Գործ հ. ԵԿԴ/0210/01/15



Հ Ա Յ Ա Ս Տ Ա Ն Ի Հ Ա Ն Ր Ա Պ Ե Տ ՈՒ Թ Յ ՈՒ Ն
Վ Ե Ր Ա Ք Ն Ն Ի Չ Ք Ր Ե Ա Կ Ա Ն Դ Ա Տ Ա Ր Ա Ն

Ո Ր Ո Շ Ո Ւ Մ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ
/այսուհետ նաև`Վերաքննիչ դատարան/ ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ`

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ
Մ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` Մ.ՄԱՀՏԵՍՅԱՆԻ

ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ`
ՄԵՂԱԴՐՈՂ Ս.ՄՈՎՍԻՍՅԱՆԻ
ՊԱՇՏՊԱՆ Թ.ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆԻ
ԱՄԲԱՍՏԱՆՅԱԼ Վ.ՄԻԽԱԻԼՈՎԻ

2015 թվականի դեկտեմբերի 21-ին, Երևան քաղաքում,

դռնբաց դատական նիստում, քննության առնելով Երևան քաղաքի Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի դատախազության ավագ դատախազ` սույն գործով մեղադրող Մ.Ալեքսանյանի վերաքննիչ բողոքը` բերված Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի /այսուհետ նաև` Դատարան/ 2015 թվականի սեպտեմբերի 28-ի դատավճռի դեմ, քրեական գործով ըստ մեղադրանքի` Վիկտոր Միխաիլի Միխաիլովի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1.Գործի դատավարական նախապատմությունը.
ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Մալաթիա-Սեբաստիա քննչական բաժնում 21.03.2015 թվականին` ՀՀ քրեկան օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 34-268-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներով հարուցվել է թիվ 16113515 քրեական գործը:
ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Մալաթիա-Սեբաստիա քննչական բաժնի վարույթում քննվող թիվ 16113515 քրեական գործի նյութերով, Վիկտոր Միխաիլովի կողմից առանց իրացնելու նպատակի խոշոր չափի` 12.334 գրամ հաստատուն քաշով «մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոց ապօրինի պահելու դեպքի առթիվ, 01.07.2015 թվականին` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներով հարուցվել է նոր` թիվ 16128715 քրեական գործը և առանձնացվել առանձին վարույթում:
15.07.2015 թվականին Վիկտոր Միխաիլովը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով:
15.07.2015 թվականին Վիկտոր Միխաիլովի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել ստորագրություն չհեռանալու մասին:
14.08.2015 թվականի որոշմամբ. 2014թ. ամռան ընթացքում Վիկտոր Միխաիլովի կողմից «կանեփ» տեսակի թմրամիջոց ապօրինի ձեռք բերելու և ապօրինի պահելու, ինչպես նաև մշակումն արգելված թմրանյութեր պարունակող «կանեփ» տեսակի բույսեր ապօրինաբար ցանելու և աճեցնելու դրվագներով Վիկտոր Միխաիլովի նկատմամբ քրեական հետապնդում չի իրականացվել` ՀՀ քրեական օրենսգքրի 268-րդ և 273-րդ հոդվածներով նախատեսված այդ հանցագործությունների հանցակազմերի բացակայության պատճառաբանությամբ։
19.08.2015 թվականին թիվ 16128715 քրեական գործը հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Դատարան:
Դատարանի 2015 թվականի սեպտեմբերի 28-ի դատավճռով ամբաստանյալ Վիկտոր Միխաիլի Միխաիլովը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով և դատապարտվել ազատազրկման` 1/մեկ/ տարի ժամկետով:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ` ամբաստանյալ Վիկտոր Միխաիլովի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվել և սահմանվել է փորձաշրջան` 1/մեկ/ տարի ժամկետով, որի կատարումը հանձնարարվել է ՀՀ ԱՆ քրեակատարողական վարչության այլընտրանքային պատիժների կատարման բաժնի համապատասխան ստորաբաժանմանը։
Ամբաստանյալ Վիկտոր Միխաիլովի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը` ստորագրություն չհեռանալու մասին, թողնվել է անփոփոխ` մինչև սույն դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Վճռվել է. գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված և Դատարանում պահվող` 12,334 գրամ «մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոցը ոչնչացնել` դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո։
Դատական ծախսերի հարցը համարվել է լուծված` գործն արագացված դատական քննության կարգով քննելու հիմքով։
Գործի քննությունն իրականացվել է դատական քննության արագացված կարգով:
Դատավճռի դեմ մեղադրող Մ.Ալեքսանյանը բերել է վերաքննիչ բողոք, որով խնդրել է այն պատժի մասով բեկանել, նշանակել ամբաստանյալ Վիկտոր Միխաիլովի կատարած հանցագործության ծանրությանն ու անձին համապատասխան արդարացի պատիժ` ազատազրկման ձևով` առանց ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման:
Վերաքննիչ բողոքի առթիվ գրավոր պատասխան չի ստացվել:
Վերաքննիչ դատարանի 2015 թվականի նոյեմբերի 09-ի որոշմամբ մեղադրողի վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և գործը նշանակվել է քննության` ՀՀ վճռաբեկ դատարանում գործերի քննության համար սահմանված կանոններով:

2.Գործի փաստական հանգամանքները.
Նախաքննության մարմինն ամբաստանյալ Վիկտոր Միխաիլովին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով մեղադրանք է առաջադրել այն բանի համար, որ նա, 2014 թվականի ամռան ընթացքում, Երևան-Դիլիջան ավտոճանապարհի անմշակ դաշտում նկատելով ինքնաբուս աճած կանեփի բույսի թփեր, դրանք արմատախիլ է արել, տեղափոխել Երևանի Կիլիկիա թաղամասի 6-րդ շենքի 14-րդ հասցեում գտնվող իր բնակարան, որտեղ, առանց իրացնելու նպատակի, կանեփի թփերից ապօրինի կերպով պատրաստել և իր բնակարանում ապօրինի կերպով պահել է խոշոր չափի` 12.334 գրամ հաստատուն քաշով, մանրացված, չորացված «մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոց, որը 2015 թվականի հունիսի 17-ին կատարված խուզարկությամբ հայտնաբերվել և առգրավվել է Վ.Միխաիլովին պատկանող բնակարանի խոհանոցային պատշգամբում տեղակայված փայտյա պահարանի միջից։

3.Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.
Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոնշյալ հիմնավորումներով:
Բողոքաբերը ներկայացնելով գործի դատավարական նախապատմությունը և փաստական հանգամանքները, գտել է, որ Դատարանն ամբաստանյալ Վիկտոր Միխաիլովի արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին անդրադառնալիս, նրա նկատմամբ նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս, ղեկավարվել է նշված հարցերի վերաբերյալ մի շարք քրեական գործերով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումներում (17.02.2009թ. որոշումը Գ.Մադաթյանի վերաբերյալ ԵՇԴ/0029/01/08 քրեական գործով, 29.09.2008թ. որոշումը՝ Հ.Պողոսյանի վերաբերյալ ԱՐԱԴ/0058/01/08 քրեական գործով, 18.12.2009թ. որոշումը՝ Դ.Հովհաննիսյանի վերաբերյալ ԵԱՔԴ/0078/01/09 քրեական գործով) արտահայտված իրավական դիրքորոշումներով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի, 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի, 61-րդ հոդվածի, 70-րդ հոդվածի համապատասխան դրույթների վկայակոչմամբ, բողոքաբերը փաստել է, որ չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, այնուամենայնիվ, Դատարանը պարտավոր էր ղեկավարվել պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, հաշվի առնելով նաև հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը։ Կիրառվող պատիժը պետք է անհրաժեշտ և բավարար լինի ամբաստանյալին ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար` թիրախ ունենալով ապահովել պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը։
Ըստ բողոքաբերի, վիճարկվող որոշմամբ Դատարանը չի կարևորել խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, հաշվի չի առել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը։
Նկատի ունենալով թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառության ներկայիս աճի միտումներն ու դրա դեմ տարվող պայքարի ուժեղացման անհրաժեշտությունը, բողոքաբերը գտել է, որ ամբաստանյալ Վիկտոր Միխաիլովի նկատմամբ նշանակված պատիժը չի կարող զսպող ազդեցություն ունենալ այդ բնույթի հանցագործությունների կանխման իմաստով, այսինքն` չի ապահովվում պատժի նպատակներից կարևորագույնը։
Բնակչության իրավական պաշտպանության ձևերից մեկը քրեաիրավական պաշտպանությունն է, որն իրականացվում է մարդկանց առողջությանը վնաս պատճառող կամ այն վտանգի տակ դնող որոշակի արարքների համար քրեական պատասխանատվություն սահմանելով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածով նախատեսված առանց իրացնելու նպատակի թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառությունը բնակչության առողջության դեմ ուղղված հանցագործություն է, որը կանխելը, բացահայտելն ու պատժելը ոչ պակաս առանցքային տեղ է զբաղեցնում թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառության դեմ պայքարում։
Թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառության դեմ պայքարը ոչ միայն ներպետական, այլև միջազգային խնդիր է, որով էլ պայմանավորված է թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառության դեմ պայքարին ուղղված կոնվենցիաների ընդունումը. ՄԱԿ-ի 1961թ. «Թմրամիջոցների մասին» միասնական կոնվենցիան, ՄԱԿ-ի 1988թ. «Թմրամիջոցների և հոգեմետ նյութերի շրջանառության դեմ պայքարի մասին» կոնվենցիան։
Թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառությունն առանց իրացնելու նպատակի, հասարակական վտանգավորությունը նրանում է, որ այն հանգեցնում է դրանց անկառավարելի տարածմանն ու չարաշահմանը և լրջորեն ազդում է բնակչության առողջական վիճակի, սոցիալ-հոգեբանական մթնոլորտի վրա, բացասաբար է անդրադառնում տնտեսության, քաղաքականության և իրավակարգի վրա։
Այս հանցագործության անմիջական օբյեկտը բնակչության անվտանգությունն է։ Քննարկվող արարքը կարող է ոտնձգել նաև ուրիշ օբյեկտների դեմ, վնաս պատճառելով այլ հասարակական հարաբերություններին, օրինակ, թմրամիջոցների շրջանառության սահմանված կարգը, հասարակական անվտանգությունը և այլն։
Պատիժ նշանակելու և այն կրելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է իր բազմաթիվ որոշումներում։ Ամբաստանյալին մեղսագրվող հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանի և բնույթի վերաբերյալ իրավական դիրքորոշում ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է Գարուշ Մարությանի վերաբերյալ քրեական գործով կայացրած որոշման մեջ. «արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն բնորոշվում է մեղքի ձևի, տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության փաստական տվյալների ամբողջությամբ։ (...):» /տես Գ.Մադաթյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 17.02.2009թ. ԵՇԴ/0029/01/08 որոշման 14-րդ կետը/։
Պատժի արդարացիությունը և անհատականացումը ենթադրում է, որ պատժի տեսակի և չափի որոշման ժամանակ Դատարանը պետք է հաշվի առնի կատարած հանցագործության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում՝ նրա պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները։ Ընդ որում, անձի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների գնահատումը յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս հնարավորության է տալիս Դատարանին պատկերացում կազմելու հանցագործության ՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանի, բնույթի, ինչպես նաև հանցավորի անձնավորության մասին և յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով անհատականացնել պատիժը։ Պատժի անհատականացման կարևորությունն այն է` որ դա լուրջ երաշխիք է պատժի նպատակների իրականացման համար: /տես Սրթուր Աամյանր գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 24.08.2012թ. թիվ ԼԴ/0287/01/11 որոշումը/։
Բողոքաբերը գտել է, որ Դատարանն ամբաստանյալ Վիկտոր Միխաիլովին նշանակելով ակնհայտ մեղմ պատիժ և նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը պայմանականորեն չկիրառելով, թույլ է տվել դատական սխալ, նյութական իրավունքի այնպիսի խախտում, որն ազդել է գործի ելքի վրա, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 380.1-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի համաձայն հանդիսանում է վերաքննիչ բողոք բերելու հիմք, հանգեցրել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 399-րդ հողվածի խախտմանը, այն է՝ նշանակված պատժի անհամապատասխանությունը` հանցագործության ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին, ինչն էլ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հողվածի 1-ին մասի 4-րդ կետի համաձայն` բողոքարկված դատական ակտի բեկանման կամ փոփոխման հիմք է։
Ելնելով վերոգրյալից, բողոքաբերը Վերաքննիչ դատարանին խնդրել է Դատարանի 28.09.2015 թվականի թիվ ԵԿԴ/0210/01/15 դատավճիռը` պատժի մասով բեկանել, կայացնել գործն ըստ էության լուծող դատական ակտ, ամբաստանյալ Վիկտոր Միխաիլովի նկատմամբ նշանակել նրա կատարած հանցագործության ծանրությանն ու անձին համապատասխան արդարացի պատիժ ազատազրկման ձևով` առանց ՀՀ քրեական օրենզրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման։

4.Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի պահանջների` վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում:
Ըստ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 381-րդ հոդվածի 3-րդ մասի պահանջների` վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը ներկայացվում են բացառապես վերաքննիչ բողոքում, և դրանք չեն կարող փոփոխվել և լրացվել գործի դատական քննության ընթացքում:
Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 386-րդ հոդվածի պահանջների` վերաքննիչ բողոքի հիման վրա վերաքննիչ դատարանն ստուգում է գործի փաստական հանգամանքների բացահայտման և քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, ինչպես նաև գործը քննելիս և լուծելիս քրեական դատավարական օրենքի նորմերի պահպանումը:
Վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում վերլուծելով գործի նյութերը, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ մեղադրողի վերաքննիչ բողոքում բերված պատճառաբանությունները սույն քրեական գործի շրջանակներում չեն կարող բավարար հիմք հանդիսանալ վիճարկվող դատական ակտը բեկանելու կամ փոփոխելու համար, ուստի այն պետք է մերժել` հետևյալ պատճառաբանությամբ.
Սույն գործով կայացված դատական ակտի ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ Դատարանն ամբաստանյալ Վիկտոր Միխաիլովի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը լուծելիս, արձանագրել է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն` հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի, համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, այն կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, իսկ նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և/կամ ծանրացնող հանգամանքներով։ Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն` հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները։
Օրենքի և դատարանի առջև հավասարության սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 8-րդ հոդվածի համաձայն՝ որոշակի փաստական հանգամանքներ ունեցող գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կամ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի դատական ակտի հիմնավորումները, այդ թվում՝ օրենքի մեկնաբանությունները պարտադիր են դատարանի համար նույնանման փաստական հանգամանքներով գործի քննության ժամանակ։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը, Ա.Պապիկյանի վերաբերյալ 2007թ. հոկտեմբերի 26-ի ՎԲ-149/07 գործով մեկնաբանելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված նորմը, նշել է, որ այն Դատարանին օժտել է անձի պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքների կիրառման լայն հայեցողությամբ, քանի որ պատիժ նշանակելիս Դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այնպիսի հանգամանքներ, որոնք նույն հոդվածի առաջին մասում նշված չեն։
Դատարանը որպես ամբաստանյալ Վիկտոր Միխաիլովի անձը դրականորեն բնութագրող տվյալ, գնահատել է` նախկինում դատապարտված չլինելը (ըստ ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոն 2015թ. հուլիսի 3-ին կատարված հարցման արդյունքների), երիտասարդ (համաձայն` 2014թ. հոկտեմբերի 31-ին տրված թիվ BA1613941 անձնագրի պատճենի) և ամուսնացած լինելը (համաձայն` 2009թ. մարտի 18-ին տրված ԱԱ սերիայի թիվ 110475 ամուսնության վկայականի պատճենի):
Որպես ամբաստանյալ Վիկտոր Միխաիլովի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներ, Դատարանը դիտել է` դեռևս մինչդատական վարույթից իրեն լիովին մեղավոր ճանաչելը և անկեղծորեն զղջալը, խնամքին 2009թ. մարտի 31-ին ծնված Վահագն Վիկտորի Միխաիլովի առկայությունը (համաձայն` 2009թ. ապրիլի 7-ին տրված թիվ ԱԱ սերիայի 300354 ծննդյան վկայականի պատճենի)։
Դատարանն արձանագրել է, որ վերոնշյալ տվյալներն ու հանգամանքները հաստատվել են քրեական գործի նյութերում առկա փաստական տվյալներով, իրական են, նվազեցնում են ամբաստանյալ Վիկտոր Միխաիլովի անձի հանրային վտանգավորությունը։
Ամբաստանյալ Վիկտոր Միխաիլովի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ Դատարանը չի արձանագրել։
Դատարանը, պատժի նպատակներն ապահովելու տեսանկյունով անդրադառնալով ամբաստանյալ Վիկտոր Միխաիլովի նկատմամբ պատժի նշանակման խնդրին, փաստել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով սահմանված հանցակազմի պատժամասը բացարձակ որոշակի է, այսինքն` նախատեսում է պատիժ բացառապես ազատազրկման ձևով, հետևաբար` սույն գործով քննարկման ենթակա են` պատժաչափի, ազատազրկման ձևով նշանակվող պատիժը կրելու կամ չկրելու (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառում), ինչպես նաև տվյալ հոդվածով նախատեսված ազատազրկումից ավելի մեղմ պատժատեսակ նշանակելու (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածի կիրառում) հարցերը։
Հաշվի առնելով ամբաստանյալ Վիկտոր Միխաիլովի անձը, նրան վերագրվող հանցագործության բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, ինչպես նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածի տեսանկյունով բացառիկ հանգամանքների բացակայությունը, Դատարանը գտել է, որ վերջինիս նկատմամբ տվյալ հոդվածով նախատեսվածից ավելի մեղմ պատժատեսակ նշանակելու հիմքերը բացակայում են։
Դատարանի համոզմամբ, ամբաստանյալ Վիկտոր Միխաիլովի ուղղվելը և նոր հանցագործությունների կանխումը հնարավոր է նրա նկատմամբ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելու պայմաններում, իսկ անձը դրականորեն բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներն անհրաժեշտ է հաշվի առնել նրա նկատմամբ պատժաչափ սահմանելիս, ինչպես նաև նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարությունը որոշելիս։
Ամբաստանյալ Վ.Միխաիլովի նկատմամբ նշանակվող ազատազրկման չափը որոշելիս, Դատարանը նախևառաջ հաշվի է առել արագացված կարգով դատական քննության կարգով մեղադրական դատավճիռ կայացնելիս պատիժ նշանակելու` ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 375.3-րդ հոդվածի 6-րդ մասով սահմանված սկզբունքը, համաձայն որի` այն Վ.Միխաիլովի դեպքում չի կարող գերազանցել երկու տարին։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` եթե դատարանը կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելիս հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելն հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին։ Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի վերոնշյալ դրույթների մեկնաբանությունից ակնհայտ է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ինչպես հանցագործությունների տեսակների, քանակի, հանցավոր արարքի վտանգավորության աստիճանի ու բնույթի, այնպես էլ անձանց շրջանակի հետ կապված որևէ հատուկ սահմանափակում օրենսդիրը չի նախատեսել, այսինքն` պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմք է համարվում դատարանի համոզվածությունն առ այն, որ ամբաստանյալի ուղղվելն հնարավոր է առանց որոշակի պատժատեսակները ռեալ կրելու (Հասմիկ Պետրոսյանի վերաբերյալ թիվ ԱՐԱԴ/0050/01/08 քրեական գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2009թ. հունիսի 29-ի որոշում)։
Դատարանի այդ համոզվածությունը կարող է կայանալ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածով նախատեսված (ինչպես նաև չնախատեսված, բայց Դատարանի համոզմամբ այդպիսին դիտարկվող) և 63-րդ հոդվածում սպառիչ թվարկված, պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների գնահատման արդյունքներով։ Սակայն, դատարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզունքներով, տվյալ հարցը քննարկելիս և լուծելիս պարտավոր է հաշվի առնել նաև հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, ինչը նշանակվող պատժի արդարացիության գրավականն է։
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար կարևոր նշանակություն ունեն հանցագործության կատարման հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, մեղքի ձևը, հանցավորի կողմից այդ հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքները նախատեսելու բնույթն ու աստիճանը» (տե՛ս, Դավիթ Ռոբերտի Հովհաննիսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԱՔԴ/0078/01/09 որոշման 11-12-րդ կետերը)։
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի վերաբերյալ դիրքորոշում Վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է Գարուշ Նորիկի Մադաթյանի գործով 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 գործով որոշման մեջ, որի համաձայն` «Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ։
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը»։
Զարգացնելով վերոհիշյալ իրավական դիրքորոշումները` Վճռաբեկ դատարանը Վ.Բեգյանի գործով որոշման մեջ արձանագրել է, որ «(…) պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցի լուծման ժամանակ դատարանը, ի թիվս այլ հանգամանքների, պետք է հաշվի առնի՝
ա) կատարված հանցագործության նպատակն ու շարժառիթը,
բ) քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակությունը,
գ) կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը,
դ) հանցագործության կատարման եղանակը,
ե) հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը,
զ) հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը (…)» (Վանյա Ռաֆիկի Բեգյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2013 թվականի հոկտեմբերի 18-ի թիվ ՏԴ/0018/01/13 որոշման 14-րդ կետը)։
Հաշվի առնելով ամբաստանյալ Վիկտոր Միխաիլովին վերագրված հանցագործության բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը (միջին ծանրության ծանրության հանցանք է, որը պատասխանատվություն է նախատեսում ազատազրկման ձևով, մինչև 3 տարի ժամկետով), թմրամիջոցի տեսակը և չափը, ամբաստանյալի անձը դրականորեն բնութագրող տվյալների, նրա պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների ամբողջությունը, մասնավորապես` նախկինում դատապարտված կամ այլ կերպ արատավորված չլինելը, երիտասարդ և ամուսնացած լինելը, խնամքին վեցամյա երեխայի առկայությունը, դեռևս մինչդատական վարույթից խոստովանական ցուցմունքներ տալն ու անկեղծորեն զղջալը, պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը` Դատարանը հանգել է այն համոզվածության, որ ամբաստանյալ Վ.Միխաիլովի ուղղվելը և նոր հանցագործությունների կանխելը հնարավոր է նրա նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակվող պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու և միաժամանակ ողջամիտ, տվյալ դեպքում՝ մեկ տարի ժամկետով փորձաշրջան սահմանելու պայմաններում։ Այդ պատիժն է արդարացի ու միաժամանակ անհրաժեշտ սոցիալական արդարությունը վերականգնելու, ամբաստանյալ Վ.Միխաիլովին ուղղելու և հնարավոր նոր հանցագործությունները կանխելու համար։
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Դատարանի` վերը նշված եզրահանգումները հիմնավոր են, քանի որ դրանք բխում են ինչպես գործող օրենսդրության պահանջներից, այնպես էլ գործի փաստական հանգամանքներից ու տվյալներից:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Դատարանն ամբաստանյալ Վիկտոր Միխաիլովի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս, պահպանելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները, ինչպես նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 48-րդ հոդվածների պահանջները` բավարար չափով հաշվի առնելով ամբաստանյալի կողմից կատարված հանցագործության բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, վերջինիս անձը բնութագրող դրական տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, ամբաստանյալ Վիկտոր Միխաիլովի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիայի շրջանակներում նշանակել է արդարացի և համաչափ պատիժ, որը կարող է ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակները:
Անդրադառնալով ամբաստանյալ Վիկտոր Միխաիլովի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառումն անթույլատրելի ճանաչելու վերաբերյալ մեղադրողի վերաքննիչ բողոքում բերված պատճառաբանություններին, Վերաքնննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել հետևյալը.
Համաձայն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին մասի պահանջների՝ եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
Ըստ նույն հոդվածի 2-րդ մասի պահանջների` պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:
Հիշյալ իրավանորմի վերլուծությունից հետևում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար անհրաժեշտ է դատարանի համոզվածությունը, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց նշանակված պատժատեսակն իրական կրելու: Ընդ որում, այդ համոզվածությունը պետք է հիմնված լինի գործի օբյեկտիվ տվյալների վրա, և պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առնի ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:
Վերաքննիչ դատարանը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի պահանջների համատեքստում անդրադառնալով ամբաստանյալ Վիկտոր Միխաիլովի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցին, հաշվի առնելով ամբաստանյալ Վիկտոր Միխաիլովի կողմից կատարված հանցագործության բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, վերջինիս անձը բնութագրող դրական տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, հանգում է այն հետևության, որ սույն քրեական գործի շրջանակներում վերջինիս նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը կիրառելի է, քանի որ Վերաքննիչ դատարանի մոտ առկա է համոզվածություն առ այն, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը ռեալ կրելու:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրողի վերաքննիչ բողոքում բերված պատճառաբանությունները բավարար չափով փաստարկված չեն և ինքնին չեն կարող բավար հիմք հանդիսանալ վիճարկվող դատական ակտը բեկանելու կամ փոփոխելու համար:
Միևնույն ժամանակ, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ գործը քննելիս և լուծելիս Դատարանի կողմից քրեադատավարական իրավունքի այնպիսի էական խախտումներ, որոնք ազդել կամ կարող էին ազդել սույն գործով ճիշտ որոշում կայացնելու վրա` թույլ չեն տրվել:
Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ սույն գործի շրջանակներում Դատարանի կողմից կայացվել է գործն ըստ էության ճիշտ լուծող դատական ակտ, այն օրինական է, հիմնավորված և պատճառաբանված, ուստի պետք է թողնել օրինական ուժի մեջ:
Անդրադառնալով ամբաստանյալ Վիկտոր Միխաիլովի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցի հարցին, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ այն հիմնավոր է և պետք է թողնել անփոփոխ։
Ելնելով վերոգրյալներից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-394-րդ հոդվածներով, Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2015 թվականի սեպտեմբերի 28-ի դատավճիռը, քրեական գործով ըստ մեղադրանքի` Վիկտոր Միխաիլի Միխաիլովի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով, թողնել օրինական ուժի մեջ, իսկ մեղադրողի վերաքննիչ բողոքը` մերժել:
Ամբաստանյալ Վիկտոր Միխաիլովի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը` ստորագրություն չհեռանալու մասին, թողնել անփոփոխ` մինչև սույն որոշման օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ այն հրապարակելու պահից մեկամսյա ժամկետում։

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ


ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ


Մ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ