Ո Ր Ո Շ Ո Ւ Մ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական
շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի
դատարանի դատավճիռ գործ ԵԿԴ/0189/01/15
նախագահող դատավոր` Մ. Մարտիրոսյան

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ
(այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան) ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ`

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ռ. ԲԱՐՍԵՂՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Գ. ԱՎԵՏԻՍՅԱՆ
Տ. ՍԱՀԱԿՅԱՆ
ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` Մ. ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆԻ

մասնակցությամբ`
ՄԵՂԱԴՐՈՂ` Ա. ՍԻՄՈՆՅԱՆԻ
ՊԱՇՏՊԱՆ` Վ. ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆԻ
ԱՄԲԱՍՏԱՆՅԱԼ` Գ. ԳԱՍՊԱՐՅԱՆԻ

2015 թվականի նոյեմբերի 24-ին Երևան քաղաքում

դռնբաց դատական նիստում վճռաբեկության կանոններով քննության առնելով ամբաստանյալ Գարիկ Մխիթարի Գասպարյանի վերաբերյալ ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով, Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի (այսուհետ` Առաջին ատյանի դատարան) 2015 թվականի սեպտեմբերի 09-ի դատավճռի դեմ ամբաստանյալ Գարիկ Գասպարյանի շահերի պաշտպան Թամարա Մալխասյանի վերաքննիչ բողոքը

ՊԱՐԶԵՑ

1.Գործի դատավարական նախապատմությունը

2015 թվականի մայիսի 06-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի քննիչ Վ. Սիմոնյանի որոշմամբ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներով հարուցվել է թիվ 13148415 քրեական գործը և ընդունվել վարույթ:
Նախաքննության մարմնի 2015 թվականի մայիսի 13-ի որոշմամբ` Գարիկ Մխիթարի Գասպարյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով։
2015 թվականի հուլիսի 23-ին թիվ 13148415 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Առաջին ատյանի դատարան, որը 2015թ. հուլիսի 24-ին ստացվել և հուլիսի 27-ին ընդունվել է նույն դատարանի դատավոր Մ. Մարտիրոսյանի վարույթ:
Առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի սեպտեմբերի 09-ի դատավճռով, արագացված դատական քննության կարգի կիրառմամբ, ամբաստանյալ Գարիկ Մխիթարի Գասպարյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքում և դատապարտվել կալանքի 1 /մեկ/ ամիս ժամկետով, որը պետք է կրի ՀՀ արդարադատության նախարարության համապատասխան քրեակատարողական հիմնարկում, պատժի սկիզբը հաշվելով կալանավորման պահից։
Խափանման միջոց չհեռանալու մասին ստորագրությունը թողնվել է անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Վճռվել է նաև`դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, 2015 թվականի մայիսի 8-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ 0,84 գրամ քաշով «Մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոցը ոչնչացնել:
Առաջին ատյանի դատարանի նշված դատավճռի դեմ 2015 թվականի հոկտեմբերի 06-ին վերաքննիչ բողոք է բերել ամբաստանյալ Գարիկ Գասպարյանի շահերի պաշտպան Թամարա Մալխասյանը:
Թիվ ԵԿԴ/0189/01/15 քրեական գործը Վերաքննիչ դատարան մուտք է եղել 2015 թվականի հոկտեմբերի 14-ին:
Վերաքննիչ դատարանի 2015 թվականի հոկտեմբերի 19-ի որոշմամբ` պաշտպան Թամարա Մալխասյանի վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Գարիկ Մխիթարի Գասպարյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով, Վերաքննիչ դատարանի դռնբաց դատական նիստում քննության է նշանակվել վճռաբեկության կանոններով:
Վերաքննիչ բողոքի կապակցությամբ գրավոր պատասխան չի ստացվել:

2. Գործի փաստական հանգամանքները

Նախաքննական մարմնի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով Գարիկ Մխիթարի Գասպարյանին մեղադրանք է առաջադրվել և Առաջին ատյանի դատարանը հաստատված է համարել, որ նա 2014թ. օգոստոս ամսին Արագածոտնի մարզում գտնվող Վերին Բազմաբերդ գյուղի հարակից դաշտերից, վայրի աճած կանեփի թուփը քաղելու, ապա չորացնելու և մանրացնելու միջոցով, առանց իրացնելու նպատակի՝ իր գործածման համար ապօրինի պատրաստել և պահել է 0.84 գրամը գերազանցող մարիխուանա տեսակի թմրամիջոց, որի մի մասը ծխելու միջոցով գործածել է, իսկ մնացած զգալի չափի` 0.84 գրամ հաստատուն քաշով մարիխուանա տեսակի թմրամիջոցը հետագա օգտագործման համար ապօրինի պահել է իր մոտ, որն էլ 2015թ. ապրիլի 27-ին՝ ժամը 12։50-ի սահմաններում, հայտնաբերվել է ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի բաժնում կատարված անձնական խուզարկության ընթացքում:

3. Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը

Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
Ամբաստանյալ Գ. Գասպարյանի շահերի պաշտպան Թ. Մալխասյանը վերաքննիչ բողոքում ներկայացնելով գործի դատավարական նախապատմությունը, գտել է, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից դատավճիռ կայացնելիս թույլ են տրվել նյութական և դատավարական նորմերի խախտումներ, որոնք բացասաբար են ազդել վերջնական դատական ակտով պատիժ նշանակելու և պատժի կրման պայմանների վրա:
Դատավճռով նշանակված պատիժը չի համապատասխանում հանցանքի ծանրությանը, այսինքն դատարանը նշանակել է ակնհայտ խիստ պատիժ։
Դա պատժի նպատակներին հասնելու առումով անարդյունավետ է և ոչ նպատակահարմար։ Բացի այդ, չի համապատասխանում կատարված հանցանքի հանրորեն վտանգավորության աստիճանին։
Դատարանի կողմից սխալ է կիրառվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի պահանջները, խախտվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 2-րդ մասի պահանջը:
Եթե իրականում դատարանի կողմից հաշվի առնվեին բողոքարկվող դատավճռում նշված հանգամանքների առկայությունը, ապա դատարանը կարող էր նշանակել առավել մեղմ նվազագույն պատիժ։
Դատարանի կողմից սխալ է մեկնաբանվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասը, դատարանն առանց որևէ արդարացի պատճառաբանության չի կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը, ըստ որի՝ եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին։
Վերը նշված երկու հոդվածները տվյալ դեպքում անհրաժեշտ է մեկնաբանել համակցության մեջ, քանի որ պատժի կրումը կամ դրանից ազատելն անմիջականորեն հանդիսանում են օրենքով նախատեսված պատժի նպատակներին հասնելու երաշխիք։
Ըստ էության օրենսդիրը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման առումով դատարանին օժտել է բացարձակ սուբյեկտիվ իրավունքով, որը սակայն չպետք է վերածվի կամայականության դրսևորման։ Բողաքարկվող դատավճռում դատարանն անդրադառնալով պատժի կրումից պայմանական ազատելու հարցին, արձանագրել է, որ պատժի կրմանը խոչընդոտող հանգամանքներ առկա չեն, պատժի կրումից նրան ազատելու կամ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ բավարար հիմնավորումներ դատարանին չեն ներկայացվել։
Դատավճռում զետեղված վերը նշված միտքը հակասության մեջ է դրվում հենց դատարանի կողմից արձանագրված մեղմացնող հանգամանքների և վերջինիս կողմից պատժի նշանակման վերաբերյալ մեջբերված Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումների հետ։
Հղում կատարելով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի թիվ ՎԲ-192/07 և ԱՎԴ2/0059/01/08 որոշումներով արտահայտած իրավական դիրքորոշումներին` բողոքաբերը նշել է, որ եթե մի շարք մեղմացնող հանգամանքների առկայությունը և անձը միանշանակ դրականորեն բնութագրող հանգամանքները բավարար չեն հանգելու եզրակացության առ այն, որ հանցանք կատարած անձը /տվյալ դեպքում Գ.Գասպարյանը/ կարող է ուղղվել առանց պատիժը կրելու, ապա ինչ նոր, հայտնի կամ անհայտ, չափանիշներ են սահմանված այդ կապակցությամբ։
<<Վերականգնել սոցիալական արդարությանը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները>>, սրանք օրենքով սահմանված, պատժի նպատակներն են, սակայն ակներև է այն, որ արդի պայմաններում թեկուզև չգրված, բայց պատժի հիմնական նպատակ է հանցանք կատարած անձին հասարակությունից ժամանակավորապես մեկուսացնելը։
Միթե պետության քրեական քաղաքականությունը նպատակ է հետապնղում պատշաճ հասարակության շարքերից հենց աոաջին իսկ չնչին հնարավորության դեպքում դուրս նետել մի երիտասարդի, ով ունի հասարակությանը պիտանի դառնալու բոլոր պոտենցիալները։
Օրենսդիրը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման որևէ սահմանափակում չի նախատեսում, ուստի դատարանը հնարավորություն ուներ կիրառելու վերը նշված հոդվածը և Գարիկ Գասպարյանի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառեր, քանի որ գործում առկա են այնպիսի հանգամանքներ, որոնք օբյելտիվորեն թույլ են տալիս եզրակացնելու, որ ամբաստանյալի ուղղումը հնարավոր է նաև առանց ազատությունից փաստացի զրկելու։
Վերը շարադրվածի հիման վրա, ելնելով արդարության, պատժի անհատականացման, մարդասիրության սկզբունքներից` բողոքաբերը խնդրել է` ամբողջությամբ բավարարել վերաքննիչ բողոքը, Առաջին ատյանի դատարանի 09.09.2015բվականի թիվ ԵԿԴ/0189/01/15 դատավճիռը պատժի մասով բեկանել՝ նշանակված պատժի նկատմամբ կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը և պատիժը պայմանականորեն չկիրառել, նշանակել փորձաշրջան:
Վերաքննիչ դատարանում ամբաստանյալ Գ. Գասպարյանի պաշտպան Վ. Թադևոսյանն ամբողջությամբ պնդեց վերաքննիչ բողոքը՝ խնդրելով բավարարել այն: Ամբաստանյալ Գ. Գասպարյանը միացավ իր պաշտպանի դիրքորոշմանը:
Մեղադրող Ա. Սիմոնյանը չառարկեց վերաքննիչ բողոքի դեմ և միացավ պաշտպան Վ. Թադևոսյանի դիրքորոշմանը:

4. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը

Վերաքննիչ դատարանը, քննության առնելով վերաքննիչ բողոքը` բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում, լսելով բողոքում ներկայացված հետևությունները հիմնավորելու մասին ամբաստանյալ Գարիկ Գասպարյանի և նրա պաշտպան Վ. Թադևոսյանի ելույթները, մեղադրող Ա. Սիմոնյանի դիրքորոշումը, վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, ներքին համոզմամբ, հանգում է հետևության, որ պաշտպան Թ. Մալխասյանի վերաքննիչ բողոքը պետք է բավարարել, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը փոփոխել ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատժի մասով` հետևյալ պատճառաբանությամբ.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 381-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն` վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը ներկայացվում են բացառապես վերաքննիչ բողոքում, և դրանք չեն կարող փոփոխվել և լրացվել գործի դատական քննության ընթացքում:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 2-րդ հոդվածի համաձայն` <<1. Քրեական դատավարությունն իրականացվում է` ապահովելու համար` 1) անձի, հասարակության և պետության պաշտպանությունը հանցագործությունից. 2) անձի և հասարակության պաշտպանությունը պետական իշխանության ինքնիրավ գործողություններից և չարաշահումներից` կապված իրական կամ ենթադրվող հանցավոր արարքի հետ:
2. Քրեական դատավարություն իրականացնող մարմինները պարտավոր են ձեռնարկել բոլոր միջոցառումները, որպեսզի իրենց գործունեության արդյունքում` 1) քրեական օրենսգրքերով չթույլատրված արարք կատարած յուրաքանչյուր ոք բացահայտվի և քրեական օրենքով նախատեսված դեպքերում և սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով պատասխանատվության ենթարկվի. 2) ոչ մի անմեղ անձ հանցանքի կատարման մեջ չկասկածվի, չմեղադրվի և չդատապարտվի. 3) ոչ ոք անօրինական կամ առանց անհրաժեշտության չենթարկվի դատավարական հարկադրանքի միջոցների, պատժի, իրավունքների և ազատությունների այլ սահմանափակման:>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
<<Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի՝ համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
<<Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն`
<<1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով:
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
<<Պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այլ հանգամանքներ, որոնք նշված չեն սույն հոդվածի առաջին մասում>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերի համաձայն`
<<Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի 8-րդ կետի համաձայն`
<<1. Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը`
…8/ ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածների դրույթներից հետևում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի և պատժաչափի, այնպես էլ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը 2009թ. դեկտեմբերի 18-ին կայացված թիվ ԵԱՔԴ/0078/01/09 քրեական գործով որոշման մեջ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցի վերաբերյալ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
<<…9. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները: Սոցիալական արդարությունը վերականգնելու նպատակը բխում է արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի բովանդակությունից: Այն սահմանում է, որ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի, համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար: Սոցիալական արդարության վերականգնումը հնարավոր է, եթե հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակվի այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ ու բավարար է նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար:
10. Պատիժ նշանակելու արդարության սկզբունքը դրսևորվում է օրենքով նախատեսված մի շարք պահանջներով: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ: Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ պատժի տեսակը և չափը որոշվում է հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով: Պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով՝ հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ է և բավարար այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար:
11. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
Փաստորեն պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն առանց ռեալ (իրական) պատիժ կրելու դատապարտյալի ուղղվելու հնարավորության մասին: Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին:
12. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 2-րդ մասը սահմանում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, դատարանը պարտավոր է, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, հաշվի առնել նաև հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը: Դատարանի կողմից նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության վտանգավորության աստիճանին ու բնույթին:
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար կարևոր նշանակություն ունեն հանցագործության կատարման հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, մեղքի ձևը, հանցավորի կողմից այդ հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքները նախատեսելու բնույթն ու աստիճանը:
Վերը նշված հարցերի կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն իր դիրքորոշումն արտահայտել է նաև ՎԲ-192/07, ՎԲ-50/07, ՎԲ-201/07, ԱՎԴ2/0059/01/08 որոշումներում>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի դրույթներից երևում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում կայացնելիս իրավասու դատարանը յուրաքանչյուր դեպքում պետք է քննարկի նաև պատժի` սոցիալական արդարության վերականգնման և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու նպատակների իրացման հարցը:
Սոցիալական արդարությունը վերականգնելու և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու մասին կարող է վկայել հանցագործությունից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը ԵԿԴ/0252/01/13 քրեական գործով 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի որոշման մեջ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. <<(…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասը պատասխանատվություն է նախատեսում, ի թիվս այլնի, առանց իրացնելու նպատակի զգալի չափերով թմրամիջոցներ ապօրինի ձեռք բերելու կամ պահելու համար։
Նշված նորմի վերլուծության հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ հանցագործության վերաբերյալ գործերով պատժի անհատականացման սկզբունքի տեսանկյունից արարքի հանրային վտանգավորությունը որոշելիս դատարանը, ի թիվս այլնի, պետք է հաշվի առնի.
- թմրանյութի տեսակը (վտանգավորության աստիճանը, անձի օրգանիզմի վրա ազդեցության աստիճանը),
- դրա չափը («Թմրամիջոցների և հոգեմետ (հոգեներգործուն) նյութերի զգալի, խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը» սահմանող՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի թիվ 1 հավելվածում նշված կոնկրետ չափի նվազագույն կամ առավելագույն սահմանին մոտ լինելը),
- արարքի կատարման նպատակն ու շարժառիթը (օրինակ՝ հիվանդությամբ պայմանավորված ցավերը թեթևացնելու համար կատարելը)։
Վկայակոչված հանգամանքները, այլ հանգամանքների հետ համակցությամբ ազդում են արարքի հանրային վտանգավորության վրա և պետք է իրենց համապատասխան գնահատականը ստանան յուրաքանչյուր գործով պատիժ նշանակելիս։
Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն։
(…)>>։
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանն ամբաստանյալ Գ. Գասպարյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս, հաշվի է առել վերջինիս անձը, այն, որ նա տառապում է <<հոգեկան և վարքային խանգարումներ կանաբինոիդների գործածման հետևանքով>> ախտորոշմամբ, նախկինում դատված, արատավորված չի եղել, դրական է բնութագրվել հաշվառման վայրից։
Առաջին ատյանի դատարանը հաշվի է առել նաև կատարված հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, ամբաստանյալի կատարած արարքը ոչ մեծ ծանրության հանցագործությունների շարքին դասվելը, ամբաստանյալին մեղսագրված, առանց իրացնելու նպատակի պատրաստված և իր մոտ պահված 0,84 գրամ հաստատուն քաշով <<մարիխուանա>> տեսակի թմրամիջոցը <<Թմրամիջոցների և հոգեմետ /հոգեներգործուն/ նյութերի զգալի, խոշոր և առանձնապես խոշոր չափերը>> սահմանող ՀՀ քրեական օրենսգրքի թիվ 1 հավելվածի 86-րդ կետում նշված, թմրամիջոցի այդ տեսակի համար սահմանված զգալի չափի /05-5 գրամ/ նվազագույն սահմանին առավել մոտ լինելը, թմրանյութի այդ տեսակի վտանգավորության և օրգանիզմի վրա ազդեցության` համեմատաբար ցածր աստիճանը:
Դատարանն ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ չի արձանագրել:
Վերոգրյալները հաշվի առնելով դատարանը գտել է, որ ամբաստանյալ Գ. Գասպարյանի նկատմամբ պատիժ պետք է նշանակել 1/մեկ/ ամիս ժամկետով կալանքի ձևով, որը բավարար կլինի նրա ուղղման և վերադաստիարակման համար:
ՀՀ քրեական օրենսգքրի 360-րդ հոդվածի հիման վրա քննության առնելով ամբաստանյալ Գ. Գասպարյանի նկատմամբ կալանքի ձևով նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության հարցը, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ վերաքննիչ բողոքում նշված և գործում առկա ապացույցներով հիմնավորվող հանգամանքների առկայության պայմաններում ամբաստանյալը չպետք է կրի նշանակված պատիժը:
Վերաքննիչ դատարանը նման հետևության հանգելու համար հաշվի է առնում ամբաստանյալ Գ. Գասպարյանի անձը բնութագրող, վերջինիս պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, մասնավորապես` վերագրվող հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, ամբաստանյալի անձը՝ հաշվառման վայրից բնութագրվում է դրական, խոստովանել է մեղքը և անկեղծորեն զղջում է կատարածի համար, նախկինում դատապարտված չի եղել:
Վերաքննիչ դատարանը ամբաստանյալ Գ. Գասպարյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ չի արձանագրում:
Վերաքննիչ դատարանը հաշվի առնելով վերոհիշյալ հանգամանքները և Վճռաբեկ դատարանի մատնանշված որոշման դրույթները, հանգում է հետևության, որ ամբաստանյալ Գ. Գասպարյանի ուղղվելը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը փաստացի կրելու և հնարավոր է համարում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ նրա նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելով` հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակներին` սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի ուղղմանը և հանցագործությունների կանխմանը:
Վերոնշյալ նկատառումներից ելնելով, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ բերված վերաքննիչ բողոքը ենթակա է բավարարման, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը ամբաստանյալ Գ. Գասպարյանի նկատմամբ նշանակված պատժի մասով պետք է փոփոխել և նրա նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ անհրաժեշտ է պայմանականորեն չկիրառել` սահմանելով փորձաշրջան 1/մեկ/ տարի ժամկետով:
Ելնելով վերոգրյալներից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-395-րդ, 399-րդ, 402-րդ, 404-րդ, 412-րդ և 418-րդ հոդվածներով, Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Ամբաստանյալ Գարիկ Գասպարյանի պաշտպան Թամարա Մալխասյանի վերաքննիչ բողոքը` բավարարել:
Ամբաստանյալ Գարիկ Մխիթարի Գասպարյանի վերաբերյալ ՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով, Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի սեպտեմբերի 09-ի դատավճիռը`փոփոխել:
Ամբաստանյալ Գարիկ Մխիթարի Գասպարյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը և նրա նկատմամբ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի սեպտեմբերի 09-ի դատավճռով նշանակված 1 /մեկ/ ամիս ժամկետով կալանքի ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել, սահմանելով փորձաշրջան` 1 /մեկ/ տարի ժամկետով:
Ամբաստանյալ Գարիկ Գասպարյանի վարքի վերահսկողությունը հանձնել ՀՀ ԱՆ այլընտրանքային պատիժների կատարման բաժնին՝ ըստ բնակության վայրի:
Դատավճիռը մնացած մասով թողնել անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` ստորագրություն
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` ստորագրություններ
Իսկականի հետ ճիշտ է`


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ռ. ԲԱՐՍԵՂՅԱՆ