Հիմնական
Գործի համար:
ԵԿԴ/0237/01/15
Վիճակագրական տողի համար :
8.21
Պատասխանող
Արմեն Գրիգորյան Մայիսի
Արմեն Գրիգորյան
Դատավոր
Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
Մնացական Մարտիրոսյան
Դատավոր
Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
Մնացական Մարտիրոսյան
| Դատարան | Օր | Ժամ | Դատարանի դահլիճի համար | Ստատուս | Որոշում | Այլ նշումներ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Կենտրոն և Նորք-Մարաշ | 2015-11-10 | 17:00 | 4 | Կայացել է | ||
| Կենտրոն և Նորք-Մարաշ | 2015-11-04 | 17:00 | 4 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Կենտրոն և Նորք-Մարաշ | 2015-11-02 | 10:00 | 4 | Կայացել է |
Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր
իրավասության առաջին ատյանի դատարանը,
նախագահությամբ` դատավոր Մ. Մարտիրոսյանի,
քարտուղարությամբ` Ա. Հովհաննիսյանի,
մասնակցությամբ`
մեղադրող,
Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
վարչական շրջանների
դատախազության դատախազ Տ. Պողոսյանի,
պաշտպան Կ. Խաչատրյանի,
օրինական ներկայացուցիչ Ա. Ղազարյանի,
2015թ. նոյեմբերի 9-ին Երևանում,
դռնբաց դատական նիստում քննեց ԵԿԴ-0237/01/15 (13819615) քրեական գործն ըստ մեղադրանքի անչափահաս Արմեն Մայիսի Գրիգորյանի`
ծնված 1998թ. սեպտեմբերի 2-ին Երևան քաղաքում, հայ, Հայաստանի Հանրապետության /այսուհետ ՀՀ/ քաղաքացի, սովորում է Հայաստանի Հանրապետության կրթության և գիտության նախարարության «Երևանի թիվ 6 արհեստագործական պետական ուսումնարան» պետական ոչ առևտրային կազմակերպության «2908-Հաղորդման շին. աշխատ. իրականացում» խմբում, ամուրի, նախկինում չդատված, բնութագրվում է դրական, հաշվառված է և բնակվում է Երևան քաղաքի Աջափնյակ վարչական շրջանի Նազարբեկյան թաղամասի թիվ 7 շենքի թիվ 3 բնակարանում, կալանքի տակ չէ, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով։
Գործի դատավարական նախապատմությունը
Թիվ 15134615 քրեական գործը ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում հարուցվել է 2015թ. սեպտեմբերի 28-ին, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով։
Նախաքննության մարմնի 2015թ. սեպտեմբերի 30-ի որոշմամբ անչափահաս Արմեն Մայիսի Գրիգորյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով հետևյալ արարքի համար` «որ նա իր մոտ ապօրինի կերպով կրել է մոխրագույն ներկանյութով պատված, կռփազենքերի նմանողությամբ արհեստագործական եղանակով պատրաստված, հարվածող-փշրող սառը զենք հանդիսացող մետաղյա առարկա, որը 2015 թվականի սեպտեմբերի 12-ին՝ ժամը 19։10-ի սահմաններում ոստիկանության Կենտրոնական բաժնում հայտնաբերվել է անձնական խուզարկության ժամանակ։
Այսինքն` Արմեն Մայիսի Գրիգորյանին մեղսագրվում է հանցավոր արարք, որը նախատեսված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով։»։
2015թ. հոկտեմբերի 5-ին թիվ 13819615 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան, որը 2015թ. հոկտեմբերի 6-ին ստացվել, 2015թ. հոկտեմբերի 7-ին ընդունվել է դատարանի վարույթ, իսկ 2015թ. հոկտեմբերի 22-ի որոշմամբ նշանակվել է դատական քննության։
Դատարանի կողմից հաստատված փաստական հանգամանքները
Դատաքննությամբ, գործի տվյալներով, դատարանը հիմնավորված է համարում հետևյալը.
Անչափահաս ամբաստանյալ Ա. Գրիգորյանը, 2015թ. սեպտեմբերի 12-ին, ժամը 19։00-ի սահմաններում, հարվածող-փշրող սառը զենքերի շարքին դասվող, արհեստագործական եղանակով` կռփազենքի նմանողությամբ պատրատված, մոխրագույն ներկանյութով պատված առարկա գրպանում ապօրինի կերպով կրելով` գտնվել է Երևանի Ազատության հրապարակում։
ՀՀ ոստիկանության պետական պահպանության ծառայության /այսուհետ ՊՊԾ/ գնդի չորրորդ հատուկ գումարտակի ոստիկանները նույն տարածքում ծառայություն իրականացնելիս նկատել են, որ Ա. Գրիգորյանի տաբատի հետևի աջ գրպանում ուրվագծվում է կռփազենքի նման իր։ Ոստիկանները մոտեցել են նրան, պահանջել են ներկայացնել գրպանի պարունակությունը, որը Ա. Գրիգորյանը կատարել է։ Դրանից հետո Ա. Գրիգորյանը սառը զենք կրելու կասկածանքով բերման է ենթարկվել ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնական բաժին։ Այդտեղ Ա. Գրիգորյանը ենթարկվել է անձնական խուզարկության և նրա տաբատի հետևի աջ գրպանից հայտնաբերվել է վերոհիշյալ սառը զենքը։
Անչափահաս ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալների, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների ուսումնասիրման արդյունքում պարզվել է հետևյալը.
Արմեն Մայիսի Գրիգորյանը ծնվել է 1998թ. սեպտեմբերի 2-ին Երևան քաղաքում, բնակվում է հարազատ հոր, մոր, տատի և եղբայրների հետ միասին։ Ա. Գրիգորյանի դաստիարակությամբ և խնամքով զբաղվում են հայրը` Մ. Գրիգորյանը և մայրը` Ա. Ղազարյանը։ Ա. Գրիգորյանի կյանքի և դաստիարակության պայմանները, հոգեկան զարգացման աստիճանը և ընդհանուր զարգացման վիճակը բավարար են։
Պարզվել է նաև, որ Ա. Գրիգորյանն իրեն վերագրվող արարքը կատարել է լինելով անչափահաս` տասնվեց տարեկան հասակում, նախկինում դատված չի եղել, բնութագրվում է դրական։
Ապացույցների հետազոտում և գնահատում
Դատարանի կողմից հաստատված հանգամանքներն հիմնավորվում են հետևյալ ապացույցներով.
Անչափահաս ամբաստանյալ Արմեն Գրիգորյանի ցուցմունքով այն մասին, որ կռփազենքը գտել է Երևանի Վահագնի թաղամասից, այն տարել է իր տան բակ և պահել այդտեղ։ Կռփազենքը պահել է` շներից պաշտպանվելու համար։ Դեպքի օրն այդ կռփազենքը դրել է գրպանը և գնացել Երևանի Ազատության հրապարակ։ Այդտեղ ծառայություն իրականացնող ոստիկանները մոտեցել են իրեն, պահանջել են ցույց տալ գրպանի պարունակությունը, որը կատարել է։ Այնուհետև իրեն բերման են ենթարկել ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնական բաժին։
Իրեն չի պարզաբանվել, որ կռփազենքը հանձնելու դեպքում քրեական պատասխանատվություն չի նախատեսվում։ Առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չի ճանաչում։
/դատական նիստի արձանագրություն/
Դատաքրեագիտական փորձաքննության 2015թ. սեպտեմբերի 22-ի թիվ 2678-15 եզրակացությամբ, որի համաձայն` «1.Փորձաքննության ներկայացված մոխրագույն ներկանյութով պատված մետաղյա առարկան պատրաստված է արհեստագործական եղանակով կռփազենքերի նմանողությամբ, դասվում է հարվածող-փշրող սառը զենքերի շարքին։»։
/գ.թ. 10, դատական նիստի արձանագրություն/
Անձնական խուզարկություն կատարելու մասին 2015թ. սեպտեմբերի 12-ի արձանագրությամբ, որի համաձայն` նույն օրը, ժամը 19։10-ին ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնական բաժին բերման ենթարկված Արմեն Մայիսի Գրիգորյանը ենթարկվել է անձնական խուզարկության և այդտեղ նրա տաբատի հետևի աջ գրպանից հայտնաբերվել է մեկ կռփազենք, որը փաթեթավորվել և կնիքվել է։ Այդ ժամանակ Ա. Գրիգորյանը հայտարարել է, որ հիշյալ կռփազենքը շուրջ մեկ տարի առաջ գտել է Վահագնի թաղամասից։
/գ.թ. 5/
Անչափահաս ամբաստանյալ Ա. Գրիգորյանի մոտից հայտնաբերված, իրեղեն ապացույց ճանաչված և դատարանում հետազոտված, սառը զենք հանդիսացող կռփազենքով։
/դատական նիստի արձանագրություն, գ.թ. 38/
Համաձայն քրեական գործում առկա, Արմեն Մայիսի Գրիգորյանի ԱԱ N 151835 /տրված 1998թ. սեպտեմբերի 3-ին, ՀՀ արդարադատության նախարարության քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման բաժնի Մալաթիա-Սեբաստիա տարածքային բաժնի կողմից/ ծննդյան վկայականի պատճենի` Ա. Գրիգորյանը ծնվել է 1998թ. սեպտեմբերի 2-ին, նրա ծնողները հանդիսանում են Մայիս Արմենի Գրիգորյանը և Անահիտ Սերոժի Ղազարյանը։
/գ.թ. 28, դատական նիստի արձանագրություն/
Համաձայն քրեական գործի նյութերում առկա, ՀՀ կրթության և գիտության նախարարության «Երևանի հ 6 արհեստագոծական պետական ուսումնարան» պետական ոչ առևտրային կազմակերպության տնօրեն Ս. Գրիգորյանի կողմից 2015թ. սեպտեմբերի 30-ին տրված բնութագրի` Ա. Գրիգորյանը բնութագրվում է դրական։
/գ.թ. 55, դատական նիստի արձանագրություն/
Դատարանի իրավական վերլուծությունները.
Վերլուծելով անչափահաս ամբաստանյալ Արմեն Գրիգորյանին առաջադրված մեղադրանքը, նրա ցուցմունքը և գործով ձեռք բերված ապացույցները` դատարանը գտնում է, որ անչափահաս ամբաստանյալ Արմեն Գրիգորյանի կողմից, նրա մեղավորությամբ, ապօրինի կերպով սառը զենք կրելն ապացուցված է, նրա արարքը ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին։
Ուսումնասիրելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները` դատարանը հաշվի է առնում հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը` տվյալ դեպքում ոչ մեծ ծանրության հանցագործություն կատարած լինելը, հանցավորի անձը` տվյալ դեպքում անչափահաս լինելը, հանցագործության կատարման եղանակը` հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցագործությունը կատարելուց հետո ամբաստանյալի դրսևորած վարքագիծը։
Քննելով անչափահաս ամբաստանյալին քրեական պատասխանատվության և պատժի ենթարկելու հարցերը` դատարանը գտնում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Հանցագործություն է համարվում մեղավորությամբ կատարված` հանրության համար վտանգավոր այն արարքը, որը նախատեuված է uույն oրենuգրքով»։
Նույն օրենսգրքի 19-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` «Ոչ մեծ ծանրության հանցագործություններ են համարվում դիտավորությամբ կատարված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում երկու տարի ժամկետով ազատազրկումը, կամ որոնց համար նախատեսված է ազատազրկման հետ կապ չունեցող պատիժ, ինչպես նաև անզգուշությամբ կատարված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում երեք տարի ժամկետով ազատազրկումը»։
Նույն օրենսգրքի 85-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` «Հանցանք կատարած անչափահասի նկատմամբ կարող է նշանակվել պատիժ կամ կարող են նշանակվել դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցներ»։
Նույն օրենսգրքի 91-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Առաջին անգամ ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանք կատարած անչափահասը դատարանի կողմից կարող է ազատվել քրեական պատասխանատվությունից, եթե դատարանը գտնի, որ նրա ուղղվելը հնարավոր է դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցների կիրառմամբ։
2. Անչափահասի նկատմամբ դատարանը կարող է նշանակել դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի հետևյալ միջոցները. 1) (...)
2) ծնողների կամ նրանց փոխարինող անձանց կամ տեղական ինքնակառավարման կամ դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի հսկողությանը հանձնելն առավելագույնը վեց ամիս ժամկետով։ (...)»։
Նույն օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` «Ապօրինի կերպով գազային, սառը կամ նետողական զենք կրելը`
պատժվում է տուգանքով` նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկից վեցհարյուրապատիկի չափով, կամ կալանքով` մեկից երեք ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ` առավելագույնը երկու տարի ժամկետով։ (...)»։
Անչափահասին քրեական պատասխանատվությունից ազատելու և նրա նկատմամբ դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցներ կիրառելու նպատակահարմարությունը և անհրաժեշտությունը մեծապես պայմանավորված է նաև անչափահասների շահերի պաշտպանության վերաբերյալ ուղղորդող նշանակություն ունեցող մի շարք միջազգային-իրավական ակտերի պահանջների իրացվելիության խնդրով։
Մասնավորապես` «Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին» միջազգային դաշնագրի 24-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Յուրաքանչյուր երեխա, առանց ռասայի, մաշկի գույնի, սեռի, լեզվի, կրոնի, ազգային կամ սոցիալական ծագման, գույքային վիճակի կամ ծննդի հատկանիշով որևէ խտրականության, իրավունք ունի իր ընտանիքի, հասարակության և պետության կողմից պաշտպանության այնպիսի միջոցների, որոնք անհրաժեշտ են նրան որպես մանկահասակի»։
«Երեխայի իրավունքների մասին» ՀՀ օրենքի 8-րդ հոդվածի 1-ին պարբերության համաձայն` «Յուրաքանչյուր երեխա ունի ֆիզիկական, մտավոր և հոգևոր լիարժեք զարգացման համար անհրաժեշտ կենսապայմանների իրավունք»։
«Անչափահասների նկատմամբ արդարադատություն իրականացնելու վերաբերյալ» ՄԱԿ-ի նվազագույն ստանդարտ կանոնների («Պեկինյան կանոններ») 5.1-րդ մասի համաձայն` «5.1 Անչափահասների վերաբերյալ արդարադատության համակարգն ուղղված է առաջին հերթին անչափահասի բարեկեցության ապահովմանը, որպեսզի անչափահաս իրավախախտների վրա ազդեցություն գործող ցանկացած միջոց միշտ համաչափ լինի ինչպես իրավախախտի անհատական առանձնահատկություններին, այնպես էլ իրավախախտման հանգամանքներին»։
«Պեկինյան կանոնների» 17.1-րդ կետի համաձայն` «Ներգործության միջոցների ընտրության ժամանակ իրավասու մարմինը պետք է ղեկավարվի հետևյալ սկզբունքներով.
ա) ներգործության միջոցները միշտ պետք է համարժեք լինեն ոչ միայն իրավախախտման հանգամանքներին և ծանրությանը, այլև անչափահասի դրությանը և պահանջներին, ինչպես նաև հասարակության պահանջներին.
բ) անչափահասի անձնական ազատության սահմանափակման մասին որոշումը պետք է ընդունվի միայն հարցի մանրազնին քննարկումից հետո, և սահմանափակումը հնարավորության սահմաններում պետք է հասցնել նվազագույնի. (…)»։
Նույն կանոնների 18.1 կետի համաձայն` «18.1 Առավել ճկունություն ապահովելու և ուղղիչ հիմնարկներում կալանավորումից հնարավորին չափ խուսափելու նպատակով, իշխանության իրավասու մարմինը, գործի որոշման ժամանակ, իր տրամադրության տակ պետք է ներգործության համալիր միջոցառումներ ունենա։ Այդպիսի միջոցառումները, որոնք կարող են իրականացվել իրար հետ զուգակցելով, հանդիսանում են.
ա) խնամակալության մասին որոշումը, ղեկավարումը և հսկողությունը`
բ) պրոբացիան `
գ) ի բարօրություն համայնքի աշխատանքի մասին որոշումը`
դ) դրամական պատիժը, փոխհատուցումը և իրավունքների ռեստիտուցիան
ե) միջանկյալ և այլ կարգի միջոցառումների մասին որոշումը`
զ) խմբակային հոգեբուժությունը և նմանատիպ այլ միջոցառումների մասնակցության մասին որոշումը`
է) դաստիարակության հանձնելու, ապրելավայրի կամ այլ դաստիարակչական միջոցների վերաբերյալ որոշումը`
ը) համապատասխան այլ որոշումները։»։
«Երեխաների իրավունքների մասին» Նյու-Յորքի 1989թ. նոյեմբերի 20-ի կոնվենցիայի (Հայաստանի Հանրապետության կողմից վավերացվել է 1992թ. հունիսի 1-ին) 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Երեխաների նկատմամբ բոլոր գործողություններում, անկախ այն բանից, թե դրանք ձեռնարկվում են սոցիալական ապահովության հարցերով զբաղվող պետական կամ մասնավոր հիմնարկների, դատարանների, վարչական կամ օրենսդրական մարմինների կողմից, առաջնահերթ ուշադրություն է դարձվում երեխայի շահերի առավել ապահովմանը։»։
Նույն կոնվենցիայի 40-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Մասնակից պետությունները ճանաչում են մեղադրվող կամ քրեական օրենսդրությունը խախտած համարվող յուրաքանչյուր երեխայի իրավունքը՝ արժանանալու այնպիսի վերաբերմունքի, որը նպաստում է նրա արժանապատվության և նշանակալիության զգացումի զարգացմանը, երեխայի մեջ ամրապնդում է հարգանքը մարդու իրավունքների և ուրիշների հիմնարար ազատությունների նկատմամբ, և որի դեպքում հաշվի է առնվում երեխայի տարիքը և հասարակության մեջ նրա վերաինտեգրացման և հետագա դրական դեր խաղալուն նպաստելու ցանկալիությունը։ (…)
4. Անհրաժեշտ է այնպիսի բազմազան միջոցառումների առկայությունը, ինչպիսիք են խնամքի, խնամակալության և հսկողության մասին հրամանները, խորհրդատվական ծառայությունները, փորձաշրջանի նշանակումը, դաստիարակությունը, կրթական և մասնագիտական պատրաստության ծրագրերը և առանձին հաստատություններում խնամքի այլընտրանքային այլ ձևեր, որոնք ապահովում են երեխայի նկատմամբ նրա բարեկեցությանը, ինչպես նաև դրությանն ու հանցագործության բնույթին համապատասխանող վերաբերմունք։»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերլուծելով մեջբերված դրույթները` ԵԱՆԴ/0094/01/13 քրեական գործով 2015թ. օգոստոսի 28-ին կայացված որոշմամբ արձանագրել է, որ. «13. (…) անչափահասները, պայմանավորված իրենց տարիքային և սոցիալ-հոգեբանական առանձնահատկություններով, ունեն հատուկ հոգածության և խնամքի կարիք, ուստի արդարադատություն իրականացնելիս պետք է հաշվի առնել ձեռնարկվող միջոցառումների հնարավոր ազդեցությունը նրանց բարեկեցության վրա։ Մասնավորապես, կիրառվող ներգործության միջոցների ընտրությունը պետք է պայմանավորված լինի ոչ միայն կատարված իրավախախտման ծանրությամբ, այլև անձի անհատական առանձնահատկություններով։ Հասարակությունից մեկուսացնելու հետ կապված պատժատեսակները անչափահասների նկատմամբ պետք է կիրառվեն որպես ծայրահեղ միջոց` հնարավոր նվազագույն ժամկետներով և սահմանափակ ու բացառիկ դեպքերում, քանի որ ի տարբերություն չափահասների` ազատազրկման բացասական հետևանքները նրանց վրա ավելի մեծ ազդեցություն են թողնում։ (…)
Այդ որոշմամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է նաև հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«15.1. Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ անչափահասների սոցիալ-հոգեբանական առանձնահատկություններով պայմանավորված` հասարակությունից նրանց երկարատև ժամկետով մեկուսացնելն արդարացված չէ, քանի որ անչափահաս տարիքում անձը հեշտությամբ է ենթարկվում շրջապատի բացասական ազդեցությանը, մեծանում է հանցավոր ենթամշակույթի տարրերը յուրացնելու հավանականությունը։ Մյուս կողմից նրանք, ի տարբերություն չափահասների, ավելի հեշտ են ենթարկվում պատժի ուղղիչ ազդեցությանը։ Հետևաբար դատարանը նախ և առաջ պետք է քննարկի ազատությունից զրկելու հետ չկապված պատժատեսակի նշանակման հնարավորությունը։ (...)»։
Այսպիսով, վերոշարադրյալ ներպետական և միջազգային նորմերի վերլուծության արդյունքում պարզ է դառնում, որ անչափահասը դատարանի կողմից կարող է ազատվել քրեական պատասխանատվությունից, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցների կիրառմամբ ամբաստանյալի ուղղվելու հնարավորության մասին։ Միևնույն ժամանակ, դատարանը նման հետևության կարող է հանգել միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, անչափահասի անձը և վկայում են քրեական պատասխանատվությունից ազատելու հիմքերի առկայության մասին։
Տվյալ գործի քննությամբ հիմնավորվել է, որ ամբաստանյալ Ա. Գրիգորյանը տասնյոթ տարեկան անչափահաս է, բնակվում է ընտանիքի հետ միասին։ Ա. Գրիգորյանի դաստիարակությամբ և խնամքով զբաղվում են հայրը` Մ. Գրիգորյանը և մայրը` Ա. Ղազարյանը։ Նրա կյանքի և դաստիարակության պայմանները, հոգեկան զարգացման աստիճանը և ընդհանուր զարգացման վիճակը բավարար են։ Ա. Գրիգորյանը նախկինում դատված կամ որևէ կերպ արատավորված չի եղել, բնութագրվում է դրական։
Հաշվի առնելով գործի հանգամանքները և վերոգրյալը` դատարանը գտնում է, որ անչափահաս ամբաստանյալ Ա. Գրիգորյանի անձը բնութագրող տվյալների և անհատական առանձնահատկությունների համակցությունը բավարար է հանգելու այն հետևության, որ Ա. Գրիգորյանի ուղղվելը հնարավոր է առանց քրեական պատժի միջոցներ կիրառելու, դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցների կիրառմամբ։
Այդ պատճառաբանությամբ նա ենթակա է ազատման քրեական պատասխանատվությունից, նրա նկատմամբ պետք է նշանակել դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոց հսկողության հանձնելը` նրան հանձնելով ծնողների` Անահիտ Ղազարյանի և Մայիս Գրիգորյանի հսկողությանը վեց ամիս ժամկետով։
Դատարանի նման եզրահանգումն ուղղված է նաև անչափահաս ամբաստանյալ Ա. Գրիգորյանի շահերի և նրա բարեկեցության առավել ապահովմանը։
Գործով քաղաքացիական հայց չի հարուցվել, գույքային վնասի հատուցման պահանջ չի ներկայացվել, գույքի վրա կալանք դնելու մասին որոշում չի կայացվել։
Քննելով իրեղեն ապացույցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ որոշման օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, 2015թ. սեպտեմբերի 30-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված և դատարան ներկայացված սառը զենքը պետք է ոչնչացնել։
Քննելով խափանման միջոցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ անչափահաս ամբաստանյալ Ա. Գրիգորյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված հսկողության հանձնելը ենթակա է վերացման։
Դատական ծախսերի վերաբերյալ տեղեկություններ դատարանին չեն ներկայացվել։
Վերոգրյալների հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 12-րդ կետով, 119-րդ, 313-րդ, 357-360-րդ, 364-365-րդ, 369-373-րդ, 375-րդ, 376-379-րդ, 439-441-րդ և 443-րդ հոդվածներով` դատարանը
Վ Ճ Ռ Ե Ց
Անչափահաս Արմեն Մայիսի Գրիգորյանին ճանաչել մեղավոր ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված հանցանքում և նրա նկատմամբ նշանակել դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոց հսկողության հանձնելը` նրան հանձնելով ծնողների` Անահիտ Սերոժի Ղազարյանի և Մայիս Արմենի Գրիգորյանի հսկողությանը վեց ամիս ժամկետով։
Խափանման միջոց հսկողության հանձնելը վերացնել։
Իրեղեն ապացույց ճանաչված սառը զենքը ոչնչացնել։
Դատավճիռը վերաքննության կարգով կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում։
ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ. ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր
իրավասության առաջին ատյանի դատարանը,
նախագահությամբ` դատավոր Մ. Մարտիրոսյանի,
քարտուղարությամբ` Ա. Հովհաննիսյանի,
մասնակցությամբ`
մեղադրող,
Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
վարչական շրջանների
դատախազության դատախազ Տ. Պողոսյանի,
պաշտպան Կ. Խաչատրյանի,
օրինական ներկայացուցիչ Ա. Ղազարյանի,
2015թ. նոյեմբերի 9-ին Երևանում,
դռնբաց դատական նիստում քննեց ԵԿԴ-0237/01/15 (13819615) քրեական գործն ըստ մեղադրանքի անչափահաս Արմեն Մայիսի Գրիգորյանի`
ծնված 1998թ. սեպտեմբերի 2-ին Երևան քաղաքում, հայ, Հայաստանի Հանրապետության /այսուհետ ՀՀ/ քաղաքացի, սովորում է Հայաստանի Հանրապետության կրթության և գիտության նախարարության «Երևանի թիվ 6 արհեստագործական պետական ուսումնարան» պետական ոչ առևտրային կազմակերպության «2908-Հաղորդման շին. աշխատ. իրականացում» խմբում, ամուրի, նախկինում չդատված, բնութագրվում է դրական, հաշվառված է և բնակվում է Երևան քաղաքի Աջափնյակ վարչական շրջանի Նազարբեկյան թաղամասի թիվ 7 շենքի թիվ 3 բնակարանում, կալանքի տակ չէ, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով։
Գործի դատավարական նախապատմությունը
Թիվ 15134615 քրեական գործը ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում հարուցվել է 2015թ. սեպտեմբերի 28-ին, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով։
Նախաքննության մարմնի 2015թ. սեպտեմբերի 30-ի որոշմամբ անչափահաս Արմեն Մայիսի Գրիգորյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով հետևյալ արարքի համար` «որ նա իր մոտ ապօրինի կերպով կրել է մոխրագույն ներկանյութով պատված, կռփազենքերի նմանողությամբ արհեստագործական եղանակով պատրաստված, հարվածող-փշրող սառը զենք հանդիսացող մետաղյա առարկա, որը 2015 թվականի սեպտեմբերի 12-ին՝ ժամը 19։10-ի սահմաններում ոստիկանության Կենտրոնական բաժնում հայտնաբերվել է անձնական խուզարկության ժամանակ։
Այսինքն` Արմեն Մայիսի Գրիգորյանին մեղսագրվում է հանցավոր արարք, որը նախատեսված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով։»։
2015թ. հոկտեմբերի 5-ին թիվ 13819615 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան, որը 2015թ. հոկտեմբերի 6-ին ստացվել, 2015թ. հոկտեմբերի 7-ին ընդունվել է դատարանի վարույթ, իսկ 2015թ. հոկտեմբերի 22-ի որոշմամբ նշանակվել է դատական քննության։
Դատարանի կողմից հաստատված փաստական հանգամանքները
Դատաքննությամբ, գործի տվյալներով, դատարանը հիմնավորված է համարում հետևյալը.
Անչափահաս ամբաստանյալ Ա. Գրիգորյանը, 2015թ. սեպտեմբերի 12-ին, ժամը 19։00-ի սահմաններում, հարվածող-փշրող սառը զենքերի շարքին դասվող, արհեստագործական եղանակով` կռփազենքի նմանողությամբ պատրատված, մոխրագույն ներկանյութով պատված առարկա գրպանում ապօրինի կերպով կրելով` գտնվել է Երևանի Ազատության հրապարակում։
ՀՀ ոստիկանության պետական պահպանության ծառայության /այսուհետ ՊՊԾ/ գնդի չորրորդ հատուկ գումարտակի ոստիկանները նույն տարածքում ծառայություն իրականացնելիս նկատել են, որ Ա. Գրիգորյանի տաբատի հետևի աջ գրպանում ուրվագծվում է կռփազենքի նման իր։ Ոստիկանները մոտեցել են նրան, պահանջել են ներկայացնել գրպանի պարունակությունը, որը Ա. Գրիգորյանը կատարել է։ Դրանից հետո Ա. Գրիգորյանը սառը զենք կրելու կասկածանքով բերման է ենթարկվել ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնական բաժին։ Այդտեղ Ա. Գրիգորյանը ենթարկվել է անձնական խուզարկության և նրա տաբատի հետևի աջ գրպանից հայտնաբերվել է վերոհիշյալ սառը զենքը։
Անչափահաս ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալների, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների ուսումնասիրման արդյունքում պարզվել է հետևյալը.
Արմեն Մայիսի Գրիգորյանը ծնվել է 1998թ. սեպտեմբերի 2-ին Երևան քաղաքում, բնակվում է հարազատ հոր, մոր, տատի և եղբայրների հետ միասին։ Ա. Գրիգորյանի դաստիարակությամբ և խնամքով զբաղվում են հայրը` Մ. Գրիգորյանը և մայրը` Ա. Ղազարյանը։ Ա. Գրիգորյանի կյանքի և դաստիարակության պայմանները, հոգեկան զարգացման աստիճանը և ընդհանուր զարգացման վիճակը բավարար են։
Պարզվել է նաև, որ Ա. Գրիգորյանն իրեն վերագրվող արարքը կատարել է լինելով անչափահաս` տասնվեց տարեկան հասակում, նախկինում դատված չի եղել, բնութագրվում է դրական։
Ապացույցների հետազոտում և գնահատում
Դատարանի կողմից հաստատված հանգամանքներն հիմնավորվում են հետևյալ ապացույցներով.
Անչափահաս ամբաստանյալ Արմեն Գրիգորյանի ցուցմունքով այն մասին, որ կռփազենքը գտել է Երևանի Վահագնի թաղամասից, այն տարել է իր տան բակ և պահել այդտեղ։ Կռփազենքը պահել է` շներից պաշտպանվելու համար։ Դեպքի օրն այդ կռփազենքը դրել է գրպանը և գնացել Երևանի Ազատության հրապարակ։ Այդտեղ ծառայություն իրականացնող ոստիկանները մոտեցել են իրեն, պահանջել են ցույց տալ գրպանի պարունակությունը, որը կատարել է։ Այնուհետև իրեն բերման են ենթարկել ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնական բաժին։
Իրեն չի պարզաբանվել, որ կռփազենքը հանձնելու դեպքում քրեական պատասխանատվություն չի նախատեսվում։ Առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չի ճանաչում։
/դատական նիստի արձանագրություն/
Դատաքրեագիտական փորձաքննության 2015թ. սեպտեմբերի 22-ի թիվ 2678-15 եզրակացությամբ, որի համաձայն` «1.Փորձաքննության ներկայացված մոխրագույն ներկանյութով պատված մետաղյա առարկան պատրաստված է արհեստագործական եղանակով կռփազենքերի նմանողությամբ, դասվում է հարվածող-փշրող սառը զենքերի շարքին։»։
/գ.թ. 10, դատական նիստի արձանագրություն/
Անձնական խուզարկություն կատարելու մասին 2015թ. սեպտեմբերի 12-ի արձանագրությամբ, որի համաձայն` նույն օրը, ժամը 19։10-ին ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնական բաժին բերման ենթարկված Արմեն Մայիսի Գրիգորյանը ենթարկվել է անձնական խուզարկության և այդտեղ նրա տաբատի հետևի աջ գրպանից հայտնաբերվել է մեկ կռփազենք, որը փաթեթավորվել և կնիքվել է։ Այդ ժամանակ Ա. Գրիգորյանը հայտարարել է, որ հիշյալ կռփազենքը շուրջ մեկ տարի առաջ գտել է Վահագնի թաղամասից։
/գ.թ. 5/
Անչափահաս ամբաստանյալ Ա. Գրիգորյանի մոտից հայտնաբերված, իրեղեն ապացույց ճանաչված և դատարանում հետազոտված, սառը զենք հանդիսացող կռփազենքով։
/դատական նիստի արձանագրություն, գ.թ. 38/
Համաձայն քրեական գործում առկա, Արմեն Մայիսի Գրիգորյանի ԱԱ N 151835 /տրված 1998թ. սեպտեմբերի 3-ին, ՀՀ արդարադատության նախարարության քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման բաժնի Մալաթիա-Սեբաստիա տարածքային բաժնի կողմից/ ծննդյան վկայականի պատճենի` Ա. Գրիգորյանը ծնվել է 1998թ. սեպտեմբերի 2-ին, նրա ծնողները հանդիսանում են Մայիս Արմենի Գրիգորյանը և Անահիտ Սերոժի Ղազարյանը։
/գ.թ. 28, դատական նիստի արձանագրություն/
Համաձայն քրեական գործի նյութերում առկա, ՀՀ կրթության և գիտության նախարարության «Երևանի հ 6 արհեստագոծական պետական ուսումնարան» պետական ոչ առևտրային կազմակերպության տնօրեն Ս. Գրիգորյանի կողմից 2015թ. սեպտեմբերի 30-ին տրված բնութագրի` Ա. Գրիգորյանը բնութագրվում է դրական։
/գ.թ. 55, դատական նիստի արձանագրություն/
Դատարանի իրավական վերլուծությունները.
Վերլուծելով անչափահաս ամբաստանյալ Արմեն Գրիգորյանին առաջադրված մեղադրանքը, նրա ցուցմունքը և գործով ձեռք բերված ապացույցները` դատարանը գտնում է, որ անչափահաս ամբաստանյալ Արմեն Գրիգորյանի կողմից, նրա մեղավորությամբ, ապօրինի կերպով սառը զենք կրելն ապացուցված է, նրա արարքը ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին։
Ուսումնասիրելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները` դատարանը հաշվի է առնում հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը` տվյալ դեպքում ոչ մեծ ծանրության հանցագործություն կատարած լինելը, հանցավորի անձը` տվյալ դեպքում անչափահաս լինելը, հանցագործության կատարման եղանակը` հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցագործությունը կատարելուց հետո ամբաստանյալի դրսևորած վարքագիծը։
Քննելով անչափահաս ամբաստանյալին քրեական պատասխանատվության և պատժի ենթարկելու հարցերը` դատարանը գտնում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Հանցագործություն է համարվում մեղավորությամբ կատարված` հանրության համար վտանգավոր այն արարքը, որը նախատեuված է uույն oրենuգրքով»։
Նույն օրենսգրքի 19-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` «Ոչ մեծ ծանրության հանցագործություններ են համարվում դիտավորությամբ կատարված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում երկու տարի ժամկետով ազատազրկումը, կամ որոնց համար նախատեսված է ազատազրկման հետ կապ չունեցող պատիժ, ինչպես նաև անզգուշությամբ կատարված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում երեք տարի ժամկետով ազատազրկումը»։
Նույն օրենսգրքի 85-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` «Հանցանք կատարած անչափահասի նկատմամբ կարող է նշանակվել պատիժ կամ կարող են նշանակվել դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցներ»։
Նույն օրենսգրքի 91-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Առաջին անգամ ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանք կատարած անչափահասը դատարանի կողմից կարող է ազատվել քրեական պատասխանատվությունից, եթե դատարանը գտնի, որ նրա ուղղվելը հնարավոր է դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցների կիրառմամբ։
2. Անչափահասի նկատմամբ դատարանը կարող է նշանակել դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի հետևյալ միջոցները. 1) (...)
2) ծնողների կամ նրանց փոխարինող անձանց կամ տեղական ինքնակառավարման կամ դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի հսկողությանը հանձնելն առավելագույնը վեց ամիս ժամկետով։ (...)»։
Նույն օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` «Ապօրինի կերպով գազային, սառը կամ նետողական զենք կրելը`
պատժվում է տուգանքով` նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկից վեցհարյուրապատիկի չափով, կամ կալանքով` մեկից երեք ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ` առավելագույնը երկու տարի ժամկետով։ (...)»։
Անչափահասին քրեական պատասխանատվությունից ազատելու և նրա նկատմամբ դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցներ կիրառելու նպատակահարմարությունը և անհրաժեշտությունը մեծապես պայմանավորված է նաև անչափահասների շահերի պաշտպանության վերաբերյալ ուղղորդող նշանակություն ունեցող մի շարք միջազգային-իրավական ակտերի պահանջների իրացվելիության խնդրով։
Մասնավորապես` «Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին» միջազգային դաշնագրի 24-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Յուրաքանչյուր երեխա, առանց ռասայի, մաշկի գույնի, սեռի, լեզվի, կրոնի, ազգային կամ սոցիալական ծագման, գույքային վիճակի կամ ծննդի հատկանիշով որևէ խտրականության, իրավունք ունի իր ընտանիքի, հասարակության և պետության կողմից պաշտպանության այնպիսի միջոցների, որոնք անհրաժեշտ են նրան որպես մանկահասակի»։
«Երեխայի իրավունքների մասին» ՀՀ օրենքի 8-րդ հոդվածի 1-ին պարբերության համաձայն` «Յուրաքանչյուր երեխա ունի ֆիզիկական, մտավոր և հոգևոր լիարժեք զարգացման համար անհրաժեշտ կենսապայմանների իրավունք»։
«Անչափահասների նկատմամբ արդարադատություն իրականացնելու վերաբերյալ» ՄԱԿ-ի նվազագույն ստանդարտ կանոնների («Պեկինյան կանոններ») 5.1-րդ մասի համաձայն` «5.1 Անչափահասների վերաբերյալ արդարադատության համակարգն ուղղված է առաջին հերթին անչափահասի բարեկեցության ապահովմանը, որպեսզի անչափահաս իրավախախտների վրա ազդեցություն գործող ցանկացած միջոց միշտ համաչափ լինի ինչպես իրավախախտի անհատական առանձնահատկություններին, այնպես էլ իրավախախտման հանգամանքներին»։
«Պեկինյան կանոնների» 17.1-րդ կետի համաձայն` «Ներգործության միջոցների ընտրության ժամանակ իրավասու մարմինը պետք է ղեկավարվի հետևյալ սկզբունքներով.
ա) ներգործության միջոցները միշտ պետք է համարժեք լինեն ոչ միայն իրավախախտման հանգամանքներին և ծանրությանը, այլև անչափահասի դրությանը և պահանջներին, ինչպես նաև հասարակության պահանջներին.
բ) անչափահասի անձնական ազատության սահմանափակման մասին որոշումը պետք է ընդունվի միայն հարցի մանրազնին քննարկումից հետո, և սահմանափակումը հնարավորության սահմաններում պետք է հասցնել նվազագույնի. (…)»։
Նույն կանոնների 18.1 կետի համաձայն` «18.1 Առավել ճկունություն ապահովելու և ուղղիչ հիմնարկներում կալանավորումից հնարավորին չափ խուսափելու նպատակով, իշխանության իրավասու մարմինը, գործի որոշման ժամանակ, իր տրամադրության տակ պետք է ներգործության համալիր միջոցառումներ ունենա։ Այդպիսի միջոցառումները, որոնք կարող են իրականացվել իրար հետ զուգակցելով, հանդիսանում են.
ա) խնամակալության մասին որոշումը, ղեկավարումը և հսկողությունը`
բ) պրոբացիան `
գ) ի բարօրություն համայնքի աշխատանքի մասին որոշումը`
դ) դրամական պատիժը, փոխհատուցումը և իրավունքների ռեստիտուցիան
ե) միջանկյալ և այլ կարգի միջոցառումների մասին որոշումը`
զ) խմբակային հոգեբուժությունը և նմանատիպ այլ միջոցառումների մասնակցության մասին որոշումը`
է) դաստիարակության հանձնելու, ապրելավայրի կամ այլ դաստիարակչական միջոցների վերաբերյալ որոշումը`
ը) համապատասխան այլ որոշումները։»։
«Երեխաների իրավունքների մասին» Նյու-Յորքի 1989թ. նոյեմբերի 20-ի կոնվենցիայի (Հայաստանի Հանրապետության կողմից վավերացվել է 1992թ. հունիսի 1-ին) 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Երեխաների նկատմամբ բոլոր գործողություններում, անկախ այն բանից, թե դրանք ձեռնարկվում են սոցիալական ապահովության հարցերով զբաղվող պետական կամ մասնավոր հիմնարկների, դատարանների, վարչական կամ օրենսդրական մարմինների կողմից, առաջնահերթ ուշադրություն է դարձվում երեխայի շահերի առավել ապահովմանը։»։
Նույն կոնվենցիայի 40-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Մասնակից պետությունները ճանաչում են մեղադրվող կամ քրեական օրենսդրությունը խախտած համարվող յուրաքանչյուր երեխայի իրավունքը՝ արժանանալու այնպիսի վերաբերմունքի, որը նպաստում է նրա արժանապատվության և նշանակալիության զգացումի զարգացմանը, երեխայի մեջ ամրապնդում է հարգանքը մարդու իրավունքների և ուրիշների հիմնարար ազատությունների նկատմամբ, և որի դեպքում հաշվի է առնվում երեխայի տարիքը և հասարակության մեջ նրա վերաինտեգրացման և հետագա դրական դեր խաղալուն նպաստելու ցանկալիությունը։ (…)
4. Անհրաժեշտ է այնպիսի բազմազան միջոցառումների առկայությունը, ինչպիսիք են խնամքի, խնամակալության և հսկողության մասին հրամանները, խորհրդատվական ծառայությունները, փորձաշրջանի նշանակումը, դաստիարակությունը, կրթական և մասնագիտական պատրաստության ծրագրերը և առանձին հաստատություններում խնամքի այլընտրանքային այլ ձևեր, որոնք ապահովում են երեխայի նկատմամբ նրա բարեկեցությանը, ինչպես նաև դրությանն ու հանցագործության բնույթին համապատասխանող վերաբերմունք։»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերլուծելով մեջբերված դրույթները` ԵԱՆԴ/0094/01/13 քրեական գործով 2015թ. օգոստոսի 28-ին կայացված որոշմամբ արձանագրել է, որ. «13. (…) անչափահասները, պայմանավորված իրենց տարիքային և սոցիալ-հոգեբանական առանձնահատկություններով, ունեն հատուկ հոգածության և խնամքի կարիք, ուստի արդարադատություն իրականացնելիս պետք է հաշվի առնել ձեռնարկվող միջոցառումների հնարավոր ազդեցությունը նրանց բարեկեցության վրա։ Մասնավորապես, կիրառվող ներգործության միջոցների ընտրությունը պետք է պայմանավորված լինի ոչ միայն կատարված իրավախախտման ծանրությամբ, այլև անձի անհատական առանձնահատկություններով։ Հասարակությունից մեկուսացնելու հետ կապված պատժատեսակները անչափահասների նկատմամբ պետք է կիրառվեն որպես ծայրահեղ միջոց` հնարավոր նվազագույն ժամկետներով և սահմանափակ ու բացառիկ դեպքերում, քանի որ ի տարբերություն չափահասների` ազատազրկման բացասական հետևանքները նրանց վրա ավելի մեծ ազդեցություն են թողնում։ (…)
Այդ որոշմամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է նաև հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«15.1. Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ անչափահասների սոցիալ-հոգեբանական առանձնահատկություններով պայմանավորված` հասարակությունից նրանց երկարատև ժամկետով մեկուսացնելն արդարացված չէ, քանի որ անչափահաս տարիքում անձը հեշտությամբ է ենթարկվում շրջապատի բացասական ազդեցությանը, մեծանում է հանցավոր ենթամշակույթի տարրերը յուրացնելու հավանականությունը։ Մյուս կողմից նրանք, ի տարբերություն չափահասների, ավելի հեշտ են ենթարկվում պատժի ուղղիչ ազդեցությանը։ Հետևաբար դատարանը նախ և առաջ պետք է քննարկի ազատությունից զրկելու հետ չկապված պատժատեսակի նշանակման հնարավորությունը։ (...)»։
Այսպիսով, վերոշարադրյալ ներպետական և միջազգային նորմերի վերլուծության արդյունքում պարզ է դառնում, որ անչափահասը դատարանի կողմից կարող է ազատվել քրեական պատասխանատվությունից, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցների կիրառմամբ ամբաստանյալի ուղղվելու հնարավորության մասին։ Միևնույն ժամանակ, դատարանը նման հետևության կարող է հանգել միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, անչափահասի անձը և վկայում են քրեական պատասխանատվությունից ազատելու հիմքերի առկայության մասին։
Տվյալ գործի քննությամբ հիմնավորվել է, որ ամբաստանյալ Ա. Գրիգորյանը տասնյոթ տարեկան անչափահաս է, բնակվում է ընտանիքի հետ միասին։ Ա. Գրիգորյանի դաստիարակությամբ և խնամքով զբաղվում են հայրը` Մ. Գրիգորյանը և մայրը` Ա. Ղազարյանը։ Նրա կյանքի և դաստիարակության պայմանները, հոգեկան զարգացման աստիճանը և ընդհանուր զարգացման վիճակը բավարար են։ Ա. Գրիգորյանը նախկինում դատված կամ որևէ կերպ արատավորված չի եղել, բնութագրվում է դրական։
Հաշվի առնելով գործի հանգամանքները և վերոգրյալը` դատարանը գտնում է, որ անչափահաս ամբաստանյալ Ա. Գրիգորյանի անձը բնութագրող տվյալների և անհատական առանձնահատկությունների համակցությունը բավարար է հանգելու այն հետևության, որ Ա. Գրիգորյանի ուղղվելը հնարավոր է առանց քրեական պատժի միջոցներ կիրառելու, դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցների կիրառմամբ։
Այդ պատճառաբանությամբ նա ենթակա է ազատման քրեական պատասխանատվությունից, նրա նկատմամբ պետք է նշանակել դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոց հսկողության հանձնելը` նրան հանձնելով ծնողների` Անահիտ Ղազարյանի և Մայիս Գրիգորյանի հսկողությանը վեց ամիս ժամկետով։
Դատարանի նման եզրահանգումն ուղղված է նաև անչափահաս ամբաստանյալ Ա. Գրիգորյանի շահերի և նրա բարեկեցության առավել ապահովմանը։
Գործով քաղաքացիական հայց չի հարուցվել, գույքային վնասի հատուցման պահանջ չի ներկայացվել, գույքի վրա կալանք դնելու մասին որոշում չի կայացվել։
Քննելով իրեղեն ապացույցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ որոշման օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, 2015թ. սեպտեմբերի 30-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված և դատարան ներկայացված սառը զենքը պետք է ոչնչացնել։
Քննելով խափանման միջոցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ անչափահաս ամբաստանյալ Ա. Գրիգորյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված հսկողության հանձնելը ենթակա է վերացման։
Դատական ծախսերի վերաբերյալ տեղեկություններ դատարանին չեն ներկայացվել։
Վերոգրյալների հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 12-րդ կետով, 119-րդ, 313-րդ, 357-360-րդ, 364-365-րդ, 369-373-րդ, 375-րդ, 376-379-րդ, 439-441-րդ և 443-րդ հոդվածներով` դատարանը
Վ Ճ Ռ Ե Ց
Անչափահաս Արմեն Մայիսի Գրիգորյանին ճանաչել մեղավոր ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված հանցանքում և նրա նկատմամբ նշանակել դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոց հսկողության հանձնելը` նրան հանձնելով ծնողների` Անահիտ Սերոժի Ղազարյանի և Մայիս Արմենի Գրիգորյանի հսկողությանը վեց ամիս ժամկետով։
Խափանման միջոց հսկողության հանձնելը վերացնել։
Իրեղեն ապացույց ճանաչված սառը զենքը ոչնչացնել։
Դատավճիռը վերաքննության կարգով կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում։
ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ. ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ
Դատական գործ N: ԵԿԴ/0237/01/15
Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
Նոր քրեական գործ
| Երբ է գործը ստացվել | 06-10-2015 |
|---|---|
| Ինչ կարգով է գործը ստացվել | Առաջին անգամ |
| Դատախազություն | Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազություն |
| Նախաքննական գործի համարը | 13819615 |
| Մեղադրական եզրակացության համառոտ բովանդակություն | Արմեն Գրիգորյանին մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա իր մոտ ապօրինի կրել է մոխրագույն ներկանյութով պատված, կռփազենքերի նմանողությամբ արհեստագործական եղանակով պատրաստված, հարվածող-փշրող սառը զենք հանդիսացող մետաղյա առարկա: |
| Մեղադրյալ | |
| Անձ | |
| Անուն | Արմեն |
| Ազգանուն | Գրիգորյան |
| Հայրանուն | Մայիսի |
| Հասցե | --------------- |
| Ծննդյան օր | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Վիճակագրական տողի համարը | 8.21 |
| Չափահաս | Ոչ |
Մակագրել
| Երբ | 06-10-2015 |
|---|---|
| Նախագահող դատավոր | |
| Անուն | Մնացական |
| Ազգանուն | Մարտիրոսյան |
Ընդունվել է վարույթ
| Երբ | 07-10-2015 |
|---|
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 02-11-2015 |
|---|---|
| Դատավարության կողմեր | Մեղադրյալ |
| Դատավարության կողմեր | Մեղադրող |
| Դատավարության կողմեր | Պաշտպան |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Արմեն |
| Ազգանուն | Գրիգորյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 1 |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Տ. |
| Ազգանուն | Պողոսյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 1 |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Կարինե |
| Ազգանուն | Խաչատրյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 2 |
| Ժամ | 10:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 4 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 04-11-2015 |
|---|---|
| Ժամ | 17:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 4 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 10-11-2015 |
|---|---|
| Ժամ | 17:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 4 |
| Նիստը | Կայացել է |
Կայացվել է դատավճիռ
| Ամսաթիվ | 10-11-2015 |
|---|
Մեղադրական
| Մեղադրյալ | |
|---|---|
| Անուն | Արմեն |
| Ազգանուն | Գրիգորյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 1 |
| Ամսաթիվ | 10-11-2015 |
| Օրենսգիրք | Քրեական օրենսգիրք |
| Առավել ծանր հանցագործության հոդված | |
| Կիրառվել է քրեաիրավական հարկադրանքի միջոց | 10-11-2015 |
Դատական ակտ
| Դատական ակտի բովանդակությունը | Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը, նախագահությամբ` դատավոր Մ. Մարտիրոսյանի, քարտուղարությամբ` Ա. Հովհաննիսյանի, մասնակցությամբ` մեղադրող, Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Տ. Պողոսյանի, պաշտպան Կ. Խաչատրյանի, օրինական ներկայացուցիչ Ա. Ղազարյանի, 2015թ. նոյեմբերի 9-ին Երևանում, դռնբաց դատական նիստում քննեց ԵԿԴ-0237/01/15 (13819615) քրեական գործն ըստ մեղադրանքի անչափահաս Արմեն Մայիսի Գրիգորյանի` ծնված 1998թ. սեպտեմբերի 2-ին Երևան քաղաքում, հայ, Հայաստանի Հանրապետության /այսուհետ ՀՀ/ քաղաքացի, սովորում է Հայաստանի Հանրապետության կրթության և գիտության նախարարության «Երևանի թիվ 6 արհեստագործական պետական ուսումնարան» պետական ոչ առևտրային կազմակերպության «2908-Հաղորդման շին. աշխատ. իրականացում» խմբում, ամուրի, նախկինում չդատված, բնութագրվում է դրական, հաշվառված է և բնակվում է Երևան քաղաքի Աջափնյակ վարչական շրջանի Նազարբեկյան թաղամասի թիվ 7 շենքի թիվ 3 բնակարանում, կալանքի տակ չէ, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով։ Գործի դատավարական նախապատմությունը Թիվ 15134615 քրեական գործը ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում հարուցվել է 2015թ. սեպտեմբերի 28-ին, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով։ Նախաքննության մարմնի 2015թ. սեպտեմբերի 30-ի որոշմամբ անչափահաս Արմեն Մայիսի Գրիգորյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով հետևյալ արարքի համար` «որ նա իր մոտ ապօրինի կերպով կրել է մոխրագույն ներկանյութով պատված, կռփազենքերի նմանողությամբ արհեստագործական եղանակով պատրաստված, հարվածող-փշրող սառը զենք հանդիսացող մետաղյա առարկա, որը 2015 թվականի սեպտեմբերի 12-ին՝ ժամը 19։10-ի սահմաններում ոստիկանության Կենտրոնական բաժնում հայտնաբերվել է անձնական խուզարկության ժամանակ։ Այսինքն` Արմեն Մայիսի Գրիգորյանին մեղսագրվում է հանցավոր արարք, որը նախատեսված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով։»։ 2015թ. հոկտեմբերի 5-ին թիվ 13819615 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան, որը 2015թ. հոկտեմբերի 6-ին ստացվել, 2015թ. հոկտեմբերի 7-ին ընդունվել է դատարանի վարույթ, իսկ 2015թ. հոկտեմբերի 22-ի որոշմամբ նշանակվել է դատական քննության։ Դատարանի կողմից հաստատված փաստական հանգամանքները Դատաքննությամբ, գործի տվյալներով, դատարանը հիմնավորված է համարում հետևյալը. Անչափահաս ամբաստանյալ Ա. Գրիգորյանը, 2015թ. սեպտեմբերի 12-ին, ժամը 19։00-ի սահմաններում, հարվածող-փշրող սառը զենքերի շարքին դասվող, արհեստագործական եղանակով` կռփազենքի նմանողությամբ պատրատված, մոխրագույն ներկանյութով պատված առարկա գրպանում ապօրինի կերպով կրելով` գտնվել է Երևանի Ազատության հրապարակում։ ՀՀ ոստիկանության պետական պահպանության ծառայության /այսուհետ ՊՊԾ/ գնդի չորրորդ հատուկ գումարտակի ոստիկանները նույն տարածքում ծառայություն իրականացնելիս նկատել են, որ Ա. Գրիգորյանի տաբատի հետևի աջ գրպանում ուրվագծվում է կռփազենքի նման իր։ Ոստիկանները մոտեցել են նրան, պահանջել են ներկայացնել գրպանի պարունակությունը, որը Ա. Գրիգորյանը կատարել է։ Դրանից հետո Ա. Գրիգորյանը սառը զենք կրելու կասկածանքով բերման է ենթարկվել ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնական բաժին։ Այդտեղ Ա. Գրիգորյանը ենթարկվել է անձնական խուզարկության և նրա տաբատի հետևի աջ գրպանից հայտնաբերվել է վերոհիշյալ սառը զենքը։ Անչափահաս ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալների, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների ուսումնասիրման արդյունքում պարզվել է հետևյալը. Արմեն Մայիսի Գրիգորյանը ծնվել է 1998թ. սեպտեմբերի 2-ին Երևան քաղաքում, բնակվում է հարազատ հոր, մոր, տատի և եղբայրների հետ միասին։ Ա. Գրիգորյանի դաստիարակությամբ և խնամքով զբաղվում են հայրը` Մ. Գրիգորյանը և մայրը` Ա. Ղազարյանը։ Ա. Գրիգորյանի կյանքի և դաստիարակության պայմանները, հոգեկան զարգացման աստիճանը և ընդհանուր զարգացման վիճակը բավարար են։ Պարզվել է նաև, որ Ա. Գրիգորյանն իրեն վերագրվող արարքը կատարել է լինելով անչափահաս` տասնվեց տարեկան հասակում, նախկինում դատված չի եղել, բնութագրվում է դրական։ Ապացույցների հետազոտում և գնահատում Դատարանի կողմից հաստատված հանգամանքներն հիմնավորվում են հետևյալ ապացույցներով. Անչափահաս ամբաստանյալ Արմեն Գրիգորյանի ցուցմունքով այն մասին, որ կռփազենքը գտել է Երևանի Վահագնի թաղամասից, այն տարել է իր տան բակ և պահել այդտեղ։ Կռփազենքը պահել է` շներից պաշտպանվելու համար։ Դեպքի օրն այդ կռփազենքը դրել է գրպանը և գնացել Երևանի Ազատության հրապարակ։ Այդտեղ ծառայություն իրականացնող ոստիկանները մոտեցել են իրեն, պահանջել են ցույց տալ գրպանի պարունակությունը, որը կատարել է։ Այնուհետև իրեն բերման են ենթարկել ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնական բաժին։ Իրեն չի պարզաբանվել, որ կռփազենքը հանձնելու դեպքում քրեական պատասխանատվություն չի նախատեսվում։ Առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չի ճանաչում։ /դատական նիստի արձանագրություն/ Դատաքրեագիտական փորձաքննության 2015թ. սեպտեմբերի 22-ի թիվ 2678-15 եզրակացությամբ, որի համաձայն` «1.Փորձաքննության ներկայացված մոխրագույն ներկանյութով պատված մետաղյա առարկան պատրաստված է արհեստագործական եղանակով կռփազենքերի նմանողությամբ, դասվում է հարվածող-փշրող սառը զենքերի շարքին։»։ /գ.թ. 10, դատական նիստի արձանագրություն/ Անձնական խուզարկություն կատարելու մասին 2015թ. սեպտեմբերի 12-ի արձանագրությամբ, որի համաձայն` նույն օրը, ժամը 19։10-ին ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնական բաժին բերման ենթարկված Արմեն Մայիսի Գրիգորյանը ենթարկվել է անձնական խուզարկության և այդտեղ նրա տաբատի հետևի աջ գրպանից հայտնաբերվել է մեկ կռփազենք, որը փաթեթավորվել և կնիքվել է։ Այդ ժամանակ Ա. Գրիգորյանը հայտարարել է, որ հիշյալ կռփազենքը շուրջ մեկ տարի առաջ գտել է Վահագնի թաղամասից։ /գ.թ. 5/ Անչափահաս ամբաստանյալ Ա. Գրիգորյանի մոտից հայտնաբերված, իրեղեն ապացույց ճանաչված և դատարանում հետազոտված, սառը զենք հանդիսացող կռփազենքով։ /դատական նիստի արձանագրություն, գ.թ. 38/ Համաձայն քրեական գործում առկա, Արմեն Մայիսի Գրիգորյանի ԱԱ N 151835 /տրված 1998թ. սեպտեմբերի 3-ին, ՀՀ արդարադատության նախարարության քաղաքացիական կացության ակտերի գրանցման բաժնի Մալաթիա-Սեբաստիա տարածքային բաժնի կողմից/ ծննդյան վկայականի պատճենի` Ա. Գրիգորյանը ծնվել է 1998թ. սեպտեմբերի 2-ին, նրա ծնողները հանդիսանում են Մայիս Արմենի Գրիգորյանը և Անահիտ Սերոժի Ղազարյանը։ /գ.թ. 28, դատական նիստի արձանագրություն/ Համաձայն քրեական գործի նյութերում առկա, ՀՀ կրթության և գիտության նախարարության «Երևանի հ 6 արհեստագոծական պետական ուսումնարան» պետական ոչ առևտրային կազմակերպության տնօրեն Ս. Գրիգորյանի կողմից 2015թ. սեպտեմբերի 30-ին տրված բնութագրի` Ա. Գրիգորյանը բնութագրվում է դրական։ /գ.թ. 55, դատական նիստի արձանագրություն/ Դատարանի իրավական վերլուծությունները. Վերլուծելով անչափահաս ամբաստանյալ Արմեն Գրիգորյանին առաջադրված մեղադրանքը, նրա ցուցմունքը և գործով ձեռք բերված ապացույցները` դատարանը գտնում է, որ անչափահաս ամբաստանյալ Արմեն Գրիգորյանի կողմից, նրա մեղավորությամբ, ապօրինի կերպով սառը զենք կրելն ապացուցված է, նրա արարքը ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին։ Ուսումնասիրելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները` դատարանը հաշվի է առնում հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը` տվյալ դեպքում ոչ մեծ ծանրության հանցագործություն կատարած լինելը, հանցավորի անձը` տվյալ դեպքում անչափահաս լինելը, հանցագործության կատարման եղանակը` հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցագործությունը կատարելուց հետո ամբաստանյալի դրսևորած վարքագիծը։ Քննելով անչափահաս ամբաստանյալին քրեական պատասխանատվության և պատժի ենթարկելու հարցերը` դատարանը գտնում է հետևյալը. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Հանցագործություն է համարվում մեղավորությամբ կատարված` հանրության համար վտանգավոր այն արարքը, որը նախատեuված է uույն oրենuգրքով»։ Նույն օրենսգրքի 19-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` «Ոչ մեծ ծանրության հանցագործություններ են համարվում դիտավորությամբ կատարված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում երկու տարի ժամկետով ազատազրկումը, կամ որոնց համար նախատեսված է ազատազրկման հետ կապ չունեցող պատիժ, ինչպես նաև անզգուշությամբ կատարված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում երեք տարի ժամկետով ազատազրկումը»։ Նույն օրենսգրքի 85-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` «Հանցանք կատարած անչափահասի նկատմամբ կարող է նշանակվել պատիժ կամ կարող են նշանակվել դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցներ»։ Նույն օրենսգրքի 91-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Առաջին անգամ ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանք կատարած անչափահասը դատարանի կողմից կարող է ազատվել քրեական պատասխանատվությունից, եթե դատարանը գտնի, որ նրա ուղղվելը հնարավոր է դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցների կիրառմամբ։ 2. Անչափահասի նկատմամբ դատարանը կարող է նշանակել դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի հետևյալ միջոցները. 1) (...) 2) ծնողների կամ նրանց փոխարինող անձանց կամ տեղական ինքնակառավարման կամ դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի հսկողությանը հանձնելն առավելագույնը վեց ամիս ժամկետով։ (...)»։ Նույն օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` «Ապօրինի կերպով գազային, սառը կամ նետողական զենք կրելը` պատժվում է տուգանքով` նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկից վեցհարյուրապատիկի չափով, կամ կալանքով` մեկից երեք ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ` առավելագույնը երկու տարի ժամկետով։ (...)»։ Անչափահասին քրեական պատասխանատվությունից ազատելու և նրա նկատմամբ դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցներ կիրառելու նպատակահարմարությունը և անհրաժեշտությունը մեծապես պայմանավորված է նաև անչափահասների շահերի պաշտպանության վերաբերյալ ուղղորդող նշանակություն ունեցող մի շարք միջազգային-իրավական ակտերի պահանջների իրացվելիության խնդրով։ Մասնավորապես` «Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին» միջազգային դաշնագրի 24-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Յուրաքանչյուր երեխա, առանց ռասայի, մաշկի գույնի, սեռի, լեզվի, կրոնի, ազգային կամ սոցիալական ծագման, գույքային վիճակի կամ ծննդի հատկանիշով որևէ խտրականության, իրավունք ունի իր ընտանիքի, հասարակության և պետության կողմից պաշտպանության այնպիսի միջոցների, որոնք անհրաժեշտ են նրան որպես մանկահասակի»։ «Երեխայի իրավունքների մասին» ՀՀ օրենքի 8-րդ հոդվածի 1-ին պարբերության համաձայն` «Յուրաքանչյուր երեխա ունի ֆիզիկական, մտավոր և հոգևոր լիարժեք զարգացման համար անհրաժեշտ կենսապայմանների իրավունք»։ «Անչափահասների նկատմամբ արդարադատություն իրականացնելու վերաբերյալ» ՄԱԿ-ի նվազագույն ստանդարտ կանոնների («Պեկինյան կանոններ») 5.1-րդ մասի համաձայն` «5.1 Անչափահասների վերաբերյալ արդարադատության համակարգն ուղղված է առաջին հերթին անչափահասի բարեկեցության ապահովմանը, որպեսզի անչափահաս իրավախախտների վրա ազդեցություն գործող ցանկացած միջոց միշտ համաչափ լինի ինչպես իրավախախտի անհատական առանձնահատկություններին, այնպես էլ իրավախախտման հանգամանքներին»։ «Պեկինյան կանոնների» 17.1-րդ կետի համաձայն` «Ներգործության միջոցների ընտրության ժամանակ իրավասու մարմինը պետք է ղեկավարվի հետևյալ սկզբունքներով. ա) ներգործության միջոցները միշտ պետք է համարժեք լինեն ոչ միայն իրավախախտման հանգամանքներին և ծանրությանը, այլև անչափահասի դրությանը և պահանջներին, ինչպես նաև հասարակության պահանջներին. բ) անչափահասի անձնական ազատության սահմանափակման մասին որոշումը պետք է ընդունվի միայն հարցի մանրազնին քննարկումից հետո, և սահմանափակումը հնարավորության սահմաններում պետք է հասցնել նվազագույնի. (…)»։ Նույն կանոնների 18.1 կետի համաձայն` «18.1 Առավել ճկունություն ապահովելու և ուղղիչ հիմնարկներում կալանավորումից հնարավորին չափ խուսափելու նպատակով, իշխանության իրավասու մարմինը, գործի որոշման ժամանակ, իր տրամադրության տակ պետք է ներգործության համալիր միջոցառումներ ունենա։ Այդպիսի միջոցառումները, որոնք կարող են իրականացվել իրար հետ զուգակցելով, հանդիսանում են. ա) խնամակալության մասին որոշումը, ղեկավարումը և հսկողությունը` բ) պրոբացիան ` գ) ի բարօրություն համայնքի աշխատանքի մասին որոշումը` դ) դրամական պատիժը, փոխհատուցումը և իրավունքների ռեստիտուցիան ե) միջանկյալ և այլ կարգի միջոցառումների մասին որոշումը` զ) խմբակային հոգեբուժությունը և նմանատիպ այլ միջոցառումների մասնակցության մասին որոշումը` է) դաստիարակության հանձնելու, ապրելավայրի կամ այլ դաստիարակչական միջոցների վերաբերյալ որոշումը` ը) համապատասխան այլ որոշումները։»։ «Երեխաների իրավունքների մասին» Նյու-Յորքի 1989թ. նոյեմբերի 20-ի կոնվենցիայի (Հայաստանի Հանրապետության կողմից վավերացվել է 1992թ. հունիսի 1-ին) 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Երեխաների նկատմամբ բոլոր գործողություններում, անկախ այն բանից, թե դրանք ձեռնարկվում են սոցիալական ապահովության հարցերով զբաղվող պետական կամ մասնավոր հիմնարկների, դատարանների, վարչական կամ օրենսդրական մարմինների կողմից, առաջնահերթ ուշադրություն է դարձվում երեխայի շահերի առավել ապահովմանը։»։ Նույն կոնվենցիայի 40-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Մասնակից պետությունները ճանաչում են մեղադրվող կամ քրեական օրենսդրությունը խախտած համարվող յուրաքանչյուր երեխայի իրավունքը՝ արժանանալու այնպիսի վերաբերմունքի, որը նպաստում է նրա արժանապատվության և նշանակալիության զգացումի զարգացմանը, երեխայի մեջ ամրապնդում է հարգանքը մարդու իրավունքների և ուրիշների հիմնարար ազատությունների նկատմամբ, և որի դեպքում հաշվի է առնվում երեխայի տարիքը և հասարակության մեջ նրա վերաինտեգրացման և հետագա դրական դեր խաղալուն նպաստելու ցանկալիությունը։ (…) 4. Անհրաժեշտ է այնպիսի բազմազան միջոցառումների առկայությունը, ինչպիսիք են խնամքի, խնամակալության և հսկողության մասին հրամանները, խորհրդատվական ծառայությունները, փորձաշրջանի նշանակումը, դաստիարակությունը, կրթական և մասնագիտական պատրաստության ծրագրերը և առանձին հաստատություններում խնամքի այլընտրանքային այլ ձևեր, որոնք ապահովում են երեխայի նկատմամբ նրա բարեկեցությանը, ինչպես նաև դրությանն ու հանցագործության բնույթին համապատասխանող վերաբերմունք։»։ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերլուծելով մեջբերված դրույթները` ԵԱՆԴ/0094/01/13 քրեական գործով 2015թ. օգոստոսի 28-ին կայացված որոշմամբ արձանագրել է, որ. «13. (…) անչափահասները, պայմանավորված իրենց տարիքային և սոցիալ-հոգեբանական առանձնահատկություններով, ունեն հատուկ հոգածության և խնամքի կարիք, ուստի արդարադատություն իրականացնելիս պետք է հաշվի առնել ձեռնարկվող միջոցառումների հնարավոր ազդեցությունը նրանց բարեկեցության վրա։ Մասնավորապես, կիրառվող ներգործության միջոցների ընտրությունը պետք է պայմանավորված լինի ոչ միայն կատարված իրավախախտման ծանրությամբ, այլև անձի անհատական առանձնահատկություններով։ Հասարակությունից մեկուսացնելու հետ կապված պատժատեսակները անչափահասների նկատմամբ պետք է կիրառվեն որպես ծայրահեղ միջոց` հնարավոր նվազագույն ժամկետներով և սահմանափակ ու բացառիկ դեպքերում, քանի որ ի տարբերություն չափահասների` ազատազրկման բացասական հետևանքները նրանց վրա ավելի մեծ ազդեցություն են թողնում։ (…) Այդ որոշմամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է նաև հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. «15.1. Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ անչափահասների սոցիալ-հոգեբանական առանձնահատկություններով պայմանավորված` հասարակությունից նրանց երկարատև ժամկետով մեկուսացնելն արդարացված չէ, քանի որ անչափահաս տարիքում անձը հեշտությամբ է ենթարկվում շրջապատի բացասական ազդեցությանը, մեծանում է հանցավոր ենթամշակույթի տարրերը յուրացնելու հավանականությունը։ Մյուս կողմից նրանք, ի տարբերություն չափահասների, ավելի հեշտ են ենթարկվում պատժի ուղղիչ ազդեցությանը։ Հետևաբար դատարանը նախ և առաջ պետք է քննարկի ազատությունից զրկելու հետ չկապված պատժատեսակի նշանակման հնարավորությունը։ (...)»։ Այսպիսով, վերոշարադրյալ ներպետական և միջազգային նորմերի վերլուծության արդյունքում պարզ է դառնում, որ անչափահասը դատարանի կողմից կարող է ազատվել քրեական պատասխանատվությունից, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցների կիրառմամբ ամբաստանյալի ուղղվելու հնարավորության մասին։ Միևնույն ժամանակ, դատարանը նման հետևության կարող է հանգել միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, անչափահասի անձը և վկայում են քրեական պատասխանատվությունից ազատելու հիմքերի առկայության մասին։ Տվյալ գործի քննությամբ հիմնավորվել է, որ ամբաստանյալ Ա. Գրիգորյանը տասնյոթ տարեկան անչափահաս է, բնակվում է ընտանիքի հետ միասին։ Ա. Գրիգորյանի դաստիարակությամբ և խնամքով զբաղվում են հայրը` Մ. Գրիգորյանը և մայրը` Ա. Ղազարյանը։ Նրա կյանքի և դաստիարակության պայմանները, հոգեկան զարգացման աստիճանը և ընդհանուր զարգացման վիճակը բավարար են։ Ա. Գրիգորյանը նախկինում դատված կամ որևէ կերպ արատավորված չի եղել, բնութագրվում է դրական։ Հաշվի առնելով գործի հանգամանքները և վերոգրյալը` դատարանը գտնում է, որ անչափահաս ամբաստանյալ Ա. Գրիգորյանի անձը բնութագրող տվյալների և անհատական առանձնահատկությունների համակցությունը բավարար է հանգելու այն հետևության, որ Ա. Գրիգորյանի ուղղվելը հնարավոր է առանց քրեական պատժի միջոցներ կիրառելու, դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցների կիրառմամբ։ Այդ պատճառաբանությամբ նա ենթակա է ազատման քրեական պատասխանատվությունից, նրա նկատմամբ պետք է նշանակել դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոց հսկողության հանձնելը` նրան հանձնելով ծնողների` Անահիտ Ղազարյանի և Մայիս Գրիգորյանի հսկողությանը վեց ամիս ժամկետով։ Դատարանի նման եզրահանգումն ուղղված է նաև անչափահաս ամբաստանյալ Ա. Գրիգորյանի շահերի և նրա բարեկեցության առավել ապահովմանը։ Գործով քաղաքացիական հայց չի հարուցվել, գույքային վնասի հատուցման պահանջ չի ներկայացվել, գույքի վրա կալանք դնելու մասին որոշում չի կայացվել։ Քննելով իրեղեն ապացույցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ որոշման օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, 2015թ. սեպտեմբերի 30-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված և դատարան ներկայացված սառը զենքը պետք է ոչնչացնել։ Քննելով խափանման միջոցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ անչափահաս ամբաստանյալ Ա. Գրիգորյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված հսկողության հանձնելը ենթակա է վերացման։ Դատական ծախսերի վերաբերյալ տեղեկություններ դատարանին չեն ներկայացվել։ Վերոգրյալների հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 12-րդ կետով, 119-րդ, 313-րդ, 357-360-րդ, 364-365-րդ, 369-373-րդ, 375-րդ, 376-379-րդ, 439-441-րդ և 443-րդ հոդվածներով` դատարանը Վ Ճ Ռ Ե Ց Անչափահաս Արմեն Մայիսի Գրիգորյանին ճանաչել մեղավոր ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված հանցանքում և նրա նկատմամբ նշանակել դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոց հսկողության հանձնելը` նրան հանձնելով ծնողների` Անահիտ Սերոժի Ղազարյանի և Մայիս Արմենի Գրիգորյանի հսկողությանը վեց ամիս ժամկետով։ Խափանման միջոց հսկողության հանձնելը վերացնել։ Իրեղեն ապացույց ճանաչված սառը զենքը ոչնչացնել։ Դատավճիռը վերաքննության կարգով կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում։ ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ. ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ |
|---|---|
| Դատական ակտի ամսաթիվը | 09-11-2015 |
Դատավճռի, որոշման կատարում
| Ամսաթիվ | 11-12-2015 |
|---|
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
| Գործը հանձնվել է գրասենյակ | 26-01-2016 |
|---|---|
| Էջերի քանակ | 63, 60 |
Գործը հանձնվել է դատարանի արխիվ
| Ամսաթիվ | 27-01-2016 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 63, 60 |