Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ



Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը,

նախագահությամբ` դատավոր Մ. Մարտիրոսյանի,
քարտուղարությամբ` Ա. Հովհաննիսյանի,


մասնակցությամբ`

մեղադրող, Հայաստանի Հանրապետության
/այսուհետ ՀՀ/ գլխավոր դատախազության
ՀՀ ազգային անվտանգության մարմիններում
քննվող, թմրամիջոցների ապօրինի
շրջանառության հետ կապված և
կիբեռհանցագործությունների գործերով
վարչության պետ Ա. Փանոսյանի,


պաշտպան Հ. Անանյանի,

տուժող, «Հայբիզնեսբանկ» փակ
բաժնետիրական ընկերության /այսուհետ ՓԲԸ/
ներկայացուցիչ Ռ. Սահակյանի,


2016թ. հունիսի 07-ին Երևանում,



դռնբաց դատական նիստում, քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի

Գրիգոր Լիպարիտի Բադալյանի
ծնված 1969թ. հունվարի 04-ին, Օշական գյուղում, հայ, ՀՀ քաղաքացի, բարձրագույն կրթությամբ, ամուսնացած, խնամքին մեկ անչափահաս զավակ, դատվածություն չունի, բնութագրվում է դրական, վատառողջ է, աշխատել է «Էրզրում 97» սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերության տնօրեն /այսուհետ ՍՊԸ/, մինչև կալանավորվելը հաշվառված է եղել ՀՀ Արագածոտնի մարզի Օշական գյուղի Հ. Հովհաննիսյան 6-րդ փակուղու թիվ 2 տանը, փաստացի բնակվել է ՀՀ Կոտայքի մարզի Առինջ գյուղի Վ. Տերյան 3-րդ փողոցի թիվ 45 տանը, կալանքի տակ է 2014թ. հոկտեմբերի 01-ից, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածի 1-ին մասով« 205-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և 329-րդ հոդվածի 1-ին մասով։


1. Գործի դատավարական նախապատմությունը

Թիվ 58206813 քրեական գործը ՀՀ կառավարությանն առընթեր ազգային անվտանգության ծառայության /այսուհետ ՀՀ ԱԱԾ/ քննչական վարչությունում հարուցվել է 2013թ. հուլիսի 04-ին, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 190-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով` միջազգային պայմանագրերով նախատեսված ծրագրի կողմից տրամադրված նպատակային վարկը ոչ նպատակային օգտագործելու և հանցավոր ճանապարհով ստացված եկամուտներն օրինականացնելու դեպքի առթիվ։
2013թ. հոկտեմբերի 09-ին նախաքննության մարմինը որոշումներ է կայացրել Գրիգոր Լիպարիտի Բադալյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածի 1-ին մասով որպես մեղադրյալ ներգրավելու և նրա նկատմամբ հետախուզում հայտարարելու մասին։
Նույն օրը Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը որոշում է կայացրել մեղադրյալ Գ. Բադալյանի նկատմամբ կալանավորումը որպես խափանման միջոց կիրառելու մասին։
Թիվ 83179313 քրեական գործը ՀՀ կառավարությանն առընթեր պետական եկամուտների կոմիտեի /այսուհետ ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ/ հետաքննության վարչության 1-ին բաժնում հարուցվել է 2013թ. նոյեմբերի 06-ին, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 1-ին մասով, «Էրզրում-97» ՍՊԸ-ի տնօրեն Գ. Բադալյանի կողմից, հաշվարկ, հաշվետվություններ կամ հարկման հիմք հանդիսացող պարտադիր այլ փաստաթղթեր չներկայացնելու և նշված փաստաթղթերում ակնհայտ խեղաթյուրված տվյալներ մցնելու միջոցով խոշոր չափի հարկեր վճարելուց չարամտորեն խուսափելու դեպքի առթիվ։ Այդ քրեական գործն ըստ քննչական ենթակայության ուղարկվել է ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ քննչական վարչություն, 2013թ. նոյեմբերի 13-ին ընդունվել է վարույթ, իսկ 2013թ. դեկտեմբերի 20-ին ՀՀ գլխավոր դատախազի գրությամբ ուղարկվել է ՀՀ ԿԱ ԱԱԾ քննչական վարչություն` թիվ 58206813 քրեական գործին միացնելու և մեկ վարույթում նախաքննությունը շարունակելու համար։
2013թ. դեկտեմբերի 24-ին որոշում է կայացվել թիվ 83179313 քրեական գործը վարույթ ընդունելու և թիվ 58206813 քրեական գործին միացնելու մասին։ Քրեական գործի նախաքննությունը շարունակվել է թիվ 58206813 համարով։
ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնական բաժնի կողմից ՀՀ ԿԱ ԱԱԾ քննչական վարչության պետին հասցեագրված 2014թ. մարտի 25-ի թիվ 30/4726 գրությամբ հայտնվել է« որ հետախուզման մեջ գտնվող Գ. Բադալյանը 2014թ. մարտի 22-ին Ռուսաստանի Դաշնության /այսուհետ ՌԴ/ Դոնի Ռոստովի գծային ոստիկանության կողմից հայտնաբերվել է։ Գ. Բադալյանին կալանքի տակ պահելու նպատակով նրա վերաբերյալ մեղադրական փաստաթղթերը` ռուսերեն թարգմանությամբ, ուղարկվել է ՌԴ` հնարավորինս սեղմ ժամկետներում ՀՀ և ՌԴ գլխավոր դատախազությունների միջոցով վերջինիս էքստրադիցիայի հարցը լուծելու խնդրանքով։
2014թ. ապրիլի 23-ին ՀՀ գլխավոր դատախազություն է ուղարկվել հետախուզման մեջ գտնվող մեղադրյալ« Գ. Բադալյանի վերաբերյալ ռուսերեն լեզվով թարգմանված փաստաթղթերը` վերջինիս ՌԴ-ից էքստրադիցիայի հարցին լուծում տալու համար։
ՀՀ ԿԱ ԱԱԾ քննչական վարչության պետին հասցեագրված ՀՀ գլխավոր դատախազության ՀՀ ազգային անվտանգության մարմիններում քննվող և կիբերհանցագործությունների գործերով վարչության պետի 2014թ. սեպտեմբերի 11-ի թիվ 58206813 գրությամբ հայտնվել է, որ Գ. Բադալյանին ՀՀ իրավապահ մարմիններին հանձնելու մասին ՀՀ գլխավոր դատախազության հարցումը հնարավոր չէ բավարարել։
2014թ. հոկտեմբերի 1-ին Գ. Բադալյանը հայտնաբերվել է ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի Կենտրոնի բաժնի կողմից և տեղափոխվել է ՀՀ արդարադատության նախարարության «Նուբարաշեն» քրեակատարողական հիմնարկ։
2014թ. հոկտեմբերի 3-ին Գ. Բադալյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածի 1-ին մասով, նույն օրը նրա նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանավորումը վերահաստատվել է։ Այնուհետև դատարանի համապատասխան որոշումներով նրան կալանքի տակ պահելու ժամկետը երկարացվել է մինչև 2015թ. օգոստոսի 1-ը։
ՀՀ գլխավոր դատախազության միջազգային-իրավական բաժնին հասցեագրված, ՌԴ միջազգային-իրավական համագործակցության գլխավոր վարչության անտահանձնման վարչության 2014թ. նոյեմբերի 13-ի թիվ 81/2-867-14 գրությամբ հայտնվել է, որ Գ. Բադալյանը հանձնման կարգով չի ձերբակալվել և կալանքի տակ չի պահվել։ /հատոր 5, գ.թ. 179/
2015թ. մարտի 18-ին Գ. Բադալյանին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել և նրան կրկին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածի 1-ին մասով« 205-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և 329-րդ հոդվածի 1-ին մասով։ (հատոր 5 գ.թ. 269-275)
2015թ. հուլիսի 16-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան, 2015թ. հուլիսի 18-ին ընդունվել է դատարանի վարույթ և 2015թ. հուլիսի 30-ին որոշում է կայացվել դատական քննությունը 2015թ. օգոստոսի 10-ին նշանակելու մասին։
2. Մեղադրական եզրակացության համաձայն Գրիգոր Լիպարիտի Բադալյանին մեղադրանք է առաջադրվել հետևյալ արարքների համար, որ նա. «հանդիսանալով ավտոմեքենաների յուղերի և այլ ապրանքների մանրածախ վաճառքով զբաղվող «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերության տնօրենը« 2010 թվականի օգոստոսի 17-ին «Հայբիզնեսբանկ» ՓԲ ընկերությանն է դիմել՝ Եվրասիական զարգացման Բանկի կողմից իրականացվող «ՓՄՁ սուբյեկտների ֆինանսավորում» ծրագրի շրջանակներում 4 միլիոն ԱՄՆ դոլար վարկ ստանալու և վարկի միջոցով շրջանառու միջոցների համալրման և շինարարական աշխատանքների իրականացման նպատակով« որից հետո 2010 թվականի հոկտեմբերի 8-ին Բանկի և Ընկերության միջև կնքվել է վարկային գործառնությունների իրականացման գլխավոր պայմանագիր (V10-0031)« որի համաձայն վարկառուին է տրամադրվել 1.5 միլիարդ դրամի սահմանաչափ։ 15.10.2010 թվականին կնքված չվերականգնվող վարկային գծի բացման վերաբերյալ համաձայնագրի հիման վրա վարկառուին է տրամադրվել մոտ 2 միլիոն ԱՄՆ դոլարի վարկ՝ շրջանառու միջոցների համալրման և ք.Երևան Արշակունյաց 212/1 հասցեում գտնվող խանութ սրահի ներքին շինարարությունն ավարտելու և կահավորելու նպատակով, իսկ այնուհետև 25.10.2010 թվականին կնքված չվերականգնվող վարկային գծի բացման վերաբերյալ համաձայնագրի հիման վրա տրամադրվել ևս 2 միլիոն ԱՄՆ դոլարի վարկ՝ շրջանառու միջոցների համալրման և ք.Երևան Արշակունյաց 212/1 հասցեում գտնվող խանութ սրահի ներքին շինարարությունն ավարտելու և կահավորելու նպատակով։
Բանկից ստացված 4.000.000 ԱՄՆ դոլար վարկը 2010 թվականի հոկտեմբեր-նոյեմբեր ամիսներին ընկերության կողմից ամբողջությամբ փոխանցվել են ավտոմեքենաների յուղերի և այլ ապրանքների մեծածախ վաճառքով զբաղվող տարբեր ընկերությունների բանկային հաշվեհամարներին« որից՝ 15.10.2010թ. 821.727 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 295.000.000 ՀՀ դրամը փոխանցվել է «ՄոսԷսքո» ՍՊԸ հաշվին« 1.114.206 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 400.000.000 ՀՀ դրամը փոխանցվել է «Ռայս-Օյլ» ՍՊԸ հաշվին« 25.10.2010թ 854.342 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 305.000.094 ՀՀ դրամը փոխանցվել է «Մոսէսքո» ՍՊԸ հաշվին« 26.10.2010թ 826.658 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 295.116.906 ՀՀ դրամը փոխանցվել է «Ինգլիշ Թրեիդ Հաուս» ՍՊԸ հաշվին« 03.11.2010թ 383.000 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 137.497.000 ՀՀ դրամը փոխանցվել է «Կարսաթ-Օյլ» ՍՊԸ հաշվին« սակայն պայմանագրերով գնված ապրանքներն ամբողջությամբ չեն մատակարարվել« քանի որ «Կարսաթ-Օյլ» և «Ինգլիշ Թրեիդ Հաուս» ՍՊ ընկերությունները «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերության տնօրեն՝ Գրիգոր Բադալյանի պահանջով կատարել են պայմանագրային փոփոխություններ և լրացումներ« մասնավորապես՝ 08.11.2010թ պայմանագրում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին «Կարսաթ-Օյլ» և «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերությունների միջև կնքված համաձայնագրի համաձայն փոխանցված 137.632.000 ՀՀ դրամից «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերությանը վերադարձվել է 110.000.000 ՀՀ դրամ« իսկ մնացած 27.632.000 ՀՀ դրամի՝ յուղ և այլ ապրանքներ մատակարարվել է, 28.10.2010թ պայմանագրում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին «Ինգլիշ Թրեիդ Հաուս» և «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերությունների միջև կնքված համաձայնագրի փոխանցված 295.000.000 ՀՀ դրամից հետ է վերադարձվել 291.000.000 ՀՀ դրամ« իսկ մնացած 4.000.000 ՀՀ դրամի յուղ և այլ ապրանքներ մատակարարվել է, այսինքն` երկու ընկերությունների կողմից ընդհանուր ստացված 432.632.000 ՀՀ դրամ գումարից «էրզրում 97» ՍՊ ընկերությանը 401.000.000 ՀՀ դրամը 28.10.2010թ թիվ 99 և 08.11.2010թ թիվ 103 դրամարկղային մուտքի օրդերների համաձայն կանխիկ հետ է վերադարձվել ընկերության տնօրեն՝ Գրիգոր Բադալյանին« որոնք հետագայում ծախսվել են անհայտ նպատակներով« ինչի հետևանքով «Հայբիզնեսբանկ» ՓԲ ընկերությանը պատճառվել է՝ 401.000.000 ՀՀ դրամի խոշոր վնաս։
Բացի այդ, վերջինս 2010-2012 թվականների ընթացքում հարկային տեսչություն ներկայացրած փաստաթղթերում մտցրել է ոչ ճիշտ տվյալներ և «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերության պարտադիր վճարումները վճարելուց չարամտորեն խուսափելով և օրենսդրությամբ նախատեսված հաշվետվություններում խեղաթյուրված տվյալներ մտցնելու միջոցով խուսափել է պետ. բյուջե վճարել՝ 30.203.160 ՀՀ դրամ։
Այսպես՝
-«էրզրում 97» ՍՊ ընկերությունը, հետազոտվող ժամանակաշրջանում հարկման համար հիմք հանդիսացող փաստաթղթերում, կոնկրետ դեպքում` «Կազմակերպության /անհատ ձեռնար¬կատիրոջ, նոտարի/ կողմից ֆիզի¬կական անձանց վճարված /հաշվարկված/ եկամուտների պահված եկամտա¬հարկի» հաշվարկներում, «Եկամտահարկի մասին» ՀՀ օրենքի 6-րդ հոդ¬վածի «ա» կետի պահանջների խախտմամբ հարկվող եկամտի վերաբերյալ ոչ ճիշտ, այսինքն` զուտ հաշվապահական ու հարկային հաշվառման տեսանկյունից աղա¬վաղված, կոնկ¬րետ դեպքում հարկվող եկամուտը պակաս ցույց տալու հետևանքով պետ.բյուջե վճարման ենթակա եկամտահարկը նվազեցվել է` 1.657.820 դրամ գումարի չափով, որը տույժ և տու¬գանքներով հանդերձ կազմում է, ընդամենը` 3.472.812 (եկամտահարկի` 1.657.820+տույժեր` 820.978+ տուգանքներ` 994.014) դրամ։
-9.234.670 դրամ գումարի շահութահարկը, որը տույժ և տուգանքներով հանդերձ կազմում է` 19.079.495 դրամ առաջացել է ընկերության կողմից «Շահութահարկի մասին» ՀՀ օրենքի 7-րդ հոդվածի և նույն օրենքի 10-րդ հոդվածի 1-ին կետի պահանջների խախտմամբ` 2010-2012թ.թ. շահութահարկի հաշվարկման համար հիմք հանդիսացող փաստաթղթերում, կոնկրետ դեպքում` շահութահարկի հաշվարկներում համախառն եկամտի վերաբերյալ ոչ ճիշտ, այսինքն` աղավաղված տվյալներ մտցնելու հետևանքով։
-9.234.670 դրամ գումարի լրացուցիչ ԱԱՀ-ն, որը տույժ և տուգանքներով հանդերձ կազմում է` 22.819.924 դրամ առաջացել է «ԱԱՀ-ի մասին» ՀՀ օրենքի 33 հոդվածի պահանջների խախտման, այսինքն` ԱԱՀ-ի հաշվարկներ չկազմելու և ընկերության հաշվառման վայրի ՀՏ-ին չներկայացնելու հետևանքով։
-«էրզրում 97» ՍՊ ընկերությունը` 2011 թվականի դեկտեմբեր ամսից մինչև 2012 թվականի մարտ ամիսն ներառյալ ընկած ժամանակաշրջանում, «Հաստատագրված վճար¬ների մասին» ՀՀ օրենքի 10-րդ հոդվածի պահանջների խախտմամբ` չի կազմել և հաշվառման վայրի ՀՏ-ին ներկայացրել հաստատագրված վճարի հաշվարկման համար հիմք հանդիսացող փաստաթղթեր, կոնկրետ դեպքում` հաստատագրված վճարի հաշվարկման համար անհրա¬ժեշտ համապատասխան ելակետային տվյալների և ուղղիչ գործակիցների վերաբերյալ հայտարարություններ, որի հետևանքով էլ չի հաշվարկվել և պետ.բյուջե վճարվել` 960.000 դրամ գումարի չափով հաստատագրված վճար, որը տույժերով և տուգանքներով հանդերձ կազմում է, ընդամենը` 1.892.160 (հաստատագրված վճար` 960.000+տույժեր` 452.160 +տու¬գանք¬ներ` 480.000) դրամ։
-«էրզրում 97» ՍՊ ընկերության կողմից ստուգվող ժամանակաշրջանում, կոնկրետ դեպ¬քում` 2008թ. դեկտեմբեր ամսից մինչև 2012թ. դեկտեմբեր ամսին ընկած ժամանակա¬հատվածում, «Պարտադիր սոց.ապահավության վճարների մասին» ՀՀ օրենքի 4-րդ հոդվածի 1-ին կետի և նույն օրենքի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետի պահանջների խախտմամբ` պարտադիր սոց.ապահովության վճարների հաշվարկման համար հիմք հանդիսացող փաստաթղթերում, կոնկրետ դեպքում` «Պարտադիր սոց.ապահովության վճարների եռամսյակային» հաշվետ¬վություն¬ներում ընկերության աշխատակիցներին վճարված աշխատավարձերը` ԱՎՈՒՄ-ը պակաս է ցույց տվել, որի հետևանքով էլ նվազեցվել է պարտադիր սոց.ապահովության վճարի հաշվարկման օբյեկտը, որի արդյունքում էլ պետ.բյուջե վճարման ենթակա պարտադիր սոց.վճարը պակաս է հաշվարկվել` 1.916.000 դրամ գումարի չափով, որը տույժերով և տու¬գանքներով հանդերձ կազմում է` 4.009.208 (պարտադիր սոց.վճար` 1.916.000+տույժեր` 949.288+տուգանքներ` 1.143.920) դրամ։
-Աշխատողի աշխատանքի ընդունումը ՀՀ օրենսդրությամբ սահմանված կարգով ձևակերպելու ճշտության դրվագով, «էրզրում 97» ՍՊ ընկերության կողմից խախտվել է ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 14-րդ հոդվածի պահանջներն, այսինքն` ընկերությունում թվով 12 /տասներկու/ աշխատակիցներ իրականացրել են աշխատանքային գործունեություն առանց ձևակերպվելու, որի արդյունքում էլ ընկերությունում, համաձայն «Պարտադիր սոց.ապա¬հավության վճարների մասին» ՀՀ օրենքի 6-րդ հոդվածի 6-րդ կետի պահանջների համաձայն, առաջացել է պետ.բյուջե լրացուցիչ վճարման ենթակա` 7.200.000 դրամ գումարի պարտադիր սոց.ապահովության վճար։
Բացի այդ« 2013 թվականի հոկտեմբերի 9-ից գտնվելով հետախուզման մեջ« քննությունից թաքնվելու նպատակով« գործով չպարզված հանգամանքներում 2014 թվականին« առանց սահմանված փաստաթղթի« ապօրինի հատել է ՀՀ պահպանվող պետական սահմանը և մուտք գործել Հայաստան« որտեղ էլ նույն թվականի հոկտեմբերի 1-ին հայտնաբերվել է ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի Կենտրոնի բաժնի կողմից և տեղափոխվել ՀՀ ԱՆ «Նուբարաշեն» ՔԿՀ« այսինքն հանցագործությունում նախատեսված ՀՀ քր. օր-ի 191 հոդվածի 1-ին մասով« 205 հոդվածի 2-րդ մասով և 329 հոդվածի 1-ին մասով։»։
3. Մեղադրանքի կողմը գտել է, որ ամբաստանյալ Գ. Բադալյանին առաջադրված վերոհիշյալ մեղադրանքները հիմնավորվում են հետևյալ ապացույցներով.
«Տուժողի ներկայացուցչի ցուցմունքով`
Աշոտ Թելմանի Հարությունյանի այն մասին« որ 2010 թվականին Եվրասիական Զարգացման Բանկի կողմից իրականացվող «ՓՄՁ սուբյեկտների ֆինանսավորում ծրագրի» շրջանակներում «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերությանը տրամադրվել է 4.000.000 ԱՄՆ դոլարին համարժեք՝ 1.432.614.000 ՀՀ դրամ վարկ՝ ավտոմեքենայի յուղեր և այլ պարագաներ ձեռք բերելու նպատակով։ Պարզվել է« որ տրամադրված վարկից 401.000.000 ՀՀ դրամ վարկն ընկերության տնօրեն՝ Գրիգոր Բադալյանի կողմից օգտագործվել է ոչ նպատակային« ինչի հետևանքով «Հայբիզնեսբանկ» ՓԲ ընկերությանը պատճառել է խոշոր վնաս։
(հատոր 5 գ.թ 309-310)

Վկաների ցուցմունքներով՝

Միսակ Արմոյի Ավագյանի այն մասին« որ մասնագիտությամբ տնտեսագետ է 2006 թվականից աշխատում է «Հայբիզնեսբանկ» ՓԲ ընկերությունում որպես առաջատար մասնագետ վարկային բաժնում։ 2010 թվականից հանդիսանում է նույն բանկի Ծրագրային վարկավորման վարչության Բիզնես վարկերի բաժնի պետը։ Իր պարտականությունների մեջ մտնում է՝ համակարգել բաժնի ընթացիկ աշխատանքները« կատարել մասնագետների կողմից իրականացված աշխատանքների նկատմամբ հսկողություն և այլն։ 2010 թվականի օգոստոսի 17-ին «Էրզրում 97» ՍՊԸ տնօրեն՝ Գրիգոր Բադալյանը դիմել է բանկին 4 միլիոն ԱՄՆ դոլար վարկ ստանալու խնդրանքով« ավտոյուղերի« ավտոտեխսպասարկման աքսեսուարների և շրջանառու միջոցների համալրման նպատակով։ Ըստ կանոնակարգի բանկի համապատասխան աշխատակիցները հաճախորդին առաջարկել են վարկավորվել Եվրասիական Զարգացման Բանկի կողմից իրականացվող «ՓՄՁ սուբյեկտների ֆինանսավորում» ծրագրի շրջանակներում։ Մինչ այդ հաճախորդին արդեն իսկ ներկայացված է եղել համապատասխան փաստաթղթերի ցանկը« որը նշված դիմումի հետ միասին մուտք է եղել բանկ։ Դրանից հետո սկսվել է փորձաքննության և ուսումնասիրության փուլը« մասնավորապես ստացվել են փորձաքննական եզրակացություններ անվտանգության« իրավաբանական և ռիսկերի կառավարման և պլանավորման վարչություններից« կատարվել են համապատասխան հարցումներ ՀՀ կենտրոնական բանկի վարկային ռեգիստրից« այնուհետև սկսվել է հաճախորդի ֆինանսական վերլուծության փուլը« որի ընթացքում իրականացվել է այցելություն հաճախորդի փաստացի գործունեության վայր՝ ք.Երևան Արշակունյաց 212/1« (ավտոտեխսպասարկում)« ք.Երևան Մալաթիա-Սեբաստիա համայնք Սեբաստիա փողոց թիվ 31 (ավտոտեխսպասարկում)« ք.Երևան Ֆուչիկի 26/4 սրճարան։ Նշված այցով բանկը հավաստվում է« թե արդյոք հաճախորդն ունի իրական գործունեություն« թե ոչ։ Կատարված վերլուծության արդյունքների հիման վրա կազմվել է համապատասխան եզրակացություն« որը ստորագրվել է նաև ծրագրային վարկավորման վարչության պետի կողմից։ Եզրակացությունը ներկայացվել է վարկային կոմիտեի քննարկմանը« որից հետո բանկի Վարչության և Խորհրդի հաստատմանը։ Համապատասխան որոշմամբ հաստատվել է «Էրզրում 97» ՍՊԸ հետ կնքել 1.5 միլիարդ ՀՀ դրամ գումարի« 60 ամիս ժամկետով« վարկային գործառությունների իրականացման գլխավոր պայմանագիր և որպես գրավ ընդունելով «Պարտեր» ՍՊԸ կողմից գնահատված թվով 6 անշարժ գույքը և դրա շրջանակներում ընկերությանը տրամադրել 4 միլիոն ԱՄՆ դոլար ընդհանուր գումար« 60 ամիս մարման ժամկետով տարեկան 12 տոկոս տոկոսադրույքով և 12 ամիս արտոնյալ ժամկետով չվերականգնվող վարկային գծեր։ Խորհրդի հաստատումից հետո հաճախորդի կողմից ներկայացվել են Եվրասիական Զարգացման Բանկ ներկայացվող փաստաթղթերը« որի հիման վրա կազմվել է վարկային հայտ և 29.09.2010թ ուղարկվել է հաստատման։ Վարկը հաստատվել և գումարը ստացվել է 08.10.2010թ։ Եվրասիական Զարգացման Բանկի կողմից հաստատվելուց հետո պատրաստվել են նոտարական վավերացման ենթակա պայմանագրերը (թվով 3 անշարժ գույքի գծով)« որոնք կնքվել են 08.10.2010թ։ Գրավի վկայականները ստանալուց հետո 15.10.2010թ հաճախորդի հետ կնքվել է չվերականգնվող վարկային գծի պայմանագիր (գումարը մաս-մաս ստանալուց հետո կատարված մարումը հնարավոր չէ վերականգնել) 2 միլիոն ԱՄՆ դոլար գումարի չափով։ Նշված գումարից 15.10.2010թ. տրամադրվել է 1.936.000 ԱՄՆ դոլար« իսկ 25.10.2010թ 64.000 ԱՄՆ դոլար« որոնք ըստ համապատասխան պայմանագրերի փոխանցվել են մատակարներին։ 20.10.2010թ կնքվել են ևս 3 անշարժ գույքի գծով գրավի պայմանագրեր։ Վերջիններիս գրավի վկայականները ստանալուց հետո 25.10.2010թ հաճախորդի հետ կնքվել է հաջորդ չվերականգնվող վարկային գծի պայմանագիրը 2 Միլիոն ԱՄՆ դոլար գումարի չափով։ Նշված գումարից 791.000 ԱՄՆ դոլարը տրամադրվել է 25.10.2010թ« 826.000 ԱՄՆ դոլարը 26.10.2010թ և 383.000 ԱՄՆ դոլար 03.11.2010թ« որոնք նույնպես համապատասխան պայմանագրերի փոխանցվել են մատակարներին։ Այն բանից հետո« ինչ վարկառուն սկսել է չկատարել իր վարկային պարտավորությունները« բանկը սկսել է գրավների մի մասի բռնագանձման գործընթացը։ Արդյունքում 29.06.2012թ Երևան քաղաքի Գագարինի 4 և Կոտայքի մարզ գ.Առինջ« Ավանի դաշտ 3-րդ փողոց թիվ 45 բնակելի տունը անցել է բանկի սեփականությանը համապատասխանաբար՝ 230.000.000 և 400.000.000 ՀՀ դրամ գումար՝ ընդամենը՝ (630.000.000 ՀՀ դրամ« որի դիմաց կատարվել է 1.507.140 ԱՄՆ դոլարի ընդհանուր մարում)։ 29.09.2012թ բանկի սեփականությանն է անցել Կոտայքի մարզի գ.Առինջ Ավանի Դաշտ 3 փողոց թիվ 41«43« 43/1 և 45/1 հասցեում գտնվող բնակելի տունը՝ 410.000.000 ՀՀ դրամ գումարով« որի դիմաց կատարվել է ավելի քան 1 միլիոն ԱՄՆ դոլարի մարում։ 26.03.2010թ ք.Երևան Արշակունյաց փողոտա 212/1 հասցեում գտնվող գույքը բանկի թույլտվությամբ վաճառվել է« սակայն պահպանվել է գրավի իրավունքը առուվաճառքից «Էրզրում 97» ՍՊԸ հաշվին մուտքագրված գումարից մոտ 326.000 ԱՄՆ դոլարը ուղղվել է վարկային պարտավորությունների մարմանը։ Իր դերակատարությունն եղել է այն« որ վարկի վերաբերյալ համապատասխան որոշում կայացնելուց հետո Եվրասիական Զարգացման Բանկ ներկայացնող վարկային հայտի կազմելը« պայմանագրերի պատրաստելը և վարկի հետագա սպասարկմանը հետևելը։ Վարկը ժամկետանց դառնալուց հետո Ծրագրային վարկավորման վարչության կողմից ներկայացվել են զեկուցագրեր բանկի վարչության նախագահին« հանձնարարելու համապատասխան ստորաբաժանումներին ձեռնարկել համապատասխան միջոցառումներ վարկի վերադարձը դատական կամ արտադատական կարգով ապահովելու ուղությամբ։ Տվյալ զեկուցագրերի հիման վրա իրավաբանական վարչության կողմից ապահովվել է գրավ հանդիսացող թվով 3 անշարժ գույքի անցումը բանկի սեփականությանը« որի արդյունքում կատարվել են վերը նշված մարումները։ Բացի այդ ուղարկվել են նախապահանջներ ինչպես «Էրզրում 97» ՍՊԸ ին« այնպես էլ վերջինիս գրավատուներին։
(հատոր 1 գ.թ. 36-39)

Սերգեյ Լևոնի Ղարիբյանի այն մասին« որ մասնագիտությամբ տնտեսագետ է։ 2010 թվականից աշխատում է «Հայբիզնեսբանկ» ՓԲ ընկերությունում որպես մոնիթորինգի բաժնի մասնագետ։ 2012 թվականից աշխատում է նույն բանկի անվտանգության վարչության ֆինանսական ռիսկերի վերլուծության բաժնում որպես առաջատար մասնագետ։ 2010 թվականին բանկի կողմից «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերությանն է տրամադրվել ընդհանուր 4 միլիոն ԱՄՆ դոլար գումարի վարկ՝ շրջանառու միջոցների համալրման և ք.Երևան Արշակունյաց 212/1 հասցեում գտնվող խունթ սրահի ներքին շինարարությունն ավարտելու և կահավորելու նպատակով։ Նշված 4 միլիոն ԱՄՆ դոլար գումարը «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերությանը փոխանցելուց հետո« կատարվել է մոնիթորինգ« ինչի արդյունքում պարզվել է« որ ընկերության կողմից ներկայացված պայմանագրերի համաձայն վարկի գումարն ամբողջությամբ փոխանցվել է պայմանագրում նշված ընկերություններին՝ սպասարկման կենտրոնների համար ապրանքների ձեռք բերելու համար։ Մոնիթորինգի արդյունքում ուսումնասիրվել է ընկերության կողմից ներկայացված փաստաթղթային պայմանագրերը փոխանցումների և ձեռքբերումների վերաբերյալ։ Արդյունքում պարզվել է« որ տրամադրված վարկի ամբողջ գումարը փոխանցումներով վճարվել են մատակարար կազմակերպություններին։ Ինքն անձամբ ընկերության ք.Երևան Արշակունյաց 212/1 և Երևան քաղաքի Սեբաստիա 31 հասցեում գտնվող սպասարկման կենտրոններ է այցելել ուսումնասիրելու նպատակով։ Արդյունքում համոզվել է« որ ընկերությունը գործում է փաստացի« առկա են որոշակի քանակությամբ ապրանքներ« սակայն դրանց ձեռք բերման աղբյուրները« քանական և որոկական հատկանիշները և արժեքը չի կարող ասել« քանի որ դրա համար անհրաժեշտ են եղել հատուկ մասնագետներ« իսկ իր պարտականությունների մեջ չի մտել նման հանգամանքները պարզելը։ Այցելությունների ժամանակ կատարվել են նաև լուսանկարահանումներ։ Դրանից հետո կազմվել է համապատասխան արձանագրություն մոնիթորինգ կատարելու վերաբերյալ« սակայն չի կարող ասել« թե փաստացի պայմանագրերում նշված արժեքներով գույքը «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերությունը ձեռք բերել է« թե ոչ։ Նպատակային օգտագործման մոնիթորինգը կատարվել է միայն իր կողմից։ Մոնիթորինգ կատարելուց հետո այցելել է ք.Երևան Արշակունյաց 212/1 և Երևան քաղաքի Սեբաստիա 31 հասցեում գտնվող սպասարկման կենտրոններ« որտեղ առկա են եղել յուղեր և այլ ապրանքներ« սակայն այդ փաստը չի արձանագրել« քանի որ փոխանցումներով արդեն իսկ պարզ է եղել« թե ինչ նպատակով է օգտագործվել գումարները և պարտադիր պայման չի եղել մոնիթորինգ կատարել ընկերության տարածքում համոզվելու համար« թե փոխանցումներով նշված ապրանքները փաստացի ձեռք բերվել են« թե ոչ և բացի այդ էլ տվյալ ժամանակահատվածն եղել է շատ ծանրաբեռնված։
(հատոր 1 գ.թ. 40-42« հատոր 2 գ.թ.22-24)

-Խաժակ Լիպարիտի Բադալյանի այն մասին« որ հանդիսանում է «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերության տնօրեն՝ Գրիգոր Բադալյանի եղբայրը։ Ընկերությունը փաստացի գործունեությունն իրականացրել է Երևան քաղաքի Արշակունյաց 212/1 հասցեում։ 2010 թվականին եղբայրը՝ Գրիգոր Բադալյանը «Հայբիզնեսբանկ» ՓԲ ընկերության հետ կնքել է համապատասխան պայմանագիր 4 միլիոն ԱՄՆ դոլար գումար վարկ ստանալու նպատակով։ Վարկը ինչքանով իրեն հայտնի է տրամադրվել է ապրանքներ ձեռք բերելու համար« ինչի համար գրավադրվել է նաև իր Առինջ գյուղում գտնվող առանձնատունը։ Ինչքանով իրեն հայտնի է գումարները փոխանցվել են տարբեր մատակարար ընկերություներին՝ յուղեր« զտիչներ և այլ պարագաներ ձեռք բերելու նպատակով։ Մեկ տարուց ավելի Գրիգորը պարտաճանաչ մարել է վարկն ըստ մարման գրաֆիկի։ Առևտրի վատ լինելու պատճառով այլևս չի կարողացել մարել դրանք։ Բացի իր առանձնատունը գրավադրված է եղել նաև ևս 5 խոշոր գույք« որից մեկը Գրիգորի առանձնատունն է։ Ինքն «էրզրում 97» ՍՊ ընկերության հետ չի առընչվել« որևէ շահույթ չի ստացել նրա գործունեությունից և ոչ մի փաստաթղթի տակ չի ստորագրել։ Գրիգորը 2010-2011 թվականներին իրեն է տվել շուրջ 4 միլիոն ԱՄՆ դոլար« որոնք այլ գումարների հետ միասին շուրջ 8 միլիոն ԱՄՆ դոլար ինքը տվել է Արայիկ Ենոքյանին« ով խոստացել է դրա դիմաց իրեն մեծ շահույթ տրամադրել։ Գրիգորը գումարների մի մասը տրամադրել է յուղեր և այլ ապրանքների վաճառքից առաջացած գումարներից։ Ինքն է խնդրել Գրիգորին այդ ապրանքները վաճառել ինքնարժեքով և երբեմն էլ դրանից ցածր գներով և տրամադրել իրեն։ Գրիգորին վստահեցրել է« որ Արայիկին հավատում է և որ վերջինս կարճ ժամանակահատվածում կվերադարձնի տրված մայր գումարը և շահույթը« ինչով էլ հնարավոր կլինի մարել բանկում առկա վարկային պարտավորությունները« որոնք Գրիգորը ստացել է նշված յուղերը և այլ ապրանքները ձեռք բերելու համար։ Արայիկ Ենոքյանը հանդիսանցել է իր վաղեմի ծանոթը։ Վերջինս մի քանի անգամ պարտքով գումար է վերցրել իրենից և հետ է վերադրաձրել« նույնիսկ նրա որդին նշանվել է իր դստեր հետ և այդ կերպ ձևավորվել է վստահություն նրա անձի նկատմամբ« սակայն Արայիկը գումարները հափշտակել է և հետ չի վերադարձրել։ Նշված փաստով Արայիկ Ենոքյանի վերաբերյալ հարուցվել է քրեական գործ« ինքը ճանաչվել է որպես տուժող« իսկ Արայիկ Ենոքյանը դատապարտվել է 5 տարի ազատազրկմամբ։ Առկա քրեական գործով դատարանի օրինական ուժի մեջ մտած դատավճիռ։ Դատավճռում տուժող է ճանաչվել 6.376.000 ԱՄՆ դոլար իրեն վնաս պատճառելու համար« քանի որ քննչական մարմինը հաշվանցում է արել« որ շուրջ 2 միլիոն ԱՄՆ դոլարն Արայիկ Ենոքյանը մաս-մաս հետ է վերադարձրել։
(հատոր 1 գ.թ. 85-87« հատոր 2 գ.թ. 228-229)

Լարիսա Արտուշի Քոչարյանի այն մասին« որ մասնագիտությամբ հաշվապահ է։ 2004 թվականից մինչ 2013 թվականը հանդիսացել է «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերության հաշվապահը« աշխատավարձը կազմել է՝ 40.000-60.000 ՀՀ դրամ« այսինքն աստիճանաբար տարիների ընթացքում բարձրացել է։ Ընկերությունը զբաղվել է մանրածախ առևտրով և ավտոտեխսպասարկման գործունեությամբ և իր գործունեությունը իրականացրել է Երևան քաղաքի Արշակունյաց 212/1 հասցեում։ Ընկերության հիմնադիր-տնօրենը հանդիսացել է՝ Գրիգոր Լիպարիտի Բադալյանը։ Ընկերությունում գրանցված է եղել 9 մարդ՝ ներառյալ ինքը և տնօրենը։ Հաշվետվությունները ներկայացրել է Շենգավիթի հարկային տեսչություն« հսկիչ դրամարկղային մեքենան տեղադրված է եղել գործունեության հասցեում։ Մինչև 2013 թվականն ընկերությունն աշխատել է պարզեցված հարկային դաշտի հիման վրա (ՓՄՁ)« իսկ 2013 թվականի հունվար ամսից մարտ ամիսը« այսինքն՝ մինչև ընկերության գործունեության դադարեցումը աշխատել է շրջանառության հարկատեսակով։ Տվյալ ժամանակահատվածից մինչ օրս ընկերության գործունեությունը դադարեցված է և հսկիչ դրամարկղային մեքենան հանված է շահագործումից հարկային տեսչության կողմից։ Գործունեության դադարեցումից հետո ինքը բոլոր հաշվապահական փաստաթղթերն ինքը փոխանցել է Գրիգորին։ Գրիգոր Բադալյանն իրեն երբեք չի ասել« թե կոնկերտ ինչ նպատակներով է ստացել 4.000.000 ԱՄՆ դոլար վարկը։ Ինքը միայն փոխանցման պայմանագրերից է հասկացել« թե գումաներն ինչ նպատակով են ծախսվել։ Բոլոր փոխանցումները կատարել է Գրիգորը« ինքն ոչ մի բանկային փաստաթղթի տակ չի ստորագրել։ Ք.Երևան Արշակունյաց 212/1 հասցեում գտնվող խանութ սրահում ներքին շինարարություն կատարվել են« ձեռք են բերվել մի քանի տեսակի սեղաններ« աթոռներ« բազմոցներ« սակայն ոչ վերանորոգման և ոչ էլ կահավորելու վերաբերյալ ընկերության հաշվապահությունում ոչ մի փաստաթուղթ չկա« այսինքն ոչինչ չի փաստաթղթավորվել։ Պայմանագրերով կնված ապրանքներն ամբողջությամբ չեն մատակարվել« քանի որ «Կարսաթ-Օյլ» և «Ինգլիշ Թրեիդ Հաուս» ՍՊ ընկերությունները կատարել են պայմանագրի փոփոխություներ և լրացումներ« մասնավորապես՝ 08.11.2010թ պայմանագրում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին «Կարսաթ-Օյլ» և «Էրզրում 97» ՍՊ ընեկրությունների միջև կնքված համաձայնագրի փոխանցված 137.632.000 ՀՀ դրամից հետ է վերադարձրել 110.000.000. ՀՀ դրամ« իսկ 28.10.2010թ պայմանագրում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին «Ինգլիշ Թրեիդ Հաուս» և «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերությունների միջև կնքված համաձայնագրի փոխանցված 295.000.000 ՀՀ դրամից հետ է վերադարձվել 291.000.000 ՀՀ դրամ« այսինքն երկու ընկերությունների կողմից 401.000.000 ՀՀ դրամ հետ է վերադարձվել։ Ընկերության տնօրեն՝ Գրիգոր Բադալյանն իրեն ասել է« որ գումարն ամբողջությամբ ստացել է« գումարը գտնվում է իր մոտ և կարգադրել է գրել դրամարկղի մուտքի օրդեր« ինչով հաստատվել է« որ գումարը մուտք է եղել ընկերության հաշվին« իսկ մյուս օրինակը հանձնել է «Կարսաթ-Օյլ» և «Ինգլիշ Թրեիդ Հաուս» ՍՊ ընկերություններին։ Այդ գումարը Գրիգորը կանխիկ ստացել է և ընկերության դրամարկղ մուտք փաստացի չի արել« այն մնացել է նրա մոտ։ Ինքն առհաշիվ փաստաթղթով տվել է նրան։ Հետագայում չի կարող ասել« թե կոնկրետ Գրիգորն այդ գումարներն ինչ նպատակով է ծախսել« սակայն դրանից հետո եղել են վարկի տոկոսի մարումներ։ Ինքը Գրիգորին առաջարկել է« որ դրամարկղ մուտք չանեն գումարը« այլ փոխանցեն ընկերության հաշվեհամարին« սակայն վերջինս չի համաձայնվել« ասելով որ գումարն ինքն արդեն ստացել է ամբողջությամբ։ Ինչ վերաբերվում է մնացած ապրանքների քանակին« ապա դրանք փաստաթղթերով մուտք եղել են ընկերության հաշվեկշռին« սակայն ինչ ճանապարհով են տեղափոխվել չի կարող ասել« բացի այդ վաճառվել են մանրածախ« սակայն ամբողջությամբ չի կարող ասել վաճառվել է« թե ոչ« քանի որ 2013 թվականի մարտ ամսին« երբ որ ինքը գնացել է աշխատանքի« ընկերության տարածքում ոչ մի տեսակի ապրանք չի եղել և Գրիգորն էլ չի ասել« թե այդ ապրանքներն ինչ է եղել։ «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերությունը ներմուծումներ չի ունեցել։ Յուղերի և այլ ապրանքների վաճառքից առաջացած գումարները փոխանցվել են ընկերության հաշվին« իսկ կանխիկ գումարները մուտքագրվել են դրամարկղ« որտեղից էլ կատարվել են բազմաթիվ այլ ծախսեր համապատասխան փաստաթղթերով։
(հատոր 2 գ.թ. 36-39« 55« 74)

-Ստեփան Սարգսի Ոսկանյանի այն մասին« որ 2008 թվականից մինչ 2013 թվականը հանդիսացել է «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերության գանձապահը« աշխատավարձը կազմել է՝ 60.000 ՀՀ դրամ։ Ընկերությունը զբաղվել է մանրածախ առևտրով և ավտոտեխսպասարկման գործունեությամբ և իր գործունեությունն իրականացրել է Երևան քաղաքի Արշակունյաց 212/1 հասցեում։ Ընկերության հիմնադիր-տնօրենը հանդիսացել է՝ Գրիգոր Լիպարիտի Բադալյանը։ Իր պարտականությունների մեջ մտել է օրվա առևտրի գումարները հավաքել« որից հետո երեկոյան« կամ էլ հաջորդ օրը հանձնել Գրիգոր Բադալյանին։ Գումարները պահվել են ընկերության տարածքում գտնվող մետաղյա պահարանում։ Իր մոտ ամենաշատ գումար հավաքվել է 1.000.000 ՀՀ դրամից ոչ ավել։ Գումարները Գրիգորին հանձնելուց հետո ինքը տեղյակ չի« թե արդյոք ընկերության տրամարկղ մուտքագրել են դրանք« թե ոչ։ Ինքը տեղյակ չի վարկ ստանալու վերաբերյալ իրեն ոչ ոք չի ասել« որ ընկերությունը վարկ է ստացել ինչ-որ նպատակների համար։ Տեղեկություն չունի «Կարսաթ-Օյլ» և «Ինգլիշ Թրեիդ Հաուս» ՍՊ ընկերությունների կողմից հետ վերադարձրած 401.000.000 ՀՀ դրամի վերաբերյալ։ 28.10.2010թ թիվ 99 և 08.11.2010թ թիվ 103 դրամարկղային մուտքի օրդերները տեսնում է առաջին անգամ« ինքը դրանք չի ստորագրել և որևէ տեղեկություն չունի այդ մասին։ Ենթադրում է« որ իր փոխարեն ստորագրել է տնօրեն՝ Գրիգոր Բադալյանը։
(հատոր 2 գ.թ. 51-53)

-Կարեն Վանուշի Գրիգորյանի այն մասին« որ 2002 թվականի ապրիլին հիմնադրել է «Մոսէսքո» ՍՊ ընկերությունը« որը զբաղվել է հիմնականում ավտոյուղերի ՀՀ ներկրմամբ։ Ընկերությունը 2005-2006թթ.-ից սկսած «Էրզրում-97» ՍՊ ընկերությանը մատակարարում է տարբեր տեսակի ավտոյուղեր, մասնավորապես հոլանդական՝ «Valvoline»« «Gulf», ռուսական՝ «Lukoil»« «Sintoil», թուրքական՝ «T-max», գերմանական՝ «Duran» և դրանց հետ կապված պարագաներ։ Նշված ընկերության հետ բոլոր գործարքներն եղել են փոխանցումներով, կանխիկ գործարքներ չի եղել։ «Էրզրում-97» ՍՊ ընկերության հետ բոլոր գործարքները եղել են ապրանքային, մատակարարվել է այդ ընկերության կողմից «Մոսէսքո» ՍՊ ընկերության հաշվեհամարին փոխանցված գումարների դիմաց պահանջվող ապրանքները։ 2010 թվականի հոկտեմբերի սկզբերին «Էրզրում-97» ՍՊԸ-ի հետ պայմանագիր է կնքվել` ավտոյուղեր և դրանց պարագաներ մատակարարելու մասին, ըստ որի իր ընկերությունը մատակարարել է 600.000.000 ՀՀ դրամի« այդ երկու փոխանցումների գումարի չափով ապրանք, որը մատակարարվել է մոտ 7-8 ամսում։ Ապրանքի քանակի հետ կապված կոնկրետ պայմանավորվածություն չի եղել, այլ պայմանագրում նշված կոնկրետ ապրանքների գների չափի քանակով ապրանք։ Ապրանքները մատակարարվել են հիմնականում պարկական և թուր¬քա¬կան բեռնատարներով, որոնք կայանվել են «Մոսէսքո» ընկերության Արցախի 73 հասցեում գտնվող պահեստի հարևանությամբ, քանի որ դրանք էժան են եղել« իսկ ապրանքները բեռնաթափ¬վել են «Էրզրում 97» ՍՊԸ պահեստում, որը գտնվում է «Էրզրում-97» ընկերության ավտոսպասարկման կայանի նկուղային հարկում։ Ստացված գումարների մեծ մասը ծախսվել են «Մոսէսքո» ընկերության փոխատվություն¬ների մարման համար, որոնք գոյացել են ընկերության դրամարկղում անհրաժեշտ քանակի գումարի պակասի ժամանակ, իսկ մնացած մասը ծախսվել է տարբեր տեսակի ավտոյուղերի և պարագաների ներմուծման համար։ «Էրզրում-97» ՍՊԸ-ի փոխանցած գումարներից մոտ 300.000.000 ՀՀ դրամ գումար մարվել է փոխառությունների համար և կանխիկացվել է «Մոսէս¬քո» ընկերության դրամարկղից և առձեռն փոխանցվել փոխառուներին։ Ընկերությունը մատակարարել է «Էրզրում-97» ընկերությանը 600.000.000 ՀՀ դրամի չափով ավտոյուղեր և պարագաներ 7-8 ամիսների ընթացքում։ Նշված գործարքների մասին ընկերության հաշվետվության մեջ և հարկային մարմիններում առկա են։
(հատոր 2 գ.թ. 26-27)

Արմեն Հենրիկի Գևորգյանի այն մասին« որ 1999 թվականին հիմնադրել է «Ինգլիշ Թրեյդ Հաուս» ՍՊ ընկերությունը« հանդիսանում է նրա տնօրենը։ Ընկերությունը զբաղվում է ավտոյուղերի« զտիչների և այլ ապրանքների ներմուծումով« որոնք ներմուծվել են Գերմանիայից «Մանն Ֆիլտր»« Անգլիայից «Դելֆի» ընկերությունից և Ռուսաստանից «Ռոսնեֆտ» ընկերությունից։ Գործունեությունն իրականացրել են ք.Երևան Սասունցի Դավիթ 66 հասցեում։ «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերությանը բազմաթիվ անգամ ապրանքներ վաճառել են։ Վերջին դեպքը եղել է 2010 թվականի հոկտեմբերի 26-ին։ Նշված օրը «Ինգլիշ Թրեյդ Հաուս» ՍՊ և «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերության միչև կնքվել է ապրանքների մատակարարման մասին պայմանագիր« ըստ որի նշված ընկերությանը պարտավորվել է մատակարարել 295.000.000 ՀՀ դրամի ապրանքներ։ 26.10.2010թ. 295.116.906 ՀՀ դրամը փոխանցվել է «Ինգլիշ Թրեիդ Հաուս» ՍՊԸ հաշվին« գումարը մի փոքր ավել է փոխանցվել« քանի որ ունեցել է պարտք անցյալ գործարքներից։ 2 օր անց իրեն է այցելել «Էրզրում 97» ՍՊԸ տնօրեն Գրիգոր Բադալյանը և ասել« որ չի ցանկանում 295.000.000 դրամի ապրանք գնել« պատճառաբանելով« որ ապրանքների գներն ավելի թանկ են և խնդրել է« որպեսզի 26.10.2010 թվականի պայմանագրում փոփոխություն մտցվի և պայմանագրում առկա արժեքի գումարը նվազեցվի« հասցնելով մինչև 4.000.000 ՀՀ դրամի« իսկ մնացած 291.000.000 ՀՀ դրամն իրեն հետ վերադարձվի կանխիկ։ Ինքը չի ցանկացել ավելնորդ բարդություններ ստեղծել գնորդի կողմից իր պարատավորությունները չկատարելու համար նրան առաջարկել է գումարը հետ փոխանցել նրա բակային հաշվին և այլևս նրա հետ որևէ գործարք չանել։ Գրիգորն ասել է« որ փոխանցումով ինքը չի ուզում և նախընտրում է ստանալ այն կանխիք։ Տեսնելով« որ Գրիգորը կանխիք է ուզում գումարը և այն չի հակասում իրենց պայմանագրին« որոշել է «Ինգլիշ Թրեիդ Հաուս» ՍՊԸ «Էչ-Էս-Բի-Սի» ՓԲ ընկերությունում առկա հաշվեհամարից կանխիկացնել 291.000.000 ՀՀ դրամը« մուտքագրել ընկերության դրամարկղ« որից հետո նոր արդեն իսկ կանխիկացված վիճակում փոխանցել «Էրզրում 97» ՍՊԸ դրամարկ։ Այդ կապակցությամբ 28.10.2010թ պայմանագրում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին «Ինգլիշ Թրեիդ Հաուս» և «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերությունների միջև կնքված համաձայնագրի փոխանցված 295.000.000 ՀՀ դրամից հետ է վերադարձվել 291.000.000 ՀՀ դրամ (դրամարկղային մուտքի օրդեր 99)։ Մնացած 4.000.000 ՀՀ դրամի« համաձան հաշիվ-ապրանքագրի փոխանցվել են համապատասխան ապրանքներ« ինչն անմիջապես ուղարկվել է տվյալ ընկերության տարածք։ Ինքը Գրիգոր Բադալյանի հետ միասին գնացել է ք.Երևան Տերյանի «Էչ-Էս-Բի-Սի» ՓԲ ընկերության մասնաճյուղ« որտեղից իր ընկերության հաշվից ելքագրվել է 291.000.000 ՀՀ դրամը« ապա հաշվապահը մուտքագրել է այն ընկերության դրամարկղ« որից հետո ելքագրվել է հաշվեհամրից« հանձնվել է Գրիգոր Բադալյանին և հետո «Էրզրում 97» ՍՊԸ կողմից ստացել է համապատասխան ձևակերպում։ Իր և Գրիգոր Բադալյանի միջև նախորոք պայմանավորվածություն չի եղել գումարը ստանալուց հետո փոփոխել պայմանագրում եղած գումարի չափը և կանխիք տարբերակով նրան փոխանցել նշված գումարը։
(հատոր 2 գ.թ. 41-43)

Հովհաննես Մանուկի Մանուկյանի այն մասին« որ 2010 թվականից մինչև 2012 թվականի սեպտեմբերի 1-ը հանդիսացել է «Ռայլս օյլ» ՍՊ ընկերության տնօրենը։ Ընկերությունը զբաղվել է ավտոմեքենաների սպասարկման պարագաների և ընդեղենի ներկրմամբ և իր գործունեությունն իրականացրել է ք.Երևան Արին-Բերդի 14 տարածքում« սակայն գրանցված է եղել ք.Եղեգնաձոր Երևանյան Խճուղի 4 հասցեում։ Ընկերությունն իր հաշվետվությունները ներկայացրել է Էրեբունու հարկային տեսչություն և աշխատել է ԱԱՀ հարկատեսակով։ 15.10.2010թ. «Էրզրում 97» ՍՊԸ կողմից 1.114.206 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 400.000.000 ՀՀ դրամ փոխանցվել է «Ռայլս օյլ» ՍՊ ընկերության հաշվին« ապրանքներ ձեռք բերելու նպատակով« որից հետո սկսվել է ապրանքների մատակարարման ընթացքը։ Փոխանցումը կատարվել է համաձայն երկու ընկերությունների միջև կնքված պայմանագրի։ Ընկերությունը պարտավորվել է երեք տարվա ընթացքում կատարել իր պարտականությունները։ Պայմանագրով նախատեսված ամբողջ ապրանքները փոխանցվել են «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերությանը մինչև 2012 թվականի հունիս ամիսը։ Ամբողջ խմբաքանակը տեղափոխվել է գնորդի կողմից իր միջոցներով« թե կոնկրետ ինչ տրանսպորտային միջոցներով են տեղափոխվել չի կարող ասել։
(հատոր 2 գ.թ. 56-58)

Կարեն Հակոբի Ասատրյան այն մասին« որ 2006 թվականին հիմնադրել է «Կարսաթ-օյլ» ՍՊ ընկերությունը։ Ընկերությունը զբաղվել է ավտոյուղերի ներմուծմամբ Բելգիայից« Իսպանիայից։ Գործունեությունն իրականացվել է ք.Երևան Արշակունյաց 67/3 հասցեում։ Ընկերությունը «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերությանը բազմաթիվ անգամ ապրանքներ է մատակարարել։ Վերջին դեպքը եղել է 2010 թվականի հոկտեմբերի 29-ը։ Նշված օրը «Կարսաթ-օյլ» ընկերության և «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերության միչև կնքվել է ապրանքների մատակարման մասին պայմանագիր« ըստ որի նշված ընկերությանը պետք է մատակարարվեր 137.632.000 ՀՀ դրամի ապրանքներ։ «Էրզում 97» ՍՊ ընկերությունը 03.11.2010թ 137.632.000 ՀՀ դրամը փոխանցել է «Կարսաթ-օյլ» ՍՊԸ հաշվին։ Դրանից մի քանի օր անց իր մոտ է եկել «Էրզրում 97» ՍՊԸ տնօրեն՝ Գրիգոր Բադալյանը և ասել« որ չի ցանկանում 137.632.000 դրամի ապրանք գնել« պատճառաբանելով« որ իր գործերը լավ չեն ընթանում և խնդրել է« որպեսզի 29.10.2010 թվականի պայմանագրում փոփոխություն կատարվի և դրանում առկա արժեքի գումարը նվազեցվի« հասցնելով մինչև 27.632.000 ՀՀ դրամի« իսկ մնացած 110.000.000 ՀՀ դրամը գումարն իրեն հետ վերադարձնի կանխիք։ Քանի որ իր գործերն արդեն լավ չէին ընթանում այդ ժամանակ« մտավախություն է ունեցել« որ չի կարող կատարել պայմանագրով նախատեսված իմ պարտավորությունները« համաձայնվել է և առաջարկել է գումարը հետ փոխանցել «Էրզում 97» ՍՊԸ բակային հաշվին։ Գրիգոր Բադալյանն ասել է« որ փոխանցումով չի ցանկանում« և նախընտրում է ստանալ այն կանխիք։ Տեսնելով« որ Գրիգորը կանխիք է ուզում գումարն և բացի այդ և այն չի հակասել կնքված պայմանագրին« որոշել է «Կարսաթ-օյլ» ՍՊԸ «Ինեկոբանկ» ՓԲ ընկերությունում առկա բանկային հաշվեհամարից կանխիկացնել 110.000.000 ՀՀ դրամը« որից հետո նոր արդեն իսկ կանխիկացված վիճակում փոխանցել «Էրզրում 97» ՍՊԸ դրամարկ։
Այդ կապակցությամբ 29.10.2010թ պայմանագրում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին «Կարսաթ-օյլ» և «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերությունների միջև կնքված համաձայնագրի փոխանցված 137.632.000 ՀՀ դրամից հետ է վերադարձվել 110.000.000 ՀՀ դրամ (դրամարկղային մուտքի օրդեր 103)։ Մնացած 27.632.000 ՀՀ դրամի« համաձան հաշիվ-ապրանքագրի փոխանցվել են համապատասխան ավտոյուղեր« ինչն անմիջապես ուղարկվել է տվյալ ընկերության տարածք։ Ինքը Գրիգոր Բադալյանին գումարն առձեռն փոխանցել է բանկում« անմիջապես այն կանխիկացնելուց հետո և գումարը «Էրզրում 97» ՍՊԸ կողմից ստացել է համապատասխան ձևակերպում։
(հատոր 2 գ.թ. 63-65)

Այլ փաստաթուղթ հանդիսացող ապացույցներով՝

-Գ.Բադալյանի 17.08.2010թ դիմումի պատճենով« համաձայն որի վերջինս դիմել է «Հայբիզնեսբանկ» ՓԲ ընկերությանը «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերությանը Եվրասիական Զարգացման Բանկի կողմից իրականացվող «ՓՄՁ սուբեկտներին ֆինանսավորում» ծրագրի շրջանակներում Ընկերությանը 4.000.000 ԱՄՆ դոլարի չափով« տարեկան 15% դրույքաչափով« 5 տարի մարման ժամկետով չվերականգնվող վարկային գիծ տրամադրելու համար՝ շրջանառու միջոցների համալրման և շինարարական աշխատանքների իրականացման նպատակով« ինչն էլ վկայում է այն մասին« որ Գ.Բադալյանին հայտնի է եղել« թե վարկը կոնկրետ ինչ միջոցներից է իրեն տրամադրվում։
(հատոր 1 գ.թ. 6)

-«Հայբիզնեսբանկ» ՓԲԸ «Էրզրում 97» ՍՊԸ վերաբերյալ կազմված 27.08.2010թ եզրակացության պատճենով« համաձայն որի հավանություն է տրվել ընկերության կողմից ներկայացվող 4.000.000 ԱՄՆ դոլար վարկ տրամադրելու դիմումին և այն ներկայացրել է վարկային կոմիտեի քննարկմանը։
(հատոր 1 գ.թ. 7-14)

-«Հայբիզնեսբանկ» ՓԲԸ վարչության 31.08.2010թ թիվ 1472-Ա որոշման պատճենով« համաձայն որի բանկն որոշում է կայացրել կնքել «Էրզրում 97» ՍՊ հետ 1.500.000.000 ՀՀ գումարի« 5 տարի ժամկետով վարկային գործառնություննների գլխավոր պայմանագիրը և Եվրասիական Զարգացման Բանկի կողմից իրականացվող «ՓՄՁ սուբեկտներին ֆինանսավորում» ծրագրի շրջանակներում Ընկերությանը 4.000.000 ԱՄՆ դոլարի չափով« տարեկան 12% դրույքաչափով« 60 ամիս մարման ժամկետով չվերականգնվող վարկային գծերի տրամադրման հարցը ներկայացրել Խորհրդի նիստին։
(հատոր 1 գ.թ. 15-16)

-«Հայբիզնեսբանկ» ՓԲԸ խորհրդի 03.09.2010թ թիվ 159-Ա որոշման պատճենով« համաձայն որի բանկը հաստատել է Եվրասիական Զարգացման Բանկի կողմից իրականացվող «ՓՄՁ սուբեկտներին ֆինանսավորում» ծրագրի շրջանակներում «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերությանը տրամադրել 4.000.000 ԱՄՆ դոլարի չափով« տարեկան 12% դրույքաչափով« 60 ամիս մարման ժամկետով չվերականգնվող վարկային գծեր՝ շրջանառու միջոցների համալրման և շինարարական աշխատանքների իրականացման նպատակով։
(հատոր 1 գ.թ. 17-18)

-Վարկային գործառնությունների իրականացման 08.10.2010թ գլխավոր թիվ V 10-0031 պայմանագրի պատճենով« համաձայն որի «Հայբիզնեսբանկ» ՓԲԸ և «Էրզրում 97» ՍՊԸ միջև կնքվել է համապատասխան պայմանագիր« որով Բանկը հաճախորդին մինչև 2015 թվականի հոկտեմբերի 8-ը վարկային գործառնությունների համար տրամարդել է սահմանաչափ 1.500.000.000 ՀՀ դրամի չափով։
(հատոր 1 գ.թ. 19-23)

-Չվերականգնվող վարկային գծի բացման մասին 15.10.2010թ համաձայնագրի պատճենով« համաձայն որի Բանկը Վարկառույի համար բացել է չվերականգնվող վարկային գիծ 2.000.000 ԱՄՆ դոլար գումարի չափով մինչև՝ 08 հոկտեմբերի 2015թ.-ը մարման վերջնական ժամկետով։
(հատոր 1 գ.թ. 24-27)

-Չվերականգնվող վարկային գծի բացման մասին 25.10.2010թ համաձայնագրի պատճենով« համաձայն որի Բանկը Վարկառույի համար բացել չվերականգնվող վարկային գիծ 2.000.000 ԱՄՆ դոլար գումարի չափով մինչև՝ 08 հոկտեմբերի 2015թ.-ը մարման վերջնական ժամկետով։
(հատոր 1 գ.թ. 28-31)

-Անշարժ գույքի գրավի (հիփոթեքի) 20.10.2010թ. թիվ G10-16913« 20.10.2010թ. թիվ G10-16914« 08.10.2010թ. թիվ G10-16213« 08.10.2010թ. թիվ G10-16216« 08.10.2010թ. թիվ G10-16217 և 21.10.2010թ. թիվ G10-17028 պայմանագրերի պատճեներով« համաձայն որոնց Բանկում որպես վարկի ապահովման միջոցներ «Էրզրում 97» ՍՊԸ կողմից գրավադրվել են թվով 6 անշարժ գույքեր՝
1)ՀՀ ք.Երևան« Գագարին փողոց թիվ 4 տուն հասցեում գտնվող 659.1 քառ.մ ընդհանուր մակերեսով բնակելի տունը« 123.9 քառ.մ ընդհանուր մաեկրեսով օժանդակ շինությունը« 29.0 քառ.մ ընդհանուր մակերեսով ջրավազանը« 1.6 քառ.մ պարիսպը« 0.067621 հա հողամասը/լիկվիդացիոն արժեք՝ 333.000.000 ՀՀ դրամ՝ գնահատված 26.07.2010 թվականին անկախ գնահատող «Պարտեր» ՍՊԸ կողմից։
2)ՀՀ Կոտայքի մարզ գ.Առինջ« Ավանի դաշտ« 3 փողոց« թիվ 41«43«43/1 և 45/1 հասցեում գտնվող 404«21 քառ մ ընդհանուր մակերեսով« բնակելի տունը« 117«0 քառ.մ. ընդհանուր մակերեսով ծածկարանը« 34.3 քառ.մ.ընդհանուր մակերեսով տնտեսական շինությունը« 48.7քառ. մ. ընդհանուր մակերեսով ջրավազանը« 21.6 քառ.մ ընդհանուր մակերեսով խորդանոցը« 43.2 քառ. մ ընդհանոււր մակերեսով ավտոտնակը« 71.3 քառ.մ. ընդհանուր մակերեսով ծածկարանը« պարիսպը« 0.3334 հա հողամասը/ լիկվիդացիոն արժեք՝ 666.000.000 ՀՀ դրամ գնահատված 26.07.2010թ անկախ գնահատող «Պարտեր» ՍՊԸ կողմից։
3)ՀՀ Կոտայքի մարզ գ.Առինջ« Ավանի դաշտ 3 փող.« 45 բնակելի տուն և հողամաս հեսցեում գտնվող 389.3 քառ.մ ընդհանուր մակերեսով բնակելի տունը« 44.2 քառ. մ. ընդհանուր մակերեսով տնտ. շինությունը« 96.0 քառ.մ. ընդհանուր մակերեսով ծածկարանը« 52.1 քառ.մ ընդհանուր մակերեսով ջրավազանը« 63.7 քառ.մ ընդհանուր մակերեսով ծածկարանը« 43.4 քառ.մ. ընդհանուր մակերեսով ավտոտնակը« 59.6 քառ.մ. ընդհանուր մակերեսով ամառային խոհանոցը« 83.3 գծ.մ. պարիսպը« 0.1666 հա ընդհանուր մակերեսով հողամասը/լիկվիդացիոն արժեք՝ 592.000.000 ՀՀ դրամ՝ գնահատված՝ 26.07.2010թ անկախ գնահատող «Պարտեր» ՍՊԸ կողմից։
4)ՀՀ ք.Երևան Շենգավիթի վարչական շրջան« Արշակունյաց պողոտա հ.212/1 հասցեում գտնվող 741.0 քառ.մ. ընդհանուր մակերեսով ավտոտեխսպասարկման կետը« արհեստանոցը / լիկվիդացիոն արժեք՝ 444.600.000 ՀՀ դրամ՝ գնահատված՝ 26.07.2010թ անկախ գնահատող «Պարտեր» ՍՊԸ կողմից։
5)ՀՀ Մալաթիա-Սեբաստիա համայնքի Սեբաստիա փող. հ.31 հասցեում գտնվող 242.48.քառ.մ. ընդհանուր մակերեսով ավտոտեխսպասարկման կետը« 0.027772 հա հողամասը/լիկվիդացիոն արժեք՝ 222.300.000 ՀՀ դրամ՝ գնահատված՝ 26.07.2010թ անկախ գնահատող «Պարտեր» ՍՊԸ կողմից։
6)ՀՀ ք.Երևան Ֆուչիկի փող. հ.26/4 հասցեում գտնվող 159.4 քառ.մ. ընդհանուր մակերեսով սրճարանը (S արտ.՝ 182.5 քառ.մ) 156.0 քառ. մ. ընդհանուր մակերեսով ծածկը« 0.04383 հա հողամասը/լիկվիդացիոն արժեք՝ 296.000.000 ՀՀ դրամ՝ գնահատված՝ 26.07.2010թ անկախ գնահատող «Պարտեր» ՍՊԸ կողմից։
Ընկերության պարտավորությունների դիմաց բանկի սեփականությանն է անցել ք.Երևան Գագարինի թիվ 4 բնակելի տունը« գ.Առինջ Ավանի դաշտ 3փ. 45 բնակելի տունը և Առինջ Ավանի դաշտ 3փ. 41«43«43/1« 45/1 բնակելի տունը« որից հետո գրավի արժեքը նվազեցվել է 1.591.000.000 ՀՀ դրամով։
(հատոր 1 գ.թ. 5« 92-116)

-Ապրանքների մատակարարման մասին 27.07.2010թ. թիվ 15 դրան կից թիվ 1 հավելվածի« 26.08.2010թ թիվ 15 պայմանագրի և դրան կից թիվ 1 հավելվածի« «Մոսէսքո» ՍՊԸ 29.12.2010թ. թիվ 1722« 25.12.2010թ թիվ 1694« 29.12.2010թ թիվ 1722« 24.12.2010թ թիվ 1693« 23.12.2015թ թիվ 1685« 21.12.2010թ թիվ 1669« 17.12.2010թ թիվ 1637« 13.12.2010թ թիվ 1588« 03.11.2010թ. թիվ 1398« 19.11.2010թ թիվ 1481« 11.02.2011թ թիվ 2720934912« 12.02.2011թ թիվ 1239554097« 26.02.2011թ. թիվ 7877301614« 15.02.2011թ. թիվ 0126939273« 17.02.2011թ թիվ 2895391362« 18.02.2011թ թիվ 1211176351« 14.02.2011թ թիվ 6421707197« 04.03.2011թ թիվ 7805071991« 04.03.2011թ թիվ 2514204090« 05.03.2011թ թիվ 8982900762« 11.03.2011թ թիվ 0574522176« 11.03.2011թ թիվ 9905271711« 26.03.2011թ թիվ 0088837403« 02.05.2011թ թիվ 8406613591« 30.04.2011թ թիվ 2329671165 հաշիվ-ապրանքագրերի պատճեներով« համաձայն որոնց «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերություննը «Մոսէսքո» ՍՊ ընկերություներից ձեռք է բերել 295.000.000 և 305.000.000 ՀՀ դրամի յուղեր և այլ ապրանքներ։
(հատոր 1 գ.թ. 117-154)

-Ապրանքների մատակարարման մասին 24.07.2010թ թիվ 1/04 պայմանագրի և դրան կից թիվ 1 հավելվածի« «Ռայս-Օյլ» ՍՊԸ 25.12.2013թ թիվ 823«14.10.2010թ թիվ 651« 19.10.2010թ թիվ 666« 21.10.2010թ թիվ 677« 11.11.2010թ թիվ 724« 03.11.2010թ թիվ 705« 19.11.2010թ թիվ 753« 01.12.2010թ թիվ 775« 08.12.2010թ թիվ 788« 15.06.2012թ թիվ 0019287433« 15.06.2012թ թիվ 0574527986« 19.06.2012թ թիվ 8856677814« 25.05.2012թ թիվ 9159600526« 15.05.2012թ թիվ 4776233946« 03.04.2012թ թիվ 9485796930« 18.04.2012թ թիվ 8897674573« 19.04.2012թ թիվ 8271196122« 23.04.2012թ թիվ 699041955« 12.03.2012թ թիվ 6738563812« 20.02.2012թ թիվ 3122040759« 20.01.2012թ թիվ 2398501957« 21.10.2011թ թիվ 8509585850« 08.11.2011թ թիվ 3203662805« 17.01.2011թ թիվ 0149003293« 18.03.2011թ թիվ 2348929952« 06.04.2011թ թիվ 3651580321« 29.04.2011թ թիվ 4726534737« 13.05.2011թ թիվ 0084602523« 17.06.2011թ թիվ 6130749578« 10.06.2011թ թիվ 8408764230« 30.05.2011թ թիվ 0252350156« 26.07.2011թ թիվ 3070174500« 07.2011թ թիվ 1285362551« 18.07.2011թ թիվ 0335649185« 10.08.2011թ թիվ 0345340420« 23.08.2011թ 7608180085« 30.09.2011թ թիվ 4672269474« 20.09.2011թ թիվ 4915870898« 09.09.2011թ թիվ 0422200768« 24.11.2011թ թիվ 8672152398« 07.12.2011թ թիվ 3977514050« 23.12.2011թ թիվ 6728169771 հաշիվ-ապրանքագրերի պատճեներով« համաձայն որոնց «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերություննը «Ռայս-օյլ» ՍՊ ընկերություներից ձեռք է բերել 400.000.000 ՀՀ դրամի յուղեր և այլ ապրանքներ։
(հատոր 1 գ.թ. 155-197)

-Ապրանքների մատակարարման մասին 29.10.2010թ պայմանագրի« «Կարսաթ Օյլ» ՍՊԸ 30.12.2010թ թիվ 624« 26.12.2010թ թիվ 623« 21.12.2010թ թիվ 622« 07.12.2010թ թիվ 621« 15.11.2010թ թիվ 616« 16.11.2010թ թիվ 617« 26.11.2010թ թիվ 620« 05.04.2011թ թիվ 7404684654« 27.03.2011թ թիվ 2693575667« 21.03.2011թ թիվ 0616028516« 03.03.2011թ թիվ 3076993734« 04.02.2011թ թիվ 1452377270« 04.03.2011թ թիվ 1241017861« 17.01.2011թ թիվ 7008357538« 17.01.2011թ թիվ 7663179177« 21.01.2011թ թիվ 0703889245« 11.02.2011թ թիվ 6010965872 հաշիվ-ապրանքագրերի պատճեներով« համաձայն որոնց «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերությունը համաձայն պայմանագրի «Կարսաթ Օյլ» ՍՊ ընկերությունից պետք է ձեռք բերեր 137.632.000 ՀՀ դրամի յուղեր և այլ ապրանքներ« սակայն ձեռք է բերել մոտ 22.000.000 դրամի։
(հատոր 1 գ.թ. 198-216)

-Ապրանքների մատակարարման մասին 26.10.2010թ պայմանագրի« դրան կից թիվ 1 հավելվածի« «Ինգլիշ Թրեյդ Հաուզ» ՍՊԸ 06.12.2010թ թիվ 435 և 433 հաշիվ-ապրանքագրերի պատճեներով« համաձայն որոնց «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերությունը համաձայն պայմանագրի «Ինգլիշ Թրեյդ Հաուզ» ՍՊ ընկերությունից պետք է ձեռք բերեր 295.000.000 ՀՀ դրամի յուղեր և այլ ապրանքներ« սակայն ձեռք է բերել ընդհանուր 4.000.000 դրամի։
(հատոր 1 գ.թ. 217-221)

-Դրամարկղային մուտքի 28.10.10թ թիվ 99 մուտքի օրդերի և պայմանագրում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին 28.10.2010թ թիվ 1 համաձայնագրի պատճենով« համաձայն որոնց «Ինգլիշ Թրեիդ Հաուս» ՍՊ ընկերությունը «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերության տնօրեն՝ Գրիգոր Բադալյանի պահանջով կատարել է պայմանագրային փոփոխություններ և լրացումներ« մասնավորապես՝ 28.10.2010թ պայմանագրում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին «Ինգլիշ Թրեիդ Հաուս» և «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերությունների միջև կնքված համաձայնագրի փոխանցված 295.000.000 ՀՀ դրամից ընկերության տնօրեն Արմեն Գևորգյանը հետ է վերադարձրել Գրիգոր Բադալյանին ընդհանուր 291.000.000 ՀՀ դրամ։
(հատոր 1 գ.թ. 222-223)

-Դրամարկղային մուտքի 08.11.10թ թիվ 103 մուտքի օրդերի« պայմանագրում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին 08.11.2010թ թիվ 1 համաձայնագրի պատճենով« համաձայն որոնց «Կարսաթ-Օյլ» և «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերությունների միչև 29.10.2010թ կնքված պայմանագրերում փոփոխություններ են կատարվել« ինչի արդյունքում «Կարսաթ-Օյլ» ՍՊԸ տնօրեն Կարեն Ավետիսյանը «Էրզրում 97» ՍՊԸ տնօրեն Գրիգոր Բադալյանին հետ է վերադարձրել 110.000.000 ՀՀ դրամ։
(հատոր 1 գ.թ. 224-225)

-Վճարման 16.10.2010թ թիվ 76« 15.10.2010թ թիվ 66« 15.10.2010թ թիվ 64« 25.10.2010թ թիվ 75« 03.11.2010թ թիվ 82 հանձնարարականների պատճեներով« համաձան որոնց Եվրասիական Զարգացման Բանկի կողմից իրականացվող «ՓՄՁ սուբեկտներին ֆինանսավորում» ծրագրի շրջանակներում «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերությանը տրամադրված 4.000.000 ԱՄՆ դոլարը փոխակերպվել և համապատասխան օրենին փոխանցվել է՝ «Մոսեսկո» ՍՊԸ հաշվին՝ 295.000.000 և 305.000.094 դրամ« «Ռայս-Օյլ» ՍՊԸ հաշվին՝ 400.000.000 դրամ« «Ինգլիշ Թրեիդ Հաուզ» ՍՊԸ հաշվին՝ 295.116.906 դրամ և «Կարսաթ-Օյլ» ՍՊԸ հաշվին՝ 137.497.000 ՀՀ դրամ։
(հատոր 1 գ.թ. 226-228)

-«Հայբիզնեսբանկ» ՓԲԸ 20.08.2013թ. թիվ 2903-02 գրությունով և դրան կից գումարային տրամադրման կարգադրության պատճեներով« համաձայն որոնց «Էրզրում 97» ՍՊԸ հետ 15.10.2010թ և 25.10.2010թ կնքված չվերականգնվող վարկային գծի բացման մասին համաձայնագրերի՝ բանկը վարկառուի համար բացել է թվով 2 չվերականգնվող վարկային գիծ՝ յուրաքանչյուրը 2.000.000 ԱՄՆ դոլարի չափով՝ ընդամենը 4.000.000 ԱՄՆ դոլար« ինչն էլ ամբողջությամբ տրամադրվել է «Էրզրում 97» ՍՊԸ ընկերությանը։ Գումարը տրամադրվել է Եվրասիական Զարգացման Բանկի կողմից իրականացվող «ՓՄՁ սուբեկտներին ֆինանսավորում» ծրագրի շրջանակներում համաձայն Եվրասիական Զարգացման Բանկի և «Հայբիզնեսբանկ» ՓԲԸ միջև 27.04.2010թ կնքված վարկային պայմանագրի։
(հատոր 2 գ.թ. 8-18)

ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ 26.09.2013թ թիվ 14/14-7/11617-13 գրությամբ« համաձայն որի «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերությունը 2000-2008 թ.թ. աշխատել է ընդհանուր հարկման ռեժիմով՝ համարվել է ԱԱՀ վճարող« իսկ 2009-2012թ.թ. համարվել է ԱԱՀ չվճարող (ՓՄՁ)։ Ընկերությունը 2010թ 4-րդ եռամսյակում մատակարարներից ձեռք է բերել յուղ և այլ ապրանքներ ընդհանունր 1031.6 մլն դրամ արժողությամբ« որը ձևակերպվել է որպես ապրանքանյութական արժեք։ Ընկերության կողմից ներկայացված տեղեկություններով և տարեկան հաշվարկներով 2011թ և 2012թ իրացման շրջանառությունը կազմել է համապատասխանաբար՝ 44.8 և 20.3 մլն դրամ։ Ըստ այդմ 31.12.2013թ-ի դրությամբ «Էրզրում 97» ՍՊԸ ապրանքանյութական արժեքների մնացորդը կազմել է 966.5 մլն դրամ։ 05.04.2013թ ընկերության գործունեությունը ժամանակավորապես դադարեցված է։
(հատոր 2 գ.թ. 72)

-«Հայբիզնեսբանկ» ՓԲԸ 16.10.2013թ թիվ 3666-02 գրությամբ և դրան կից «Էրզրում 97» ՍՊԸ բանկային հաշիվների քաղվածքով« համաձայն որոնց 2010թ հոկտեմբեր-նոյեմբեր ամսիներին Եվրասիական Զարգացման Բանկի կողմից իրականացվող «ՓՄՁ սուբեկտներին ֆինանսավորում» ծրագրի շրջանակներում «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերությանը տրամադրված 4.000.000 ԱՄՆ դոլարը փոխակերպվել է ՀՀ դրամի և համապատասխան օրենին փոխանցվել է՝ «Մոսէսքո» ՍՊԸ հաշվին 295.000.000 դրամ և 305.000.094 դրամ« «Ռայս-Օյլ» ՍՊԸ հաշվին՝ 400.000.000 դրամ« «Ինգլիշ Թրեիդ Հաուզ» ՍՊԸ հաշվին՝ 295.116.906 դրամ և «Կարսաթ-Օյլ» ՍՊԸ հաշվին՝ 137.497.000 ՀՀ դրամ։
(հատոր 2 գ.թ. 92-101)

-ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ 21.11.2013թ թիվ 11-5/14481-13 գրությամբ և դրան կից լազերային սկավառակով« համաձայն որի «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերությունը մատակարար ընկերություններից ձեռք է բերել համապատասխան քանակի յուղեր և այլ ապրանքներ։
(հատոր 2 գ.թ. 170-171)

-«Հայբիզնեսբանկ» ՓԲԸ 12.02.2013թ թիվ 4493-02 գրությամբ և դրան կից Եվրասիական Զարգացման Բանկի և «Հայբիզնեսբանկ» ՓԲԸ միչև 27.04.2010թ կնքված վարկային պայմանագրի և լրացուցիչ համաձայնագրերի պատճեներով՝ հայերեն թարգմանությամբ« ինչի հիման վրա էլ «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերությանը տրամադրվել է 4.000.000 ԱՄՆ դոլար վարկ։
(հատոր 2 գ.թ. 178-339)

-Գ.Բադալյանի 03.10.2014թ ՀՀ մուտքի և ելքի վերաբերյալ պահանջագրով և դրան կից աղյուսակով« համաձայն որի վերջինս ՀՀ-ից մեկնել է 2013 թվականի օգոստոսի 26-ին« սակայն նրա ՀՀ մուտք գործելու վերաբերյալ տեղեկություններ չկան« ինչը վկայում է այն մասին« որ Գ.Բադալյանը« 2013 թվականի հոկտեմբերի 9-ից գտնվելով հետախուզման մեջ« քննությունից թաքնվելու նպատակով« գործով չպարզված հանգամանքներում 2014 թվականին« առանց սահմանված փաստաթղթի« ապօրինի հատել է ՀՀ պահպանվող պետական սահմանը և մուտք գործել Հայաստան« որտեղ էլ նույն թվականի հոկտեմբերի 1-ին հայտնաբերվել է ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի Կենտրոնի բաժնի կողմից և տեղափոխվել ՀՀ ԱՆ «Նուբարաշեն» ՔԿՀ։
(հատոր 5 գ.թ. 69-70)

-«Էրզրում 97» ՍՊԸ վերաբեյրալ կազմված հաշվապահական փաստաթղթերով գրանցամատյանով« ԱԱՀ-ի անձնական հաշվի քարտի և այլ հաշվապահական փաստաթղթերի պատճեներով« որոնցով հիմնավորվում է այն հանգամանքը« որ 2010-2012 թվականների ընթացքում հարկային տեսչություն ներկայացրած փաստաթղթերում Գրիգոր Բադալյանը մտցրել է ոչ ճիշտ տվյալներ և «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերության պարտադիր վճարումները վճարելուց չարամտորեն խուսափելով և օրենսդրությամբ նախատեսված հաշվետվություններում խեղաթյուրված տվյալներ մտցնելու միջոցով խուսափել է պետ. բյուջե վճարել՝ 30.203.160 ՀՀ դրամ։
(հատոր 6 գ.թ. 2-105)

-Փորձագետի՝ 12.03.2015թ թիվ 14-3096 եզրակացությամբ« համաձայն որի Գրիգոր Լիպարիտի Բադալյանը 2010-2012 թվականների ընթացքում հարկային տեսչություն ներկայացրած փաստաթղթերում մտցրել է ոչ ճիշտ տվյալներ և «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերության պարտադիր վճարումները վճարելուց չարամտորեն խուսափելով և օրենսդրությամբ նախատեսված հաշվետվություններում խեղաթյուրված տվյալներ մտցնելու միջոցով խուսափել է պետ. բյուջե վճարել՝ 30.203.160 ՀՀ դրամ։
(հատոր 5 գ.թ. 234-267)»։

4. Համաձայն մեղադրական եզրակացության` Գ. Բադալյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածի 1-ին մասով« 205-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և 329-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքներում իրեն մեղավոր չի ճանաչել և ցուցմունք է տվել այն մասին« որ «4 միլիոն ԱՄՆ դոլարին համարժեք ապրանքները ինքը գնել է մատակարար կազմակերպություններից և գումարները փոխանցել է այդ ընկերություների հաշվեհամարներին« սակայն պայմանագրերում որոշ փոփոխություններ է կատարվել, որոշել է 1 միլիոն ԱՄՆ դոլարին համարժեք ապրանք չգնել և այդ չափով պակաս է ստացել։ 1 միլիոն ԱՄՆ դոլարին համարժեք ապրանքների գումարները կանխիկացվել են մատակարար ընկերություններից և հետ են վերադարձվել անձամբ իրեն։ Մնացած ապրանքները համաձայն պայմանագրերում նշված արժեքների և ծավալի ստացել է։ Ապրանքների մի մասը տեղափոխել է իրեն պատկանող խանութ-սրահները« իսկ մի մասն էլ թողել է նույն ընկերություններում« տարածք չլինելու պատճառով և վաճառքը իրականացվել է հենց այդ տարածքներից։ 1 միլիոն ԱՄՆ դոլարն ինքը տվել է եղբորը` Խաժակ Բադալյանին« քանի որ վերջինս պետք է ստեղծեր համատեղ բիզնես Արայիկ Ենոքյանի հետ։ Արայիկը վստահեցրել է Խաժակին« որ կարճ ժամանակահատվածում մեծ շահույթներ պետք է ստանան։ Այդ պատճառով էլ եղբայրն իրենից գումարներ է պահանջել Արայիկին տրամադրելու համար։ Այդ պատճառով ինքը շուրջ 3 միլիոն ԱՄՆ դոլարին համարժեք ավտոյուղերը և այլ ապրանքները վաճառել է ինքինարժեքով և նույնիսկ դրանից էլ ցածր գներով և շահույթ չստանալով` գումարները տրամադրել է Խաժակին« որոնք էլ վերջինս տվել է Արայիկին։ Արայիկը խաբել է Խաժակին և հափշտակել է շուրջ 8 միլիոն ԱՄՆ դոլար գումար։ 2010թ. հոկտեմբերի 28-ի թիվ 99 և նոյեմբերի 08-ի թիվ 103 դրամարկղային մուտքի անդորրագրերում գանձապահի փոխարեն ստորագրել է ինքը։»։
Գ. Բադալյանը հարկերից խուսափելու և ՀՀ պահպանվող պետական սահմանը ապօրինի հատելու վերաբերյալ առաջադրված մեղադրանքների շուրջ հրաժարվել է ցուցմունքներ տալ։
(հատոր 5, գ.թ. 159« 210-212« 279)։

5. Քրեական գործի նախաքննության ընթացքում կատարվել է հետևյալ փորձաքննությունը.
-«Էրզրում 97» ՍՊԸ-ի հարկային պարտավորությունների վերաբերյալ դատահաշվապահական փորձաքննություն (Հմ` 14-3096, 12 մարտի 2015թ.)` ՀՀ «Փորձաքննությունների ազգային բյուրո» պետական ոչ առևտրային կազմակերպության կողմից (արժեքը կազմել է 82.440 ՀՀ դրամ)։
Համաձայն այդ եզրակացության` Գրիգոր Լիպարիտի Բադալյանը 2010-2012 թվականների ընթացքում հարկային տեսչություն ներկայացրած փաստաթղթերում մտցրել է ոչ ճիշտ տվյալներ և «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերության պարտադիր վճարումները վճարելուց չարամտորեն խուսափելով և օրենսդրությամբ նախատեսված հաշվետվություններում խեղաթյուրված տվյալներ մտցնելու միջոցով խուսափել է պետ. բյուջե վճարել 30.203.160 ՀՀ դրամ։
(հատոր 5, գ.թ. 234-268)

6. Պաշտպանի միջնորդությամբ 2015թ. հոկտեմբերի 23-ի դատական նիստում հարցաքննված փորձագետ Վ. Առուստամյանը դատարանին հայտնել է հետևյալը.
Պարտադիր սոցիալական ապահովության վճարը միանվագ վճարվում է խախտման հայտնաբերման դեպքում` օրենքով սահմանված չափով, իսկ աշխատողին չձևակերպելու, նրա կողմից աշխատանքային գործունեություն ծավալելու և դրա դիմաց տրվող վարձատրության վերաբերյալ տվյալներ չներկայացնելու կամ խեղաթյուրված տվյալներ ներկայացնելու հետևանքով փաստացի չվճարված (խուսափած) պարտադիր վճարների չափը պարզելու նպատակով անհրաժեշտ է կատարել համապատասխան հաշվարկներ` աշխատողների թվի, աշխատանքային գործունեություն ծավալելու ժամանակահատվածի և վճարված աշխատավարձի չափի վերաբերյալ ելակետային տվյալների հիման վրա։
/դատական նիստի արձանագրություն/

7. Քրեական գործի դատական քննության ընթացքում, մեղադրողի միջնորդությունը` Գ. Բադալյանին առաջադրված մեղադրանքը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 309.1 հոդվածով սահմանված կարգով փոխելու և նոր մեղադրանք առաջադրելու նպատակով նիստը հետաձգելու մասին` բավարարվել է։ Այդ ընթացքում, մեղադրանքի կողմի նախաձեռնությամբ կատարվել է լրացուցիչ դատահաշվապահական փորձաքննություն (Հմ` 05271609, 24 փետրվարի 2016թ.)` «ՀՀ փորձագիտական կենտրոն» պետական ոչ առևտրային կազմակերպության կողմից (արժեքը կազմել է 100.800 ՀՀ դրամ)։
Համաձայն այդ եզրակացության`
«(…)
Նախաձեռնողի կողմից առաջադրված` «Ստացված ելակետային տվյալներով որքան են կազմում «Էրզրում 97» ՍՊԸ սոց. վճարները և դրա արդյունքում առաջացած պարտավորության չափը և դրանք ինչի արդյունքում են առաջացել։» հարցի շրջանակներում, կատարված վերլուծությունից ու հաշվարկներից ելնելով, սույն լրացուցիչ դատահաշվապահական փորձաքննությամբ, զուտ հաշվապահական ու հարկային հաշվառման տեսանկյունից դիտվում է, որ.
ա/ Ինչպես ՀՀ ՖՆ նախարարի 29.10.2012թ-ի թիվ 1003966 հանձնարա¬րագրի համաձայն, ՀՀ ՖՆ ՕՀՎ-ի աշխատակիցների կողմից «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերությունում իրականացրած բյուջեի հետ փոխհարաբերությունների և հարկային մարմնի կողմից վերահսկվող ՀՀ օրենսդրության առանձին պահանջների կատարման ճշտության ստուգման արդյունքում` 11.01.2013թ-ի ամսաթվով կազմված թիվ 1003966 ստուգման ակտով, այնպես էլ թե սկզբնական և թե սույն լրացուցիչ դատահաշվապա¬հական փորձաքն¬նությամբ պարզվել է, որ ստուգվող /հետազոտվող/ ժամանակաշրջանում «Պարտադիր սոցիալական ապահովության վճարների մասին» ՀՀ օրենքի 4-րդ հոդվածի 1-ին կետի «ա» ենթակետի` «Սոցիալական վճարների հաշվարկ¬ման օբյեկտներն են` ա) Գործատուների կողմից աշխատանքի վարձատ¬րությանն ուղղվող միջոցները և դրան հավասարեցված եկամուտները», ինչպես նաև նույն օրենքի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետի` «Գործատուները յուրաքանչյուր ամիս հաշվարկում են սոցիալական վճարներ ելնելով սոցիալական վճարի հաշվարկման օբյեկտի ամսական չափից և սոցիալական վճարի դրույքաչափից» պահանջների խախտմամբ «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերությունը 2008թ-ի հոկտեմբեր ամսից մինչև 2012թ-ի սեպտեմբեր ամիսն ընկած ժամանակահատվածի համար կազմած ու հաշվառման վայրի ՀՏ-ին ներկայացրած` պարտադիր սոցիալա¬կան ապահովության վճարների հաշվարկման համար հիմք հանդիսացող փաստաթղթերում, կոնկրետ դեպքում «Պարտադիր սոցիալա¬կան ապա¬հովության վճարների եռամսյա-կային» հաշվետվություն¬ներում ընկերության գրանցված աշխատակիցներ` Լարիսա Քոչարյանին, Էդգար Դալաքյանին, Ստեփան Ոսկանյանին և Նաիրա Սարգսյանին փաստացի վճարված աշխատավարձերը պակաս է ցույց տվել ընդամենը` 13400000 դրամ գումարի չափով, որի արդյունքում էլ նվազեցվել է պետական բյուջե վճարման ենթակա պարտադիր սոցիալական ապահովության վճարը` 1916000 դրամ գումարի չափով, որը տույժ և տուգանքներով հանդերձ կազմում է` 4009208 (պարտադիր սոցիալական ապա¬հովության վճար` 1916000 + տույժեր` 949288+ տուգանքներ` 1143920) դրամ։ Հիշյալ հարցի կապակցությամբ միաժամանակ պետք է նշել, որ ՀՀ ՖՆ ՕՀՎ-ի աշխատակիցների կողմից 11.01.2013թ.-ի ամսաթվով կազմված թիվ 1003966 ստուգման ակտի` «Հարկային գործակալի կողմից պահվող (գանձվող) եկամտահարկի» դրվագով, ինչպես սկզբնական այնպես էլ սույն լրացուցիչ դատահաշվապահական փորձաքննությամբ դիտվում է, որ «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերությունը 2008 թվականի հոկտեմբեր ամսից մինչև 2012 թվականի սեպտեմբեր ամիսն ընկած ժամանակահատվածի համար կազմած և հաշվառման վայրի ՀՏ-ին ներկայացրած «Կազմակերպության (անհատ ձեռնարկատիրոջ, նոտարի) կողմից ֆիզիկական անձանց վճարված (հաշվարկված) եկամուտների պահված եկամտահարկի» հաշվարկներում, այսինքն եկամտահարկի հաշվարկման համար հիմք հանդիսացող փաստաթղթերում ընկերության գրանցված աշխատակիցներ` Լարիսա Քոչարյանին, Էդգար Դալաքյանին, Ստեփան Ոսկանյանին և Նաիրա Սարգսյանին փաստացի վճարված աշխատավարձերը 13400000 դրամ գումարի չափով պակաս ցույց տալու հետևանքով ընկերությունում նվազեցվել է պետական բյուջե վճարման ենթակա եկամտահարկը 1657820 դրամ գումարի չափով, որը տույժ և տուգանքներով հանդերձ կազմում է 3472812 (եկամտահարկ` 1657820 + տույժեր` 820978 + տոգանքներ` 994014) դրամ։ Այսպիսով, կատարված վերլուծությունից և հաշվարկներից երևում է, որ «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերությունը, 2008թ.-ի հոկտեմբեր ամսից մինչև 2012թ.-ի սեպտեմբեր ամիսն ընկած ժամանակահատվածի համար կազմած ու հաշվառման վայրի ՀՏ-ին ներկայացրած թե պարտադիր սոցիալական ապահովության վճարների և թե եկամտահարկի հաշվարկման համար հիմք հանդիսացող փաստաթղթերում` «Պարտադիր սոցիալական ապահովության վճարների մասին» ՀՀ օրենքի 4-րդ հոդվածի 1-ին կետի և նույն օրենքի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետի պահանջների, ինչպես նաև «Եկամտահարկի մասին» ՀՀ օրենքի 6-րդ հոդվածի «ա» կետի պահանջների խախտմամբ, զուտ հաշվապահական ու հարկային հաշվառման տեսանկյունից, պարտադիր սոցիալական ապահովության վճարների և եկամտահարկի հաշվարկման օբյեկտների, այսինքն ընկերությունում գրանցված աշխատակիցներ` Լարիսա Քոչարյանին, Էդգար Դալաքյանին, Ստեփան Ոսկանյանին և Նաիրա Սարգսյանին փաստացի վճարված աշխատավարձերի գումարների վերաբերյալ աղավաղված տվյալներ է մտցրել, որի արդյունքում էլ պետական բյուջե վճարման ենթակա թե պարտադիր սոցիալական ապահովության վճարի և թե եկամտահարկի հաշվարկման բազան նվազեցվել է 13400000 դրամ գումարի չափով, իսկ պետական բյուջե վճարման ենթակա պարտադիր սոցիալական ապահովության վճարը` 1916000 դրամ և եկամտահարկը` 1657820 դրամ, ընդամենը` 3573820 (սոցիալական ապահովության վճարը` 1916000 + եկամտահարկը` 1657820) դրամ, որը տույժ և տուգաներով կազմում է` 7482020 [հարկ և պարտադիր սոց վճար 3573820 (եկամտահարկ` 1657820+ պարտադիր սոց ապահովության վճար 1916000) + տույժեր` 1770266 (եկամտահարկի գծով հաշվարկված` 820978 + պարտադիր սոցիալական ապահովության վճարների գծով հաշվարկված` 949288) + տուգանքներ` 2137934 (եկամտահարկի գծով հաշվարկված` 994014 + պարտադիր սոցիալական ապահովության վճարների գծով հաշվարկված` 1143920)] դրամ։

բ/ «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերության կողմից, հետազոտվող ժամանակաշրջանում կազմված և հաշվառման վայրի ՀՏ-ին ներկայացրած` թե «Պարտադիր սոցիալական ապահովության վճարների մասին» հաշվետվություններում և թե «Կազմակերպության (անհատ ձեռնարկատիրոջ, նոտարի) կողմից ֆիզիկական անձանց վճարված (հաշվարկված) եկամուտների պահված եկամտահարկի» հաշվարկներում, այսինքն պարտադիր սոցիալական ապահովության վճարների և եկամտահարկի հաշվարկման համար հիմք հանդիսացող փաստաթղթերում, «Պարտադիր սոցիալական վճարների մասին» ՀՀ օրենքի 4-րդ հոդվածի 1-ին կետի և նույն օրենքի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետի, ինչպես նաև «Եկամտահարկի մասին» ՀՀ օրենքի 6-րդ հոդվածի «ա» կետի պահանջների խախտմամբ` թվով 12 /տասներկու/ չգրանցված, սակայն փաստացի աշխատած աշխատակիցներին վճարված աշխատավարձերը ցույց չտալու, այսինքն զուտ հաշվապահական ու հարկային հաշվառման տեսանկյունից, թե պարտադիր սոցիալական ապահովության վճարների և թե եկամտահարկի հաշվարկման օբյեկտների վերաբերյալ աղավաղված տվյալներ մտցնելու հետևանքով նվազեցվել է պետական բյուջե վճարման ենթակա պարտադիր սոցիալական ապահովության վճարը և եկամտահարկը, ընդամենը` 2580750 (եկամտահարկ` 873500 + պարտադիր սոցիալական ապահովության վճար` 1707250) դրամ գումարի չափով, որը տույժ և տուգանքներով հանդերձ կազմում է` 5542161դրամ, այդ թվում`



ՀՀ դրամ

անվանումը եկամտահարկ պարտադիր սոցիալական ապահովության վճար ընդամենը հարկեր և վճարներ տույժեր և տուգանքներ ընդամենը
Սվետա և Վիոլետա /մատուցողուհի/ 288000 624000 912000 1046520 1958520
Երվանդ Սամվելի Հովհաննիսյան 72000 114000 186000 213435 399435
Ինեսա /մատուցողուհի/ 240000 420000 660000 757350 1417350
Մարո, Աննա, Մարա, Նանո /մատուցողուհիներ/ 154000 311000 465000 533588 998588
Նանա /մատուցողուհի/ 38500 77750 116250 133397 249647
Սարգիս /պահակ/, Սուսան /հավաքարար/ 45000 103500 148500 170404 318904
Արսեն /խոհարար/ 36000 57000 93000 106717 199717
Ընդամենը 873500 1707250 750 2961411 5542161
Վերոհիշյալի կապակցությամբ պետք է նշել, որ սույն լրացուցիչ փորձաքննությամբ հաշվարկված` 2580750 դրամ հարկերը և վճարները, որոնք տույժ և տուգանքներով հանդերձ, կազմում են` 5542161 դրամ ներառված են թե ստուգմամբ և թե սկզբնական ու սույն լրացուցիչ փորձաքննությամբ հաշվարկված` 7200000 դրամ գումարի մեջ։ Միաժամանակ պետք է նշել, որ վերոգրյալ թվով 12 /տասներկու/ չգրանցված, սակայն փաստացի աշխատած աշխատակիցների դրվագով, հետազոտվող ժամանակաշրջանում թույլ տրված խախտումները, զուտ հաշվապահական ու հարկային հաշվառման տեսանկյունից ուղղված էին պետական բյուջե վճարման ենթակա թե պարտադիր սոցիալական ապահովության վճարների և թե եկամտահարկի գումարների նվազեցմանը։
գ/ «ա» և «բ» կետերում շարադրվածից ելելով, սույն լրացուցիչ փորձաքննությամբ զուտ հաշվապահական ու հարկային հաշվառման տեսանկյունից դիտվում է, որ ՀՀ ՖՆ ՕՀՎ-ի աշխատակիցների կողմից «Էրզրում 97» ՍՊ ըմկերությունում իրականացրած բյուջեի հետ փոխհարաբերությունների և հարկային մարմնի կողմից վերահսկվող ՀՀ օրենսդրության առանձին պահանջների կատարման ճշտության ստուգման արդյունքում 11.01.2013թ.-ին կազմված թիվ 1003966 ստուգման ակտում արձանագրված` «Հարկային գործակալի կողմից պահվող (գանձվող) եկամտահարկի գծով», «Պարտադիր սոցիալական ապահովության վճարների գծով» և «Աշխատողի աշխատանքի ընդունումը ՀՀ օրենսդրությամբ սահմանված կարգով ձևակերպելու ճշտության (առանց գրավոր պայմանագրի (հրամանի) կնքման աշխատող պահելու դեպքերի բացահայտմանը ուղղված) գծով» դրվագներով, սույն լրացուցիչ փորձաքննությամբ, նախաձեռնողի կողմից փորձագետներին տրամադրված ելակետային տվյալներով, կատարված ճշգրտումներով, «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերության պարտադիր սոցիալական ապահովության վճարների և եկամտահարկի մասով լրացուցիչ հարկերն ու պարտադիր վճարները կազմում են ընդամենը` 6154570 դրամ, որը տույժ և տուգանքներով հանդերձ կազմում է 13024181 դրամ, այդ թվում`
ՀՀ դրամ

Դրվագների անվանումը Եկամտահարկ Պարտադիր սոց.
ապահով. վճար Ընդամենը եկամտահարկ
և պարատադիր
սոց. ապահով. վճար Տույժեր
և տուգանքներ Ընդամենը
«Էրզրում-97» ՍՊ ընկերությունում չգրանցված, սակայն փաստացի աշխատած թվով 12 աշխատակիցների դրվագով 873500 1707250 2580750 2961411 5542161
«Էրզրում-97» ՍՊ ընկերությունում գրանցված և փաստացի աշխատած թվով 4 /չորս/ աշխատակիցներին վճարված աշխատավարձը, 760000 դրամ գումարի չափով պակաս ցույց տալու դրվագով 1657820 1916000 3573820 3908200 7482020
ընդամենը 2531320 3623250 6154570 6869611 13024181

Սույն լրացուցիչ փորձաքննությանը նախաձեռնողի կողմից ներկայացված լրացուցիչ ելակետային տվյալներով հաշվարկված` 2531320 դրամ գումարի եկամտահարկը և 3623250 դրամ գումարի պարտադիր սոցիալական ապահովության վճարը, «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերությունում առաջացել են եկամտահարկի ու պարտադիր սոցիալական ապահովության վճարների հաշվարկման համար հիմք հանդիսացող փաստաթղթերում, կոնկրետ դեպքում, ընկերության կողմից հաշվառման վայրի ՀՏ-ին ներկայացրած` «Կազմակերպության /անհատ ձեռնարկատիրոջ, նոտարի/ կողմից ֆիզիկական անձանց վճարված /հաշվարկված/ եկամուտների, պահված եկամտահարկի» հաշվարկներում և «Պարտադիր սոցիալական ապահովության վճարների» հաշվետվություններում, «Եկամտահարկի մասին» ՀՀ օրենքի 6-րդ հոդվածի «ա» կետի և «Պարտադիր սոցիալական ապահովության վճարների մասին» ՀՀ օրենքի 4-րդ հոդվածի 1-ին կետի և նույն օրենքի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետի պահանջների խախտմամբ` թե եկամտահարկի և թե պարտադիր սոցիալական ապահովության վճարների հաշվարկման բազայի վերաբերյալ, զուտ հաշվապահական ու հարկային հաշվառման տեսանկյունից աղավաղված տվյալներ մտցնելու հետևանքով։ Հիշյալ հարցի կապակցությամբ միաժամանակ պետք է նշել, որ «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերության կողմից եկամտահարկի և պարտադիր սոցիալական ապահովության վճարների հաշվարկման գծով թույլ տրված խախտումները ուղղված էին պետական բյուջե վճարման ենթակա եկամտահարկի և պարտադիր սոցիալական ապահովության վճարի նվազեցմանը։

Թիվ 2-րդ հարցի

ՀՀ ԱԱԾ քննչական վարչության ավագ քննիչ Կ.Հովհաննիսյանի կողմից թիվ 58206813 քրեական գործի նյութերով լրացուցիչ դատահաշվապահական փորձաքննություն նշանակելու մասին 09.02.2016թ-ին կայացված որոշմամբ փորձագետների լուծմանը պաշտպանի կողմից ներկայացված` «ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ-ի ՕՀՎ-ի աշխատակիցների կողմից, ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ-ի նախա¬գահի 29.10.2012թ-ի թիվ 1003966 հանձնարարագրի համաձայն, «Էրզրում-97» ՍՊ ընկերությունում բյուջեի հետ փոխհարաբերությունների և հարկային մար¬մնի կողմից վերահսկվող ՀՀ օրենսդրության առանձին պահանջների կատար¬ման ճշտության ստուգման արդյունքում` 11.01.2013 թվականի ամսաթվով կազ¬մված թիվ 1003966 ստուգման ակտում` «Աշխատողի աշխատանքի ընդու¬նումը ՀՀ օրենսդրությամբ սահմանված կարգով ձևակերպելու ճշտության (առանց գրավոր պայմանագրի, հրամանի) կնքման աշխատող պահելու դեպ¬քերի բացահայտմանը ուղղված» դրվագով` արձանագրված ելակետային տվյալ¬ներով, ստուգմամբ և 12.03.2015թ. տրված հմ` 14-3096 փորձագիտական եզրա¬կացությամբ` պարտադիր սոցիալական ապահովագրության վճարների գծով լրացուցիչ հաշվարկված պետական բյուջե վճարման ենթակա` 7.200.000 դրամ գումարը, զուտ հաշվապահական ու հարկային հաշվառման տեսան-կյունից, ամբողջությամբ կարո՞ղ է դիտվել, որ այն առաջացել է` «Էրզրում-97» ՍՊ ընկերության կողմից, հետազոտվող ժամանակաշրջանում պարտադիր սոցիա¬լական վճարների հաշվարկման համար հիմք հանդի¬սացող փաստա¬թղթերում, կոնկրետ դեպքում` «Պարտադիր սոցիալական ապահովագրության վճար¬ների եռամսյակային» հաշվետվություններում, ընկերությունում չգրա¬նցված թվով 12/տասներկու/ աշխատակիցներին փաստացի վճարված աշխա¬տա¬վարձները ցույց չտալու կամ ընդհանրապես «Պարտադիր սոցիալական ապահովագրության վճարների եռամսյակային» հաշվետվություններ չկազմե¬լու ու հաշվառման վայրի ՀՏ-ին չներկայացնելու հետևանքով» հարցի պատասխանը տես սույն եզրակացության հետազո¬տական մասում և թիվ 1-ին հարցի հետևությունում։
Թիվ 3-րդ հարցի

ՀՀ ԱԱԾ քննչական վարչության ավագ քննիչ Կ.Հովհաննիսյանի կողմից թիվ 58206813 քրեական գործի նյութերով լրացուցիչ դատահաշվապահական փորձաքննություն նշանակելու մասին 09.02.2016թ-ին կայացված որոշմամբ փորձագետների լուծմանը պաշտպանի կողմից ներկայացված` «Ելնելով հարկային օրենսդրության պահանջներից և «Էրզրում-97» ՍՊ ըն¬կե¬րությու¬նում թվով 12/տասներկու/ չգրանցված աշխատակիցների փաստա¬ցի աշխատած ժամանակահատվածներում ու այդ չգրանցված աշխա¬տակից¬ներին, առանց փաստաթղթավորման տրված /վճարված/ եկա¬մուտների /աշխատավարձերի/ վերաբերյալ նախաքննությամբ ու դատա¬քննու¬թյամբ ձեռք բերված ելակետային տվյալներից, որքա՞ն է կազմում պետա¬կան բյուջե վճարման ենթակա հարկերը և պարտադիր սոցիալական ապա¬հովագրության վճարները և այդ հարկերն ու վճարները, զուտ հաշվա¬պահական ու հարկային հաշվառման տեսանկյունից կարո՞ղ են դիտվել, ար¬դյոք, որ առաջացել են ընկերության կողմից հետազոտվող ժամանակաշրջանի հա-մար կազմած ու հաշվառման վայրի ՀՏ-ին ներկայացրած հարկման հա¬մար հիմք հանդիսացող փաստաթղթերում ոչ ճիշտ, այսինքն` աղավաղված տվյալ¬ներ ցույց տալու հետևանքով։» հարցի պատասխանը տես սույն եզրակացության հետազոտական մասում և թիվ 1-ին հարցի հետևությունում։

Թիվ 4-ին հարցի

ՀՀ ԱԱԾ քննչական վարչության ավագ քննիչ Կ.Հովհաննիսյանի կողմից թիվ 58206813 քրեական գործի նյութերով լրացուցիչ դատահաշվապահական փորձաքննություն նշանակելու մասին 09.02.2016թ-ին կայացված որոշմամբ փորձագետների լուծմանը պաշտպանի կողմից ներկայացված` «ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ-ի ՕՀՎ-ի աշխատակիցների կողմից 11.01.2013թ-ի ամսա¬թվով կազմված թիվ 1003966 ստուգման ակտով, թե շահութահարկի և թե ԱԱՀ-ի մասով լրացուցիչ հարկային պարտավորություններ չեն հաշվարկվել, այնինչ 12.03.2015թ-ին տրված թիվ 14-3096 փորձագետի եզրակացությամբ շահութա¬հարկի ու ԱԱՀ-ի գծով հաշվարկվել է ընդամենը 18469340 դրամ գումարի չա¬փով լրացուցիչ հարկեր։ Ելնելով նշվածից և Երևանի Կենտրոն ու Նորք Մա¬րաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դա¬տա¬րանի վարույթում քննվող ԵԿԴ-0182/01/15 /58206813/ քրեական գործի նյու¬թերում առկա փաստական տվյալներից ու ստուգվող /հետազոտվող/ ժամա-նակա¬շրջանում գործող և շահութահարկի ու ԱԱՀ-ի հաշվարկմանը ու վճար¬մանը վերաբերվող նորմատիվ ակտերի պահանջներից, նման հակա¬սությունը, զուտ հաշվապահական ու հարկային հաշվառման տեսանկյունից ին¬չո՞վ է բացատրվում կամ մեկնաբանվում։» հարցի շրջանակներում կատարված վերլուծությունից ու հաշվարկներից ելնելով, սույն լրացուցիչ փորձաքն¬նությամբ, զուտ հաշվապահական ու հարկային հաշվառման տեսանկյունից դիտվում է, որ.
ա/ ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ-ի ՕՀՎ-ի աշխատակիցների կողմից 11.01.2013թ-ի ամսա¬թվով կազմված թիվ 1003966 ստուգման ակտով, թե շահութահարկի և թե ԱԱՀ-ի մասով ստուգողները լրացուցիչ հարկային պարտավորություններ չեն հաշվարկել հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերությունը, 2010-2012թթ. իրականացրած գործարքներից /գործառ¬նություն¬ներից/ առաջացող շահութահարկի հաշվարկման վերաբերյալ հաշվառման վայրի ՀՏ-ին ներկայացրած շահութահարկի պարզեցված հաշվարկներում, յուրաքանչյուր տարվա կտրվածքով ցույց տրված հասույթի չափը, այսինքն հարկվող շրջանառության գումարը չի գերազանցել «ԱԱՀ-ի մասին» ՀՀ օրենքի 3-րդ հոդվածի` «Անձինք, որոնց կողմից նախորդ oրացուցային տարում իրականացված` uույն oրենքի 6 հոդվածի 1-ին, 2-րդ եւ (կամ) 3-րդ կետերով uահմանված գործարքների (գործառնությունների) հարկվող շրջանառությունը չի գերազանցել 58,35 միլիոն դրամը, տվյալ oրացուցային տարում ԱԱՀ վճարող են համարվում այդ գործարքների հարկվող շրջանառությունը 58,35 միլիոն դրամը գերազանցելու պահից` 58,35 միլիոն դրամը (ԱԱՀ-ի շեմը) գերազանցող մաuի համար։» պահանջներով սահմանված 58,35 մլն դրամի ԱԱՀ-ի շեմը։
բ/ Ինչպես սկզբնական, այնպես էլ սույն լրացուցիչ դատահաշվապա¬հական փորձաքննությամբ կատարված հետազոտմամբ, պարզվել է, որ ընկերությունը 2010-2012թթ-ին թվով 4 /չորս/ մատակարարներից համապա¬տասխան փաստաթղթավորմամբ ստացել է 859658946 դրամ գումարի մեքենաների տարբեր տեսակի յուղեր և այլ պարագաներ։ Հարկ է նշել, որ ընկերության կողմից կազմված ու հաշվառման վայրի ՀՏ-ին ներկայացրած շահութահարկի պարզեցված հաշվարկներում ցույց է տրվել ընդամենը` 69451200 դրամ գումարի մեքենաների տարբեր տեսակի յուղերի և այլ պարագաների իրացումից ստացված հասույթ։ Սա զուտ հաշվապահական ու հարկային հաշվառման տեսանկյունից նշանակում է, որ «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերությունում 01.01.2013թ-ի դրությամբ մատակարարներից ստացված մեքենաների տարբեր տեսակի յուղերի և այլ պարագաների հաշվապահական հաշվառման /գրքային/ մնացորդը գումարային արտահայտությամբ պետք է կազմեր` 790207746 դրամ, այնինչ ընկերությունում թե ստուգմամբ և թե նախաքննության ընթացքում նշված գումարի մնացորդ ի հայտ չի բերվել։ Ելնելով նշվածից նախաքննության ընթացքում «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերության տնօրեն Գ. Բադալյանի կողմից 18.02.2015թ.-ին տարբեր տեսակի յուղերի և անհրաժեշտ պարագաների իրացումից շահույթի հետևաբար և շահութահարկի չստացման վերաբերյալ տրված մեկնաբանություններից, ինչպես նաև «Հարկերի մասին» ՀՀ օրենքի 19-րդ հոդվածի և նույն օրենքի 22-րդ հոդվածի 2-րդ պարբերության պահանջներից, սկզբնական փորձաքննությամբ անուղղակի եղանակով շահութահարկի ու ԱԱՀ-ի գծով հաշվարկվել են լրացուցիչ հարկային պարտավորություններ։ Հիշյալ հարցի կապակցությամբ հարկ է նշել, որ սկզբնական, այսինքն 12.03.2015թ-ին տրված թիվ 14-3096 փորձագետի եզրակացությամբ շահութահարկի ու ԱԱՀ-ի գծով անուղղակի եղանակով լրացուցիչ հարկային պարտավորությունների հաշվարկումը բխում է թե թիվ 58206813 քրեական գործում առկա փաստական տվյալներից և թե հետազոտվող ժամանակաշրջանում գործող ու շահութահարկի և ԱԱՀ-ի հաշվարկմանը վերաբերվող նորմատիվ ակտերի պահանջներից։
գ/ «ա» և «բ» կետերում շարադրվածից երևում է, որ «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերությունը 2010-2012թթ. ընկած ժամանակահատվածում հանդիսացել են ԱԱՀ վճարող, սակայն ԱԱՀ-ի հաշվարկներ չի կազմել ու հաշվառման վայրի ՀՏ-ին ներկայացրել, որը և նշվել է սկզբնական դատահաշվապահական փորձաքննությամբ 12.03.2015թ-ին տրված թիվ 14-3096 փորձագետի եզրակացությամբ։ ԻՆչ վերաբերվում է այն հարցին, թե ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ-ի ՕՀՎ-ի աշխատակիցների կողմից 11.01.2013թ-ի ամսաթվով կազմված թիվ 1003966 ստուգման ակտով շահութահարկի ու ԱԱՀ-ի մասով ինչու լրացուցիչ հարկային պարտավորություններ չեն հաշվարկել, ապա պետք է նշել, որ ինչպես ստուգման, այնպես էլ սկզբնական դատահաշվապահական փորձաքննության կատարման ժամանակ, զուտ հաշվապահական ու հարկային հաշվառման տեսանկյունից առկա են եղել շահութահարկի ու ԱԱՀ-ի գծով լրացուցիչ հարկային պարտավորությունների անուղղակի եղանակով հաշվարկման հիմքերը, իսկ թե նման պայմաններում ստուգողները ինչու լրացուցիչ հարկեր, շահութահարկի ու ԱԱՀ-ի գծով չեն հաշվարկել, ապա պետք է նշել, որ այդ ենթակա է իրավական գնահատման։
Թիվ 5-ին հարցի

ՀՀ ԱԱԾ քննչական վարչության ավագ քննիչ Կ.Հովհաննիսյանի կողմից թիվ 58206813 քրեական գործի նյութերով լրացուցիչ դատահաշվապահական փորձաքննություն նշանակելու մասին 09.02.2016թ-ին կայացված որոշմամբ փորձագետների լուծմանը պաշտպանի կողմից ներկայացված` «ՀՀ ԳԱԱ «Փորձաքննությունների ազգային բյուրո» ՊՈԱԿ-ի փորձագետի կող¬մից 12.03.2015թ-ին տրված հմ 14-3096 փորձագետի եզրակացության վեր¬ջում` «Լրացուցիչ փաստաթղթերի և տեղեկությունների ներկայացման դեպ¬քում, սույն փորձաքննությամբ տրված եզրահանգումները կարող են ենթարկ¬վել փոփոխման» նշվածը վերաբերվու՞մ է արդյոք փորձա¬քն¬նությամբ` անու¬ղղակի եղանակով լրացուցիչ հաշվարկված` 18469340 դրամ գումարի շա¬հութա¬հարկին ու ԱԱՀ-ին։ Եթե այո, ապա ելնելով «Հարկերի մասին» ՀՀ օրեն¬քի 19-րդ հոդվածի, նույն օրենքի 22-րդ հոդվածի 2-րդ պարբերության և ՀՀ կառա-վարության 1998թ-ի սեպտեմբերի 18-ի թիվ 580 որոշմամբ հաստատ¬ված` ««Հարկերի մասին» ՀՀ օրենքի 22-րդ հոդվածով նախատեսված դեպքե¬րում Հայաստանի Հանրապետության հարկային տեսչության կողմից հարկ¬վող օբյեկտների և հարկային պարտավորություն¬ների հաշվարկման /գնա¬հատ¬ման/» կարգի պահանջներից, «Էրզրում-97» ՍՊ ընկերության տնօրեն` Գ.Բադալյանի կողմից նախաքննության ընթացքում, կոնկրետ դեպքում 18.02.2015թ-ին տրված ցուցմունքում` մատակարարներից ստացած ավտո¬մեքենաների տարբեր տեսակի յուղերի և անհրաժեշտ պարագաների իրա¬ցումից, շահույթի չստացման վերաբերյալ տրված մեկնաբանությունները, որոնք ամբաստանյալը պնդել է նաև դատաքննության ընթացքում, զուտ հաշվա¬պահա¬կան ու հարկային հաշվառման, ինչպես նաև տնտեսագիտական տե¬սան¬կյունից կարո՞ղ են, արդյոք, դիտվել որ բխում են ընկերության կողմից 2010-2012թթ. մատակարարներ «Մոսէսքո», «Կարսաթ Օյլ», «Ինգլիշ Թրեիդ Հա¬ուս» և «Ռայս Օյլ» ՍՊ ընկերություններից տարբեր տեսակի յուղերի ու ան-հրա¬ժեշտ պարագաների ստացման և իրացման վերաբերյալ կազմված` հաշ¬վա-պահական սկզբնական ու ամփոփ փաստաթղ¬թերում, այդ թվում հարկերի հաշ¬վարկ-ման համար հիմք հանդիսացող հաշվարկներում ու հաշվե¬տվություններում արտացոլված տվյալներից, թե՞ ոչ։ Եթե այո, ապա նման պայ¬ման¬ներում շահութահարկի և ԱԱՀ-ի մասով ընկերությունում լրացուցիչ հար¬կեր առաջանու՞մ են, թե՞ ոչ։ Եթե այո, ապա որքա՞ն է այն կազմում։» հարցի շրջանակներում կատարված վերլուծությունից ու հաշվարկներից ելնելով, սույն լրացուցիչ փորձաքն¬նությամբ, զուտ հաշվապահական ու հարկային հաշվառման տեսանկյունից դիտվում է, որ.
ա/ ՀՀ ԳԱԱ «Փորձաքննությունների ազգային բյուրո» ՊՈԱԿ-ի փորձագետի կող-մից 12.03.2015թ-ին տրված հմ 14-3096 փորձագետի եզրակացության վեր¬ջում` «Լրացուցիչ փաստաթղթերի և տեղեկությունների ներկայացման դեպ¬քում, սույն փորձաքննությամբ տրված եզրահանգումները կարող են ենթարկ¬վել փոփոխման» նշվածը վերաբերվում է փորձա¬քն¬նությամբ` անու¬ղղակի եղանակով լրացուցիչ հաշվարկված` 18469340 դրամ գումարի շա¬հութա¬հարկին ու ԱԱՀ-ին։
բ/ Ելնելով «Հարկերի մասին» ՀՀ օրեն¬քի 19-րդ հոդվածի, նույն օրենքի 22-րդ հոդվածի 2-րդ պարբերության և ՀՀ կառա¬վարության 1998թ-ի սեպտեմբերի 18-ի թիվ 580 որոշմամբ հաստատ¬ված` ««Հարկերի մասին» ՀՀ օրենքի 22-րդ հոդվածով նախատեսված դեպքե¬րում Հայաստանի Հանրապետության հարկային տեսչության կողմից հարկ¬վող օբյեկտների և հարկային պարտավորություն¬ների հաշվարկման /գնա¬հատ¬ման/» կարգի պահանջներից, «Էրզրում-97» ՍՊ ընկերության տնօրեն` Գ.Բադալյանի կողմից նախաքննության ընթացքում, կոնկրետ դեպքում 18.02.2015թ-ին տրված ցուցմունքում` մատակարարներից ստացած ավտո¬մեքենաների տարբեր տեսակի յուղերի և անհրաժեշտ պարագաների իրա¬ցումից, շահույթի չստացման վերաբերյալ տրված մեկնաբանությունները, որոնք ամբաստանյալը պնդել է նաև դատաքննության ընթացքում, զուտ հաշվա¬պահա¬կան ու հարկային հաշվառման, ինչպես նաև տնտեսագիտական տե¬սան¬կյունից կարող են դիտվել, որ բխում են ընկերության կողմից 2010-2012թթ. մատակարարներ «Մոսէսքո», «Կարսաթ Օյլ», «Ինգլիշ Թրեիդ Հա¬ուս» և «Ռայս Օյլ» ՍՊ ընկերություններից տարբեր տեսակի յուղերի ու ան¬հրա¬ժեշտ պարագաների ստացման և իրացման վերաբերյալ կազմված` հաշ¬վա¬պահական սկզբնական ու ամփոփ փաստաթղ¬թերում, այդ թվում հարկերի հաշ¬վարկ¬ման համար հիմք հանդիսացող հաշվարկներում ու հաշվե¬տվություններում արտացոլված տվյալներից։
գ/ «ա» և «բ» կետերում նշվածից և սույն լրացուցիչ դատահաշվա¬պահական փորձաքննությանն առաջադրված վերոհիշյալ 5-րդ հարցի բովանդակությունից, ինչպես նաև հիշյալ հարցի շրջանակներում եզրակացության հետազոտական մասում կատարված վերլուծությունից ու հաշվարկներից ելնելով, սույն լրացուցիչ դատահաշվապահական փորձա¬քն¬¬նությամբ 2010-2012թթ-ի հաշվետու տարիների կտրվածքով անուղղակի եղանակով շահութահարկի ու ԱԱՀ-ի գծով լրացուցիչ հար-կային պարտա¬վորու¬թյունները հաշվարկվել են երեք տարբերակով, այն է`
 Տարբերակ 1-ին` Հիշյալ տարբերակով, թե սկզբնական և թե լրացուցիչ դատահաշվապահական փորձաքննությամբ, անուղղակի եղա¬նակով շահութահարկի ու ԱԱՀ-ի գծով լրացուցիչ հարկային պար¬տավորու¬թյունները հաշվարկվել են, ելնելով ընկերության կողմից 2010-2012թթ-ի համար կազմած ու հաշվառման վայրի ՀՏ-ին ներկայացրած շահութա¬հարկի պարզեցված հաշվարկներում` շահույթի և դրա ստացման համար անհրաժեշտ ծախսերի վերաբերյալ ցույց տրված տվյալներով դուրս բերված միջին` 6 /վեց/ տոկոս շահութաբերությունից և հաշվի առնելով այն հանգամանքները, որ ընկերությունը թվով 4 /չորս/ մատակարարներից հետա¬զոտվող ժամանակաշրջանում ստացած մեքենաների տարբեր տեսակի յուղերը ու անհրաժեշտ պարագաներն ամբողջությամբ իրացրել է ծատայությունների մատուցման միջոցով, սակայն մատակարար¬ներից ստացած ապրանքների միայն 8 /ութ/ տոկոսի իրացումն է փաստաթղթավորել, իսկ մնացած ապրանքների իրացումը չի փաստաթղթավորել։ Ելնելով նշվածից, կոնկրետ դեպքում 6 /վեց/ տոկոս շահութաբերությունից, ինչպես սկզբնական, այնպես էլ սույն լրացուցիչ դատահաշվապահական փորձաքննությամբ` թվով 4 /չորս/ մատակա¬րարների կողմից «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերության անվամբ դուրս գրված հաշիվ ապրանքագրերը /հարկային հաշիվները/ ապրանքային դիտելու և 790207746 դրամ գումարի ավտոյուղերի ու անհրաժեշտ պարագաների իրացումը ծառայությունների մատուցման եղանակով հիմք ընդունելու պայմաններում, ընկերությունում շահութահարկի ու ԱԱՀ-ի գծով լրացուցիչ առաջանում է` 18469340 դրամ գումարի հարկեր, որոնք տույժ և տուգանք¬ներով հանդերձ կազմում են` 41899419 դրամ, այդ թվում`
ՀՀ դրամ
ՀՀ Հարկերի անվանումը Հարկերի գումարի չափը Տույժերի գումարի չափը Տուգանքների գումարի չափը Ընդամենը
1 2010թ. շահութահարկ 4 164 665 2 280 154 2 498 799 8 943 618
2 2011թ. շահութահարկ 4 132 595 1 648 905 2 479 557 8 261 057
3 2012թ. շահութահարկ 937 410 - 937 410 1 874 820
4 ընդամենը շահութահարկ 9 234 670 3 929 059 5 915 766 19 079 495
5 2010թ. ԱԱՀ 4 164 665 2 280 154 4 164 665 10 609 484
6 2011թ. ԱԱՀ 4 132 595 2 070 430 4 132 595 10 335 620
7 2012թ. ԱԱՀ 937 410 - 937 410 1 874 820
8 ընդամենը ԱԱՀ 9 234 670 4 350 584 9 234 670 22 819 924
Ընդամենը 18 469 340 8 279 643 15 150 436 41 899 419

 Տարբերակ 2-րդ` Ելնելով «Հարկերի մասին» ՀՀ օրեն¬քի 19-րդ հոդվածի` «Որևէ տեղեկություն հիմք չի հանդիuանում հարկ վճարողի հարկային պարտավորության հաշվարկման և գանձման համար, քանի դեռ նա հնարավորություն չի ունեցել ծանոթանալ դրան և տալ համապա¬տաuխան բացատրություններ։» պահանջներից և նույն օրենքի 22-րդ հոդվածի 2-րդ պարբերությունով ու ՀՀ կառա¬վարության 1998թ-ի սեպտեմ¬բերի 18-ի թիվ 580 որոշմամբ հաստատ¬ված` ««Հարկերի մասին» ՀՀ օրենքի 22-րդ հոդվածով նախատեսված դեպքե¬րում Հայաստանի Հանրապե¬տության հարկային տեսչության կողմից հարկ¬վող օբյեկտների և հարկային պարտավորություն¬ների հաշվարկման /գնա¬հատ¬ման/» կարգով սահման¬ված դրույթներից, ինչպես նաև հաշվի առնելով, որ մատակարարների կողմից ընկերության անվամբ դուրս գրված հաշիվ ապրանքագրերը եղել են ապրանքային և բացի այդ «Էրզրում-97» ՍՊ ընկերության տնօրեն` Գ.Բադալյանի կողմից նախաքննության ընթացքում, կոնկրետ դեպքում 18.02.2015թ-ին տրված ցուցմունքում` «Նշեմ նաև, որ այդ ժամանակահատվածում ցավոք սրտի իմ եղբայրս Խաժակը ընկել էր խարդախ Արայիկ Ենոքյանի ճանկերը և դարձել էր նրա զոհը։ Վերջինս շարունակաբար եղբորիցս գումարներ էր կորզում իբր բիզնեսի մեջ ներդնելու և կարճ ժամկետում մեծ շահույթներ ստանալու պատրվակով։ Խաժակը փաստորեն հավատում էր նրան չմտածելով, որ կարող է խարդախության զոհ դառնալ։ Եղբայրս ինձանից գումարներ էր ուզում վստահեցնելով, որ ինքը Արայիկին հավատում է։ Այդ կապակցությամբ ես շուրջ 3 միլիոն ԱՄՆ դոլարին համարժեք ավտոյուղերը և դրանց պարագաները վաճառել եմ ինքնարժեքով, իսկ որոշ դեպքերում նաև ինքնարժեքից ցածր գներով, որպեսզի արագ գումար ներգրավվի և տրամադրվի Խաժակին։» նշվածը, որոնք ամբաստանյալը պնդել է նաև դատաքննության ընթացքում, իրավական գնահատման արդյունքում հիմք ընդունելու պայմաններում, զուտ հաշվապահական ու հարկային հաշվառման և տնտեսագիտական տեսանկյունից, սույն լրացուցիչ փորձաքննությամբ դիտվում է, որ ընկերությունում շահութահարկի և ԱԱՀ-ի գծով լրացուցիչ հարկային պարտավորություններ չեն առաջանում։
 Տարբերակ 3-րդ` Ելնելով 1-ին և 2-րդ տարբերակներում շահութահարկի ու ԱԱՀ-ի գծով լրացուցիչ հարկային պարտավորու¬թյունների առաջացման վերաբերյալ նշված պայմաններից ու հարկային օրենսդրության պահանջներից, ինչպես նաև նկատի ունենալով, որ «Էրզրում-97» ՍՊ ընկերության կողմից 2010-2012թթ-ի հաշվետու տարիների համար կազմած ու հաշվառման վայրի ՀՏ-ին ներկայացրած շահութահարկի պարզեցված հաշվարկներում ցույց տրված տվյալներից երևում է, որ` 2010թ.-ին ընկերության կողմից մատակարարներից ստացած ԱԱՀ-ով հանդերձ 455355470 դրամ գումարի մեքենաների տարբեր ավտոյուղերից և դրանց համար անհրաժեշտ պարագաներից, նշված հաշվետու տարում իրացվել է 16508000 դրամ գումարի ապրանքներ, որի արդյունքում էլ ընկերությունը ապահովել է 5 տոկոս շահութաբերություն։ 2011թ.-ին ընկերության կողմից մատակարարներից ստացած ԱԱՀ-ով հանդերձ 467564020 դրամ գումարի տարբեր մեքենաների ավտոյուղերից և դրանց համար անհրաժեշտ պարագաներից, նշված հաշվետու տարում իրացվել է 36490400 դրամ գումարի ապրանքներ, որի արդյունքում էլ ընկերությունը ապահովել է 3,5 տոկոս շահութաբերություն։ 2012թ.-ին ընկերության կողմից մատակարարներից ստացած ԱԱՀ-ով հանդերձ 118897000 դրամ գումարի տարբեր մեքենաների ավտոյուղերից և դրանց համար անհրաժեշտ պարագաներից, նշված հաշվետու տարում իրացվել է 16452800 դրամ գումարի ապրանքներ, որի արդյունքում էլ ընկերությունը ապահովել է 9,87 տոկոս շահութաբերություն, ուստի նման պայմաններում սույն լրացուցիչ դատահաշվապահական փորձաքննությամբ դիտվում է, որ «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերությունում մատակարարներից ստացված տարբեր տեսակի ավտոյուղերի և դրանց համար անհրաժեշտ պարագաների իրացումը ծառայությունների մատուցման միջոցով կատարելու դեպքում իրացման ծավալի մեծացման համեմատ նվազում է շահութաբերության չափը։
Սա զուտ հաշվապահական ու հարկային հաշվառման, ինչպես նաև տնտեսագիտական տեսանկյունից նշանակում է, որ 2010-2012թթ.-ի ընթացքում մատակարարներից ստացած մեքենաների տարբեր յուղերի և դրանց անհրաժեշտ պարագաների քանակի (ծավալի) 8 (ութ) տոկոսի չափով` ծառայությունների մատուցման միջոցով իրացման պայմաններում ընկերությունը 3 (երեք) տարվա կտրվածքով ապահովել է կշռված միջինով արտահայտված 5 (հինգ) տոկոսի չափով շահութաբերություն։ Ելնելով նշվածից և հաշվի առնելով այն հանգամանքները, որ ընկերությունը 2010-2012թթ.-ներին թվով 4 (չորս) մատակարարներից ստացած 859658946 դրամ գումարի մեքենաների տարբեր տեսակի յուղերից և դրանց համար անհրաժեշտ պարագաներից, նշված ժամանակաշրջանում ծառայություն¬ների մատուցման միջոցով իրացրել է 69451200 դրամ գումարի ապրանքներ, որը և ստացել է հաշվապահական ձևակերպում, իսկ 790207746 դրամ գումարի ապրանքների իրացումը, որը կազմում է ստացված ապրանքների շուրջ 92 (իննսուներկու) տոկոսը, ընկերության կողմից չի փաստաթղ¬թավորվել, հետևաբար և չի ստացել համապատասխան հաշվապահական ձևակերպումներ և բացի այդ հաշվի առնելով, որ «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերության տնօրեն Գ. Բադալյանի կողմից նախաքննության ընթացքում, կոնկրետ դեպքում` 18.02.2012թ.-ի տրված ցուցմունքում, մատակարարներից ստացած ավտոմեքենաների տարբեր տեսակի յուղերի և անհրաժաեշտ պարագաների իրացումից, շահույթի չստացման վերաբերյալ տրված մեկանաբանություններով, որոնք ամբաստանյալը պնդել է նաև դատաքննության ընթացքում, 790207746 դրամ գումարի տարբեր տեսակի ավտոյուղերի և դրանց համար անհրաժեշտ պարագաների իրացումից ընկերությունը շահույթ չի ստացել, քանի որ այն իրացվել է առանց ծառայությունների մատուցման միջոցով, այսինքն 790207746 դրամ գումարի տարբեր տեսակի ավտոյուղերը և դրանց համար անհրաժեշտ պարագաներն իրացվել են մատակարարներից ձեռք բերված գներով և նման պայմաններում փորձաքննությամբ հնարավոր չի փաստաթղթային առումով ճշգրտել, թե 790207746 դրամ գումարի տարբեր տեսակի ավտոյուղերը և դրանց համար անհրաժեշտ պարագաներն, արդյոք ամբողջությամբ են իրացվել առանց ծառայությունների մատուցման միջոցով, թե որոշ մասն է իրացվել ծառայությունների մատուցման եղանակով, ուստի նման պայմաններում սույն փորձաքննությամբ զուտ հաշվապահական ու հարկային հաշվառման, ինչպես նաև տնտեսագիտական տեսանկյունից, որպես ելակետային չափերը որոշելու նպատակով կատարված վերլուծության արդյունքում որոշված, առավել իրատեսական միջին շահութաբերության տոկոս դիտվել է 2,5 [(5+0)։ 2] շահութաբերության չափը։ Նման պայմաններում ընկերությունում շահութահարկի ու ԱԱՀ-ի գծով լրացուցիչ հարկային պարտավորություն¬ները կազմում են` 7695558 (շահութահարկ`3847779 + ԱԱՀ` 3847779) դրամ, իսկ տույժ և տուգանքներով հանդերձ` 17458091 դրամ, այդ թվում
ՀՀ դրամ
ՀՀ Հարկերի անվանումը Հարկերի գումարի չափը Տույժերի գումարի չափը Տուգանքների գումարի չափը Ընդամենը
1 2010թ. շահութահարկ 1 735 277 950 064 1 041 166 3 726 508
2 2011թ. շահութահարկ 1 721 915 687 044 1 033 149 3 442 107
3 2012թ. շահութահարկ 390 588 - 390 588 781 175
4 ընդամենը շահութահարկ 3 847 779 1 637 108 2 464 903 7 949 790
5 2010թ. ԱԱՀ 1 735 277 950 064 1 735 277 4 420 618
6 2011թ. ԱԱՀ 1 721 915 862 679 1 721 915 4 306 508
7 2012թ. ԱԱՀ 390 588 - 390 588 781 175
8 ընդամենը ԱԱՀ 3 847 779 1 812 743 3 847 779 9 508 302
Ընդամենը 7 695 558 3 449 851 6 312 682 17 458 091

դ/ Եթե քննությամբ ընդունվի 1-ին տարբերակով կատարված վերլուծություններն ու հաշվարկները, ապա նման պայմաններում «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերությունում ստուգվող /հետազոտվող/ ժամանակաշրջանի կտրվածքով առաջանում է պետ.բյուջե լրացուցիչ վճարման ենթակա տույժ և տուգանքներով հանդերձ` 62937400 դրամ գումարի պարտավորություններ, այդ թվում.
ՀՀ դրամ
Հարկերի անվանումը Հարկերի գումարի չափը տույժեր և տուգանքներ Ընդամենը
շահութահարկ 9234670 9844825 19079495
ԱԱՀ 9234670 13585254 22819924
եկամտահարկ 2531320 2961411 5492731
պարտադիր սոց. ապ. վճար 3623250 3908200 7531450
հաստատագրված վճար 960000 932800 1892800
արտոնագրային վճար 5621000 5621000
ՀԴՄ 450000 450000
դրամարկղային գործառնությունների մասով 50000 50000
Ընդամենը 25583910 37353490 62937400

ե/ Եթե քննությամբ ընդունվի 2-րդ տարբերակով կատարված վերլուծություններն ու հաշվարկները, ապա նման պայմաններում «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերությունում ստուգվող /հետազոտվող/ ժամանակաշրջանի կտրվածքով առաջանում է պետ.բյուջե լրացուցիչ վճարման ենթակա տույժ և տուգանքներով հանդերձ` 21037981 դրամ գումարի պարտավորություններ, այդ թվում.

ՀՀ դրամ
Հարկերի անվանումը Հարկերի գումարի չափը տույժեր և տուգանքներ Ընդամենը
եկամտահարկ 2531320 2961411 5492731
պարտադիր սոց. ապ. վճար 3623250 3908200 7531450
հաստատագրված վճար 960000 932800 1892800
արտոնագրային վճար 5621000 5621000
ՀԴՄ 450000 450000
դրամարկղային գործառնությունների մասով 50000 50000
Ընդամենը 7114570 13923411 21037981

զ/ Եթե քննությամբ ընդունվի 3-րդ տարբերակով կատարված վերլուծություններն ու հաշվարկները, ապա նման պայմաններում «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերությունում ստուգվող /հետազոտվող/ ժամանակաշրջանի կտրվածքով առաջանում է պետ.բյուջե լրացուցիչ վճարման ենթակա տույժ և տուգանքներով հանդերձ` 38496072 դրամ գումարի պարտավորություններ, այդ թվում.
ՀՀ դրամ
Հարկերի անվանումը Հարկերի գումարի չափը տույժեր և տուգանքներ ընդամենը
շահութահարկ 3847779 4102010 7949790
ԱԱՀ 3847779 5660523 9508302
եկամտահարկ 2531320 2961411 5492731
պարտադիր սոց. ապ. վճար 3623250 3908200 7531450
հաստատագրված վճար 960000 932800 1892800
արտոնագրային վճար 5621000 5621000
ՀԴՄ 450000 450000
դրամարկղային գործառնությունների մասով 50000 50000
Ընդամենը 14810128 23685944 38496072

Միաժամանակ պետք է նշել, որ վերոգրյալ տարբերակներով, շահութահարկի ու ԱԱՀ-ի գծով լրացուցիչ հարկային պարտավորությունների առաջացման և դրանց հաշվարկման վերաբերյալ կատարված վերլուծության արդյունքներից թե որը պետք է թիվ 58206813 քրեական գործի շրջանակներում հիմք ընդունվի, ենթակա է իրավական գնահատման։»։
/դատական նիստի արձանագրություն/։

8. Ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 3091-րդ հոդվածով, հիմք ընդունելով նաև «Էրզրում-97» ՍՊԸ-ի հարկային պարտավորությունների վերաբերյալ ՀՀ «Փորձաքննությունների ազգային բյուրո» պետական ոչ առևտրային կազմակերպության կողմից տրված 2016թ. փետրվարի 24-ի դատահաշվապահական փորձաքննության Հմ` 05271609 եզրակացությունը` քրեական գործի դատական քննության ընթացքում, 2016թ. փետրվարի 25-ի դատական նիստում մեղադրողը դատարանին է ներկայացրել «Առաջադրված մեղադրանքը փոփոխելու և նոր մեղադրանք առաջադրելու մասին» որոշում` հետևյալ բովանդակությամբ.
«(…) ՀՀ կառավարությանն առընթեր ազգային անվտանգության ծառայության քննչական վարչությունում թիվ 58206813 քրեական գործի նախաքննության ընթացքում ձեռք բերված փաստական տվյալների հիման վրա մինչդատական վարույթն իրականացնող մարմինը հիմնավորված է համարել, որ Գրիգոր Բադալյանը, հանդիսանալով ավտոմեքենաների յուղերի և այլ ապրանքների մանրածախ վաճառքով զբաղվող «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերության տնօրենը, 2010 թվականի օգոստոսի 17-ին «Հայբիզնեսբանկ» ՓԲ ընկերությանն է դիմել` Եվրասիական զարգացման Բանկի կողմից իրականացվող «ՓՄՁ սուբյեկտների ֆինանսավորում» ծրագրի շրջանակներում 4 միլիոն ԱՄՆ դոլար վարկ ստանալու և վարկի միջոցով շրջանառու միջոցների համալրման և շինարարական աշխատանքների իրականացման նպատակով, որից հետո 2010 թվականի հոկտեմբերի 8-ին Բանկի և Ընկերության միջև կնքվել է վարկային գործառնությունների իրականացման գլխավոր պայմանագիր (V10-0031), որի համաձայն վարկառուին է տրամադրվել 1.5 միլիարդ դրամի սահմանաչափ։ 15.10.2010 թվականին կնքված չվերականգնվող վարկային գծի բացման վերաբերյալ համաձայնագրի հիման վրա վարկառուին է տրամադրվել մոտ 2 միլիոն ԱՄՆ դոլարի վարկ` շրջանառու միջոցների համալրման և ք.Երևան Արշակունյաց 212/1 հասցեում գտնվող խանութ սրահի ներքին շինարարությունն ավարտելու և կահավորելու նպատակով, իսկ այնուհետև 25.10.2010 թվականին կնքված չվերականգնվող վարկային գծի բացման վերաբերյալ համաձայնագրի հիման վրա տրամադրվել ևս 2 միլիոն ԱՄՆ դոլարի վարկ` շրջանառու միջոցների համալրման և ք.Երևան Արշակունյաց 212/1 հասցեում գտնվող խանութ սրահի ներքին շինարարությունն ավարտելու և կահավորելու նպատակով։
Բանկից ստացված 4.000.000 ԱՄՆ դոլար վարկը 2010 թվականի հոկտեմբեր-նոյեմբեր ամիսներին ընկերության կողմից ամբողջությամբ փոխանցվել են ավտոմեքենաների յուղերի և այլ ապրանքների մեծածախ վաճառքով զբաղվող տարբեր ընկերությունների բանկային հաշվեհամարներին, որից` 15.10.2010թ. 821.727 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 295.000.000 ՀՀ դրամը փոխանցվել է «ՄոսԷսքո» ՍՊԸ հաշվին, 1.114.206 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 400.000.000 ՀՀ դրամը փոխանցվել է «Ռայս-Օյլ» ՍՊԸ հաշվին, 25.10.2010թ. 854.342 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 305.000.094 ՀՀ դրամը փոխանցվել է «Մոսէսքո» ՍՊԸ հաշվին, 26.10.2010թ 826.658 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 295.116.906 ՀՀ դրամը փոխանցվել է «Ինգլիշ Թրեիդ Հաուս» ՍՊԸ հաշվին, 03.11.2010թ 383.000 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 137.497.000 ՀՀ դրամը փոխանցվել է «Կարսաթ-Օյլ» ՍՊԸ հաշվին, սակայն պայմանագրերով գնված ապրանքներն ամբողջությամբ չեն մատակարարվել, քանի որ «Կարսաթ-Օյլ» և «Ինգլիշ Թրեիդ Հաուս» ՍՊ ընկերությունները «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերության տնօրեն` Գրիգոր Բադալյանի պահանջով կատարել են պայմանագրային փոփոխություններ և լրացումներ, մասնավորապես` 08.11.2010թ պայմանագրում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին «Կարսաթ-Օյլ» և «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերությունների միջև կնքված համաձայնագրի համաձայն փոխանցված 137.632.000 ՀՀ դրամից «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերությանը վերադարձվել է 110.000.000 ՀՀ դրամ, իսկ մնացած 27.632.000 ՀՀ դրամի՝ յուղ և այլ ապրանքներ մատակարարվել է, 28.10.2010թ. պայմանագրում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին «Ինգլիշ Թրեիդ Հաուս» և «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերությունների միջև կնքված համաձայնագրի փոխանցված 295.000.000 ՀՀ դրամից հետ է վերադարձվել 291.000.000 ՀՀ դրամ, իսկ մնացած 4.000.000 ՀՀ դրամի յուղ և այլ ապրանքներ մատակարարվել է, այսինքն` երկու ընկերությունների կողմից ընդհանուր ստացված 432.632.000 ՀՀ դրամ գումարից «էրզրում 97» ՍՊ ընկերությանը 401.000.000 ՀՀ դրամը 28.10.2010թ. թիվ 99 և 08.11.2010թ. թիվ 103 դրամարկղային մուտքի օրդերների համաձայն կանխիկ հետ է վերադարձվել ընկերության տնօրեն` Գրիգոր Բադալյանին, որոնք հետագայում ծախսվել են անհայտ նպատակներով, ինչի հետևանքով «Հայբիզնեսբանկ» ՓԲ ընկերությանը պատճառվել է` 401.000.000 ՀՀ դրամի խոշոր վնաս։
Բացի այդ, վերջինս 2010-2012 թվականների ընթացքում հարկային տեսչություն ներկայացրած փաստաթղթերում մտցրել է ոչ ճիշտ տվյալներ և «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերության պարտադիր վճարումները վճարելուց չարամտորեն խուսափելով և օրենսդրությամբ նախատեսված հաշվետվություններում խեղաթյուրված տվյալներ մտցնելու միջոցով խուսափել է պետ. բյուջե վճարել` 30.203.160 ՀՀ դրամ։
Այսպես՝
-«էրզրում 97» ՍՊ ընկերությունը, հետազոտվող ժամանակաշրջանում հարկման համար հիմք հանդիսացող փաստաթղթերում, կոնկրետ դեպքում` «Կազմակերպության /անհատ ձեռնարկատիրոջ, նոտարի/ կողմից ֆիզիկական անձանց վճարված /հաշվարկված/ եկամուտների պահված եկամտահարկի» հաշվարկներում, «Եկամտահարկի մասին» ՀՀ օրենքի 6-րդ հոդվածի «ա» կետի պահանջների խախտմամբ հարկվող եկամտի վերաբերյալ ոչ ճիշտ, այսինքն` զուտ հաշվապահական ու հարկային հաշվառման տեսանկյունից աղավաղված, կոնկրետ դեպքում հարկվող եկամուտը պակաս ցույց տալու հետևանքով պետ.բյուջե վճարման ենթակա եկամտահարկը նվազեցվել է` 1.657.820 դրամ գումարի չափով, որը տույժ և տուգանքներով հանդերձ կազմում է, ընդամենը` 3.472.812 (եկամտահարկի` 1.657.820+տույժեր` 820.978+ տուգանքներ` 994.014) դրամ։
-9.234.670 դրամ գումարի շահութահարկը, որը տույժ և տուգանքներով հանդերձ կազմում է` 19.079.495 դրամ առաջացել է ընկերության կողմից «Շահութահարկի մասին» ՀՀ օրենքի 7-րդ հոդվածի և նույն օրենքի 10-րդ հոդվածի 1-ին կետի պահանջների խախտմամբ` 2010-2012թ.թ. շահութահարկի հաշվարկման համար հիմք հանդիսացող փաստաթղթերում, կոնկրետ դեպքում` շահութահարկի հաշվարկներում համախառն եկամտի վերաբերյալ ոչ ճիշտ, այսինքն` աղավաղված տվյալներ մտցնելու հետևանքով։
-9.234.670 դրամ գումարի լրացուցիչ ԱԱՀ-ն, որը տույժ և տուգանքներով հանդերձ կազմում է` 22.819.924 դրամ առաջացել է «ԱԱՀ-ի մասին» ՀՀ օրենքի 33 հոդվածի պահանջների խախտման, այսինքն` ԱԱՀ-ի հաշվարկներ չկազմելու և ընկերության հաշվառման վայրի ՀՏ-ին չներկայացնելու հետևանքով։
-«էրզրում 97» ՍՊ ընկերությունը` 2011 թվականի դեկտեմբեր ամսից մինչև 2012 թվականի մարտ ամիսն ներառյալ ընկած ժամանակաշրջանում, «Հաստատագրված վճարների մասին» ՀՀ օրենքի 10-րդ հոդվածի պահանջների խախտմամբ` չի կազմել և հաշվառման վայրի ՀՏ-ին ներկայացրել հաստատագրված վճարի հաշվարկման համար հիմք հանդիսացող փաստաթղթեր, կոնկրետ դեպքում` հաստատագրված վճարի հաշվարկման համար անհրաժեշտ համապատասխան ելակետային տվյալների և ուղղիչ գործակիցների վերաբերյալ հայտարարություններ, որի հետևանքով էլ չի հաշվարկվել և պետ.բյուջե վճարվել` 960.000 դրամ գումարի չափով հաստատագրված վճար, որը տույժերով և տուգանքներով հանդերձ կազմում է, ընդամենը` 1.892.160 (հաստատագրված վճար` 960.000+տույժեր` 452.160 +տուգանքներ` 480.000) դրամ։
-«էրզրում 97» ՍՊ ընկերության կողմից ստուգվող ժամանակաշրջանում, կոնկրետ դեպքում` 2008թ. դեկտեմբեր ամսից մինչև 2012թ. դեկտեմբեր ամսին ընկած ժամանակահատվածում, «Պարտադիր սոց.ապահավության վճարների մասին» ՀՀ օրենքի 4-րդ հոդվածի 1-ին կետի և նույն օրենքի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետի պահանջների խախտմամբ` պարտադիր սոց.ապահովության վճարների հաշվարկման համար հիմք հանդիսացող փաստաթղթերում, կոնկրետ դեպքում` «Պարտադիր սոց.ապահովության վճարների եռամսյակային» հաշվետվություններում ընկերության աշխատակիցներին վճարված աշխատավարձերը` ԱՎՈՒՄ-ը պակաս է ցույց տվել, որի հետևանքով էլ նվազեցվել է պարտադիր սոց.ապահովության վճարի հաշվարկման օբյեկտը, որի արդյունքում էլ պետ.բյուջե վճարման ենթակա պարտադիր սոց.վճարը պակաս է հաշվարկվել` 1.916.000 դրամ գումարի չափով, որը տույժերով և տուգանքներով հանդերձ կազմում է` 4.009.208 (պարտադիր սոց.վճար` 1.916.000+տույժեր` 949.288+տուգանքներ` 1.143.920) դրամ։
-Աշխատողի աշխատանքի ընդունումը ՀՀ օրենսդրությամբ սահմանված կարգով ձևակերպելու ճշտության դրվագով, «էրզրում 97» ՍՊ ընկերության կողմից խախտվել է ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 14-րդ հոդվածի պահանջներն, այսինքն` ընկերությունում թվով 12 /տասներկու/ աշխատակիցներ իրականացրել են աշխատանքային գործունեություն առանց ձևակերպվելու, որի արդյունքում էլ ընկերությունում, համաձայն «Պարտադիր սոց.ապահովության վճարների մասին» ՀՀ օրենքի 6-րդ հոդվածի 6-րդ կետի պահանջների համաձայն, առաջացել է պետ.բյուջե լրացուցիչ վճարման ենթակա` 7.200.000 դրամ գումարի պարտադիր սոց.ապահովության վճար։
Բացի այդ, 2013 թվականի հոկտեմբերի 9-ից գտնվելով հետախուզման մեջ, քննությունից թաքնվելու նպատակով, գործով չպարզված հանգամանքներում 2014 թվականին, առանց սահմանված փաստաթղթի, ապօրինի հատել է ՀՀ պահպանվող պետական սահմանը և մուտք գործել Հայաստան, որտեղ էլ նույն թվականի հոկտեմբերի 1-ին հայտնաբերվել է ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի Կենտրոնի բաժնի կողմից և տեղափոխվել ՀՀ ԱՆ «Նուբարաշեն» ՔԿՀ։
18.03.2015թ. Գրիգոր Բադալյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 205-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ մասով և 329-րդ հոդվածի 1-ին մասով։
15.07.2015թ. հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ քրեական գործն ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարան։
Դատական քննության ընթացքում հարցաքննվել են ամբաստանյալ Գրիգոր Բադալյանը, վկաներ Միսակ Ավագյանը, Սերգեյ Ղարիբյանը, Կարեն Գրիգորյանը, Լարիսա Քոչարյանը, Արմեն Գևորգյանը, Ստեփան Ոսկանյանը, Հովհաննես Մանուկյանը, Կարեն Ասատրյանը, ովքեր, ըստ էության, պնդել են նախաքննության ընթացքում տված ցուցմունքները, հետազոտվել են նաև գործին կցված փաստաթղթերը։
Գործի քննության ընթացքում կատարված դատահաշվապահական փորձաքննության 12.03.2015թ. եզրակացությամբ արձանագրվել է, որ «Էրզրում 97» ՍՊԸ-ում առաջանում են 63.636.599 դրամի լրացուցիչ հարկային պարտավորություններ, որից 30.203.160 ՀՀ դրամը պարտադիր վճարների մասով։
Ամբաստանյալ Գրիգոր Բադալյանին առաջադրված մեղադրանքում ներառված պարտադիր վճարների մասով արձանագրված լրացուցիչ պարտավորությունների մեջ նշված է նաև ընկերության 12 աշխատակիցների կողմից առանց ձևակերպման աշխատանքային գործունեություն ծավալելու հետևանքով վճարման ենթակա 7.200.000 ՀՀ դրամ գումարի չափով պարտադիր սոցիալական ապահովության վճարը։
Կողմի միջնորդությամբ դատարան հրավիրված փորձագետի ցուցմունքի համաձայն` այդ գումարը միանվագ վճարվում է խախտման հայտնաբերման դեպքում` օրենքով սահմանված չափով, իսկ աշխատողին չձևակերպելու, նրա կողմից աշխատանքային գործունեություն ծավալելու և դրա դիմաց տրվող վարձատրության վերաբերյալ տվյալներ չներկայացնելու կամ խեղաթյուրված տվյալներ ներկայացնելու հետևանքով փաստացի չվճարված (խուսափած) պարտադիր վճարների չափը պարզելու նպատակով անհրաժեշտ է կատարել համապատասխան հաշվարկներ` աշխատողների թվի, աշխատանքային գործունեություն ծավալելու ժամանակահատվածի և վճարված աշխատավարձի չափի վերաբերյալ ելակետային տվյալների հիման վրա։
Նկատի ունենալով, որ գործի դատական քննության ընթացքում ի հայտ են եկել այնպիսի հանգամանքներ, որոնք մինչդատական վարույթում հայտնի չեն եղել, «Էրզրում 97» ՍՊԸ-ի հարկային պարտավորությունների և Գրիգոր Բադալյանի արարքների հետևանքով պետությանը պատճառված վնասի չափը ճշգրտելու նպատակով դատավարական գործողություններ կատարելու և դրանց արդյունքներով առաջադրված մեղադրանքը փոփոխելու, նոր մեղադրանք առաջադրելու հարցը լուծելու նպատակով դատարանին 15.12.2015թ. միջնորդություն է ներկայացվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 3091 հոդվածով սահմանված կարգով գործի դատական քննությունը հետաձգելու մասին, որը բավարարվել է։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 3091 հոդվածով սահմանված կարգով վկայի դատավարական կարգավիճակով հարցաքննվել են Լարիսա Քոչարյանը, Երվանդ Հովհաննիսյանը և Էդգար Դալլաքյանը։ Հարցաքննվել է նաև փորձագետ Վ.Առուստամյանը։
Ստացված ելակետային տվյալների հիման վրա որոշում է կայացվել դատահաշվապահական փորձաքննություն նշանակելու մասին, որում ներառվել են նաև պաշտպանի կողմից ներկայացված հարցերը։
24.02.2015թ. դատահաշվապահական փորձաքննության թիվ 05271609 եզրակացության համաձայն` 2010-2012թթ. ընթացքում «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերության պարտադիր սոցիալական ապահովության վճարների և եկամտահարկի մասով լրացուցիչ պարտավորությունները տույժ և տուգանքներով հանդերձ կազմում են 13.024.181 դրամ, որից պարտադիր վճարները կազմում են ընդամենը` 6.154.570 դրամ։
Դատահաշվապահական փորձաքննությունների 12.03.2015թ. թիվ 14-3096, 24.02.2016թ. թիվ 05271609 եզրակացությունների և փորձագետի ցուցմունքի համաձայն` անուղղակի եղանակով կատարված հաշվարկով ընկերությունում շահութահարկի ու ԱԱՀ-ի գծով լրացուցիչ առաջանում են` 18.469.340 դրամ գումարի հարկեր /շահութահարկ՝ 9.234.670, ԱԱՀ՝ 9.234.670 դրամ/, որոնք տույժ և տուգանքներով հանդերձ կազմում են` 41.899.419 դրամ։
Ինչպես սկզբնական, այնպես էլ լրացուցիչ փորձաքննության եզրակացության համաձայն` 2011թ. դեկտեմբերից 2012թ. մարտ ամիսը ներառյալ «Հաստատագրված վճարների մասին» ՀՀ օրենքի 10-րդ հոդվածի պահանջների խախտմամբ «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերությունում չեն կազմվել և հաշվառման վայրի հարկային տեսչություն չեն ներկայացվել հաստատագրված վճարների հաշվարկման համար հիմք հանդիսացող փաստաթղթեր` ելակետային տվյալների և ուղղիչ գործակիցների վերաբերյալ հայտարարություններ, որի հետևանքով չի հաշվարկվել և չի վճարվել 960.000 դրամ հաստատգրված վճար, որը տույժ և տուգանքներով կազմում է 1.892.160 ՀՀ դրամ։
Այսպիսով, իրականացված փորձաքննություններով «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերությունում արձանագրվել են 62.937.400 ՀՀ դրամի լրացուցիչ պարտավորություններ, որից պարտադիր վճարները կազմում են 25.583.910 ՀՀ դրամ։
Բացի այդ, դատաքննության ընթացքում վկա Միսակ Ավագյանը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ գործող կարգի համաձայն` «Էրզրում 97» ՍՊԸ-ին վարկը տրամադրվել է համապատասխան փաստաթղթերը Եվրասիական զարգացման բանկին ներկայացնելուց, Եվրասիական զարգացման բանկի կողմից հայտը հաստատելուց և տրամադրվող վարկային միջոցները փոխանցելուց հետո, որպիսի ընթացքկարգը համապատասխանում է նաև 27.04.2010թ. թիվ 119 վարկային պայմանագրում ամրագրված դրույթներին։
Եվրասիական զարգացման բանկի հիմնադրման մասին 12.01.2006թ. համաձայնագրի 1-ին բաժնի 3-րդ հոդվածի համաձայն` բանկը հանդիսանում է միջազգային կազմակերպություն։
Բանկը կոչված է նպաստել համաձայնագրի մասնակից պետությունների շուկայական տնտեսության կայացմանն ու զարգացմանը, նրանց տնտեսական աճին, նրանց միջև առևտրատնտեսական կապերի ընդլայնմանը` ներդրումային գործունեություն իրականացնելու միջոցով։
Նշված համաձայնագիրը ՀՀ ԱԺ-ի կողմից վավերացվել է 03.02.2009թ., իսկ 27.04.2010թ. ստորագրվել է «ՀՀ կառավարության և Եվրասիական զարգացման բանկի միջև ՀՀ տարածքում Եվրասիական զարգացման բանկի գտնվելու պայմանների մասին» համաձայնագիրը, որով առավել մանրամասն իրավական կարգավորման են ենթարկվել ՀՀ տարածքում միջազգային կազմակերպության գործունեության հետ կապված հարաբերությունները։
Դատաքննության ընթացքում հետազոտված ապացույցներով հաստատվել է, որ «Էրզրում 97» ՍՊԸ-ին վարկը տրամադրվել է ոչ միայն միջազգային պայմանագրով նախատեսված ծրագրի, այլև հենց միջազգային կազմակերպության կողմից, քանզի կոնկրետ նշված առևտրային կազմակերպությանը նպատակային վարկ տրամադրելու վերջնական որոշում կայացրել է միջազգային կազմակերպություն հանդիսացող Եվրասիական զարգացման բանկը։
Ելնելով վերոգրյալից և ղկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 3091 հոդվածով,
Ո ր ո շ ե ց ի`
1. Գրիգոր Լիպարիտի Բադալյանին նախկինում առաջադրված մեղադրանքը փոփոխել և նրան առաջադրել նոր մեղադրանք` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 205-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ մասով և 329-րդ հոդվածի 1-ին մասով այն բանի համար, որ նա հանդիսանալով ավտոմեքենաների յուղերի և այլ ապրանքների մանրածախ վաճառքով զբաղվող «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերության տնօրենը, 2010 թվականի օգոստոսի 17-ին դիմել է «Հայբիզնեսբանկ» ՓԲ ընկերությանը` Եվրասիական զարգացման բանկի կողմից իրականացվող «ՓՄՁ սուբյեկտների ֆինանսավորում» ծրագրի շրջանակներում, շրջանառու միջոցների համալրման և շինարարական աշխատանքների իրականացման նպատակով 4 միլիոն ԱՄՆ դոլար վարկ ստանալու համար, որից հետո 2010 թվականի հոկտեմբերի 8-ին Բանկի և Ընկերության միջև կնքվել է վարկային գործառնությունների իրականացման գլխավոր պայմանագիր (V10-0031), որի համաձայն վարկառուին է տրամադրվել 1.5 միլիարդ դրամի սահմանաչափ։ Եվրասիական զարգացման բանկի կողմից վարկը հաստատելուց, գումարը փոխանցելուց հետո` 15.10.2010 թվականին, կնքված չվերականգնվող վարկային գծի բացման վերաբերյալ համաձայնագրի հիման վրա վարկառուին է տրամադրվել 2 միլիոն ԱՄՆ դոլարի վարկ` շրջանառու միջոցների համալրման և ք.Երևան Արշակունյաց 212/1 հասցեում գտնվող խանութ սրահի ներքին շինարարությունն ավարտելու և կահավորելու նպատակով, իսկ այնուհետև 25.10.2010 թվականին կնքված չվերականգնվող վարկային գծի բացման վերաբերյալ համաձայնագրի հիման վրա տրամադրվել ևս 2 միլիոն ԱՄՆ դոլարի վարկ` շրջանառու միջոցների համալրման և ք.Երևան Արշակունյաց 212/1 հասցեում գտնվող խանութ սրահի ներքին շինարարությունն ավարտելու և կահավորելու նպատակով։
Ստացված 4.000.000 ԱՄՆ դոլարը 2010 թվականի հոկտեմբեր-նոյեմբեր ամիսներին ընկերության կողմից ամբողջությամբ փոխանցվել է ավտոմեքենաների յուղերի և այլ ապրանքների մեծածախ վաճառքով զբաղվող ընկերությունների բանկային հաշվեհամարներին, որից` 15.10.2010թ. 821.727 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 295.000.000 ՀՀ դրամը փոխանցվել է «ՄոսԷսքո», 1.114.206 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 400.000.000 ՀՀ դրամը` «Ռայս-Օյլ», 25.10.2010թ. 854.342 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 305.000.094 ՀՀ դրամը՝ «Մոսէսքո», 26.10.2010թ. 826.658 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 295.116.906 ՀՀ դրամը՝ «Ինգլիշ Թրեիդ Հաուս», 03.11.2010թ. 383.000 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 137.497.000 ՀՀ դրամը՝ «Կարսաթ-Օյլ» ՍՊ ընկերությունների հաշվեհամարներին, սակայն պայմանագրերով նախատեսված ապրանքներն ամբողջությամբ չեն մատակարարվել, քանի որ «Կարսաթ-Օյլ» և «Ինգլիշ Թրեիդ Հաուս» ՍՊ ընկերությունները «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերության տնօրեն` Գրիգոր Բադալյանի պահանջով կատարել են պայմանագրային փոփոխություններ և լրացումներ, մասնավորապես` 08.11.2010թ պայմանագրում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին «Կարսաթ-Օյլ» և «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերությունների միջև կնքված համաձայնագրի համաձայն փոխանցված 137.632.000 ՀՀ դրամից «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերությանը վերադարձվել է 110.000.000 ՀՀ դրամ, իսկ մնացած 27.632.000 ՀՀ դրամի` յուղ և այլ ապրանքները մատակարարվել են։ 28.10.2010թ. պայմանագրում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին «Ինգլիշ Թրեիդ Հաուս» և «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերությունների միջև կնքված համաձայնագրով փոխանցված 295.000.000 ՀՀ դրամից 291.000.000-ը վերադարձվել է, իսկ մնացած 4.000.000 ՀՀ դրամի յուղ և այլ ապրանքներ մատակարարվել են։ Նշված երկու ընկերությունների կողմից ընդհանուր ստացված 432.632.000 ՀՀ դրամ գումարից 401.000.000 ՀՀ դրամը 28.10.2010թ. թիվ 99 և 08.11.2010թ թիվ 103 դրամարկղային մուտքի օրդերների համաձայն կանխիկ վերադարձվել է «էրզրում 97» ՍՊ ընկերության տնօրեն Գրիգոր Բադալյանին և օգտագործվել է ոչ նպատակային, որի հետևանքով «Հայբիզնեսբանկ» ՓԲ ընկերությանը պատճառվել է` 401.000.000 ՀՀ դրամի խոշոր վնաս։
Այսինքն, Գրիգոր Բադալյանը միջազգային կազմակերպության և միջազգային պայմանագրով նախատեսված ծրագրի կողմից տրամադրված նպատակային վարկից 401.000.000 ՀՀ դրամը ոչ նպատակային օգտագործելով և կազմակերպությանը խոշոր վնաս պատճառելով` կատարել է արարք, որը նախատեսված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածի 1-ին մասով։
Բացի այդ, Գրիգոր Բադալյանը հանդիսանալով «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերության տնօրեն «Եկամտահարկի մասին» ՀՀ օրենքի 6-րդ, «Պարտադիր սոցիալական ապահովության վճարների մասին» ՀՀ օրենքի 4-րդ, 6-րդ, «Շահութահարկի մասին» ՀՀ օրենքի 7-րդ և 10-րդ հոդվածիների պահանջների խախտմամբ` 2008թ. հոկտեմբեր ամսից մինչև 2012թ. սեպտեմբեր ամիսն ընկած ժամանակահատվածի համար կազմված ու հաշվառման վայրի հարկային տեսչություն ներկայացված պարտադիր սոցիալական ապահովության վճարների և եկամտահարկի հաշվարկման հիմք հանդիսացող փաստաթղթերում՝ «Պարտադիր սոցիալական ապահովության վճարների մասին» հաշվետվություններում, «Կազմակերպության կողմից ֆիզիկական անձանց վճարված (հաշվարկված) եկամուտներից պահված եկամտահարկի» հաշվարկներում, 2010-2012թթ. համար կազմված շահութահարկի հաշվարկման համար հիմք հանդիսացող փաստաթղթերում, կոնկրետ դեպքում` շահութահարկի հաշվարկներում խեղաթյուրված տվյալներ մտցնելու, նույն ժամանակահատվածի համար «ԱԱՀ-ի մասին» ՀՀ օրենքի 33-րդ, «Հաստատագրված վճարների մասին» ՀՀ օրենքի 10-րդ հոդվածների պահանջների խախտմամբ ԱԱՀ-ի հաշվարկներ, ինչպես նաև 2011թ. դեկտեմբերից 2012թ. մարտ ամիսը ներառյալ հաստատագրված վճարների հաշվարկման հիմք հանդիսացող փաստաթղթեր` ելակետային տվյալների և ուղղիչ գործակիցների վերաբերյալ հայտարարություններ չկազմելու և հաշվառման վայրի հարկային տեսչություն չներկայացնելու միջոցով խուսափել է առանձնապես խոշոր չափերով 25.583.910 ՀՀ դրամի պարտադիր վճարները վճարելուց, որից շահութահարկը կազմում է 9.234.670, ԱԱՀ-ն` 9.234.670, եկամտահարկը` 2.531.320, պարտադիր սոցիալական ապահովության վճարները` 3.623.250, հաստատագրված վճարը` 960.000։
Այսինքն, Գրիգոր Բադալյանն օրենսդրությամբ նախատեսված հարկման հիմք հանդիսացող փաստաթղթեր չներկայացնելու և հարկման հիմք հանդիսացող փաստաթղթերում ակնհայտ խեղաթյուրված տվյալներ մտցնելու միջոցով խոսափելով առանձնապես խոշոր չափերով պարտադիր վճարումները վճարելուց` կատարել է արարք, որը նախատեսված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 2-րդ մասով։
Բացի այդ, Գրիգոր Բադալյանը 2013 թվականի օգոտոսի 26-ին «Զվարթնոց» անցակետով մեկնելով Հայաստանի Հանրապետությունից, նույն թվականի հոկտեմբերի 9-ից գտնվելով հետախուզման մեջ, քննությունից թաքնվելու նպատակով, գործով չպարզված հանգամանքներում 2014թ. մարտից հոկտեմբեր ամիսն ընկած ժամանակահատվածում, առանց սահմանված փաստաթղթի, ապօրինի հատել է ՀՀ պահպանվող պետական սահմանը և մուտք գործել ՀՀ տարածք, որտեղ էլ նույն թվականի հոկտեմբերի 1-ին հայտնաբերվել է ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի Կենտրոնի բաժնի աշխատակիցների կողմից։
Այսինքն, Գրիգոր Բադալյանն ապօրինի հատելով ՀՀ պահպանվող պետական սահմանը՝ կատարել է արարք, որը նախատեսված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 329-րդ հոդվածի 1-ին մասով։ (…)»։
Որոշմանը կից մեղադրողը դատարանին է ներկայացրել որպես վկա հարցաքննված Լարիսա Արտաշի Քոչարյանի, Երվանդ Սամվելի Հովհաննիսյանի, Էդգար Հրաչիկի Դալլաքյանի ցուցմունքները, «Լրացուցիչ դատահաշվապահական փորձաքննություն նշանակելու մասին» պաշտպան Հ. Անանյանի դիմումը, «Լրացուցիչ դատահաշվապահական փորձաքննություն նշանակելու մասին» ՀՀ ԱԱԾ քննչական վարչության ավագ քննիչ Կ. Հովհաննիսյանի 2016թ. փետրվարի 09-ի որոշումը, դատահաշվապահական փորձաքննության 2016թ. փետրվարի 24-ի հմ. 05271609 եզրակացությունը (որի արժեքը` համաձայն հանձնման-ընդունման թիվ 322 արձանագրության, կազմել է 82.440 ՀՀ դրամ), փորձագետ Վ. Առուստամյանին հարցաքննելու մասին 2016թ. փետրվարի 24-ի արձանագրությունը։
(դատական նիստի արձանագրություն)


9. ՀՀ գլխավոր դատախազության 2016թ. փետրվարի 29-ի թիվ 58206813 գրությամբ դատարանին է ներկայացվել հայցադիմում ամբաստանյալ Գ. Բադալյանի դեմ` որի համաձայն` ՀՀ գլխավոր դատախազությունը պահանջել է ամբաստանյալ Գրիգոր Բադալյանից հօգուտ ՀՀ պետական բյուջեի բռնագանձել 25.583.910 ՀՀ դրամ գումար` որպես հանցագործության հետևանքով պատճառված վնասի հատուցում։
Ամբաստանյալ Գ. Բադալյանը հայտարարել է, որ քաղաքացիական հայցը չի ընդունում։
(դատական նիստի արձանագրություն)

10. Պաշտպանի միջնորդությամբ 2016թ. մարտի 15-ի դատական նիստում հարցաքննված փորձագետ Վ. Առուստամյանը դատարանին հայտնել է հետևյալը.
Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ ամբաստանյալ Գ. Բադալյանը ցուցմունքներով հայտնել է, որ «Էրզրում-97» ՍՊԸ-ն տարածք և հնարավորություն չի ունեցել ապրանքը պահեստավորելու և ծառայությունների մատուցմամբ դրանք իրացնելու համար` լրացուցիչ դատահաշվապահական փորձաքննությամբ 2010-2012թթ. հաշվետու տարիների կտրվածքով անուղղակի եղանակով շահութահարկի ու ԱԱՀ-ի գծով լրացուցիչ հարկային պարտավորությունները հաշվարկվել են երեք տարբերակով։ Գտնում է, որ դրանք պետք է գնահատվեն ապացույցների համակցությամբ` իրավական գնահատման հարցը լուծելու համար։ Այդ փորձաքննությամբ ընդունվել են առավել իրատեսական տարբերակները։
(դատական նիստի արձանագրություն)

11. 2016թ. մարտի 23-ին և 31-ին դատարան են ստացվել «Հայբիզնեսբանկ» ՓԲԸ-ի ներկայացուցիչ Ռ. Սահակյանի 2016թ. մարտի 21-ի թիվ 1247-32 և 2016թ. մարտի 25-ի թիվ 1320-32 գրություններն այն մասին, որ կատարված հանցագործության հետևանքով «Հայբիզնեսբանկ» ՓԲԸ-ին պատճառվել է 682.576,6 ԱՄՆ դոլարի վնաս։
(դատական նիստի արձանագրություն)

12. Այդ հանգամանքը, ինչպես նաև դատաքննության ընթացքում հետազոտված ապացույցները հաշվի առնելով` մեղադրողը 2016թ. ապրիլի 26-ին որոշում է կայացրել Գ. Բադալյանին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխելու և նրան նոր մեղադրանք առաջադրելու մասին, հետևյալ բովանդակությամբ.
«(…) ՀՀ կառավարությանն առընթեր ազգային անվտանգության ծառայության քննչական վարչությունում թիվ 58206813 քրեական գործի նախաքննության ընթացքում ձեռք բերված փաստական տվյալների հիման վրա մինչդատական վարույթն իրականացնող մարմինը հիմնավորված է համարել, որ Գրիգոր Բադալյանը, հանդիսանալով ավտոմեքենաների յուղերի և այլ ապրանքների մանրածախ վաճառքով զբաղվող «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերության տնօրենը, 2010 թվականի օգոստոսի 17-ին «Հայբիզնեսբանկ» ՓԲ ընկերությանն է դիմե` Եվրասիական զարգացման Բանկի կողմից իրականացվող «ՓՄՁ սուբյեկտների ֆինանսավորում» ծրագրի շրջանակներում 4 միլիոն ԱՄՆ դոլար վարկ ստանալու և վարկի միջոցով շրջանառու միջոցների համալրման և շինարարական աշխատանքների իրականացման նպատակով, որից հետո 2010 թվականի հոկտեմբերի 8-ին Բանկի և Ընկերության միջև կնքվել է վարկային գործառնությունների իրականացման գլխավոր պայմանագիր (V10-0031), որի համաձայն վարկառուին է տրամադրվել 1.5 միլիարդ դրամի սահմանաչափ։ 15.10.2010 թվականին կնքված չվերականգնվող վարկային գծի բացման վերաբերյալ համաձայնագրի հիման վրա վարկառուին է տրամադրվել մոտ 2 միլիոն ԱՄՆ դոլարի վարկ՝ շրջանառու միջոցների համալրման և ք.Երևան Արշակունյաց 212/1 հասցեում գտնվող խանութ սրահի ներքին շինարարությունն ավարտելու և կահավորելու նպատակով, իսկ այնուհետև 25.10.2010 թվականին կնքված չվերականգնվող վարկային գծի բացման վերաբերյալ համաձայնագրի հիման վրա տրամադրվել ևս 2 միլիոն ԱՄՆ դոլարի վարկ` շրջանառու միջոցների համալրման և ք.Երևան Արշակունյաց 212/1 հասցեում գտնվող խանութ սրահի ներքին շինարարությունն ավարտելու և կահավորելու նպատակով։
Բանկից ստացված 4.000.000 ԱՄՆ դոլար վարկը 2010 թվականի հոկտեմբեր-նոյեմբեր ամիսներին ընկերության կողմից ամբողջությամբ փոխանցվել են ավտոմեքենաների յուղերի և այլ ապրանքների մեծածախ վաճառքով զբաղվող տարբեր ընկերությունների բանկային հաշվեհամարներին, որից` 15.10.2010թ. 821.727 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 295.000.000 ՀՀ դրամը փոխանցվել է «ՄոսԷսքո» ՍՊԸ հաշվին, 1.114.206 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 400.000.000 ՀՀ դրամը փոխանցվել է «Ռայս-Օյլ» ՍՊԸ հաշվին, 25.10.2010թ 854.342 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 305.000.094 ՀՀ դրամը փոխանցվել է «Մոսէսքո» ՍՊԸ հաշվին, 26.10.2010թ 826.658 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 295.116.906 ՀՀ դրամը փոխանցվել է «Ինգլիշ Թրեիդ Հաուս» ՍՊԸ հաշվին, 03.11.2010թ 383.000 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 137.497.000 ՀՀ դրամը փոխանցվել է «Կարսաթ-Օյլ» ՍՊԸ հաշվին, սակայն պայմանագրերով գնված ապրանքներն ամբողջությամբ չեն մատակարարվել, քանի որ «Կարսաթ-Օյլ» և «Ինգլիշ Թրեիդ Հաուս» ՍՊ ընկերությունները «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերության տնօրեն` Գրիգոր Բադալյանի պահանջով կատարել են պայմանագրային փոփոխություններ և լրացումներ, մասնավորապես` 08.11.2010թ պայմանագրում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին «Կարսաթ-Օյլ» և «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերությունների միջև կնքված համաձայնագրի համաձայն փոխանցված 137.632.000 ՀՀ դրամից «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերությանը վերադարձվել է 110.000.000 ՀՀ դրամ, իսկ մնացած 27.632.000 ՀՀ դրամի՝ յուղ և այլ ապրանքներ մատակարարվել է, 28.10.2010թ պայմանագրում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին «Ինգլիշ Թրեիդ Հաուս» և «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերությունների միջև կնքված համաձայնագրի փոխանցված 295.000.000 ՀՀ դրամից հետ է վերադարձվել 291.000.000 ՀՀ դրամ, իսկ մնացած 4.000.000 ՀՀ դրամի յուղ և այլ ապրանքներ մատակարարվել է, այսինքն` երկու ընկերությունների կողմից ընդհանուր ստացված 432.632.000 ՀՀ դրամ գումարից «էրզրում 97» ՍՊ ընկերությանը 401.000.000 ՀՀ դրամը 28.10.2010թ թիվ 99 և 08.11.2010թ թիվ 103 դրամարկղային մուտքի օրդերների համաձայն կանխիկ հետ է վերադարձվել ընկերության տնօրեն` Գրիգոր Բադալյանին, որոնք հետագայում ծախսվել են անհայտ նպատակներով, ինչի հետևանքով «Հայբիզնեսբանկ» ՓԲ ընկերությանը պատճառվել է` 401.000.000 ՀՀ դրամի խոշոր վնաս։
Բացի այդ, վերջինս 2010-2012 թվականների ընթացքում հարկային տեսչություն ներկայացրած փաստաթղթերում մտցրել է ոչ ճիշտ տվյալներ և «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերության պարտադիր վճարումները վճարելուց չարամտորեն խուսափելով և օրենսդրությամբ նախատեսված հաշվետվություններում խեղաթյուրված տվյալներ մտցնելու միջոցով խուսափել է պետ. բյուջե վճարել` 30.203.160 ՀՀ դրամ։
Այսպես՝
-«էրզրում 97» ՍՊ ընկերությունը, հետազոտվող ժամանակաշրջանում հարկման համար հիմք հանդիսացող փաստաթղթերում, կոնկրետ դեպքում` «Կազմակերպության /անհատ ձեռնարկատիրոջ, նոտարի/ կողմից ֆիզիկական անձանց վճարված /հաշվարկված/ եկամուտների պահված եկամտահարկի» հաշվարկներում, «Եկամտահարկի մասին» ՀՀ օրենքի 6-րդ հոդվածի «ա» կետի պահանջների խախտմամբ հարկվող եկամտի վերաբերյալ ոչ ճիշտ, այսինքն` զուտ հաշվապահական ու հարկային հաշվառման տեսանկյունից աղավաղված, կոնկրետ դեպքում հարկվող եկամուտը պակաս ցույց տալու հետևանքով պետ.բյուջե վճարման ենթակա եկամտահարկը նվազեցվել է` 1.657.820 դրամ գումարի չափով, որը տույժ և տուգանքներով հանդերձ կազմում է, ընդամենը` 3.472.812 (եկամտահարկի` 1.657.820+տույժեր` 820.978+ տուգանքներ` 994.014) դրամ։
-9.234.670 դրամ գումարի շահութահարկը, որը տույժ և տուգանքներով հանդերձ կազմում է` 19.079.495 դրամ առաջացել է ընկերության կողմից «Շահութահարկի մասին» ՀՀ օրենքի 7-րդ հոդվածի և նույն օրենքի 10-րդ հոդվածի 1-ին կետի պահանջների խախտմամբ` 2010-2012թ.թ. շահութահարկի հաշվարկման համար հիմք հանդիսացող փաստաթղթերում, կոնկրետ դեպքում` շահութահարկի հաշվարկներում համախառն եկամտի վերաբերյալ ոչ ճիշտ, այսինքն` աղավաղված տվյալներ մտցնելու հետևանքով։
-9.234.670 դրամ գումարի լրացուցիչ ԱԱՀ-ն, որը տույժ և տուգանքներով հանդերձ կազմում է` 22.819.924 դրամ առաջացել է «ԱԱՀ-ի մասին» ՀՀ օրենքի 33 հոդվածի պահանջների խախտման, այսինքն` ԱԱՀ-ի հաշվարկներ չկազմելու և ընկերության հաշվառման վայրի ՀՏ-ին չներկայացնելու հետևանքով։
-«էրզրում 97» ՍՊ ընկերությունը` 2011 թվականի դեկտեմբեր ամսից մինչև 2012 թվականի մարտ ամիսն ներառյալ ընկած ժամանակաշրջանում, «Հաստատագրված վճարների մասին» ՀՀ օրենքի 10-րդ հոդվածի պահանջների խախտմամբ` չի կազմել և հաշվառման վայրի ՀՏ-ին ներկայացրել հաստատագրված վճարի հաշվարկման համար հիմք հանդիսացող փաստաթղթեր, կոնկրետ դեպքում` հաստատագրված վճարի հաշվարկման համար անհրաժեշտ համապատասխան ելակետային տվյալների և ուղղիչ գործակիցների վերաբերյալ հայտարարություններ, որի հետևանքով էլ չի հաշվարկվել և պետ.բյուջե վճարվել` 960.000 դրամ գումարի չափով հաստատագրված վճար, որը տույժերով և տուգանքներով հանդերձ կազմում է, ընդամենը` 1.892.160 (հաստատագրված վճար` 960.000+տույժեր` 452.160 +տուգանքներ` 480.000) դրամ։
-«էրզրում 97» ՍՊ ընկերության կողմից ստուգվող ժամանակաշրջանում, կոնկրետ դեպքում` 2008թ. դեկտեմբեր ամսից մինչև 2012թ. դեկտեմբեր ամսին ընկած ժամանակահատվածում, «Պարտադիր սոց.ապահավության վճարների մասին» ՀՀ օրենքի 4-րդ հոդվածի 1-ին կետի և նույն օրենքի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետի պահանջների խախտմամբ` պարտադիր սոց.ապահովության վճարների հաշվարկման համար հիմք հանդիսացող փաստաթղթերում, կոնկրետ դեպքում` «Պարտադիր սոց.ապահովության վճարների եռամսյակային» հաշվետվություններում ընկերության աշխատակիցներին վճարված աշխատավարձերը` ԱՎՈՒՄ-ը պակաս է ցույց տվել, որի հետևանքով էլ նվազեցվել է պարտադիր սոց.ապահովության վճարի հաշվարկման օբյեկտը, որի արդյունքում էլ պետ.բյուջե վճարման ենթակա պարտադիր սոց.վճարը պակաս է հաշվարկվել` 1.916.000 դրամ գումարի չափով, որը տույժերով և տուգանքներով հանդերձ կազմում է` 4.009.208 (պարտադիր սոց.վճար` 1.916.000+տույժեր` 949.288+տուգանքներ` 1.143.920) դրամ։
-Աշխատողի աշխատանքի ընդունումը ՀՀ օրենսդրությամբ սահմանված կարգով ձևակերպելու ճշտության դրվագով, «էրզրում 97» ՍՊ ընկերության կողմից խախտվել է ՀՀ աշխատանքային օրենսգրքի 14-րդ հոդվածի պահանջներն, այսինքն` ընկերությունում թվով 12 /տասներկու/ աշխատակիցներ իրականացրել են աշխատանքային գործունեություն առանց ձևակերպվելու, որի արդյունքում էլ ընկերությունում, համաձայն «Պարտադիր սոց.ապահավության վճարների մասին» ՀՀ օրենքի 6-րդ հոդվածի 6-րդ կետի պահանջների համաձայն, առաջացել է պետ.բյուջե լրացուցիչ վճարման ենթակա` 7.200.000 դրամ գումարի պարտադիր սոց.ապահովության վճար։
Բացի այդ, 2013 թվականի հոկտեմբերի 9-ից գտնվելով հետախուզման մեջ, քննությունից թաքնվելու նպատակով, գործով չպարզված հանգամանքներում 2014 թվականին, առանց սահմանված փաստաթղթի, ապօրինի հատել է ՀՀ պահպանվող պետական սահմանը և մուտք գործել Հայաստան, որտեղ էլ նույն թվականի հոկտեմբերի 1-ին հայտնաբերվել է ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի Կենտրոնի բաժնի կողմից և տեղափոխվել ՀՀ ԱՆ «Նուբարաշեն» ՔԿՀ։
18.03.2015թ. Գրիգոր Բադալյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 205-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ մասով և 329-րդ հոդվածի 1-ին մասով։
15.07.2015թ. հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ քրեական գործն ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարան։
25.02.2016թ. կայացված որոշմամբ Գրիգոր Բադալյանին առաջադրված մեղադրանքը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 309.1 հոդվածով սահմանված կարգով փոփոխվել է և նրան նոր մեղադրանք է առաջադրերվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 205-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ մասով և 329-րդ հոդվածի 1-ին մասով։
Դատաքննության ընթացքում «Հայբիզնեսբանկ» ՓԲԸ-ի ներկայացուցիչ Ռ.Սահակյանը 21.03.2016թ. և 25.03.2016թ. գրություններով հայտնել է, որ կատարված հանցագործության հետևանքով ընկերությանը պատճառվել է 682.576,6 ԱՄՆ դոլարի վնաս։
Բացի այդ, դատաքննության ընթացքում հետազոտված փորձաքննությունների եզրակացություններով, փորձագետի հարցաքննություններով, Գրիգոր Բադալյանի կողմից տրված ցուցմունքներով հաստատվել է, որ վարկային միջոցները ստանալուց և մատակարար ընկերություններին փոխանցելուց հետո Գրիգոր Բադալյանը ոչ միայն մատակարարներից կանխիկ ստացել է 401.000.000 ՀՀ դրամը, այլև վարկային միջոցների մնացած մասով ձեռք բերված ապրանքները, դրանց իրացումը, իրացման արդյունքում ստացված գումարը չի ենթարկվել պատշաճ հաշվապահական և հարկային հաշվառման՝ օրինական ձեռնարկատիրական գործունեության փոխարեն վարկային միջոցները փաստացի օգտագործելով ապօրինի գործունեություն իրականացնելու համար։
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 309.1 հոդվածով,
Ո ր ո շ ե ց ի`

1. Գրիգոր Լիպարիտի Բադալյանին նախկինում առաջադրված մեղադրանքը փոփոխել և նրան առաջադրել նոր մեղադրանք` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածի 1-ին մասով, 205-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և 329-րդ հոդվածի 1-ին մասով այն բանի համար, որ նա հանդիսանալով ավտոմեքենաների յուղերի և այլ ապրանքների մանրածախ վաճառքով զբաղվող «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերության տնօրենը, 2010 թվականի օգոստոսի 17-ին դիմել է «Հայբիզնեսբանկ» ՓԲ ընկերությանը՝ Եվրասիական զարգացման բանկի կողմից իրականացվող «ՓՄՁ սուբյեկտների ֆինանսավորում» ծրագրի շրջանակներում, շրջանառու միջոցների համալրման և շինարարական աշխատանքների իրականացման նպատակով 4 միլիոն ԱՄՆ դոլար վարկ ստանալու համար, որից հետո 2010 թվականի հոկտեմբերի 8-ին Բանկի և Ընկերության միջև կնքվել է վարկային գործառնությունների իրականացման գլխավոր պայմանագիր (V10-0031), որի համաձայն վարկառուին է տրամադրվել 1.5 միլիարդ դրամի սահմանաչափ։ Եվրասիական զարգացման բանկի կողմից վարկը հաստատելուց, գումարը փոխանցելուց հետո` 15.10.2010 թվականին, կնքված չվերականգնվող վարկային գծի բացման վերաբերյալ համաձայնագրի հիման վրա վարկառուին է տրամադրվել 2 միլիոն ԱՄՆ դոլարի վարկ` շրջանառու միջոցների համալրման և ք.Երևան Արշակունյաց 212/1 հասցեում գտնվող խանութ սրահի ներքին շինարարությունն ավարտելու և կահավորելու նպատակով, իսկ այնուհետև 25.10.2010 թվականին կնքված չվերականգնվող վարկային գծի բացման վերաբերյալ համաձայնագրի հիման վրա տրամադրվել ևս 2 միլիոն ԱՄՆ դոլարի վարկ՝ շրջանառու միջոցների համալրման և ք.Երևան Արշակունյաց 212/1 հասցեում գտնվող խանութ սրահի ներքին շինարարությունն ավարտելու և կահավորելու նպատակով։
Ստացված 4.000.000 ԱՄՆ դոլարը 2010 թվականի հոկտեմբեր-նոյեմբեր ամիսներին ընկերության կողմից ամբողջությամբ փոխանցվել է ավտոմեքենաների յուղերի և այլ ապրանքների մեծածախ վաճառքով զբաղվող ընկերությունների բանկային հաշվեհամարներին, որից` 15.10.2010թ. 821.727 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 295.000.000 ՀՀ դրամը փոխանցվել է «ՄոսԷսքո», 1.114.206 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 400.000.000 ՀՀ դրամը` «Ռայս-Օյլ», 25.10.2010թ. 854.342 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 305.000.094 ՀՀ դրամը` «Մոսէսքո», 26.10.2010թ. 826.658 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 295.116.906 ՀՀ դրամը` «Ինգլիշ Թրեիդ Հաուս», 03.11.2010թ. 383.000 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 137.497.000 ՀՀ դրամը` «Կարսաթ-Օյլ» ՍՊ ընկերությունների հաշվեհամարներին, սակայն պայմանագրերով նախատեսված ապրանքներն ամբողջությամբ չեն մատակարարվել, քանի որ «Կարսաթ-Օյլ» և «Ինգլիշ Թրեիդ Հաուս» ՍՊ ընկերությունները «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերության տնօրեն` Գրիգոր Բադալյանի պահանջով կատարել են պայմանագրային փոփոխություններ և լրացումներ, մասնավորապես` 08.11.2010թ. պայմանագրում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին «Կարսաթ-Օյլ» և «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերությունների միջև կնքված համաձայնագրի համաձայն փոխանցված 137.632.000 ՀՀ դրամից «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերությանը վերադարձվել է 110.000.000 ՀՀ դրամ, իսկ մնացած 27.632.000 ՀՀ դրամի` յուղ և այլ ապրանքները մատակարարվել են։ 28.10.2010թ. պայմանագրում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին «Ինգլիշ Թրեիդ Հաուս» և «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերությունների միջև կնքված համաձայնագրով փոխանցված 295.000.000 ՀՀ դրամից 291.000.000-ը վերադարձվել է, իսկ մնացած 4.000.000 ՀՀ դրամի յուղ և այլ ապրանքներ մատակարարվել են։
Նշված երկու ընկերությունների կողմից ընդհանուր ստացված 432.632.000 ՀՀ դրամ գումարից 401.000.000 ՀՀ դրամը 28.10.2010թ. թիվ 99 և 08.11.2010թ. թիվ 103 դրամարկղային մուտքի օրդերներով կանխիկ վերադարձվել է «էրզրում 97» ՍՊ ընկերության տնօրեն Գրիգոր Բադալյանին, իսկ վարկային միջոցների մնացած մասով ձեռք բերված ապրանքները, դրանց իրացումը, իրացման արդյունքում ստացված գումարը ՀՀ օրենսդրության պահանջների խախտմամբ չի ենթարկվել պատշաճ հաշվառման, օրինական ձեռնարկատիրական գործունեության փոխարեն վարկային միջոցները փաստացի օգտագործվել են ապօրինի գործունեություն իրականացնելու համար, միջազգային կազմակերպության և միջազգային պայմանագրով նախատեսված ծրագրի կողմից տրամադրված նպատակային վարկը ոչ նպատակային օգտագործելու հետևանքով «Հայբիզնեսբանկ» ՓԲ ընկերությանը պատճառվել է` 682.576,6 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 330.271.513 ՀՀ դրամի խոշոր վնաս։
Այսինքն, Գրիգոր Բադալյանը միջազգային կազմակերպության և միջազգային պայմանագրով նախատեսված ծրագրի կողմից տրամադրված նպատակային վարկը ոչ նպատակային օգտագործելով և կազմակերպությանը խոշոր վնաս պատճառելով` կատարել է արարք, որը նախատեսված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածի 1-ին մասով։
Բացի այդ, Գրիգոր Բադալյանը հանդիսանալով «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերության տնօրեն «Եկամտահարկի մասին» ՀՀ օրենքի 6-րդ, «Պարտադիր սոցիալական ապահովության վճարների մասին» ՀՀ օրենքի 4-րդ, 6-րդ, «Շահութահարկի մասին» ՀՀ օրենքի 7-րդ և 10-րդ հոդվածիների պահանջների խախտմամբ` 2008թ. հոկտեմբեր ամսից մինչև 2012թ. սեպտեմբեր ամիսն ընկած ժամանակահատվածի համար կազմված ու հաշվառման վայրի հարկային տեսչություն ներկայացված պարտադիր սոցիալական ապահովության վճարների և եկամտահարկի հաշվարկման հիմք հանդիսացող փաստաթղթերում՝ «Պարտադիր սոցիալական ապահովության վճարների մասին» հաշվետվություններում, «Կազմակերպության կողմից ֆիզիկական անձանց վճարված (հաշվարկված) եկամուտներից պահված եկամտահարկի» հաշվարկներում, 2010-2012թթ. համար կազմված շահութահարկի հաշվարկման համար հիմք հանդիսացող փաստաթղթերում, կոնկրետ դեպքում` շահութահարկի հաշվարկներում խեղաթյուրված տվյալներ մտցնելու, նույն ժամանակահատվածի համար «ԱԱՀ-ի մասին» ՀՀ օրենքի 33-րդ, «Հաստատագրված վճարների մասին» ՀՀ օրենքի 10-րդ հոդվածների պահանջների խախտմամբ ԱԱՀ-ի հաշվարկներ, ինչպես նաև 2011թ. դեկտեմբերից 2012թ. մարտ ամիսը ներառյալ հաստատագրված վճարների հաշվարկման հիմք հանդիսացող փաստաթղթեր` ելակետային տվյալների և ուղղիչ գործակիցների վերաբերյալ հայտարարություններ չկազմելու և հաշվառման վայրի հարկային տեսչություն չներկայացնելու միջոցով խուսափել է առանձնապես խոշոր չափերով 25.583.910 ՀՀ դրամի պարտադիր վճարները վճարելուց, որից շահութահարկը կազմում է 9.234.670, ԱԱՀ-ն` 9.234.670, եկամտահարկը` 2.531.320, պարտադիր սոցիալական ապահովության վճարները՝ 3.623.250, հաստատագրված վճարը` 960.000։
Այսինքն, Գրիգոր Բադալյանն օրենսդրությամբ նախատեսված հարկման հիմք հանդիսացող փաստաթղթեր չներկայացնելու և հարկման հիմք հանդիսացող փաստաթղթերում ակնհայտ խեղաթյուրված տվյալներ մտցնելու միջոցով խոսափելով առանձնապես խոշոր չափերով պարտադիր վճարումները վճարելուց` կատարել է արարք, որը նախատեսված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 2-րդ մասով։
Բացի այդ, Գրիգոր Բադալյանը 2013 թվականի օգոստոսի 26-ին «Զվարթնոց» անցակետով մեկնելով Հայաստանի Հանրապետությունից, նույն թվականի հոկտեմբերի 9-ից գտնվելով հետախուզման մեջ, քննությունից թաքնվելու նպատակով, գործով չպարզված հանգամանքներում 2014թ. մարտից հոկտեմբեր ամիսն ընկած ժամանակահատվածում, առանց սահմանված փաստաթղթի, ապօրինի հատել է ՀՀ պահպանվող պետական սահմանը և մուտք գործել ՀՀ տարածք, որտեղ էլ նույն թվականի հոկտեմբերի 1-ին հայտնաբերվել է ՀՀ ոստիկանության աշխատակիցների կողմից։
Այսինքն, Գրիգոր Բադալյանն ապօրինի հատելով ՀՀ պահպանվող պետական սահմանը՝ կատարել է արարք, որը նախատեսված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 329-րդ հոդվածի 1-ին մասով։
2. Սույն որոշումը, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 309.1 հոդվածով սահմանված կարգով ներկայացնել Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարան։
(…)»։
(դատական նիստի արձանագրություն)

13. Դատաքննությամբ, գործի տվյալներով, դատարանը հիմնավորված է համարում հետևյալը.
Ամբաստանյալ Գրիգոր Լիպարիտի Բադալյանը հանդիսացել է ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ Շենգավիթի հարկային տեսչությունում հաշվառված «Էրզրում 97» ՍՊԸ-ի հիմնադիրը և տնօրենը, 2004 թվականից 2013 թվականն ընկած ժամանակահատվածում, Երևան քաղաքի Արշակունյաց 212/1 հասցեում իրականացրել է շահույթ հետապնդող առևտրային գործունեություն, մասնավորապես` զբաղվել է մանրածախ առևտրով և ավտոտեխսպասարկման կազմակերպմամբ։ Ցանկանալով առանձնապես խոշոր չափի կանխիկ գումար ձեռք բերել և եղբոր` Խաժակ Բադալյանի հետ միասին, մեկ այլ գործունեության մեջ շահութաբեր ներդրում անել` ամբաստանյալ Գ. Բադալյանը 2010թ. օգոստոսի 17-ին դիմել է «Հայբիզնեսբանկ» ՓԲԸ` Եվրասիական զարգացման Բանկի կողմից իրականացվող «ՓՄՁ սուբյեկտների ֆինանսավորում» ծրագրի շրջանակներում շրջանառու միջոցների համալրման և շինարարական աշխատանքների իրականացման նպատակով 4 միլիոն ԱՄՆ դոլար վարկ ստանալու համար։
2010թ. հոկտեմբերի 8-ին, Բանկի և ՍՊԸ-ի միջև կնքվել է վարկային գործառնությունների իրականացման V10-0031 գլխավոր պայմանագիրը, որի համաձայն վարկառուին տրամադրվել է 1.5 միլիարդ ՀՀ դրամի սահմանաչափ։
2010թ. հոկտեմբերի 15-ին կնքված, չվերականգնվող վարկային գծի բացման վերաբերյալ համաձայնագրի հիման վրա վարկառուին տրամադրվել է 2 միլիոն ԱՄՆ դոլար գումարի չափով վարկ` շրջանառու միջոցների համալրման, Երևանի Արշակունյաց 212/1 հասցեում գտնվող խանութ սրահի ներքին շինարարությունն ավարտելու և կահավորելու նպատակով, իսկ այնուհետև 2010թ. հոկտեմբերի 25-ին կնքված, չվերականգնվող վարկային գծի բացման վերաբերյալ համաձայնագրի հիման վրա տրամադրվել է ևս 2 միլիոն ԱՄՆ դոլար գումարի չափով վարկ` կրկին նույն նպատակով օգտագործելու համար։
Բանկից որպես նպատակային վարկ ստացված 4.000.000 ԱՄՆ դոլար գումարը 2010թ. հոկտեմբեր-նոյեմբեր ամիսներին ընկերության կողմից ամբողջությամբ փոխանցվել է ավտոմեքենաների յուղերի և այլ ապրանքների մեծածախ վաճառքով զբաղվող տարբեր ընկերությունների բանկային հաշվեհամարներին, որից`
2010թ. հոկտեմբերի 15-ին` 821.727 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 295.000.000 ՀՀ դրամը փոխանցվել է «ՄոսԷսքո» ՍՊԸ-ի հաշվին, 1.114.206 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 400.000.000 ՀՀ դրամը` «Ռայս-Օյլ» ՍՊԸ-ի հաշվին,
2010թ. հոկտեմբերի 25-ին` 854.342 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 305.000.094 ՀՀ դրամը փոխանցվել է «Մոսէսքո» ՍՊԸ-ի հաշվին,
2010թ. հոկտեմբերի 26-ին` 826.658 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 295.116.906 ՀՀ դրամը փոխանցվել է «Ինգլիշ Թրեիդ Հաուս»-ի ՍՊԸ հաշվին,
2010թ. նոյեմբերի 03-ին` 383.000 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 137.497.000 ՀՀ դրամը փոխանցվել է «Կարսաթ-Օյլ» ՍՊԸ-ի հաշվին։
Պայմանագրերով նախատեսված ապրանքներն ամբողջությամբ չեն մատակարարվել, քանի որ «Կարսաթ-Օյլ» և «Ինգլիշ Թրեիդ Հաուս» ՍՊԸ-ները «Էրզրում 97» ՍՊԸ-ի տնօրեն Գ. Բադալյանի պահանջով կատարել են պայմանագրային փոփոխություններ և լրացումներ, մասնավորապես` 2010թ. նոյեմբերի 08-ի պայմանագրում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին «Կարսաթ-Օյլ» և «Էրզրում 97» ՍՊԸ-ի միջև կնքված համաձայնագրի համաձայն, փոխանցված 137.632.000 ՀՀ դրամից «Էրզրում 97» ՍՊԸ-ին վերադարձվել է 110.000.000 ՀՀ դրամ, իսկ մնացած` 27.632.000 ՀՀ դրամ գումարի շարժիչի յուղը և այլ ապրանքները մատակարարվել են։ 2010թ. հոկտեմբերի 28-ի պայմանագրում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին «Ինգլիշ Թրեիդ Հաուս» և «Էրզրում 97» ՍՊԸ-ի միջև կնքված համաձայնագրով փոխանցված 295.000.000 ՀՀ դրամից 291.000.000-ը վերադարձվել է Գրիգոր Բադալյանին, իսկ մնացած 4.000.000 ՀՀ դրամի շարժիչի յուղ և այլ ապրանքներ մատակարարվել են։
Փաստորեն, նշված երկու ընկերությունների կողմից ստացված 432.632.000 ՀՀ դրամ ընդհանուր գումարից` 401.000.000 ՀՀ դրամը 2010թ. հոկտեմբերի 28-ի թիվ 99 և 2010թ. նոյեմբերի 08-ի թիվ 103 դրամարկղային մուտքի օրդերներով կանխիկ վերադարձվել է «էրզրում 97» ՍՊԸ-ի տնօրեն Գ. Բադալյանին, իսկ վարկային միջոցների մնացած մասով ձեռք բերված ապրանքները, դրանց իրացումը, իրացման արդյունքում ստացված գումարը ՀՀ օրենսդրության պահանջների խախտմամբ չի ենթարկվել պատշաճ հաշվառման, ձեռք բերված ապրանքներն առանց ծառայությունների մատուցման և դրա հետևանքով առանց շահույթի իրացվել են` ստացված վարկային միջոցները վարկային պայմանագրով չնախատեսված գործունեության մեջ ներդնելու, այսինքն ոչ նպատակային օգտագործելու համար։
Արդյունքում, միջազգային կազմակերպության և միջազգային պայմանագրով նախատեսված ծրագրի կողմից տրամադրված նպատակային վարկը ոչ նպատակային օգտագործելու հետևանքով «Հայբիզնեսբանկ» ՓԲԸ-ին պատճառվել է 682.576,6 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 330.271.513 ՀՀ դրամ գումարի չափով խոշոր վնաս։
Բացի այդ, Գ. Բադալյանը հարկերը վճարելուց խու¬սա¬փե¬լու դի¬տա¬վորությամբ հար-կա¬յին մարմնին չի ներկայացրել ընկերության գործունե¬ու¬թյան վե¬րա¬բեր¬յալ ՀՀ օրենսդրությամբ նախատեսված հարկ¬ման հիմք հանդիսացող փաստաթղթեր, այդ փաստաթղթերում մտցրել է ակնհայտ խեղաթյուրված տվյալներ և այդ եղանակով չարամտորեն խուսափել է պետական բյուջե վճարել խոշոր չափերով` 7.114.570 ՀՀ դրամ ընդհանուր գումարի չափով հարկ և պարտադիր վճարներ, որից` 2.531.320 ՀՀ դրամ գումարի չափով եկամտահարկ, 3.623.250 ՀՀ դրամ գումարի չափով պարտադիր սոց. ապ. վճար, 960.000 ՀՀ դրամ գումարի չափով հաստատագրված վճար։
Վերոհիշյալ 7.114.570 ՀՀ դրամ գումարի նկատմամբ հաշվարկված տույժերի և տուգանքների գումարը կազմել է 7.802.411 ՀՀ դրամ գումար։
Բացի այդ, Գ. Բադալյանը 2013թ. օգոստոսի 26-ին «Զվարթնոց» անցակետով մեկնել է ՀՀ-ից, նույն թվականի հոկտեմբերի 09-ից գտնվել է հետախուզման մեջ, 2014թ. մարտին հայտնաբերվել է Ռուսաստանի Դաշնությունում, Դոնի Ռոստովի գծային ոստիկանության աշխատակիցների կողմից։ 2014թ. հոկտեմբերի 1-ին Գ. Բադալյանը հայտնաբերվել է Հայաստանում, ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի Կենտրոնի բաժնի աշխատակիցների կողմից և տեղափոխվել է ՀՀ արդարադատության նախարարության «Նուբարաշեն» քրեակատարողական հիմնարկ, այսինքն Գ. Բադալյանը քննությունից թաքնվելու նպատակով, գործով չպարզված հանգամանքներում, 2014թ. մարտից հոկտեմբերն ընկած ժամանակահատվածում, առանց սահմանված փաստաթղթի, ապօրինի հատել է ՀՀ պահպանվող պետական սահմանը և մուտք գործել ՀՀ տարածք։


14. Վերոգրյալը հիմնավորվել է դատարանում հետազոտված հետևյալ ապացույցներով.

Վկա Միսակ Արմոյի Ավագյանի ցուցմունքներով այն մասին« որ մասնագիտությամբ տնտեսագետ է, 2006 թվականից աշխատում է «Հայբիզնեսբանկ» ՓԲԸ-ի վարկային բաժնում որպես առաջատար մասնագետ։ 2010 թվականից հանդիսանում է նույն բանկի ծրագրային վարկավորման վարչության Բիզնես վարկերի բաժնի պետը։ Իր պարտականությունների մեջ մտնում է` համակարգել բաժնի ընթացիկ աշխատանքները« կատարել մասնագետների կողմից իրականացված աշխատանքների նկատմամբ հսկողություն և այլն։ 2010թ. օգոստոսի 17-ին «Էրզրում 97» ՍՊԸ տնօրեն Գ. Բադալյանը դիմել է բանկին` 4 միլիոն ԱՄՆ դոլար վարկ ստանալու խնդրանքով« ավտոյուղերի« ավտոտեխսպասարկման աքսեսուարների և շրջանառու միջոցների համալրման նպատակով։ Ըստ կանոնակարգի բանկի համապատասխան աշխատակիցները հաճախորդին առաջարկել են վարկավորվել Եվրասիական Զարգացման Բանկի կողմից իրականացվող «ՓՄՁ սուբյեկտների ֆինանսավորում» ծրագրի շրջանակներում։ Մինչ այդ հաճախորդին արդեն իսկ ներկայացված է եղել համապատասխան փաստաթղթերի ցանկը« որը նշված դիմումի հետ միասին մուտք է եղել բանկ։ Դրանից հետո սկսվել է փորձաքննության և ուսումնասիրության փուլը« մասնավորապես` անվտանգության« իրավաբանական և ռիսկերի կառավարման և պլանավորման վարչություններից ստացվել են փորձաքննության եզրակացություններ« ՀՀ կենտրոնական բանկի վարկային ռեգիստրին կատարվել են համապատասխան հարցումներ« այնուհետև սկսվել է հաճախորդի ֆինանսական վերլուծության փուլը« որի ընթացքում այցելություն է իրականացվել հաճախորդի փաստացի գործունեության վայրեր, այդ թվում` Երևան քաղաքի Արշակունյաց 212/1 հասցեում գտնվող ավտոտեխսպասարկում« Երևան քաղաքի Մալաթիա-Սեբաստիա համայնքի Սեբաստիա փողոցի թիվ 31 հասցեում գտնվող ավտոտեխսպասարկում« Երևան քաղաքի Ֆուչիկի 26/4 հասցեում գտնվող սրճարան։ Նշված այցով բանկը հավաստվում է« թե արդյոք հաճախորդն ունի իրական գործունեություն« թե` ոչ։ Կատարված վերլուծության արդյունքների հիման վրա կազմվել է համապատասխան եզրակացություն« որը ստորագրվել է նաև ծրագրային վարկավորման վարչության պետի կողմից։ Այնուհետև նշված եզրակացությունը ներկայացվել է վարկային կոմիտեի քննարկմանը, իսկ դրանից հետո բանկի Վարչության և Խորհրդի հաստատմանը։ Համապատասխան որոշմամբ հաստատվել է «Էրզրում-97» ՍՊԸ-ի հետ կնքել 1.5 միլիարդ ՀՀ դրամ գումարի վարկային գործառությունների իրականացման գլխավոր պայմանագիր` վեց ամիս ժամկետով և որպես գրավ ընդունելով «Պարտեր» ՍՊԸ-ի կողմից գնահատված թվով 6 անշարժ գույքերը` դրա շրջանակներում ընկերությանը տրամադրել 4 միլիոն ԱՄՆ դոլար ընդհանուր գումար« 60 ամիս մարման ժամկետով, տարեկան 12 տոկոս տոկոսադրույքով և 12 ամիս արտոնյալ ժամկետով չվերականգնվող վարկային գծեր։ Խորհրդի հաստատումից հետո հաճախորդի կողմից ներկայացվել են Եվրասիական Զարգացման Բանկ ներկայացվող փաստաթղթերը« որի հիման վրա կազմվել է վարկային հայտ և 2010թ. սեպտեմբերի 29-ին ուղարկվել է հաստատման։ Վարկը հաստատվել և գումարը ստացվել է 2010թ. հոկտեմբերի 08-ին։ Եվրասիական Զարգացման Բանկի կողմից հաստատվելուց հետո, թվով 3 անշարժ գույքի գծով պատրաստվել են նոտարական վավերացման ենթակա պայմանագրերը« որոնք կնքվել են 2010թ. հոկտեմբերի 08-ին։ Գրավի վկայականները ստանալուց հետո, 2010թ. հոկտեմբերի 15-ին հաճախորդի հետ կնքվել է 2 միլիոն ԱՄՆ դոլար գումարի չափով չվերականգնվող վարկային գծի պայմանագիր (գումարը մաս-մաս ստանալուց հետո կատարված մարումը հնարավոր չէ վերականգնել)։ Նշված գումարից 2010թ. հոկտեմբերի 15-ին տրամադրվել է 1.936.000 ԱՄՆ դոլար« իսկ 2010թ. հոկտեմբերի 25-ին` 64.000 ԱՄՆ դոլար« որոնք ըստ համապատասխան պայմանագրերի փոխանցվել են մատակարներին։ 2010թ. հոկտեմբերի 20-ին կնքվել են ևս 3 անշարժ գույքի գծով գրավի պայմանագրեր։ Գրավի վկայականները ստանալուց հետո, 2010թ. հոկտեմբերի 25-ին հաճախորդի հետ կնքվել է հաջորդ` 2 միլիոն ՀՀ դրամ գումարի չափով վարկային գծի պայմանագիրը։ Նշված գումարից 791.000 ԱՄՆ դոլարը տրամադրվել է 2010թ. հոկտեմբերի 25-ին` 826.000 ԱՄՆ դոլարը` 2010թ. հոկտեմբերի 26-ին և 383.000 ԱՄՆ դոլարը` 2010թ. նոյեմբերի 03-ին։ Դրանք նույնպես համապատասխան պայմանագրերով փոխանցվել են մատակարներին։ Երբ վարկառուն սկսել է չկատարել իր վարկային պարտավորությունները` բանկը սկսել է գրավների մի մասի բռնագանձման գործընթացը։ Արդյունքում, 2012թ. հունիսի 29-ին, 230.000.000 ՀՀ դրամ արժողությամբ Երևան քաղաքի Գագարինի 4 և 400.000.000 ՀՀ դրամ արժողությամբ ՀՀ Կոտայքի մարզի Առինջ գյուղի Ավանի դաշտ 3-րդ փողոցի թիվ 45 բնակելի տունն անցել են բանկին որպես սեփականություն։ Այսինքն, 630.000.000 ՀՀ դրամ ընդհանուր գումարի դիմաց կատարվել է 1.507.140 ԱՄՆ դոլարի ընդհանուր մարում։ 2012թ. սեպտեմբերի 29-ին, սեփականության իրավունքով բանկին են անցել նաև ՀՀ Կոտայքի մարզի Առինջ գյուղի Ավանի Դաշտ 3 փողոցի թիվ 41« 43« 43/1 և 45/1 հասցեում գտնվող բնակելի տունը` 410.000.000 ՀՀ դրամ ընդհանուր արժեքով« որի դիմաց կատարվել է ավելի քան 1 միլիոն ԱՄՆ դոլարի մարում։ 2010թ. մարտի 26-ին Երևան քաղաքի Արշակունյաց պողոտայի թիվ 212/1 հասցեում գտնվող գույքը բանկի թույլտվությամբ վաճառվել է։ Առուվաճառքի արդյունքում «Էրզրում-97» ՍՊԸ-ի հաշվին մուտքագրված գումարից մոտ 326.000 ԱՄՆ դոլարն ուղղվել է վարկային պարտավորությունների մարմանը։
Վարկի վերաբերյալ համապատասխան որոշում կայացնելուց հետո ինքը կազմել է Եվրասիական Զարգացման Բանկ ներկայացվող վարկային հայտը« պատրաստել է պայմանագրերը և հետևել է վարկի հետագա սպասարկմանը։ Վարկը ժամկետանց դառնալուց հետո Ծրագրային վարկավորման վարչության կողմից բանկի վարչության նախագահին ներկայացվել են զեկուցագրեր` վարկի վերադարձը դատական կամ արտադատական կարգով ապահովելու ուղղությամբ համապատասխան ստորաբաժանումներին համապատասխան միջոցառումներ ձեռնարկելու հանձնարարական տալու վերաբերյալ։ Տվյալ զեկուցագրերի հիման վրա իրավաբանական վարչության կողմից ապահովվել է գրավ հանդիսացող, թվով 3 անշարժ գույքերի անցումը բանկին սեփականության իրավունքով« որի արդյունքում կատարվել են վերը նշված մարումները։ Բացի այդ ուղարկվել են նախապահանջներ ինչպես «Էրզրում-97» ՍՊԸ-ին« այնպես էլ վերջինիս գրավատուներին։
(դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 36-39)
Վկա Սերգեյ Լևոնի Ղարիբյանի ցուցմուքներով այն մասին« որ մասնագիտությամբ տնտեսագետ է։ 2010 թվականից աշխատում է «Հայբիզնեսբանկ» ՓԲԸ-ում որպես մոնիթորինգի բաժնի մասնագետ։ 2012 թվականից աշխատում է նույն բանկի անվտանգության վարչության ֆինանսական ռիսկերի վերլուծության բաժնում որպես առաջատար մասնագետ։ 2010 թվականին բանկի կողմից «Էրզրում-97» ՍՊԸ-ին տրամադրվել է 4 միլիոն ԱՄՆ դոլար ընդհանուր գումարի վարկ` շրջանառու միջոցների համալրման, Երևան քաղաքի Արշակունյաց 212/1 հասցեում գտնվող խանութ սրահի ներքին շինարարությունն ավարտելու և կահավորելու նպատակով։ Նշված 4 միլիոն ԱՄՆ դոլար գումարը «Էրզրում-97» ՍՊԸ-ին փոխանցելուց հետո կատարվել է մոնիթորինգ« ինչի արդյունքում պարզվել է« որ ընկերության կողմից ներկայացված պայմանագրերի համաձայն վարկի գումարն ամբողջությամբ փոխանցվել է պայմանագրում նշված ընկերություններին` սպասարկման կենտրոնների համար ապրանքների ձեռք բերելու նպատակով։ Մոնիթորինգի արդյունքում ուսումնասիրվել են ընկերության կողմից ներկայացված, փոխանցումների և ձեռքբերումների վերաբերյալ փաստաթղթային պայմանագրերը։ Արդյունքում պարզվել է« որ տրամադրված վարկի ամբողջ գումարը փոխանցումներով վճարվել են մատակարար կազմակերպություններին։ Ինքն անձամբ, ուսումնասիրելու նպատակով այցելել է ընկերության Երևան քաղաքի Արշակունյաց թիվ 212/1 և Երևան քաղաքի Սեբաստիա 31 հասցեում գտնվող սպասարկման կենտրոններ։ Արդյունքում համոզվել է« որ ընկերությունը փաստացի գործում է« առկա են որոշակի քանակությամբ ապրանքներ« սակայն դրանց ձեռք բերման աղբյուրները« քանակական և որակական հատկանիշները և արժեքը չի կարող ասել« քանի որ դրա համար անհրաժեշտ են եղել հատուկ մասնագետներ« իսկ իր պարտականությունների մեջ չի մտել նման հանգամանքները պարզելը։ Այցելությունների ժամանակ կատարվել են նաև լուսանկարահանումներ։ Դրանից հետո կազմվել է համապատասխան արձանագրություն մոնիթորինգ կատարելու վերաբերյալ« սակայն չի կարող ասել« թե պայմանագրերում նշված արժեքներով գույքը «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերությունը փաստացի ձեռք բերել է« թե ոչ։ Նպատակային օգտագործման մոնիթորինգը կատարվել է միայն իր կողմից։ Մոնիթորինգ կատարելուց հետո այցելել է Երևան քաղաքի Արշակունյաց 212/1 և Երևան քաղաքի Սեբաստիա 31 հասցեում գտնվող սպասարկման կենտրոններ« որտեղ առկա են եղել յուղեր և այլ ապրանքներ« սակայն այդ փաստը չի արձանագրել« քանի որ փոխանցումներով արդեն իսկ պարզ է եղել« թե ինչ նպատակով են օգտագործվել գումարները և պարտադիր պայման չի եղել` մոնիթորինգ կատարել ընկերության տարածքում համոզվելու համար« թե փոխանցումներով նշված ապրանքները փաստացի ձեռք բերվել են« թե` ոչ և բացի այդ էլ տվյալ ժամանակահատվածը եղել է շատ ծանրաբեռնված։
(դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 40-42« հատոր 2, գ.թ. 22-24)
Վկա Լարիսա Արտուշի Քոչարյանի ցուցմունքներով այն մասին« որ մասնագիտությամբ հաշվապահ է։ 2004 թվականից մինչ 2013 թվականը հանդիսացել է «Էրզրում-97» ՍՊԸ-ի հաշվապահը։ Իր աշխատավարձը կազմել է 40.000-60.000 ՀՀ դրամ« այսինքն` աստիճանաբար, տարիների ընթացքում բարձրացել է։ Ընկերությունը զբաղվել է մանրածախ առևտրով և ավտոտեխսպասարկման գործունեությամբ, ինչն իրականացրել է Երևան քաղաքի Արշակունյաց 212/1 հասցեում։ Ընկերության հիմնադիր-տնօրենը հանդիսացել է Գրիգոր Լիպարիտի Բադալյանը։ Ընկերությունում գրանցված է եղել 9 մարդ` ներառյալ ինքը և տնօրենը։ Հաշվետվությունները ներկայացրել է Շենգավիթի հարկային տեսչություն« հսկիչ դրամարկղային մեքենան տեղադրված է եղել գործունեության հասցեում։ Մինչև 2013 թվականն ընկերությունն աշխատել է պարզեցված հարկային դաշտի հիման վրա (ՓՄՁ)« իսկ 2013 թվականի հունվար ամսից մարտ ամիսը« այսինքն՝ մինչև ընկերության գործունեության դադարեցումն աշխատել է շրջանառության հարկատեսակով։ Տվյալ ժամանակահատվածից մինչ օրս ընկերության գործունեությունը դադարեցված է և հսկիչ դրամարկղային մեքենան հանված է շահագործումից հարկային տեսչության կողմից։ Գործունեության դադարեցումից հետո բոլոր հաշվապահական փաստաթղթերն ինքը փոխանցել է Գ. Բադալյանին։ Վերջինս իրեն երբեք չի ասել« թե կոնկերտ ինչ նպատակներով է ստացել 4.000.000 ԱՄՆ դոլար վարկը։ Ինքը միայն փոխանցման պայմանագրերից է հասկացել« թե գումաներն ինչ նպատակով են ծախսվել։ Բոլոր փոխանցումները կատարել է Գ. Բադալյանը։ Ինքը ոչ մի բանկային փաստաթղթի տակ չի ստորագրել։ Երևան քաղաքի Արշակունյաց 212/1 հասցեում գտնվող խանութ սրահում կատարվել է ներքին շինարարություն, ձեռք են բերվել մի քանի տեսակի սեղաններ« աթոռներ« բազմոցներ« սակայն ոչ վերանորոգման և ոչ էլ կահավորելու վերաբերյալ ընկերության հաշվապահությունում ոչ մի փաստաթուղթ չկա« այսինքն ոչինչ չի փաստաթղթավորվել։ Պայմանագրերով գնված ապրանքներն ամբողջությամբ չեն մատակարվել« քանի որ «Կարսաթ-Օյլ» և «Ինգլիշ Թրեիդ Հաուս» ՍՊԸ-ները կատարել են պայմանագրի փոփոխություներ և լրացումներ« մասնավորապես` 2010թ. նոյեմբերի 08-ի պայմանագրում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին «Կարսաթ-Օյլ» և «Էրզրում-97» ՍՊԸ-ների միջև կնքված համաձայնագրի հիման վրա փոխանցված 137.632.000 ՀՀ դրամից հետ է վերադարձրել 110.000.000. ՀՀ դրամ« իսկ 2010թ. հոկտեմբերի 28-ի պայմանագրում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին «Ինգլիշ Թրեիդ Հաուս» և «Էրզրում 97» ՍՊԸ-ների միջև կնքված համաձայնագրի հիման վրա փոխանցված 295.000.000 ՀՀ դրամից հետ է վերադարձվել 291.000.000 ՀՀ դրամ« այսինքն երկու ընկերությունների կողմից 401.000.000 ՀՀ դրամ հետ է վերադարձվել։ Ընկերության տնօրեն Գ. Բադալյանն իրեն ասել է« որ գումարն ամբողջությամբ ստացել է« գումարը գտնվում է իր մոտ և կարգադրել է գրել դրամարկղի մուտքի օրդեր« ինչով հաստատվել է« որ գումարը մուտք է եղել ընկերության հաշվին« իսկ մյուս օրինակը հանձնել է «Կարսաթ-Օյլ» և «Ինգլիշ Թրեիդ Հաուս» ՍՊԸ-ներին։ Այդ գումարը Գ. Բադալյանը կանխիկ ստացել է, ընկերության դրամարկղ մուտք փաստացի չի արել և այն մնացել է նրա մոտ։ Ինքն առհաշիվ փաստաթղթով տվել է նրան։ Հետագայում չի կարող ասել« թե կոնկրետ Գ. Բադալյանն այդ գումարներն ինչ նպատակով է ծախսել« սակայն դրանից հետո եղել են վարկի տոկոսի մարումներ։ Ինքը Գ. Բադալյանին առաջարկել է« որ դրամարկղ մուտք չանեն գումարը« այլ փոխանցեն ընկերության հաշվեհամարին« սակայն վերջինս չի համաձայնվել« ասելով, որ գումարն ինքն արդեն ստացել է ամբողջությամբ։ Ինչ վերաբերվում է մնացած ապրանքների քանակին« ապա դրանք փաստաթղթերով մուտք են եղել ընկերության հաշվեկշռին« սակայն ինչ ճանապարհով են տեղափոխվել` չի կարող ասել։ Բացի այդ` դրանք վաճառվել են մանրածախ կարգով սակայն չի կարող ասել` ամբողջությամբ վաճառվել են« թե` ոչ« քանի որ 2013 թվականի մարտին« երբ որ ինքը գնացել է աշխատանքի« ընկերության տարածքում ոչ մի տեսակի ապրանք չի եղել և Գ. Բադալյանն էլ չի ասել« թե այդ ապրանքներն ինչ են եղել։ «Էրզրում 97» ՍՊԸ-ն ներմուծումներ չի ունեցել։ Յուղերի և այլ ապրանքների վաճառքից առաջացած գումարները փոխանցվել են ընկերության հաշվին« իսկ կանխիկ գումարները մուտքագրվել են դրամարկղ« որտեղից էլ կատարվել են բազմաթիվ այլ ծախսեր համապատասխան փաստաթղթերով։
«Էրզրում» ՍՊԸ-ում աշխատել են նաև.
Նաիրա Սարգսյանը` որպես օպերատոր, 2009 թվականից մինչև 2013 թվականի մարտ ամիսը, նրա միջին աշխատավարձը կազմել է 60.000 ՀՀ դրամ,
Աշոտ (Ստեփան) Ոսկանյանը` որպես գանձապահ, 2008 թվականից 2013 թվականի մարտ ամիսը, նրա աշխատավարձի չափը կազմել է 60.000 ՀՀ դրամ,
Էդգար Դալլաքյանը` որպես բանվոր, 2005 թվականից մինչև 2013 թվականի մարտ ամիսը, ստացել է 60.000 ՀՀ դրամ աշխատավարձ,
Գևորգը (ում ազգանունը չի հիշում)` որպես էլեկտրիկ, 2011 թվականից մինչև 2013 թվականի մարտ ամիսը, նրա աշխատավարձը կազմել է 60.000 ՀՀ դրամ,
Արթուր Բաղդասարյանը` որպես ավտոմեքենաների շարժիչների յուղ փոխող, որքանով հիշում է 2006 թվականից մինչև 2013թ. մարտը, աշխատավարձը կազմել է 60.000 ՀՀ դրամ։
Լյովա Հասրջյանը` որպես «խադավիկ», որքանով հիշում է 2006 թվականից մինչև 2013 թվականի մարտ ամիսը, աշխատավարձը կազմել է 60.000 ՀՀ դրամ։
Բացի վերոհիշյալ աշխատողներից` «Էրզրում-97» ընկերությունում առանց գրանցման աշխատել են Սվետան` որպես հավաքարար, Վիոլետան` որպես մատուցողուհի, Իննեսան` որպես մատուցողուհի։
Իննեսան աշխատել է 2009 թվականից մինչև 2010 թվականը և 2011 թվականից մինչև 2013 թվականը։ Որքանով հիշում է` ըստ վերջինիս հայտարարության նա ամսական ստացել է 90.000 ՀՀ դրամ աշխատավարձ։
Ինչ վերաբերվում է Սվետային և Վիոլետային` ապա, որքանով հիշում է` նրանք աշխատել են մոտավորապես 2 տարի, մինչև 2013 թվականի մարտ ամիսը։ Ըստ վերջիններիս հայտարարությունների նրանք ստացել են ամսական 60.000 ՀՀ դրամ աշխատավարձ։
«Գալակտիկա» ռեստորանային համալիրիում աշխատողների և նրանց աշխատավարձի վերաբերյալ տեղեկություն չունի։ Թե ինչու նրանք չեն գրանցվել` այդ հարցին պատասխանել չի կարող, քանի որ այդ հարցով զբաղվել է ընկերության տնօրեն Գ. Բադալյանը։ Չի կարող ասել, թե աշխատողները հավելավճարներ ստացել են, թե` ոչ։ Այդ աշխատողներից տեղյակ չէ, նրանց հետ կապ չի պահպանում։ Աշխատակիցներից որևէ մեկը փորձաշրջան չի անցել, նրանք անմիջապես աշխատանքի են անցել։ Չի հիշում, թե տվյալ պահին ընկերության եկամտահարկը որքան է կազմել։ Չի կարող ասել, թե Արթուրի և Լյովային անունները որպես օրինական աշխատողների` ինչու են բացակայում 2013թ. հունվարի 11-ին ՀՀ ՊԵԿ-ից ստացված թիվ 1003966 ակտում։ Որքանով հիշում է` այդ երկու աշխատողներն օրինական գրանցված են եղել։
(դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 2, գ.թ. 36-39« 55« 74)
Ստեփան Սարգսի Ոսկանյանի ցուցմունքներով այն մասին« որ 2008 թվականից մինչ 2013 թվականը հանդիսացել է «Էրզրում-97» ՍՊԸ-ի գանձապահը« աշխատավարձը կազմել է 60.000 ՀՀ դրամ։ Ընկերությունը զբաղվել է մանրածախ առևտրով, ավտոտեխսպասարկման գործունեությամբ և իր գործունեությունն իրականացրել է Երևան քաղաքի Արշակունյաց 212/1 հասցեում։ Ընկերության հիմնադիր-տնօրենը հանդիսացել է Գ. Բադալյանը։ Իր պարտականությունների մեջ մտել է օրվա առևտրի գումարները հավաքել« որից հետո երեկոյան« կամ էլ հաջորդ օրը հանձնել Գ. Բադալյանին։ Գումարները պահվել են ընկերության տարածքում գտնվող մետաղյա պահարանում։ Իր մոտ հավաքված գումարը չի գերազանցել 1.000.000 ՀՀ դրամը։ Գումարները Գ. Բադալյանին հանձնելուց հետո ինքը տեղյակ չի եղել« թե արդյոք ընկերության դրամարկղ մուտքագրել են, թե` ոչ։ Վարկ ստանալու վերաբերյալ տեղեկություն չի ունեցել, իրեն ոչ ոք չի ասել« որ ընկերությունը վարկ է ստացել ինչ-որ նպատակների համար։ Տեղեկություն չունի «Կարսաթ-Օյլ» և «Ինգլիշ Թրեիդ Հաուս» ՍՊԸ-ների կողմից հետ վերադարձրած 401.000.000 ՀՀ դրամի վերաբերյալ։ 2010թ. հոկտեմբերի 28-ի թիվ 99 և 2010թ. նոյեմբերի 08-ի թիվ 103 դրամարկղային մուտքի օրդերները տեսնում է առաջին անգամ« ինքը դրանք չի ստորագրել և որևէ տեղեկություն չունի այդ մասին։ Ենթադրում է« որ իր փոխարեն ստորագրել է տնօրեն Գ. Բադալյանը։
(դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 2, գ.թ. 51-53)
Կարեն Վանուշի Գրիգորյանի ցուցմունքներով այն մասին« որ 2002 թվականի ապրիլին հիմնադրել է «Մոսէսքո» ՍՊԸ-ն« որը զբաղվել է հիմնականում ավտոյուղերի ներկրմամբ Հայաստան։ Ընկերությունը 2005-2006 թվականներից սկսած «Էրզրում-97» ՍՊ ընկերությանը մատակարարել է տարբեր տեսակի ավտոյուղեր, մասնավորապես հոլանդական` «Վալվոլայն» («Valvoline»), «Գուլֆ» («Gulf»), ռուսական «Լուքոյլ» («Lukoil»)« «Սինտոյլ» («Sintoil»), թուրքական՝ «Թի-մաքս» («T-max»), գերմանական «Դուռան» («Duran») և դրանց հետ կապված պարագաներ։ Նշված ընկերության հետ բոլոր գործարքները եղել են փոխանցումներով, կանխիկ գործարք չի եղել։ «Էրզրում-97» ՍՊԸ-ի հետ բոլոր գործարքները եղել են ապրանքային, մատակարարվել են այդ ընկերության կողմից «Մոսէսքո» ՍՊԸ-ի հաշվեհամարին փոխանցված գումարների դիմաց պահանջվող ապրանքները։ 2010 թվականի հոկտեմբերի սկզբերին «Էրզրում-97» ՍՊԸ-ի հետ պայմանագիր է կնքվել` ավտոյուղեր և դրանց պարագաներ մատակարարելու մասին, ըստ որի` իր ընկերությունը մատակարարել է 600.000.000 ՀՀ դրամի« այդ երկու փոխանցումների գումարի չափով ապրանք, որը մատակարարվել է շուրջ 8 ամսվա ընթացքում։ Ապրանքի քանակի հետ կապված կոնկրետ պայմանավորվածություն չի եղել` այլ մատակարարվել է պայմանագրում նշված կոնկրետ ապրանքների գների չափի քանակով ապրանք։ Ապրանքները մատակարարվել են հիմնականում պարսկական և թուր¬քա¬կան բեռնատարներով, որոնք կայանվել են «Մոսէսքո» ընկերության Արցախի 73 հասցեում գտնվող պահեստի հարևանությամբ, քանի որ դրանք էժան են եղել։ Ապրանքները բեռնաթափ¬վել են «Էրզրում-97» ՍՊԸ-ի պահեստում, որը գտնվել է «Էրզրում-97» ՍՊԸ-ի ավտոսպասարկման կայանի նկուղային հարկում։ Ստացված գումարների մեծ մասը ծախսվել են «Մոսէսքո» ընկերության փոխատվությունների մարման համար, որոնք գոյացել են ընկերության դրամարկղում անհրաժեշտ քանակի գումարի պակասի ժամանակ, իսկ մնացած մասը ծախսվել է տարբեր տեսակի ավտոյուղերի և պարագաների ներմուծման համար։ «Էրզրում-97» ՍՊԸ-ի փոխանցած գումարներից մոտ 300.000.000 ՀՀ դրամ գումարը մարվել է փոխառությունների համար, կանխիկացվել է «Մոսէս¬քո» ընկերության դրամարկղից և առձեռն փոխանցվել փոխառուներին։
Այդ գործարքների մասին նշված են «Էրզրում-97» ՍՊԸ-ի հաշվետվության մեջ և դրանց վերաբերյալ տեղեկություններն առկա են հարկային մարմիններում։
(դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 2, գ.թ. 26-27)
Արմեն Հենրիկի Գևորգյանի ցուցմունքներով այն մասին« որ 1999 թվականին հիմնադրել է «Ինգլիշ Թրեյդ Հաուս» ՍՊԸ-ն և հանդիսանում է այդ ընկերության տնօրենը։ Ընկերությունը զբաղվում է ավտոյուղերի« զտիչների և այլ ապրանքների ներմուծումով« որոնք ներմուծվել են Գերմանիայից` «Մանն Ֆիլտր»« Անգլիայից` «Դելֆի» ընկերությունից և Ռուսաստանից` «Ռոսնեֆտ» ընկերությունից։ Գործունեությունն իրականացրել են Երևան քաղաքի Սասունցի Դավիթ 66 հասցեում։ «Էրզրում-97» ՍՊԸ-ին բազմաթիվ անգամ ապրանքներ են վաճառել։ Վերջին դեպքը եղել է 2010 թվականի հոկտեմբերի 26-ին։ Նշված օրը «Ինգլիշ Թրեյդ Հաուս» և «Էրզրում 97» ՍՊԸ-ների միջև կնքվել է ապրանքների մատակարարման մասին պայմանագիր« ըստ որի նշված ընկերությունը պարտավորվել է մատակարարել 295.000.000 ՀՀ դրամի ապրանքներ։ 2010թ. հոկտեմբերի 26-ին 295.116.906 ՀՀ դրամը փոխանցվել է «Ինգլիշ Թրեիդ Հաուս» ՍՊԸ-ի հաշվին։ Գումարը մի փոքր ավել է փոխանցվել« քանի որ ունեցել է պարտք անցյալ գործարքներից։ Երկու օր անց իրեն է այցելել «Էրզրում-97» ՍՊԸ-ի տնօրեն Գ. Բադալյանը և ասել« որ չի ցանկանում 295.000.000 ՀՀ դրամի ապրանք գնել` պատճառաբանելով« որ ապրանքների գներն ավելի թանկ են և խնդրել է, որպեսզի 2010թ. հոկտեմբերի 26-ի պայմանագրում փոփոխություն մտցվի և պայմանագրում առկա արժեքի գումարը նվազեցվի` հասցնելով մինչև 4.000.000 ՀՀ դրամի« իսկ մնացած 291.000.000 ՀՀ դրամն իրեն հետ վերադարձվի կանխիկ։ Ինքը չի ցանկացել ավելորդ բարդություններ ստեղծել, գնորդի կողմից իր պարատավորությունները չկատարելու համար նրան առաջարկել է գումարը հետ փոխանցել նրա բանկային հաշվին և այլևս նրա հետ որևէ գործարք չանել։ Գ. Բադալյանն ասել է« որ փոխանցումով ինքը չի ուզում և նախընտրում է ստանալ այն կանխիկ։ Տեսնելով« որ Գ. Բադալյանը գումարը կանխիկ է ուզում և դա չի հակասում իրենց պայմանագրին` որոշել է «Ինգլիշ Թրեիդ Հաուս» ՍՊԸ-ի «Էչ-Էս-Բի-Սի» ՓԲԸ-ում առկա հաշվեհամարից կանխիկացնել 291.000.000 ՀՀ դրամը« մուտքագրել ընկերության դրամարկղ« որից հետո, արդեն իսկ կանխիկացված վիճակում փոխանցել «Էրզրում-97» ՍՊԸ-ի դրամարկղ։ Այդ կապակցությամբ 2010թ. հոկտեմբերի 28-ի պայմանագրում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին «Ինգլիշ Թրեիդ Հաուս» և «Էրզրում-97» ՍՊԸ-ների միջև կնքված համաձայնագրի հիման վրա փոխանցված 295.000.000 ՀՀ դրամից հետ է վերադարձվել 291.000.000 ՀՀ դրամ (դրամարկղային մուտքի օրդեր 99)։ Մնացած 4.000.000 ՀՀ դրամի դիմաց« համաձայն հաշիվ-ապրանքագրի` փոխանցվել են համապատասխան ապրանքներ« ինչն անմիջապես ուղարկվել է տվյալ ընկերության տարածք։ Ինքը Գ. Բադալյանի հետ միասին գնացել է Երևան քաղաքի Տերյան փողոցում գործող «Էչ-Էս-Բի-Սի» ՓԲԸ-ի մասնաճյուղ« որտեղից իր ընկերության հաշվից ելքագրվել է 291.000.000 ՀՀ դրամը« ապա հաշվապահը մուտքագրել է այն ընկերության դրամարկղ« որից հետո ելքագրվել է հաշվեհամարից« հանձնվել է Գ. Բադալյանին և հետո «Էրզրում-97» ՍՊԸ-ի կողմից ստացել է համապատասխան ձևակերպում։ Իր և Գ. Բադալյանի միջև նախորոք պայմանավորվածություն չի եղել` գումարը ստանալուց հետո փոփոխել պայմանագրում եղած գումարի չափը և կանխիկ տարբերակով նրան փոխանցել է նշված գումարը։
(դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 2, գ.թ. 41-43)
Հովհաննես Մանուկի Մանուկյանի ցուցմունքներով այն մասին« որ 2010 թվականից մինչև 2012 թվականի սեպտեմբերի 1-ը հանդիսացել է «Ռայլս օյլ» ՍՊԸ-ի տնօրենը։ Ընկերությունը զբաղվել է ավտոմեքենաների սպասարկման պարագաների և ընդեղենի ներկրմամբ և իր գործունեությունն իրականացրել է Երևան քաղաքի Արին-Բերդի թիվ 14 հասցեում գտնվող տարածքում« սակայն գրանցված է եղել ՀՀ Վայոց Ձորի մարզի Եղեգնաձոր քաղաքի Երևանյան խճուղի թիվ 4 հասցեում։ Ընկերությունն իր հաշվետվությունները ներկայացրել է Էրեբունու հարկային տեսչություն և աշխատել է ԱԱՀ հարկատեսակով։ 2010թ. հոկտեմբերի 15-ին, ապրանքներ ձեռք բերելու նպատակով« «Էրզրում-97» ՍՊԸ-ի կողմից 1.114.206 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 400.000.000 ՀՀ դրամ փոխանցվել է «Ռայլս օյլ» ՍՊԸ-ի հաշվին« որից հետո սկսվել է ապրանքների մատակարարման ընթացքը։ Փոխանցումը կատարվել է համաձայն երկու ընկերությունների միջև կնքված պայմանագրի։ Ընկերությունը պարտավորվել է երեք տարվա ընթացքում կատարել իր պարտականությունները։ Պայմանագրով նախատեսված ամբողջ ապրանքները փոխանցվել են «Էրզրում 97» ՍՊԸ-ին մինչև 2012 թվականի հունիսը։ Ամբողջ խմբաքանակը տեղափոխվել է գնորդի կողմից իր միջոցներով« թե կոնկրետ ինչ տրանսպորտային միջոցներով են տեղափոխվել` չի կարող ասել։
(դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 2, գ.թ. 56-58)
Կարեն Հակոբի Ավետիսյանի ցուցմունքներով այն մասին« որ 2006 թվականին հիմնադրել է «Կարսաթ-օյլ» ՍՊԸ-ն։ Ընկերությունը զբաղվել է ավտոյուղերի ներմուծմամբ Բելգիայից և Իսպանիայից։ Գործունեությունն իրականացվել է Երևան քաղաքի Արշակունյաց 67/3 հասցեում։ Ընկերությունը «Էրզրում-97» ՍՊԸ-ին բազմիցս ապրանքներ է մատակարարել։ Վերջին դեպքը եղել է 2010 թվականի հոկտեմբերի 29-ը։ Նշված օրը «Կարսաթ-օյլ» և «Էրզրում-97» ընկերերությունների միջև կնքվել է ապրանքների մատակարման մասին պայմանագիր« ըստ որի նշված ընկերությանը պետք է մատակարարվեին 137.632.000 ՀՀ դրամի ապրանքներ։ «Էրզում-97» ՍՊԸ-ն 2010թ. նոյեմբերի 03-ին 137.632.000 ՀՀ դրամը փոխանցել է «Կարսաթ-օյլ» ՍՊԸ-ի հաշվին։ Դրանից մի քանի օր անց իր մոտ է եկել «Էրզրում-97» ՍՊԸ-ի տնօրեն Գ. Բադալյանը և ասել« որ չի ցանկանում 137.632.000 ՀՀ դրամի ապրանք գնել` պատճառաբանելով« որ իր գործերը լավ չեն ընթանում։ Նա խնդրել է« որպեսզի 2010թ. հոկտեմբերի 29-ի պայմանագրում փոփոխություն կատարվի և դրանում առկա արժեքի գումարը նվազեցվի` հասցնելով մինչև 27.632.000 ՀՀ դրամի« իսկ մնացած 110.000.000 ՀՀ դրամը գումարն իրեն հետ վերադարձնի կանխիկ։ Քանի որ իր գործերն այդ ժամանակ լավ չեն ընթացել` մտավախություն է ունեցել« որ չի կարող կատարել պայմանագրով նախատեսված իր պարտավորությունները« ուստի համաձայնվել է և առաջարկել է գումարը հետ փոխանցել «Էրզում-97» ՍՊԸ-ի բակային հաշվին։ Գ. Բադալյանն ասել է« որ փոխանցումով չի ցանկանում և նախընտրում է ստանալ այն կանխիկ։ Տեսնելով« որ Գ. Բադալյանը գումարը կանխիկ է ուզում և դա չի հակասել կնքված պայմանագրին` որոշել է «Կարսաթ-օյլ» ՍՊԸ-ի` «Ինեկոբանկ» ՓԲԸ-ում առկա բանկային հաշվեհամարից կանխիկացնել 110.000.000 ՀՀ դրամ գումարը« որից հետո նոր արդեն իսկ կանխիկացված վիճակում փոխանցել է «Էրզրում 97» ՍՊԸ-ի դրամարկղ։
Այդ կապակցությամբ 2010թ. հոկտեմբերի 29-ի պայմանագրում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին «Կարսաթ-օյլ» և «Էրզրում 97» ՍՊԸ-ների միջև կնքված համաձայնագրով փոխանցված 137.632.000 ՀՀ դրամից հետ է վերադարձվել 110.000.000 ՀՀ դրամ (դրամարկղային մուտքի օրդեր 103)։ Մնացած 27.632.000 ՀՀ դրամի դիմաց, հաշիվ-ապրանքագրի համաձայն փոխանցվել են համապատասխան ավտոյուղեր« ինչն անմիջապես ուղարկվել է տվյալ ընկերության տարածք։ Ինքը գումարն առձեռն Գ. Բադալյանին փոխանցել է բանկում« անմիջապես այն կանխիկացնելուց հետո և գումարը «Էրզրում-97» ՍՊԸ-ի կողմից ստացել է համապատասխան ձևակերպում։
(դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 2, գ.թ. 63-65)
Խաժակ Լիպարիտի Բադալյանի նախաքննական ցուցմունքներով այն մասին« որ Գրիգոր Բադալյանի եղբայրն է։ Գ. Բադալյանը հանդիսացել է «Էրզրում-97» ՍՊ ընկերության տնօրենը։ Ընկերությունը փաստացի գործունեությունն իրականացրել է Երևան քաղաքի Արշակունյաց 212/1 հասցեում։ 2010 թվականին եղբայրը «Հայբիզնեսբանկ» ՓԲԸ-ի հետ կնքել է համապատասխան պայմանագիր 4 միլիոն ԱՄՆ դոլար գումար վարկ ստանալու նպատակով։ Որքանով իրեն հայտնի է` վարկը տրամադրվել է ապրանքներ ձեռք բերելու նպատակով« ինչի համար գրավադրվել է նաև Առինջ գյուղում գտնվող իր առանձնատունը։ Ինչքանով իրեն հայտնի է` գումարները փոխանցվել են տարբեր մատակարար ընկերություներին` յուղեր« զտիչներ և այլ պարագաներ ձեռք բերելու նպատակով։ Մեկ տարուց ավելի Գրիգորը պարտաճանաչ մարել է վարկն ըստ մարման գրաֆիկի։ Առևտրի` վատ լինելու պատճառով այլևս չի կարողացել մարել վարկը։ Բացի իր առանձնատունը` գրավադրված են եղել նաև ևս 5 հատ խոշոր գույք« որոնցից մեկը Գրիգորի առանձնատունն է։ Ինքն «էրզրում-97» ՍՊԸ-ի հետ չի առնչվել« նրա գործունեությունից որևէ շահույթ չի ստացել և ոչ մի փաստաթղթի տակ չի ստորագրել։ Գրիգորը 2010-2011 թվականներին իրեն է տվել շուրջ 4 միլիոն ԱՄՆ դոլար« որոնք այլ գումարների հետ միասին, շուրջ 8 միլիոն ԱՄՆ դոլար ինքը տվել է Արայիկ Ենոքյանին« ով խոստացել է դրա դիմաց իրեն մեծ շահույթ տրամադրել։ Գրիգորը գումարների մի մասը տրամադրել է` յուղերի և այլ ապրանքների վաճառքից առաջացած գումարներից։ Ինքն է խնդրել Գրիգորին այդ ապրանքները վաճառել ինքնարժեքով և երբեմն էլ դրանից ցածր գներով և տրամադրել իրեն։ Գրիգորին վստահեցրել է« որ Արայիկին հավատում է և որ վերջինս կարճ ժամանակահատվածում կվերադարձնի տրված մայր գումարը և շահույթը« ինչով էլ հնարավոր կլինի մարել բանկում առկա վարկային պարտավորությունները« որոնք Գրիգորը ստանձնել է` նշված յուղերը և այլ ապրանքները ձեռք բերելու համար։ Արայիկ Ենոքյանը հանդիսանցել է իր վաղեմի ծանոթը։ Վերջինս մի քանի անգամ պարտքով գումար է վերցրել իրենից և հետ է վերադրաձրել« նույնիսկ նրա որդին նշանվել է իր դստեր հետ և այդ կերպ ձևավորվել է վստահություն նրա անձի նկատմամբ« սակայն Արայիկը գումարները հափշտակել է և հետ չի վերադարձրել։ Նշված փաստով Արայիկ Ենոքյանի վերաբերյալ հարուցվել է քրեական գործ« ինքը ճանաչվել է որպես տուժող« իսկ Արայիկ Ենոքյանը դատապարտվել է 5 տարվա ազատազրկման և այդ քրեական գործով առկա է դատարանի օրինական ուժի մեջ մտած դատավճիռ, որի համաձայն ինքը տուժող է ճանաչվել 6.376.000 ԱՄՆ դոլար իրեն վնաս պատճառելու համար« քանի որ քննչական մարմինը հաշվանցում է արել այն մասին« որ շուրջ 2 միլիոն ԱՄՆ դոլարն Արայիկ Ենոքյանը մաս-մաս հետ է վերադարձրել։
(դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 85-87« հատոր 5, գ.թ. 228-229)
Վկա Երվանդ Սամվելի Հովհաննիսյանի ցուցմունքներով այն մասին, որ մասնագիտությամբ խոհարար է։ 2012թ. ապրիլից մինչև հոկտեմբերն աշխատել է Ավան-Առինջում գործող ռեստորանային համալիրում որպես մենեջեր։ Կատարել է նաև խոհարարի պարտականությունները։ Իր միջին աշխատավարձը կազմել է 100.000 ՀՀ դրամ։ Նշված վայրում աշխատել են նաև մատուցողուհիներ Մայան, Նանան, Մառան և երկու Աննաները։ Նրանք աշխատել են իր ընդունվելու ժամանակահատվածից մինչև 2012 թվականի հոկտեմբեր ամիսը։ Ստույգ ժամանակահատված նշել չի կարող։ 2012թ. մայիսից մինչև հոկտեմբերը որպես մատուցողուհի աշխատել է նաև Նանան։ Նրա աշխատավարձը կապված է եղել թեյավճարներից, որի չափն օրական կազմել է 2.000-5.000 ՀՀ դրամ։ Ռեստորանում աշխատել են նաև Սարգիսը` որպես պահակ, Սուսաննան` որպես հավաքարար, Արսենը` որպես խոհարար Արսենը։ Սարգիսը և Սուսաննան աշխատել են մինչև իր ընդունվելը։ Ստույգ չգիտի, թե նրանք երբ են ընդունվել աշխատանքի։ Նրանք աշխատել են մինչև 2012թ. հոկտեմբերը։ Նրանց աշխատավարձը կազմել է 50.000 ՀՀ դրամ։ Մինչև 2012 թվականի ապրիլը, որպես խոհարար ռեստորանում աշխատել է նաև Արսենը, նրա աշխատավարձը կազմել է 100.000 ՀՀ դրամ։ Նշված աշխատակիցները չեն անցել փորձաշրջան և առաջին օրվանից աշխատել են։ Նրանց աշխատավարձը տրվել է իր կողմից, իսկ մատուցողուհիների թեյավճարները ստացել են հաճախորդներից։ Ռեստորանի օրական շրջանառությունը կազմել է 80.000-ից 100.000 ՀՀ դրամ։ Նշված գումարից հանվել են աշխատավարձեր, առևտրի գումար և այլ ծախսեր, որից հետո մնացած գումարը, որի չափը ստույգ չի հիշում` փոխանցել է Գ. Բադալյանին։ Իր վրա միայն դրված են եղել օբյեկտի կազմակերպչական հարցրերը։ Աշխատողների գրանցման, հարկերի վճարման և այլ պարտավորությունների կատարման վերաբերյալ հարցերով զբաղվել է Գ. Բադալյանը։ Դա նրա խնդրին է եղել։ Ինքն աշխատակիցներին թեյավճար երբեք չի տվել։ Տեղեկություն չունի այն մասին, որ իրենց ռեստորանի գործունեությունը որևէ տեղ գրանցված չի եղել և դա իր պարտականությունների մեջ չի մտել։ Այդ հարցերով զբաղվել է Գ. Բադալյանը։
(դատական նիստի արձանագրություն)
Վկա Էդգար Հրաչիկի Դալլաքյանի ցուցմունքով այն մասին, որ 2005-2013թ.թ. աշխատել է «Էրզրում-97» ՍՊԸ-ում որպես յուղման կետի աշխատակից։ Ընկերության գործունեությունն իրականացվել է Երևան քաղաքի Արշակունյաց 212/1 հասցեում։ Ընկերության տնօրենը հանդիսացել է Գ. Բադալյանը, հաշվապահը` Լարիսա Քոչարյանը, համակարգչային օպերատորը` Նաիրա Սարգսյանը, վաճառողը` Աշոտ Ոսկանյանը։ Նշված հասցեում աշխատել են նաև Արթուր Բաղդասարյանը, Լևոն Հասրջյանը։ Գևորգը, ում ազգանունը չի հիշում` աշխատել է որպես էլեկտրիկ, իսկ Վիոլետան` որպես մատուցողուհի և Սվետան` որպես հավաքարար։ Ստույգ չի կարող ասել, թե նրանք երբվանից են աշխատել, սակայն աշխատել են 2013թ. ընթացքում։ Չի հիշում, թե նրանք որքան աշխատավարձ են ստացել։ Իր աշխատավարձը կազմել է 60.000 ՀՀ դրամ, տնօրինության կողմից թեյավճար չի եղել։ Իրեն հայտնի չի եղել, թե վերոհիշյալ աշխատակիցներից ովքեր են գրանցված եղել։ Ինքը գրանցված աշխատող է եղել։
(դատական նիստի արձանագրություն)
Գ. Բադալյանի 2010թ. օգոստոսի 17-ի դիմումի պատճենով« որի համաձայն` վերջինս դիմել է «Հայբիզնեսբանկ» ՓԲԸ-ին` Եվրասիական Զարգացման Բանկի կողմից իրականացվող «ՓՄՁ սուբեկտներին ֆինանսավորում» ծրագրի շրջանակներում «Էրզրում-97» ՍՊԸ-ին 4.000.000 ԱՄՆ դոլարի չափով« տարեկան 15% դրույքաչափով« 5 տարի մարման ժամկետով չվերականգնվող վարկային գիծ տրամադրելու համար` շրջանառու միջոցների համալրման և շինարարական աշխատանքների իրականացման նպատակով։
(դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 6)
«Հայբիզնեսբանկ» ՓԲԸ-ի և «Էրզրում 97» ՍՊԸ-ի վերաբերյալ կազմված 2010թ. օգոստոսի 27-ի եզրակացության պատճենով« որի համաձայն` հավանություն է տրվել ընկերության կողմից ներկայացվող 4.000.000 ԱՄՆ դոլար վարկ տրամադրելու դիմումին և այն ներկայացրել է վարկային կոմիտեի քննարկմանը։
(դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 7-14)
«Հայբիզնեսբանկ» ՓԲԸ-ի վարչության 2010թ. օգոստոսի 31-ի թիվ 1472-Ա որոշման պատճենով« որի համաձայն բանկը որոշում է կայացրել կնքել «Էրզրում 97» ՍՊԸ-ի հետ 1.500.000.000 ՀՀ դրամ գումարի« 5 տարի ժամկետով վարկային գործառնություննների գլխավոր պայմանագիրը և Եվրասիական Զարգացման Բանկի կողմից իրականացվող «ՓՄՁ սուբեկտներին ֆինանսավորում» ծրագրի շրջանակներում Ընկերությանը 4.000.000 ԱՄՆ դոլար գումարի չափով« տարեկան 12% դրույքաչափով« 60 ամիս մարման ժամկետով չվերականգնվող վարկային գծերի տրամադրման հարցը ներկայացրել Խորհրդի նիստին։
(դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 15-16)
«Հայբիզնեսբանկ» ՓԲԸ-ի խորհրդի 2010թ. սեպտեմբերի 03-ի թիվ 159-Ա որոշման պատճենով« որի համաձայն` հաստատվել է Եվրասիական Զարգացման Բանկի կողմից իրականացվող «ՓՄՁ սուբեկտներին ֆինանսավորում» ծրագրի շրջանակներում «Էրզրում-97» ՍՊԸ-ին շրջանառու միջոցների համալրման և շինարարական աշխատանքների իրականացման նպատակով 4.000.000 ԱՄՆ դոլարի չափով« տարեկան 12% դրույքաչափով« 60 ամիս մարման ժամկետով չվերականգնվող վարկային գծերի տրամադրումը։
(դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 17-18)
«Հայբիզնեսբանկ» ՓԲԸ-ի և «Էրզրում-97» ՍՊԸ-ի միջև 2010թ. հոկտեմբերի 08-ին կնքված վարկային գործառնությունների իրականացման թիվ V 10-0031 գլխավոր պայմանագրի պատճենով« որի համաձայն` «Հայբիզնեսբանկ» ՓԲԸ-ն «Էրզրում-97» ՍՊԸ-ին տրամարդել է սահմանաչափ 1.500.000.000 ՀՀ դրամի չափով։
(դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 19-23)
Չվերականգնվող վարկային գծի բացման մասին 2010թ. հոկտեմբերի 15-ի համաձայնագրի պատճենով« որի համաձայն Բանկը վարկառուի համար բացել է չվերականգնվող վարկային գիծ 2.000.000 ԱՄՆ դոլար գումարի չափով մինչև 2015թ. հոկտեմբերի 08-ը մարման վերջնական ժամկետով։
(դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 24-27)
Չվերականգնվող վարկային գծի բացման մասին 2010թ. հոկտեմբերի 25-ի համաձայնագրի պատճենով« որի համաձայն` Բանկը Վարկառուի համար բացել է չվերականգնվող վարկային գիծ 2.000.000 ԱՄՆ դոլար գումարի չափով մինչև 2015թ. հոկտեմբերի 08-ը մարման վերջնական ժամկետով։
(դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 28-31)
-Անշարժ գույքի գրավի (հիփոթեքի) 2010թ. հոկտեմբերի 20-ի թիվ G10-16913« թիվ G10-16914« 08.10.2010թ. թիվ G10-16213« 2010թ. հոկտեմբերի 08-ի թիվ G10-16216« թիվ G10-16217 և 2010թ. հոկտեմբերի 21-ի թիվ G10-17028 պայմանագրերի պատճեններով« որոնց համաձայն` Բանկում որպես վարկի ապահովման միջոցներ «Էրզրում-97» ՍՊԸ-ի կողմից գրավադրվել են թվով 6 անշարժ գույքեր, այդ թվում`
1) ՀՀ Երևան քաղաքի Գագարին փողոցի թիվ 4 տուն հասցեում գտնվող 659.1 քմ ընդհանուր մակերեսով բնակելի տունը« 123.9 քմ ընդհանուր մաեկրեսով օժանդակ շինությունը« 29.0 քմ ընդհանուր մակերեսով ջրավազանը« 1.6 քմ պարիսպը« 0.067621 հա հողամասը /լիկվիդացիոն արժեք` 333.000.000 ՀՀ դրամ, գնահատված 2010թ. հուլիսի 26-ին անկախ գնահատող «Պարտեր» ՍՊԸ-ի կողմից/։
2) ՀՀ Կոտայքի մարզի Առինջ գյուղի Ավանի դաշտ 3-րդ փողոցի թիվ 41« 43« 43/1 և 45/1 հասցեում գտնվող 404«21 քմ ընդհանուր մակերեսով բնակելի տունը« 117«0 քմ ընդհանուր մակերեսով ծածկարանը« 34.3 քմ ընդհանուր մակերեսով տնտեսական շինությունը« 48.7 քմ ընդհանուր մակերեսով ջրավազանը« 21.6 քմ ընդհանուր մակերեսով խորդանոցը« 43.2 քմ ընդհանուր մակերեսով ավտոտնակը« 71.3 քմ ընդհանուր մակերեսով ծածկարանը« պարիսպը« 0.3334 հա հողամասը /լիկվիդացիոն արժեքը` 666.000.000 ՀՀ դրամ, գնահատված 2010թ. հուլիսի 26-ին, անկախ գնահատող «Պարտեր» ՍՊԸ-ի կողմից/։
3) ՀՀ Կոտայքի մարզի Առինջ գյուղի Ավանի դաշտ 3-րդ փողոցի թիվ 45 հասցեում գտնվող 389.3 քմ ընդհանուր մակերեսով բնակելի տունը« 44.2 քմ ընդհանուր մակերեսով տնտեսական շինությունը« 96.0 քմ ընդհանուր մակերեսով ծածկարանը« 52.1 քմ ընդհանուր մակերեսով ջրավազանը« 63.7 քմ ընդհանուր մակերեսով ծածկարանը« 43.4 քմ ընդհանուր մակերեսով ավտոտնակը« 59.6 քմ ընդհանուր մակերեսով ամառային խոհանոցը« 83.3 գծամետրով պարիսպը« 0.1666 հա ընդհանուր մակերեսով հողամասը /լիկվիդացիոն արժեքը` 592.000.000 ՀՀ դրամ, գնահատված 2010թ. հուլիսի 26-ին անկախ գնահատող «Պարտեր» ՍՊԸ-ի կողմից/։
4) ՀՀ Երևան քաղաքի Շենգավիթի վարչական շրջանի Արշակունյաց պողոտայի թիվ 212/1 հասցեում գտնվող 741.0 քմ ընդհանուր մակերեսով ավտոտեխսպասարկման կետը« արհեստանոցը /լիկվիդացիոն արժեքը 444.600.000 ՀՀ դրամ, գնահատված 2010թ. հուլիսի 26-ին, անկախ գնահատող «Պարտեր» ՍՊԸ-ի կողմից/։
5) ՀՀ Մալաթիա-Սեբաստիա վարչական շրջանի Սեբաստիա փողոցի թիվ 31 հասցեում գտնվող 242.48 քմ ընդհանուր մակերեսով ավտոտեխսպասարկման կետը« 0.027772 հա հողամասը /լիկվիդացիոն արժեքը 222.300.000 ՀՀ դրամ, գնահատված 2010թ. հուլիսի 26-ին, անկախ գնահատող «Պարտեր» ՍՊԸ-ի կողմից/։
6) ՀՀ Երևան քաղաքի Ֆուչիկի փողոցի թիվ 26/4 հասցեում գտնվող 159.4 քմ ընդհանուր մակերեսով սրճարանը (S արտ. 182.5 քմ) 156.0 քմ ընդհանուր մակերեսով ծածկը« 0.04383 հա հողամասը /լիկվիդացիոն արժեքը` 296.000.000 ՀՀ դրամ, գնահատված 2010թ. հուլիսի 26-ին անկախ գնահատող «Պարտեր» ՍՊԸ-ի կողմից/։
Ընկերության պարտավորությունների դիմաց բանկին սեփականության իրավունքով անցել են Երևան քաղաքի Գագարինի թիվ 4 բնակելի տունը« Առինջ գյուղի Ավանի դաշտ 3-րդ փողոցի թիվ 45 բնակելի տունը և Առինջ Ավանի դաշտ 3-րդ փողոցի թիվ 41« 43« 43/1« 45/1 բնակելի տունը« որից հետո գրավի արժեքը նվազեցվել է 1.591.000.000 ՀՀ դրամ գումարով։
(դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 5« 92-116)
Ապրանքների մատակարարման մասին 2010թ. հուլիսի 27-ի թիվ 15, դրան կից թիվ 1 հավելվածի« 2010թ. օգոստոսի 26-ի թիվ 15 պայմանագրի և դրան կից թիվ 1 հավելվածի« «Մոսէսքո» ՍՊԸ-ի 2010թ. դեկտեմբերի 29-ի թիվ 1722« 2010թ. դեկտեմբերի 25-ի թիվ 1694« 2010թ. դեկտեմբերի 29-ի թիվ 1722« 2010թ. դեկտեմբերի 24-ի թիվ 1693« 2010թ. դեկտեմբերի 23-ի թիվ 1685« 2010թ. դեկտեմբերի 21-ի թիվ 1669« 2010թ. դեկտեմբերի 17-ի թիվ 1637« 2010թ. դեկտեմբերի 13-ի թիվ 1588« 2010թ. նոյեմբերի 03-ի թիվ 1398« 2010թ. նոյեմբերի 19-ի թիվ 1481« 2011թ. փետրվարի 11-ի թիվ 2720934912« 2011թ. փետրվարի 12-ի թիվ 1239554097« 2011թ. փետրվարի 26-ի թիվ 7877301614« 2011թ. փետրվարի 15-ի թիվ 0126939273« 2011թ. փետրվարի 17-ի թիվ 2895391362« 2011թ. փետրվարի 18-ի թիվ 1211176351« 2011թ. փետրվարի 14-ի թիվ 6421707197« 2011թ. մարտի 04-ի թիվ 7805071991« թիվ 2514204090« 2011թ. մարտի 05-ի թիվ 8982900762« 2011թ. մարտի 11-ի թիվ 0574522176« թիվ 9905271711« 2011թ. մարտի 26-ի թիվ 0088837403« 2011թ. մայիսի 02-ի թիվ 8406613591« 2011թ. ապրիլի 30-ի թիվ 2329671165 հաշիվ-ապրանքագրերի պատճեններով« որոնց համաձայն` «Էրզրում-97» ՍՊԸ-ն «Մոսէսքո» ՍՊԸ-ից ձեռք է բերել 295.000.000 և 305.000.000 ՀՀ դրամի յուղեր և այլ ապրանքներ։
(դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 117-154)
Ապրանքների մատակարարման մասին 2010թ. հուլիսի 24-ի թիվ 1/04 պայմանագրի և դրան կից թիվ 1 հավելվածի« «Ռայս-Օյլ» ՍՊԸ-ի 2013թ. դեկտեմբերի 25-ի թիվ 823« 2010թ. հոկտեմբերի 14-ի թիվ 651« 2010թ. հոկտեմբերի 19-ի թիվ 666« 2010թ. հոկտեմբերի 21-ի թիվ 677« 2010թ. նոյեմբերի 11-ի թիվ 724« 2010թ. նոյեմբերի 03-ի թիվ 705« 2010թ. նոյեմբերի 19-ի թիվ 753« 2010թ. դեկտեմբերի 01-ի թիվ 775« 2010թ. դեկտեմբերի 08-ի թիվ 788« 2012թ. հունիսի 15-ի թիվ 0019287433« թիվ 0574527986« 2012թ. հունիսի 19-ի թիվ 8856677814« 2012թ. մայիսի 25-ի թիվ 9159600526« 2012թ. մայիսի 15-ի թիվ 4776233946« 2012թ. ապրիլի 03-ի թիվ 9485796930« 2012թ. ապրիլի 18-ի թիվ 8897674573« 2012թ. ապրիլի 19-ի թիվ 8271196122« 2012թ. ապրիլի 23-ի թիվ 699041955« 2012թ. մարտի 12-ի թիվ 6738563812« 2012թ. փետրվարի 20-ի թիվ 3122040759« 2012թ. հունվարի 20-ի թիվ 2398501957« 2011թ. հոկտեմբերի 21-ի թիվ 8509585850« 2011թ. նոյեմբերի 08-ի թիվ 3203662805« 2011թ. հունվարի 17-ի թիվ 0149003293« 2011թ. մարտի 18-ի թիվ 2348929952« 2011թ. ապրիլի 06-ի թիվ 3651580321« 2011թ. ապրիլի 29-ի թիվ 4726534737« 2011թ. մայիսի 13-ի թիվ 0084602523« 2011թ. հունիսի 17-ի թիվ 6130749578« 2011թ. հունիսի 10-ի թիվ 8408764230« 2011թ. մայիսի 30-ի թիվ 0252350156« 2011թ. հուլիսի 26-ի թիվ 3070174500« թիվ 1285362551« 2011թ. հուլիսի 18-ի թիվ 0335649185« 2011թ. օգոստոսի 10-ի թիվ 0345340420« 2011թ. օգոստոսի 23-ի 7608180085« 2011թ. սեպտեմբերի 30-ի թիվ 4672269474« 2011թ. սեպտեմբերի 20-ի թիվ 4915870898« 2011թ. սեպտեմբերի 09-ի թիվ 0422200768« 2011թ. նոյեմբերի 24-ի թիվ 8672152398« 2011թ. դեկտեմբերի 07-ի թիվ 3977514050« 2011թ. դեկտեմբերի 23-ի թիվ 6728169771 հաշիվ-ապրանքագրերի պատճեններով« որոնց համաձայն` «Էրզրում-97» ՍՊԸ-ն «Ռայս-օյլ» ՍՊԸ-ից ձեռք է բերել 400.000.000 ՀՀ դրամի յուղեր և այլ ապրանքներ։
(դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 155-197)
Ապրանքների մատակարարման մասին 2010թ. հոկտեմբերի 29-ի պայմանագրի« «Կարսաթ Օյլ» ՍՊԸ-ի 2010թ. դեկտեմբերի 30-ի թիվ 624« 2010թ. դեկտեմբերի 26-ի թիվ 623« 2010թ. դեկտեմբերի 21-ի թիվ 622« 2010թ. դեկտեմբերի 07-ի թիվ 621« 2010թ. նոյեմբերի 15-ի թիվ 616« 2010թ. նոյեմբերի 16-ի թիվ 617« 2010թ. նոյեմբերի 26-ի թիվ 620« 2011թ. ապրիլի 05-ի թիվ 7404684654« 2011թ. մարտի 27-ի թիվ 2693575667« 2011թ. մարտի 21-ի թիվ 0616028516« 2011թ. մարտի 03-ի թիվ 3076993734« 2011թ. փետրվարի 04-ի թիվ 1452377270« 2011թ. մարտի 04-ի թիվ 1241017861« 2011թ. հունվարի 17-ի թիվ 7008357538« թիվ 7663179177« 2011թ. հունվարի 21-ի թիվ 0703889245« 2011թ. փետրվարի 11-ի թիվ 6010965872 հաշիվ-ապրանքագրերի պատճեններով« որոնց համաձայն «Էրզրում-97» ՍՊԸ-ն «Կարսաթ Օյլ» ՍՊԸ-ից պետք է ձեռք բերեր 137.632.000 ՀՀ դրամի յուղեր և այլ ապրանքներ« սակայն ձեռք է բերել մոտ 22.000.000 ՀՀ դրամի ապրանքներ։
(դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 198-216)
Ապրանքների մատակարարման մասին 2010թ. հոկտեմբերի 26-ի պայմանագրի« դրան կից թիվ 1 հավելվածի« «Ինգլիշ Թրեյդ Հաուզ» ՍՊԸ-ի 2010թ. դեկտեմբերի 06-ի թիվ 435 և 433 հաշիվ-ապրանքագրերի պատճեններով« որոնց համաձայն` «Էրզրում-97» ՍՊԸ-ն «Ինգլիշ Թրեյդ Հաուզ» ՍՊԸ-ից պետք է ձեռք բերեր 295.000.000 ՀՀ դրամի յուղեր և այլ ապրանքներ« սակայն ձեռք է բերել ընդհանուր 4.000.000 ՀՀ դրամի ապրանքներ։
(դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 217-221)
2010թ. հոկտեմբերի 28-ի դրամարկղային մուտքի թիվ 99 օրդերի և պայմանագրում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին նույն օրվա թիվ 1 համաձայնագրի պատճեններով« որոնց համաձայն` «Ինգլիշ Թրեիդ Հաուս» ՍՊԸ-ն «Էրզրում 97» ՍՊԸ-ի տնօրեն Գ. Բադալյանի պահանջով կատարել է պայմանագրային փոփոխություններ և լրացումներ« մասնավորապես` 2010թ. հոկտեմբերի 28-ի պայմանագրում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին «Ինգլիշ Թրեիդ Հաուս» և «Էրզրում-97» ՍՊԸ-ների միջև կնքված համաձայնագրով փոխանցված 295.000.000 ՀՀ դրամից ընկերության տնօրեն Արմեն Գևորգյանը Գ. Բադալյանին հետ է վերադարձրել 291.000.000 ՀՀ դրամ ընդհանուր գումար։
(դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 222-223)
2010թ. նոյեմբերի 08-ի դրամարկղային մուտքի թիվ 103 օրդերի« պայմանագրում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին նույն օրվա թիվ 1 համաձայնագրի պատճենով« որոնց համաձայն` «Կարսաթ-Օյլ» և «Էրզրում 97» ՍՊԸ-ների միջև 2010թ. հոկտեմբերի 29-ին կնքված պայմանագրերում փոփոխություններ են կատարվել« որի արդյունքում «Կարսաթ-Օյլ» ՍՊԸ-ի տնօրեն Կարեն Ավետիսյանը «Էրզրում-97» ՍՊԸ-ի տնօրեն Գրիգոր Բադալյանին հետ է վերադարձրել 110.000.000 ՀՀ դրամ։
(դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 224-225)
2010թ. հոկտեմբերի 16-ի թիվ 76« 2010թ. հոկտեմբերի 15-ի թիվ 66« թիվ 64« 2010թ. հոկտեմբերի 25-ի թիվ 75« 2010թ. նոյեմբերի 03-ի թիվ 82 վճարման հանձնարարականների պատճեններով« որոնց համաձան` Եվրասիական Զարգացման Բանկի կողմից իրականացվող «ՓՄՁ սուբեկտներին ֆինանսավորում» ծրագրի շրջանակներում «Էրզրում-97» ՍՊԸ-ին տրամադրված 4.000.000 ԱՄՆ դոլարը փոխակերպվել և համապատասխան օրերին փոխանցվել է «Մոսէսքո» ՍՊԸ-ի հաշվին` 295.000.000 և 305.000.094 ՀՀ դրամ« «Ռայս-Օյլ» ՍՊԸ-ի հաշվին` 400.000.000 ՀՀ դրամ« «Ինգլիշ Թրեիդ Հաուզ» ՍՊԸ-ի հաշվին` 295.116.906 ՀՀ դրամ և «Կարսաթ-Օյլ» ՍՊԸ-ի հաշվին` 137.497.000 ՀՀ դրամ։
(դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 1, գ.թ. 226-228)
«Հայբիզնեսբանկ» ՓԲԸ-ի 2013թ. օգոստոսի 20-ի թիվ 2903-02 գրության և դրան կից գումարային տրամադրման կարգադրության պատճեններով« որոնց համաձայն` «Էրզրում-97» ՍՊԸ-ի հետ 2010թ. հոկտեմբերի 15-ին և 25-ին կնքված չվերականգնվող վարկային գծի բացման մասին համաձայնագրերի` բանկը վարկառուի համար բացել է թվով 2 չվերականգնվող վարկային գիծ, յուրաքանչյուրը` 2.000.000 ԱՄՆ դոլարի չափով, ընդամենը 4.000.000 ԱՄՆ դոլար« որն ամբողջությամբ տրամադրվել է «Էրզրում-97» ՍՊԸ-ին։ Գումարը տրամադրվել է Եվրասիական Զարգացման Բանկի կողմից իրականացվող «ՓՄՁ սուբեկտներին ֆինանսավորում» ծրագրի շրջանակներում` համաձայն Եվրասիական Զարգացման Բանկի և «Հայբիզնեսբանկ» ՓԲԸ-ի միջև 2010թ. ապրիլի 27-ին կնքված վարկային պայմանագրի։
(դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 2, գ.թ. 8-18)
ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ 2013թ. սեպտեմբերի 26-ի թիվ 14/14-7/11617-13 գրությամբ« որի համաձայն` «Էրզրում-97» ՍՊԸ-ն 2000-2008 թվականներին աշխատել է ընդհանուր հարկման ռեժիմով` համարվել է ԱԱՀ վճարող« իսկ 2009-2012 թվականներին համարվել է ԱԱՀ չվճարող (ՓՄՁ)։ Ընկերությունը 2010 թվականի 4-րդ եռամսյակում մատակարարներից ձեռք է բերել յուղ և այլ ապրանքներ` 1031.6 մլն ՀՀ դրամ ընդհանուր արժողությամբ« որը ձևակերպվել է որպես ապրանքանյութական արժեք։ Ընկերության կողմից ներկայացված տեղեկություններով և տարեկան հաշվարկներով 2011թ. և 2012թ. իրացման շրջանառությունը կազմել է համապատասխանաբար 44.8 և 20.3 մլն ՀՀ դրամ։ Ըստ դրա` 2013թ. դեկտեմբերի 31-ի դրությամբ «Էրզրում-97» ՍՊԸ-ի ապրանքանյութական արժեքների մնացորդը կազմել է 966.5 մլն ՀՀ դրամ։ 2013թ. ապրիլի 05-ից ընկերության գործունեությունը ժամանակավորապես դադարեցված է։
(դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 2, գ.թ. 72)
«Հայբիզնեսբանկ» ՓԲԸ-ի 2013թ. հոկտեմբերի 16-ի թիվ 3666-02 գրությամբ և դրան կից «Էրզրում-97» ՍՊԸ-ի բանկային հաշիվների քաղվածքով« որոնց համաձայն` 2010թ. հոկտեմբեր-նոյեմբեր ամսիներին Եվրասիական Զարգացման Բանկի կողմից իրականացվող «ՓՄՁ սուբեկտներին ֆինանսավորում» ծրագրի շրջանակներում «Էրզրում-97» ՍՊԸ-ին տրամադրված 4.000.000 ԱՄՆ դոլարը փոխակերպվել է ՀՀ դրամի և համապատասխան օրերին փոխանցվել է «Մոսէսքո» ՍՊԸ-ի հաշվին` 295.000.000 ՀՀ դրամ և 305.000.094 ՀՀ դրամ« «Ռայս-Օյլ» ՍՊԸ-ի հաշվին` 400.000.000 ՀՀ դրամ« «Ինգլիշ Թրեիդ Հաուզ» ՍՊԸ-ի հաշվին` 295.116.906 ՀՀ դրամ և «Կարսաթ-Օյլ» ՍՊԸ-ի հաշվին` 137.497.000 ՀՀ դրամ։
(դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 2, գ.թ. 92-101)
ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ 2013թ. նոյեմբերի 21-ի թիվ 11-5/14481-13 գրությամբ և դրան կից լազերային սկավառակով« որի համաձայն` «Էրզրում-97» ՍՊԸ-ն մատակարար ընկերություններից ձեռք է բերել համապատասխան քանակի յուղեր և այլ ապրանքներ։
(դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 2, գ.թ. 170-171)
«Հայբիզնեսբանկ» ՓԲԸ-ի 2013թ. փետրվարի 12-ի թիվ 4493-02 գրությամբ և դրան կից Եվրասիական Զարգացման Բանկի և «Հայբիզնեսբանկ» ՓԲԸ-ի միջև 2010թ. ապրիլի 27-ին կնքված վարկային պայմանագրի և լրացուցիչ համաձայնագրերի հայերեն թարգմանությամբ պատճեններով, որի հիման վրա «Էրզրում-97» ՍՊԸ-ին տրամադրվել է 4.000.000 ԱՄՆ դոլար գումար չափով վարկ։
(դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 2, գ.թ. 178-339)
Գ. Բադալյանի` 2014թ. հոկտեմբերի 03-ի ՀՀ մուտքի և ելքի վերաբերյալ պահանջագրով և դրան կից աղյուսակով« որի համաձայն` վերջինս ՀՀ-ից մեկնել է 2013թ. օգոստոսի 26-ին« սակայն նրա` ՀՀ մուտք գործելու վերաբերյալ տեղեկություններ չկան։
(դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 5, գ.թ. 69-70)
«Էրզրում 97» ՍՊԸ-ի վերաբերյալ կազմված հաշվապահական փաստաթղթերով, գրանցամատյանով« ԱԱՀ-ի անձնական հաշվի քարտի և այլ հաշվապահական փաստաթղթերի պատճեններով։
(դատական նիստի արձանագրություն, հատոր 6, գ.թ. 2-105)
Ամբաստանյալ Գրիգոր Լիպարիտի Բադալյանը նախաքննության ընթացքում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ 4 միլիոն ԱՄՆ դոլարին համարժեք ապրանքները մատակարար կազմակերպություններից գնել և գումարները համապատասխանաբար փոխանցել է նրանց հաշվեհամարներին, սակայն պայմանագրերում որոշակի փոփոխություն են կատարել և շուրջ 1 միլիոն ԱՄՆ դոլարին համարժեք դրամի ապրանքն ինքը որոշել է չգնել և այդ չափով պակաս ապրանք է ստացել, իսկ նշված ընկերություններն իրենց հաշվեհամարներից կանխիկացրել են 1 միլիոն ԱՄՆ դոլարին համարժեք դրամ և տվել են անձամբ իրեն։ Նշված գումարը տրամադրել է եղբորը` Խաժակ Բադալյանին, պարտքով, քանի որ Արայիկ Ենոքյանը բիզնեսի ոլորտում գրավիչ առաջարկ էր արել նրան։ Մնացած ապրանքները ձեռք է բերել մատակարարման պայմանագրերում նշված պայմաններով և ծավալներով։ Տվյալ ապրանքներն ըստ էության ստացել է այդ մատակարար ընկերություններից և ինչքանով որ հնարավոր է` տեղափոխել է իրեն պատկանող խանութ-սրահները, սակայն ապրանքների մի մասն իր պահանջով ի պահ է թողնվել նույն ընկերություններում, քանի որ ինքն այդքան ապրանքներ տեղավորելու համար տեղ չի ունեցել, սակայն վաճառքն իրականացվել է հենց այդ տարածքներից, իսկ իր խանութ-սրահներում տեղ ազատվելուց հետո համապատասխան չափով ի պահ հանձնված ապրանքներից տեղափոխել է իմ մոտ։ Այդ ժամանակահատվածում ցավոք սրտի իր եղբայր Խաժակն ընկել էր խարդախ Արայիկ Ենոքյանի ճանկերը և դարձել է նրա զոհը։ Վերջինս շարունակաբար եղբորից գումարներ է կորզել` իբր բիզնեսի մեջ ներդնելու և կարճ ժամկետում մեծ շահույթներ ստանալու պատրվակով։ Խաժակը փաստորեն հավատացել է նրան` չմտածելով, որ կարող է խարդախության զոհ դառնալ։ Եղբայրն իրենից գումարներ է ուզել` վստահեցնելով, որ Արայիկին հավատում է։ Այդ կապակցությամբ ինքը շուրջ 3 միլիոն ԱՄՆ դոլարին համարժեք ավտոյուղերը և դրանց պարագաները վաճառել է ինքնարժեքով, իսկ որոշ դեպքերում նաև ինքնարժեքից ցածր գներով, որպեսզի արագ գումար ներգրավվի և տրամադրվի Խաժակին։
Իր սովորական գործունեությունը եղել է այն, որ իրենց ընկերությունն ապրանքները վաճառել է ծառայություններ մատուցելու միջոցով։ Այս դեպքում ինքն ապրանքները վաճառել է շուկայում առկա յուղ վաճառողներին` նույն գներով, այսինքն` ինչքանով որ ձեռք է բերել, որոշ դեպքերում ավելի ցածր, որպեսզի կարճ ժամանակահատվածում վաճառի ապրանքները։ Ապրանքները վաճառելիս դրանք չի փաստաթղթավորել, այսինքն տվյալ պայմաններում նույնպես ինքը տուժվել է։ Դրա հետևանքով տուժվել է նաև իր ամբողջ ընտանիքն և հայտնվել ծանր նյութական կացության մեջ, քանի որ Արայիկը եղբորից այդ ժամանակահատվածում հափշտակել է շուրջ 8 միլիոն ԱՄՆ դոլար գումար, որի համար դատապարտվել է և առկա է օրինական ուժի մեջ մտած դատավճիռ։ Վերը նշված 3 միլիոն դոլարի ապրանքները վաճառել է նշված գներով փուլ առ փուլ և որևէ օգուտ չի ունեցել, չի ցանկանում ասել, թե ապրանքներն անվանական ում է վաճառել և ներկա դրությամբ ընկերությունը մնացորդ չունի։ Վաճառված ապրանքներից ստացված գումարներով նաև մարվել են մասնակի վարկային պարտավորությունները, քանի որ ինքը ստիպված է գնացել այդ քայլին նաև այն պատճառով, որպեսզի կարողանա վճարել համապատասխան ժամանակացույցով տրված վարկերը, քանի որ չեն իմացել, որ Արայիկն իրենց խաբելու է և իրենք ստիպված այդ օրն են ընկնելու։ Այդ պատճառով բանկի առջև առաջացել են պարտավորություններ, որոնք ներկայումս փակվել են, ավելի ստույգ «Էրզրում-97» ՍՊԸ-ն և ինքը որևէ պարտավորու¬թյուն չունեն «Հայբիզնեսբանկ» ՓԲԸ-ի հանդեպ, իր ազգականները, բարեկամներն իրենց գույքերը գրավադրել են և ստացած վարկն ուղղել են իր վարկի մնացորդի մարմանը։ Բացի այդ, բանկը գրավ դրված գույքերի նկատմամբ սահմանված արժեքների չափով գրանցել է իր սեփականության իրավունքը։
Եթե ինքը նորմալ պայմաններում վաճառեր վերցրած ապրանքները` ապա պայմանավորված շրջանառության ծավալներով իր շահույթը լինելու էր առավելագույնը 5 %։ Ներկայացված, 2010թ. հոկտեմբերի 28-ի թիվ 99 և 2010թ. նոյեմբերի 08-ի թիվ 103 դրամարկղային մուտքի անդորրա¬գրերում գանձապահի փոխարեն ինքն է ստորագրել։ Այլ հարցերի պատասխանել չի ցանկանում։
Դատարանում ամբաստանյալ Գ. Բադալյանն առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չի ճանաչել և ցուցմունք է տվել այն մասին, որ չնայած այն հանգամանքին, որ իրեն 4 մլն դոլար վարկային հայտը ձևակերպելու ժամանակ ասել են, որ դիմումում պետք է նշվի Եվրասիական Զարգացման Բանկի կողմից իրականացվող «ՓՄՁ սուբյեկտների ֆինանսավորում» ծրագրի շրջանակներում ձևակերպումը, սակայն չեն պարզաբանել, թե ինչ է նշանակում դա, չեն պարզաբանել, թե ինչ է նշանակում «ՓՄՁ սուբյեկտների ֆինանսավորում», չեն պարզաբանել որևէ միջազգային պայմանագրի գոյության մասին։ Հետագայում` վարկային պայմանագրերը և համաձայնագրերը ձևակերպելու ժամանակ իրեն նույնպես չի պարզաբանվել, որ տրամադրվող միջոցները «Հայբիզնեսբանկի» միջոցները չեն, անգամ հիշատակում չի եղել ոչ արտաքին տնտեսական և ոչ էլ միջազգային պայմանագրերի մասին։ Որևէ մեկը չի պարզաբանել, որ ձեռնարկատիրական գործնեության ընթացքում ունենալու է կաշկանդվածություն պայմանագրերը փոփոխելու և լրացնելու հարցում, նման արգելքներ չկան անգամ վարկային պարմանագրում և համաձայնագրերում։ Ձեռնարկատիրության ընթացքում հնարավոր չէ ապագային վերաբերող հարցերը ստույգ կանխատեսել և ճգնաժամի մեջ չընկնելու համար հաճախ անհրաժեշտ է կատարել իրավիճակից բխող գործողություններ, փոփոխություններ և լրացումներ։ 401.000.000 ՀՀ դրամ գումարը ոչ նպատակային օգտագործելու հանգամանքը չի համապատասխանում իրականությանն ինքնին նաև այն պատճառով, որ նշված 4.000.000 ԱՄՆ դոլար գումարն ամբողջությամբ փոխանցվել է մատակարար կազմակերպություններին, որից հետո, փոխանցված ամբողջ գումարից 1/4 մասով ապրանքներից հրաժարվելը ենթարկվել է համապատասխան հաշվապահական ձևակերպման։ Ինքը վստահ է եղել, որ որևէ անօրինական արարք թույլ չի տալիս։ Նշված փոփոխության մասին բանկին իրազեկելու պարտավություն չեն ունեցել, նման պարտականություն սահմանված չի եղել որևէ փաստաթղթում։ Բանկի հանդեպ «էրզրում-97» ՍՊԸ-ն և ինքը որևէ պարտավորություն չունեն, իր ազգականները վերավարկավորել են այդ մնացորդը։
Իր ընկերությունում առանց գրանցման 12 աշխատող չի աշխատել։ Եթե չի սխալվում` առանց գրանցման աշխատել են 4-5 հոգի։ Բացի այդ, նրանք առանց գրանցման աշխատել են ընդամենը մի քանի ամիս և այդ պայմաններում իրեն անհասկանալի է, թե որտեղից է հետևում, որ ինքը պետք է պետությանը նրանից յուրաքանչյուրի համար վճարեր 600.000 ՀՀ դրամ, որը թաքցրել է և խուսափել է, դրանով պայմանավորված պետությանը պատճառելով վնաս միայն սոցիալական ապահովության գծով շուրջ 7.200.000 ՀՀ դրամ գումար։ Բացի այդ, գտնում է, որ դրանով պայմանավորված մյուս հարկատեսակները նույնպես ենթակա են վերահաշվարկի։
Համաձայն չէ փորձագետի եզրակացության մեջ նշված այն հաշվարկների հետ իբր ինքը մնացած 3.000.000 ԱՄՆ դոլար գումարի մասով ունեցել է 6 տոկոս շահութաբերություն, քանի որ նշված գումարի չափով ապրանքները 2010-2011 թվականներին արագ վաճառելու պատճառով վաճառել է ինքնարժեքով, հաճախ ինքնարժեքից ցածր գնով և գոյացած գումարները տվել է եղբորը` Խաժակ Բադալյանին, որից էլ Արայիկ Ենոքյանը բիզնեսի անվան տակ հափշտակել է, որի արդյունքում ընտանիքը հայտվել է ծանր նյութական կացության մեջ։ Նյութական ծանր կացության մեջ ընկնելուց հետո ինքնարժեքից ցածր գնով վաճառել է ապրանքները նաև այն պատճառով, որ չի հասցրել արդեն բանկի հանդեպ ընթացիկ վճարումները ժամանակին կատարել։ Նշված հանգամանքն անտեսելու արդյունքում փորձագետը շահութահարկի և ԱԱՀ գծով հաշվարկել է շուրջ 18.000.000 ապառքի գումար որպես պետությանը չվճարած հարկ, ինչը չի կարող համապատասխանել իրականությանը, քանի որ ինքը շահույթ ընդհանրապես չի ստացել։
Ինչ վերաբերում է մեղադրանքում նշված, սահմանն ապօրինի հատելուն` հայտնում է, որ ինքն իր անձնագրով օրինական ձևով Ռուսաստանից վերադարձել է Հայաստան, որևէ հյուպատոսական ծառայություն չի դիմել, վերադարձի վկայական չի ստացել։ Ինչ վերաբերում է նրան, թե ինչու սահմանահատման էլեկտրոնային համակարգում նշում չկա իր սահմանահատման վերաբերյալ, ապա միայն կարող է ասել, որ հավանաբար դա տեխնիկական խափանման կամ մարդկային սխալի արդյունք է։ Հարկ է նշել, որ չկա որևէ տեխնիկական միջոց, որն աշխատի անթերի կամ անսխալ։ Իրեն մի քանի ժամով բռնել են Ռուսաստանի իրավապահները, սակայն շատ արագ բաց են թողել` ասելով, որ այն մեղադրանքը, որով իրեն հետախուզել են` նույնիսկ հանցագործություն չի համարվում, ուստի ինքը որևէ մտավախություն և պատճառ չի ունեցել սահմանն ապօրինի հատելու, անտեղի հանցագործություն կատարելու։
/հատոր 2, գ.թ. 14-15, 227, դատական նիստի արձանագրություն/

15. Դատարանի իրավական վերլուծությունները

Վերլուծելով ամբաստանյալ Գրիգոր Լիպարիտի Բադալյանի ցուցմունքները, դրանք համադրելով քրեական գործի դատական քննությամբ ձեռք բերված և հետազոտված ապացույցների հետ, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, իրենց համակցության մեջ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Գ. Բադալյանի նախաքննական և դատաքննական ցուցմունքները` հանցագործություն կատարած չլինելու, հարկը և պարտադիր այլ վճարումները վճարելուց խուսափելու դիտավորություն չունենալու, սահմանն ապօրինի չհատելու վերաբերյալ` իրականությանը չեն համապատասխանում, արժանահավատ չեն, քրեական պատասխանատվությունից և պատժից խուսափելու նպատակ են հետապնդում և հերքվում են վերոհիշյալ ապացույցներով։
Վերոհիշյալ վերլուծությունների արդյունքում դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Գրիգոր Լիպարիտի Բադալյանի կողմից, նրա մեղավորությամբ, միջազգային պայմանագրով նախատեսված ծրագրի կողմից տրամադրվող նպատակային վարկը ոչ նպատակային օգտագործելը, որը խոշոր վնաս է պատճառել կազմակերպությանը` ապացուցված է, նրա այդ արարքը ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին` նաև հետևյալ պատճառաբանությամբ.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածի 1-ին մասը պատասխանատվություն է նախատեսում պետության կամ միջազգային կազմակերպության կամ միջազգային պայմանագրով նախատեսված ծրագրի կողմից տրամադրվող նպատակային վարկը ոչ նպատակային օգտագործելու համար, եթե այդ արարքը խոշոր վնաս է պատճառել անձանց, կազմակերպություններին կամ պետությանը։
Նշված հանցագործության առարկա է հանդիսանում պետության կամ միջազգային կազմակերպության կամ միջազգային պայմանագրով նախատեսված ծրագրի կողմից տրամադրվող նպատակային ցանկացած տեսակի վարկը։ Հանցագործության օբյեկտիվ կողմը դրսևորվում է վարկը ոչ նպատակային օգտագործելով։ Ընդ որում` այս հանցագործության օբյեկտիվ կողմի պարտադիր հատկանիշ է հանրորեն վտանգավոր հետևանքը, այն է` անձանց, կազմակերպություններին կամ պետությանը խոշոր վնաս պատճառելը։
Այսինքն` վերոգրյալ իրավանորմի վերլուծությունից հետևում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածով նախատեսված հանցակազմն առկա է միայն այն դեպքում, երբ պետության կամ միջազգային կազմակերպության կամ միջազգային պայմանագրով նախատեսված ծրագրի կողմից տրամադրվող նպատակային վարկը ոչ նպատակային օգտագործելով` անձանց, կազմակերպություններին կամ պետությանը պատճառվել է խոշոր վնաս։
2016թ. մարտի 23-ին և 31-ին դատարան են ստացվել «Հայբիզնեսբանկ» ՓԲԸ-ի 2016թ. մարտի 21-ի թիվ 1247-32 և 2016թ. մարտի 25-ի թիվ 1320-32 գրություններն այն մասին, որ կատարված հանցագործության հետևանքով «Հայբիզնեսբանկ» ՓԲԸ-ին պատճառվել է 682.576,6 ԱՄՆ դոլարի վնաս։
Մեղադրողը փոփոխելով Գ. Բադալյանին առաջադրված մեղադրանքը` նրան ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրանք է առաջադրել` 682.576,6 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 330.271.513 ՀՀ դրամ գումարի չափով պատճառված խոշոր վնասի համար։
Փաստորեն ամբաստանյալ Գ. Բադալյանը հանդիսանալով ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ Շենգավիթի հարկային տեսչությունում հաշվառված «Էրզրում 97» ՍՊԸ-ի հիմնադիրը և տնօրենը, Երևանի Արշակունյաց 212/1 հասցեում իրականացնելով շահույթ հետապնդող առևտրային գործունեություն` 2010թ. օգոստոսի 17-ին դիմել է «Հայբիզնեսբանկ» ՓԲԸ` Եվրասիական Զարգացման Բանկի կողմից իրականացվող «ՓՄՁ սուբյեկտների ֆինանսավորում» ծրագրի շրջանակներում, շրջանառու միջոցների համալրման և շինարարական աշխատանքների իրականացման նպատակով 4 միլիոն ԱՄՆ դոլար վարկ ստանալու համար, սակայն իրականում ցանկացել է վարկի գումարը կանխիկացնելով` այն ներդնել շահույթ հետապնդող այլ` ոչ նպատակային գործունեության մեջ։ Բանկի և ՍՊԸ-ի միջև 2010թ. հոկտեմբերի 8-ին կնքված վարկային գործառնությունների իրականացման V10-0031 գլխավոր պայմանագրով վարկառուին տրամադրվել է 1.5 միլիարդ ՀՀ դրամի սահմանաչափ։ 2010թ. հոկտեմբերի 15-ին և 2010թ. հոկտեմբերի 25-ին կնքված չվերականգնվող վարկային գծի բացման վերաբերյալ համաձայնագրերի հիման վրա վարկառուին տրամադրվել է 4.000.000 ԱՄՆ դոլար ընդհանուր գումարի վարկ` շրջանառու միջոցների համալրման, Երևան քաղաքի Արշակունյաց 212/1 հասցեում գտնվող խանութ սրահի ներքին շինարարությունն ավարտելու և կահավորելու նպատակով։
Որպես պարտավորության կատարման ապահովման միջոց գրավադրվել է թվով վեց անշարժ գույք։ Երբ Գ. Բադալյանը սկսել է չկատարել իր վարկային պարտավորությունները` ընկերության պարտավորությունների դիմաց գրավի առարկա հանդիսացող անշարժ գույքերն անցել են բանկին սեփականության իրավունքով և կատարվել է վարկի մարում` գրավադրված գույքի իրացումից ստացված գումարների չափով և պարտքի դիմաց բանկին ի սեփականություն անցած գրավադրված գույքերի արժեքների չափով։
Դատարանը գտնում է, որ վերոհիշյալ վարկը գրավով ապահովված լինելը` վնասի առաջացումը բացառող հանգամանք գնահատվել չի կարող, քանի որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածը նման պայման չի նախատեսում։ Այդ պատճառով, անկախ բանկի և վարկառուի միջև առկա փոխադարձ համաձայնությամբ գրավադրված գույքի արժեքից և դրա իրացման արդյունքում ձեռք բերված գումարից` օրենքով սահմանված չափով վնասի առաջացման փաստը բավարար է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքը հաստատված համարելու համար։
Այսպիսով, ամբաստանյալի գործողությունների արդյունքում, «Հայբիզնեսբանկ» ՓԲԸ-ի միջոցով միջազգային կազմակերպության կողմից տրամադրված նպատակային վարկը օգտագործվել է ոչ նպատակային, որի արդյունքում կազմակերպությանը պատճառվել է 682.576,6 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 330.271.513 ՀՀ դրամ գումարի չափով խոշոր վնաս։
Ապացուցված է նաև ամբաստանյալ Գրիգոր Լիպարիտի Բադալյանի կողմից, նրա մեղավորությամբ, ՀՀ պահպանվող պետական սահմանն առանց սահմանված փաստաթղթերի հատելը, նրա այդ արարքը նույնպես ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 329-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին։
Ամբաստանյալ Գրիգոր Լիպարիտի Բադալյանի կողմից, օրենսդրությամբ նախատեսված հաշվետվություններ, հաշվարկներ կամ հարկման հիմք հանդիսացող պարտադիր այլ փաստաթղթեր չներկայացնելու կամ նշված փաստաթղթերի մեջ ակնհայտ խեղաթյուրված տվյալներ մտցնելու միջոցով, հարկը և պարտադիր այլ վճարումները վճարելուց չարամտորեն խուսափելը ապացուցված է ոչ թե առանձնապես խոշոր չափերով գումարի, այլ խոշոր չափերով հարկի և այլ վճարումների գումարներ հանդիսացող 7.114.570 ՀՀ դրամ գումարի չափով, ուստի այդ մասով արարքը ճիշտ չի որակված և չի համապատասխանում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին հետևյալ պատճառաբանությամբ.
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետի համաձայն`
«Յուրաքանչյուր ոք, երբ որոշվում են նրա քաղաքացիական իրավունքներն ու պարտականությունները կամ նրան ներկայացված ցանկացած քրեական մեղադրանքի առնչությամբ, ունի օրենքի հիման վրա ստեղծված անկախ ու անաչառ դատարանի կողմից ողջամիտ ժամկետում արդարացի և հրապարակային դատաքննության իրավունք (…)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի համաձայն`
«Քրեական պատասխանատվության միակ հիմքը հանցանք, այսինքն` այնպիսի արարք կատարելն է, որն իր մեջ պարունակում է քրեական օրենքով նախատեսված հանցակազմի բոլոր հատկանիշները։»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 5-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Արարքի հանցավորությունը, դրա պատժելիությունը և քրեաիրավական այլ հետևանքները որոշվում են միայն քրեական օրենքով։
2. Քրեական օրենքն անալոգիայով կիրառելն արգելվում է։»։
Նույն օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ, անկախ և անկողմնակալ դատարանի կողմից ողջամիտ ժամկետում իր շահերին առնչվող քրեական գործի քննության իրավունք։
2. Դատավորը, դատախազը, քննիչը, հետաքննության մարմնի աշխատակիցը չեն կարող մասնակցել քրեական գործով վարույթին, եթե նրանք ուղղակի կամ անուղղակի շահագրգռված են գործի ելքով։
3. Քրեական հետապնդում իրականացնող մարմինը պարտավոր է ձեռնարկել սույն օրենսգրքով նախատեսված բոլոր միջոցառումները` գործի հանգամանքների բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ հետազոտման համար, պարզել ինչպես կասկածյալի և մեղադրյալի մեղավորությունը հիմնավորող, այնպես էլ նրանց արդարացնող, ինչպես նաև նրանց պատասխանատվությունը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։
(…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն`
«Հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա, այն պետք է հաստատվի գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ։»։
Նույն հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն`
«Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր կասկածները, որոնք չեն կարող փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի կամ կասկածյալի։»։
Նույն օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Քրեական գործով ապացույցներ են ցանկացած փաստական տվյալները, որոնց հիման վրա օրենքով որոշված կարգով հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը, դատարանը պարզում են քրեական օրենսգրքով նախատեսված արարքի առկայությունը կամ բացակայությունը, այդ արարքը կասկածյալի կամ մեղադրյալի կողմից կատարելը կամ չկատարելը և մեղադրյալի մեղավորությունը կամ անմեղությունը, ինչպես նաև գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող այլ հանգամանքներ։
2. Քրեական դատավարությունում որպես ապացույցներ թույլատրվում են`
(…)
1) կասկածյալի ցուցմունքները.
2) մեղադրյալի ցուցմունքները.
(…)
4) վկայի ցուցմունքները.
(…)
6) փորձագետի եզրակացությունը.
(…)
3. Քրեական դատավարության ընթացքում թույլատրվում է օգտագործել միայն այն փաստական տվյալները, որոնք ձեռք են բերվել սույն օրենսգրքով սահմանված պահանջների պահպանմամբ։
(...)»։
«Ապացույցների բավարարություն» հասկացության էությունը, ապացույցների բավարարությունը որոշելու ընդհանուր չափանիշները, դրանցից յուրաքանչյուրի բնութագիրը Վճռաբեկ դատարանը քննարկել և վերլուծել է Ս. Սաքանյանի վերաբերյալ գործով կայացրած որոշման շրջանակներում։
Մասնավորապես, վկայակոչված որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը, համեմատական վերլուծության ենթարկելով «ապացուցման առարկա» և «ապացույցների բավարարություն» հասկացությունները, նշել է.
«(…) եթե ապացուցման առարկան ցույց է տալիս, թե ինչ է անհրաժեշտ պարզել յուրաքանչյուր քրեական գործով, ապա ապացույցների բավարարությունը կապված է այն ապացուցողական նյութի հետ, որը վերաբերում է ապացուցման առարկային և թույլ է տալիս այդ հանգամանքների մասին գալ արժանահավատ հետևության։ Որոշելով ապացույցների բավարարությունը` վարույթն իրականացնող մարմինները լուծում են քրեական գործի համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքների հետազոտման խորության աստիճանի հետ կապված հարցերը, մասնավորապես այն, թե ի՞նչ աստիճանի պետք է մանրացվի յուրաքանչյուր հանգամանքը, և ի՞նչ ծավալի ապացույցներ են անհրաժեշտ այդ հանգամանքները հավաստի պարզելու և դրա հիման վրա այս կամ այն դատավարական որոշումը կայացնելու համար։
Այսպիսով, ապացույցների բավարարությունը ենթադրում է կոնկրետ գործով ապացուցման շրջանակների այնպիսի որոշումը, որպեսզի հավաքված ապացույցները որակական կողմից ապահովեն ապացուցման առարկայի յուրաքանչյուր տարրի պարզումը, իսկ քանակական կողմից` այդ հանգամանքների բացահայտման արժանահավատությունը և դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունն ու պատճառաբանվածությունը։
Ի տարբերություն ապացուցման առարկայի, ապացույցների բավարարություն հասկացության բովանդակությունը քրեական դատավարության օրենսդրությամբ բացահայտված չէ, այսինքն` օրենքում հստակ նշում չկա այն մասին, թե մինչև ե՞րբ պետք է հավաքվեն և հետազոտվեն ապացույցները, որպեսզի յուրաքանչյուր գործով պարզվի ապացուցման առարկան ամբողջությամբ կամ նրա տարրերն առանձին վերցրած։ Բացի այդ, օրենքում սահմանված չէ միասնական չափանիշ առ այն, թե ե՞րբ են ի հայտ գալիս յուրաքանչյուր քրեական գործով ապացուցման առարկան բացահայտված համարելու հիմքերը։
Վճռաբեկ դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի համակարգային վերլուծության հիման վրա արձանագրում է ապացույցների բավարարությունը որոշելու հետևյալ ընդհանուր չափանիշները՝
1) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունք,
2) դատավարական որոշումների հիմնավորվածություն և պատճառաբանվածություն,
3) անմեղության կանխավարկած» (տե՛ս Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 14-15-րդ կետերը, իսկ վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքի, դատավարական որոշումների հիմնավորվածության և պատճառաբանվածության, անմեղության կանխավարկածի մասին մանրամասն տե՛ս նույն որոշման 16-19-րդ կետերը)։
29. Վերահաստատելով և զարգացնելով նախորդ կետում մեջբերված գործով արտահայտած իրավական դիրքորոշումները` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ «ապացույցների բավարարությունը» որոշելու չափանիշներն են.
1) անմեղության կանխավարկածը,
2) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքը,
3) դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունը և պատճառաբանվածությունը։
30. Անդրադառնալով անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին` Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ քրեական դատավարությունում կանխավարկածը օրենքով կամ նախադեպային իրավունքով հաստատված այն կանոնն է, որի համաձայն՝ որոշակի հանգամանք համարվում է հաստատված, քանի դեռ օրենքով սահմանված կարգով չի ապացուցվել հակառակը։ Մարդու անմեղությունը քրեական դատավարության կարևորագույն կանխավարկածներից է, որն ամրագրված է ինչպես ՀՀ Սահմանադրությամբ, միջազգային պայմանագրերով և օրենքներով, այնպես էլ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի և Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքով։ Հանցանք կատարելու մեջ անձի մեղավորությունը հաստատված համարելը ոչ այլ ինչ է, քան անմեղության կանխավարկածի հաղթահարում։ Միևնույն ժամանակ, անձին դատապարտելու համար համարժեք ապացույցների բավարար համակցության բացակայությունը նշանակում է, որ անձի անմեղության կանխավարկածը հաղթահարված չէ։ Այլ խոսքով՝ քրեական դատավարության ընթացքում չապացուցված մեղավորությունը հավասարազոր է ապացուցված անմեղության։
Հարկ է նշել նաև, որ անմեղության կանխավարկածն ամրագրող նորմերը, ինչպես նաև նախադեպային իրավունքը սահմանում են ոչ միայն այդ սկզբունքի բուն էությունը, այլև՝ դրա հաղթահարման, նույնն է, թե անձի մեղավորության հաստատման համար անհրաժեշտ դատավարական չափորոշիչները։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը Մ.Հակոբյանի գործով որոշման մեջ շեշտել է. «(…) ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը դատարաններին պարտավորեցնում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածում թվարկված՝ ապացուցման ենթակա հանգամանքների, այդ թվում՝ կոնկրետ հանցանքի հատկանիշների և այդ հանցանքի մեջ անձի մեղավորության վերաբերյալ իր հետևությունները հիմնավորել վերաբերելի, փոխկապակցված, հավաստի ապացույցներով և ոչ թե ենթադրություններով։ Այլ խոսքով՝ հանցանքի մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր անձի վերաբերյալ` ապացուցման ենթակա յուրաքանչյուր հանգամանքի կապակցությամբ դատարանի հետևությունը պետք է հիմնված լինի ոչ թե գնահատողական դատողությունների, կանխատեսումների կամ կարծիքների, այլ կոնկրետ գործով օրենքով սահմանված կարգով ձեռք բերված փաստական տվյալների վրա։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ մեղսագրվող հանցագործության և դրա հատկանիշների ապացուցման բեռը կրում է մեղադրանքի կողմը, իսկ չփարատված կասկածները պետք է մեկնաբանվեն հօգուտ մեղադրյալի։ Դրանից հետևում է, որ մեղադրանքի կողմը կրում է անձի մեղքը հաստատելու համար բավարար ապացույցներ ներկայացնելու պարտականությունը (…)» (տե՛ս Մարգար Հակոբյանի վերաբերյալ 2013 թվականի մայիսի 8-ի թիվ ԵԿԴ/0168/01/12 որոշման -րդ կետը)։ Անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել և իրավական դիրքորոշում է արտահայտել նաև Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի գործով որոշման մեջ (տե՛ս Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0044/01/11 որոշման 14-րդ կետը)։
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի ուսումնասիրությունը ևս ցույց է տալիս, որ Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 2-րդ կետով երաշխավորված անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը, ի թիվս այլոց, ենթադրում է մեղադրանքի կողմի պարտականությունը ներկայացնելու անձին դատապարտելու համար բավարար ապացույցներ (տե՛ս, ի թիվս այլոց, Barbera Messegue and Jabardo v. Spain, գանգատ թիվ 10590/83, 1988 թվականի դեկտեմբերի 6-ի վճիռ, 77-րդ կետ, Janosevic v. Sweden, գանգատ թիվ 34619/97, 2002 թվականի հուլիսի 23-ի վճիռ, 97-րդ կետ)։
Այսպիսով, անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը ենթադրում է ապացույցների այնպիսի ամբողջության առկայություն, որն անհրաժեշտ է անձի մեղավորությունը ողջամիտ (հիմնավոր) կասկածից վեր ապացուցված համարելու, այլ ոչ թե անձի մեղավորության մասին ենթադրություններ անելու համար։
31. Ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս չափանիշին՝ ներքին համոզմունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Մ.Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի վերաբերյալ որոշման մեջ և դիրքորոշում ձևավորել այն մասին, որ «(…) Ներքին համոզմունքը, որպես ապացույցների գնահատման արդյունք, բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների անխզելի կապով. այն, մի կողմից, պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից, անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ։
Ապացույցները, որոնք հավաքվել և ստուգվել են օրենքին համապատասխան, կազմում են ներքին համոզմունքի այն օբյեկտիվ հիմքը, որն իր դրսևորումն է գտնում ընդունվող որոշումներում։ Թեպետ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա, այն չի կարող լինել կամայական։ Դրա հիմքում պետք է դրված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննությունը։ (…)» (տե՛ս Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 որոշման 14-րդ կետը)։
Այսպիսով, «ներքին համոզմունքը» սուբյեկտիվ-օբյեկտիվ կատեգորիա է։ Այն ապացույցների գնահատումն իրականացնող սուբյեկտի գիտակցված և ողջամիտ համոզվածությունն է իր իսկ կողմից կայացված որոշման հիմնավորվածության մեջ (սուբյեկտիվ բնույթ)։ Այդպիսի համոզվածությունը պետք է ձևավորված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննության արդյունքում և հիմնվի թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների բավարար համակցությամբ հաստատված փաստերի վրա, որոնք անկողմնակալ դիտորդի մոտ ողջամտորեն կձևավորեն նույն համոզվածությունը (օբյեկտիվ բնույթ)։
Ելնելով այն հանգամանքից, որ ներքին համոզմունքն ունի օբյեկտիվ հիմքեր, անհրաժեշտ է այն տարբերակել ինտուիցիայից, ենթադրություններից և այլ անհաշվետու զգացմունքներից։ Ի տարբերություն դրանց, ներքին համոզմունքը չի կարող ձևավորվել առանց օբյեկտիվ հիմքի և հիմնվել անթույլատրելի, ոչ վերաբերելի, անարժանահավատ ապացույցների վրա։ Այլ խոսքով, ներքին համոզմունքը հիմնվում է ողջամիտ կարծիքի, գիտելիքի վրա, այլ ոչ թե ենթադրությունների, երևակայության, համակրանքի, հակակրանքի կամ կանխակալ կարծիքի վրա։
Ներքին համոզմունքի՝ որպես ապացույցների գնահատման արդյունքի օբյեկտիվ հիմքը քրեական գործով ձեռք բերված, բազմակողմանի և օբյեկտիվ հետազոտված ապացույցների բավարար համակցությունն է։ Այս առումով անհրաժեշտ է վերլուծել ապացույցների թույլատրելիության, վերաբերելիության և արժանահավատության հատկանիշները, որոնց տեսանկյունից ապացույցները ենթակա են գնահատման։
Յուրաքանչյուր ապացույց արժանահավատության տեսանկյունից պետք է գնահատվի ապացույցների համակցության մեջ՝ բազմակողմանի և մանրամասն գնահատելով փաստական տվյալների ստացման աղբյուրները և ապացույցի ձևավորման ամբողջ ընթացքը։ Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ վերջնական որոշում կարող է կայացվել դրա բովանդակությունն այլ աղբյուրներից ստացված տեղեկությունների հետ համադրելու արդյունքում։ Որոշակի փաստի վերաբերյալ այս կամ այն աղբյուրից ստացված տեղեկությունների արժանահավատությունը գնահատելու համար անհրաժեշտ է վերլուծել ստացված տեղեկությունների բովանդակությունը, համադրել դրանք այլ ապացույցների հետ, պարզել դրանց համապատասխանությունը կամ հակասությունը, հակասության դեպքում` դրա պատճառները։
Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ դատարանի եզրահանգումները պետք է հիմնվեն գործում առկա փաստական տվյալների վրա։
32. Ապացույցների գնահատման արդյունքում ձևավորված ներքին համոզմունքն իրավական նշանակություն է ստանում և օբյեկտիվացվում ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս՝ դատավարական որոշումների հիմնավորման և պատճառաբանման չափանիշի միջոցով (սույն չափանիշի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումների մասին տե՛ս նաև Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 18-րդ կետը)։ Ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը ենթադրում է ապացույցները բարեխիղճ վերլուծության ենթարկելու պարտականություն։
Վերջին դիրքորոշումը բխում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի 4-րդ մասի պահանջից, որի համաձայն՝ «Դատարանի դատավճիռը պետք է լինի պատճառաբանված։ Պատճառաբանման ենթակա են դատարանի կողմից դատավճռում շարադրվող բոլոր հետևությունները և որոշումները»։
Դատական ակտի պատճառաբանվածության հարցին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Ֆ.Գալստյանի գործով որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(…) Դատական ակտի պատճառաբանվածությունը կոչված է պարզաբանելու, թե ինչու է դատարանը եկել այս կամ այն հետևության, որ իրավանորմերով է ղեկավարվել նման որոշում կայացնելիս և միևնույն ժամանակ հնարավորություն է ստեղծում վերադաս դատարանի կողմից դատական ակտի օրինականության և հիմնավորվածության ստուգման համար։
(…) Պատճառաբանված որոշման բացակայությունն արդեն իսկ օբյեկտիվորեն սահմանափակում է վերադաս դատական ատյանի հնարավորությունը` լիարժեք դատական ստուգման ենթարկելու բողոքարկվող դատական ակտի օրինականությունն ու հիմնավորվածությունը և կայացնելու արդարացի որոշում, հետևաբար դատական ակտի չպատճառաբանված լինելը հանգեցնում է քրեական դատավարության կարևորագույն սկզբունքներից մեկի` ՀՀ Սահմանադրությամբ և քրեադատավարական օրենքով երաշխավորված արդար դատական քննության իրավունքի խախտման։
(…) Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն իր մի շարք որոշումներում՝ ներպետական դատարանների կողմից կայացված որոշումների չպատճառաբանվածությունը կամ ոչ բավարար պատճառաբանվածությունը դիտել [է] «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասով երաշխավորված` անձի արդար դատական քննության իրավունքի խախտում (տե՛ս Սալովն ընդդեմ Ուկրաինայի (Salov v. Ukraine) 06.09.2005 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 65518/01, Բոլդեան ընդդեմ Ռումինիայի (Boldea v. Romania) 15.02.2007 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 19997/02, Գրադինարն ընդդեմ Մոլդովայի (Gradinar v. Moldova) 08.04.2008 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 7170/02)» (տե՛ս Ֆրունզիկ Գալստյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի մարտի 26-ի թիվ ԵԿԴ/0058/11/09 որոշման 18-20-րդ կետերը)։
Վերահաստատելով Ֆ.Գալստյանի գործով որոշմամբ ձևավորած իրավական դիրքորոշումը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ դատարանը պարտավոր է իր դատական ակտում ամրագրել և թույլատրելիության, վերաբերելիության ու արժանահավատության տեսանկյունից գնահատման ենթարկել այն ապացույցները, որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները, ինչպես նաև նշել այս կամ այն ապացույցն անարժանահավատ համարելու փաստարկները (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 371-րդ հոդվածի 3-րդ կետ)։ Հակառակ դեպքում ապացույցների գնահատումը, դրա արդյունքում դատարանի համապատասխան ներքին համոզմունքի ձևավորումը կկրեն սուբյեկտիվ բնույթ, կհանգեցնեն կամայականության և անձի արդար դատաքննության իրավունքի խախտման՝ սահմանափակելով նաև դատական ակտի օրինականությունը և հիմնավորվածությունը ստուգելու վերադաս դատարանի հնարավորությունը։
33. Սույն որոշման 29-32-րդ կետերում կատարված իրավական վերլուծության հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ գործի լուծման համար ապացույցների բավարարությունը որոշելու չափանիշները սերտորեն փոխկապակցված են և փոխադարձաբար պայմանավորում են միմյանց։ Գործի լուծման համար բավարար ապացույցներ ասելով` պետք է հասկանալ թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների համակցություն, որը, հաղթահարելով անմեղության կանխավարկածը, անաչառ դիտորդի մոտ կձևավորի հիմնավոր կասկածից վեր համոզվածություն անձի մեղավորության վերաբերյալ, ինչպես նաև կհաստատի գործով ապացուցման առարկան կազմող մյուս հանգամանքները և հնարավորություն կտա կայացնել հիմնավորված և պատճառաբանված որոշում։
Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանը նաև արձանագրել է. «Ապացույցների բավարարությունը չի կարող որոշվել թվաբանական ցուցանիշով (…) ։ Ակնհայտ է, որ ապացույցները բավարար չեն, եթե`
1) գործում բացակայում է որևէ ապացույց գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող որևէ հանգամանքի պարզման համար,
2) եղած ապացույցը թույլ չի տալիս պարզել այդ հանգամանքը անհրաժեշտ խորությամբ և լրիվությամբ,
3) այդ հանգամանքի ապացուցվածությունը կասկած է հարուցում։» (տե՛ս Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 17-րդ կետը)։
Այսպիսով, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշը։ Ընդ որում, «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշ ասելով, պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը։ Վերոգրյալը չի նշանակում, որ հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորությունն ընդհանրապես չի կարող առաջացնել որևէ կասկած, սակայն այդպիսի կասկածի հավանականության դեպքում դրա աստիճանը պետք է լինի աննշան (խիստ ցածր)։ Այլ խոսքով՝ մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած։»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածի համաձայն՝
«Միայն ապացույցների հիման վրա են հաստատվում`
1) դեպքը և հանգամանքները (կատարման ժամանակը, տեղը, եղանակը և այլն).
2) կասկածյալի և մեղադրյալի առնչությունը դեպքին.
3) հանցագործության` քրեական օրենքով նախատեսված հատկանիշները.
4) անձի մեղավորությունը քրեական օրենքով չթույլատրված արարքը կատարելու մեջ.
5) քրեական օրենքով նախատեսված պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ խստացնող հանգամանքները.
6) այն հանգամանքները, որոնցով դատավարության մասնակիցը կամ քրեական դատավարությանը մասնակցող այլ անձը հիմնավորում է իր պահանջները, եթե այլ բան նախատեսված չէ օրենքով»։
Նույն օրենսգրքի 126-րդ հոդվածի համաձայն`
«Գործով հավաքված ապացույցները ենթակա են բազմակողմանի և օբյեկտիվ ստուգման` ձեռք բերված ապացույցի վերլուծության, այն այլ ապացույցների հետ համադրելու, նոր ապացույցներ հավաքելու, ապացույցների ձեռքբերման աղբյուրներն ստուգելու միջոցով։»։
Նույն օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման` վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից։
2. Հետաքննության մարմնի աշխատակիցը, քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով օրենքով, ապացույցները գնահատում են ապացույցների համակցության մեջ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված իրենց ներքին համոզմամբ։»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը ԵԿԴ/0168/01/12 քրեական գործով 2013թ. մայիսի 08-ին կայացված որոշման մեջ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«(...) Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը դատարաններին պարտավորեցնում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածում թվարկված՝ ապացուցման ենթակա հանգամանքների, այդ թվում՝ կոնկրետ հանցանքի հատկանիշների և այդ հանցանքի մեջ անձի մեղավորության վերաբերյալ իր հետևությունները հիմնավորել վերաբերելի, փոխկապակցված, հավաստի ապացույցներով և ոչ թե ենթադրություններով։ Այլ խոսքով՝ հանցանքի մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր անձի վերաբերյալ` ապացուցման ենթակա յուրաքանչյուր հանգամանքի կապակցությամբ դատարանի հետևությունը պետք է հիմնված լինի ոչ թե գնահատողական դատողությունների, կանխատեսումների կամ կարծիքների, այլ կոնկրետ գործով օրենքով սահմանված կարգով ձեռք բերված փաստական տվյալների վրա։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ մեղսագրվող հանցագործության և դրա հատկանիշների ապացուցման բեռը կրում է մեղադրանքի կողմը, իսկ չփարատված կասկածները պետք է մեկնաբանվեն հօգուտ մեղադրյալի։ Դրանից հետևում է, որ մեղադրանքի կողմը կրում է անձի մեղքը հաստատելու համար բավարար ապացույցներ ներկայացնելու պարտականությունը։ Այս հանգամանքը բազմիցս շեշտադրվել է Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի կողմից։ Մասնավորապես, Եվրոպական դատարանը կարևորել է կոնկրետ գործով արդար դատական քննություն կատարված լինելու վերաբերյալ իր համոզմունքի ձևավորումը և նշել է, որ քրեական վարույթի իմաստով արդար դատական քննությունը ներառում է նաև անմեղության կանխավարկածի պահպանումը, ինչը նշանակում է, որ դատավորը չպետք է ելնի այն կանխավարկածից, թե անձը կատարել է իրեն մեղսագրվող հանցանքը, հանցանքի կատարման մեջ անձի մեղավորությունն ապացուցելու պարտականությունը կրում է դատախազությունը և կասկածները պետք է մեկնաբանվեն հօգուտ մեղադրյալի (տե՛ս Թելֆներն ընդդեմ Ավստրիայի (TELFNER v. AUSTRIA) գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 2001 թվականի մարտի 20-ի վճիռը, գանգատ թիվ 33501/96, կետ 15, ինչպես նաև Նատունենն ընդդեմ Ֆինլանդիայի (NATUNEN v. FINLAND) գործով 2009 թվականի մարտի 31-ի վճիռը, գանգատ թիվ 21022/04, կետ 53)։ (...)»։
Մեղադրանքի կողմը հիմնավորված է համարել, որ ամբաստանյալ Գրիգոր Բադալյանը շահութահարկի հաշվարկներում խեղաթյուրված տվյալներ մտցնելու, նույն ժամանակահատվածի համար «Ավելացված արժեքի մասին» ՀՀ օրենքի 33-րդ, «Հաստատագրված վճարների մասին» ՀՀ օրենքի 10-րդ հոդվածների պահանջների խախտմամբ ԱԱՀ-ի հաշվարկներ, ինչպես նաև 2011թ. դեկտեմբերից 2012թ. մարտ ամիսը ներառյալ հաստատագրված վճարների հաշվարկման հիմք հանդիսացող փաստաթղթեր` ելակետային տվյալների և ուղղիչ գործակիցների վերաբերյալ հայտարարություններ չկազմելու և հաշվառման վայրի հարկային տեսչություն չներկայացնելու միջոցով խուսափել է առանձնապես խոշոր չափերով` 25.583.910 ՀՀ դրամի պարտադիր վճարները վճարելուց, որից շահութահարկը կազմում է 9.234.670, ԱԱՀ-ն` 9.234.670, եկամտահարկը` 2.531.320, պարտադիր սոցիալական ապահովության վճարները՝ 3.623.250, հաստատագրված վճարը` 960.000։
Ամբաստանյալ Գ. Բադալյանի մեղադրանքի հիմքում դրված`
1) լրացուցիչ դատահաշվապահական փորձաքննության 2016թ. փետրվարի 24-ի Հմ` 05271609 եզրակացությամբ հետևություն է արվել այն մասին, որ.
«(...) կատարված վերլուծությունից և հաշվարկներից երևում է, որ «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերությունը, 2008թ.-ի հոկտեմբեր ամսից մինչև 2012թ.-ի սեպտեմբեր ամիսն ընկած ժամանակահատվածի համար կազմած ու հաշվառման վայրի ՀՏ-ին ներկայացրած թե պարտադիր սոցիալական ապահովության վճարների և թե եկամտահարկի հաշվարկման համար հիմք հանդիսացող փաստաթղթերում` «Պարտադիր սոցիալական ապահովության վճարների մասին» ՀՀ օրենքի 4-րդ հոդվածի 1-ին կետի և նույն օրենքի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետի պահանջների, ինչպես նաև «Եկամտահարկի մասին» ՀՀ օրենքի 6-րդ հոդվածի «ա» կետի պահանջների խախտմամբ, զուտ հաշվապահական ու հարկային հաշվառման տեսանկյունից, պարտադիր սոցիալական ապահովության վճարների և եկամտահարկի հաշվարկման օբյեկտների, այսինքն ընկերությունում գրանցված աշխատակիցներ` Լարիսա Քոչարյանին, Էդգար Դալաքյանին, Ստեփան Ոսկանյանին և Նաիրա Սարգսյանին փաստացի վճարված աշխատավարձերի գումարների վերաբերյալ աղավաղված տվյալներ է մտցրել, որի արդյունքում էլ պետական բյուջե վճարման ենթակա թե պարտադիր սոցիալական ապահովության վճարի և թե եկամտահարկի հաշվարկման բազան նվազեցվել է 13400000 դրամ գումարի չափով, իսկ պետական բյուջե վճարման ենթակա պարտադիր սոցիալական ապահովության վճարը` 1916000 դրամ և եկամտահարկը` 1657820 դրամ, ընդամենը` 3573820 (սոցիալական ապահովության վճարը` 1916000 + եկամտահարկը` 1657820) դրամ, որը տույժ և տուգաներով կազմում է` 7482020 [հարկ և պարտադիր սոց վճար 3573820 (եկամտահարկ` 1657820+ պարտադիր սոց ապահովության վճար 1916000) + տույժեր` 1770266 (եկամտահարկի գծով հաշվարկված` 820978 + պարտադիր սոցիալական ապահովության վճարների գծով հաշվարկված` 949288) + տուգանքներ` 2137934 (եկամտահարկի գծով հաշվարկված` 994014 + պարտադիր սոցիալական ապահովության վճարների գծով հաշվարկված` 1143920)] դրամ։
բ/ «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերության կողմից, հետազոտվող ժամանակաշրջանում կազմված և հաշվառման վայրի ՀՏ-ին ներկայացրած` թե «Պարտադիր սոցիալական ապհովության վճարների մասին» հաշվետվություններում և թե «Կազմակերպության (անհատ ձեռնարկատիրոջ, նոտարի) կողմից ֆիզիկական անձանց վճարված (հաշվարկված) եկամուտների պահված եկամտահարկի» հաշվարկներում, այսինքն պարտադիր սոցիալական ապահովության վճարների և եկամտահարկի հաշվարկման համար հիմք հանդիսացող փաստաթղթերում, «Պարտադիր սոցիալական վճարների մասին» ՀՀ օրենքի 4-րդ հոդվածի 1-ին կետի և նույն օրենքի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետի, ինչպես նաև «Եկամտահարկի մասին» ՀՀ օրենքի 6-րդ հոդվածի «ա» կետի պահանջների խախտմաբ` թվով 12 /տասներկու/ չգրանցված, սակայն փաստացի աշխատած աշխատակիցներին վճարված աշխատավարձերը ցույց չտալու, այսինքն զուտ հաշվապահական ու հարկային հաշվառման տեսանկյունից, թե պարտադիր սոցիալական ապահովության վճարների և թե եկամտահարկի հաշվարկման օբյեկտների վերաբերյալ աղավաղված տվյալներ մտցնելու հետևանքով նվազեցվել է պետական բյուջե վճարման ենթակա պարտադիր սոցիալական ապահովության վճարը և եկամտահարկը, ընդամենը` 2580750 (եկամտահարկ` 873500 + պարտադիր սոցիալական ապահովության վճար` 1707250) դրամ գումարի չափով, որը տույժ և տուգանքներով հանդերձ կազմում է` 5542161դրամ, (...)
Վերոհիշյալի կապակցությամբ պետք է նշել, որ սույն լրացուցիչ փորձաքննությամբ հաշվարկված` 2580750 դրամ հարկերը և վճարները, որոնք տույժ և տուգանքներով հանդերձ, կազմում են` 5542161դրամ ներառված են թե ստուգմամբ և թե սկզբնական ու սույն լրացուցիչ փորձաքննությամբ հաշվարկված` 7200000 դրամ գումարի մեջ։ Միաժամանակ պետք է նշել, որ վերոգրյալ թվով 12 /տասներկու/ չգրանցված, սակայն փաստացի աշխատած աշխատակիցների դրվագով, հետազոտվող ժամանակաշրջանում թույլ տրված խախտումները, զուտ հաշվապահական ու հարկային հաշվառման տեսանկյունից ուղղված էին պետական բյուջե վճարման ենթակա թե պարտադիր սոցիալական ապահովության վճարների և թե եկամտահարկի գումարների նվազեցմանը։ (...)»։
Վերոհիշյալ եզրակացությամբ հետևություն է արվել նաև այն մասին, որ.
(...)
ե/ Եթե քննությամբ ընդունվի 2-րդ տարբերակով կատարված վերլուծություններն ու հաշվարկները, ապա նման պայմաններում «Էրզրում 97» ՍՊ ընկերությունում ստուգվող /հետազոտվող/ ժամանակաշրջանի կտրվածքով առաջանում է պետ.բյուջե լրացուցիչ վճարման ենթակա տույժ և տուգանքներով հանդերձ` 21037981 դրամ գումարի պարտավորություններ, այդ թվում.

ՀՀ դրամ
Հարկերի անվանումը Հարկերի գումարի չափը տույժեր և տուգանքներ Ընդամենը
եկամտահարկ 2531320 2961411 5492731
պարտադիր սոց. ապ. վճար 3623250 3908200 7531450
հաստատագրված վճար 960000 932800 1892800
արտոնագրային վճար 5621000 5621000
ՀԴՄ 450000 450000
դրամարկղային գործառնությունների մասով 50000 50000
Ընդամենը 7114570 13923411 21037981
(...)»։
Ամբաստանյալ Գ. Բադալյանին վերագրվող, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված արարքին ճիշտ իրավական գնահատական տալու համար կարևոր նշանակություն ունի պետությանը պատճառված վնասի չափի հստակեցումը, քանի որ վերջինիս պատճառված վնասի չափի հարցում, նախաքննության և դատական քննության ընթացքում ձեռք բերված տվյալների միջև առկա է էական հակասություն։
Այսպես` մեղադրանքի կողմը հիմնավորված է համարել, որ պետությանը պատճառված նյութական վնասի չափը կազմում է 25.583.910 ՀՀ դրամ, որն առանձնապես խոշոր չափ է, մինչդեռ դատարանում հետազոտված լրացուցիչ դատահաշվապահական փորձաքննության եզրակացության և գործով ձեռք բերված ապացույցների գնահատման արդյունքում ակնհայտ է դառնում, որ հիմնավորված է պետությանը պատճառված վնասը` 7.114.570 ՀՀ դրամ գումարի չափով։
Հետևաբար, պետությանը պատճառված վնասի չափի հետ կապված առկա է չփարատված կասկած, որը պետք է մեկնաբանվի հօգուտ ամբաստանյալի։
Այսպիսով, ստուգելով ամբաստանյալ Գ. Բադալյանի կողմից, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցագործություն կատարելու վերաբերյալ գործով ձեռք բերված ապացույցները դրանց վերլուծության միջոցով, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ, ամբաստանյալի մեղավորության մասին չփարատվող բոլոր կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Գ. Բադալյանի վերոհիշյալ արարքը համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին։
Ուսումնասիրելով Գ. Բադալյանի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները` ամբաստանյալ Գ. Բադալյանի նկատմամբ նրա կատարած յուրաքանչյուր հանցագործության համար պատիժ նշանակելիս` դատարանը հաշվի է առնում հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, հանցավորի անձը, այն, որ Գ. Բադալյանը դատվածություն չունի, բնութագրվում է դրական, վատառողջ է, խնամքին ունի մեկ անչափահաս զավակ։
Ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքներ առկա չեն։
Քննարկելով ամբաստանյալ Գ. Բադալյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հարցը` դատարանը գտնում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն`
«Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները։
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով։
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Կարեն Տիգրանի Հարությունյանի վերաբերյալ ՎԲ-201/07 քրեական գործով վերլուծելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի մի շարք դրույթներ, մասնավորապես` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածները` 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ին կայացված որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները.
«4. (…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները։ Սոցիալական արդարությունը վերականգնելու նպատակը բխում է արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի բովանդակությունից։ Այն սահմանում է, որ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի, համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։ Սոցիալական արդարության վերականգնումը հնարավոր է, եթե հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակվի այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ ու բավարար է նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։
Պատիժ նշանակելու արդարության սկզբունքը դրսևորվում է օրենքով նախատեսված մի շարք պահանջներով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ։ Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ պատժի տեսակը և չափը որոշվում է հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով։ Պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով, հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար։ (…)»։
Ամբաստանյալ Գ. Բադալյանին վերագրվող, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածի 1-ին մասի, 329-րդ հոդվածի 1-ին մասի, 205-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիաներն այլընտրանքային են, դրանցից յուրաքանչյուրը պատիժ է նախատեսում ինչպես տուգանքի, այնպես էլ ազատազրկման ձևով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածի համաձայն`
«(…) 2. Սույն հոդվածում խոշոր վնաս է համարվում հանցագործության պահին սահմանված նվազագույն աշխատավարձի հինգհարյուրապատիկը գերազանցող գումարը (արժեքը)` ֆիզիկական անձանց վնաս պատճառելու դեպքում, նվազագույն աշխատավարձի երկուհազարապատիկը գերազանցող գումարը (արժեքը)` կազմակերպություններին կամ պետությանը վնաս պատճառելու դեպքում։»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի համաձայն`
«(…) 3. Սույն հոդվածում խոշոր չափ է համարվում հանցագործության պահին սահմանված նվազագույն աշխատավարձի երկուհազարապատիկից տասնհինգհազարապատիկը չգերազանցող գումարը, իսկ առանձնապես խոշոր չափ է համարվում հանցագործության պահին սահմանված նվազագույն աշխատավարձի տասնհինգհազարապատիկը գերազանցող գումարը։»։
Պատժի տեսակների միջև ճիշտ ընտրություն կատարելու և արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գ. Մադաթյանի վերաբերյալ ԵՇԴ/0029/01/08 քրեական գործով 2009թ. փետրվարի 17-ի որոշման մեջ, որտեղ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները.
«. (…) այլընտրանքային սանկցիաների միջև ընտրություն կատարելիս պատժի արդարացիության սկզբունքի ապահովման հիմնական երաշխիքը դատարանների կողմից յուրաքանչյուր գործի քննության ժամանակ այնպիսի հանգամանքների բացահայտումն է, որոնք ազդել են անձի կողմից կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի վրա։
14. Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ։
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը։
15. Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը։ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը։ (…)»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր մեկ այլ` Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի վերաբերյալ ԵԿԴ/0252/01/13 քրեական գործով 2014թ. հոկտեմբերի 31-ի որոշման 39-րդ կետում արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«(…) նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին (…)։
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա (…)
Նշված նորմի վերլուծության հիման վրա դատարանն արձանագրում է, որ տվյալ հանցագործության վերաբերյալ գործերով պատժի անհատականացման սկզբունքի տեսանկյունից արարքի հանրային վտանգավորությունը որոշելիս դատարանը, ի թիվս այլնի, պետք է հաշվի առնի. (…)
դրա չափը (…),
արարքի կատարման նպատակն ու շարժառիթը (…)։
Վկայակոչված հանգամանքները, այլ հանգամանքների հետ համակցությամբ ազդում են արարքի հանրային վտանգավորության վրա և պետք է իրենց համապատասխան գնահատականը ստանան յուրաքանչյուր գործով պատիժ նշանակելիս։
Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ` գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն (…)»։
Դատարանը հաշվի է առնում վերոհիշյալ նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները, ամբաստանյալ Գ. Բադալյանի կողմից կատարված հանցագործությունների` հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, այն, որ ամբաստանյալին մեղսագրվող` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն վարկը ոչ նպատակային օգտագործելու հետևանքով կազմակերպությանը պատճառված վնասի խոշոր չափ է համարվում երկու միլիոն ՀՀ դրամը գերազանցող գումարը, իսկ Գ. Բադալյանի կողմից կատարված այդ հանցագործության հետևանքով կազմակերպությանը պատճառվել է այդ գումարը ավելի քան հարյուր հիսուն անգամ գերազանցող գումարի չափով վնաս։
Դատարանը հաշվի է առնում նաև այն, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 1-ին մասով ամբաստանյալին մեղսագրվող` հարկերը, տուրքերը, պարտադիր այլ վճարումները վճարելուց խուսափելու խոշոր չափի առավելագույն սահմանը ՀՀ-ում սահմանված նվազագույն աշխատավարձի տասնհինգհազարապատիկն է` 15.000.000 /տասնհինգ միլիոն/ ՀՀ դրամ գումարը, իսկ Գ. Բադալյանը խուսափել է վճարել 7.114.570 ՀՀ դրամ ընդհանուր գումարի չափով հարկը և պարտադիր վճարները, այսինքն այդ գումարը մոտ է նշված չափի միջին սահմանին։
Հաշվի առնելով ամբաստանյալի կատարած հանցագործություններից յուրաքանչյուրի բնույթը և հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, դրանց կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցագործությունը կատարելուց հետո նրա դրսևորած վարքագիծը, խախտված հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը և այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը, դրանք համադրելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող հանգամանքների հետ` դատարանը գտնում է, որ Գ. Բադալյանն իր կատարած` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 205-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված յուրաքանչյուր հանցագործության համար ենթակա է պատժի այդ հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստ պատժի` ազատազրկման ձևով, քանի որ այդ պատիժն է անհրաժեշտ և բավարար Գ. Բադալյանին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար, իսկ պատժի նվազ խիստ տեսակ տուգանքը տվյալ դեպքում չի կարող ապահովել պատժի նպատակները։
Դատարանը գտնում է նաև, որ ամբաստանյալ Գ. Բադալյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 329-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության կատարման համար ենթակա է պատժի այդ հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից նվազ խիստ տեսակի` տուգանքի ձևով, քանի որ պատիժներից առավել խիստը կիրառելու հիմքեր առկա չեն։ Բացի այդ` տուգանքի միջոցով հնարավոր կլինի ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակները։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Հանցանքների համակցությամբ յուրաքանչյուր հանցագործության համար առանձին պատիժ (հիմնական և լրացուցիչ) նշանակելով` դատարանը վերջնական պատիժը որոշում է նշանակված պատիժները լրիվ կամ մասնակիորեն գումարելու միջոցով։
(…)
3. Եթե հանցանքների համակցությունն ընդգրկում է միայն միջին ծանրության կամ միջին ծանրության և ոչ մեծ ծանրության հանցանքներ, ապա վերջնական պատիժը նշանակվում է պատիժները լրիվ կամ մասնակիորեն գումարելու միջոցով։ Ընդ որում, ազատազրկման ձևով վերջնական պատիժը չի կարող գերազանցել տասը տարին։
(…)»։
Հաշվի առնելով, որ սույն գործով Գ. Բադալյանին մեղսագրված հանցավոր արարքների համակցությունն ընդգրկում է միայն միջին ծանրության հանցանքներ` դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի 3-րդ մասի կիրառմամբ, Գ. Բադալյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածի 1-ին մասով նշանակված պատժին մասնակիորեն գումարման է ենթակա ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքի համար նշանակվող պատիժը և ամբողջությամբ գումարման է ենթակա ՀՀ քրեական օրենսգրքի 329-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքի համար նշանակվող պատիժը։
Դատարանը գտնում է նաև, որ նշանակված պատիժն ամբաստանյալ Գ. Բադալյանը պետք է կրի, քանի որ դրան խոչընդոտող հանգամանքներ առկա չեն, պատժի կրումից նրան ազատելու վերաբերյալ բավարար հիմնավորումներ դատարանին չեն ներկայացվել։
Քննելով քաղաքացիական հայցի և գույքային վնասի հատուցման հարցերը` դատարանը գտնում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 74-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Քաղաքացիական պատասխանող է ճանաչվում ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձը, որի վրա օրենքով, քրեական գործով վարույթի ընթացքում ներկայացված հայցի հիման վրա կարող է դրվել գույքային պատասխանատվություն քրեական օրենսգրքով չթույլատրված արարքով գույքային վնաս պատճառած մեղադրյալի գործողությունների համար»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 154-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցը հարուցվում, ապացուցվում և լուծվում է սույն օրենսգրքի դրույթներով սահմանված կանոններով»։
Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«Քաղաքացիական դատավարական օրենսդրության նորմերի կիրառումը թույլատրվում է, եթե դրանք չեն հակասում քրեական դատավարության օրենսգրքին, և քաղաքացիական հայցով վարույթի համար անհրաժեշտ են կանոններ, որոնք նախատեսված չեն սույն օրենսգրքով»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 158-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«Քաղաքացիական հայց հարուցվում է կասկածյալի, մեղադրյալի կամ նրա դեմ, ում վրա կարող է գույքային պատասխանատվություն դրվել մեղադրյալի գործողությունների համար»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 309-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Գործի քննությունը դատարանում կատարվում է միայն ամբաստանյալի նկատմամբ և միայն այն մեղադրանքի սահմաններում, որով նրան մեղադրանք է առաջադրվել (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 367-րդ հոդվածի համաձայն`
«Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը, ելնելով քաղաքացիական հայցի հիմքերի ու չափի ապացուցված լինելու հանգամանքից, հարուցված հայցը բավարարում է լրիվ կամ մասնակիորեն, կամ մերժում է դրա բավարարումը, կամ այն թողնում է առանց քննության»։
Քաղաքացիական հայցի հիմքին և առարկային վերաբերող վերոշարադրյալ քրեադատավարական նորմերը ՀՀ վճռաբեկ դատարանը համակարգային վերլուծության է ենթարկել Ավետիս Մկրտչյանի և Ալվարդ Ստեփանյանի վերաբերյալ գործերով կայացված որոշումներում.
Մասնավորապես` Ավետիս Մկրտչյանի վերաբերյալ ՎԲ-150/07 գործով 2007թ. նոյեմբերի 30-ի որոշմամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ.
«4. (…) քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցի առարկան է կազմում հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասը, որի հատուցման մասին պահանջը հայցվորը ներկայացնում է մեղադրյալին կամ նրա գործողությունների համար պատասխանատվություն կրող անձին։ Քաղաքացիական հայցի առարկայի որոշման համար անհրաժեշտ է, որպեսզի վնասն անմիջականորեն հանցագործությամբ պատճառված լինի (…)»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը մեկ այլ` Ալվարդ Ստեփանյանի վերաբերյալ ԼԴ/0327/01/10 գործով 2011թ. հոկտեմբերի 20-ին կայացված որոշման 21-րդ կետում արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«(…) քրեական դատավարությունում մեղադրյալի կամ մեղադրյալի գործողությունների համար պատասխանատվություն կրող անձի դեմ քաղաքացիական հայց կարող է ներկայացվել և, համապատասխանաբար, դատարանում քննության առարկա լինել բացառապես հանցագործությամբ պատճառված և քրեական դատավարության կարգով հատուցման ենթակա գույքային վնասի առկայության պարագայում։ Քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցի քննության հիմքում ընկած է միասնական իրավաբանական փաստը` հանցագործությունը, որի կատարման համար անձը ենթարկվում է ինչպես քրեական, այնպես էլ քաղաքացիաիրավական պատասխանատվության այն դեպքերում, երբ առկա է հանցագործությամբ պատճառված գույքային վնաս։ Միևնույն ժամանակ, եթե չկա հանցագործություն, ապա չի կարող լինել նաև քրեական դատավարությունում քաղաքացիաիրավական պատասխանատվություն։
(…) դատարանը, ապացուցված համարելով հանցագործության մեջ մեղադրվող անձի մեղքը, ինչպես նաև հանցավոր արարքի և հասցված վնասի միջև պատճառական կապը, լուծում է նաև քաղաքացիական հայցը` գնահատելով ներկայացված հայցադիմումի հիմքերի ու չափի ապացուցված լինելու հանգամանքը»։
Նույն որոշման 23-րդ կետում դատարանն արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. «(…) ինչպես բխում է սույն որոշման 21-րդ կետում շարադրված վերլուծությունից, քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցի առարկան հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասն է, հետևաբար հանցագործություն չհամարվող արարքի համար չէր կարող առաջանալ քաղաքացիաիրավական պատասխանատվություն»։
Վերոշարադրյալ իրավանորմերի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի որոշումների վերլուծության արդյունքում պարզ է դառնում, որ քաղաքացիական հայցի առարկան` հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասն է։ Քաղաքացիական հայցի առարկա չի կարող հանդիսանալ և հետևաբար քրեական դատավարության շրջանակներում հատուցման ենթակա չէ այն վնասը, որը թեև այս կամ այն կերպ պայմանավորված է կատարված իրավախախտմամբ, սակայն չի առաջացել հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված գույքային և ֆիզիկական վնասի հետևանքով։ Այլ կերպ` քրեական դատավարության կարգով հատուցման ենթակա են բացառապես հանցագործությամբ պատճառված վնասները, իսկ հանցագործության հետևանքով պատճառված այլ վնասների հատուցման վերաբերյալ պահանջները չեն կարող քննության առնվել քրեական գործի հետ համատեղ և պետք է թողնվեն առանց քննության, ինչը շահագրգիռ անձին հնարավորություն կտա իր գույքային պահանջները ներկայացնել քաղաքացիական դատավարության կարգով (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 155-րդ հոդվածի 3-րդ մաս)։
Քրեական գործի դատական քննությամբ ապացուցվել է ամբաստանյալ Գ. Բադալյանի կատարած, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հետևանքով պետությանը խոշոր չափի` 7.114.570 /յոթ միլիոն հարյուր տասնչորս հազար հինգ հարյուր յոթանասուն/ ՀՀ դրամ գումարի չափով անմիջականորեն գույքային վնաս պատճառված լինելու հանգամանքը։ Հետևաբար, ՀՀ գլխավոր դատախազության քաղաքացիական հայցը ենթակա է բավարարման մասնակիորեն`
ամբաստանյալ, քաղաքացիական պատասխանող Գ. Բադալյանից հօգուտ ՀՀ պետական բյուջեի ենթակա է բռնագանձման 7.114.570 /յոթ միլիոն հարյուր տասնչորս հազար հինգ հարյուր յոթանասուն/ ՀՀ դրամ գումար` որպես որպես հանցագործությամբ պատճառված վնասի հատուցում, իսկ մնացած մասով քաղաքացիական հայցը ենթակա է մերժման` անհիմն լինելու պատճառով։
Քննելով գույքի վրա դրված կալանքի հարցը` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Գրիգոր Լիպարիտի Բադալյանի անվամբ հաշվառված «ՎԱԶ-21214» («VAZ-21214») մակնիշի 83 ԴԴ 800 (83 DD 800) պետհամարանիշի ավտոմեքենայի վրա նախաքննության մարմնի 2014թ. փետրվարի 24-ի որոշմամբ դրված կալանքը պետք է թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի կատարումը։
Գործով իրեղեն ապացույց առկա չէ։
Քննելով խափանման միջոցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Գ. Բադալյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանավորումն ընտրված է ճիշտ և այն վերացվելու կամ փոփոխվելու ենթակա չէ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, քանի որ նրա` ազատության մեջ գտնվելու դեպքում, պատիժը կրելուց խուսափելու հավանականությունը շարունակվում է մնալ բարձր` ազատազրկման ձևով պատժի դատապարտվելու պատճառաբանությամբ։
Քննելով դատական ծախսերի հարցը` դատարանը գտնում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 168-րդ հոդվածի 1-ին մասի 3-րդ կետի համաձայն`
«1. Դատական ծախսերը բաղկացած են`
(…)
3) մասնագետի, փորձագետի, թարգմանչի վարձատրության գումարներից.
(…)»։
Նույն օրենսգրքի 169-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Սույն օրենսգրքի 168 հոդվածի առաջին մասի 1-6-րդ կետերում թվարկված դատական ծախսերը կարող են դատարանի կողմից դրվել դատապարտյալի վրա։
(...)»։
Հետևաբար, դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Գ. Բադալյանից հօգուտ ՀՀ պետական բյուջեի բռնագանձման է ենթակա փորձաքննության կատարման արժեք հանդիսացող, 183.240 /մեկ հարյուր ութսուներեք հազար երկու հարյուր քառասուն/ գումարը` որպես դատական ծախս։
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 154-164-րդ, 168-169-րդ, 232-238-րդ, 357-360-րդ, 364, 367-րդ, 369-373-րդ հոդվածներով, դատարանը`
Վ Ճ Ռ Ե Ց

Ամբաստանյալ Գրիգոր Լիպարիտի Բադալյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածի 1-ին մասով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 329-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքներում և դատապարտել.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածի 1-ին մասով` ազատազրկման 2 /երկու/ տարի ժամկետով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 1-ին մասով` ազատազրկման 2 /երկու/ տարի ժամկետով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 329-րդ հոդվածի 1-ին մասով` տուգանքի, նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկի` 200.000 /երկու հարյուր հազար/ ՀՀ դրամ գումարի չափով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի 3-րդ մասով սահմանված` պատիժների լրիվ և մասնակի գումարման սկզբունքների կիրառմամբ` ամբաստանյալ Գրիգոր Լիպարիտի Բադալյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածի 1-ին մասով նշանակված պատժին` 2 /երկու/ տարի ժամկետով ազատազրկմանը մասնակիորեն գումարել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 1-ին մասով նշանակված պատժից` ազատազրկում 1 /մեկ/ տարի ժամկետով, ամբողջությամբ գումարել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 329-րդ հոդվածի 1-ին մասով նշանակված պատիժը` 200.000 ՀՀ դրամ տուգանքը և ամբաստանյալ Գրիգոր Լիպարիտի Բադալյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ նշանակել ազատազրկում 3 /երեք/ տարի ժամկետով և տուգանք` նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկի` 200.000 /երկու հարյուր հազար/ ՀՀ դրամ գումարի չափով։
Պատիժը պետք է կրի ՀՀ արդարադատության նախարարության համապատասխան քրեակատարողական հիմնարկում, պատժի սկիզբը հաշվելով 2014թ. հոկտեմբերի 01-ից։
Խափանման միջոց կալանավորումը թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։
ՀՀ գլխավոր դատախազության քաղաքացիական հայցը բավարարել մասնակիորեն.
Ամբաստանյալ և քաղաքացիական պատասխանող Գրիգոր Լիպարիտի Բադալյանից հօգուտ ՀՀ պետական բյուջեի բռնագանձել 7.114.570 /յոթ միլիոն հարյուր տասնչորս հազար հինգ հարյուր յոթանասուն/ ՀՀ դրամ գումար` որպես հանցագործությամբ պատճառված վնասի հատուցում։
Մնացած մասով քաղաքացիական հայցը մերժել։
Ամբաստանյալ Գրիգոր Լիպարիտի Բադալյանի անվամբ հաշվառված «ՎԱԶ-21214» («VAZ-21214») մակնիշի 83 ԴԴ 800 (83 DD 800) պետհամարանիշի ավտոմեքենայի վրա նախաքննության մարմնի 2014թ. փետրվարի 24-ի որոշմամբ դրված կալանքը թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի կատարումը։
Ամբաստանյալ Գրիգոր Լիպարիտի Բադալյանից հօգուտ ՀՀ պետական բյուջեի բռնագանձել 183.240 /մեկ հարյուր ութսուներեք հազար երկու հարյուր քառասուն/ ՀՀ դրամ գումար` որպես դատական ծախս։
Դատավճիռը վերաքննության կարգով կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` հրապարակվելու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում։


ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ. ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ