Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ


Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը,

նախագահությամբ` դատավոր Մ. Մարտիրոսյանի,
քարտուղարությամբ` Ա. Հովհաննիսյանի,

մասնակցությամբ`
մեղադրող,
Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
վարչական շրջանների դատախազության
դատախազ Մ. Նալբանդյանի,

հանրային պաշտպան Կ. Մեժլումյանի,

անչափահաս տուժող Ս. Ավետիսյանի,

անչափահաս տուժողի
օրինական ներկայացուցիչ Ն. Ղազարյանի,

մանկավարժ Մ. Բաբայանի,



2015թ. հոկտեմբերի 6-ին Երևանում,


դռնբաց դատական նիստում քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի
Գագիկ Արթուրի Ավագյանի
ծնված 1997թ. հուլիսի 27-ին, Երևանում, հայ, Հայաստանի Հանրապետության /այսուհետ ՀՀ/ քաղաքացի, ութամյա կրթությամբ, ամուրի, խնամքին ոչ ոք, նախկինում դատված (Երևանի Էրեբունի և Նուբարաշեն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2014թ. հունիսի 10-ի դատավճռով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 1-ին մասով դատապարարտվել է կալանքի 15 /տասնհինգ/ օր ժամկետով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվել` սահմանվել է փորձաշրջան 1/մեկ/ տարի ժամկետով։ 2015թ. օգոստոսի 6-ին փորձաշրջանի ժամկետը լրանալու պատճառով Գ. Ավագյանը հանվել է ՀՀ արդարադատության նախարարության քրեակատարողական վարչության այլընտրանքային պատիժների կատարման բաժնի Աջափնյակ և Դավթաշեն բաժանմունքի հաշվառումից), չի աշխատել, հաշվառված է և բնակվել է Երևանի Մարգարյան փողոցի թիվ 37 շենքի թիվ 120 բնակարանում, տվյալ քրեական գործով որպես խափանման միջոց ընտրվել է չհեռանալու մասին ստորագրությունը, մեկ այլ` ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում քննվող թիվ 15148615 քրեական գործով նրա նկատմամբ խափանման միջոց է ընտրվել կալանավորումը և նա 2015թ. օգոստոսի 28-ից գտնվում է կալանքի տակ, սույն քրեական գործով մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 1-ին մասով։

Գործի դատավարական նախապատմությունը

Թիվ 15104915 քրեական գործը ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում հարուցվել է 2015թ. մայիսի 20-ին, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 1-ին մասով, Սերգեյ Ռաֆիկի Ավետիսյանի հաղորդման հիման վրա նախապատրաստված նյութերով։
Ամբաստանյալ Գագիկ Արթուրի Ավագյանին նախաքննության մարմնի կողմից մեղադրանք է առաջադրվել հետևյալ արարքի համար` «որ նա՝ խարդախությամբ ուրիշի գույքը հափշտակելու դիտավորությամբ, 2015 թվականի մայիսի 12-ին, ժամը 15։45-ին Երևան քաղաքի Իտալիայի փողոցի վրա գտնվող Ֆրանսիայի դեսպանատան մոտակայքում, չարաշահելով Սերգեյ Ռաֆիկի Ավետիսյանի վստահությունը՝ զանգահարելու և հետ վերադարձնելու պատրվակով, խաբեությամբ վերցրել է վերջինիս պատկանող, զգալի չափի՝ 130.000 ՀՀ դրամ արժողության «Սամսունգ Գալաքսի Գրանդ Պրայմ» մոդելի բջջային հեռախոսը և խարդախությամբ հափշտակել այն։
Այսինքն Գ.Ավագյանը կատարել է հանցավոր արարք, որը նախատեսված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 1-ին մասով։»։
2015թ. օգոստոսի 13-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան, 2015թ. օգոստոսի 14-ին ստացվել և 2015թ. օգոստոսի 17-ին ընդունվել է դատարանի վարույթ, իսկ 2015թ. օգոստոսի 21-ին որոշում է կայացվել քրեական գործի դատական քննությունը 2015թ. օգոստոսի 31-ին նշանակելու մասին։
Այդ որոշմամբ Գագիկ Ավագյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց հսկողության հանձնելը փոփոխվել և նրա նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել չհեռանալու մասին ստորագրությունը` չափահաս դառնալու պատճառաբանությամբ։

Դատարանի կողմից հաստատված փաստական հանգամանքները

Դատաքննությամբ, գործի տվյալներով, դատարանը հիմնավորված է համարում հետևյալը.
Ամբաստանյալ Գագիկ Արթուրի Ավագյանը 2015թ. մայիսի 12-ին, ժամը 15։30-ի սահմաններում Երևանի Նար-Դոս փողոցում, կանգառում տեսնելով անչափահաս տուժող Սերգեյ Ռաֆիկի Ավետիսյանին և վկա Գրիգոր Կարենի Կուրեղյանին` նկատել է, որ Ս. Ավետիսյանը բջջային հեռախոս է կրում։ Այն խարդախությամբ հափշտակելու նպատակով` ամբաստանյալ Գ. Ավագյանը մոտեցել է տուժող Ս. Ավետիսյանին և վկա Գ. Կուրեղյանին, բարևել նրանց և ներկայանալով Հայկ անունով, զանգահարելու պատրվակով Ս. Ավետիսյանից խնդրել է նրա բջջային հեռախոսը։ Ոչինչ չկասկածելով` Ա. Ավետիսյանը 130.000 ՀՀ դրամ արժողությամբ, «Սամսունգ» տեսակի բջջային հեռախոսը, որում առկա է եղել կանխավճարային 094-75-01-50 համարի հեռախոսաքարտը` տվել է ամբաստանյալ Գ. Ավագյանին։ Վերջինս Ս. Ավետիսյանին հավաստիացրել է, որ շուտով այդ հեռախոսահամարով իրեն հետ են զանգահարելու, քանի որ զանգ է կատարել և անջատել։ Այդ պատճառաբանությամբ նա բջջային հեռախոսը պահել է իր մոտ` առաջարկելով քայլել դեպի Երևանի Մ. Խորենացի փողոցում գործող ոսկու շուկա։
Տուժող Ս. Ավետիսյանը, վկա Գ. Կուրեղյանը և ամբաստանյալ Գ. Ավագյանը միասին քայլել են այդ ուղղությամբ։
Վկա Գ. Կուրեղյանը հեռացել է նրանցից, իսկ ամբաստանյալ Գ. Ավագյանը և տուժող Ս. Ավետիսյանը հասնելով ՀՀ-ում Ֆրանսիայի Հանրապետության դեսպանատան մոտ գտնվող այգի` նստել են այդտեղի նստարանին և զրուցել։
Դրանից հետո, ժամը 15։45-ի սահմաններում, ամբաստանյալ Գ. Ավագյանը տուժող Ս. Ավետիսյանին խնդրել է սպասել, իսկ ինքը բնական կարիքները հոգալու պատրվակով գնացել է այգու վերջնամաս։ Այնուհետև նա դուրս է եկել Ս. Ավետիսյանի տեսադաշտից և հեռացել` խարդախությամբ հափշտակելով տուժող Ս. Ավետիսյանի կողմից օգտագործվող, զգալի չափի` 130.000 ՀՀ դրամ արժողությամբ, «Սամսունգ» տեսակի բջջային հեռախոսը։

Ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալների, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների ուսումնասիրման արդյունքում պարզվել է հետևյալը.
Ամբաստանյալ Գագիկ Արթուրի Ավագյանը ծնվել է 1997թ. հուլիսի 27-ին Երևանում։ Ծնողների ամուսնալուծության պատճառով բնակվել է մոր` Արմինե Ավագյանի և եղբոր հետ միասին։ Գագիկ Ավագյանի դաստիարակությամբ և խնամքով զբաղվել է մայրը` երրորդ խմբի հաշմանդամ Ա. Ավագյանը։ Գ. Ավագյանը սովորել է թերի զարգացած անձանց համար նախատեսված, Երևանի Ավան թաղամասի թիվ 6 գիշերօթիկ դպրոցում, որտեղից, 8-րդ դասարանն ավարտելուց հետո հեռացվել է` բացակայությունների պատճառով։
Ամբաստանյալ Գ. Ավագյանը նախկինում դատապարտվել է։ Նա Երևանի Էրեբունի և Նուբարաշեն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2014թ. հունիսի 10-ի դատավճռով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 1-ին մասով դատապարարտվել է կալանքի 15 /տասնհինգ/ օր ժամկետով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվել` սահմանվելով փորձաշրջան 1/մեկ/ տարի ժամկետով։
Այդ քրեական գործով իրեն մեղսագրված հանցանքն ամբաստանյալ Գ. Ավագյանը կատարել է` լինելով անչափահաս։
Փորձաշրջանի ընթացքում, անչափահաս` տասնյոթ տարեկան Գ. Ավագյանը կատարել է նաև սույն քրեական գործով իրեն վերագրվող արարքը։
2015թ. օգոստոսի 6-ին, փորձաշրջանի ժամկետը լրանալու պատճառով Գ. Ավագյանը հանվել է ՀՀ արդարադատության նախարարության քրեակատարողական վարչության այլընտրանքային պատիժների կատարման բաժնի Աջափնյակ և Դավթաշեն բաժանմունքի հաշվառումից։
Մեկ այլ` ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում քննվող թիվ 15148615 քրեական գործով Գ. Ավագյանի նկատմամբ խափանման միջոց է ընտրվել կալանավորումը և նա 2015թ. օգոստոսի 28-ից գտնվում է կալանքի տակ։

Ապացույցների հետազոտում և գնահատում

Դատարանի կողմից հաստատված հանգամանքներն հիմնավորվում են հետևյալ ապացույցներով.
Ամբաստանյալ Գագիկ Արթուրի Ավագյանի ցուցմունքներով այն մասին, որ 2015թ. մայիսին մոտեցել է տուժող Ս. Ավետիսյանին և զանգահարելու պատրվակով նրանից խնդրել է տալ բջջային հեռախոսը։ Ս. Ավետիսյանը տվել է հեռախոսը և ինքն այն վերցնելով` հեռացել է։ Հեռախոսը եղել է նորմալ վիճակում։ Այն 3.000 ՀՀ դրամով վաճառել է վկա Հովհաննես Զազյանին։ Իր կողմից որևէ անձի նկատմամբ սպառնալիք չի եղել, տուժողի ընկերոջն ասել է, որ նա հեռանա, սակայն դրան պատճառ չի եղել։
Առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր է ճանաչում։ Պատրաստակամ է տուժողին պատճառված վնասը վերականգնել։
/դատական նիստի արձանագրություն, գ.թ. 56-57, 67-68/
Տուժող Սերգեյ Ռաֆիկի Ավետիսյանի ցուցմունքներով այն մասին, որ սովորում է Երևանի Ա. Խանջյանի անվան թիվ 53 դպրոցի 9-րդ դասարանում։ Շուրջ չորս ամիս առաջ, դասերն ավարտելուց հետո, տուն ուղևորվելու նպատակով, իր ընկեր` վկա Գրիգոր Կուրեղյանի հետ քայլել է դեպի Երևանի Նար-Դոս փողոցի մոտակայքում գտնվող կանգառ։ Այդտեղ իրենց մոտեցել է ամբաստանյալ Գ. Ավագյանը և ներկայանալով Հայկ անունով` խնդրել տալ բջջային հեռախոսը` ընկերոջը զանգահարելու համար։ Վերջինիս խնդրանքը կատարել է և իրեն պատկանող, «Սամսունգ Գալաքսի Գրանդ Պրայմ» մոդելի բջջային հեռախոսը տվել է նրան։
Այնուհետև, Գ. Ավագյանի առաջարկով, երեքով միասին քայլել են դեպի Երևանի ոսկու շուկայի հարակից տարածքում գտնվող զբոսայգի և նստել այդտեղ գտնվող նստարաններից մեկին։ Այդ ընթացքում Գ. Ավագյանից պահանջել է վերադարձնել հեռախոսը, սակայն վերջինս պատճառաբանել է, որ սպասում է զանգի և դրանից հետո կվերադարձնի։ Գ. Ավագյանը Գ. Կյուրեղյանին ասել է, որ նա տուն գնա և վերջինս հրաժեշտ տալով իրենց` հեռացել է։ Դրանից հետո Գ. Ավագյանն իրեն ասել է, որ գնում է զուգարան` հետը տանելով իր բջջային հեռախոսը և դուրս գալով իր տեսադաշտից` հեռացել է։ Ոչինչ չկասկածելով` որոշ ժամանակ սպասել է նրան, սակայն տեսնելով, որ չի վերադառնում` հասկացել է, որ նա խաբեությամբ հափշտակել է իր 130.000 ՀՀ դրամ արժողության հեռախոսը։ Պատահական անցորդից հեռախոս է խնդրել և զանգահարել իր հեռախոսահամարին, սակայն այն անջատված է եղել։ Դրանից հետո դիմել է ոստիկանություն և կատարվածի մասին հաղորդում է տվել։
/դատական նիստի արձանագրություն, գ.թ. 19-21, 63, 134/
Վկա Հովհաննես Համլետի Զազյանի ցուցմունքներով այն մասին, որ աշխատում է Երևանի Բաշինջաղյան փողոցի թիվ 173/4 հասցեի մոտակայքում գործող հեռախոսների և այլ էլեկտրական սարքավորումների վերանորոգման կետում որպես վերանորոգող։
Շուրջ չորս ամիս առաջ իր աշխատանքի վայր է եկել ամբաստանյալ Գ. Ավագյանը և առաջարկել 10.000 ՀՀ դրամով գնել օգտագործված «Սամսունգ» մոդելի բջջային հեռախոս։ Չի համաձայնվել առաջարկված արժեքով գնել հեռախոսը` հայտնելով, որ դրա դիմաց պատրաստ է վճարել 3.000 ՀՀ դրամ։ Որոշ ժամանակ անց Գ. Ավագյանը կրկին այցելել է իրեն` առաջարկելով հեռախոսը գնել այդ գումարով։ Նրանից հարցրել է` արդյոք հեռախոսը գողացված է, թե` ոչ։ Նա պատասխանել է, որ գողացված չէ` հավելելով, որ կարող է բերել նաև դրա անձնագիրը։ Հեռախոսը գնել է` դրա դետալներն օգտագործելու նպատակով, որի դիմաց Գ. Ավագյանին վճարել է 3.000 ՀՀ դրամ։ Հեռախոսը բաժանել է տարբեր մասերի, որոնցից մի մասն օգտագործել է այլ հեռախոսներ վերանորոգելու համար, իսկ մի մասը` վաճառել։
/դատական նիստի արձանագրություն, գ.թ. 128-130/
Վկա Գրիգոր Կարենի Կուրեղյանի նախաքննական ցուցմունքով այն մասին, որ 2015թ. մայիսի 12-ին, ժամը 14։30-ի սահմաններում ավարտելով իր այդ օրվա դասերը, ընկերոջ` Սերգեյ Ավետիսյանի հետ տուն ուղևորվելու նպատակով գնացել է Երևանի Նար-Դոս և Մ. Խորենացի փողոցների խաչմերուկի մոտակայքում գտնվող կանգառ։ Այդտեղ գտնվելու ժամանակ իրենց է մոտեցել մոտ 17 տարեկան անծանոթ երիտասարդ և Սերգեյից խնդրել է նրա բջջային հեռախոսը` զանգահարելու համար։ Սերգեյը նրան տվել է իր «Սամսունգ Գալաքսի Գրանդ Պրայմ» մոդելի բջջային հեռախոսը, որից հետո նշված անծանոթի առաջարկով քայլել են դեպի Երևան քաղաքի «Տաշիր» առևտրի կենտրոն, մտել են իրեն անծանոթ մի բակ և նստել հանգստի համար նախատեսված վայրում։ Այդ անծանոթն ասել է, որ բնակվում է մոտակայքում։ Որոշ ժամանակ անց գնացել է տուն, որից հետո զանգահարել է Ս. Ավետիսյանի հեռախոսահամարին։ Զանգին պատասխանել է այդ անծանոթը և անջատել հեռախոսը։ Մի քանի անգամ փորձել է զանգահարել Ս. Ավետիսյանի հեռախոսահամարին, սակայն ոչ ոք չի պատասխանել զանգերին։ Այնուհետև զանգահարել է Ս. Ավետիսյանի մայրիկին և նրանից տեղեկացել, որ Ս. Ավետիսյանը դեռևս տուն չի հասել։ Դրանից հետո Ս. Ավետիսյանի մայրիկին պատմել է տեղի ունեցածի մասին։
/դատական նիստի արձանագրույթուն, գ.թ. 86-87/
Քննչական փորձարարություն կատարելու մասին 2015թ. հուլիսի 24-ի արձանագրությամբ և դրան կից լուսանկարչական հավելվածներով, որոնց համաձայն` Գագիկ Ավագյանը մատնացույց է արել Երևանի Զավարյան փողոցի թիվ 45 հասցեի դիմացի հատվածում առկա տարածքը և հայտարարել, որ 2015թ. մայիսին մոտեցել է անծանոթ երկու տղաների, զանգահարելու համար նրանցից խնդրել և վերցրել է բջջային հեռախոս։ Այդ հեռախոսը պահել է իր մոտ։ Զզբոսնելով իրեն անհայտ փողոցներով` գնացել են Երևանի Խորենացու փողոցի մոտակայքում գտնվող զբոսայգի։ Դրանից հետո այդ տղային ասել է, որ զրուցում է հեռախոսով, շուտով կվերադառնա և հեռացել է նրանից դեպի Իտալիայի փողոցի դեսպանատան դիմաց գտնվող զբոսայգի։ Տեսնելով, որ այդ տղան իրեն չի նայում` արագ հեռացել է նրանից և տարել նրա «Սամսունգ» մոդելի բջջային հեռախոսը։
Այնուհետև Գ. Ավագյանը մատնացույց է արել Երևանի Բաշինջաղյան փողոցի թիվ 173/4 հասցեի մոտակայքում գործող տաղավարը, որտեղ 3.000 ՀՀ դրամով վաճառել է վերոհիշյալ բջջային հեռախոսը։
/դատական նիստի արձանագրություն, գ.թ. 122-127/
Անձին ճանաչման ներկայացնելու վերաբերյալ 2015թ. հունիսի 2-ի արձանագրությամբ, որի համաձայն` տուժող Ս. Ավետիսյանն իրեն ճանաչման ներկայացված անձանց շարքում ճանաչել է Գ. Ավագյանին և հայտարարել, որ վերջինս Երևանի Նար-Դոս փողոցում մոտեցել է իրեն և խնդրել հեռախոսը, որպեսզի զանգահարի։ Այնուհետև միասին քայլել են դեպի Իտալիայի փողոց, որտեղից նա հեռացել է` տանելով հեռախոսը։
/դատական նիստի արձանագրություն, գ.թ. 62/


Դատարանի իրավական վերլուծությունները.

Վերլուծելով ամբաստանյալ Գագիկ Ավագյանին առաջադրված մեղադրանքը, նրա ցուցմունքները և գործով ձեռք բերված ապացույցները` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Գագիկ Ավագյանի կողմից, նրա մեղավորությամբ, խարդախությամբ ուրիշի գույքի զգալի չափերով հափշտակություն կատարելն ապացուցված է, նրա արարքը ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին։
Ուսումնասիրելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, ամբաստանյալ Գագիկ Ավագյանի նկատմամբ, նրա կատարած հանցագործության համար պատիժ նշանակելիս` դատարանը հաշվի է առնում հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, հանցավորի անձը, հանցագործության կատարման եղանակը` հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցագործությունը կատարելուց հետո ամբաստանյալի դրսևորած վարքագիծը։
Ամբաստանյալ Գագիկ Ավագյանի կողմից կատարված` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության համար պատիժ նշանակելու հարցը քննարկելիս` դատարանը գտնում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 22-րդ հոդվածի համաձայն` «(…) 4. Այն հանցանքների համար դատվածությունը, որը հանվել կամ մարվել է օրենքով սահմանված կարգով, ինչպես նաև այն հանցանքները, որոնք կատարվել են մինչև անձի տասնութ տարին լրանալը, ռեցիդիվը գնահատելիս հաշվի չեն առնվում։»։
Գ. Ավագյանը լինելով անչափահաս, մինչև տասնյոթ տարին լրանալը կատարած հանցանքի համար, Երևանի Էրեբունի և Նուբարաշեն վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2014թ. հունիսի 10-ի դատավճռով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 1-ին մասով դատապարարտվել է կալանքի 15 /տասնհինգ/ օր ժամկետով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվել` սահմանվել է փորձաշրջան 1/մեկ/ տարի ժամկետով։
Դատարանը գտնում է, որ այդ հանցանքի կատարման համար դատվածությունը ռեցիդիվը գնահատելիս հաշվի առնվել չի կարող` մինչև Գ. Ավագյանի տասնութ տարին լրանալը կատարված լինելու պատճառաբանությամբ։
«Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին» միջազգային դաշնագրի 24-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Յուրաքանչյուր երեխա, առանց ռասայի, մաշկի գույնի, սեռի, լեզվի, կրոնի, ազգային կամ սոցիալական ծագման, գույքային վիճակի կամ ծննդի հատկանիշով որևէ խտրականության, իրավունք ունի իր ընտանիքի, հասարակության և պետության կողմից պաշտպանության այնպիսի միջոցների, որոնք անհրաժեշտ են նրան որպես մանկահասակի»։
«Երեխայի իրավունքների մասին» ՀՀ օրենքի 8-րդ հոդվածի 1-ին պարբերության համաձայն` «Յուրաքանչյուր երեխա ունի ֆիզիկական, մտավոր և հոգևոր լիարժեք զարգացման համար անհրաժեշտ կենսապայմանների իրավունք»։
«Անչափահասների նկատմամբ արդարադատություն իրականացնելու վերաբերյալ» ՄԱԿ-ի նվազագույն ստանդարտ կանոնների («Պեկինյան կանոններ») 5-րդ կետի համաձայն` «Անչափահասների վերաբերյալ արդարադատության համակարգը ուղղված է առաջին հերթին անչափահասի բարեկեցության ապահովմանը, որպեսզի անչափահաս իրավախախտների վրա ազդեցություն գործող ցանկացած միջոց միշտ համաչափ լինի ինչպես իրավախախտի անհատական առանձնահատկություններին, այնպես էլ իրավախախտման հանգամանքներին»։
«Պեկինյան կանոնների» 17.1-րդ կետի համաձայն` «Ներգործության միջոցների ընտրության ժամանակ իրավասու մարմինը պետք է ղեկավարվի հետևյալ սկզբունքներով.
ա) ներգործության միջոցները միշտ պետք է համարժեք լինեն ոչ միայն իրավախախտման հանգամանքներին և ծանրությանը, այլև անչափահասի դրությանը և պահանջներին, ինչպես նաև հասարակության պահանջներին.
բ) անչափահասի անձնական ազատության սահմանափակման մասին որոշումը պետք է ընդունվի միայն հարցի մանրազնին քննարկումից հետո, և սահմանափակումը հնարավորության սահմաններում պետք է հասցնել նվազագույնի. (…)»։
«Պեկինյան կանոնների» 19.1-րդ կետի համաձայն` «Անչափահասին որևէ ուղղիչ հիմնարկում ներփակելը միշտ պետք է ծայրահեղ միջոց լինի, անհրաժեշտ նվազագույն ժամկետի համար կիրառված»։
«Երեխայի իրավունքների մասին» ՄԱԿ-ի կոնվենցիայի 37-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Մասնակից պետությունները ապահովում են, որ. (...)
(բ) ոչ մի երեխա չզրկվի ազատությունից անօրինական կամ կամայական կերպով։ Երեխայի ձերբակալությունը, կալանքը կամ ազատազրկումն իրականացվում են համաձայն օրենքի և գործադրվում են միայն որպես ծայրահեղ միջոց և որքան հնարավոր է՝ կարճ ժամանակամիջոցով, (...)»։
«Ազատազրկված անչափահաս անձանց պաշտպանության վերաբերյալ» ՄԱԿ-ի կանոնների («Հավանայի կանոններ») 2-րդ կետը սահմանում է. «Անչափահասին ազատությունից զրկելը պետք է կիրառվի որպես ներգործության ծայրահեղ միջոց՝ անհրաժեշտ նվազագույն ժամկետով։ Այն պետք է սահմանափակվի բացառիկ դեպքերում։ Պատժի ժամկետը պետք է որոշվի դատական մարմնի կողմից` չբացառելով նրան վաղաժամկետ ազատելու հնարավորությունը»։
«Երեխաների իրավունքների մասին» Նյու-Յորքի 1989թ. նոյեմբերի 20-ի կոնվենցիայի (Հայաստանի Հանրապետության կողմից վավերացվել է 1992թ. հունիսի 1-ին) 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Երեխաների նկատմամբ բոլոր գործողություններում, անկախ այն բանից, թե դրանք ձեռնարկվում են սոցիալական ապահովության հարցերով զբաղվող պետական կամ մասնավոր հիմնարկների, դատարանների, վարչական կամ օրենսդրական մարմինների կողմից, առաջնահերթ ուշադրություն է դարձվում երեխայի շահերի առավել ապահովմանը։»։
Նույն կոնվենցիայի 40-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Մասնակից պետությունները ճանաչում են մեղադրվող կամ քրեական օրենսդրությունը խախտած համարվող յուրաքանչյուր երեխայի իրավունքը՝ արժանանալու այնպիսի վերաբերմունքի, որը նպաստում է նրա արժանապատվության և նշանակալիության զգացումի զարգացմանը, երեխայի մեջ ամրապնդում է հարգանքը մարդու իրավունքների և ուրիշների հիմնարար ազատությունների նկատմամբ, և որի դեպքում հաշվի է առնվում երեխայի տարիքը և հասարակության մեջ նրա վերաինտեգրացման և հետագա դրական դեր խաղալուն նպաստելու ցանկալիությունը։ (…)
4. Անհրաժեշտ է այնպիսի բազմազան միջոցառումների առկայությունը, ինչպիսիք են խնամքի, խնամակալության և հսկողության մասին հրամանները, խորհրդատվական ծառայությունները, փորձաշրջանի նշանակումը, դաստիարակությունը, կրթական և մասնագիտական պատրաստության ծրագրերը և առանձին հաստատություններում խնամքի այլընտրանքային այլ ձևեր, որոնք ապահովում են երեխայի նկատմամբ նրա բարեկեցությանը, ինչպես նաև դրությանն ու հանցագործության բնույթին համապատասխանող վերաբերմունք։»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերլուծելով մեջբերված դրույթները` ԵԱՆԴ/0094/01/13 քրեական գործով 2015թ. օգոստոսի 20-ին կայացված որոշմամբ արձանագրել է, որ. «13. (…) անչափահասները, պայմանավորված իրենց տարիքային և սոցիալ-հոգեբանական առանձնահատկություններով, ունեն հատուկ հոգածության և խնամքի կարիք, ուստի արդարադատություն իրականացնելիս պետք է հաշվի առնել ձեռնարկվող միջոցառումների հնարավոր ազդեցությունը նրանց բարեկեցության վրա։ Մասնավորապես, կիրառվող ներգործության միջոցների ընտրությունը պետք է պայմանավորված լինի ոչ միայն կատարված իրավախախտման ծանրությամբ, այլև անձի անհատական առանձնահատկություններով։ Հասարակությունից մեկուսացնելու հետ կապված պատժատեսակները անչափահասների նկատմամբ պետք է կիրառվեն որպես ծայրահեղ միջոց` հնարավոր նվազագույն ժամկետներով և սահմանափակ ու բացառիկ դեպքերում, քանի որ ի տարբերություն չափահասների` ազատազրկման բացասական հետևանքները նրանց վրա ավելի մեծ ազդեցություն են թողնում։ (…)
Այդ որոշմամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է նաև հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«15.1. Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ անչափահասների սոցիալ-հոգեբանական առանձնահատկություններով պայմանավորված` հասարակությունից նրանց երկարատև ժամկետով մեկուսացնելն արդարացված չէ, քանի որ անչափահաս տարիքում անձը հեշտությամբ է ենթարկվում շրջապատի բացասական ազդեցությանը, մեծանում է հանցավոր ենթամշակույթի տարրերը յուրացնելու հավանականությունը։ Մյուս կողմից նրանք, ի տարբերություն չափահասների, ավելի հեշտ են ենթարկվում պատժի ուղղիչ ազդեցությանը։ Հետևաբար դատարանը նախ և առաջ պետք է քննարկի ազատությունից զրկելու հետ չկապված պատժատեսակի նշանակման հնարավորությունը։ Որոշակի ժամկետով ազատազրկումը` որպես անչափահասների նկատմամբ կիրառվող ամենախիստ պատժատեսակ, պետք է նշանակվի միայն բացառիկ դեպքերում, երբ ներգործության որևէ այլ միջոց չի կարող դրական արդյունք ապահովել։
16. Սույն որոշման նախորդ կետում արտահայտված դիրքորոշումը վերլուծելով սույն որոշման 13-15-րդ կետերում մեջբերված միջազգային և ներպետական իրավական կարգավորումների լույսի ներքո` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ բոլոր այն դեպքերում, երբ անչափահասին մեղսագրվող արարքի համար ՀՀ քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածով նախատեսվում է միայն ազատազրկում պատժատեսակը, դատարանը պետք է քննարկի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածի կիրառմամբ ավելի մեղմ պատժամիջոց ընտրելու կամ ավելի ցածր պատժաչափ նշանակելու հնարավորությունը` հաշվի առնելով առկա մեղմացնող հանգամանքների համակցությունը, անչափահասի կյանքի և դաստիարակության պայմանները, հոգեկանի զարգացման աստիճանը, առողջության վիճակը, նրա վրա այլոց ազդեցությունը, անձը բնութագրող այլ տվյալները, ինչպես նաև հանցագործության` հանրային վտանգավորության բնույթն ու աստիճանը։ Այս մոտեցումը համահունչ է անչափահասների պաշտպանությանն ուղղված միջազգային-իրավական փաստաթղթերի բովանդակությանը և հետապնդում է վերջիններիս բնականոն զարգացումն ու բարեկեցությունն ապահովելու իրավաչափ նպատակ»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Կարեն Տիգրանի Հարությունյանի վերաբերյալ ՎԲ-201/07 քրեական գործով վերլուծելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի մի շարք դրույթներ, մասնավորապես` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածները` 2007 թ. նոյեմբերի 30-ին կայացված որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները.
«4. (…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները։ Սոցիալական արդարությունը վերականգնելու նպատակը բխում է արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի բովանդակությունից։ Այն սահմանում է, որ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի, համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։ Սոցիալական արդարության վերականգնումը հնարավոր է, եթե հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակվի այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ ու բավարար է նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։
Պատիժ նշանակելու արդարության սկզբունքը դրսևորվում է օրենքով նախատեսված մի շարք պահանջներով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ։ Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ պատժի տեսակը և չափը որոշվում է հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով։ Պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով, հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար։ (…)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիան անյլընտրանքային է` պատիժ է նախատեսում տուգանքի, կալանքի և ազատազրկման ձևով։
Պատժի տեսակների միջև ճիշտ ընտրություն կատարելու և արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գ. Մադաթյանի վերաբերյալ ԵՇԴ/0029/01/08 քրեական գործով 2009թ. փետրվարի 17-ի որոշման մեջ, որտեղ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները.
«13. (…) այլընտրանքային սանկցիաների միջև ընտրություն կատարելիս պատժի արդարացիության սկզբունքի ապահովման հիմնական երաշխիքը դատարանների կողմից յուրաքանչյուր գործի քննության ժամանակ այնպիսի հանգամանքների բացահայտումն է, որոնք ազդել են անձի կողմից կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի վրա։
14. Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ։
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը։
15. Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը։ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը։ (…)»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի վերաբերյալ ԵԿԴ/0252/01/13 քրեական գործով 2014թ. հոկտեմբերի 31-ի որոշման մեջ արտահայտել է նաև հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«(…) նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին (…)։
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա։ (…)
Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն։ (…)»։
Ամբաստանյալ Գ. Ավագյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս` դատարանը հաշվի է առնում վերոհիշյալ նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները, ամբաստանյալ Գ. Ավագյանի անձը, այն, որ նա թերի զարգացած լինելու պատճառով սովորել է Երևանի Ավան թաղամասի թիվ 6 գիշերօթիկ դպրոցում, որտեղից, 8-րդ դասարանն ավարտելուց հետո հեռացվել է` բացակայությունների պատճառով։
Դատարանը հաշվի է առնում նաև կատարված հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, ամբաստանյալի կատարած արարքը ոչ մեծ ծանրության հանցագործությունների շարքին դասվելը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցագործությունը կատարելուց հետո ամբաստանյալի դրսևորած վարքագիծը, այն, որ Գ. Ավագյանն առաջադրված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել, խոստովանական ցուցմունքներ է տվել և ընդունելով մեղքը` զղջացել է կատարած արարքի համար։
Որպես ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք դատարանը հաշվի է առնում հանցանք կատարելու պահին հանցավորի անչափահաս` տասնյոթ տարեկան լինելը, իսկ նրա պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանք դատարանը չի արձանագրում։
Վերոգրյալը հաշվի առնելով` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Գագիկ Ավագյանն իր կատարած, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության համար ենթակա է պատժի այդ հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից նվազ խստի` տուգանքի ձևով, քանի որ պատիժներից առավել խիստը կիրառելու հիմքեր առկա չեն։ Բացի այդ` տուգանքի միջոցով հնարավոր կլինի ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակները։
Դատարանը գտնում է, որ իր նկատմամբ նշանակված պատիժն ամբաստանյալ Գագիկ Ավագյանը պետք է կրի, քանի որ դրան խոչընդոտող հանգամանքներ առկա չեն, պատժի կրումից նրան ազատելու վերաբերյալ բավարար հիմնավորումներ դատարանին չեն ներկայացվել։
Գործով քաղաքացիական հայց չի հարուցվել, գույքային վնասի հատուցման պահանջ չի ներկայացվել, գույքի վրա կալանք դնելու մասին որոշում չի կայացվել, որևէ առարկա գործով իրեղեն ապացույց չի ճանաչվել։
Քննելով խափանման միջոցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Գագիկ Ավագյանի նկատմամբ տվյալ քրեական գործով դատարանի 2015թ. օգոստոսի 21-ի որոշմամբ ընտրված խափանման միջոց չհեռանալու մասին ստորագրությունը ենթակա է վերացման, քանի որ նրա նկատմամբ մեկ այլ` ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում քննվող թիվ 15148615 քրեական գործով որպես խափանման միջոց ընտրվել է կալանավորումը և նա 2015թ. օգոստոսի 28-ից գտնվում է կալանքի տակ։
Գործով դատական ծախսերի վերաբերյալ տեղեկություններ առկա չեն։
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 357-360-րդ, 364-365-րդ, 369-373-րդ, 439-440-րդ հոդվածներով` դատարանը
Վ Ճ Ռ Ե Ց

Ամբաստանյալ Գագիկ Արթուրի Ավագյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքում և դատապարտել տուգանքի նվազագույն աշխատավարձի հինգհարյուրապատիկի` 500.000 /հինգ հարյուր հազար/ ՀՀ դրամ գումարի չափով։
Սույն քրեական գործով Գագիկ Արթուրի Ավագյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց չհեռանալու մասին ստորագրությունը վերացնել։
Դատավճիռը հրապարակվելու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան։


ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ. ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ