որոշվում են ոտնձգության օբյեկտի արժեքավորությամբ, ոտնձգության ինտենսիվությամբ, պաշտպանվողի և ոտնձգողի ֆիզիկական հնարավորություններով, նրանց քանակով, ոտնձգության իրադրությամբ և այլն։ Ուստի, անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցումն առկա է այն դեպքում, երբ առկա է ակնհայտ (խիստ, էական) անհամապատասխանություն ոտնձգությամբ սպառնացող և պաշտպանվողի կողմից պատճառվող վնասների միջև։ Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում ընդգծել, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 42-րդ հոդվածի 4-րդ մասի իմաստով խոսքը սպառնացող և պատճառվող վնասների միջև առկա խիստ (էական) անհամապատասխանության մասին է։ Այլ կերպ՝ անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցումն առկա է այն դեպքում, երբ պաշտպանվողը կիրառել է պաշտպանության այնպիսի միջոցներ և մեթոդներ, որոնց կիրառումն ակնհայտ կերպով չէր բխում ո՛չ ոտնձգության բնույթից և վտանգավորությունից, ո՛չ էլ իրադրությունից։ Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում նշել նաև, որ անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցման օբյեկտիվ հատկանիշների առկայության կամ բացակայության հարցի քննարկման համար առաջին հերթին պետք է պարզել անհրաժեշտ պաշտպանության վիճակի առկայության հարցը։ Այլ կերպ՝ անհրաժեշտ է առաջին հերթին պարզել ոտնձգության և պաշտպանության առկայության, ապա նոր միայն դրանց արդյունքում պատճառված վնասների համապատասխանության հարցը։ Անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցման սուբյեկտիվ հատկանիշների կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցումը բնութագրվում է մեղքի դիտավորյալ ձևով։ Անհրաժեշտ պաշտպանության վիճակում ուղղակի դիտավորությամբ գործելու պարագայում պաշտպանվողը՝ ա) գիտակցում է, որ ոտնձգությունից կարելի է պաշտպանվել ոտնձգողին նվազ ծանր վնաս պատճառելով, բ) կանխատեսում է ոտնձգողին վնաս պատճառելու անխուսափելիությունը կամ իրական հնարավորությունը, գ) ցանկանում է վերոնշյալ հետևանքի առաջացումը։ Անհրաժեշտ պաշտպանության վիճակում անուղղակի դիտավորությամբ գործելու պարագայում պաշտպանվողը՝ ա) գիտակցում է, որ ոտնձգությունից կարելի է պաշտպանվել ոտնձգողին նվազ ծանր վնաս պատճառելով, բ) կանխատեսում է ոտնձգողին վնաս պատճառելու հնարավորությունը, գ) գիտակցաբար թույլ է տալիս վերոնշյալ հետևանքի առաջացումը կամ անտարբեր է դրա առաջացման նկատմամբ»։ Այսպիսով, դատարանն անդրադառնալով վճռաբեկ դատարանի` անհրաժեշտ պատպանության և դրա սահմանազանցման բնորոշմանն ու իրավաչափությանը վերաբերվող վերը շարադրված իրավական դիրքորոշումներին և դրանք դիտարկելով սույն քրեական գործի փաստական հանգամանքների տիրույթում, արձանագրում է, որ Տ.Տերտերյանը ստեղծված իրավիճակում գործել է անուղղակի դիտավորությամբ, սակայն ոչ թե անհրաժեշտ պաշտպանության, այլ դրա սահմանազանցման պայմաններում։ Դատարանը նման եզրահանգման գալիս արձանագրում է հետևյալը` Նախ, 2015թ. մայիսի 20-ին տեղի ունեցած վիճաբանության ժամանակ առկա է եղել իրական ոտնձգություն՝ այն է տուժողի կողմից ամբաստանյալի վզից բռնելը, նրան դեմքով իր կրծքավանդակին սեղմելն ու որոշակի ժամանակահատված այնպես պահելը, որն առաջացրել է ամբաստանյալի թեկուզ և կարճ, սակայն շնչահեղձության վիճակ, որը պարունակել է հանրային վտանգավորություն։ Այսինքն, ոտնձգությունը, որից պաշտպանվել է Տ.Տերտերյանը, եղել է հանրորեն վտանգավոր, իրական և առկա։ ՈՒստի վճռաբեկ դատարանի արտահայտած վերը նշված դիրքորոշման «ա» ենթակետով նախատեսված հանրային վտանգավորության պայմանն առկա է։ Այնուհետև, ոտնձգությունը եղել է առկա, մասնավորապես, այն սկսվել է ինստիտուտի միջանցքում, երբ Հ.Միքայելյանը մոտենալով Տ.Տերտերյանին, իրականացրել ոտնձգությունը՝ մասնավորապես՝ մեկ ձեռքով «աքցան» հնարքով բռնելով նրա պարանոցից, սկսել է խեղդել։ Տվյալ պարագայում, դատարանը փաստում է, որ ոտնձգությունը սկսվել, ավելին, եղել է ընթացքի մեջ և դեռևս ավարտված չի եղել այն պահին, երբ Տերտերյանը հարվածել է Միքայելյանին։ Դրա մասին է վկայում այն, որ Հ.Միքայելյանի պարանոցը սեղմելուց հետո Տ.Տերտերյանը հասկանալով, որ շնչահեղձ է լինում, ըստ էության, հարվածել է տուժողին` իրական ոտնձգությունը սկսված լինելուց հետո` մինչև միջադեպի ավարտը։ Ասվածին հավելելով ոտնձգության առկայության («բ» ենթակետ) կապակցությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից արտահայտված իրավական դիրքորոշումը` դատարանը գտնում է, որ գործում չկան օբյեկտիվ հիմքեր պնդելու, որ Հ.Միքայելյանին վնաս հասցնելու պահին Տերտերյանը գիտակցում էր, կամ կարող էր գիտակցել, որ տուժողի կողմից սկսված ոտնձգությունն արդեն իսկ ավարտված է, կամ ավարտման փուլում, հատկապես, որ այն գտնվել է ընթացքի մեջ։ Հետևաբար, վճռաբեկ դատարանի արտահայտած վերը նշված դիրքորոշման «բ» ենթակետով նախատեսված առկայության պայմանը ևս առկա է։ Անդրադառնալով տվյալ վիճաբանության՝ ոտնձգության, իրական լինելու փաստին, դատարանը գտնում է, որ ոտնձգությունը եղել է իրական, այլ ոչ թե պաշտպանվողի` տվյալ դեպքում Տ.Տերտերյանի, երևակայության արդյունքը, ինչը պայմանավորված է ինչպես ամբաստանյալի, այնպես էլ վկա Ա.Մկրտչյանի ներկայացրած փաստերով, որոնք հետազոտվել են դատարանում։ Արձանագրելով, որ մեղադրանքի կողմը դատարանին չներկայացրեց օբյեկտիվ հիմքեր առ այն, որ դեպքի օրը ամբաստանյալի կյանքի կամ առողջության նկատմամբ որևէ ոտնձգություն չի կատարվել և միայն պաշտպանվողին է թվացել, թե այդպիսին առկա է, դատարանը փաստում է, որ տվյալ պարագան չի կարող դիտվել որպես կարծեցյալ պաշտպանություն։ Հետևաբար, վճռաբեկ դատարանի արտահայտած վերը նշված դիրքորոշման «գ» ենթակետով նախատեսված իրական լինելու պայմանը նույնպես առկա է։ Դատարանը կրկին անդրադառնալով վճռաբեկ դատարանի վերը նշված դիրքորոշումներին, հաստատված է համարում նաև սույն գործով հասարակության շահերին վտանգ պառնալու բաղադրիչի առկայությունը։ Մասնավորապես, տեղի ունեցած վիճաբանության ժամանակ վտանգ է սպառնացել Տ.Տերտերյանի իրավունքներին և շահերին՝ նրա առողջությանն ու կյանքին, ուստի պաշտպանվողը` Տ.Տերտերյանը, իր նախաձեռնությամբ իրականացրել է պաշտպանություն` այն է սուր կտրող-ծակող առարկայով հարվածել է Հ.Միքայելյանին և այդ կերպ փորձել խափանել արդեն իսկ սկսված և առկա վտանգը։ Տվյալ իրավիճակում պաշտպանվող Տերտերյանը պաշտպանությունն իրականացրել է իր նախաձեռնությամբ, ինքնուրույն ընտրելով դրա տեսակը։ ՈՒստի առկա է նաև վճռաբեկ դատարանի արտահայտած վերը նշված դիրքորոշման «դ» ենթակետով նախատեսված` վտանգ սպառնալը անձի, հասարակության, պետության շահերին պայմանը։ Սույն գործի ապացուցներից բխում է, որ տեղի ունեցած վիճաբանության ընթացքում վնասը պատճառվել է միայն ոտնձգողին /տվյալ դեպքում` Հ.Միքայելյանին /։ Այսինքն, վիճաբանության ընթացքում ամբաստնյալի կողմից մարմնական վնասվածք է պատճառվել սույն քրեական գործի շրջանակներում տուժող հանդիսացող Հ.Միքայելյանին, ով, ինչպես պարզվեց գործի քննությամբ, եղել է Տ.Տերտերյանին խեղդող անձը։ Այսինքն, Տ.Տերտերյանը սուր կտրող-ծակող առարկայով մարմնական վնածվածք է պատճառել ոտնձգողին, այլ ոչ թե կողմնակի կամ ոտնձգության հետ որևէ առնչություն չունեցող որևէ մեկի։ ՈՒստի առկա է նաև վճռաբեկ դատարանի արտահայտած վերը նշված դիրքորոշման «ե» ենթակետով նախատեսված` վնաս հասցնելը միայն ոտնձգողին պայմանը։ Վերջին պայմանը հանդիսանում է պաշտպանության համարժեքությունը ոտնձգությանը։ Տվյալ դեպքում դատարանը փաստում է, որ սույն գործով ամբաստանյալի արարքին քրեաիրավական գնահատական տալու տեսանկյունից անհրաժեշտ է ուշադրություն դարձնել տեղի ունեցած ոտնձգության և պաշտպանության միջև անհամապատասխանության ակնհայտությանը, այսինքն` արդյոք ոտնձգողին հասցվել է այնպիսի հանարժեք վնաս, որը տվյալ պայմաններում անկասկած արդարացված է։ Դատարանը վերլուծելով գործի փաստերն ու ապացույցները եզրահանգում է, որ դեպքի ժամանակ ոտնձգության և պաշտպանության միջև եղած անհամապատասխանությունը տվյալ դեպքում ակնհայտ է եղել հենց իր` պաշտպանությունն իրականացնող ամբաստանյալի, համար։ Պաշտպանվողը` տվյալ դեպքում Տ.Տերտերյանը, պետք է գիտակցեր, որ չափից ավելի մեծ վնաս է հասցնում ոտնձգողին, ինչը տվյալ իրադրությունում արդարացված չէ։ Ինչպես նշվեց վերևում` անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցումը բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ հատկանիշներով։ Անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցման օբյեկտիվ հատկանիշների առումով պետք է նկատի ունենալ, որ ոտնձգության բնույթն ու վտանգավորությունը որոշվում են ոտնձգության օբյեկտի արժեքավորությամբ, ոտնձգության ինտենսիվությամբ, պաշտպանվողի և ոտնձգողի ֆիզիկական հնարավորություններով, նրանց քանակով, ոտնձգության իրադրությամբ և այլն։ Ուստի, անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցումն առկա է այն դեպքում, երբ առկա է ակնհայտ (խիստ, էական) անհամապատասխանություն ոտնձգությամբ սպառնացող և պաշտպանվողի կողմից պատճառվող վնասների միջև։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 42-րդ հոդվածի 4-րդ մասի իմաստով խոսքը սպառնացող և պատճառվող վնասների միջև առկա խիստ (էական) անհամապատասխանության մասին է։ Այլ կերպ՝ անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցումն առկա է այն դեպքում, երբ պաշտպանվողը կիրառել է պաշտպանության այնպիսի միջոցներ և մեթոդներ, որոնց կիրառումն ակնհայտ կերպով չէր բխում ո՛չ ոտնձգության բնույթից և վտանգավորությունից, ո՛չ էլ իրադրությունից։ Միաժամանակ, անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցման օբյեկտիվ հատկանիշների առկայության կամ բացակայության հարցի քննարկման համար առաջին հերթին պետք է պարզել անհրաժեշտ պաշտպանության վիճակի առկայության հարցը։ Այլ կերպ՝ անհրաժեշտ է առաջին հերթին պարզել ոտնձգության և պաշտպանության առկայության, ապա նոր միայն դրանց արդյունքում պատճառված վնասների համապատասխանության հարցը։ Այսինքն, տվյալ իրավաչափության պայմանը դիտարկելիս դատարանը պետք է անդրադառնա այն հարցին, թե արդյոք տեղի է ունեցել անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցում, թե ոչ։ Դատարանն, անդրադառնալով ոտնձգության և պաշտպանության միջոցների միջև համամասնության խնդրին, առաջին հերթին հաշվի է առնում վճռաբեկ դատարանի կողմից այս խնդրի կապակցությամբ սահմանված հետևյալ չափորոշիչները` ա) պաշտպանվող բարիքի արժեքավորությունը և այն վնասի չափը, որ կարող էր հասցվել դրան, բ) ոտնձգության ինտենսիվությունը ու հանկարծակիությունը, գ) պաշտպանվողի և ոտնձգողի ֆիզիկական հնարավորությունները (սեռը, տարիքը, առողջական վիճակը, ֆիզիկական ուժը և այլն), դ) ոտնձգողների և պաշտպանվողների քանակը, ե) ոտնձգության իրադրությունը, տեղը, ժամանակը և այլն։ Դատարանն արձանագրում է, որ քննվող քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցների հիման վրա հաստատված գործի փաստական հանգամանքները թույլ են տալիս գալու այն եզրահանգման, որ տվյալ դեպքում ամբաստանյալի իրականացրած հանցավոր գործողությունները բխում և ակնհայտորեն համապատասխանում են որոշման «բ» ենթակետով սահմանված` ոտնձգության հանկարծակիությանը։ Այլ կերպ, հաստատված համարելով, որ տուժող Հ.Միքայելյանը, դրսևորելով ակտիվ վարքագիծ, ելնելով այն հանգամանքից, որ ամբաստանյալ Տերտերյանը տուժողին մարմնական վնասվածք է պատճառել տեղի ունեցած վիճաբանության ժամանակ, դատարանը գտնում է, որ նա տուժող Հ.Միքայելյանին որպես կյանքին վտանգ սպառնացող ծանր մարմնական վնասվածք է պատճառել նրա հակաիրավական գործողությունները կանխելու նպատակով« պաշտպանվելով իր առողջության նկատմամբ իրականացվող հանկարծակի և ինտենսիվ ոտնձգությունից։ Ի հիմնավորումն վերոհիշյալ փաստարկի` դատարանն ընդգծում է, որ գործի փաստական հանգամանքների, գործով ձեռք բերված ապացույցների համադրումից հետևում է, որ Տ.Տերտերյանի նկատմամբ իրականացված ոտնձգությունը եղել է հանկարծակի, հանրորեն վտանգավոր, առկա և իրական, իսկ նրա գործողություններն ուղղված են եղել իր շահերի պաշտպանությանը, և վերջինս տուժողին մարմնական ծանր վնաս է պատճառել նրա հակաիրավական գործողությունները կանխելու նպատակով։ Հանկարծակիության բնութագրիչը յուրաքանչյուր դեպքում խիստ բնորոշ է լինում տեղի ունեցած իրադարձություններին, հետևապես պետք է գործի հանգամանքների մանրակրկիտ հետազոտմամբ գալ այն եզրահանգման, թե արդյուք տուժողի գործողությունները եղել են հակարծակի՝ վնաս պատճառած անձի նկատմամբ։ Հետևաբար, դատարանն արձանագրում է, որ ոտնձգության և պաշտպանության միջոցների միջև առկա ակնհայտ անհամապատասխանության պայմաններում Տ.Տերտերյանի արարքը պետք է որակվի որպես անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցմամբ հասցված ծանր մարմնական վնասվածք։ Դատարանը փաստում է, որ ոտնձգության և պաշտպանության անհամապատասխանությունն առաջին հերթին որոշվում է ոտնձգության բնույթով, իսկ ոտնձգության բնույթը որոշվում է այն օբյեկտի արժեքավորությամբ, որի դեմ ուղղված է ոտնձգությունը։ Դատարանը հաստատված է համարում այն փաստը, որ պաշտպանվող ամբաստանյալի մոտ առաջացել է հոգեբանական լարվածության, վախի և անհավասարակշռության վիճակ, ինչն էլ խանգարել է նրան ճիշտ գնահատել իրադրությունը, սպառնացող վտանգի բնույթն ու աստիճանը։ Ուստի պաշտպանվողը` Տ.Տերտերյանը, ոտնձգողին պատճառել է ավելի մեծ վնաս, քան տվյալ իրադրությունում բավարար էր ոտնձգությունը խափանելու, դադարեցնելու համար։ Ամբաստանյալի կողմից Հ.Միքայելյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածով նախատեսված՝ դիտավորությամբ ծանր մարմնական վնասվածք պատճառելու դիտավորության բացակայության մասին է վկայում նաև այն, որ վերջինս, ըստ էության, իրական հնարավորություն է ունեցել վիճաբանության ժամանակ մի քանի հարված հասցնել իրեն շնչահեղձ անող անձին, սակայն այդ կերպ չի վարվել և ինչպես նշվեց վերևում սուր կտրող-ծակող առարկայի հարվածով ընդամենը ցանկացել է խափանել նրա գործողությունները, այն է՝ վրա հասնող հնարավոր ծանր հետևանքների առաջացումը։ Մինչդեռ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածը պատասխանատվություն է նախատեսում դիտավորությամբ այլ անձի առողջությանը ծանր մարմնական վնասվածք պատճառելու համար, ինչը քննվող քրեական գործով չհիմնավորվեց։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 309-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Գործի քննությունը դատարանում կատարվում է միայն ամբաստանյալի նկատմամբ և միայն այն մեղադրանքի սահմաններում, որով նրան մեղադրանք է առաջադրվել։ 2. Դատական քննության ընթացքում մեղադրանքի փոփոխություն թույլատրվում է, եթե դրանով չի վատթարանում ամբաստանյալի վիճակը, և չի խախտվում ամբաստանյալի պաշտպանության իրավունքը։ Մեղադրանքը խստացման առումով փոխելը թույլատրվում է միայն սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով և դեպքերում»։ Այսպիսով, ուսումնասիրելով գործով ձեռք բերված ապացուցները, վերլուծելով ու համադրելով դրանք, գործի փաստական հանգամանքները դիտարկելով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի կողմից կայացված, վերը շարադրված որոշումների լույսի ներքո, դատարանը հանգում է այն հետևության, որ ամբաստանյալին՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքը ենթակա է վերավորակման ՀՀ քրեական օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով` այն է մեկ ուրիշի առողջությանը ծանր վնաս պատճառելն անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցմամբ։ Այսպիսով, դատարանը գտնում է, որ Տիգրան Տերտերյանը կատարել է արարք` նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով։ Դատարանը հաստատված համարելով Տ.Տերտերյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով առաջադրված մեղադրանքը և անդրադառնալով դրանով ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հարցին, փաստում է հետևյալը` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 19-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «Ոչ մեծ ծանրության հանցագործություններ են համարվում դիտավորությամբ կատարված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում երկու տարի ժամկետով ազատազրկումը (...)»։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Անձն ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից, եթե հանցանքն ավարտված համարելու օրվանից անցել են հետևյալ ժամկետները. 1) 2 տարի՝ ոչ մեծ ծանրության հանցանքն ավարտված համարելու օրվանից. 2. Վաղեմության ժամկետը հաշվարկվում է հանցանքն ավարտված համարվելու օրվանից մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելու պահը։ Տևող հանցագործության դեպքում վաղեմության ժամկետը հաշվարկվում է արարքը դադարելու, իսկ շարունակվող հանցագործության դեպքում` վերջին արարքը կատարելու պահից։ 3. Վաղեմության ժամկետի ընթացքն ընդհատվում է, եթե մինչև նշված ժամկետներն անցնելը անձը կատարում է միջին ծանրության, ծանր կամ առանձնապես ծանր նոր հանցանք։ Այս դեպքում վաղեմության ժամկետի հաշվարկն սկսվում է նոր հանցանքի ավարտված համարելու պահից»։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասի դիսպոզիցիայի վերլուծությունից բխում է, որ այն նկարագրում է դիտավորյալ հանցագործություն, իսկ հոդվածի սանկցիայով նախատեսված ազատազրկման ձևով պատժի ժամկետը չի գերազանցում երկու տարին, ուստի տվյալ հոդվածով նախատեսված հանցավոր արարքը դասվում է ոչ մեծ ծանրության հանցագործությունների թվին, հետևաբար, այն կատարած անձն ազատվում է քրեական պատասխանատվությունից, եթե հանցանքն ավարտված համարելու օրվանից մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելու պահից անցել է երկու տարի։ Ըստ գործով հաստատված տվյալների՝ ամբաստանյալ Տ.Տերտերյանին մեղսագրված, քրեական օրենքով արգելված արարքը կատարվել և ավարտվել է 2015թ. մայիսի 20-ին և մինչև սույն դատավճիռը կայացնելը ամբաստանյալին՝ օրենքով սահմանված կարգով քրեական պատասխանատվությունից ազատելու վաղեմության ժամկետի ընթացքը չի ընդհատվել, չի կասեցվել։ Այլ խոսքով, նշված՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով Տ.Տերտերյանին վերագրվող՝ ոչ մեծ ծանրության հանցագործության համար քրեական պատասխանատվության ենթարկելու վաղեմության ժամկետներն ամբաստանյալի համար լրացել են` դրա կատարումից 2 տարի անցնելու հիմքով։ Հետևաբար, դատարանն արձանագրում է, որ Տ.Տերտերյանին պետք է մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ և նրան պետք է ազատել քրեական պատասխանատվությունից` վերը շարադրված հիմնավորումներով։ Նշված պայմաններում, անդրադառնալով ամբաստանյալի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի հարցին, դատարանը գտնում է, որ դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, օրինական հիմքերի առկայության դեպքում՝ Տիգրան Համլետի Տերտերյանին գրավով կալանքից ազատելու դիմաց Սուսաննա Եփրեմի Նազարյանի կողմից 13.07.2015թ-ին «Հայէկոնոմբանկ» ԲԲԸ-ում թիվ 266 դրամարկղի մուտքի օրդերով վճարված 1.000.000 /մեկ միլիոն/ ՀՀ դրամ գումարը՝ պետք է վերադարձնել գրավատուին։ Լուծելով իրեղեն ապացույցի տնօրինման հարցը և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ հոդվածով` դատարանը գտնում է, որ իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ արյան հետքեր պարունակող թվով հինգ բամբակյա խծուծները և տուժող Հովհաննես Միքայելյանի հագուստները պետք է ոչնչացնել։ 4. Եզրափակիչ մաս Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 357-360, 365, 369-373-րդ հոդվածներով, դատարանը Վ Ճ Ռ Ե Ց Տիգրան Համլետի Տերտերյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 116-րդ հոդվածի 2-րդ նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ և նույն օրենսգրքի 75-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի համաձայն նրան ազատել քրեական պատասխանատվությունից` քրեական պատասխանատվության ենթարկելու վաղեմության ժամկետն անցնելու հիմքով։ Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, օրինական հիմքերի առկայության դեպքում՝ Տիգրան Համլետի Տերտերյանին գրավով կալանքից ազատելու դիմաց Սուսաննա Եփրեմի Նազարյանի կողմից 13.07.2015թ-ին «Հայէկոնոմբանկ» ԲԲԸ-ում թիվ 266 դրամարկղի մուտքի օրդերով վճարված 1.000.000 /մեկ միլիոն/ ՀՀ դրամ գումարը՝ վերադարձնել գրավատուին։ Քրեական գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ արյան հետքեր պարունակող թվով հինգ բամբակյա խծուծները և տուժող Հովհաննես Միքայելյանի հագուստները՝ ոչնչացնել։ Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարան հրապարակվելու օրվանից հետո` մեկամսյա ժամկետում։ Դ Ա Տ Ա Վ Ո Ր Մ. Մ Ա Կ Յ Ա Ն |
|---|---|
| Դատական ակտի ամսաթիվը | 14-09-2017 |
Դատավճռի, որոշման կատարում
| Ամսաթիվ | 19-10-2017 |
|---|
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
| Գործը հանձնվել է գրասենյակ | 21-11-2017 |
|---|---|
| Էջերի քանակ | 1-253, 2-176, 3-117, 4-151, 5-171, 6-143 |
Գործը հանձնվել է դատարանի արխիվ
| Ամսաթիվ | 21-11-2017 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 1-253, 2-176, 3-117, 4-151, 5-171, 6-143 |
Դատական գործ N: ԵԿԴ/0244/01/15
Քրեական վերաքննիչ
Ստացվել է վերաքննիչ բողոք
| Ամսաթիվ | 14-03-2016 |
|---|---|
| Ամսաթիվ | 14-03-2016 |
| Ում կողմից է բերվել բողոքը | Պաշտպան |
| Բողոքը բերող անձը | |
| Անուն | Արմեն |
| Ազգանուն | Խաչատրյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Բողոքի բովանդակությունը | Տիգրան Տերտերյան Սույն վերաքննիչ բողոքն ընդունել վարույթ : Բեկանել Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի` Տիգրան Համլետի Տերտերյանի /ՀՀ քր. օր-ի 112 հոդ. 1-ին մասով - ազատազրկում 3 տարի 6 ամիս ժամկետով / վերաբերյալ 16.02.2016թ. դատավճիռը , Տ.Տերտերյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելիս նրան դատապարտել պատժի նվազագույն չափի և պատիժը պայմանականորեն չկիրառել`սահմանելով փորձաշրջան : |
| Բողոքի ստացման կարգը | Առձեռն հանձնվել է գրասենյակ |
| Չափահաս | Այո |
Ստացվել է վերաքննիչ բողոք
| Ամսաթիվ | 17-03-2016 |
|---|---|
| Ամսաթիվ | 15-03-2016 |
| Ում կողմից է բերվել բողոքը | Ամբաստանյալ |
| Բողոքը բերող անձը | |
| Անուն | Տիգրան |
| Ազգանուն | Տերտերյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Բողոքի բովանդակությունը | Տիգրան Տերտերյան Փոփոխել Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի` Տիգրան Համլետի Տերտերյանի /ՀՀ քր. օր-ի 112 հոդ. 1-ին մասով - ազատազրկում 3 տարի 6 ամիս ժամկետով / վերաբերյալ 16.02.2016թ. դատավճիռը , ՀՀ քր. օր-ի 112 հոդ. 1-ին մասով իրեն մեղսագրված արարքը չապացուցվելու պատճառով այն վերաորակել ՀՀ քր. օր-ի 120 հոդ. 1-ին մասով և գործը կարճել , իր նկատմամբ դադարեցնել քրեական հետապնդումը : Մեղսագրված արարքը հիմնավորված համարելու դեքպքում իր նկատմամբ կիրառել ՀՀ քր.օր. 70 հոդվածը `սահմանելով համապատասխան փորձաշրջան : |
| Բողոքի ստացման կարգը | Հանձնվել է փոստին |
| Չափահաս | Այո |
Գործը ստացվել է
| Գործի ստացման ամսաթիվ | 17-03-2016 |
|---|---|
| Գործը ստացվել է | Կենտրոն և Նորք-Մարաշ |
Գործն ըստ էության լուծող դատական ակտի դեմ
| Ըստ էության լուծող դատական ակտեր | Դատավճիռ (արդարացման/մեղադրական) |
|---|
Մակագրել
| Ամսաթիվ | 17-03-2016 |
|---|---|
| Նախագահող դատավոր | |
| Անուն | Տիգրան |
| Ազգանուն | Սահակյան |
| Դատավոր | |
| Անուն | Գրիշա |
| Ազգանուն | Մելիք-Սարգսյան |
Ընդունվել է վարույթ
| Ամսաթիվ | 29-03-2016 |
|---|
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 08-04-2016 |
|---|---|
| Ուղարկվել է ծանուցագիր | 29-03-2016 |
| Ժամ | 15:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 5 |
| Նիստը | Կայացվել է |
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 20-04-2016 |
|---|---|
| Ժամ | 13:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 5 |
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 26-04-2016 |
|---|---|
| Ժամ | 15:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 5 |
| Նիստը | Չի կայացվել |
| Պատճառը | Դատավոր Տ.Սահակյանի դասընթացներում գտնվելու պատճառով: |
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 25-05-2016 |
|---|---|
| Ժամ | 12:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 5 |
| Նիստը | Կայացվել է |
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 27-05-2016 |
|---|---|
| Ժամ | 16:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 5 |
| Նիստը | Կայացվել է |
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 01-06-2016 |
|---|---|
| Ժամ | 13:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 5 |
| Նիստը | Կայացվել է |
Վերաքննիչ բողոքը մերժվել է և ստորադաս դատարանի դատական ակտը փոփոխվել է
| Փոփոխված դատական ակտը | Պատճառաբանվել է |
|---|---|
| Ամսաթիվ | 01-06-2016 |
| Ամբաստանյալ | |
| Անուն | Տիգրան |
| Ազգանուն | Տերտերյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Քր. դատ. օր. հոդված | |
| Քր. դատ. օր. հոդված | |
| Քր. դատ. օր. հոդված | |
| Քր. դատ. օր. հոդված | |
| Քր. դատ. օր. հոդված | |
| Քր. դատ. օր. հոդված | |
| Քր. օր. հոդված | |
| Այլ նշումներ | Դատավճիռը բեկանվել է և գործն ուղարկվել է նույն դատարան` այլ կազմով նոր քննության: |
Դատական ակտ
| Դատական ակտ | ԵԿԴ/0244/01/15 ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ` Վերաքննիչ դատարան) հետևյալ կազմով` Նախագահող դատավոր` Տ.ՍԱՀԱԿՅԱՆ դատավորներ` Ա.ԱԶԱՐՅԱՆ Մ.ՊԱՊՈՅԱՆ քարտուղարությամբ` Ռ.Դավոյանի մասնակցությամբ` մեղադրող` Ռ.Գևորգյանի տուժողի ներկայացուցիչ` Բ.Մարտոյանի պաշտպաններ` Ա.Խաչատրյանի Ա.Մելքոնյանի ամբաստանյալ` Տ.Տերտերյանի 2016 թվականի հունիսի 1-ին Երևան քաղաքում դռնբաց դատական նիստում, պաշտպան Ա.Խաչատրյանի ու ամբաստանյալ Տ.Տերտերյանի վերաքննիչ բողոքների հիման վրա, վճռաբեկության կարգով քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Տիգրան Համլետի Տերտերյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով, Պ Ա Ր Զ Ե Ց 1. Գործի դատավարական նախապատմությունը. 2015 թվականի մայիսի 20-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Է.Կարապետյանի կողմից` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներով հարուցվել է թիվ 15105115 քրեական գործը: 2014 թվականի մայիսի 29-ի որոշմամբ Տիգրան Տերտերյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով և նույն օրվա ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Է.Կարապետյանի մեկ այլ որոշմամբ Տ.Տերտերյանի նկատմամբ հայտարարվել է հետախուզում: 2014 թվականի մայիսի 29-ին Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի որոշմամբ բավարարվել է նախաքննական մարմնի միջնորդությունը և Տիգրան Տերտերյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել կալանավորումը երկու ամիս ժամանակով` կալանավորման սկիզբը հաշվելով նրան փաստացի արգելանքի վերցնելու օրվանից: 2015 թվականի հունիսի 10-ին հետախուզվող Տ.Տերտերյանը կամովին ներկայացել է ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի բաժին: 2015 թվականի հուլիսի 13-ին Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի որոշմամբ բավարարվել է նախաքննական մարմնի միջնորդությունը և Տիգրան Տերտերյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել կալանավորումը երկու ամիս ժամանակով` կալանավորման սկիզբը հաշվելով 2015 թվականի հուլիսի 10-ից: Նույն որոշմամբ բավարարվել է պաշտպան Ա.Խաչատրյանի միջնորդությունը` Տ.Տերտերյանի նկատմամբ գրավի կիրառումը թույլատրելի համարելու վերաբերյալ: Վերոնշյալ որոշումը, Վերաքննիչ դատարանի 2015 թվականի օգոստոսի 5-ի որոշմամբ, թողնվել է անփոփոխ: 2015 թվականի հոկտեմբերի 05-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Դ.Կիրակոսյանի որոշմամբ, Տ.Տերտերյանին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել է և նրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով` մեղադրանքի ծավալի մեջ ներառելով թիվ 898/հ եզրակացությամբ Հ.Միքայելյանի մարմնական վնասվածքների տվյալները: 2015 թվականի մայիսի 20-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան (այսուհետ` Առաջին ատյանի դատարան): Առաջին ատյանի դատարանի 2016թ. փետրվարի 16-ի դատավճռով` Տիգրան Համլետի Տերտերյանը մեղավոր է ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ, նրա նկատմամբ նշանակվել է պատիժ` ազատազրկում 3 (երեք) տարի 6 (վեց) ժամկետով։ Նշանակված պատժի ժամկետի մեջ հաշվակցվել է Տիգրան Տերտերյանի անազատության մեջ գտնվելու 3 (երեք) օրը և նրա նկատմամբ վերջնական պատիժ է նշանակվել ազատազրկում` 3 (երեք) տարի 5 (հինգ) ամիս 27 (քսանյոթ) օր ժամկետով: Վճռվել է նաև դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո Տիգրան Համլետի Տերտերյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված գրավը վերացնել, գրավի գումարը` 1.000.000 (մեկ միլիոն) ՀՀ դրամը, որը 2015թ. հուլիսի 13-ի թիվ 266 անդորրագրով մուտքագրվել է Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի` Երևանի թիվ 1 գանձապետական բաժանմունքի 900013298014 դեպոզիտային հաշվին` վերադարձնել վճարող Սուսան Եփրեմի Նազարյանին։ Տիգրան Տերտերյանի պատժի կրման սկիզբը հաշվարկվել է նրան փաստացի արգելանքի վերցնելու օրվանից։ Նույն դատական ակտով վճռվել է տուժող Հովհաննես Միքայելյանին հանցագործությամբ պատճառված վնասի փոխհատուցման հարցը համարել լուծված` նյութաիրավական պահանջ ներկայացնելուց հրաժարվելու պատճառաբանությամբ։ Վճռվել է նաև որպես իրեղեն ապացույց ճանաչված և Առաջին ատյանի դատարանում պահվող` դեպքի վայրի զննությամբ հայտնաբերված և վերցված արյան հետքերով հինգ խծուծները ոչնչացնել, իսկ տուժող Հովհաննես Գևորգի Միքայելյանի հագուստները` վերնաշապիկը և անթև շապիկը, վերադարձնել վերջինիս` սույն դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո։ Դատական ծախսերի հարցը համարվել է լուծված։ Առաջին ատյանի դատարանի 2016թ. փետրվարի 16-ի դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք է ներկայացրել պաշտպան Ա.Խաչատրյանն ու ամբաստանյալ Տ.Տերտերյանը: Վերաքննիչ դատարանի 2016 թվականի մարտի 29-ի որոշմամբ պաշտպան Ա.Խաչատրյանի ու ամբաստանյալ Տ.Տերտերյանի վերաքննիչ բողոքներն ընդունվել են վարույթ և նշանակվել քննության` Վերաքննիչ դատարանի դռնբաց դատական նիստում` 2016թ. ապրիլի 08-ին: 2. Գործի փաստական հանգամանքները. Նախաքննության մարմնի կողմից Տիգրան Համլետի Տերտերյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով` այն արարքի համար, որ նա, 2015 թվականին` ժամը 14:00-ից 15:00-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Կորյուն 19 հասցեում գործող «Ճարտարապետության և շինարարության Հայաստանի ազգային համալսարան» հիմնադրամի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում «9511» թվագրումով և «Կամուրջների փորձարկման լաբորատորիա» գրառումով լսարանի մոտ` միջանցքում, վիճաբանել է Կոտայքի մարզի Կամարիս գյուղի 2-րդ փողոցի 56 տան բնակիչ Հովհաննես Գևորգի Միքայելյանի հետ, որի ընթացքում սուր կտրող-ծակող առարկայով հարվածել է վերջինիս որովայնի ձախ հատվածին և դիտավորությամբ նրա առողջությանը պատճառել կյանքին վտանգ սպառնացող ծանր վնաս` որովայնի առաջնային պատի ծակված-կտրված` որովայնի խոռոչ թափանցումով, ճարպոնի վնասմամբ` վերքի ձևով: 3.Վերաքննիչ բողոքների հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջները. Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով. Բողոք բերած անձ` պաշտպան Ա.Խաչատրյանը, ներկայացնելով գործի դատավարական նախապատմությունը, գտել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, վերջնական ակտ կայացնելիս, թույլ է տվել դատական սխալ` ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 397-րդ հոդվածով նախատեսված քրեական օրենքի ոչ ճիշտ կիրառում, այսինքն` կիրառել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասը, որը ենթակա չէր կիրառման, պետք է կիրառեր ՀՀ քրեական օրենսգրքի 120–րդ հոդվածի 1-ին մասով սահմանված նորմերը, որը չի կիրառել, ինչն էլ հանգեցրել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի պահանջներին չհամապատասխանող` անօրինական, չհիմնավորված և չպատճառաբանված դատական ակտի կայացման: Առաջին ատյանի դատարանն անտեսելով այն հանագամանքը, որ սույն քրեական գործի թե նախաքննության և թե դատաքննության ընթացքում ձեռք բերված ապացույցներով հիմնավորվել է, որ ամբաստանյալ Տ.Տերտերյանը տուժող Հ.Միքայելյանին կյանքի համար վտանգավոր ծանր վնասը պատճառել է անզգուշությամբ, դատավճռում արձանագրել է, որ ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանն առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր է ճանաչել մասնակիորեն` ընդունելով տուժող Հ.Միքայելյանին հարվածելու և մարմնական վնասվածք պատճառելու փաստը,սակայն պնդել է,որ նրան հարվածել է անզգուշորեն, այն է` շնչահեղձ լինելու ընթացքում մոտը գտնվող «ռեզակը» անկանոն թափահարելու և պատահաբար տուժողին վնասելու հետևանքով: Նման ձևակերպումը, որը հետագայում ուղղակիորեն ազդել է ապացույցների ճիշտ գնահատման ու օբյեկտիվ եզրահանգումներ կատարելու վրա, իրականությանը չի համապատասխանում: Ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանն իրեն մեղավոր է ճանաչել մասնակիորեն ոչ թե տուժողին անզգուշությամբ հարվածելու և մարմնական վնասվածք պատճառելու համար, այլ իր անզգուշության հետևանքով տուժողին վնասվածք պատճառելու համար: Ըստ Առաջին ատյանի դատարանի, գնահատելով դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցները` հաստատվել է, որ ամբաստանյալ Տ.Տերտերյանն անորոշ (չհստակեցված) դիտավորությամբ սուր կտրող-ծակող առարկայով հարվածել է տուժող Հովհաննես Միքայելյանին` փաստացի վերջինիս պատճառելով կյանքի համար վտանգավոր մարմնական վնասվածք: Այն հանգամանքը, որ Տ.Տերտերյանն ընդհանրապես ունեցել է տուժող Հ.Միքայելյանին հարվածելու դիտավորություն (ուղղակի կամ անուղղակի), քրեական գործի նախաքննության և դատաքննության ընթացքում չի հիմնավորվել: Բացի այդ, Առաջին ատյանի դատարանը դատական ակտում նշել է միայն անորոշ (չհստակեցված) դիտավորություն եզրույթը, չի պարզաբանել, թե կոնկրետ քրեական գործով ձեռք բերված և դատաքննությամբ հետազոտված որ փաստական տվյալներով են հաստատվել Տ.Տերտերյանի` տուժողին հարվածելու անորոշ (չկոնկրետացված) դիտավորության մասին: Այսինքն` քրեական գործում առկա որ փաստական տվյալներն են վկայում, որ Տիգրան Տերտերյանը ձեռքին եղած ռեզակը տուժող Հ.Միքայելյանին վախեցնելու և իր պարանոցը բաց թողնելու նպատակով թափահարելու ժամանակ գիտակցել և նախատեսել է վրա հասնող ցանկացած` չկոնկրետացված հետևանքների, այդ թվում նաև` կյանքին վտանգ սպատնացող ծանր վնասի առաջացումը: Պաշտպանը նշել է, որ անգամ մասնագիտական գրականության մեջ, որպես անորոշ (չկոնկրետացված) դիտավորության օրինակ նշվում է այն իրավիճակը, երբ անձի գլխին հարվածներ հասցնելիս մեղավորը նախատեսում է տուժողին մարմնական վնասվածքներ պատճառելու հանգամանքը, սակայն չգիտի, թե այդ վնասվածքները ինչ ծանրության աստիճանի կարող են լինել: Առաջին ատյանի դատարանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանին մեղավոր ճանաչելու և նրան ազատազրկման ձևով պատժի դատապարտելու դատավճռի հիմքում, որպես Տ.Տերտերյանի մեղքը հաստատող ապացույցներ դրել է` տուժող Հ.Միքայելյանի, վկաներ` Ա.Մկրտչյանի, Ժ.Սարուխանյանի, Ա.Քթոյանի, Ա.Ումուրշատյանի, Մ.Կարապետյանի, Ն.Նազարյանի, Ն.Ազարյանի, Է.Հակոբյանի, Ա.Մինասյանի, Ա.Գալստյանի, Ա.Քլջյանի, Գ.Թորոսյանի, Հ.Հովհաննիսյանի նախաքննական և դատաքննական ցուցմունքները, դեպքի վայրի զննության արձանագրությունը, դատակենսաբանական փորձաքննության թիվ 195, դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 898/հ, դատահետքաբանական փորձաքննության թիվ 1601-15 և 2310-15 եզրակացությունները, Հ.Միքայելյանի հիվանդության պատմագրի զննության արձանագրությունը, Հ.Միքայելյանից հաղորդում ընդունելու մասին արձանագրությունը և քրեական գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված բամբակե խծուծներն ու դեպքի պահին Հ.Միքայելյանի հագին եղած հագուստները: Ընդ որում, վերջնական դատական ակտ կայացնելիս, Առաջին ատյանի դատարանն ընդհանրապես չի անդրադարձել պաշտպանական կողմի` ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածի 1-ին մասի 5-րդ կետի կարգով փորձագետի թիվ 1601-15 եզրակացությունը անթույլատրելի ճանաչելու և ապացույցների շարքից հետևյալ հիմնավորումներով հանելու միջնորդությանը: Բողոք բերած անձը նշել է, որ քրեական գործի նախաքննության ընթացքում, 2015 թվականի մայիսի 21-ին քննիչ Է.Կարապետյանը որոշում է կայացրել նշանակել դատահետքաբանական փորձաքննություն: Որոշման մեջ առկա է հետևյալ ձևակերպումը. «Քննության ընթացքում թիվ 1 համալսարանական հիվանդանոցից վերցվել են Հովհաննես Միքայելյանի հագուստները` մեկ հատ կապույտ գույնի ջինսե տաբատ` սև գոտիով` չորացած արնանման հետքերով, մեկ հատ սպիտակ վերնաշապիկ` սև կետիկներով` չորացած արնանման հետքերով, մեկ զույգ սև գույնի կոշիկներ, մեկ զույգ սև գուլպաներ» (մեջբերման ավարտ): Նույն որոշմամբ փորձագետներին է տրամադրվել Հ.Միքայելյանի հագուստները` մեկ հատ կապույտ գույնի ջինսե տաբատ` սև գոտիով` չորացած արնանման հետքերով, մեկ հատ սպիտակ վերնաշապիկ` սև կետիկներով` չորացած արնանման հետքերով, մեկ զույգ սև կոշիկներ, մեկ զույգ սև գուլպաներ: Նույն օրը, ՀՀ Ո ՓՔ վարչության պետին հասցեագրված նամակով փորձաքննության է տրամադրվել Հ.Միքայելյանի հագուստները` մեկ հատ կապույտ գույնի ջինսե տաբատ` սև գոտիով` չորացած արնանման հետքերով, մեկ հատ սպիտակ վերնաշապիկ` սև կետիկներով` չորացած արնանման հետքերով, մեկ զույգ սև գույնի կոշիկներ, մեկ զույգ սև գուլպաներ: Ըստ բողոքաբերի, ակնհայտ է, որ փորձաքննությանը, որպես Հ.Միքայելյանի հագուստ, անթև շապիկ չի տրամադրվել, մինչդեռ, համաձայն դատահետքաբանական փորձաքննության թիվ 1601-15 եզրակացության` «փորձաքննությանը ներկայացված փաթեթը բացելով` այնտեղից հանվեցին մեկ կարճաթև վերնաշապիկ, մեկ անթև շապիկ, մեկ անդրավարտիք և մեկ զույգ`կոշիկներ»: Այսինքն, դատահետքաբանական փորձաքննություն նշանակելու մասին որոշմամբ փորձաքննությանը տրամադրված հագուստներից փորձաքննության չեն ենթարկվել մեկ զույգ գուլպաները, այլ դատահետքաբանական փորձաքննության է ենթարկվել անհայտ ծագմամբ ինչ-որ անթև շապիկ, որը որոշմամբ փորձաքննությանը տրամադրված չի եղել և քանի որ փորձագետի թիվ 1601-15 եզրակացությունը, որպես ապացույց ձեռք է բերվել վերը նշված էական խախտումներով և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 244-րդ հոդվածի 1-ին մասի և 250-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների խախտումներով, նման փաստական տվյալը պետք է Առաջին ատյանի դատարանի կողմից ճանաչվեր անթույլատրելի և հանվեր ապացույցների զանգվածից: Դատավճռում նշված փաստական տվյալներից վկաներ Ժ.Սարուխանյանի, Ա.Քթոյանի, Ա.Ումուրշատյանի, Մ.Կարապետյանի, Ն.Նազարյանի, Ն.Ազարյանի, Է.Հակոբյանի, Ա.Մինասյանի, Ա.Գալստյանի, Ա.Քլջյանի և Գ..Թորոսյանի ցուցմունքները որևէ փաստական տվյալներ չեն պարունակում հաստատելու այն կարևորագույն հանգամանքը, որ դեպքից անմիջապես առաջ կամ դեպքի պահին Տիգրան Տերտերյանը քրեական գործով տուժող Հովհաննես Միքայելյանին սուր կտրող-ծակող գործիքով հարվածելու և վերջինիս մարմնական վնասվածք պատճառելու, թեկուզև` չկոնկրետացված դիտավորություն կամ նպատակ է ունեցել: Բացի այդ, նշված անձինք դեպքին ականատես չեն եղել, դեպքի մասին նրանց տեղեկությունները անուղղակի են: Պաշտպանը նշել է, որ նշված ապացույցներով հիմնավորվել է, որ ամբաստանյալ Տ.Տերտերյանն ու տուժող Հ.Միքայելյանը գտնվել են ընկերական, լավ հարաբերությունների մեջ, երբևէ իրար հետ չեն վիճաբանել: Նշված ապացույցներով հաստատվել է նաև այն կարևորագույն հանագամանքը, որ դեպքից անմիջապես առաջ, երբ Տ.Տերտերյանը Ժ.Սարուխանյանից վերցրել է Հ.Միքայելյանի կողմից պահած բջջային հեռախոսը, ունեցել է Հ.Միքայելյանի հետ վիճաբանելու, ավելին` նաև դիտավորությամբ սուր կտրող-ծակող գործիքով վերջինիս հարվածելու և մարմնական վնասվածք պատճառելու իրական հնարավորություն, քանի որ որևէ խոչընդոտ կամ խանգարող հանգամանք լսարանում չի եղել: Նշված ապացույցների օբյեկտիվ հետազոտման արդյունքում Առաջին ատյանի դատարանը պետք է փաստեր, որ նաև այս հանգամանքն է հաստատում Տ.Տերտերյանի կողմից Հ.Միքայելյանին հարվածելու և առողջությանը ծանր վնաս պատճառելու դիտավորության և նպատակի բացակայությունը: Տուժող Հովհաննես Միքայելյանի նախաքննական և դատաքննական ցուցմունքներն Առաջին ատյանի դատարանի կողմից լիարժեք պատշաճ իրավական գնահատականի չեն արժանացել: Առաջին ատյանի դատարանն ուշադրության չի արժանացրել այնպիսի կարևոագույն հանգամանքների, ինչպիսին են տուժողի ցուցմունքներում նշված` իր կողմից Տիգրան Տերտերյանի պարանոցից ամուր բռնելու և սեղմելու, միմյանց հետ ոչ թե վիճաբանելու, այլ կատակելու, միմյանց նկատմամբ թշնամանք չունենալու, Տ.Տերտերյանի կողմից իրեն վնասվածք պատճառելու դիտավորություն չունենալու, Տ.Տերտերյանի կողմից ցանկության դեպքում իրեն այլ հարվածներ հասցնելու հնարավորություն ունենալու հանգամանքները: Ըստ բողոքաբերի, Առաջին ատյանի դատարանն անտեսել է այնպիսի կարևորագույն հանգամանք, ինչպիսին է տուժող Հ.Միքայելյանի նախաքննական ցուցմունքը, որով Հ.Միքայելյանը հայտնել է, որ. «…Ես Տիգրանին ասացի, որ հեռախոսս հետ վերադարձնի, կատակ էինք անում, նա էլ ասում էր, որ գնամ գտնեմ: (…) Ես բռնել էի նրան (Տիգրանին), սկզբից հագուստից, հետո նրա վզից բռնեցի, որ հետ չգնար և հեռախոսիս տեղը ասեր, բացի դրանից հետո քաշքշուկ գնաց, որի ընթացքում ես նրա վզից էի բռնել: (…) Ես Տիգրանին ասում էի էս ինչ արիր, Տիգրանը խառնված դիմացս կանգնած էր, ասում էր, որ չգիտի, թե ոնց է ստացվել (...)»: Ըստ տուժող Հ.Միքայելյանի դատաքննական ցուցմունքի` լսարանից դուրս գալուց հետո, մինչև Արսեն Մկրտչյանի մոտենալը, որոշ ժամանակ ինքն ու Տ.Տերտերյանը եղել են միասին, ուսանողներից առանձնացված և, եթե Տ.Տերտերյանը դիտավորություն ունենար, ապա այդ ժամանակ կարող էր իրեն մարմնական վնասվածք պատճառել: Վկա Արսեն Մկրտչյանը դատաքննության ընթացքում իր ցուցմունքներով հաստատել է, որ ինքը դեպքին ականատես եղել է մի պահ և տեսել Հ.Միքայելյանին` Տ.Տերտերյանի պարանոցից բռնած, խեղդելիս, Տ.Տերտերյանի ձեռքին ինքը դանակ չի տեսել,այլ տեսնելով Հ.Միքայելյանի ծակած վնավածքը, ենթադրել է, որ այն պատճառվել է դանակով: Նման ցուցմունքների պայմաններում, Դատարանը չի պատճառաբանել, թե վկա Ա.Մկրտչյանի ցուցմունքներում առկա որ փաստական տվյալներն են հիմնավորում Տ.Տերտերյանի կողմից Հ.Միքայելյանին ոչ թե անզգուշությամբ, այլ դիտավորությամբ մարմնական վնասվածք պատճառելու հանգամանքը: Ըստ բողոքաբերի, դատավճռի հիմքում վկա Հովհաննես Հովհաննիսյանի ցուցմունքները դնելու պարագայում Առաջին ատյանի դատարանը հաշվի չի առել այն հանգամանքը, որ քրեական գործի նախաքննության ընթացքում, դեպքից երեք ու կես ամիս անց` 2015 թվականի սեպտեմբերի 3-ին, Հ.Միքայելյանի հիվանդության պատմագիրը թերի լրացնելու կապակցությամբ հարցաքննվել է թիվ 1 համալսարանական բժշկական կենտրոնի բժիշկ Հովհաննես Հովհաննիսյանը, ով հայտնել է, որ Հ.Միքայելյանի ստացած վնասվածքի վերքային խողովակը ունեցել է ուղիղ, առջևից հետ ուղղություն: Հարցաքննության ընթացքում, ըստ հարցաքննության մասին արձանագրության, վարույթն իրականացնող մարմինը վկային որևէ փաստաթուղթ, այդ թվում նաև իր կողմից նախկինում լրացրած հիվանդության պատմագիրը չի ներկայացրել գոնե բժշկի կողմից հիվանդ Հ.Միքայելյանի ստացած վնասվածքները և դրանց տեղակայությունները հիշելու, վերարտադրելու և ճշմարտությանը մոտ ցուցմունքներ տալու համար: Հարցաքննության ընթացքում անգամ բժիշկ Հ.Հովհաննիսյանն իր ցուցմունքում նշած հանգամանքները չի էլ փորձել հիմնավորել որևէ օբյեկտիվ պատճառաբանություններով (օրինակ` տեսողական կամ մասնագիտական հիշողությամբ, կոնկրետ հիվանդի և նրա վնասվածքների առանձնահատկություններով և այլն): Ավելին, հետագայում օբյեկտիվ հետևություններ անելու կամ գոնե ներքին համոզմունքի համար Հ.Հովհաննիսյանի ցուցմունքում նշած հանգամանքները ստուգելու ուղղությամբ անգամ փորձ թե վարույթն իրականացնող մարմինը և թե Առաջին ատյանի դատարանը չի արել: Մասնավորապես, դատաբժշկական փորձաքննություն կատարած փորձագետը չի հարցաքննվել Հ.Հովհաննիսյանի տված ցուցմունքների կապակցությամբ և գոնե չի պարզվել, նման վնասվածքի առկայության դեպքում հնարավոր է վերքային խողովակի ուղիղ, առջևից հետ ուղղությունը, թե`ոչ: Դատաքննության ընթացքում Հ.Միքայելյանին վիրահատած բժիշկ` վկա Հովհաննես Հովհաննիսյանը հայտնել է, որ ինքը չի բացառում, որ Հ.Միքայելյանի ստացած մարմնական վնասվածքը առաջացած լինի թեք հարվածի (հպման) հետևանքով և Հ.Միքայելյանի վերքային խողովակի հավանական ուղիղ լինելը կապված է եղել վերջինիս որովայնի պատը բարակ լինելու և ճարպոնի վնասման հանգամանքի հետ: Բողոքաբերը գտել է, որ նշված փաստական հանագամանքները Առաջին ատյանի դատարանի կողմից ճիշտ իրավական գնահատականի չեն արժանացել և դատավճռում նշելով միայն վկա Հ.Հովհաննիսյանի ցուցմունքների մի մասը, չի հիմնավորվել և պատճառաբանվել, թե գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի որ ապացույցների բավարար ամբողջությամբ է հաստատվել, որ Տ.Տերտերյանի կողմից ձեռքին եղած ռեզակով անկանոն շարժումներ կատարելու, ռեզակը թափահարելու հետևանքով Հ.Միքայելյանին չէր կարող թեք հարվածով (հպումով) պատճառվել ուղիղ, առջևից հետ ուղղություն ունեցող վերքային խողովակով 0,5.0,2սմ չափերով հարթ եզրերով մարմնական վնասվածք այն պարագայում, երբ համաձայն նույն դատավճռի, որպես ամբաստանյալ Տ.Տերտերյանի անորոշ դիտավորությունը հիմնավորող ապացույց դիտված դատաբժշկական փորձագետի թիվ 898/հ եզրակացության, Հ.Միքայելյանը տարածության մեջ դեպքի պահին կարող էր գտնվել ցանկացած հնարավոր դիրքում` վնասվածքի շրջանով ուղղված դեպի վնասող առարկան: Ինչ վերաբերում է Դատարանի կողմից դատավճռի հիմքում դրված մյուս ապացույցներին` դեպքի վայրի զննության արձանագրությանը, դատակենսաբանական փորձաքննության թիվ 195, դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 898/հ, դատահետքաբանական փորձաքննության թիվ 2310-15 եզրակացություններին, Հ.Միքայելյանի հիվանդության պատմագրի զննության արձանագրությանը, Հ.Միքայելյանից հաղորդում ընդունելու մասին արձանագրությանը և քրեական գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված բամբակե խծուծներին ու դեպքի պահին Հ.Միքայելյանի հագին եղած հագուստներին, ապա, ըստ բողոք բերած անձի, նշված ապացույցներով հաստատվում է ոչ թե ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանի կողմից տուժող Հովհաննես Միքայելյանին դիտավորությամբ, այդ թվում նաև` անորոշ (չհստակեցված) դիտավորությամբ հարվածելու և մարմնական վնասվածք պատճառելու հանգամանքը, այլև` Տ.Տերտերյանի կողմից հանրորեն վտանգավոր արարք կատարելու, ինչպես նաև տուժող Հ.Միքայելյանի մարմնի վրա վնասվածքի առկայությունը հաստատող հանգամանքները: Առաջին ատյանի դատարանը, դատավճռում վկայակոչելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի թիվ ԵՇԴ/0144/01/13, ՏԴ/0018/01/13 և ՇԴ/0032/01/13 որոշումները, գտել է, որ ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանի նկատմամբ պատիժ պետք է նշանակվի բացառապես ազատազրկման ձևով, այն պետք է բարձր լինի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված ազատազրկման նվազագույն չափից և ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքեր չկան: Անգամ եթե Առաջին ատյանի դատարանի հետևությունները հիմնավոր են ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով վերագրվող արարքը կատարելու հարցում, ապա Առաջին ատյանի դատարանը դատավճռով չի պատճառաբանել, թե կոնկրետ ինչ հասարակական շահ, համապատասխան ու բավարար պատճառ գոյություն ունի ամբաստանյալ Տ.Տերտերյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելու և նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար: Առաջին ատյանի դատարանն ըստ էության հաշվի չառնելով քրեական գործով հաստատված այնպիսի էական հանգամանքներ, ինչպիսիք են` Տ.Տերտերյանի կողմից վարույթն իրականացնող մարմին կամովին ներկայանալը, դեպքի կապակցությամբ ցուցմունքներ տալն ու անկեղծորեն զղջալը, մշտական բնակության վայր և աշխատանք ունենալը, երիտասարդ, ուսանող և զինապարտ հանդիսանալը, նախկինում դատված կամ այլ կերպ արատավորված չլինելը, բնակության և աշխատանքի վայրերում դրական բնութագրվելը, առողջական խնդիրների առկայությունը, երեք օր ժամանակով արգելանքի տակ գտնվելը, սահմանված խափանման միջոցի պայմանները չխախտելը, ինչպես նաև` ամբաստանյալի նկատմամբ ազատազրկման հետ չկապված պատիժ նշանակելու վերաբերյալ տուժող Հ.Միքայելյանի դիրքորոշումն ու վերջինիս կողմից ամբաստանյալի նկատմամբ որևէ պահանջ չներկայացնելը, չի պատճառաբանել, թե վերը նշված հանգամանքների առկայության դեպքում ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելու համար ինչ նպատակի հասնելու հասարակական շահ, բավարար և արդարացի պահանջ գոյություն ունի: Վկայակոչելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածը, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 124-րդ հոդվածը, 125-րդ հոդվածը, 127-րդ հոդվածը, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 202-րդ հոդվածը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածը, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասը, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 365-րդ հոդվածի 2-րդ մասը, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածը, ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը 29.02.2008 թվականի իր ՎԲ 13/08 նախադեպային որոշմամբ արտահայտած իրավական դիրքորոշումը, Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի Սալովն ընդդեմ Ուկրաինայի (Salov v. Ukraine) 06.09.2005 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 65518/01, Բոլդեան ընդդեմ Ռումինիայի (Boldea v. Romania) 15.02.2007 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 19997/02, Գրադինարն ընդդեմ Մոլդովայի (Gradinar v.Moldova) 08.04.2008 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 7170/02), ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 3801 հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետը, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածը, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 397-րդ հոդվածը, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 398-րդ հոդվածը, բողոք բերած անձ` պաշտպան Ա.Խաչատրյանը գտել է, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը անօրինական և չպատճառաբանված է նաև օրենսդրական վերոնշյալ պահանջներից ելնելով: Վերոգրյալի հիման վրա, պաշտպան Ա.Խաչատրյանը բառացիորեն խնդրել է հետևյալը. «1. Սույն վերաքննիչ բողոքն ընդունել վարույթ, գործի քննությունը նշանակել վերաքննիչ դատարանում գործերի քննության համար սահմանված կանոններով և հաշվի առնելով թույլ տրված դատական սխալները` նյութական և դատավարական իրավունքի խախտումները, որոնք ազդել են գործի ելքի վրա, բեկանել Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի` 2016 թվականի փետրվարի 16-ի դատավճիռը: 2. Քրեական գործով փորձագետի թիվ 1601-15 եզրակացությունը ճանաչել անթույլատրելի և հանել ապացույցների շարքից; 3. Ամբաստանյալ Տիգրան Համլետի Տերտերյանին ճանաչել անմեղ և հռչակել հանցանքի կատարման մեջ նրա անմեղությունը այն մեղադրանքով,որով նա ներգրավվել է որպես մեղադրյալ: 4. Տ.Տերտերյանի արարքը որակել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 120-րդ հոդվածի 1-ին մասով և քրեական գործի վարույթը կարճել` տուժող Հ.Միքայելյանի կողմից ամբաստանյալի հետ հաշտվելու պատճառաբանությամբ, կամ 5. Եթե Դատարանը այնուամենայնիվ հաստատված կհամարի Տ.Տերտերյանի մեղքը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործությունը կատարելու մեջ, ապա հաշվի առնելով Տ.Տերտերյանի անձը բնութագրող տվյալները` վարույթն իրականացնող մարմին կամովին ներկայանալը, դեպքի կապակցությամբ ցուցմունքներ տալն ու անկեղծորեն զղջալը, մշտական բնակության վայր և աշխատանք ունենալը, ուսանող և զինապարտ լինելը, նախկինում դատված կամ այլ կերպ արատավորված չլինելը, բնակության և աշխատանքի վայրերում դրական բնութագրվելը, առողջական խնդիրների առկայությունը, երեք օր ժամանակով արգելանքի տակ գտնվելը, սահմանված խափանման միջոցի պայմանները չխախտելու հանգամանքը, ինչպես նաև ամբաստանյալի նկատմամբ ազատազրկման հետ չկապված պատիժ նշանակելու վերաբերյալ տուժող Հ.Միքայելյանի դիրքորոշումը և վերջինիս կողմից ամբաստանյալի նկատմամբ պահանջ չներկայացնելու հանագամանքը, Տ.Տերտերյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելիս նրան դատապարտել պատժի նվազագույն չափի և պատիժը պայմանականորեն չկիրառել` սահմանելով փորձաշրջան»: Բողոք բերած անձ` ամբաստնյալ Տիգրան Տերտերյանը, ներկայացնելով գործի դատավարական նախապատմությունը և վկայակոչելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 29-րդ հոդվածը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածը, գտել է, որ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռում չի վկայակոչվել, ոչ էլ պատճառաբանվել իր կողմից տուժողին ծանր մարմնական վնասվածք հասցնելու պատճառը և չի վկայակոչվել տուժողին դիտավորությամբ մարմնական վնասվածք պատճառելու իր նպատակը։ Ըստ բողոքաբերի, Առաջին ատյանի դատարանն այդպիսի պատճառաբանություն չէր կարող բերել, որովհետև այդպիսի ապացույց չկա։ Ըստ բողոքաբերի, Առաջին ատյանի դատարանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով իրեն մեղսագրված արարքը դատավճռով հիմնավորված համարելու նպատակով թվարկել է իր, տուժողի, վկաներ Արսեն Մկրտչյանի, Ժաննա Սարուխանյանի, Արմինե Քթոյանի, Արամ Ումուրշատյանի, Նունե Նազարյանի, Աշոտ Մինասյանի, Արմեն Գալստյանի, Արսեն Քլջյանի, Գևորգ Թորոսյանի, Հովհաննես Հովհաննիսյանի ցուցմունքները, բայց ոչ իր, ոչ տուժողի, ոչ էլ վկաներից որևէ մեկի ցուցմունքը ոչ առանձին, ոչ միասին չեն հաստատում տուժողի նկատմամբ իր կողմից նրան մարմնական ծանր կամ այլ վնասվածք պատճառելու դիտավորությունը։ Ըստ բողոքաբերի, վերոհիշյալ ապացույցներին հակառակ՝ Առաջին ատյանի դատարանը խուսափել է ՀՀ քրեական 30-րդ հոդվածից և իրեն մեղսագրված արարքը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 120-րդ հոդվածով նախատեսված արարք կատարելու որակումից, այսինքն խուսափել է մեղքի անզգուշության ձևը կիրառելուց, որը քրեական գործով լիովին հիմնավորված է։ Ըստ բողոքաբերի, Առաջին ատյանի դատարանը չի ցանկացել հակադրվել մեղադրող կողմի դիրքորոշմանը, որի ոչ իրավաչափ լինելը առերևույթ է այն առումով, որ, թվարկելով իր պատիժը և պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքները, վկայակոչելով ծանրացնող հանգամանքի բացակայությունը, մեղադրողը միջնորդել է առերևույթ խիստ պատիժ, որը ավելին է հոդվածի սանկցիայով նախատեսված միջին չափից։ Վերոհիշյալ ապացույցներին և մեղքի ձևերին հակառակ, ըստ բողոքաբերի, Առաջին ատյանի դատարանը դատավճռում վկայակոչել է մեղքի օրենքով չնախատեսված «անորոշ (չհստակեցված) դիտավորություն» հասկացությունը։ Մեջ է բերվում. «Դատարանը հաստատված համարեց այն, որ ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանը անորոշ (չհստակեցված) դիտավորությամբ սուր կտրող ծակող առարկայով հարվածել է տուժող Հովհաննես Միքայելյանին, փաստացի վերջինիս պատճառելով կյանքի համար վտանգավոր մարմնական ծանր վնասվածք»։ Ըստ բողոքաբերի, ոչ մեղադրողը, ոչ Առաջին ատյանի դատարանը փաստելու լիազորություն չունեն, նրանց խոսքը ապացուցման միջոց չէ, այլ նրանք համոզմունք պետք է ձևավորեն գործով ձեռք բերված ապացույցներով, իսկ քրեական գործով իր դիտավորությունը, այն էլ ծանր մարմնական վնասվածք պատճառելու վերաբերյալ ապացույց քրեական գործով չկա։ Բողոքաբերը գտել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմ է համարել օրենքով չնախատեսված, իր հանցագործություն կատարելու նպատակը չպատճառաբանած անորոշ, չհստակեցված մեղքի ձևով, որը հակասում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 29-րդ հոդվածին, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասի դիսպոզիցիային, առերևույթ նաև այդ տերմինի կողքին գծագրության համար ռեզակ գծագրական գործիքի փոխարեն «սուր կտրող-ծակող գործիք» բառերը գրելը: Մեղքի այդ ձևի համար բողոքաբերը չի մեղադրվել, մեղքի այդ ձևի իմաստն իրեն չի բացատրվել, այդ հասկացության շուրջ նա որպես մեղադրյալ չի հարցաքննվել, այսինքն` Առաջին ատյանի դատարանը խախտել է իր պաշտպանական իրավունքը և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 203-րդ, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 309-րդ հոդվածների պահանջները, այն է` դատապարտել է իրեն չմեղսագրված արարքի համար, այսինքն դուրս է եկել իր մեղադրանքի սահմաններից, որով այլևս բացառվում է իր պաշտպանական այդ իրավունքի խախտումը վերացնելը։ Բողոքաբերը գտել է, որ համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 29-րդ հոդվածի 2-րդ և 3-րդ կետերի, նա պետք է գիտակցեր, ցանկանար, թույլ տար իր կողմից տուժողին ծանր մարմնական վնասվածք պատճառելը, բայց Առաջին ատյանի դատարանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 29-րդ հոդվածը հիմնավորող փաստ, ապացույց չի վկայակոչել, չէր էլ կարող վկայակոչել, քանի որ ինքը տուժողի նկատմամբ այդպիսի նպատակ չի ունեցել։ Առաջին ատյանի դատարանը, վերոհիշյալ անորոշ տերմինները, հասկացությունները օգտագործելով, փորձել է հիմնավորել դիտավորությունը։ Բողոք բերած անձը նշել է, որ ինքը տուժողին դիտավորյալ մարմնական ծանր վնասվածք չի պատճառել, այդպիսի ոչ նպատակ, ոչ էլ դիտավորություն չի ունեցել, այսինքն իրեն մեղսագրված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքը իրավաչափ չէ: Բողոքաբերը Վերաքննիչ դատարանին խնդրել է իր նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղսագրված արարքը վերաորակել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 120-րդ հոդվածի 1-ին մասով, և, քանի որ տուժողն իր հետ հաշտվել է դեռևս նախաքննության ժամանակ, գործը կարճել` կիրառելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 183-րդ հոդվածի պահանջը։ Ըստ բողոքաբերի, Առաջին ատյանի դատավճռի ոչ իրավաչափ լինելու հաջորդ հատկանիշն արտահայտվում է նրանում, որ Առաջին ատյանի դատարանը, դատավճռում նշելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածները, դրանք իր նկատմամբ չի կիրառել, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածը չկիրառելը պատճառաբանել է ոչ իրավաչափ, իսկ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը կիրառելու կամ չկիրառելու հարցը ընդհանրապես չի քննարկել, այսինքն չկիրառելը չի հմինավորել։ Բողոքաբերը նշել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածը չկիրառելու՝ Առաջին ատյանի դատարանի այս պատճառաբանության ոչ իրավաչափ լինելու էությունն արտահայտվել է նրանում, որ ՀՀ քրեական օրենսգիրքը չունի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդված կիրառելը արգելող նորմ, թեկուզ այն հանցագործություններով, որոնք նախատեսող հոդվածի սանկցիան սահմանում է պատիժ միայն ազատազրկման ձևով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածը ոչ թե արգելող, այլ հենց թույլատրող նորմ է։ Առաջին ատյանի դատարանը չի պատճառաբանել, թե ինչու հեռախոսները միմյանցից թաքցնելու իր ու տուժողի միջև կատակը, դասի համար օգտագործվող ռեզակը, իր կողմից նրան մարմնական վնասվածք պատճառելու դիտավորություն չունենալը, այդ վնասվածքն անզգուշության հետևանք լինելը և դատավճռով նշված և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածով նախատեսված և դատավճռով արտահայտված իր պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող մյուս հանզամանքներն այն բացառիկ պայմանները չեն, որոնց հիման վրա Առաջին ատյանի դատարանը պետք է կիրառեր ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածը։ Գտել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածները նախատեսված են դրանք կիրառելու և ոչ թե չկիրառելու համար: Վկայակոչելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին կետի 8-րդ ենթակետը՝ բողոքաբերը գտել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը դատավճռում վկայակոչելը, բայց չկիրառելը նույնպես իրավաչափ չէ. դրա իրավաչափ չլինելու էությունն արտահայտվել է նրանում, որ այս թույլատրող նորմով (ոչ թե արգելող) Առաջին ատյանի դատարանը պետք է իր նկատմամբ կիրառեր ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը, որի չկիրառելը չի պատճառաբանել, չէր էլ կարող պատճառաբանել, քանի որ, ըստ բողոքաբերի, այդ հոդվածն իր նկատմամբ կիրառելն արգելող որևէ հիմք քրեական գործում չկա։ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռում արձանագրված է իր պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, որը, ըստ բողոքաբերի, ևս համարվում է իր նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդված կիրառելու հիմք, չնայած պատիժը և պատասխանատվությունը ծանրացնող հանգամանքների դեպքում ևս թույլատրվում է այդ հոդվածի կիրառումը։ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռում արձանագրված է իր պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող՝ քրեական գործում առկա բազմաթիվ հանգամանքներ, բայց Առաջին ատյանի դատարանը խուսափել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը կիրառելուց, անտեսել է իրեն դրական բնութագրող հանգամանքները, ինչպես նաև տուժողի կողմից իրեն դրական բնութագրելը։ Վկայակոչելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի թիվ ԵԷԴ 02.01/01/11(13) քրեական գործով 24.08.2013թ., թիվ ՍԴ 0109/01/12 քրեական գործով 01/11/2012թ., թիվ ԵԱԴԴ0034/01/12 քրեական գործով 01.11.2012թ., թիվ ԼԴ0093/01/12 քրական գործով 01.12.2012թ. և այլ քրեական գործերով տրված իրավական մեկնաբանությունների որոշումները և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 376-րդ հոդվածը, բողոքաբերը նշել, որ իր պաշտպանի կողմից բերված վերաքննիչ բողոքին լրիվ համամիտ է, գտել է արդեն պարզ է, որ ինքը տուժողին դիտավորյալ վնասվածք չի պատճառել: Վերոգրյալի հիման վրա, ամբաստանյալ Տ.Տերտերյանը բառացիորեն խնդրել է հետևյալը. «Փոփոխել սույն քրեական գործով իմ նկատմամբ 16.02.2016թ. դատավճիռը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով ինձ մեղսագրված արարքը չապացուցվելու պատճառով այն վերաորակել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 120-րդ հոդվածի 1-ին մասով և, ի նկատի ունենալով, որ տուժողն ինձ հետ հաշտվել է դեռևս նախաքննության փուլից, գործը կարճել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 183-րդ հոդվածի կարգով, իմ նկատմամբ դադարեցնել քրեական հետապնդումր։ Եթե դատարանը ինձ մեղսագրված արարքը համարի իբրև հիմնավորված, իմ նկատամամբ կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը՝ սահմանելով համապատասխան փորձաշրջան, դրանով ավարտելով դատական այս տևական վարույթը»: Վերաքննիչ դատարանում պաշտպաններ Ա.Խաչատրյանը, Ա.Մելքոնյանն ու ամբաստանյալ Տ.Տերտերյանն ամբողջությամբ պնդեցին իրենց կողմից ներկայացված վերաքննիչ բողոքները և խնդրեցին դրանք բավարարել: Մեղադրող Ռ.Գևորգյանն առարկեց ներկայացված վերաքննիչ բողոքների դեմ և խնդրեց դրանք մերժել: 4.Առաջին ատյանի դատարանում հետազոտված ապացույցները. Առաջին ատյանի դատարանում հետազոտվել են հետևյալ ապացույցները. - ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանի ցուցմունքները, համաձայն որոնց` վերջինը ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ 2015 թվականի մայիսի 20-ին` ժամը 13։30-ի սահմաններում, մտնելով լսարան` նկատել է, որ իր բջջային հեռախոսը բացակայում է: Դիմել է լսարանում այդ պահին գտնվող իր համակուրսեցիներին` հետաքրքրվելով, թե արդյոք նրանք չեն վերցրել այն, սակայն ստացել է բացասական պատասխան: Այնուհետև` հիշել է, որ նստած է եղել Հովհաննես Միքայելյանի մոտ, նույն հարցն ուղղել է նաև նրան, սակայն Հովհաննեսը պատասխանել է, որ տեղյակ չէ: Այլ հեռախոսով զանգահարել է իր բջջային հեռախոսին և գտել համակուրսեցի Արմինե Քթոյանի մոտ, ով պայուսակից հանել և վերադարձրել է իր հեռախոսը: Հասկանալով, որ այն պահել էր Հովհաննեսը` իր հերթին սեղանից վերցրել է վերջինի բջջային հեռախոսը, դուրս եկել լսարանից և այն պահել կողքի լսարանում: Հովհաննեսը, նկատելով դա, իր ետևից դուրս է եկել, պահանջել վերադարձնել բջջային հեռախոսը, սակայն այն չի վերադարձրել, առաջարկել է փնտրել և գտնել այն: Դրանից իրենց միջև առաջացել է քաշքշուկ: Ձայներից միջանցք է դուրս եկել իրենց համակուրսեցի Արսեն Մկրտչյանը, ում տեղեկացրել են, որ կատակ են անում: Այնուհետև` ինքն ու Հովհաննեսն առանձնացել են, որպեսզի ինքը հեռախոսը վերադարձներ, իրենց խոսակցությունը շարունակվել է այլ վայրում: Այդ ընթացքում Հովհաննեսն իր թիկունքի կողմից թևով բռնել է իր պարանոցից և սեղմել, որի հետևանքով շնչահեղձ է եղել, մի պահ թվացել է, թե կխեղդվի: Կռացած վիճակում` դեմքով պտտվել է դեպի Հովհաննեսը, որի հետևանքով իր դեմքը սեղմվել է նրա կրծքավանդակին, քիթը փակվել է, շնչահեղձ է եղել, սակայն Հովհաննեսը դա չի նկատել, չի հասկացել, որ ինքը չի կարողանում շնչել: Այդ պահին հիշել է գրպանում եղած «ռեզակի» մասին, հանել է այն, սկսել աջ ձեռքով անկանոն թափահարել` փորձելով այն ցուցադրել և վախեցնել Հովհաննեսին: Այդ ընթացքում Հովհաննեսն ասել է. «էս ինչ ես արել»: Չի հասկացել, թե ինչ է կատարվել, Հովհաննեսի վրա նկատելով արյուն` վախեցել և հեռացել է: Հովհաննեսի հետ լավ ընկերներ են, նրան մարմնական վնասվածք պատճառելու դիտավորություն չի ունեցել, «ռեզակի» անկանոն թափահարման հետևանքով, անզգուշությամբ է նրան վնասվածք պատճառել, կատակել են, իսկ «ռեզակը» թափահարել է Հովհաննեսին վախեցնելու նպատակով, քանի որ նա խեղդել է իրեն: Եթե ցանկություն ունենար, նրան կարող էր էլի հարվածներ հասցնել, դրա հնարավորությունը եղել է: Չի կարող հիշել, թե «ռեզակով» ընդհանուր քանի շարժում է կատարել, երևի` շատ: Ինքը «ռեզակը» թափահարել է, քանի որ քիթն ու բերանը սեղմված են եղել Հովհաննեսի կրծքավանդակին, շունչը կտրվել է, որի հետևանքով չի կարողացել ձայն հանել, խեղդվելու մասին Հովհաննեսին նախազգուշացնել: Դեմքով դեպի Հովհաննեսին պտտվելու հնարավորություն ունեցել է, քանի որ սկզբում նա իր պարանոցից թույլ էր բռնել, իսկ թեքվելուց հետո ավելի ուժեղ է սեղմել: Հովհաննեսը կատակ է արել և չի զգացել, որ իր պարանոցն ամուր է սեղմել, նա ֆիզիկապես իրենից ուժեղ է: Հարվածը դիպել է Հովհաննեսի որովայնին, քանի որ նա իրենից ցածրահասակ է, իր գլուխը սեղմված է եղել նրա կրծքավանդակին, իսկ իրենց որովայնների միջև եղած տարածությունը բավական է եղել նրան «ռեզակով» վնասելու համար: Արսեն Մկրտչյանը ներկա է եղել և միջամտել իր և Հովհաննեսի միջև տեղի ունեցած առաջին միջադեպին: Արսենը չէր կարող տեսնել իրեն խեղդելու պահը, քանի որ գտնվել է հեռու, թիկունքով է եղել դեպի իրենց: Իր առաջարկով են Հովհաննեսի հետ առանձնացել, ընկերներ են և ավելի լավ կհասկանային իրար, ավելին` չի ցանկացել, որ հեռախոսը վերադարձնելու պահին այլ անձինք ներկա գտնվեն: Սկզբում իրենք կատակել են, իսկ առանձնանալուց հետո Հովհաննեսին հայտնել է նրա հեռախոսի տեղը, վեճի թեմա չեն ունեցել: Քաշքշուկի ժամանակ իր անդրավարտիքի գրպանների հատվածում Հովհաննեսը շոշափել և հեռախոսն է փնտրել: Նախաքննական ցուցմունքները հրապարակելուց հետո հայտնել է, որ հնարավոր է շփոթած լինի իր պարանոցը Հովհաննեսի կողմից աջ ձեռքով սեղմելու հանգամանքը, հնարավոր համարեց, որ նա իր պարանոցը սեղմել է ձախ ձեռքով և այդ կապակցությամբ վերջինի դատաքննական ցուցմունքն ավելի հավաստի, ճիշտ է, - տուժող Հովհաննես Միքայելյանի ցուցմունքները, համաձայն որոնց` վերջինը ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ 2015 թվականի մայիսի 20-ին` ժամը 14։00-ի սահմաններում, «Ճարտարապետության և շինարարության Հայաստանի ազգային համալսարան» հիմնադրամի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում «Տարածքների ինժեներական բարեկարգում և տրանսպորտ» առարկայի ստուգարքային լսարանում գտնվելու ընթացքում, որոշելով կատակ անել համակուրսեցու` Տիգրան Տերտերյանի հետ, վերցրել է սեղանին դրված վերջինի բջջային հեռախոսը, այն պահելու նպատակով փոխանցել իր ընկերուհուն` Ժաննա Սարուխանյանին: Տիգրանը, վերադառնալով լսարան, նկատել է, որ բջջային հեռախոսը չկա և իր քմծիծաղից հասկանալով, որ ինքն է պահել և այդ կերպ կատակել` խնդրել է այն վերադարձնել, սակայն ինքը հրաժարվել է և հայտնել, որ կարող է զանգահարել այդ բջջային հեռախոսահամարի վրա և գտնել այն: Տիգրանը զանգահարել և գտել է այն, որից հետո վերցնելով իր բջջային հեռախոսը` դուրս է եկել լսարանից: Հետևելով նրան` պահանջել է վերադարձնել հեռախոսը, քանի որ այն իրեն անհրաժեշտ էր քննության համար հեռախոսից տվյալներ դուրս գրելու համար: Տիգրանը կատակել և հայտնել է, որ այն պահել է: Իրենց խոսակցությանը միջամտել է համակուրսեցիներից Արսեն Մկրտչյանը: Դրանից հետո Տիգրանը կրկին կատակով ասել է, որ հեռախոսը չի տալու, ուստի ցանկանալով գտնել իր բջջային հեռախոսը` սկսել է ստուգել Տիգրանի գրպանները, որի հետևանքով իրենց միջև քաշքշուկ է առաջացել։ Ինքը Տիգրանի պարանոցն արմունկով բռնել է նրա թիկունքի կողմից և այդ ընթացքում պորտի շրջանում ծակոց-կմճթոց է զգացել, որից թողնելով Տիգրանին` հետ է գնացել` մտածելով, որ Տիգրանն իրեն կմճթել է, սակայն որովայնի հատվածում արյուն է նկատել։ Տիգրանն արյունը նույնպես նկատել է, հեռացել է, երբ սկսել են իրենց մոտ մարդիկ հավաքվել: Համակուրսեցի Արամ Ումուրշատյանի հետ գնացել են իր ավտոմեքենայի մոտ և զգալով, որ իր ինքնազգացողությունը վատանում է` ուղևորվել են հիվանդանոց: Քաշքշուկի ընթացքում միմյանց չեն հայհոյել, ուղղակի պահանջել է վերադարձնել իր բջջային հեռախոսը, իրենց միջև կռիվ կամ վիճաբանություն չի եղել, հնարավոր է ընդամենը բարձր տոնով է պահանջել վերադարձնել իր բջջայինը, որի ընթացքում աջ դաստակով շոշափել է նաև Տիգրանի տաբատի գրպանները` իր հեռախոսը գտնելու ակնկալիքով: Զգալով, որ Տիգրանի գրպանում ինչ-որ հեռախոս կա` փորձել է հանել այն, սակայն չի հաջողվել: Արսեն Մկրտչյանն իրենց քաշքշուկին չի միջամտել, քանի որ դրա կարիքը չի եղել, ինքը և Տիգրանը չեն վիճել, ընդամենը կատակել են: Արսենն ուղղակի մերթ ընդ մերթ գնում-գալիս էր, իրենց հանդարտեցնելու առիթ չի եղել: Վնասվածք հասցնելու պահին որևէ անձ, այդ թվում` Արսեն Մկրտչյանը, ականատես չի եղել, քանի որ վերջինն իրենցից գտնվել է 10-ից 15 մետր հեռավորության վրա: Իր վերնաշապիկը պատռվել է այն ժամանակ, երբ փորձել է ստուգել Տիգրանի գրպանները, իսկ վերջինը կատակով քաշել է այն, իսկ վնասվածք ստանալուց հետո արդեն ինքն է այն պոկել: Նախքան ծակոց զգալը ձախ ձեռքով թիկունքային կողմից բռնել է Տիգրանին, վերջինը պտտվել է դեպի իր կողմը, հնարավոր է` բռնել է նրա պարանոցից ու սեղմել (թեև աջլիկ է), այդ ընթացքում աջ ձեռքով շոշափել է նրա տաբատի առջևի գրպանը: Չի տեսել, թե Տիգրանն ինչով է հարվածել, հնարավոր է «ռեզակով» հարվածած լինի, քանի որ նույն օրը նաև ստուգարք են վերահանձնել «ինժեներական բարեկարգում» առարկայից, որի ժամանակ ուսանողները նաև «լանցետ» են օգտագործում: Տիգրանի հետ գտնվում է նորմալ հարաբերությունների մեջ, նրանից որևէ կաշկանդվածություն չունի, միմյանց նկատմամբ թշնամություն չեն ունեցել, համոզված է, որ Տիգրանն իրեն վնասելու դիտավորություն չի ունեցել: Իր համոզմամբ` Տիգրանն անզգուշությամբ է վնասվածք պատճառել, բացի այդ, նա հնարավորություն է ունեցել այլ հարվածներ ևս հասցնելու: Ծակոց-կմճթոց զգալուց հետո մի որոշ ժամանակ Տիգրանն իր մոտ է մնացել և հեռացել է միայն համակուրսեցիների հավաքվելուց հետո: Մինչ տվյալ դեպքն իրենց միջև որևէ վեճ չի եղել, ինքը տան պայմաններում մարզվում է և հնարավոր է, որ Տիգրանից ֆիզիկապես ուժեղ լինի: Իր կարծիքով Տիգրանը ցանկացել է շրջվել դեպի իրեն կամ որևէ բան ասել, սակայն դրա հնարավորությունը չի ունեցել, քանի որ ինքը սեղմած պահել է նրան, որի հետևանքով էլ նա կմճթել է իրեն: Տիգրանից նյութական կամ այլ պահանջ չունի, նրա հետ, ըստ էության, հաշտվել է: Հրաժարվում է նախաքննության ընթացքում մարմնական վնասվածք ստանալու մեխանիզմի վերաբերյալ տված ցուցմունքից` պատճառաբանելով, որ այն իրենից վերցվել է վիրահատությունից անմիջապես հետո, այդ պահին ի վիճակի չի եղել որևէ բան հայտնել կամ գրել, իր ձեռագրով կատարված վերոնշյալ գրառումը ներկայումս չի կարող նույնիսկ ընթերցել: Վնասվածք ստանալու մեխանիզմի վերաբերյալ նախաքննության ընթացքում իր հայտնած տեղեկությունների կապակցությամբ հայտնում է, որ թեև քննիչն իր նկատմամբ որևէ բռնություն չի գործադրել, ուղղորդող հարցեր չի տվել կամ իր նկատմամբ որևէ անօրինական միջամտություն չի գործադրել, սակայն հաղորդում վերցնելու ժամանակ քննիչին զգուշացրել է, որ «նարկոզից» հետո ի վիճակի չէ որևէ բան ասելու, սակայն քննիչը հարցերի միջոցով փորձել է պարզել հանգամանքները: Երկրորդ հարցաքննության և առերեսման ժամանակ վերհիշել և քննիչին ավելի կոնկրետ, իրականությանը համապատասխանող պատասխաններ է տվել: Դեպքի օրը Տիգրանի մոտ դանակ չի նկատել, իր կարծիքով դանակ գործադրելու վարկածն իրենց համակուրսեցի աղջիկներն են առաջ քաշել` պայմանավորված իր հագուստին արյուն տեսնելու հանգամանքով: Վնասվածք ստանալու մեխանիզմի և դանակի գործադրման հանգամանքների վերաբերյալ նախաքննական հակասական ցուցմունքները հրապարակելուց հետո հայտնել է, որ թեև հաղորդում վերցնելուց քննիչի մոտ ասել է «ոնց-որ դանակ» արտահայտությունը, սակայն նրան զգուշացրել է, որ ի վիճակի չէ որևէ բան հայտնել: Նախաքննական ցուցմունքում «ամեն ինչ լուրջ է» ասելով` նկատի է ունեցել, որ հեռախոսը Տիգրանից պարտադիր պետք է վերցներ, քանի որ այն իրեն անհրաժեշտ էր: Միմյանց հարվածելու կամ քաշքշելու վերաբերյալ նախաքննական ցուցմունքները հրապարակելուց հետո հայտնել է, որ որևէ հարված չի եղել, ձեռքով պարանոցը սեղմել և միմյանց քաշքշել գործողությունների միջև էական տարբերություն չի տեսնում, - վկա Արսեն Մկրտչյանի ցուցմունքները, համաձայն որոնց` վերջինը ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ 2015 թվականի մայիսի 20-ին` ժամը 14։00-ի սահմաններում, Համալսարանի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում գտնվող լսարաններից մեկում ստուգարքի ժամանակ նկատել է, որ լսարանից դուրս են եկել համակուրսեցիներ Տիգրանը և Հովհաննեսը, որից հետո գոռգոռոց է լսվել: Հետևել է նրանց և լսարանից դուրս տեսել, որ Տիգրանն ու Հովհաննեսն իրենից մոտ 3 մետր հեռավորության վրա ձեռք ձեռքի բռնած միմյանց քաշքշում են: Մոտեցել և բաժանել է նրանց, հանդարտեցրել, որպեսզի կրքերը չբորբոքվեն, նրանց հորդորել է մտնել լսարան և շարունակել ստուգարքի հանձնումը: Լսարան վերադառնալուց հետո նկատել է, որ նրանք դարձյալ առանձնացել և խոսում են, կրկին գոռգոռոց է լսել, այնուհետև` տեսել, որ Հովհաննեսը բռնել է Տիգրանի պարանոցից: Մոտեցել է նրանց, որից հետո Հովհաննեսը հետ-հետ է գնացել, վերջինի որովայնի հատվածում արյուն է նկատել: Միջադեպից հավաքվել են համակուրսեցիները, որից հետո Տիգրանը հեռացել է: Վերջինը վախեցած է եղել, իսկ ինքն այդ ժամանակ մեկ այլ լսարանում հանգստացրել է միջադեպի հետևանքով վատացած Ժաննա Սարուխանյանին` Հովհաննեսի ընկերուհուն: Հարցերին պատասխանելիս հայտնել է, որ իրեն հայտնի չէ Հովհաննեսի ու Տիգրանի քաշքշուկի դրդապատճառը: Տիգրանի ձեռքին որևէ իր, այդ թվում` դանակ չի տեսել: Դեպքից հետո կատարվածը համակուրսեցիների հետ չեն քննարկել, Տիգրանի կողմից Հովհաննեսին դանակով հարվածելու մասին խոսակցություն չի եղել: Մատիտները սրելու համար ինքը սրիչ է օգտագործում: Հովհաննեսի կրած հագուստի վրա արյուն է նկատել է, իսկ մարմնի վնասված հատվածը չի տեսել: Նախաքննական ցուցմունքն իր խնդրանքով տպագրել է քննիչը, սակայն այն բառացի չի կարդացել, «աչքի տակով է նայել» ու քանի որ բովանդակությունը «մի քիչ» համապատասխանել է իր պատմածին, այլևս չի «խորացել», քննիչին վստահելով` ստորագրել է: Նախաքննական ցուցմունքները հրապարակելուց հետո հայտնել է, որ Տիգրանի կողմից Հովհաննեսին ուղղված «արի, խոսելու բան կա» արտահայտությունը չի լսել, նման բան քննիչին չի հայտնել, տեղյակ չէ, թե ինչպես է իր ցուցմունքում հայտնվել այդ արտահայտությունը: Վիճաբանության պատճառի մասին նույնպես քննիչին չի հայտնել, քանի որ իրականում դրանից տեղյակ չի եղել, չի կարող մեկնաբանել, թե այդ միտքն իր նախաքննական ցուցմունքում ինչպես է հայտնվել: Դրան հակառակ, քննիչին հայտնել է, որ Հովհաննեսը բռնել էր Տիգրանի պարանոցից, սակայն չի կարող մեկնաբանել, թե իր ցուցմունքի այդ հատվածն ինչու չի արձանագրվել: Հովհաննեսը ձախ ձեռքով մոտ 2-3 վայրկյան բռնել է Տիգրանի պարանոցից և նրան խեղդել է: Տիգրանը կռացած վիճակում է եղել, սակայն նրանց փոխադարձ դիրքերը չի հիշում: Դատարանում հայտնում է նույնը, ինչ քննիչի մոտ էր հայտնել, իսկ նախաքննական ու դատաքննական ցուցմունքներում առկա հակասությունները կապված են քննիչի նկատմամբ ցուցաբերած ավելորդ վստահությամբ, ինչի հետևանքով նրա արձանագրածի տակ թեև ստորագրել է, սակայն այն հետևողականորեն չի ընթերցել, - վկա Ժաննա Սարուխանյանի ցուցմունքները, համաձայն որոնց` վերջինը ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ դեպքի օրը Համալսարանի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում գտնվող լսարաններից մեկում «Տարածքների ինժեներական բարեկարգում և տրանսպորտ» առարկայից ստուգարքի ժամանակ իր ընկեր, ներկայումս նշանած Հովհաննես Միքայելյանը, որոշելով կատակել համակուրսեցի Տիգրան Տերտերյանի հետ, այդ նպատակով թաքցրել է վերջինի բջջային հեռախոսը: Որոշ ժամանակ անց լսարան վերադառնալով` Տիգրանը փնտրել է իր հեռախոսը, գտել այն, որից հետո վերցնելով Հովհաննեսի բջջային հեռախոսը` լսարանից դուրս է եկել։ Րոպեներ անց միջանցքից գոռոցներ են լսվել, դուրս է եկել միջանցք և որոշակի հեռավորության վրա տեսել հավաքված մարդկանց, որոնց մեջ եղել է նաև Հովհաննեսը, ում որովայնի հատվածը եղել է արյունոտված վիճակում, պարանոցի վրա նկատելի են եղել քերծվածքներ: Հովհաննեսին շտապ տեղափոխել են հիվանդանոց, որտեղ և վիրահատել են: Տիգրանի մոտ նախկինում` մինչև Հովհաննեսին մարմնական վնասվածք պատճառելը, քանդակի ժամանակ տեսել է ծալովի դանակի նմանվող առարկա: Իրենից առաջ լսարանից միջանցք է դուրս եկել Արսեն Մկրտչյանը, վերջինը և դասախոսները փորձել են Հովհաննեսին և Տիգրանին հանգստացնել։ Մինչև դեպքը Տիգրանը և Հովհաննեսը եղել են լավ հարաբերությունների մեջ, սակայն դեպքից հետո նրանց միասին չի տեսել: Քանդակի դասերի ժամանակ բոլոր կուրսեցիների մոտ դանակ և «ռեզակ» է լինում, սակայն, իր կարծիքով, Տիգրան Տերտերյանը «ռեզակից» չի օգտվել, - վկա Արմինե Քթոյանի ցուցմունքները, համաձայն որոնց` վերջինը ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ 2015 թվականի մայիսի 20-ին` ժամը 12:00-ից 15:00-ի սահմաններում, Համալսարանի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում գտնվող լսարաններից մեկում համակուրսեցի Հովհաննես Միքայելյանը, որոշելով կատակ անել Տիգրան Տերտերյանի հետ, թաքցրել է վերջինի բջջային հեռախոսը: Որոշ ժամանակ անց լսարան վերադառնալով` Տիգրանը փնտրել է իր հեռախոսը, գտել այն, որից հետո վերցնելով Հովհաննեսի բջջային հեռախոսը` լսարանից դուրս է եկել: Դրանից մի քանի րոպե անց լսել է գոռոցներ, դուրս է եկել միջանցք և որոշակի հեռավորության վրա տեսել հավաքված մարդկանց, որոնց մեջ եղել է նաև Հովհաննեսը, ում շապիկը եղել է արյունոտված վիճակում: Դեպքի օրն ինքը նստած է եղել Ժաննա Սարուխանյանի կողքին: Հիվանդանոցում բուժքույրից և համակուրսեցիներից է իմացել, որ Հովհաննեսին դանակով են հարվածել: Նախաքննական ցուցմունքի հրապարակումից հետո հայտնել է, որ Տիգրանի բջջային հեռախոսը պահած են եղել իր պայուսակում: Տիգրանը վերցրել է Հովհաննեսի հեռախոսը և դուրս եկել լսարանից: Տիգրանը և Հովհաննեսն ունեցել են ընկերական լավ հարաբերություններ, - վկա Արամ Ումուրշատյանի ցուցմունքները, համաձայն որոնց` վերջինը ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ 2015 թվականի մայիսի 20-ին` ժամը 14:00-ի սահմաններում, Համալսարանի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում գտնվող լսարաններից մեկում գտնվելու ժամանակ միջանցքից լսել է գոռոցներ։ Այդ ժամանակ դուրս գալով լսարանից` մուտքի դռնից մոտ 10-15 մետր հեռավորության վրա տեսել է իր ընկերոջը` Հովհաննես Միքայելյանին, ով ձախ ձեռքին առկա կտորով սեղմել է որովայնը, որն արյունոտված է եղել: Տեսնելով այդ ամենը` անմիջապես մոտեցել և բռնելով նրա ձեռքը` տեղափոխել է հիվանդանոց: Աստիճաններով իջնելու ժամանակ Հովհաննեսը հայտնել է, որ մի հեռախոսի պատճառով իրեն ծակել են, իսկ իր այն հարցին, թե ով է ծակել, Հովհաննեսը պատասխանել է` Տիկոն: Դրանից հետո Հովհաննեսին տեղափոխել է թիվ 1 համալսարանական հիվանդանոց: Տիգրան Տերտերյանը և Հովհաննեսը գտնվել են լավ փոխհարաբերությունների մեջ, - վկա Մարգարիտա Կարապետյանի ցուցմունքները, համաձայն որոնց` վերջինը ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ 2015 թվականի մայիսի 20-ին Համալսարանի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում գտնվող լսարաններից մեկում ստուգարք հանձնելու ընթացքում միջանցքից ձայներ է լսել: Որոշ ժամանակ անց դասախոս Էլվիրա Հակոբյանը լսարանից վիրակապ է տարել: Հետագայում ընդհանուր խոսակցություններից իմացել է, որ համակուրսեցի Տիգրան Տերտերյանը վիճաբանության ընթացքում հարվածել է նույն կուրսի ուսանող Հովհաննես Միքայելյանին: Դասերի ընթացքում իրենք օգտագործում են «լանցետներ», սակայն դժվարացել է վերհիշել, թե Տիգրան Տերտերյանն ունեցել է «լանցետ», թե ոչ, - վկա Նունե Նազարյանի ցուցմունքները, համաձայն որոնց` վերջինը ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ 2015 թվականի մայիսի 20-ին Համալսարանի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում գտնվող լսարաններից մեկում ստուգարքի ընթացքում համակուրսեցիներ Հովհաննես Միքայելյանը և Տիգրան Տերտերյանը միմյանց հետ կատակ են արել, Հովհաննեսը թաքցրել է Տիգրանի բջջային հեռախոսը, որից հետո Տիգրանը, փնտրելով և գտնելով այն, վերցրել է Հովհաննեսի բջջային հեռախոսը և երկուսով դուրս են եկել լսարանից: Րոպեներ անց միջանցքից ձայներ են լսվել: Այդ ձայներից Հովհաննեսի ընկերուհին` Ժաննա Սարուխանյանը, դուրս է եկել միջանցք և բղավել: Նախ Արսեն Մկրտչյանը, ապա նաև ինքը լսարանից դուրս են եկել միջանցք, նկատել, որ Հովհաննեսը գտնվում է հատակին: Ժաննան եղել է առանձին, քանի որ վատացել է: Հովհաննեսի շորերը եղել են պատռված և արյունոտված։ Հետագայում կուրսեցիների ընդհանուր խոսակցություններից իմացել է, որ Հովհաննեսին վնասվածք է պատճառել Տիգրանը: Հետագայում իմացել է, որ Տիգրան Տերտերյանը «ռեզակով» է հարվածել Հովհաննեսին, իսկ դասերի ժամանակ իրենց մոտ «ռեզակ» է լինում, քանի որ այն օգտագործում են մատիտ սրելու և այլ նպատակներով, - վկա Նարե Ազարյանի ցուցմունքները, համաձայն որոնց` վերջինը ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ 2015 թվականի մայիսի 20-ին Համալսարանի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում գտնվող լսարաններից մեկում «Տարածքների ինժեներական բարեկարգում և տրանսպորտ» առարկայից ստուգարք հանձնելու ընթացքում միջանցքից լսել է ձայներ: Այդ ընթացքում Հովհաննես Միքայելյանի ընկերուհի Ժաննան դուրս է եկել լսարանից և որոշ ժամանակ անց լացելով վերադարձել լսարան: Ինքը և իրենց համակուրսեցիները դասերի ժամանակ «ռեզակ» օգտագործում են, սակայն երբևէ Տիգրան Տերտերյանի կամ Հովհաննեսի մոտ «ռեզակ» չի նկատել, - վկա Էլվիրա Հակոբյանի ցուցմունքները, համաձայն որոնց` վերջինը ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ 2015 թվականի մայիսի 20-ին` ժամը 14։00-ի սահմաններում, Համալսարանի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում գտնվող լսարաններից մեկում ստուգարք ընդունելիս, միջանցքից աղմուկ լսելով, դուրս է եկել և տեսել նույն կուրսի ուսանող Հովհաննես Միքայելյանին` արյունոտված վիճակում: Վիճաբանությունը տեղի է ունեցել նույն կուրսի ուսանողներ Հովհաննեսի և Տիգրան Տերտերյանի միջև: Այն հարցին, թե դասի ժամանակ ուսանողները «ռեզակ» օգտագործում են թե ոչ, պատասխանել է, որ հնարավոր է օգտագործեն` մատիտ սրելու նպատակով, սակայն ստույգ չի կարող ասել, - վկա Աշոտ Մինասյանի ցուցմունքները, համաձայն որոնց` վերջինը ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ 2015 թվականի մայիսի 20-ին` ժամը 14:00-ի սահմաններում, Համալսարանում ստուգարք է հանձնել և վերադարձել տուն: Հաջորդ օրը համակուրսեցիներից իմացել է, որ իր հեռանալուց հետո համակուրսեցի Հովհաննես Միքայելյանի հետ ինչ-որ դեպք է պատահել, որից հետո վերջինին տեղափոխել են հիվանդանոց: Համակուրսեցիներ Տիգրան Տերտերյանը և Հովհաննեսը եղել են մոտ հարաբերությունների մեջ, իսկ դասերի ընթացքում ուսանողների մոտ լինում է «ռեզակ» կամ դանակ, սակայն Տիգրանի մոտ երբևէ դանակ չի տեսել: Նախաքննական ցուցմունքները հրապարակելուց հետո` հարցերին պատասխանելիս, հայտնել է, որ թեև նախաքննության ընթացքում հայտնել էր, որ Տիգրան Տերտերյանը դանակով է հարվածել Հովհաննես Միքայելյանին, սակայն չի կարևորել և էական նշանակություն չի տվել տվյալ հանգամանքին, այդ իսկ պատճառով էլ նշել էր հատկապես դանակի, այլ ոչ թե այլ գործիքի մասին, - վկա Արմեն Գալստյանի ցուցմունքները, համաձայն որոնց` վերջինը ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ 2015 թվականի մայիսի 20-ին` ժամը 14։00-ի սահմաններում, Համալսարանի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում գտնվող լսարաններից մեկում «Տարածքների ինժեներական բարեկարգում և տրանսպորտ» առարկայից ստուգարքը հանձնել և գնացել է տուն: Հետագայում համակուրսեցիների խոսակցություններից իմացել է, որ «ռեզակով» ծակել են Հովհաննես Միքայելյանին: Նախաքննական ցուցմունքը հրապարակելուց հետո դժվարացել է հայտնել, թե ըստ իրեն հասած խոսակցության` Հովհաննես Միքայելյանին դանակով են հարվածել, թե «ռեզակով», - վկա Արսեն Քլջյանի ցուցմունքները, համաձայն որոնց` վերջինը ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ 2015 թվականի մայիսի 20-ին` ժամը 14:00-ի սահմաններում, Համալսարանի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում ստուգարքը հանձնել և վերադարձել է տուն։ Հաջորդ օրը համակուրսեցի Գևորգ Թորոսյանից իմացել է, որ նախորդ օրը համակուրսեցի Տիգրան Տերտերյանը հարվածել է նույն կուրսի ուսանող Հովհաննես Միքայելյանին, որից հետո վերջինին տեղափոխել են հիվանդանոց: Հարվածելու գործիքի` դանակի առնչությամբ նախաքննական հակասական ցուցմունքը հրապարակելուց հետո հայտնել է, որ որևէ էական տարբերություն չի տեսել «լանցետի» փոխարեն դանակ ասելով, - վկա Գևորգ Թորոսյանի ցուցմունքները, համաձայն որոնց` վերջինը ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ 2015 թվականի մայիսի 20-ին Համալսարանի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում գտնվող լսարաններից մեկում ստուգարքը հանձնել և գնացել է տուն: Հաջորդ օրը զանգահարել է համակուրսեցի Տիգրան Տերտերյանին, սակայն նա չի պատասխանել, համակուրսեցի Արսեն Մկրտչյանից իմացել է, որ նախորդ օրը Տիգրանը հարվածել է նույն կուրսի ուսանող Հովհաննես Միքայելյանին: Նույն հանգամանքները հետագայում հաստատել է նաև Հովհաննեսը` իր հետ զրույցի ժամանակ։ Դեպքի օրն իրենք ունեցել են քանդակի դաս և հնարավոր է, որ Տիգրանը «ռեզակով» հարվածած լինի Հովհաննեսին: Նախաքննական ցուցմունքների հրապարակումից հետո հայտնել է, որ Արսեն Մկրտչյանն իրեն չի ասել, որ Տիգրանը դանակով է հարվածել Հովհաննեսին, ինքն է նման ենթադրություն արել, - վկա Հովհաննես Հովհաննիսյանի ցուցմունքները, համաձայն որոնց` վերջինը ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ վիրահատել է ծակած-կտրած վնասվածքով հիվանդանոց տեղափոխված Հովհաննես Միքայելյանին, որի ստացած վնասվածքը եղել է ձախ աճուկային զստափոսի շրջանում, վերքը թափանցել է որովայնի խոռոչ, ուղիղ խողովակով, դրսից ներս, ներսում վնասված է եղել ճարպոնը, վերքից եղել է թեթև արնահոսություն: Ինքը քննիչին տեղեկանք է տվել Հովհաննես Միքայելյանի վերաբերյալ: Չի բացառում, որ Հովհաննեսի ստացած հարվածն ունենար նաև այլ ուղղություն, կատարված լիներ անկյան տակ, - դեպքի վայրի զննության արձանագրությունը, համաձայն որի` Երևան քաղաքի Կորյունի 19 հասցեում գործող «Ճարտարապետության և շինարարության Հայաստանի ազգային համալսարան» հիմնադրամի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկում գտնվող «9511» թվագրմամբ և «Կամուրջների փորձարկման լաբորատորիա» գրառմամբ լսարանի մոտ 2015 թվականի մայիսի 20-ին կատարված քննչական այդ գործողության ընթացքում և արդյունքներով զննության մասնակից Արամ Ումուրշատյանի մատնացույց արած վայրից մոտ 20 մետր հեռավորության վրա` դեպի ձախ միջանցքի միջնամասի հատվածում, հայտնաբերվել են արնանման կարմիր գույնի հեղուկի չորացած մոտ 15 հետքեր։ Նմանատիպ բազմաթիվ հետքեր են հայտնաբերվել նաև նշված հետքերից մոտ չորս մետր հեռավորության վրա: Հայտնաբերված հետքերից բժշկական սպիրտով ներծծված բամբակի վրա վերցվել, փաթեթավորվել և արձանագրությանն են կցվել նմուշներ, - դատակենսաբանական փորձաքննության 2015 թվականի հունիսի 19-ի թիվ 195 եզրակացությունը, համաձայն որի` տուժող Հովհաննես Միքայելյանի արյան նմուշը, ըստ արյան «ABO» իզոշճաբանական համակարգի, պատկանում է «A» խմբին։ Դեպքի վայրից վերցված և փորձաքննության ներկայացված բամբակյա հինգ խծուծների վրա տեղակայված կասկածելի հետքերում հաստատվել է արյան առկայություն, որը պատկանում է մարդու, առաջացել է ըստ արյան «ABO» իզոշճաբանական համակարգի «A» խումբ ունեցող որևէ անձից կամ անձանցից, այդ թվում` կարող էր առաջանալ նաև տուժող Հովհաննես Միքայելյանից, - դատաբժշկական փորձաքննության 2015 թվականի հունիսի 2-ի թիվ 898/հ եզրակացությունը և դրան վերաբերող փորձագետի 2015 թվականի հունիսի 30-ի նամակը, համաձայն որոնց` տուժող Հովհաննես Միքայելյանի մարմնական վնասվածքը` որովայնի առաջային պատի ծակված-կտրված` որովայնի խոռոչ թափանցմամբ, ճարպոնի վնասմամբ վերքի ձևով, պատճառվել է սուր ծակող-կտրող առարկայով կամ գործիքով, հնարավոր է քննվող դեպքի ժամանակահատվածում (այսինքն` 2015 թվականի մայիսի 20-ին), որն առողջությանը պատճառել է ծանր վնաս` կյանքին վտանգ սպառնացող: Վնասվածքը ստանալու պահին տուժողը կարող էր գտնվել ցանկացած հնարավոր դիրքում` վնասվածքի շրջանով ուղղված դեպի վնասող առարկան, - դատահետքաբանական փորձաքննության 2015 թվականի հուլիսի 18-ի թիվ 1601-15 եզրակացությունը, համաձայն որի` քննվող դեպքի պահին տուժող Հովհաննես Միքայելյանի կրած հագուստներից վերնաշապիկի առաջամասի ստորին ձախակողմյան և անթև շապիկի առաջամասերի մակերեսներին հայտնաբերված մեկական վնասվածքներն ունեն ծակած-կտրած բնույթ, առաջացել են միաժամանակ, այսինքն` մեկ ներգործության արդյունքում և կարող էին պատճառվել ծակող-կտրող շեղբ ունեցող գործիքի շեղբի, հնարավոր է` դանակի շեղբի ներթափանցման արդյունքում, գործի մեջ նշված հանգամանքներում: Անթև շապիկի առաջամասի և աջ կողմի ուսաժապավենի վնասվածքները պատռվածքներ են, կարող էին պատճառվել մեխանիկական ձգվածության` քաշելուձգելու արդյունքում, - դատահետքաբանական փորձաքննության 2015 թվականի օգոստոսի 27-ի թիվ 2310-15 եզրակացությունը, համաձայն որի` տուժող Հովհաննես Միքայելյանին պատկանող կարճաթև վերնաշապիկի առաջամասի ձախ կողմի ստորին հատվածում և անթև շապիկի առաջամասի ստորին գրեթե կենտրոնական հատվածում առկա ծակած-կտրած բնույթի վնասվածքներն իրենց տեղակայմամբ համապատասխանում են Հովհաննես Միքայելյանի մարմնական վնասվածքների վերաբերյալ դատաբժշկական փորձաքննության 2015 թվականի հունիսի 2-ի թիվ 898/հ եզրակացության հետևության մեջ նշված` «...որովայնի առաջնային պատի ծակված-կտրված` որովայնի խոռոչ թափանցմամբ, ճարպոնի վնասմամբ վերքի ձևով» վնասվածքին, - Հովհաննես Միքայելյանի հիվանդության թիվ 1632/242 պատմագրի զննության արձանագրությունը, համաձայն որի` տուժող Հովհաննես Միքայելյանը Հերացու թիվ 1 համալսարանական հիվանդանոցում բժշկին հայտարարել է, որ վնասվածքը ստացել է վիճաբանության ընթացքում, ինչն արտացոլվել է վերոնշյալ պատմագրում, - որպես ապացույց ճանաչված և գործին կցված Հովհաննես Միքայելյանից հաղորդում ընդունելու մասին թիվ 008210 արձանագրությունը, համաձայն որի` Հովհաննես Միքայելյանը, նախազգուշացվելով սուտ մատնության համար քրեական պատասխանատվության մասին, 2015 թվականի մայիսի 21-ի ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի բաժնի քրեական հետախուզության բաժնի աշխատակցին հաղորդում է տվել այն մասին, որ 2015 թվականի մայիսի 20-ին պոլիտեխնիկ ինստիտուտի 9-րդ մասնաշենքի 5-րդ հարկի միջանցքում Տիգրան Տերտերյանի հետ վիճաբանության ժամանակ վերջինը դանակով հարվածել է իր որովայնին և պատճառել մարմնական վնասվածք, - իրեղեն ապացույց ճանաչելու մասին որոշումը, համաձայն որի` տուժող Հ.Միքայելյանի արյան հետքերը պարունակող բամբակյա հինգ խծուծները (հայտնաբերվել և վերցվել են դեպքի վայրի զննության ժամանակ), ինչպես նաև դեպքի պահին տուժող Հովհաննես Միքայելյանի կրած հագուստները ճանաչվել են իրեղեն ապացույցներ, որոնք զննվել են դատական քննության ընթացքում։ 5.Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումները. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում: Վերաքննիչ դատարանը նախ հարկ է համարում նկատել, որ ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանի պաշտպաններ Ա.Խաչատրյանը և Ա.Մելքոնյանն ինչպես Առաջին ատյանի դատարանում, այնպես էլ ներկայացրած վերաքննիչ բողոքում հայտնել են, որ դատահետքաբանական փորձաքննության 2015 թվականի հուլիսի 18-ի թիվ 1601-15 եզրակացությունը, որպես ապացույց, ձեռք է բերվել մի շարք էական խախտումներով, ուստի այն պետք է Առաջին ատյանի դատարանի կողմից ճանաչվեր անթույլատրելի և հանվեր ապացույցների զանգվածից: Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, չպատասխանելով այն հարցին, թե արդյոք դատահետքաբանական փորձաքննության 2015 թվականի հուլիսի 18-ի թիվ 1601-15 եզրակացությունը ձեռք է բերվել քրեադատավարական օրենքի խախտումներով և այդ մասով որևէ հետևության չհանգելով, թույլ է տվել քրեադատավարական օրենքի էական խախտում, ինչը հիմք է հանդիսանում Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելու համար: Վերաքննիչ դատարանը միաժամանակ հարկ է համարում նկատել, որ ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանը և նրա պաշտպաններ Ա.Խաչատրյանն ու Ա.Մելքոնյանն Առաջին ատյանի դատարանում, ինչպես նաև ներկայացրած վերաքննիչ բողոքներում հիմնականում անդրադարձել են այն հանգամանքին, թե արդյոք ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանի կողմից տուժող Հովհաննես Միքայելյանին պատճառված մարմնական վնասվածքը պատճառվել է անզգուշությամբ, թե ոչ: Հարկ է նկատել, որ տվյալ հարցի վերաբերյալ Առաջին ատյանի դատարանը եկել է այն եզրահանգման, որ տուժող Հովհաննես Միքայելյանին մարմնական վնասվածքն անզգուշությամբ պատճառելու վերաբերյալ պաշտպանական կողմի առաջ քաշած վարկածը չի բխում դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցների համադրման և պատշաճ գնահատման արդյունքներից (նույնիսկ` վնասվածք ստանալուն անմիջապես նախորդած պահին տուժողի և ամբաստանյալի փոխադարձ դիրքի և գործողությունների վերաբերյալ վերջինների դատաքննական ցուցմունքներից), իրականում հետապնդում է, առանց բավարար հիմքերի և իրավական հիմնավորումների, ամբաստանյալին քրեական պատասխանատվությունից և պատժից զերծ պահելու նպատակ: Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ թեև տվյալ դեպքում առերևույթ առկա չեն տուժող Հովհաննես Միքայելյանին մարմնական վնասվածքն անզգուշությամբ պատճառելու բավարար փաստական տվյալներ, այնուամենայնիվ, նշված հանգամանքին ավելի հստակ հնարավոր կլինի պատասխանել միայն այն դեպքում, երբ քննարկվի դատահետքաբանական փորձաքննության 2015 թվականի հուլիսի 18-ի թիվ 1601-15 եզրակացությունը, որպես ապացույց, օգտագործելու թույլատրելիության հարցը: Վերաքննիչ դատարանը միաժամանակ հարկ է համարում նկատել, որ սույն քրեական գործի ուսումնասիրությամբ անհրաժեշտ է պատասխանել ևս մեկ հարցի, այն է` արդյոք ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանի գործողություններն ուղղված չեն եղել տուժող Հովհաննես Միքայելյանի ոտնձգությանը համարժեք կամ ոչ համարժեք պաշտպանություն իրականացնելուն, որի ընթացքում վնաս է պատճառվել նրա նկատմամբ ոտնձգություն կատարող անձին` տուժող Հովհաննես Միքայելյանին: Հարկ է համարում նկատել, որ տվյալ դեպքում Առաջին ատյանի դատարանը նշված հանգամանքն ընդհանրապես չի քննարկել և այդ մասով որևէ հետևության չի հանգել: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 42-րդ հոդվածի համաձայն` 1. Հանցագործություն չի համարվում այն գործողությունը, որը կատարվել է անհրաժեշտ պաշտպանության վիճակում, այսինքն` պաշտպանվողի կամ մեկ այլ անձի կյանքը, առողջությունը և իրավունքները, հասարակության կամ պետության շահերը հանրության համար վտանգավոր ոտնձգությունից կամ դրա իրական սպառնալիքից` ոտնձգություն կատարողին վնաս պատճառելու միջոցով պաշտպանելիս, եթե թույլ չի տրվել անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցում: (...) 3. Անհրաժեշտ պաշտպանության իրավունքն անձին է պատկանում` անկախ ոտնձգությունից խուսափելու կամ այլ անձանց կամ պետական մարմինների օգնությանը դիմելու հնարավորությունից, ինչպես նաև անկախ անձի մասնագիտական կամ այլ հատուկ պատրաստվածությունից և պաշտոնեական դիրքից: 4. Անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցում են համարվում դիտավորյալ այն գործողությունները, որոնք, պաշտպանվողի համար ակնհայտ, չեն համապատասխանում ոտնձգության բնույթին և վտանգավորությանը: Անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցմամբ արարքը հանցագործություն է, եթե հատկապես նախատեսված է սույն օրենսգրքի հատուկ մասով: ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր 2012 թվականի մարտի 30-ին թիվ ԵԿԴ/0118/01/11 որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը` «15. (…) ոտնձգության բնույթն ու վտանգավորությունը որոշվում են ոտնձգության օբյեկտի արժեքավորությամբ, ոտնձգության ինտենսիվությամբ, պաշտպանվողի և ոտնձգողի ֆիզիկական հնարավորություններով, նրանց քանակով, ոտնձգության իրադրությամբ և այլն: Ուստի, անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցումն առկա է այն դեպքում, երբ առկա է ակնհայտ (խիստ, էական) անհամապատասխանություն ոտնձգությամբ սպառնացող և պաշտպանվողի կողմից պատճառվող վնասների միջև: (...) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 42-րդ հոդվածի 4-րդ մասի իմաստով խոսքը սպառնացող և պատճառվող վնասների միջև առկա խիստ (էական) անհամապատասխանության մասին է: Այլ կերպ` անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցումն առկա է այն դեպքում, երբ պաշտպանվողը կիրառել է պաշտպանության այնպիսի միջոցներ և մեթոդներ, որոնց կիրառումն ակնհայտ կերպով չէր բխում ոչ ոտնձգության բնույթից և վտանգավորությունից, ոչ էլ իրադրությունից: (...) անհրաժեշտ պաշտպանության սահմանազանցման օբյեկտիվ հատկանիշների առկայության կամ բացակայության հարցի քննարկման համար առաջին հերթին պետք է պարզել անհրաժեշտ պաշտպանության վիճակի առկայության հարցը: Այլ կերպ` անհրաժեշտ է առաջին հերթին պարզել ոտնձգության և պաշտպանության առկայության, ապա նոր միայն դրանց արդյունքում պատճառված վնասների համապատասխանության հարցը: (...) Անհրաժեշտ պաշտպանության վիճակում ուղղակի դիտավորությամբ գործելու պարագայում պաշտպանվողը` ա) գիտակցում է, որ ոտնձգությունից կարելի է պաշտպանվել ոտնձգողին նվազ ծանր վնաս պատճառելով, բ) կանխատեսում է ոտնձգողին վնաս պատճառելու անխուսափելիությունը կամ իրական հնարավորությունը, գ) ցանկանում է վերոնշյալ հետևանքի առաջացումը: Անհրաժեշտ պաշտպանության վիճակում անուղղակի դիտավորությամբ գործելու պարագայում պաշտպանվողը` ա) գիտակցում է, որ ոտնձգությունից կարելի է պաշտպանվել ոտնձգողին նվազ ծանր վնաս պատճառելով, բ) կանխատեսում է ոտնձգողին վնաս պատճառելու հնարավորությունը, գ) գիտակցաբար թույլ է տալիս վերոնշյալ հետևանքի առաջացումը կամ անտարբեր է դրա առաջացման նկատմամբ: (...): Վերաքննիչ դատարանի վերոգրյալ եզրահանգումը պայմանավորված է մասնավորապես այն հանգամանքով, որ ամբաստանյալ Տիգրան Տերտերյանը ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ. «(...) Այդ ընթացքում Հովհաննեսն իր թիկունքի կողմից թևով բռնել է իր պարանոցից և սեղմել, որի հետևանքով շնչահեղձ է եղել, մի պահ թվացել է, թե կխեղդվի: Կռացած վիճակում` դեմքով պտտվել է դեպի Հովհաննեսը, որի հետևանքով իր դեմքը սեղմվել է նրա կրծքավանդակին, քիթը փակվել է, շնչահեղձ է եղել, սակայն Հովհաննեսը դա չի նկատել, չի հասկացել, որ ինքը չի կարողանում շնչել: Այդ պահին հիշել է գրպանում եղած «ռեզակի» մասին, հանել է այն, սկսել աջ ձեռքով անկանոն թափահարել` փորձելով այն ցուցադրել և վախեցնել Հովհաննեսին (...)»: Վերոգրյալի հիման վրա Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, չպատասխանելով վերոգրյալ հարցերին, թույլ է տվել քրեադատավարական օրենքի էական խախտումներ, ինչը հիմք է հանդիսանում Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելու համար: Այսպիսով` վերոգրյալը հաշվի առնելով, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Տիգրան Համլետի Տերտերյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2016 թվականի փետրվարի 16-ի դատավճիռը պետք է բեկանել և գործն ուղարկել նույն դատարան` այլ կազմով նոր քննության: Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ, 361.1, 385-387-րդ, 390-րդ, 393-394-րդ և 412-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը ՈՐՈՇԵՑ Ամբաստանյալ Տիգրան Համլետի Տերտերյանի և նրա պաշտպան Ա.Խաչատրյանի վերաքննիչ բողոքները մերժել: Ամբաստանյալ Տիգրան Համլետի Տերտերյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2016 թվականի փետրվարի 16-ի դատավճիռը բեկանել և գործն ուղարկել նույն դատարան` այլ կազմով նոր քննության: Ամբաստանյալ Տիգրան Համլետի Տերտերյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը թողնել անփոփոխ: Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում: ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ Տ.ՍԱՀԱԿՅԱՆ ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ Ա.ԱԶԱՐՅԱՆ Մ.ՊԱՊՈՅԱՆ |
|---|---|
| Դատական ակտի ամսաթիվը | 01-06-2016 |
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
| Ամսաթիվ | 22-08-2016 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 253, 176, 117, 122 |
| Գործին կից նյութեր | Տիգրան Տերտերյանի անձնագիրը |
Գործն ուղարկվել է
| Գործն ուղարկվել է | 22-08-2016 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 253, 176, 117, 122 |
| Գործին կից նյութերը | Տիգրան Տերտերյանի անձնագիրը |
| Ուր | Վճռաբեկ |
| Գրության համարը | Ե-20852/16 |
Դատական գործ N: ԵԿԴ/0244/01/15
Վճռաբեկ
Ստացվել է վճռաբեկ բողոք
| Բողոքի ստացման ամսաթիվ | 05-08-2016 |
|---|---|
| Բողոք բերող անձինք | Գլխավոր դատախազի տեղակալ |
| Բողոք բերող անձինք | |
| Անուն | Դ |
| Ազգանուն | Մելքոնյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Դատապարտյալ, Ամբաստանյալ, Մեղադրյալ | |
| Անուն | Տիգրան |
| Ազգանուն | Տերտերյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Չափահաս | Այո |
| Պատասխանի ստացման ամսաթիվը | 30-08-2016 |
| Բողոքը ստացվել է | Գործն ըստ էության լուծող դատական ակտի դեմ |
| Գործի ստացման ամսաթիվ | 13-09-2016 |
| Կայացվել է որոշում | Բողոքի վարույթ ընդունումը մերժվել է |
| Գործը ստացվել է | Քրեական վերաքննիչ |
| Որոշման ամսաթիվ | 06-12-2016 |
| Մակագրվել է | 13-09-2016 |
| Որոշման բովանդակություն | ԵԿԴ/0244/01/15 ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ ՎՃՌԱԲԵԿ ԴԱՏԱՐԱՆ Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎՃՌԱԲԵԿ ԲՈՂՈՔԸ ՎԱՐՈՒՅԹ ԸՆԴՈՒՆԵԼԸ ՄԵՐԺԵԼՈՒ ՄԱՍԻՆ 6 դեկտեմբերի 2016 թվական ք.Երևան ՀՀ վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատը (այսուհետ` Վճռաբեկ դատարան), ախագահությամբ Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆԻ մասնակցությամբ դատավորներ Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆԻ Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆԻ Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆԻ Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆԻ Ս.ՕՀԱՆՅԱՆԻ քննարկելով ամբաստանյալ Տիգրան Համլետի Տերտերյանի վերաբերյալ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի` 2016 թվականի հունիսի 1-ի որոշման դեմ ՀՀ գլխավոր դատախազի տեղակալ Դ. Մելքոնյանի վճռաբեկ բողոքը վարույթ ընդունելու հարցը, Պ Ա Ր Զ Ե Ց Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի` 2016 թվականի փետրվարի 16-ի դատավճռով Տ.Տերտերյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ, և նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակվել ազատազրկում` 3 (երեք) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով։ Նշանակված պատժի ժամկետի մեջ հաշվակցվել է Տ.Տերտերյանի անազատության մեջ գտնվելու 3 (երեք) օրը և նրա նկատմամբ վերջնական պատիժ է նշանակվել ազատազրկում` 3 (երեք) տարի 5 (ամիս) 27 (քսանյոթ) օր ժամկետով։ Ամբաստանյալ Տ.Տերտերյանի և պաշտպան Ա.Խաչատրյանի վերաքննիչ բողոքների քննության արդյունքում ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը 2016 թվականի հունիսի 1-ի որոշմամբ բողոքները մերժել է, Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի` 2016 թվականի փետրվարի 16-ի դատավճիռը բեկանել և գործն ուղարկել նույն դատարան` այլ կազմով նոր քննության։ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի վերոգրյալ որոշման դեմ վճռաբեկ բողոք է բերել ՀՀ գլխավոր դատախազի տեղակալ Դ.Մելքոնյանը` խնդրելով բեկանել այն` օրինական ուժ տալով Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի` 2016 թվականի փետրվարի 16-ի դատավճռին։ Բողոքաբերը նաև միջնորդել է հարգելի համարել բողոք բերելու համար սահմանված մեկամսյա ժամկետը բաց թողնելը և վերականգնել այն։ Ներկայացված նյութերից երևում է, որ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի` 2016 թվականի հունիսի 15-ի որոշումը Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազությունում ստացվել է 2016 թվականի հունիսի 29-ին, իսկ նշված դատական ակտի դեմ վճռաբեկ բողոք է ներկայացվել 2016 թվականի օգոստոսի 5-ին։ ՀՀ սահմանադրական դատարանի` 2012 թվականի հոկտեմբերի 16-ի թիվ ՍԴՈ-1052, 2012 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ՍԴՈ-1062, 2015 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ՍԴՈ-1249 և 2016 թվականի ապրիլի 26-ի թիվ ՍԴՈ-1268 որոշումներով արտահայտված իրավական դիրքորոշումների հաշվառմամբ` Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ բողոքարկման համար սահմանված ժամկետի բացթողումը հարգելի համարելու և բաց թողնված ժամկետը վերականգնելու միջնորդությունը ենթակա է բավարարման։ Բողոք բերած անձը փաստարկել է, որ բողոքը պետք է վարույթ ընդունվի, քանի որ առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 414.2-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին և 2-րդ կետերով սահմանված հիմքերը, այն է` բողոքում բարձրացված հարցի վերաբերյալ վճռաբեկ դատարանի որոշումը կարող է էական նշանակություն ունենալ օրենքի միատեսակ կիրառության համար, և առերևույթ թույլ է տրվել դատական սխալ, որը կարող էր ազդել գործի ելքի վրա։ Բողոք բերած անձը նշել է, որ ստորադաս դատարանի դատական ակտը հակասում է Վճռաբեկ դատարանի` Ռ.Արշալուսյանի գործով 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԱՐԱԴ/0021/01/08,Կարախանյանի գործով 2009 թվականի հունիսի 29-ին ընդունված թիվ ԵՔՐԴ/0569/01/08, Մ.Էլոյանի և այլոց վերաբերյալ գործով 2011 թվականի հուլիսի 13-ին ընդունված թիվ ԵԿԴ/0211/01/10, Ա.Խուրշուդյանի գործով 2012 թվականի հունիսի 8-ին ընդունված թիվ ԵԱՔԴ/0065/01/11, Հ. Մակարյանի գործով 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ՍԴ3/0019/01/11 որոշումներին։ Բացի այդ, ըստ բողոքաբերի, ստորադաս դատարանը խախտել է նաև ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասով սահմանված պահանջը։ Բողոքաբերի փաստարկների, սույն գործի նյութերի, Վճռաբեկ դատարանի վկայակոչված որոշումների և ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի բողոքարկվող որոշման պատճառաբանությունների համադրված վերլուծության հիման վրա Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ բողոքաբերի կողմից չի հիմնավորվել, որ բողոքարկվող դատական ակտում որևէ նորմի մեկնաբանությունը հակասում է Վճռաբեկ դատարանի որոշման մեջ այդ նորմին տրված մեկնաբանությանը, և որ առերևույթ թույլ է տրվել դատական սխալ, որը կարող էր ազդել գործի ելքի վրա։ Հետևաբար, բերված բողոքում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 414.2-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով նախատեսված հիմքը` նույն հոդվածի 2-րդ մասի 4-րդ կետի իմաստով, ինչպես նաև ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 414.2-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետով նախատեսված հիմքը հիմնավորված չեն։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 414.3-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` վճռաբեկ բողոքը վարույթ ընդունելը մերժվում է, եթե բացակայում են նույն օրենսգրքի 414.1-ին հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերով և 414.2-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հիմքերը, ուստի ներկայացված բողոքը վարույթ ընդունելը ենթակա է մերժման։ Հաշվի առնելով վերոշարադրյալ հիմնավորումները և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 414.3-րդ հոդվածով` Վճռաբեկ դատարանը Ո Ր Ո Շ Ե Ց Վճռաբեկ բողոք բերելու բաց թողնված ժամկետը վերականգնել։ Ամբաստանյալ Տիգրան Համլետի Տերտերյանի վերաբերյալ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի` 2016 թվականի հունիսի 1-ի որոշման դեմ ՀՀ գլխավոր դատախազի տեղակալ Դ. Մելքոնյանի վճռաբեկ բողոքը վարույթ ընդունելը մերժել։ Որոշումն օրինական ուժի մեջ է մտնում կայացման պահից, վերջնական է և ենթակա չէ բողոքարկման։ Նախագահող` Ս.ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ Դատավորներ` Հ.ԱՍԱՏՐՅԱՆ Ե.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ Ա.ՊՈՂՈՍՅԱՆ Ս.ՕՀԱՆՅԱՆ |
| Դատավոր | |
| Անուն | Համլետ |
| Ազգանուն | Ասատրյան |
| Որոշումը ուղարկվել է կողմերին | 08-12-2016 |
Գործի առաքում
| Գործի առաքման ամսաթիվ | 13-12-2016 |
|---|---|
| Դատարան | Կենտրոն և Նորք-Մարաշ |
| Այլ նշումներ | 4 հատոր` 253, 176, 117, 151 թերթ, կից` Տիգրան Տերտերյանի անձնագիրը : |