ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ


Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ԵԿԴ/0146/01/15
ընդհանուր իրավասության առաջին
ատյանի դատարանի դատավճիռը
կայացրած դատարանի կազմը
նախագահող դատավոր` Գ. Պողոսյան


Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ


12 հունվարի 2016թ. ք.Երևան

ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ /այսուհետ նաև`
Վերաքննիչ դատարան/ ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ`

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ա. ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ
Ս. ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ

ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` Ռ. ԴԱՎՈՅԱՆԻ

ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ`
ՄԵՂԱԴՐՈՂ` Տ. ԵՆՈՔՅԱՆԻ
ՊԱՇՏՊԱՆ` Հ. ԲԱՂԴԱՍԱՐՅԱՆԻ
ԱՄԲԱՍՏԱՆՅԱԼ` Ա. ԻՎԱՆՅԱՆԻ


դռնբաց դատական նիստում ամբաստանյալ Ա. Իվանյանի շահերի պաշտպան Հ. Բաղդասարյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա վճռաբեկության կարգով քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Արման Համլետի Իվանյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով,
Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1.Գործի դատավարական նախապատմությունը և փաստական հանգամանքները.
2015 թվականի հունվարի 11-ին` ժամը 07:25-ին, <<Արամյանց>> բժշկական կենտրոնից ոստիկանության Կենտրոնականի բաժին ահազանգ է ստացվել այն մասին, որ <<աջ զստափոսի շրջանի և ազդրի վերին երրորդականի ծակած-կտրած վերք>> նախնական ախտորոշմամբ բուժօգնության է դիմել 1990թ. ծնված Հարություն Վաչագանի Խաչատրյանը և հայտարարել, թե դեպքի հետ կապված ոչինչ չի հիշում:
Ըստ հիշյալ բժշկական կենտրոնի տվյալ օրվա պատասխանատու վիրաբույժի կողմից տրված տեղեկանքի` քաղաքացի Հ. Խաչատրյանի վիրահատությամբ վերջինիս մոտ ախտորոշվել է <<որովայնի առաջային պատի ծակած-կտրած թափանցող վերք` բարակ աղիքի և նրա միջընդերքի վնասումով ներքին արյունահոսությամբ, աջ ազդրի վերին երրորդականի դրսային մակերեսի ծակած-կտրած վերք արյունահոսությամբ>>:
Վերը նշված դեպքի առթիվ ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչ Ս. Ավետիսյանը /այսուհետ` քննիչ/ 11.01.2015 թվականին որոշում է կայացրել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով հարուցել թիվ 13100315 քրեական գործը, այն ընֆունել վարույթ և կատարել նախաքննություն:
Քննիչի նույն օրվա մեկ այլ որոշմամբ` թիվ 13100315 քրեական գործով Հարություն Վաչագանի Խաչատրյանը ճանաչվել է որպես տուժող:
Քննիչի 19.01.2015 թվականի որոշմամբ` թիվ 13100315 քրեական գործով Արման Համլետի Իվանյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով այն բանի համար, որ նա, 2015թ. հունվարի 11-ին՝ ժամը 06։30-ից մինչև 07։00-ն ընկած ժամանակահատվածում, Երևան քաղաքի Խանջյան 31 Ա հասցեում գործող <<Վե Վե>> բարում մատուցում իրականցնելու շուրջ ծագած խոսակցության հետևանքով վիճաբանել է նույն բարի հաճախորդ Հարություն Վաչագանի Խաչատրյանի հետ, որի ընթացքում խոհանոցային դանակով հարվածներ է հասցրել վերջինիս աջ ազդրի և որովայնի շրջանին` դիտավորությամբ նրա առողջությանը պատճառելով ծանր վնաս` որովայնի աջ կեսի ծակած-կտրած, թափանցող, արյունահոսող վերքի, որն ուղեկցվել է բարակ աղու և միջընդերքի վնասումներով, աջ ազդրի վերին երրորդի շրջանի ծակած-կտրած վերքի և ստորադիր մկանների վնասումների ձևով։
Մեղադրական եզրակացությունը հաստատվել է 01.06.2015 թվականին և նույն օրը քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարան /այսուհետ` Դատարան/` ըստ էության քննելու համար:
Դատարանի 05.06.2015 թվականի որոշմամբ` քրեական գործն ընդունվել է վարույթ:
Դատաքննությունն անց է կացվել արագացված կարգի կիրառմամբ:
Դատարանի 29.10.2015 թվականի դատավճռով Արման Համլետի Իվանյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով և դատապարտվել է ազատազրկման` 3 (երեք) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով:
Վճռվել է` իրեղեն ապացույց ճանաչված արյան հետքերով թվով 12 անձեռոցիկը, կտորը /գիշերազգեստը/, թվով 7 բամբակե խծուծներն ու շեղբը կոտրած դանակի պլաստմասե բռնակը` ոչնչացնել, իսկ ջինսե անդրավարտիքը, կաշվե գոտին, վերնազգեստը, բաճկոնը և մեկ զույգ կոշիկները` վերադարձնել տուժող Հ. Խաչատրյանին։
Ա. Իվանյանի պատժի կրման սկիզբը հաշվվել է 2015 թվականի հունվարի 16-ից:
Ամբաստանյալ Ա. Իվանյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը` կալանավորումը, թողնվել է անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Դատարանի վերոնշյալ դատավճռի դեմ 26.11.2015 թվականին վերաքննիչ բողոք է բերել ամբաստանյալ Ա. Իվանյանի շահերի պաշտպան Հ. Բաղդասարյանը:
Թիվ ԵԿԴ/0146/01/15 քրեական գործը Վերաքննիչ դատարանի դատավոր Մ. Պետրոսյանին և կոլեգիալ կազմում ընդգրկված դատավորներին է հանձնվել 08.12.2015 թվականին և Վերաքննիչ դատարանի 11.12.2015 թվականի որոշմամբ` վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և նշանակվել է քննության` ՀՀ վճռաբեկ դատարանում գործերի քննության համար սահմանված կանոններով:

2.Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
Բողոքի հեղինակը` պաշտպան Հ. Բաղդասարյանը, իր կողմից բերված վերաքննիչ բողոքում նշել է հետևյալը.
<<Դատարանը Սրման Իվանյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս, պատժի չափը որոշելիս հաշվի է առել ինչպես նրա կատարած հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, շարժառիթը, դատական քննության ընթացքում ուսումնասիրված նրա անձը բնութագրող տվյալներն ու պատասխանատվությունը և պատիժը մեղացնող հանգամանքները։
Դատարանը որպես Արման Իվանյանի պատասխանատվությունը մեղմացնող հանգամանքներ հաշվի է առել, որ նա առաջին անգամ է դատապարտվում, մեղայականով է ներկայացել ոստիկանություն, զղջացել է կատարվածի համար վատառողջ է` զինվորական ծառայության ընթացքում ստացած հիվանդության պատճառով ազատվել է ծառայությունից, հանզործությունը պայմանավորված է նաև տուժողի վարքագծի հակաօրիակությամբ, տուժողը չի բողոքել և ըստ էության հաշտվել է ամբաստանյալի հետ։
Որպես անձը բնութագրող տվյալ, դատարանը հաշվի է առել նաև այն, որ Արման Իվանյանը բնակության վայրում դրական է բնութագրվում։
Դատարանը ամբաստանյալ Արման Իվանյանի պատասխանատվությունը ծանրացնող հանգամանքներ չի արձանագրել։
Թեև դատարանը արձանագրել է վերը նշված մեղմացնող հանգամանքները, սակայն հանցագործության շարժառիթի և տուժողի վարքագծի հակաօրինակության դրսևորման մասին որևէ փաստ չի արձանագրվել, որի մասին էլ ցանկանում եմ տեղյակ պահել դատարանին։
Գործով հաստատված է, որ տուժողն աշխատել է Երևանի քաղաքապետարանի առևտրի և սպասարկման վարչությունում որպես առաջատար մասնագետ։ Նրա աշխատանքային պարտականության մեջ է մտել Երևան քաղաքի շուրջօրյա օբյեկտներում հսկողություն իրականացնել կապված կեսգիշերնանց թույլտվություն ունենալու, ոգելից խմիչքների վաճառքի թույլտվություն, ժամկետանաց ապրանքների հայտնաբերում և այլն։ Տուժողը և իր երկու ընկերները (վերջիններս կապ չեն ունեցել տուժողի աշխատանքային պարտականությունների հետ) 2015թ. հունվարի 11-ի գիշերը ժամը 2-00-ի սահմաններում այցելել են <<Վե-Վե>> ակումբ և ժամանակ են անցկացրել։ Նրանք նույն օրը մի քանի անգամ եղել են նաև <<Վե–Վե>> բարում։ 2015թ. հունվարի 11-ի ժամը 6:30-ից մինչև 7:00 ընկած ժամանակահատվածում Հ. Խաչատրյանը ընկերների հետ կրկին անգամ մտել են <<Վե-Վե>> բար, որտեղ աշխատել է ամբաստանյալը։ Վերջինս որպես բարի հաճախորդ ճանաչել է տուժող Լ. Խաչատրյանին։ Լ. Խաչատրյանը ինչպես նշել է իր ցուցմունքում սովածություն է զգացել (առավոտյան ժ.7:00–ի սահմաններում) և ամբաստանյալին ասել է, որ սենդվիչ պատրաստեն, սակայն ամբաստանյալն ասել է, որ տվյալ պահին հաց չկա, որ սենդվիչ պատրաստեն։ Այդ կապակցությամբ վեճ է առաջացել որտեղ նախահարձակը եղել է աուժողը, որը հրել և վայր է գցել ամբաստանյալին, վերջինս ընկած տեղից բարձրացել է և տուժողին կարգի հրավիրել, սակայն վերջինս լինելով խմած վիճակում (այդ օրը նա օգտագործել է իր մոտ ունեցած տնական օղին) հայհոյել և ծեծի է ենթարկել ամբաստանյալին։ Տուժողին միացել են նաև երկու այլ անձինք (ինչու եմ այլ անձինք ասում, քանի որ իմ պաշտպանյալը ցուցմունք է տվել, որ իրեն երեք հոգով են ծեծի ենթարկել, սակայն չի ճանաչել նրանց)։ (Ներքին համոզմունքն այն է, որ այդ անձինք տուժողի ընկերներն են եղել)։ Ահա այս պայմաներում իմ պաշտպանյալը մտնում է խոհանոց վերցնում է դանակը և վերադառնալով սրահ դանակահարել և մարմնական ծանր վնասվածք է պատճառել տուժողին։ Փաստորեն հանցագործության շարժառիթը և տուժողի վարքագծի հակաօրինակությունը հանգեցրել է նրան, որ այսօր իմ պաշտպանյալը դարձել է հանցագործություն կատարած անձ։ Միթե վերը նշվածը մեղմացնող հանգամանք չի։ Ինչ վերաբերվում է դանակին. Ապա դատարանին տեղյակ եմ պահում, (թեև դա դատարանին քաջ հայտնի է) որ իմ պաշտպանյալի մոտ դանակ չի եղել, դա եղել է պահի ազդեցության տակ և դանակի գործադրումը տվյալ դեպքում չի կարող դիտվել որպես ծանրացուցիչ հանգամանք և դատարանն էլ ճիշտ է կոմնորոշվել և այլ ծանրացուցիչ հանգամանք չի դիտել։
Նման իրադրության պայմաներում անհասկանալի է թե ինչու դատարանը իմ պաշտպանյալին մինիմում պատիժ չի սահմանել, երբ դրա հիմքերը ինչպես վերը նշեցի առկա են։ Եթե դատարանը գտել է, որ իմ պաշտպանյալը պետք է դատապարտվի ազատազրկման ու կրի պատիժը ինչն անհրաժեշտ է ու բավարար է նաև սոցիալական արդարադատությունը վերականգնելու և նրա կողմից նոր հանցագործություների կատարումը կանխելու համար։ Դուրս է գալիս որ եթե դատարանը իմ պաշտպանյալին դատապարտեր ազատազրկման երեք տարի ժամանակով արդարադատությունը չէր վերականգնի և նոր հանցագործություների կատարումը չէր կանխվի։ Լավ, եթե իմ պաշտպանյալին չի կարելի դատապարտել մինիմում պատժի, ապա, որ դեպքում է դատարանը մինիմում պատիժ սահմանում։ Գտնում եմ որ իմ պաշտպանյալը արժանի է, որ նրա նկատմամբ մինիմում պատիժ սահմանվի>>։
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 394-րդ հոդվածով` խնդրել է փոփոխել Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջաների ընդհանուր իրավասության դատարանի 29.10.2015թ. դատավճիռը և Արման Իվանյանի նկատմամբ սահմանել ազատազրկում երեք տարի ժամանակով։

3.Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
Վերաքննիչ դատարանը` ստուգելով գործի փաստական հանգամանքների բացահայտման ու քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, ինչպես նաև գործը քննելիս և լուծելիս քրեադատավարական օրենքի նորմերի պահպանումը, լսելով ամբաստանյալի և վերջինիս շահերի պաշտպանի հիմնավորումները վերաքննիչ բողոքի կապակցությամբ, մեղադրողի պատասխան առարկությունները, ներկայացված վերաքննիչ բողոքի հիմքերի ու հիմնավորումների սահմաններում վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, հանգում է այն հետևության, որ պաշտպան Հ. Բաղդասարյանի վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել` հետևյալ պատճառաբանությամբ.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
<<Վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում>>:
Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն`
<<Վերաքննիչ դատարանում բողոքի քննության ժամանակ առաջին ատյանի դատարանում հաստատված փաստական հանգամանքներն ընդունվում են որպես հիմք, բացառությամբ այն դեպքի, երբ բողոքում վիճարկվում է որևէ փաստական հանգամանք և վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն եզրակացության, որ տվյալ փաստական հանգամանքի վերաբերյալ եզրակացության հանգելիս առաջին ատյանի դատարանն այն ճիշտ չի գնահատել>>:
Ամբաստանյալ Արման Համլետի Իվանյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքը կատարելը և նրա մեղքը դատավարության որևէ մասնակցի կողմից չի վիճարկվում:
Չի վիճարկվում նաև առաջին ատյանի դատարանի դատավճռով հաստատված ճանաչված որևէ փաստական հանգամանք, պաշտպան Հ. Բաղդասարյանը` պատճառաբանելով, որ իր պաշտպանյալի ուղղվելը հնարավոր է նաև ավելի մեղմ պատիժ նշանակելու ձևով, խնդրել է ամբաստանյալ Ա. Իվանյանին դատապարտել ազատազրկման` 3 /երեք/ տարի ժամկետով:
Նկատի առնելով վերոգրյալը` Վերաքննիչ դատարանն ամբաստանյալ Արման Համլետի Իվանյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղսագրված հանցանքի հիմնավորվածությունը` քննության առարկա չի դարձնում:
Սույն գործով Վերաքննիչ դատարանի առջև բարձրացված իրավական հարցը հետևյալն է. առկա՞ են արդյոք ամբաստանյալ Ա. Իվանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիայով նախատեսված նվազագույն պատիժ նշանակելու օբյեկտիվ հիմքեր:
Պատիժ նշանակելը քրեական գործերով արդարադատության իրականացման կարևոր և պատասխանատու բաղադրամասերից է, ուստի օրենսդրի կողմից մեծապես կարևորվում է յուրաքանչյուր դեպքում անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս քրեաիրավական նորմերով ամրագրված արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքի պահպանումը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն`
<<Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
<<Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվող <<պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները>>:
Նույն օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն`
<<1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով:
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները>>:
Շարադրված հոդվածների բովանդակային վերլուծությունից երևում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասով սահմանված` սոցիալական արդարությունը վերականգնելու նպատակը բխում է արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքն ամրագրած` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի բովանդակությունից: Մասնավորապես, նշված հոդվածի այն պահանջից, ըստ որի` հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածների վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշումներ է հայտնել թիվ ՎԲ-50/07, ՎԲ-142/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-201/07, ԵՇԴ/0029/01/08, ԵԿԴ/0042/01/11, ինչպես նաև մի շարք այլ գործերով կայացված որոշումներում:
Նշված որոշումներում ՀՀ վճռաբեկ դատարանի ձևավորած կայուն նախադեպային իրավունքի համաձայն` պատժի արդարությունը դրսևորվում է հանցագործության և քրեաիրավական ներգործության միջոցների (պատժի) համաչափության ապահովմամբ: Պատիժն արդարացի է, եթե համաչափ է կատարված հանցագործությանը, ինչպես նաև բավարար պատժի նպատակներին հասնելու տեսանկյունից: Պատժի արդարության պահանջներից նահանջելը կարող է հանգեցնել չափազանց մեղմ կամ չափազանց խիստ պատժի նշանակման: Քրեական օրենքը համընդհանուր բնույթ ունի, իսկ արարքը և հանցավորի անձը կոնկրետ են: Հետևաբար կոնկրետ գործով պատիժ նշանակելիս դատարանի ներքին համոզմունքը ձևավորվում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի ու աստիճանի, հանցավորի անձի, պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների վերլուծության հիման վրա: Նշված հանգամանքների գնահատման ժամանակ դատարանը պետք է ելնի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված` պատժի նպատակների իրացումն ապահովելու անհրաժեշտությունից:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է.
<<Դիտավորությամբ մեկ ուրիշին մարմնական վնասվածք պատճառելը կամ առողջությանն այլ ծանր վնաս պատճառելը (…)
պատժվում է ազատազրկմամբ` երեքից յոթ տարի ժամկետով>>:
Մեջբերված հանցակազմը ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերլուծել է Ա. Շահբազյանի գործով որոշման շրջանակներում` ձևավորելով հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
<<(…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածով նախատեսված հանրորեն վտանգավոր արարքների դեմ արդյունավետ պայքարը պահանջում է այս ոլորտում համապատասխան քրեական, այդ թվում` պատժողական քաղաքականության իրականացում: Իսկ դա իր հերթին ենթադրում է ոչ միայն համապատասխան օրենսդրական հիմքերի առկայություն, այլև դրանց գործնական կիրառման հնարավորության ապահովում:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածը պատասխանատվություն է նախատեսում մարդու առողջության դեմ ուղղված հանցագործություններից ամենավտանգավորի` դիտավորությամբ առողջությանը ծանր վնաս պատճառելու համար: Քննարկվող հանցագործության հանրային առավել բարձր վտանգավորությունը պայմանավորված է ոչ միայն նրանով, որ համապատասխան հակաիրավական արարքի արդյունքում մարդուն պատճառվում է վնաս, որը խիստ բացասական է անդրադառնում նրա առողջական վիճակի վրա, այլև նրանով, որ կարող է առաջ բերել ավելի ծանր հետևանքներ` ընդհուպ մինչև տուժողի մահ: Այս հանցագործության սուբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է դիտավորությամբ, որը կարող է լինել ինչպես ուղղակի, այնպես էլ անուղղակի (…):
(…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածով նախատեսված հանրորեն վտանգավոր արարքը կարող է կատարվել տարբեր եղանակներով: Մասնավորապես, հանցավորը տուժողի առողջությանը ծանր վնաս կարող է պատճառել` իր ֆիզիկական հնարավորությունները գործադրելով (ձեռքով կամ ոտքով հարվածելով, հրել-վայր գցելով, մարմնի որևէ մաս ջարդելով և այլն), տարբեր գործիքներ, իրեր կամ առարկաներ (դանակ, կացին, մուրճ, մետաղյա ձող, քար և այլն) օգտագործելով, զանազան մեխանիզմներ, միջոցներ կամ նյութեր (հրազեն, թույն, թմրանյութ և այլն) կիրառելով, տարերային աղետի իրադրությունը կամ առավել վտանգի աղբյուրն օգտագործելով և այլն: Քննարկվող հանցագործության կատարման նշված եղանակները, ելնելով գործի փաստական հանգամանքների առանձնահատկություններից, տարբեր կերպ են բնորոշում հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության աստիճանը: Այսպես` տուժողի կենսական կարևոր օրգանների շրջանում դանակով հարված հասցնելիս հանցավորը ոչ միայն նախատեսում է հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման անխուսափելիությունը, այլև գիտակցում է կամ առնվազն պարտավոր է գիտակցել, որ իր գործողություններով տուժողին պատճառում է առողջության ծանր վնաս, որը վտանգավոր է կյանքի համար և անգամ կարող է հանգեցնել մահվան: Այլ խոսքով` հանցավորը գործում է ուղղակի դիտավորությամբ և հստակ նախատեսում է իր արարքի և վտանգավոր հետևանքների միջև առկա միանշանակ պատճառական կապը և դրա զարգացումը, այդ թվում` գիտակցում է կամ պարտավոր է գիտակցել, որ տուժողին կարող է պատճառել մահ, սակայն ինքնավստահությամբ կամ անփութությամբ հույս է ունենում, որ նշված ծանր հետևանքը չի առաջանա: Վերոգրյալն ինքնին վկայում է հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության առավել բարձր աստիճանի մասին, ուստի օբյեկտիվորեն պետք է գնահատվի և հաշվի առնվի դատարանների կողմից պատիժ նշանակելիս:
(…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանը ճիշտ գնահատելու և որպես արդյունք հանցավորի նկատմամբ քրեաիրավական ներգործության համաչափ միջոց կիրառելու համար դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն արարքի կատարման եղանակին, օգտագործված գործիքներին, միջոցներին, մարմնական վնասվածքների քանակին, բնույթին ու տեղակայմանը: Համապատասխան գնահատականի պետք է արժանացվի նաև կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը:
Առանց նշված հանգամանքների գնահատման առողջությանը դիտավորությամբ ծանր վնաս պատճառելու վերաբերյալ գործերով հնարավոր չէ ճիշտ պատկերացում կազմել հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին: Հետևաբար, նշանակված պատժով չի ապահովվի կատարված արարքի և կիրառված քրեաիրավական ներգործության միջոցի համաչափությունը, ինչպես նաև կխաթարվեն պատժի նշանակման ընդհանուր սկզբունքները>> (տե°ս Ա. Շահբազյանի գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2014 թվականի օգոստոսի 15-ի թիվ ԵՇԴ/0143/01/13 որոշման 15-17-րդ կետերը):
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն մեկ այլ` Ս. Խաչատրյանի գործով կայացված նախադեպային որոշմամբ իրավական դիրքորոշում է արտահայտել այն մասին, որ. <<(…) Կոնկրետ գործի փաստական հանգամանքների շրջանակներում վնաս պատճառելու համար օգտագործված տարատեսակ գործիքները, առարկաները կամ սարքավորումները, վնասվածք(ներ)ի տեղակայումը, հանցավորի պատրաստվածությունը, մեղքի դիտավորյալ ձևը (հատկապես` ուղղակի դիտավորությունը) իրենց ամբողջության մեջ անկանխելի են դարձնում հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացումը, մեծացնում հանցագործությունը հաջողությամբ ավարտին հասցնելու կամ ավելի մեծ վնաս պատճառելու հավանականությունը: Հետևաբար նման դեպքերում օբյեկտիվորեն բարձրանում է նաև արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը: (տե°ս Ս.Խաչատրյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի` 2015 թվականի մարտի 27-ի թիվ ՏԴ/0031/01/14 որոշման 14-րդ կետը):
Վերոգրյալ հոդվածների բովանդակային վերլուծության և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի վերը նշված նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո ուսումնասիրելով սույն քրեական գործի նյութերը, ակնհայտ է դառնում, որ.
ա) Ամբաստանյալ Ա. Իվանյանը խոհանոցային դանակով տուժող Հ. Խաչատրյանի աջ ազդրին հարվածելուց բացի, հարվածել է նաև վերջինիս մարմնի կենսականորեն կարևոր օրգանների շրջանում (որովայնին)` վերջինիս առողջությանը պատճառելով կյանքի համար վտանգավոր ծանր վնաս, ինչն օբյեկտիվորեն բարձրացնում է կատարված արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանը,
բ) Ամբաստանյալը գիտակցել է, որ իր գործողություններով տուժողի առողջությանը պատճառում է կյանքի համար վտանգավոր ծանր վնաս, նախատեսել է իր արարքի և հետևանքների միջև առկա անմիջական պատճառական կապը, ինչը վկայում է հանցավորի հոգեբանական վերաբերմունքն իր կողմից կատարած արարքի և դրա հետևանքների նկատմամբ:
գ) Ամբաստանյալը ոտնձգել է այնպիսի հասարակական հարաբերության դեմ, որի խախտումը ոչ միայն խիստ բացասաբար է անդրադարձել տուժողի առողջական վիճակի վրա, այլև կարող էր առաջ բերել ավելի ծանր հետևանքներ` ընդհուպ մինչև մահ, ինչը վկայում է խախտված հասարակական հարաբերության բնույթի ու կարևորության մասին:
Վերոգրյալ հիմքերի առկայության պայմաններում Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրվող ամբաստանյալ Արման Համլետի Իվանյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս, Դատարանը` ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով սահմանված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, բավարար չափով ստուգման ու բազմակողմանի գնահատման է ենթարկել ամբաստանյալի կողմից կատարած հանցանքի` հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, հանցավորի հոգեբանական վերաբերմունքն իր արարքի և դրա հետևանքների նկատմամբ, խախտված հասարակական հարաբերության բնույթն ու կարևորությունը, անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, մասնավորապես այն, որ ամբաստանյալ Ա. Իվանյանը բնակության վայրից բնութագրվում է դրական, առաջին անգամ է դատապարտվում, մեղայականով ներկայացել է ոստիկանությունը և խոստովանել կատարած հանցանքը, համաձայնվել է մեղադրանքի հետ և զղջացել է կատարած հանցանքի համար, վատառողջ է` զինվորական ծառայության ընթացքում ստացած հիվանդության պատճառով ազատվել է ծառայությունից և խաղաղ ժամանակ պիտանի չէ ծառայության, հանցագործությունը պայմանավորված է եղել տուժողի վարքագծի հակաօրինականությամբ, տուժողը չի բողոքում և, ըստ էության, հաշտվել է ամբաստանյալի հետ, և չարձանագրելով ամբաստանյալ Ա. Իվանյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող որևէ հանգամանք, վերջինիս նկատմամբ նշանակել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիայով նախատեսված ազատազրկման ձևով ռեալ և համաչափ պատիժ` իրավացիորեն հանգելով ճիշտ հետևության, որ այն անհրաժեշտ ու բավարար է սոցիալական արդարությունը վերականգնելու և ամբաստանյալի կողմից նոր հանցագործությունների կատարումը կանխելու համար:
Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանը քննության առնելով պաշտպան Հ. Բաղասարյանի վերաքննիչ բողոքում բերված պատճառաբանություններն` ամբաստանյալ Ա. Իվանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիայով նախատեսված նվազագույն պատիժ նշանակելու վերաբերյալ և, հաշվի առնելով վերջինիս մեղսագրված հանցանքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը, անձը բնութագրող վերոգրյալ տվյալները, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, ինչպես նաև պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, հանգում է այն հետևության, որ ամբաստանյալ Արման Համլետի Իվանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիայով նախատեսված նվազագույն պատիժ նշանակելու միջոցով` սույն գործով հնարավոր չէ հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում ամրագրված պատժի նպատակներին, այն է` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Դատարանի կողմից թույլ չի տրվել նյութական իրավունքի նորմերի այնպիսի խախտումներ, որոնք հանգեցրել են դատական սխալի, ինչը կարող էր հիմք հանդիսանալ պաշտպանի վերաքննիչ բողոքը բավարարելու, այն է` Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2015 թվականի հոկտեմբերի 29-ի դատավճիռն` ամբաստանյալ Ա. Իվանյանի նկատմամբ նշանակված պատժի մասով փոփոխելու համար:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-394-րդ, 402-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Պաշտպանի վերաքննիչ բողոքը մերժել:
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2015 թվականի հոկտեմբերի 29-ի դատավճիռն Արման Համլետի Իվանյանի վերաբերյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 112-րդ հոդվածի 1-ին մասով` թողնել օրինական ուժի մեջ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ. ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ


ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ա. ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ


Ս. ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ