ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ԳՈՐԾ ԵԿԴ/0143/01/15

ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ (այսուհետ նաև`
Վերաքննիչ դատարան) ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ`

նախագահող դատավոր` Լ.ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ
դատավորներ` Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ
Ա.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ
քարտուղարությամբ` Մ.ՄԱՀՏԵՍՅԱՆԻ

մասնակցությամբ`
տուժող՝ Մ.ԱՂԱԲԱԲՅԱՆԻ
տուժողի ներկայացուցիչ՝ Ս.ՄՆԱՑԱԿԱՆՅԱՆԻ
պաշտպան` Դ.ՄՆԱՑԱԿԱՆՅԱՆԻ
ամբաստանյալ` Մ.ԵՆՈՔՅԱՆԻ


2016 թվականի մարտի 29-ին Երևան քաղաքում

դռնբաց դատական նիստում, տուժող Մ.Աղաբաբյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա, քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի` Մարյամ Վլադիմիրի Ենոքյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով,

ՊԱՐԶԵՑ
1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. հ.15149714 քրեական գործը հարուցվել է ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի քննչական վարչության կենտրոնականի քննչական բաժնի քննիչ Գ.Նահապետյանի կողմից, 2014 թվականի սեպտեմբերի 12-ին` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներով:
2. 2015 թվականի փետրվարի 06-ին որոշում է կայացվել հ.15149714 քրեական գործի վարույթը կարճելու և Մ.Ենոքյանի նկատմամբ քրեական հետապնդում չիրականացնելու մասին՝ արարքում հանցակազմի բացակայության հիմքով:
3. 2015 թվականի մարտի 19-ին Երևան քաղաքի դատախազ Ա.Դավթյանի որոշմամբ հ.15149714 քրեական գործով քրեական հետապնդում չիրականացնելու և գործով վարույթը կարճելու մասին 2015 թվականի փետրվարի 06-ի որոշումը վերացվել է:
4. 2015 թվականի ապրիլի 01-ին հ.15149714 քրեական գործով վարույթը վերսկսվել է:
5. 2015 թվականի մայիսի 25-ին Մարյամ Վլադիմիրի Ենոքյանը ներգրավվել են որպես մեղադրյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով և նույն օրվա մեկ այլ որոշմամբ նրա նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել չհեռանալու մասին ստորագրությունը:
6. 2015 թվականի հունիսի 01-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան:
7. Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի (այսուհետ Առաջին ատյանի դատարան) 2015 թվականի դեկտեմբերի 04-ի դատավճռով`
Մարյամ Վլադիմիրի Ենոքյանը ճանաչվել է անմեղ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով առաջադրված մեղադրանքում և արդարացվել` նրա արարքի մեջ հանցակազմ չլինելու հիմքով։
Մարյամ Վլադիմիրի Ենոքյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված չհեռանալու մասին ստորագրությունը վերացվել է։
8. Առաջին ատյանի դատարանի 2015թ. դեկտեմբերի 04-ի դատավճռի դեմ վերաքննիչ բողոք է ներկայացրել տուժող Մ.Աղաբաբյանը:
9. Վերաքննիչ դատարանի 2016 թվականի հունվարի 27-ի որոշմամբ, տուժողի վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և նշանակվել քննության` Վերաքննիչ դատարանի դռնբաց դատական նիստում` 2016 թվականի փետրվարի 19-ին:

2. Գործի փաստական հանգամանքները.
10. Նախաքննության մարմնի կողմից Մարյամ Վլադիմիրի Ենոքյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա, 2014 թվականի օգոստոսի 28-ին, ժամը 21-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Այգեստան 10 փողոց 5 տան բակում կենցաղային հարցերի շուրջ վիճաբանել է Երևան քաղաքի Այգեստան 10 փողոցի 5/1 տան բնակիչ Մայրանուշ Գեղանի Աղաբաբյանի հետ, որի ընթացքում վերջինիս նկատմամբ կատարել է բռնի գործողություններ, այն է՝ երկու ձեռքով բռնելով Մայրանուշ Աղաբաբյանի ձեռքերից նրան հրել է դեպի վերջինիս տան մուտքի դուռը՝ Մայրանուշ Աղաբաբյանին դիտավորությամբ պատճառելով ֆիզիկական ցավ և առողջությանը թեթև վնասի հատկանիշներ չպարունակող մարմնական վնասվածքներ՝ ձախ բազկի, աջ նախաբազկի շրջանների արյունազեղումների, աջ նախաբազկի շրջանի քերծվածքի ձևով։
11. Առաջին ատյանի դատարանն իր դատական ակտում արձանագրել է հետևյալը.
«(...) Դատաքննությամբ չհիմնավորվեց, որ ամբաստանյալը տուժողի նկատմամբ կատարել է բռնի գործողություններ` «երկու ձեռքով բռնելով Մայրանուշ Աղաբաբյանի ձեռքերից՝ նրան հրել է դեպի վերջինիս տան մուտքի դուռը` Մայրանուշ Աղաբաբյանին դիտավորությամբ պատճառելով ֆիզիկական ցավ և առողջությանը թեթև վնասի հատկանիշներ չպարունակող մարմնական վնասվածքներ` ձախ բազկի, աջ նախաբազկի շրջանների արյունազեղումների, աջ նախաբազկի շրջանի քերծվածքի ձևով»։
Դատաքննությամբ հաստատվեց, որ ամբաստանյալը 28.08.2015թ.-ին իր երկու որդու հետ Արմավիր քաղաքից տաքսի ավտոմեքենայով վերադարձել է ք.Երևանի Այգեստան 10-րդ փողոցի 5 հասցեում գտնվող իրենց տուն։ Ավտոմեքենան կայանելուց հետո նրանք սկսել են Արմավիր քաղաքից իրենց հետ բերած բանջարեղենը տեղափոխել տուն և այդ ժամանակ տուժող Մ.Աղաբաբյանը, դուրս գալով հարևանությամբ գտնվող իր տնից, ձեռքին ունեցած թասի մեջ լցված ինչ-որ հեղուկ է շփել ամբաստանյալ Մ.Ենոքյանի ուղղությամբ, որից վերջինս թրջվել է։
Ամբաստանյալը, հաշվի առնելով, որ տուժողի և իր ընտանքի միջև իրենց տան հետ կապված, սակայն դատական լուծում ստացած վեճի կապակցությամբ տուժողն իր ընտանիքի հետ գտնվում է անբարյացակամ հարաբերությունների մեջ, մոտեցել է նրան և, թևանցուկ անելով ու ցանկանալով պարզել, թե ինչ է նա ուզում իրենցից, ուղեկցել է դեպի նրա տան մուտքի դուռը։ Սակայն չհասած մուտքի մոտ, տուժողն սկսել է վիճել նրա հետ և քաշել մազերից։ Ամբաստանյալը, ցանկանալով դադարեցնել վեճն ու կանխել դրա հետագա զարգացումը, բռնել է տուժողի ձեռքերից ու, տանելով դեպքի տան մուտքի դուռը, նրան հրել է ներս ու փակել դուռը։
(...)
Վերլուծելով ամբաստանյալ Մ.Ենոքյանին առաջադրված մեղադրանքը և համակցության մեջ գնահատելով դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցները, դատարանը գտնում է, որ նախաքննության մարմնի կողմից ամբաստանյալ Մ.Ենոքյանին առաջադրված մեղադրանքն անհիմն է և մտացածին (...)»:

3. Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում՝ ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
12. Բողոք բերած անձը` տուժող Մ.Աղաբաբյանը գտել է, որ Առաջին ատյանի դատարանը կայացրել է անարդարացի դատավճիռ և իր նկատմամբ իրականում հանցագործություն կատարած անձին ազատել է պատիժ կրելուց։
Բողոքի հեղինակը մասնավորապես նշել է հետևյալը.
«Ինձ հետ պատահած դեպքը եղել է այսպես.
Դեպքի օրը 2014թ. օգոստոսի 28-ին, ժամը 21:00-ի սահմաններում, ես դուրս էի եկել բակ, որ ջրեի ինձ պատկանող կանաչ տարածքը և հանկարծ ինձ ընդառաջ եկավ մի սպիտակ շուն, որին ես փորձեցի քշել ձեռքիս թասի ջրով։ Այդ շունը փախավ Մայրամենց տուն, որը իր հերթին եկավ և պինդ լոլիկով հարվածեց ինձ, այն կպավ կրծքավանդակիս, ինչից շունչս կտրվեց ու դեռ շունչս տեղը չբերած ու ուշքի չեկած նա իր որդիների հետ հարձակվեց վրաս, բռնեցին մազերիցս, հարվածեցին ու քաշքշեցին, ինչից իմ ինքնազգացողությունը կտրուկ վատացավ, եղբորս աղջիկն ինձ սրտի հանգստացնող կաթիլներ տվեց, սակայն տեսնելով, որ դա չի օգնում, զանգահարեց շտապօգնություն և ինձ տեղափոխեցին հիվանդանոց, որտեղ ասացին, որ հնարավոր է կրծքավանդակս ճաքած լինի: Դրանից հետո գնացել եմ դատական բժշկի մոտ և նա տեսել է իմ վրայի կապտուկները։
Այս փաստի առթիվ 2014թ. սեպտեմբերի 12-ին՝ ՀՀ քր. օր.-ր 118-րդ հոդվածով հարուցվեց քրեական գործ, կատարվեց քննություն, որի ընթացքում իմ նկատմամբ նշանակվեց դատաբժշկական փորձաքննություն։ Այդ փորձաքննության եզրակացության համաձայն, ինձ՝ Մայրանուշ Աղաբաբյանիս, մարմնական վնասվածքն ըստ բժշկական փաստաթղթերին և օբյեկտիվ ուսումնասիրության տվյալների՝ ձախ բազկի, աջ նախաբազկի շրջանների արյունազեղումների, աջ նախաբազկի շրջանի քերծվածքի ձևով, հասցվել են բութ, կոշտ առարկաներով, որոնք առողջությանս թեթև վնասի հատկանիշներ չեն պարունակում։
Քննության ընթացքում քննիչը բարեխղճորեն գործը քննեց, Մայրամ Ենոքյանին մեղադրանք առաջադրեց և գործն ուղարկեց դատարան։
Սակայն դատարանում մեղադրյալն ու վկաները, որոնք մեղադրյալի հարազատներն էին, այնպիսի ցուցմունքներ տվեցին, որ իբրև թե ինձ չեն խփել, չեն հարվածել, ամեն ինչ հերքեցին և դատարանն էլ նրանց ցուցմունքների հիման վրա Մարյամ Ենոքյանին արդարացրեց։
Այդ ոնց եղավ, որ նույն արարքը քննիչը որպես հանցանք գնահատեց, իսկ դատարանը անտեսելով իմ ցուցմունքները, հավատաց ինձ ծեծողների ցուցմունքներին ու գտավ, որ նա անմեղ է։ Որ միայնակ կին եմ, ուրեմն պետք է ինձ ծեծեն ու անպատիժ մնան:
Եթե Մայրամ Ենոքյանը ինձ չի հարվածել, քաշքշել, վնասվածք պատճառել, ապա իմ մարմնի վրա որտեղից են առաջացել դատաբժշկի կողմից նշած կապտուկները և այլն։ Այստեղից ակնհայտ է, որ դատարանը կայացրել է անարդարացի դատավճիռ և այն պետք է վերացվի և ինձ վնասվածքներ պատճառած Մայրամ Ենոքյանը պետք է ստանա իր արժանի պատիժը»։
Վերոգրյալի հիման վրա, տուժողը բառացիորեն խնդրել է հետևյալը.
«Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 04.12.2015թ. թիվ ԵԿԴ/0143/01/15 քր. գործով կայացված դատավճիռը բեկանել և Մայրամ Ենոքյանին իր կատարած հանցանքի համար դատապարտել»:
13. Վերաքննիչ դատարանում տուժող Մ.Աղաբաբյանը և վերջինիս ներկայացուցիչ Ս.Մնացականյանն ամբողջությամբ պնդեցին տուժողի կողմից ներկայացված վերաքննիչ բողոքն ու խնդրեցին բավարարել այն:
Ամբաստանյալ Մ.Ենոքյանը և վերջինիս պաշտպան Դ.Մնացականյանը տուժողի վերաքննիչ բողոքի դեմ առարկեցին, խնդրեցին մերժել այն` օրինական ուժի մեջ թողնելով Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը:

4.Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը.
Վերաքննիչ դատարանը, քննության առնելով տուժողի վերաքննիչ բողոքը` վերաքննիչ բողոքի հիմքերի ու հիմնավորումների սահմաններում ուսումնասիրելով և վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, գնահատելով գործով ձեռք բերված յուրաքանչյուր ապացույց թույլատրելիության, վերաբերելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, ստուգելով քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, ինչպես նաև գործը քննելիս և լուծելիս քրեադատավարական օրենքի պահանջների պահպանումը, լսելով վերաքննիչ բողոքի կապակցությամբ տուժողի և վերջինիս ներկայացուցչի հիմնավորումներն ու պաշտպանության կողմի պատասխանը, ներքին համոզմամբ հանգում է հետևության այն մասին, որ տուժողի վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի արդարացման դատավճիռը` թողնել օրինական ուժի մեջ` հետևյալ պատճառաբանությամբ.
14. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի համաձայն.
«Քրեական պատասխանատվության միակ հիմքը հանցանք, այսինքն՝ այնպիսի արարք կատարելն է, որն իր մեջ պարունակում է քրեական օրենքով նախատեսված հանցակազմի բոլոր հատկանիշները»:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի համաձայն`
«Ծեծելը կամ այլ բռնի գործողություններ կատարելը, որը չի առաջացրել սույն օրենսգրքի 117-րդ հոդվածով նախատեսված հետևանքներ՝
պատժվում է տուգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի առավելագույնը հարյուրապատիկի չափով, կամ կալանքով՝ առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով: (...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն.
«1. Հանցագործության համար կասկածվողը կամ մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով` դատարանի` օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով:
2. Կասկածյալը կամ մեղադրյալը պարտավոր չէ ապացուցել իր անմեղությունը: Նրանց անմեղության ապացուցման պարտականությունը չի կարող դրվել պաշտպանության կողմի վրա: Մեղադրանքի ապացուցման և կասկածյալին կամ մեղադրյալին ի պաշտպանություն բերված փաստարկների հերքման պարտականությունը կրում է մեղադրանքի կողմը:
3. Հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա, այն պետք է հաստատվի գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ:
4. Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր կասկածները, որոնք չեն կարող փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի կամ կասկածյալի: (...)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
«Դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը ապացույցները գնահատում են իրենց ներքին համոզմամբ»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 124-րդ հոդվածի համաձայն.
«1. Ապացուցումը` գործի օրինական, հիմնավորված և արդարացի լուծման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներ բացահայտելու նպատակով ապացույցներ հավաքելը, ստուգելը և գնահատելն է:
(…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն.
«1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման` վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից:
2. Հետաքննության մարմնի աշխատակիցը, քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով օրենքով, ապացույցները գնահատում են ապացույցների համակցության մեջ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված իրենց ներքին համոզմամբ»:
Մեջբերված քրեադատավարական դրույթները ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը համակարգային վերլուծության է ենթարկել Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի վերաբերյալ գործով որոշմամբ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ.
«(…) [Ք]րեադատավարական օրենքով ապացույցներին և ապացուցման գործընթացին ներկայացվող պահանջները հետևյալն են.
ա) ապացույցները պետք է պարունակեն ոչ թե գնահատողական դատողություններ, կարծիքներ, այլ կոնկրետ փաստական տվյալներ որոշակի գործողությունների, իրադարձությունների վերաբերյալ, (…):
(…) Ապացույցների գնահատումը, որպես ապացուցման գործընթացի տարր, իրենից ներկայացնում է մտավոր, տրամաբանական գործունեություն, որի արդյունքում եզրահանգում է արվում ապացույցներից յուրաքանչյուրի թույլատրելիության, վերաբերելիության, հավաստիության և ապացուցման առարկայի մեջ մտնող հանգամանքների բացահայտման համար ապացույցների համակցության բավարարության մասին:
Ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա: Ներքին համոզմունքը, որպես ապացույցների գնահատման արդյունք, բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների անխզելի կապով. այն, մի կողմից, պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից, անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ:
Ապացույցները, որոնք հավաքվել և ստուգվել են օրենքին համապատասխան, կազմում են ներքին համոզմունքի այն օբյեկտիվ հիմքը, որն իր դրսևորումն է գտնում ընդունվող որոշումներում: Թեպետ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա, այն չի կարող լինել կամայական: Դրա հիմքում պետք է դրված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննությունը(…)» (տե´ս Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 12-ի ԵՔՐԴ/0632/01/08 որոշման 13-14-րդ կետերը):
Ապացույցների գնահատման իրավաչափության հարցի առնչությամբ իր իրավական դիրքորոշումը ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը վերահաստատել է Կարեն Սարուխանյանի վերաբերյալ գործով որոշման մեջ` միաժամանակ արձանագրելով հետևյալը.
«(…) [Ա]պացույցը գնահատող անձը մինչև դրանց հետազոտումը պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում չպետք է կանխակալ մոտեցում ցուցաբերի ապացույցներին, չպետք է դրանց որոշ մասին մյուսների նկատմամբ առավել կամ նվազ նշանակություն տա: Միևնույն ժամանակ, ներքին համոզմամբ ապացույցների ազատ գնահատումը ենթադրում է, որ ապացույցը գնահատող անձը կաշկանդված չէ տվյալ ապացույցին դատավարության նախորդ փուլերում կամ տվյալ փուլի շրջանակներում այլ անձանց կամ մարմինների տված գնահատականներով (…)» (տե´ս Կարեն Սարուխանյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի օգոստոսի 27-ի ԼԴ/0301/01/09 որոշման 27-րդ կետը):
15. Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ համաձայն վիճարկվող դատական ակտի, Առաջին ատյանի դատարանը, վերլուծելով դատաքննության ընթացքում հետազոտված ապացույցներն իրենց վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարության տեսանկյունից, դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ եկել է այն եզրահանգման, որ Մարյամ Վլադիմիրի Ենոքյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով առաջադրված մեղադրանքը հիմնավորված չէ` ներկայացնելով ստորև շարադրված պատճառաբանություններն ու հիմնավորումները.
«(...) Դատաքննությամբ չհիմնավորվեց, որ ամբաստանյալը տուժողի նկատմամբ կատարել է բռնի գործողություններ` «երկու ձեռքով բռնելով Մայրանուշ Աղաբաբյանի ձեռքերից՝ նրան հրել է դեպի վերջինիս տան մուտքի դուռը` Մայրանուշ Աղաբաբյանին դիտավորությամբ պատճառելով ֆիզիկական ցավ և առողջությանը թեթև վնասի հատկանիշներ չպարունակող մարմնական վնասվածքներ` ձախ բազկի, աջ նախաբազկի շրջանների արյունազեղումների, աջ նախաբազկի շրջանի քերծվածքի ձևով»։
Դատաքննությամբ հաստատվեց, որ ամբաստանյալը 28.08.2015թ.-ին իր երկու որդու հետ Արմավիր քաղաքից տաքսի ավտոմեքենայով վերադարձել է ք.Երևանի Այգեստան 10-րդ փողոցի 5 հասցեում գտնվող իրենց տուն։ Ավտոմեքենան կայանելուց հետո նրանք սկսել են Արմավիր քաղաքից իրենց հետ բերած բանջարեղենը տեղափոխել տուն և այդ ժամանակ տուժող Մ.Աղաբաբյանը, դուրս գալով հարևանությամբ գտնվող իր տնից, ձեռքին ունեցած թասի մեջ լցված ինչ-որ հեղուկ է շփել ամբաստանյալ Մ.Ենոքյանի ուղղությամբ, որից վերջինս թրջվել է։
Ամբաստանյալը, հաշվի առնելով, որ տուժողի և իր ընտանքի միջև իրենց տան հետ կապված, սակայն դատական լուծում ստացած վեճի կապակցությամբ տուժողն իր ընտանիքի հետ գտնվում է անբարյացկամ հարաբերությունների մեջ, մոտեցել է նրան և, թևանցուկ անելով ու ցանկանալով պարզել, թե ինչ է նա ուզում իրենցից, ուղեկցել է դեպի նրա տան մուտքի դուռը։ Սակայն չհասած մուտքի մոտ, տուժողն սկսել է վիճել նրա հետ և քաշել մազերից։ Ամբաստանյալը, ցանկանալով դադարեցնել վեճն ու կանխել դրա հետագա զարգացումը, բռնել է տուժողի ձեռքերից ու, տանելով դեպքի տան մուտքի դուռը, նրան հրել է ներս ու փակել դուռը (...)»։
Առաջին ատյանի դատարանը, դատական ակտի «Ապացույցների հետազոտում և գնահատում» բաժնում արձանագրել է հետևյալը.
«(...) Դատաքննությամբ ամբաստանյալ Մ.Ենոքյանն առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չճանաչեց` պատճառաբանելով, որ տուժողին վնասվածք պատճառելու դիտավորություն չի ունեցել, այլ ցանկացել է դադարեցնել նրա սկսած վեճն ու կանխել դրա հետագա զարգացումը։
Ամբաստանյալ Մ.Ենոքյանի ցուցմունքի համաձայն` իր և Մ.Աղաբաբյանի միջև գոյություն է ունեցել քաղաքացիական վեճ՝ նրա կողմից նախկինում իր հորը վաճառած իրենց տան հետ կապված, ու չնայած այն դատական լուծում է ստացել, սակայն տուժողը չի համակերպվել դրա հետ և իր ընտանիքի հետ գտնվում է վատ փոխհարաբերությունների մեջ։
2014թ. օգոստոսին, երբ իր տղաների հետ տաքսի ավտոմեքենայով Արմավիրից վերադարձել են տուն, որը գտնվում է տուժողի տան հարևանությամբ, և սկսել են իրենց հետ բերած բանջարեղենը տեղափոխել տուն, նկատել է զուգարանից դուրս եկող տուժողին, ում ձեռքին սև գույնի թաս է եղել։ Հանկարծ թիկունքի մասը թրջվել է ու, քանի որ համոզված է եղել, որ տուժողն է ձեռքին ունեցած թասի մեջ եղած մեզը լցրել իր վրա, շրջվել է դեպի նա, ով այդ պահին ձեռքի թասը նետել է իր վրա, և այն կպել է իր կրծքավանդակին։ Ցանկանալով պարզել, թե նա ինչ է ուզում իրենցից, ինչու է այդպիսի բան անում և ինչումն է բանը, մոտեցել է նրան և թևանցուկ անելով՝ նրա հետ գնացել են նրա տան ուղղությամբ։ Նա իրեն հանգիստ է պահել, բայց երբ հասել են ճանապարհի այն մասին, որտեղից հարևաններն այլևս չէին կարող տեսնել իրենց, տուժողը բռնել է իր մազերից և սկսել է հայհոյել ու անիծել։ Ցանկանալով դադարեցնել վեճն ու կանխել դրա հետագա զարգացումը, մազերը տուժողի ձեռքերից ազատելու և նրան տուն տանելու համար բռնել է նրա ձեռքերից ու իջեցրել ցած, այնուհետև բաց չթողնելով նրա ձեռքերը՝ նրան տարել է տան մուտքի դռան ուղղությամբ և, հասնելով դռանը, նրան հրել է ներս ու փակել դուռը։
Տուժող Մ.Աղաբաբյանին չի հարվածել, ձեռքերը չի ոլորել և նրան ցավ պատճառելու դիտավորություն չի ունեցել։ Ինչ վերաբերվում է տուժողի ստացված վնասվածքներին՝ քերծվածքներին, ապա չի բացառում, որ դրանք կարող էին առաջանալ մազերն ազատելիս իր կողմից նրա ձեռքերն իջեցնելիս՝ պարսպի քարերին կպնելով։
Տուժող Մայրանուշ Աղաբաբյանի ցուցմունքի համաձայն` ինքը դեպքի օրը դուրս է եկել բակ, որպեսզի ջրի իրեն պատկանող կանաչ տարածքը և հանկարծ իրեն ընդառաջ է եկել մի սպիտակ շուն, որին քշել է ձեռքում եղած թասի ջրով։ Այդ շունը վազել է Մարիամի մոտ, քանի որ նրանց շունն է։ Դրանից հետո ամբաստանյալը պինդ լոլիկով հարվածել է իր կրծքավանդակին, որից շունչը կտրվել է, ու դեռ շունչը տեղը չբերած և ուշքի չեկած՝ նա որդիների հետ հարձակվել է իր վրա և բռնել մազերից։
Տուն գնալուց հետո իր եղբոր աղջիկն իրեն սրտի հանգստացնող կաթիլներ է տվել, սակայն տեսնելով, որ դա չի օգնում, զանգահարել է շտապ օգնության ծառայություն և իրեն տարել են հիվանդանոց, որտեղ ասել են, որ հնարավոր է կրծքավանդակը ճաքած լինի։
Դրանից հետո գնացել է դատական բժշկի մոտ, և նա տեսել է իր վրայի կապտուկները։
Ամբաստանյալ Մ.Ենոքյանն իր ձեռքերից չի բռնել, և ինքը միայն կրծքավանդակի շրջանում է ցավ զգացել ու խիստ վատացել է տեսողությունը։
Վկա Իռմա Աղաբաբյանի ցուցմունքի համաձայն` ինքը 2014թ. օգոստոսի 28-ին, երբ գտնվել է տանը, փողոցից ձայներ է լսել ու, դուրս գալով տնից, տեսել է հորաքրոջը՝ տուժողին, ով մտել է իր սենյակ։ Մոտ մեկ ժամ անց նա իրեն ասել է, որ վատ է զգում և խնդրել է շտապ օգնության ծառայութուն զանգահարել, ինչն էլ արել է, և նա միայնակ գնացել է հիվանդանոց։
Հորաքույրն իրեն պատմել է, որ փողոցում վիճաբանել է ամբաստանյալի հետ և քաշքշել են միմյանց։ Տուժողը վնասվածքներ չի ունեցել, սակայն ասել է, որ կրծքավանդակի շրջանում է ցավեր զգացել։
Վկա՝ ամբաստանյալի հայր, Վլադիմիր Ենոքյանի ցուցմունքի համաձայն` դեպքի օրն ինքը գտնվել է տանը` իր սենյակում։ Լսելով վիճաբանության ձայներ՝ դուրս է եկել տնից և նկատել, որ իր աղջիկը` Մարյամը, և հարևան Մայրանուշ Աղաբաբյանը վիճում են, որի ընթացքում Մ.Աղաբաբյանը բռնել է Մարյամի մազերից, իսկ իր թոռնիկը բղավելով պահանջել է, որպեսզի նա բաց թողնի մոր մազերը։
Մարյամը Մ.Աղաբաբյանին չի կսմթել և ձեռքերը չի ոլորել, ուղղակի բռնել է ձեռքերից և խնդրել, որ հեռանա։ Իր աղջիկը Մ.Աղաբաբյանին ցավ չի պատճառել։
Վկա՝ ամբաստանյալի որդի, Մերուժան Սաղոյանի ցուցմունքի համաձայն` իրենց հարևան՝ ք.Երևանի Այգեստան 10-րդ փողոցի հ. 5 տան բնակիչ Մ.Աղաբաբյանի հետ գտնվում են լարված հարաբերությունների մեջ։
2014թ. օգոստոսի 28-ին մոր` Մարյամ Ենոքյանի և եղբոր` Համբարձում Ենոքյանի հետ Արմավիր քաղաքից տաքսի ավտոմեքենայով վերադարձել են տուն և սկսել են տեղափոխել Արմավիր քաղաքից իրենց հետ բերած բանջարեղենը, որի ժամանակ Մայրանուշ Աղաբաբյանը, դուրս գալով տնից, ձեռքի թասի մեջ եղած հեղուկը լցրել է մոր` Մ.Ենոքյանի վրա, և թասը շպրտել է նրա վրա։ Դրանից հետո մայրը բռնել է Մ.Աղաբաբյանի ձեռքից և տարել տուն, չնայած նա դիմադրել է և քաշել մոր մազերը։
Դատաբժշկական փորձաքննության 02.09.2015թ. թիվ 2624 եզրակացության համաձայն` Մ.Աղաբաբյանի մարմնական վնասվածքն ըստ բժշկական փաստաթղթերի և օբյեկտիվ ուսումնասիրության տվյալների` ձախ բազկի, աջ նախաբազկի շրջանների արյունազեղումների, աջ նախաբազկի շրջանի քերծվածքի ձևով, հասցվել են բութ, կոշտ առարկաներով, հնարավոր է որոշմամբ նշված ժամկետում, որոնք առողջությանը թեթև վնասի հատկանիշներ չեն պարունակում։
Նույն եզրակացության «Գանգատներ» և «Բժշկական փաստաթղթերի տվյալներ» մասերի համաձայն՝ հիվանդը գանգատվում է կրծքավանդակի ձախ շրջանի ցավերից (…)»։
Առաջին ատյանի դատարանը, դատական ակտի «Դատարանի վերլուծություն» բաժնում արձանագրել է հետևյալը.
«(...) Մ.Ենոքյանին մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա «երկու ձեռքով բռնելով Մայրանուշ Աղաբաբյանի ձեռքերից՝ նրան հրել է դեպի վերջինիս տան մուտքի դուռը` Մայրանուշ Աղաբաբյանին դիտավորությամբ պատճառելով ֆիզիկական ցավ և առողջությանը թեթև վնասի հատկանիշներ չպարունակող մարմնական վնասվածքներ` ձախ բազկի, աջ նախաբազկի շրջանների արյունազեղումների, աջ նախաբազկի շրջանի քերծվածքի ձևով»։ Նույնը նշվել է նաև մեղադրական եզրակացությունում։
Նշվածից պետք է հասկանալ, որ նախաքննության ընթացքում տվյալներ են ձեռք բերվել այն մասին, որ ամբաստանյալը բռնելով տուժողի ձեռքերից՝ նրան դիտավորությամբ պատճառել է ֆիզիկական ցավ և մարմնական վնասվածքներ, մինչդեռ նախաքննության ընթացքում նման ապացույցներ ձեռք չեն բերվել։
Ավելին, նախաքննության ընթացքում տուժողը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ ամբաստանյալն ինչ-որ առարկայով հարվածել է իր կրծքավանդակին, որի հետևանքով ցավ է զգացել, այնուհետև ցավեր է ունեցել սրտի շրջանում, թիկունքում և թևատակում։
Դատաքննությամբ տուժողը պնդեց, որ ամբաստանյալ Մ.Ենոքյանն իր ձեռքերից չի բռնել, և ինքը միայն կրծքավանդակի շրջանում է ցավ զգացել և խիստ վատացել է տեսողությունը։
Դատաքննությամբ հարցաքննված վկաների ցուցմուքներով և հետազոտված մյուս ապացույցներով նույնպես չհաստատվեց, որ ամբաստանյալը՝ բռնելով տուժողի ձեռքերից, նրան դիտավորությամբ ֆիզիկական ցավ է պատճառել։
Նախաքննության ընթացքում ընդամենը ձեռք է բերվել մեկ ապացույց՝ դատաբժշկական փորձաքննության եզրակացությունը, որից հետևում է, որ տուժողի ձախ բազկի, աջ նախաբազկի շրջաններում առկա են արյունազեղումներ, իսկ աջ նախաբազկի շրջանում՝ քերծվածք։ Սակայն նույն եզրակացության «Գանգատներ» և «Բժշկական փաստաթղթերի տվյալներ» մասերի համաձայն՝ տուժողը գանգատվել է կրծքավանդակի ձախ շրջանի ցավերից։
Այսինքն, նախաքննությամբ ձեռք չի բերվել որևէ ապացույց, որով կհաստատվի, որ ամբաստանյալի կողմից տուժողի ձեռքերը բռնելու հետևանքով վերջինիս դիտավորությամբ պատճառվել է ֆիզիկական ցավ։
Հետևաբար, անհասկանալի է, թե նախաքննության մարմինը ինչ ապացույցների գնահատմամբ է հանգել եզրակացության, որ ամբաստանյալը ֆիզիկական ցավ է պատճառել տուժողին։
Ինչ վերաբերվում է տուժողի ստացած մարմնական վնասվածքներին, որոնց առաջացման մասին տուժողը ցուցմունք չի տվել, ապա մեկ անգամ ևս արձանագրելով, որ տուժողը բողոք չի ներկայացրել իր ձեռքերը բռնելու հետևանքով ամբաստանյալի կողմից իրեն դիտավորությամբ ցավ պատճառելու մասին, դատարանը գտնում է, որ թեև ամբաստանյալին մեղադրանք չի առաջադրվել միայն տուժողին դիտավորությամբ մարմնական վնասվածքներ պատճառելու համար, սակայն այդ մասով արժանահավատ է ամբաստանյալի ցուցմունքը, համաձայն որի՝ նա տուժողին ցավ պատճառելու դիտավորություն չի ունեցել և նրա ձեռքերից բռնած նրան տարել է դեպի նրա տուն՝ նպատակ ունենալով դադարեցնել վեճն ու կանխել դրա հնարավոր զարգացումը։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության օբյեկտիվ կողմն են կազմում ծեծելը կամ բռնի այլ գործողություններ կատարելը, որը չի առաջացրել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 117-րդ հոդվածով նախատեված հետևանքներ։
Ֆիզիկական ցավ պատճառելու հետ զուգորդված բռնի այլ գործողությունները, օրինակ՝ ձեռքերը ոլորելը, մազերը քաշելը, կսմթելը և այլն, որոնք անձին պատճառել են ցավ, տվյալ դեպքում հավասարեցված են ծեծելուն։
Այսպիսով, ելնելով վերը նշված վերլուծությունից, դատարանը, արտահայտելով միայն իրավունքի շահերը, գործի հանգամանքների բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ հետազոտման վրա ձևավորված համոզմամբ հանգում է եզրակացության, որ նախաքննությամբ չի ապացուցվել և դատաքննությամբ նույնպես չապացուցվեց, որ ամբաստանյալը տուժողի նկատմամբ կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 117-րդ հոդվածով նախատեսված հետևանքներ չառաջացրած, մեղադրական եզրակացությունում նշված բռնի գործողությունները։
Հետևաբար, դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալի կատարած արարքը` տուժողի ձեռքերից բռնելը, որպես ՀՀ քրեական օրենսգրքով նախատեսված, մեղավորությամբ կատարված՝ հանրության համար վտանգավոր արարք չի կարող դիտվել, քանի որ նրա կատարած արարքն իր մեջ չի պարունակում քրեական օրենքով նախատեսված արարքի հանցակազմի բոլոր հատկանիշները, այսինքն` նրա կատարած արարքը չի կարող համարվել հանցագործություն, ու ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով առաջադրված մեղադրանքում նա պետք է ճանաչվի անմեղ և արդարացվի` նրա արարքի մեջ հանցակազմ չլինելու հիմքով։
ՀՀ քրեական դատավարության 17-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` կասկածյալի, մեղադրյալի և նրանց պաշտպանի հայտարարություններն իրենց անմեղության, կասկածյալին կամ մեղադրյալին արդարացնող, իրենց պատասխանատվությունը մեղմացնող ապացույցների առկայության մասին, ինչպես նաև քրեական դատավարության ընթացքում օրինականության խախտումների վերաբերյալ բողոքները պետք է մանրակրկիտ ստուգի քրեական վարույթն իրականացնող մարմինը։
Նույն օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի 3-րդ և 4-րդ մասերի համաձայն` ... մեղադրանքի ապացուցման և կասկածյալին կամ մեղադրյալին ի պաշտպանություն բերված փաստարկների հերքման պարտականությունը կրում է մեղադրանքի կողմը, և հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա, այն պետք է հաստատվի գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ։
Նույն օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի համաձայն` քրեական դատավարությունում ոչ մի ապացույց նախապես հաստատված ապացույցի ուժ չունի, և դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը չպետք է կանխակալ մոտեցում ցուցաբերեն ապացույցներին, չպետք է դրանց որոշ մասին մյուսների նկատմամբ առավել կամ նվազ նշանակություն տան` մինչև դրանց հետազոտումը պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի համաձայն` քրեական պատասխանատվության միակ հիմքը հանցանք, այսինքն՝ այնպիսի արարք կատարելն է, որն իր մեջ պարունակում է քրեական օրենքով նախատեսված հանցակազմի բոլոր հատկանիշները։
Նույն օրենսգրքի 4-րդ հոդվածի համաձայն` Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգիրքը հիմնվում է օրինականության, օրենքի առջև հավասարության, պատասխանատվության անխուսափելիության, անձնական պատասխանատվության, ըստ մեղքի պատասխանատվության, արդարության և պատասխանատվության անհատականացման ու մարդասիրության սկզբունքների վրա։
Նույն օրենսգրքի 5-րդ հոդվածի համաձայն` արարքի հանցավորությունը, դրա պատժելիությունը և քրեաիրավական այլ հետևանքները որոշվում են միայն քրեական օրենքով, ու քրեական օրենքն անալոգիայով կիրառելն արգելվում է։
Նույն օրենսգրքի 9-րդ հոդվածի համաձայն` անձը ենթակա է քրեական պատասխանատվության միայն հանրության համար վտանգավոր այնպիսի գործողության կամ անգործության և հանրության համար վտանգավոր հետևանքների համար, որոնց վերաբերյալ նրա մեղքը հաստատված է իրավասու դատարանի կողմից։
Նույն օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` հանցագործություն է համարվում մեղավորությամբ կատարված՝ հանրության համար վտանգավոր այն արարքը, որը նախատեսված է քրեական օրենսգրքով։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետի համաձայն` քրեական գործ չի կարող հարուցվել և քրեական հետապնդում չի կարող իրակա-նացվել, իսկ հարուցված քրեական գործի վարույթը ենթակա է կարճման, եթե արարքի մեջ հանցակազմ չկա, իսկ նույն օրենսգրքի 366-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` դատարանը պարտավոր է նույն օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի առաջին մասի 1-3-րդ կետերով և երկրորդ մասով նախատեսված հիմքերից որևէ մեկի առկայության դեպքում տվյալ դատական նիստում կայացնել արդարացման դատավճիռ։ (…) »:
16. Ելնելով վերոգրյալից, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, անհրաժեշտ փաստարկների վկայակոչմամբ անդրադառնալով ամբաստանյալ Մարյամ Ենոքյանի մեղավորության հարցին, իրավացիորեն եզրակացրել է, որ նախաքննության մարմնի կողմից ամբաստանյալ Մ.Ենոքյանին առաջադրված մեղադրանքն անհիմն է և մտացածին, արդյունքում հանգելով իրավաչափ հետևության այն մասին, որ ամբաստանյալ Մարյամ Ենոքյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով առաջադրված մեղադրանքում պետք է ճանաչել անմեղ և արդարացնել` նրա արարքում հանցակազմի բացակայության հիմքով:
17. Գնահատելով քրեական գործով ձեռք բերված ու Առաջին ատյանի դատարանում` դատաքննության ընթացքում հետազոտված ապացույցները, վերլուծելով վերաքննիչ բողոքի փաստարկները, դրանք համադրելով գործով ձեռք բերված մյուս փաստական տվյալների հետ, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ տուժողի կողմից վերաքննիչ բողոքում բերված և Վերաքննիչ դատարանում ներկայացված պատճառաբանությունները բավարար չափով փաստարկված չեն ու չեն բխում սույն գործի օբյեկտիվ տվյալներից, զուտ սուբյեկտիվ ու գնահատողական դատողություններ են, որոնք արդեն իսկ անհրաժեշտ ու բավարար վերլուծության են ենթարկվել Առաջին ատյանի դատարանի կողմից ու արտացոլվել վիճարկվող դատական ակտում, ուստի և բերված վերաքննիչ բողոքը բավարարելու ու Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը բեկանելու կամ փոփոխելու բավարար հիմք հանդիսանալ չեն կարող:
18. Ելնելով վերոգրյալից, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ սույն գործով դատական ակտ կայացնելիս, Առաջին ատյանի դատարանի կողմից նյութական կամ դատավարական նորմերի խախտումներ թույլ չեն տրվել, որոնք ազդել են կամ կարող էին ազդել սույն գործով վերջնական ճիշտ որոշում կայացնելու վրա, հետևաբար վիճարկվող դատական ակտը պետք է թողնել օրինական ուժի մեջ, իսկ տուժողի վերաքննիչ բողոքը` մերժել: Ուստի ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ և 394-րդ հոդվածների պահանջներով, Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

1. Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի դեկտեմբերի 04-ի դատավճիռը` քրեական գործով ըստ մեղադրանքի Մարյամ Վլադիմիրի Ենոքյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով, թողնել օրինական ուժի մեջ, իսկ գործով տուժող Մ.Աղաբաբյանի վերաքննիչ բողոքը` մերժել:
2. Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ Վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:


















ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Լ. ԹԱԴԵՎՈՍՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ

Ա.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ