Ո Ր Ո Շ Ո Ւ Մ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական
շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին
ատյանի դատարանի դատավճիռ գործ ԵԿԴ/0217/01/15
նախագահող դատավոր` Մ. Մարտիրոսյան

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ
(այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան) ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ`

ՆԱԽԱԳԱՀՈՒԹՅԱՄԲ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ռ. ԲԱՐՍԵՂՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Գ. ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ
Ա. ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ
ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` Հ. ՀԱԿՈԲՅԱՆԻ

մասնակցությամբ`
ՄԵՂԱԴՐՈՂ` Գ. ՄԱՆՈՒԿՅԱՆԻ
ՊԱՇՏՊԱՆ` Մ. ՄԱՆՈՒԿՅԱՆԻ
ԱՄԲԱՍՏԱՆՅԱԼ` Կ. ԲԱԳՐԱՏՈՒՆՅԱՆԻ

2015 թվականի դեկտեմբերի 18-ին Երևան քաղաքում

դռնբաց դատական նիստում վճռաբեկության կանոններով քննության առնելով ամբաստանյալ Կարեն Ռուսթևանի Բագրատունյանի վերաբերյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 1-ին մասով, Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի (այսուհետ` Առաջին ատյանի դատարան) 2015 թվականի հոկտեմբերի 19-ի դատավճռի դեմ Երևան քաղաքի դատախազության դատախազ Գ.Մանուկյանի և ամբաստանյալ Կ. Բագրատունյանի պաշտպան Մ. Մանուկյանի վերաքննիչ բողոքները

ՊԱՐԶԵՑ

1.Գործի դատավարական նախապատմությունը

2015 թվականի հունիսի 19-ի ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՀԿԳ քննիչ Ս. Սամվելյանի որոշմամբ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 2-րդ մասով հարուցվել է թիվ 59102015 քրեական գործը և ընդունվել վարույթ:
2015թ. հունիսի 19-ին Կարեն Ռուսթևանի Բագրատունյանը ձերբակալվել է:
Նախաքննության մարմնի 2015թ. հունիսի 22-ի որոշմամբ Կարեն Բագրատունյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգքրի 235-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
Առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի հունիսի 22-ի որոշմամբ` նախաքննության մարմնի միջնորդությունը բավարարվել և թիվ 59102015 քրեական գործով մեղադրյալ Կ. Բագրատունյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել կալանավորումը` երկու ամիս ժամկետով, կալանավորման սկիզբը հաշվելով 2015թ. հունիսի 19-ից:
Առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի օգոստոսի 11-ի որոշմամբ` նախաքննության մարմնի միջնորդությունը բավարարվել և թիվ 59102015 քրեական գործով մեղադրյալ Կ. Բագրատունյանին կալանքի տակ պահելու ժամկետը երկարացվել է 2 /երկու/ ամիս ժամանակով` մինչև 2015թ. թվականի հոկտեմբերի 19-ը, իսկ պաշտպան Մ. Մանուկյանի միջնորդությունը` կալանավորումը գրավով փոխարինելու մասին, մերժվել է` անհիմն լինելու պատճառով:
Նախաքննության մարմնի 2015թ. սեպտեմբերի 01-ի որոշմամբ թիվ 59102015 քրեական գործից անջատվել է մեղադրյալ Կարեն Ռուսթևանի Բագրատունյանի վերաբերյալ գործի մասը և դրան շնորհվել է թիվ 59103015 համարը։
2015 թվականի սեպտեմբերի 04-ին թիվ 59103015 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Կարեն Բագրատունյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 1-ին մասով, մեղադրական եզրակացությամբ` ուղարկվել է Առաջին ատյանի դատարան, և 2015թ. սեպտեմբերի 07-ին ընդունվել է նույն դատարանի վարույթ:
Առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի հոկտեմբերի 19-ի դատավճռով (քրեական գործը քննվել է արագացված դատական կարգով) ամբաստանյալ Կարեն Ռուսթևանի Բագրատունյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքում և դատապարտվել ազատազրկման 1 /մեկ/ տարի ժամկետով, պատժի սկիզբը հաշվելով 2015թ. հունիսի 19-ից։
Խափանման միջոց կալանավորումը թողնվել է անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Առաջին ատյանի դատարանի նշված դատավճռի դեմ 2015 թվականի նոյեմբերի 24-ին վերաքննիչ բողոք է բերել ՀՀ Երևան քաղաքի դատախազության դատախազ Գ.Մանուկյանը, իսկ նույն թվականի նոյեմբերի 27-ին` ամբաստանյալ Կ. Բագրատունյանի պաշտպան Մ. Մանուկյանը:
Թիվ ԵԿԴ/0217/01/15 քրեական գործը Վերաքննիչ դատարան մուտք է եղել 2015 թվականի դեկտեմբերի 02-ին:
Վերաքննիչ դատարանի 2015 թվականի դեկտեմբերի 03-ի որոշմամբ` ՀՀ Երևան քաղաքի դատախազության դատախազ Գ.Մանուկյանի և ամբաստանյալ Կ. Բագրատունյանի պաշտպան Մ. Մանուկյանի վերաքննիչ բողոքներն ընդունվել են վարույթ և քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Կարեն Ռուսթևանի Բագրատունյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 1-ին մասով, Վերաքննիչ դատարանի դռնբաց դատական նիստում քննության է նշանակվել վճռաբեկության կանոններով:

2. Գործի փաստական հանգամանքները

Նախաքննական մարմնի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 1-ին կետով Կարեն Ռուսթևանի Բագրատունյանին մեղադրանք է առաջադրվել և Առաջին ատյանի դատարանը հաստատված է համարել, որ նա քննությամբ չպարզված հանգամանքներում և անձից ապօրինի կերպով ձեռք է բերել և պահել ակոսափող հրազեն հանդիսացող, կրակոցներ կատարելու համար պիտանի, 1949 թվականի գործարանային արտադրության, 7,62մմ տրամաչափի «ՏՏ» տեսակի, ջնջված համարով ատրճանակը և ռազմամթերք հանդիսացող, կրակոցների համար պիտանի, գործարանային արտադրության, 7,62մմ տրամաչափի թվով 8 մարտական փամփուշտները` նախատեսված «ՏՏ» տեսակի ակոսափող ատրճանակների համար, որոնք հայտնաբերվել և առգրավվել են 2015 թվականի հունիսի 19-ին ՀՀ ոստիկանության կազմակերպված հանցավորության դեմ պայքարի գլխավոր վարչություն բերման ենթարկված Արմեն Ղարիբյանի անձնական խուզարկության ընթացքում։

3. Վերաքննիչ բողոքների հիմքերը, հիմնավորումները,պահանջը

Վերաքննիչ բողոքները քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
ՀՀ Երևան քաղաքի դատախազության դատախազ Գ.Մանուկյանը նշել է, որ թիվ 59103015 քրեական գործով Առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի հոկտեմբերի 19-ի դատավճիռն օրինական և հիմնավորված չէ:
Վկայակոչելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի, 61-րդ հոդվածի 2-րդ մասի դրույթները, ինչպես նաև ՀՀ վճռաբեկ դատարանի Կ. Հարությունյանի վերաբերյալ 2007թ. նոյեմբերի 30-ի թիվ ՎԲ-201/07, Գ. Ավետիսյանի և Ա. Հովակիմյանի վերաբերյալ թիվ ԵԱՔԴ/0164/01/09 գործով 2010թ. նոյեմբերի 05-ի, Էրիկ Հայրապետյանի վերաբերյալ ՍԴ/0293/01/09 գործով 2010թ. օգոստոսի 27-ի, Գ. Մադաթյանի վերաբերյալ 2009թ. փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08, Նարեկ Սարգսյանի գործով 2011թ. դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԿԴ/0042/01/11 որոշումներով արտահայտած իրավական դիրքորոշումները` բողոքաբերը գտել է, որ միմյանց փոխլրացնող ու զարգացնող վերոշարադրյալ իրավական դիրքորոշումները հստակ և կայուն իրավական հիմք են դատարանների կողմից պատիժ նշանակելիս արդարացիության սկզբունքի պահպանման համար։ Այդ դիրքորոշումներով հնարավորինս դետալային հստակություն է մտցված այն հարցում, թե ինչ հանգամանքներ և ինչ շեշտադրմամբ պետք է հաշվի առնեն դատարանները՝ անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս և ինչ թույլատրելի հայեցողության շրջանակներում դրանք պետք է գնահատվեն։
Վիճարկվող դատական ակտի ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ Առաջին ատյանի դատարանը սահմանափակվել է Կ. Բազրատունյանի կատարած հանցանքի բնույթի և ծանրության աստիճանի մասին հիշատակումով և չի անդրադարձել դրան ըստ էության։ Առաջին ատյանի դատարանն անտեսել է Կ. Բագրատունյանին մեղսագրվող հանցագործության տիպային որակական բնութագրիչները, այն, որ նշված հանցագործությունն ուղղված է հասարակական անվտանգության դեմ և հանդիսանում է զենքի ապօրինի շրջանառության դրսևորում։ Այս հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի առավել ակնհայտ բնութագրիչն այն է, որ զենքի, ռազմամթերքի ապօրինի շրջանառությունն ինքնին անթույլատրելի լինելուց զատ՝ դրանց օգտագործմամբ նոր հանցագործությունների կատարման իրական հնարավորություն է ստեղծում։
Առաջին ատյանի դատարանն անտեսել է Կ. Բագրատունյանի կողմից մեղսագրվող հանցանքը տվյալ դեպքում կատարելու հանգամանքները և քրեաիրակական նշանակություն չի տվել դրանց:
Մեղսագրվող հանցանքի բնույթն ու վտանգավարության աստիճանը պատշաճ չարժեվորելու պայմաններում Առաջին ատյանի դատարանն անթույլատրելիորեն մեծ նշանակություն է տվել Կ. Բագրատունյանի դրական բնութագրին և դրա հիման վրա վերջինիս նկատմամբ նշանակել է պատիժ, որն ակնհայտ մեղմ լինելու պատճառով արդարացի չի կարող համարվել։
Ելնելով վերոգրյալից ՀՀ Երևան քաղաքի դատախազության դատախազ Գ.Մանուկյանը խնդրել է Վերաքննիչ դատարանին` թիվ 59103015 քրեական գործով Առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի հոկտեմբերի 19-ի դատավճիռը մասնակիորեն բեկանել և փոփոխել` նշանակված պատժի մասով, Կարեն Ռուսթևանի Բագրատունյանի նկատմամբ նշանակել մեղսագրված հանցանքի` հանրության համար վտանգավորության աստիճանին և բնույթին համաչափ, առավել խիստ պատիժ` ազատազրկում 2 տարի ժամկետով:
Ամբաստանյալ Կարեն Բագրատունյանի պաշտպան Մ. Մանուկյանը վերաքննիչ բողոքում գտել է, որ Առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի հոկտեմբերի 19-ի դատավճռով թույլ է տրվել նյութական իրավունքի հիմնարար խախտում, որի արդյունքում ընդունված դատական ակտը խաթարում է արդարադատության բուն էությունը, Կարեն Բագրատունյանի նկատմամբ նշանակված պատիժն անարդարացի է, չի բխում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-63-րդ հոդվածների պահանջներից, մասնավորապես՝ թույլ է տրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի նորմերի` 5-րդ և 10-րդ հոդվածներով սահմանված` օրինականության և արդարության սկզբունքների խախտում, ինչն էլ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 397-րդ հոդվածով նախատեսված` քրեական օրենքի ոչ ճիշտ կիրառում է:
Առաջին ատյանի դատարանն իր դատական ակտում ընդհանրապես չի անդրադարձել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման կամ այն չկիրառելու հանգամանքին, պատշաճ կերպով չի հիմնավորել, թե ինչու ամբաստանյալ Կարեն Բագրատունյանի նկատմամբ չի կարող կիրառվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը, և նրա ուղղվելը հնարավոր չէ առանց պատիժը փաստացի կրելու:
Վկայակոչելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի, 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի, 61-րդ, 70-րդ հոդվածների դրույթները և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի մի շարք որոշումներով արտահայտած իրավական դիրքորոշումները` բողոքաբերը նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանն իր դատավճռում որպես ամբաստանյալ Կարեն Ռուսթևանի Բագրատունյանի պատիժն ու պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանք նշել է միայն, որ նա բնութագրվում է դրական, խնամքին ունի մեկ անձ։ Այն դեպքում, երբ նրա խնամքին գտնվող այդ մեկ անձը հանդիսանում է վերջինիս թոշակառու և վատառողջ մայրը, որն էլ ներկայումս զրկված է իրեն խնամողից։
Վերը նշված հանգամանքների առկայության պայմաններում, այնուամենանիվ Առաջին ատյանի դատարանն ամբաստանյալ Կարեն Ռուսթևանի Բագրատունյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակել է պատիժ, որով խաթարվում է արդարադատության բուն էությունը։
Այսպիսով, ընդունված դատական ակտը խաթարել է արդարադատության բուն էությունը, որպիսի պայմաններում Վերաքննիչ դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 394-րդ հոդվածի համաձայն իրավասու է մասնակիորեն կամ ամբողջությամբ բեկանել և փոփոխել ստորադաս դատարանի դատական ակտը, եթե դա բխում է արդարադատության արդյունավետության շահերից, ինչպես նաև նույն օրենսգրքի 395-րդ հողվածի 4-րդ մասի համաձայն բողոքարկված դատական ակտն իրավասու է բեկանել և փոփոխել, եթե թույլ է տրվել դատական սխալ, այն է` «4. Դատավճռով նշանակված պատիժը չի համապատասխանում կատարված հանցանքի ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին»։
Վկայակոչելով ՀՀ Սահմանադրության 38-րդ հոդվածի դրույթը` պաշտպան Մ. Մանուկյանը` խնդրել է Վերաքննիչ դատարանին` Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 19.10.2015 թվականին կայացրած դատավճիռը բեկանել և փոփոխել` որոշում կայացնելով ամբաստանյալ Կարեն Ռուսթևանի Բագրատունյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին և եթե դատարանը գտնի, որ Կարեն Ռուսթևանի Բագրատունյանը ենթակա է պատժի միայն ազատազրկման ձևով, ապա խնդրել է կայացրած դատավճիռը բեկանել և փոփոխել` որոշում կայացնելով վերջինիս դատապարտել ազատազրկման 6 /վեց/ ամիս ժամկետով:
Վերաքննիչ դատարանում Երևան քաղաքի դատախազության դատախազ Գ.Մանուկյանը և ամբաստանյալ Կ. Բագրատունյանի պաշտպան Մ. Մանուկյանն ամբողջությամբ պնդեցին վերաքննիչ բողոքները՝ խնդրելով բավարարել դրանք, առարկելով մեկը մյուսի ներկայացրած բողոքի դեմ: Ամբաստանյալ Կ. Բագրատունյանը միացավ պաշտպան Մ. Մանուկյանի դիրքորոշմանը՝ առարկելով դատախազի բողոքի դեմ:

4. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը

Վերաքննիչ դատարանը, քննության առնելով վերաքննիչ բողոքները` բողոքների հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում, լսելով բողոքներում ներկայացված հետևությունները հիմնավորելու մասին մեղադրող Գ.Մանուկյանի, ամբաստանյալ Կ. Բագրատունյանի և պաշտպան Մ. Մանուկյանի ելույթները, և նրանց վերաքննիչ բողոքի առարկությունները, վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, ներքին համոզմամբ, հանգում է հետևության, որ մեղադրող Գ.Մանուկյանի և պաշտպան Մ. Մանուկյանի վերաքննիչ բողոքները պետք է մերժել, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի 2015թ. հոկտեմբերի 19-ի դատավճիռը թողնել օրինական ուժի մեջ` հետևյալ պատճառաբանությամբ.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 381-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն` վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը ներկայացվում են բացառապես վերաքննիչ բողոքում, և դրանք չեն կարող փոփոխվել և լրացվել գործի դատական քննության ընթացքում:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 5-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
<<Արարքի հանցավորությունը, դրա պատժելիությունը և քրեաիրավական այլ հետևանքները որոշվում են միայն քրեական օրենքով>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն`
<<1. Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի՝ համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար:
2. Արգելվում է անձին երկրորդ անգամ դատապարտել նույն հանցագործության համար>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի համաձայն`
<<1. Պատիժը պետական հարկադրանքի միջոց է, որը դատարանի դատավճռով պետության անունից նշանակվում է հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ և արտահայտվում է այդ անձին իրավունքներից ու ազատություններից օրենքով նախատեսված զրկմամբ կամ դրանց սահմանափակմամբ:
2. Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն`
<<1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով:
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները>>:
Քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի վերը թվարկված դրույթներից հետևում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը:
Պատժի արդարացիության հետ կապված հարցին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Կ. Հարությունյանի վերաբերյալ որոշման մեջ, որում դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ <<(…): Պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձը բնութագրող տվյալները և, քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով, հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ է և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար: (…)>> (տե´ս Կ.Հարությունյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ի ՎԲ-201/07 որոշումը):
Հ.Հարությունյանի գործով որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ <<Պատասխանատվության և պատժի անհատականացման հիմք են ոչ միայն կատարված արարքի հասարակական վտանգավորության աստիճանի, այլև հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ հանդիսացող նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական, քրեաբանական և քրեաիրավական, ֆիզիկական հատկությունների համակցության ճիշտ գնահատումը (ընտանեկան դրությունը, վարքագիծը աշխատանքում և կենցաղում, աշխատունակությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, դատվածությունը և այլն)>> (տե՛ս Հազարապետ Ալբերտի Հարությունյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2007 թվականի մարտի 30-ի թիվ ՎԲ-50/07 որոշումը):
Մեջբերված իրավական նորմերը ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերլուծել և դրանց վերաբերյալ իրավական դիրքորոշումներ է հայտնել թիվ, ՎԲ-124/07, ՎԲ-142/07, ՎԲ-192/07, ԵՇԴ/0029/01/08, ԱՎԴ2/0059/01/08, ԵԱՔԴ/0078/01/09 ԵԿԴ/0042/01/11, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումներում:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերի համաձայն` <<Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները>>:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը Դ. Հովհաննիսյանի գործով որոշման մեջ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ <<(...) պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությանը, վստահությունն առանց ռեալ /իրական/ պատիժ կրելու դատապարտյալի ուղղվելու հնարավորության մասին։
Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին։
(...) պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։ Չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքն ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, դատարանը պարտավոր է, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, հաշվի առնել նաև հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը։ Դատարանի կողմից նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության վտանգավորության աստիճանին ու բնույթին>> (Դավիթ Ռոբերտի Հովհաննիսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԱՔԴ/0078/01/09 որոշման 11-12-րդ կետերը)։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման հիմնական պայմանը պատճառաբանված լինելն է: Նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առնի ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող բոլոր հանգամանքները: Կարևորն այն է, որ հանգի հիմնավոր եզրակացության, որ դատապարտյալի ուղղումը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու:
Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն գոյություն ունեցող տվյալների օբյեկտիվ վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին:
Դ. Հովհաննիսյանի գործով որոշման մեջ ձևավորված իրավական դիրքորոշումից երևում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցի լուծման ժամանակ դատարանը, ի թիվս այլ հանգամանքների, պետք է հաշվի առնի կատարված արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը։ Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի վերաբերյալ դիրքորոշում Վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է Գ. Մադաթյանի գործով որոշման մեջ, որի համաձայն՝ <<Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության՝ հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ։ Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում՝ հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը>> (տե՛ս, Գարուշ Նորիկի Մադաթյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշման 14-րդ կետը)։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Վանյա Բեգյանի վերաբերյալ 2013 թվականի հոկտեմբերի 18-ի որոշման մեջ հետևյալ իրավական դիրքորոշումն է արտահայտել. <<(…) Գ. Մադաթյանի գործով որոշմամբ ձևավորված իրավական դիրքորոշման համատեքստում զարգացնելով Դ.Հովհաննիսյանի գործով արտահայտված իրավական դիրքորոշումը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցի լուծման ժամանակ դատարանը, ի թիվս այլ հանգամանքների, պետք է հաշվի առնի կատարված արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը: Այլ խոսքով՝ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցի լուծման ժամանակ դատարանը, ի թիվս այլ հանգամանքների, պետք է հաշվի առնի՝
ա) կատարված հանցագործության նպատակն ու շարժառիթը,
բ) քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակությունը,
գ) կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը,
դ) հանցագործության կատարման եղանակը,
ե) հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը,
զ) հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը (…)>>:
Առաջին ատյանի դատարանն ամբաստանյալ Կ. Բագրատունյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս, որպես ամբաստանյալի անձը դրականորեն բնութագրող տվյալներ է գնահատել` խնամքին թոշակառու և վատառողջ մոր` Լուսիկ Լյուդվիգի Մանուկյանի գտնվելը:
Ամբաստանյալ Կարեն Բագրատունյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող, ինչպես նաև ծանրացնող հանգամանքներ Առաջին ատյանի դատարանը չի արձանագրել:
Վերաքննիչ դատարանը, քննության առնելով ամբաստանյալ Կարեն Բագրատունյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիայով նախատեսված ավելի մեղմ պատիժ նշանակելու վերաբերյալ պաշտպան Մ. Մանուկյանի վերաքննիչ բողոքի պահանջը, գտնում է, որ այն հիմնավորված չէ և ենթակա է մերժման, նկատի ունենալով, որ Առաջին ատյանի դատարանն ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս, հաշվի առնելով նրա կողմից կատարած հանցագործության բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների բացակայության պայմաններում` հանգել է ճիշտ հետևության, որ նրա նկատմամբ վերագրվող հանցագործության համար` 1 /մեկ/ տարի ժամկետով ազատազրկման ձևով նշանակված համաչափ պատիժ կիրառելու միջոցով կարելի է հասնել ՀՀ քրեական օրենգրքի 48-րդ հոդվածով սահմանված պատժի նպատակներին` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները և ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները:
ՀՀ քրեական օրենսդրության` պատժի կանոնակարգումը նախատեսող իրավադրույթների պահանջների համատեքստում քննության առնելով ամբաստանյալ Կ. Բագրատունյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ` ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցը` Վերաքննիչ դատարանը` բացահայտելով ամբաստանյալի կատարած արարքի վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, հաշվի առնելով վերջինիս անձը դրական բնութագրող հանգամանքները, մասնավորապես` խնամքին թոշակառու և վատառողջ մոր գտնվելը, ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների բացակայության պայմաններում, գտնում է, որ վերոգրյալները բավարար չեն գալու հետևության, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու: Նրա նկատմամբ իրեն վերագրվող հանցագործության համար ազատազրկման ձևով նշանակված համաչափ պատիժ կիրառելու միջոցով կարելի է հասնել ՀՀ քրեական օրենգրքի 48-րդ հոդվածով սահմանված պատժի նպատակներին` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
Վերը նշված հանգամանքների վերլուծությամբ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Ա. Սարգսյանի նկատմամբ պատիժ է նշանակվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 5-րդ, 10-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված օրինականության, արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների պահպանմամբ:
Միաժամանակ անդրադառնալով Երևան քաղաքի դատախազության դատախազ Գ. Մանուկյանի վերաքննիչ բողոքի` ամբաստանյալ Կ. Բագրատունյանին մեղսագրված հանցանքի` հանրության համար վտանգավորության աստիճանին և բնույթին համաչափ, առավել խիստ պատիժ` ազատազրկում 2 տարի ժամկետով, նշանակելու վերաբերյալ պահանջին` Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, ամբաստանյալ Կ. Բագրատունյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով սահմանված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով` բավարար չափով ստուգման և գնահատության է ենթարկել կատարված հանցանքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, ամբաստանյալի անձը բնութագրող հանգամանքները, ինչպես նաև պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների բացակայության պայմաններում ` վերջինիս նկատմամբ նշանակել է արդարացի պատիժ:
Վերաքննիչ դատարանը` քննության առնելով վերը նշված բոլոր հանգամանքներն իրենց համակցության մեջ, գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի 2015թ. հոկտեմբերի 19-ի դատական ակտը կայացվել է նյութական և դատավարական իրավունքի նորմերի պահպանմամբ, այն հիմնավորված է, օրինական, հետևաբար Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը բեկանելու օբյեկտիվ հիմքեր չկան:
Վերաքննիչ դատարանի լիազորություններն ամրագրած ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 394-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի 1-ին պարբերության համաձայն` գործն ըստ էության լուծող դատական ակտերի վերաքննության արդյունքում վերաքննիչ դատարանը` մերժում է վերաքննիչ բողոքը` դատական ակտը թողնելով օրինական ուժի մեջ:
Ելնելով վերոգրյալներից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ, 394-րդ, 402-րդ, 404-րդ, 412-րդ և 418-րդ և հոդվածներով, Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

ՀՀ Երևան քաղաքի դատախազության դատախազ Գ.Մանուկյանի և ամբաստանյալ Կ. Բագրատունյանի պաշտպան Մ. Մանուկյանի վերաքննիչ բողոքները` մերժել:
Ամբաստանյալ Կարեն Ռուսթևանի Բագրատունյանի վերաբերյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 1-ին մասով, Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի հոկտեմբերի 19-ի դատավճիռը` թողնել օրինական ուժի մեջ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` ստորագրություն
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` ստորագրություններ
Իսկականի հետ ճիշտ է`


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ռ. ԲԱՐՍԵՂՅԱՆ