Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը.

նախագահությամբ` դատավոր Մ. Մարտիրոսյանի,
քարտուղարությամբ` Ա. Հովհաննիսյանի,

մասնակցությամբ`
մեղադրող,
Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
վարչական շրջանների դատախազության
դատախազ Մ. Գեղամյանի,

հանրային պաշտպան Դ. Մնացականյանի,

տուժող Ա. Պողոսյանի,


2015թ. դեկտեմբերի 30-ին Երևանում,

դռնբաց դատական նիստում, դատական քննության արագացված կարգի կիրառմամբ քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի

Կարեն Գագիկի Թաշչյանի`
ծնված 1975թ. փետրվարի 7-ին Երևան քաղաքում, հայ, Հայաստանի Հանրապետության /այսուհետ ՀՀ/ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, ամուրի, խնամքին մեկ անձ, նախկինում բազմիցս դատված`
(1. ՀՀ Սյունիքի մարզի առաջին ատյանի դատարանի 1998թ. դեկտեմբերի 09-ի դատավճռով, նախորդ քրեական օրենսգրքի 254-րդ հոդվածի գ) կետով և 2071-րդ հոդվածի 1-ին մասով դատապարտվել է ազատազրկման 3 /երեք/ տարի ժամկետով։ Այդ դատավճռով, 1998թ. սեպտեմբերի 15-ի համաներման ակտի կիրառմամբ ազատվել է պատժի կրումից։
2. Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն համայնքների առաջին ատյանի դատարանի 2000թ. հոկտեմբերի 17-ի դատավճռով, նախորդ քրեական օրենսգրքի 92-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 15-92-րդ հոդվածի 1-ի մասով, նույն օրենսգրքի 37-րդ հոդվածի կիրառմամբ դատապարտվել է տուգանքի` 30.000 /երեսուն հազար/ ՀՀ դրամ գումարի չափով։
3. Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն համայնքների առաջին ատյանի դատարանի 2001թ. փետրվարի 21-ի դատավճռով, նախորդ քրեական օրենսգրքի 222-րդ հոդվածի 2-րդ մասով դատապարտվել է ազատազրկման 1 /մեկ/ տարի ժամկետով։ 2001թ. հունիսի 21-ին պայմանական վաղաժամկետ ազատվել է պատժի կրումից։
4. Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն համայնքների առաջին ատյանի դատարանի 2002թ. մայիսի 28-ի դատավճռով, նախորդ քրեական օրենսգրքի 92-րդ հոդվածի 2-րդ մասով դատապարտվել է տուգանքի` 75.000 ՀՀ դրամ գումարի չափով։
5. Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն համայնքների առաջին ատյանի դատարանի 2002թ. դեկտեմբերի 5-ի դատավճռով, նախորդ քրեական օրենսգրքի 92-րդ հոդվածի 2-րդ մասով դատապարտվել է ազատազրկման 4 /չորս/ ամիս ժամկետով և տուգանքի 75.000 ՀՀ դրամ գումարի չափով։ Պատժի կրումից ազատվել է 2003թ. հունվարի 7-ին։
6. Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն համայնքների առաջին ատյանի դատարանի 2003թ. նոյեմբերի 28-ի դատավճռով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով դատապարտվել է ազատազրկման 5 /հինգ/ տարի 6 /վեց/ ամիս ժամկետով։ Պատժի կրումից պայմանական վաղաժամկետ ազատվել է 2006թ. ապրիլի 7-ին։
7. Երևանի Մալաթիա-Սեբաստիա համայնքների առաջին ատյանի դատարանի 2006թ. հուլիսի 7-ի դատավճռով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-183-րդ հոդվածի 1-ին մասով, նույն օրենսգրքի 67-րդ հոդվածի կիրառմամբ դատապարտվել է ազատազրկման 2 /երկու/ տարի 9 /ինը/ ամիս ժամկետով։ Պատժի կրումից ազատվել է 2009թ. հունվարի 15-ին։
8. Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2009թ. մայիսի 4-ի դատավճռով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 175-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 4-րդ կետով դատապարտվել է ազատազրկման 10 /տաս/ տարի ժամկետով` առանց գույքի բռնագրավման։ Նույն դատարանի 2011թ. հունիսի 29-ի որոշմամբ նրա արարքը համապատասխանեցվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 175-րդ հոդվածի 1-ին մասին և նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակվել ազատազրկում 6 /վեց/ տարի ժամկետով` առանց գույքի բռնագրավման։ Պատժի կրումից ազատվել է 2015թ. մարտի 10-ին), դատվածությունը չմարված, վատառողջ է, չի աշխատել, հաշվառված է և բնակվել է Երևանի Արաբկիր 45-րդ փողոցի թիվ 15 տանը, անազատության մեջ է 2015թ. սեպտեմբերի 2-ից, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 177-րդ հոդվածի 1-ին մասով։

Գործի դատավարական նախապատմությունը

2015թ. օգոստոսի 11-ին, ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցվել է թիվ 15142015 քրեական գործը` անհայտ անձի կողմից Ա. Պողոսյանի գույքի զգալի չափի հափշտակություն կատարելու դեպքի առթիվ։
Կարեն Գագիկի Թաշչյանին նախաքննության մարմնի կողմից մեղադրանք է առաջադրվել հետևյալ արարքների համար. «որ նա 2015 թվականի օգոստոս ամսվա ընթացքում Երևան քաղաքի Կենտրոն վարչական շրջանի տարածքում կատարել է ուրիշի գույքի բացահայտ և գաղտնի հափշտակություններ։
Այսպես.
Կարեն Գագիկի Թաշչյանը 2015 թվականի օգոստոսի 09-ին, ժամը 13։20-ի սահմաններում, գտնվելով Երևան քաղաքի Թումանյան փողոցում նկատել է պայուսակը ձեռքին փողոցով միայնակ քայլող Արգինե Մուրազի Պողոսյանին, ապա նպատակադրվել է բացահայտ հափշտակել վերջինիս գույքը։
Հանցավոր մտադրությունն իրականացնելու նպատակով Կարեն Թաշչյանը աննկատ հետապնդել է Ա.Պողոսյանին և հասնելով Երևան քաղաքի Թումանյան 17 հասցեի դիմաց, մոտեցել է նրան և պայուսակից բացահայտ հափշտակել է վերջինիս 10.000 ՀՀ դրամ արժողության դրամապանակը, որի մեջ եղել է 8.000 ՀՀ դրամ գումար։
Այսինքն` Կ.Թաշչյանը կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանք։
Բացի այդ, Կարեն Գագիկի Թաշչյանն ուրիշի գույքը գաղտնի հափշտակելու դիտավորությամբ 2015թ. օգոստոսի 13-ին, ժամը 19։40-ի սահմաններում շրջել է Երևան քաղաքի Տերյան փողոցում և հասնելով Երևան քաղաքի Տերյան փողոցի թիվ 68Ա հասցեի մոտ, նկատել է, որ այնտեղ կայանված, Սարգիս Հակոբի Չերքեջյանին պատկանող «Շեվռոլե» մակնիշի 34 CT 908 ավտոմեքենայի դռները գտնվում են բաց վիճակում, սրահի հետևի նստատեղից գաղտնի հափշտակել է Ս.Չերքեջյանին պատկանող զգալի չափի` 350.000 ՀՀ դրամ ընդհանուր արժողության «Ասուս» մոդելի նոթբուք-համակարգիչը՝ պայուսակով և լիցքավորման սարքով ու բջջային հեռախոսի լիցքավորման սարքը։
Այսինքն` Կ. Թաշչյանը կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանք։
Այսպիսով, Կարեն Գագիկի Թաշչյանը կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 177-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործություններ։»։
2015թ. հոկտեմբերի 16-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան, նույն օրը ստացվել, 2015թ. հոկտեմբերի 19-ին ընդունվել է դատարանի վարույթ, իսկ 2015թ. նոյեմբերի 2-ին որոշում է կայացվել քրեական գործի դատական քննությունը 2015թ. նոյեմբերի 11-ին, ժամը 12։00-ին նշանակելու մասին։
2015թ. դեկտեմբերի 30-ին դատարանի կայացրած որոշման համաձայն` ԵԿԴ-0243/01/15 (15142015) քրեական գործով վարույթը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 1-ին մասով կարճվել է և ամբաստանյալ Կարեն Գագիկի Թաշչյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 1-ին մասով քրեական հետապնդումը դադարեցվել է` ամբաստանյալի հետ տուժող Սարգիս Չարիքեջյանի հաշտվելու պատճառաբանությամբ։
Գործով քաղաքացիական հայց չի հարուցվել, որևէ գույքային պահանջ չի ներկայացվել։
Քրեական գործում առկա փաստաթղթերի համաձայն` տուժող Արգինե Պողոսյանը 2015թ. նոյեմբերի 11-ի դիմումով հայտնել է, որ դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու դեմ չի առարկում, միաժամանակ պահանջում է ամբաստանյալից հօգուտ իրեն բռնագանձել 19.000 ՀՀ դրամ գումար` որպես հանցագործությամբ պատճառված վնասի փոխհատուցում, իսկ 2015թ. դեկտեմբերի 09-ի դիմումով հայտնել է, որ ամբաստանյալ Կ. Թաշչյանի նկատմամբ պարտք, պահանջ և բողոք չունի։

Արագացված դատական քննություն

Մինչև դատաքննությունը սկսելը` 2015թ. դեկտեմբերի 30-ի դատական նիստի ընթացքում, ամբաստանյալ Կ. Թաշչյանը միջնորդեց դատական քննությունն անցկացնել արագացված կարգով։ Ամբաստանյալը հայտարարեց, որ միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր, մինչև միջնորդությունը ներկայացնելը խորհրդակցել է իր պաշտպանի հետ, գիտակցում է արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու հետևանքները, առաջադրված մեղադրանքն իրեն պարզ է, ինքն համաձայն է մեղադրանքի հետ։
Մեղադրողը հայտնեց, որ դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու դեմ չի առարկում։
Տուժող Ա. Պողոսյանը դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու դեմ չի առարկել։
Դատարանը համոզվելով, որ առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 3751-րդ և 3752-րդ հոդվածներով նախատեսված պայմանները` որոշում կայացրեց արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու մասին։
Դատարանը, հիմք ընդունելով մեղադրանքի հիմքում դրված ապացույցները` գտնում է, որ ամբաստանյալ Կ. Թաշչյանը կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարք։
Ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալների, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների ուսումնասիրման արդյունքում պարզվել է, որ ամբաստանյալ Կարեն Թաշչյանը դատվածություն ունի նախկինում դիտավորությամբ կատարված ոչ մեծ, միջին և ծանր հանցագործություններ կատարելու համար, այն է`
1) Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն համայնքների առաջին ատյանի դատարանի 2000թ. հոկտեմբերի 17-ի դատավճռով, նախորդ քրեական օրենսգրքի 92-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 15-92-րդ հոդվածի 1-ի մասով, նույն օրենսգրքի 37-րդ հոդվածի կիրառմամբ դատապարտվել է տուգանքի` 30.000 /երեսուն հազար/ ՀՀ դրամ գումարի չափով։
2) Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն համայնքների առաջին ատյանի դատարանի 2001թ. փետրվարի 21-ի դատավճռով, նախորդ քրեական օրենսգրքի 222-րդ հոդվածի 2-րդ մասով դատապարտվել է ազատազրկման` 1 /մեկ/ տարի ժամկետով։ 2001թ. հունիսի 21-ին պայմանական վաղաժամկետ ազատվել է պատժի կրումից։
3) Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն համայնքների առաջին ատյանի դատարանի 2002թ. մայիսի 28-ի դատավճռով, նախորդ քրեական օրենսգրքի 92-րդ հոդվածի 2-րդ մասով դատապարտվել է տուգանքի` 75.000 ՀՀ դրամ գումարի չափով։
4) Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն համայնքների առաջին ատյանի դատարանի 2002թ. դեկտեմբերի 5-ի դատավճռով նախորդ քրեական օրենսգրքի 92-րդ հոդվածի 2-րդ մասով դատապարտվել է ազատազրկման 4 /չորս/ ամիս ժամկետով և տուգանքի 75.000 ՀՀ դրամ գումարի չափով։ Պատժի կրումից ազատվել է 2003թ. հունվարի 7-ին։
5) Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն համայնքների առաջին ատյանի դատարանի 2003թ. նոյեմբերի 28-ի դատավճռով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 177-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով դատապարտվել է ազատազրկման 5 /հինգ/ տարի 6 /վեց/ ամիս ժամկետով։ Պատժի կրումից պայմանական վաղաժամկետ ազատվել է 2006թ. ապրիլի 7-ին։
6) Երևանի Մալաթիա-Սեբաստիա համայնքների առաջին ատյանի դատարանի 2006թ. հուլիսի 7-ի դատավճռով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 34-183-րդ հոդվածի 1-ին մասով, նույն օրենսգրքի 67-րդ հոդվածի կիրառմամբ դատապարտվել է ազատազրկման 2 /երկու/ տարի 9 /ինը/ ամիս ժամկետով։ Պատժի կրումից ազատվել է 2009թ. հունվարի 15-ին։
8) Երևանի Արաբկիր և Քանաքեռ-Զեյթուն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2009թ. մայիսի 4-ի դատավճռով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 175-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 4-րդ կետով դատապարտվել է ազատազրկման 10 /տաս/ տարի ժամկետով` առանց գույքի բռնագրավման։ Նույն դատարանի 2011թ. հունիսի 29-ի որոշմամբ նրա արարքը համապատասխանեցվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 175-րդ հոդվածի 1-ին մասին և նրա նկատմամբ պատիժ է նշանակվել ազատազրկում 6 /վեց/ տարի ժամկետով` առանց գույքի բռնագրավման։ Պատժի կրումից նա ազատվել է 2015թ. մարտի 10-ին, վատառողջ է, նրա մոտ ախտորոշվել է «Գլխուղեղի օրգանական ախտահարման ֆոնի վրա թեթև արտահայտված ասթենո-նևրոտիկ» հիվանդություն, խնամքին է գտնվում երրորդ խմբի հաշմանդամ մայրը` 1948թ. ծնված Անահիտ Ազատի Թաշչյանը։

Դատարանի իրավական վերլուծությունները

Առաջադրված մեղադրանքն ամբաստանյալ Կարեն Թաշչյանի կողմից ընդունելու և դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու պայմաններում` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Կարեն Թաշչյանի կողմից, նրա մեղավորությամբ, ուրիշի գույքի բացահայտ հափշտակություն կատարելն ապացուցված է, նրա արարքը ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին։
Ամբաստանյալ Կարեն Թաշչյանի կողմից կատարված` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության համար պատիժ նշանակելու հարցը քննարկելիս` դատարանը գտնում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 22-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` «2. Հանցագործությունների ռեցիդիվը վտանգավոր է համարվում`
1) դիտավորությամբ հանցանք կատարելու դեպքում, եթե անձը նախկինում երկու անգամից ոչ պակաս ազատազրկման է դատապարտվել դիտավորյալ հանցագործության համար.»։
Ամբաստանյալ Կ. Թաշչյանը մինչև իրեն վերագրվող հանցանքը կատարելը` բազմիցս ազատազրկման է դատապարտվել դիտավորյալ ոչ մեծ, միջին և ծանր հանցագործությունների կատարման համար, այսինքն` առկա է հանցագործությունների վտանգավոր ռեցիդիվ։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 67.1-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Հանցագործությունների ռեցիդիվի, վտանգավոր և առանձնապես վտանգավոր ռեցիդիվի դեպքում պատիժ նշանակելիս հաշվի են առնվում կատարված հանցագործությունների քանակը, բնույթը և ծանրությունը, այն հանգամանքները, որոնց հետևանքով նախկին պատիժը բավարար չի եղել մեղավորի ուղղման համար, ինչպես նաև նոր հանցագործության բնույթը, ծանրությունը և հետևանքները (…)
Հանցագործությունների վտանգավոր ռեցիդիվի համար նշանակված պատիժը չի կարող պակաս լինել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սանկցիայով նախատեսված առավելագույն պատժի երկու երրորդից (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի 6-րդ մասի համաձայն` «Դատարանը արագացված կարգով դատական քննության արդյունքում մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս նշանակում է պատիժ, որը չի կարող գերազանցել կատարված հանցագործության համար նախատեսված առավել խիստ պատժի երկու երրորդը, իսկ եթե առավել խիստ պատժի երկու երրորդը փոքր է տվյալ հանցագործության համար նախատեսված առավել մեղմ պատժից, ապա առավել մեղմ պատիժ»։
Ալեք Գագիկի Պողոսյանի վերաբերյալ ՏԴ/0071/01/13 քրեական գործով 2014 թվականի մայիսի 31-ի որոշմամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ «17. (…) արագացված դատաքննության պարագայում ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի 6-րդ մասով նախատեսված պատիժ նշանակելու կարգը հանցանք կատարած անձանց համար ավելի նախընտրելի է ռեցիդիվի դեպքում պատիժ նշանակելու՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 67.1-րդ հոդվածով նախատեսված կարգի համեմատությամբ, քանի որ օրենսդիրն ամբաստանյալի կողմից արագացված դատաքնություն կատարելուն համաձայնություն տալու և մեղսագրված արարքն ընդունելու պարագայում առանց որևէ սահմանափակումների պատժաչափի նշանակման հարցում արտոնյալ պայմաններ է նախատեսել (արագացված դատաքննության էության ու նշանակության վերաբերյալ mutatis mutandis տե՛ս ՀՀ սահմանադրական դատարանի թիվ ՍԴՈ-931 որոշումը)։
Մինչդեռ անձի արարքում հանցագործությունների ռեցիդիվի առկայության դեպքում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 67.1-րդ հոդվածով նախատեսված են ՀՀ քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի սանկցիայի շրջանակներում անձի նկատմամբ ավելի խիստ պատիժ նշանակելու կանոններ։
18. (…) Վերոգրյալի հիման վրա՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի 6-րդ մասի և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 67.1-րդ հոդվածի հարաբերակցության իրավական կարգավորման անորոշությունը և դրանց միջև առկա հակասությունը պետք է լուծվի հօգուտ անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելու բարենպաստ պայմաններ նախատեսող նորմի, ինչը բխում է ՀՀ Սահմանադրությամբ և միջազգային իրավական ակտերով սահմանված մարդու իրավունքների պաշտպանության հիմնարար դրույթներից։ (…)
21. Վերոգրյալից բացի, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ռեցիդիվի և արագացված դատաքննության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնների համատեղ կիրառումը՝ պայմանավորված ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի 6-րդ մասում առկա կարգավորմամբ, ըստ որի` «(...) եթե առավել խիստ պատժի երկու երրորդը փոքր է տվյալ հանցագործության համար նախատեսված առավել մեղմ պատժից` ապա [դատարանը նշանակում է] առավել մեղմ պատիժը», գրեթե բոլոր դեպքերում հանգեցնում է բացարձակ որոշակի սանկցիայի, ինչը հակասում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածով ամրագրված արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի, 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների պահնաջներին և դրանց վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի ձևավորած նախադեպային իրավունքին (…)։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ռեցիդիվի և արագացված դատաքննության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնների համատեղ կիրառման դեպքում վերջնական պատիժը միշտ առավել մեղմից փոքր է ստացվում, և դատարանը կարող է նշանակել միայն առավել մեղմ պատիժը։
Այլ խոսքով` հանցագործությունների ռեցիդիվի և արագացված դատաքննության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնների համատեղ կիրառումը բացառում է պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների կիրառման հնարավորությունը, և դատարանը զրկվում է կոնկրետ դեպքում կատարված հանցագործության բնույթն ու վտանգավորությունը, հանցավորի անձը, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները գնահատելու և անձի նկատմամբ արդարացի պատիժ նշանակելու հնարավորությունից։ Բացի այդ, բացառվում է վերադաս դատական ատյանի կողմից ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 1-ին մասի 4-րդ կետով սահմանված` դատական ակտի բեկանման կամ փոփոխման հիմքի կիրառման հնարավորությունը, որի համաձայն` դատական ակտը բեկանվում կամ փոփոխվում է, եթե նշանակված պատիժը չի համապատասխանում կատարված հանցանքի ծանրությանը կամ ամբաստանյալի անձին։
Հետևաբար, գործի քննության արագացված կարգի կիրառման պայմաններում հանցագործությունների ռեցիդիվի և արագացված դատաքննության դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնների միաժամանակյա կիրառությունն անթույլատրելի է (...)»։
Հաշվի առնելով վերոգրյալը, նկատի ունենալով, որ սույն գործի դատական քննությունն իրականացվել է արագացված կարգով և առկա է հանցագործությունների վտանգավոր ռեցիդիվ` Դատարանը գտնում է, որ հանցագործությունների վտանգավոր ռեցիդիվի դեպքում պատիժ նշանակելու` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 67.1-րդ հոդվածով սահմանված կանոնները տվյալ դեպքում կիրառվել չեն կարող և կիրառման են ենթակա միայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի 6-րդ մասում ամրագրված` դատական քննության արագացված կարգի կիրառման դեպքում պատիժ նշանակելու կանոնները։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն` «Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները։
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով։
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Կարեն Տիգրանի Հարությունյանի վերաբերյալ ՎԲ-201/07 քրեական գործով վերլուծելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի մի շարք դրույթներ, մասնավորապես` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածները` 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ին կայացված որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները.
«4. (…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները։ Սոցիալական արդարությունը վերականգնելու նպատակը բխում է արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի բովանդակությունից։ Այն սահմանում է, որ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի, համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։ Սոցիալական արդարության վերականգնումը հնարավոր է, եթե հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակվի այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ ու բավարար է նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։
Պատիժ նշանակելու արդարության սկզբունքը դրսևորվում է օրենքով նախատեսված մի շարք պահանջներով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ։ Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ պատժի տեսակը և չափը որոշվում է հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով։ Պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով, հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար։ (…)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիան անյլընտրանքային է` պատիժ է նախատեսում տուգանքի, կալանքի և ազատազրկման ձևով։
Պատժի տեսակների միջև ճիշտ ընտրություն կատարելու և արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գ. Մադաթյանի վերաբերյալ ԵՇԴ/0029/01/08 քրեական գործով 2009 թվականի փետրվարի 17-ի որոշման մեջ, որտեղ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները.
«13. (…) այլընտրանքային սանկցիաների միջև ընտրություն կատարելիս պատժի արդարացիության սկզբունքի ապահովման հիմնական երաշխիքը դատարանների կողմից յուրաքանչյուր գործի քննության ժամանակ այնպիսի հանգամանքների բացահայտումն է, որոնք ազդել են անձի կողմից կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի վրա։
14. Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ։
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը։
15. Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը։ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը։ (…)»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի վերաբերյալ ԵԿԴ/0252/01/13 քրեական գործով 2014թ. հոկտեմբերի 31-ի որոշման մեջ արտահայտել է նաև հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«(…) նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին (…)։
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա։ (…)
Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն։ (…)»։
Ամբաստանյալ Կարեն Թաշչյանի նկատմամբ, իրեն վերագրվող հանցագործության կատարման համար պատիժ նշանակելիս` դատարանը հաշվի է առնում վերոհիշյալ իրավական ակտերում և նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները, ամբաստանյալ Կարեն Թաշչյանի անձը` նախկինում դատված լինելը, վատառողջ լինելը, կատարված հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցագործությունը կատարելուց հետո ամբաստանյալի դրսևորած վարքագիծը։
Որպես ամբաստանյալ Կարեն Թաշչյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանք դատարանը հաշվի է առնում հանցանքը կատարելու ռեցիդիվը` առանց ՀՀ քրեական օրենսգրքի 67.1-րդ հոդվածով սահմանված կանոնների կիրառման, իսկ նրա պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք դատարանը չի արձանագրում։
Վերոգրյալը հաշվի առնելով` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Կ. Թաշչյանն իր կատարած, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության համար ենթակա է պատժի այդ հանցագործության համար նախատեսված, նվազ խիստ պատժատեսակ տուգանքից ավելի խիստ պատժատեսակի` ազատազրկման ձևով, քանի որ այդ պատիժն է անհրաժեշտ և բավարար Կ. Թաշչյանին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար և դրա միջոցով հնարավոր կլինի ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակները։ Պատժի նվազ խիստ տեսակ կալանքը որպես պատիժ նշանակվել չի կարող, քանի որ ամբաստանյալ Կարեն Թաշչյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառվել է կալանավորումը, իսկ տուգանքը որպես պատիժ նշանակվել չի կարող, քանի որ այն չի կարող ապահովել պատժի նպատակները։
Դատարանը գտնում է նաև, որ նշանակված պատիժն ամբաստանյալ Կարեն Թաշչյանը պետք է կրի, քանի որ դրան խոչընդոտող հանգամանքներ առկա չեն, պատժի կրումից նրան ազատելու վերաբերյալ բավարար հիմնավորումներ դատարանին չեն ներկայացվել։
Քաղաքացիական հայց չի հարուցվել, գույքային վնասի հատուցման պահանջ չի ներկայացվել, որևէ առարկա իրեղեն ապացույց չի ճանաչվել։
Քննելով խափանման միջոցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Կ. Թաշչյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանավորումը հիմնավոր է ընտրված և վերացվելու կամ փոփոխվելու ենթակա չէ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, քանի որ ամբաստանյալի` ազատության մեջ գտնվելու դեպքում, պատիժը կրելուց խուսափելու հավանականությունը բարձրանում է` ազատազրկման ձևով պատժի դատապարտվելու պատճառաբանությամբ։
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 357-360-րդ, 364-365-րդ, 369-373-րդ և 3751-3754-րդ հոդվածներով` դատարանը
Վ Ճ Ռ Ե Ց

Ամբաստանյալ Կարեն Գագիկի Թաշչյանին մեղավոր ճանաչել Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքում և դատապարտել ազատազրկման 1 /մեկ/ տարի 6 /վեց/ ամիս ժամկետով։
Պատիժը պետք է կրի ՀՀ արդարադատության նախարարության համապատասխան քրեակատարողական հիմնարկում, պատժի կրման սկիզբը հաշվելով 2015թ. սեպտեմբերի 2-ից։
Ամբաստանյալ Կարեն Թաշչյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանավորումը թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Դատավճիռը վերաքննության կարգով հրապարակվելու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան։
Դատավճիռը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 1-ին կետով նախատեսված հիմքով չի կարող բողոքարկվել։


ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ. ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ