ԵԿԴ-0113/01/15








Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը,

նախագահությամբ` դատավոր Մ. Մարտիրոսյանի,
քարտուղարությամբ` Ա. Հովհաննիսյանի,
,

մասնակցությամբ`

մեղադրող,
ՀՀ գլխավոր դատախազության հատկապես
կարևոր գործերով քննության վարչության
ավագ դատախազ Դ. Վեքիլյանի,

պաշտպան Վ. Աթոյանի,


2015 թվականի հուլիսի 31-ին Երևանում,

դռնբաց դատական նիստում քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի

Արամ Իվանի Մարտիրոսյանի`
ծնված` 1971 թվականի մայիսի 27-ին Երևան քաղաքում, հայ, Հայաստանի Հանրապետության /այսուհետ ՀՀ/ քաղաքացի, բարձրագույն կրթությամբ, ամուսնացած, խնամքին երկու անչափահաս երեխա, նրանցից մեկը` մինչև տասնչորս տարեկան, նախկինում չդատված, չի աշխատում, հաշվառված է եղել և բնակվել է Երևան քաղաքի Ավան վարչական շրջանի Նարեկացու անվան փողոցի թիվ 54 շենքի թիվ 37 բնակարանում, ըստ իր հայտարարության փաստացի բնակվում է Երևան քաղաքի Ավան վարչական շրջանի Սայաթ-Նովա թաղամասի թիվ 1/3 շենքի թիվ 13 բնակարանում, կալանքի տակ չէ, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով։





Գործի դատավարական նախապատմությունը

2011թ. մայիսի 16-ին, ՀՀ գլխավոր դատախազության պետական շահերի պաշտպանութ¬յան վարչությունում, ՀՀ ֆինանսների նախարարությունից ստացված նյութերի քննարկման արդ¬յունքներով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետի, 308-րդ հոդվածի 2-րդ մասի և 314-րդ հոդվածի հատկանիշներով հարուցվել է թիվ 61203311 քրեական գոր¬ծը` ՀՀ աշխա¬տանքի և սոցիալական հարցերի նախարարության սոցիալական ապահովության պետա¬կան ծա¬ռայության պաշտոնատար անձանց կողմից իրենց լիազորությունները չարաշա¬հելու, առանձ¬նա¬պես խոշոր չափի գումար յուրացնելու արդյունքում պետությանը ծանր հետևանք¬ներ առաջաց¬նող էական վնաս պատճառելու և պաշտոնեական կեղծիք կատարելու վերաբերյալ։
2011թ. մայիսի 20-ին վերոհիշյալ քրեական գործը նախաքննություն իրականացնելու նպա¬տակով ընդունվել է ՀՀ ոստիկանության քննչական գլխավոր վարչության /այսուհետ ՔԳՎ/ հատկապես կարևոր գործերի /այսուհետ ՀԿԳ/ քննության վարչության վարույթ։
2012թ. հոկտեմբերի 8-ին Արամ Իվանի Մարտիրոսյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով և 314-րդ հոդվածով ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և հայտարարվել է նրա հետախուզումը։ Նույն օրը Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը որոշում է կայացրել Արամ Իվանի Մարտիրոսյանի նկատմամբ կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու մասին։
2015 թվականի մարտի 24-ին հետախուզման մեջ գտնվող Ա. Մարտիրոսյանը ներկայացել է նախաքննության մարմնին և տեղափոխվել է ՀՀ արդարադատության նախարարության «Նուբարաշեն» քրեակատարողական հիմնարկ։
Նույն օրը նախաքննության մարմնի կողմից Արամ Իվանի Մարտիրոսյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով, 314-րդ հոդվածով հետևյալ արարքների համար, որ նա. «2006 թ. հունվարի 5-ից աշխատելով ՀՀ աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարության սոցիալական ապահովության պետական ծառայության /այսուհետ` ծառայություն/ Երևան քաղաքի «Ավան և Նոր Նորքի» տարածքային բաժնի պետի պաշտոնում, հանդիսանալով մշտապես կազմակերպչական-տնօրինչական և վարչատնտեսական գործառույթներ իրականացնող պաշտոնատար անձ և օժտված լինելով ծառայության տարածքային բաժնի կանոնադրությամբ նախատեսված կենսաթոշակների և սոցիալական այլ ծրագրերով վճարների նշանակման, վերահաշվարկման, վճարային ցուցակների կազմման գործընթացը ղեկավարելու և վերահսկելու լիազորություններով, 2009-2010թթ. ընթացքում օգտագործելով իր պաշտոնեական դիրքը, Վազգեն Խաչիկյանի և մյուսների հետ կազմակերպված խմբով պետությունից յուրացման եղանակով հափշտակել են իրենց վստահությանը հանձնված առանձնապես խոշոր չափերի` 64.078.853 ՀՀ դրամ կենսաթոշակի գումարներ, ինչպես նաև կատարել է պաշտոնեական կեղծիք։
Այսպես.
Արամ Մարտիրոսյանը, օգտվելով իր լիազորություններից, մասնավորապես` այն, որ նա ընդունել և վերահսկել է կենսաթոշակառուների կասեցված կենսաթոշակի վճարումը վերսկսելու վերաբերյալ ներկայացված դիմումները, ապա դրանց հիման վրա վճարային ցուցակների կազմելն ու վճարման համար Երևան քաղաքի վճարային ծառայություն ուղարկելու գործընթացը, պետությունից յուրացման եղանակով առանձնապես խոշոր չափերի հասնող կենսաթոշակի գումարների հափշտակություն կատարելու դիտավորությամբ 2009թ. ապրիլին նախապես համաձայնության գալով ծառայության պետ Վազգեն Խաչիկյանի հետ, ընդգրկվել է վերջինիս կողմից այդ նպատակով ստեղծված կազմակերպված կայուն խմբում։ Խմբի մյուս անդամների` ծառայության կենսաթոշակային ապահովության և առանձին ծրագրերի վարչության պետ Աշոտ Աբրահամյանի, տեղեկատվական և վերլուծական վարչության սոցիալական ապահովագրության ծրագրերի տվյալների մշակման բաժնի պետ Վահագն Խաչատրյանի, վճարային ծառայության պետ Հովհաննես Գրիգորյանի, վճարային ծառայության վճարային խմբի տեսուչ-վճարող Վիգեն Գևորգյանի և նույն տարածքային բաժնի պետի տեղակալ Արթուր Սուքիասյանի հետ նախապես պայմանավորվել են իրենց ծրագրավորած հանցագործության կատարման հանգամանքների վերաբերյալ, որում Արամ Մարտիրոսյանը, ըստ իրեն վերապահված լիազորությունների, ստանձնել է իր համապատասխան դերը։
Օգտվելով իր լիազորություններից` Արամ Մարտիրոսյանը Վազգեն Խաչիկյանի կազմակերպմամբ ու ցուցումներով 2009թ. ապրիլից հոկտեմբերն ընկած ժամանակաընթացքում տարածքային բաժնի կենսաթոշակառուների վճարային շտեմարանից ընտրել է երկար տարիներ կենսաթոշակ չստացած` ՀՀ տարածքից բացակայող կամ իրականում մահացած, ինչպես նաև` գոյություն չունեցող, ընդհանուր` 7 կենսաթոշակառուների տվյալները, խմբային շահերից ելնելով` վերջիններիս անունից պատրաստել է կենսաթոշակի կասեցված վճարումը վերսկսելու վերաբերյալ վճարման իրավունք վերապահող ակնհայտ կեղծ դիմումներ, որոնք օգտագործելով` Աշոտ Աբրահամյանի վերահսկմամբ, կենսաթոշակառուների ու նրանց կենսաթոշակի կուտակված գումարների տվյալներն ընդգրկել է վճարային ցուցակներում և ուղարկել վճարային ծառայություն` վճարման։ Պայմանավորվածության համաձայն` Արթուր Սուքիասյանը Երևան քաղաքի վճարային ծառայությունում տեսուչ-վճարող Վիգեն Գևորգյանի ներկայությամբ մահացած և ՀՀ տարածքից բացակայող կենսաթոշակառուների փոխարեն ստորագրել է վճարային ցուցակներում, որով վճարման փաստը հաստատելուց հետո Վիգեն Գևորգյանը կենսաթոշակի գումարներն անհիմն ելքագրել և հանձնել է Հովհաննես Գրիգորյանին, իսկ վերջինս, իր հերթին այդ գումարները Վազգեն Խաչիկյանին փոխանցելով, յուրացման եղանակով հափշտակել են առանձնապես խոշոր չափերի, ընդհանուր` 5.843.642 ՀՀ դրամ գումար։
Արամ Մարտիրոսյանը և կազմակերպված խմբի մյուս անդամները, շարունակելով իրենց հանցավոր գործունեությունը, Ծառայության համակարգում ստուգումներ իրականացնող ՀՀ վերահսկիչ պալատի ստուգողներին կաշառք տալու պատրվակով Վազգեն Խաչիկյանի կազմակերպմամբ ու անմիջական ցուցումով Աշոտ Աբրահամյանը հրահանգավորել է` տարածքային բաժինների շտեմարաններից ընտրել երկար տարիներ կենսաթոշակ չստացած կենսաթոշակառուների տվյալները և առանց կասեցված կենսաթոշակերի վճարումը վերսկսելու դիմումների առկայության` ներկայացնել խմբի անդամ Վահագն Խաչատրյանին` դեպոնենտի ելքագրման համար համապատասխան ծածկագրեր տրամադրելու համար։ Արամ Մարտիրոսյանը 2010թ. հունիսին, սեպտեմբերին և հոկտեմբերին, խմբային շահերից ելնելով, առանց հիշյալ դիմումների, տարածքային բաժնի շտեմարանից ընտրած 74 կենսաթոշակառուների տվյալներն առանձնացնելուց հետո, առանց կասեցված կենսաթոշակերի վճարումը վերսկսելու դիմումների առկայության` ներկայացրել է խմբի անդամ Վահագն Խաչատրյանին, ով տրամադրել է կասեցված կենսաթոշակի գումարները ելքագրելու համապատասխան ծածկագրերը։ Այդպիսիք ստանալուց հետո Արամ Մարտիրոսյանը կենսաթոշակառուների տվյալներն ընդգրկել է վճարային ցուցակներում, ապա այդ կենսաթոշակառուների անվան դիմաց վճարային ցուցակներում կեղծել է ստորագրությունները և ցուցակները ներկայացրել խմբի մյուս անդամ Հովհաննես Գրիգորյանին։ Վերջինս, ըստ ցուցակների, տեսուչ-վճարող Վիգեն Գևորգյանի միջոցով դրամարկղից ստացել է իրենց վստահված առանձնապես խոշոր չափերով, ընդհանուր` 58.235.211 ՀՀ դրամ կենսաթոշակի գումարները և փոխանցելով Վազգեն Խաչիկյանին` յուրացման եղանակով հափշտակել են։
Հետագայում` 2010թ. դեկտեմբերի սկզբներին, ՀՀ սոցիալական ապահովության պետական ծառայության համակարգում ՀՀ ֆինանսների նախարարության կողմից ստուգումներ իրականացնելու ընթացքում Վազգեն Խաչիկյանի հանձնարարությամբ Վահագն Խաչատրյանը վճարային տեղեկատվական շտեմարանում մեխանիկական միջամտությամբ ջնջել է հիշյալ անհիմն ելքագրված գումարների վերաբերյալ տվյալները։»։
2015 թվականի մարտի 26-ին դատարանը քննության է առել Արամ Իվանի Մարտիրոսյանի կալանավորման հարցը կրկնակի քննության առնելու մասին ՀՀ քննչական կոմիտեի ՀԿԳ քննության գլխավոր վարչության ՀԿԳ ավագ քննիչի միջնորդությունը և որոշում է կայացրել այն մերժելու մասին։ Այդ օրն Արամ Իվանի Մարտիրոսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել չհեռանալու մասին ստորագրությունը։
2015 թվականի ապրիլի 10-ին որոշում է կայացվել Արամ Իվանի Մարտիրոսյանի կողմից Վազգեն Խաչիկյանի և մյուսների հետ կազմակերպված խմբով պետությունից յուրացման եղանակով առանձնապես խոշոր չափերի` 64.078.853 ՀՀ դրամ կենսաթոշակի գումարներ հափշտակելու, ինչպես նաև պաշտոնեական կեղծիք կատարելու դեպքերով մասն անջատելու մասին, որին շնորհվել է թիվ 69102915 համարը։
2015 թվականի ապրիլի 27-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան, 2015 թվականի ապրիլի 30-ին ստացվել և ընդունվել է դատարանի վարույթ, իսկ 2015 թվականի մայիսի 12-ին որոշում է կայացվել քրեական գործի դատական քննությունը 2015թ. մայիսի 22-ին նշանակելու մասին։
2015 թվականի հուլիսի 31-ին դատարանը որոշում է կայացրել ամբաստանյալ Արամ Իվանի Մարտիրոսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 314-րդ հոդվածով քրեական հետապնդումը դադարեցնել և այդ մասով կարճել քրեական գործի վարույթը` վաղեմության ժամկետն անցնելու պատճառաբանությամբ մեղադրողի կողմից մեղադրանքից հրաժարվելու պատճառով։
Գործով քաղաքացիական հայց չի հարուցվել, որևէ գույքային պահանջ չի ներկայացվել։
Քրեական գործում առկա փաստաթղթերի համաձայն` ՀՀ քննչական կոմիտեի դեպոզիտ 900008000375 հաշվին, որպես Ա. Մարտիրոսյանի կողմից պետությանը պատճառված վնասի հատուցում, 2015թ. մարտի 24-ին, թիվ 075 վճարման հանձնարարագրի անդորրագրի համաձայն վճարվել է 5.843.642 ՀՀ դրամ, 2015թ. հուլիսի 10-ին, թիվ 002247 վճարման հանձնարարագրի անդորրագրի համաձայն վճարվել է 4.700.000 ՀՀ դրամ, 2015թ. հուլիսի 29-ին թիվ 001095 վճարման հանձնարարագրի անդորրագրի համաձայն վճարվել է 13.000.000 ՀՀ դրամ, այսինքն` 23.543.642 ՀՀ դրամ ընդհանուր գումար։

Արագացված դատական քննություն

Ամբաստանյալ Արամ Իվանի Մարտիրոսյանը միջնորդեց դատական քննությունն անցկացնել արագացված կարգով։ Նա հայտարարեց, որ միջնորդությունը ներկայացրել է կամավոր, մինչև միջնորդությունը ներկայացնելը խորհրդակցել է իր պաշտպանի հետ, գիտակցում է արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու հետևանքները, առաջադրված մեղադրանքն իրեն պարզ է, ինքն համաձայն է մեղադրանքի հետ։
Մեղադրողը դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու դեմ չառարկեց։
Դատարանը համոզվելով, որ առկա են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 3751-րդ և 3752-րդ հոդվածներով նախատեսված պայմաններն` որոշում է կայացրել արագացված կարգով դատական քննություն անցկացնելու մասին։
Դատարանը հիմք ընդունելով մեղադրանքի հիմքում դրված ապացույցները` գտնում է, որ ամբաստանյալ Արամ Իվանի Մարտիրոսյանը կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով նախատեսված արարք։
Ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալների, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների ուսումնասիրման արդյունքում պարզվեց, որ ամբաստանյալ Արամ Իվանի Մարտիրոսյանը նախկինում դատված չի եղել, նախաքննության ընթացքում իրեն լիովին մեղավոր ճանաչելով և տալով ինքնախոստովանական ցուցմունքներ` անկեղծորեն զղջացել է կատարածի համար, խնամքին են գտնվում երկու անչափահաս երեխաները, նրանցից մեկը` մինչև 14 տարեկան (Միլենա Արամի Մարտիրոսյանը ծնվել է 2000 թվականի հունիսի 26-ին, Էլինա Արամի Մարտիրոսյանը` 2004 թվականի մարտի 6-ին), իր կողմից կատարված հանցագործության հետևանքով պատճառված վնասը փոխհատուցել է 23.543.642 ՀՀ դրամ ընդհանուր գումարի չափով։

Դատարանի իրավական վերլուծությունները

Առաջադրված մեղադրանքն ամբաստանյալ Արամ Իվանի Մարտիրոսյանի կողմից ընդունելու և դատական քննության արագացված կարգ կիրառելու պայմաններում` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Արամ Իվանի Մարտիրոսյանի կողմից, նրա մեղավորությամբ, կազմակերպված խմբի կողմից առանձնապես խոշոր չափերով յուրացում կատարելն ապացուցված է, նրա արարքը ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին։
Ուսումնասիրելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, ամբաստանյալ Արամ Իվանի Մարտիրոսյանի նկատմամբ նրա կատարած հանցագործության համար պատիժ նշանակելիս` դատարանը հաշվի է առնում հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, հանցավորի անձը, այն, որ նա նախկինում դատված չի եղել, իրեն լիովին մեղավոր ճանաչելով, տալով ճշմարտացի, ինքնախոստովանական ցուցմունքներ` անկեղծորեն զղջում է կատարածի համար, խնամքին ունի երկու անչափահաս երեխա։
Որպես ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք դատարանը հաշվի է առնում պատիժ նշանակելու պահին հանցավորի խնամքին մինչև 14 տարեկան մեկ երեխայի առկայությունը և հանցագործությամբ պատճառված գույքային վնասը 23.543.642 ՀՀ դրամ ընդհանուր գումարի չափով կամովին հատուցելը։
Ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ առկա չեն։
Քննարկելով պատիժ նշանակելու և պատժի կրման նպատակահարմարության հարցերը` դատարանը գտնում է հետևյալը.
Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրի 11-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` «Ոչ ոք չի կարող հանցագործության մեջ մեղադրվել որևէ արարք կատարելու կամ անգործության համար, որոնք կատարվելու պահին ազգային օրենքներով կամ միջազգային իրավունքով հանցագործություն չեն համարվել։ Չի կարող նաև ավելի ծանր պատիժ տրվել, քան այն, որը կարող էր սահմանվել հանցանքը կատարելու ժամանակ»։
«Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին» միջազգային դաշնագրի 15-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Ոչ ոք չի կարող մեղավոր ճանաչվել որևէ գործողության կամ թողտվության հետևանքով որևէ քրեական հանցագործություն կատարելու մեջ, որը, այն կատարվելու պահին գործող ներպետական օրենսդրության կամ միջազգային իրավունքի համաձայն, չի հանդիսացել քրեական հանցագործություն։ Հավասարապես չի կարող նշանակվել ավելի ծանր պատիժ, քան այն, որը կիրառման էր ենթակա քրեական հանցագործության կատարման պահին։ Եթե հանցագործությունը կատարվելուց հետո օրենքով ավելի թեթև պատիժ է սահմանվում, այդ օրենքի գործողությունը տարածվում է տվյալ հանցագործի վրա»։
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 7-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Ոչ ոք չպետք է մեղավոր ճանաչվի որևէ գործողության կամ անգործության համար, որը կատարման պահին գործող ներպետական կամ միջազգային իրավունքի համաձայն, քրեական հանցագործություն չի համարվել։ Չի կարող նաև նշանակվել ավելի ծանր պատիժ, քան այն, որը կիրառելի է եղել քրեական հանցագործության կատարման պահին»։
ՀՀ Սահմանադրության 22-րդ հոդվածի համաձայն` «Արգելվում է նշանակել ավելի ծանր պատիժ, քան կարող էր կիրառվել հանցագործության կատարման պահին գործող օրենքով։ Մարդուն չի կարելի հանցագործության համար մեղավոր ճանաչել, եթե արարքի կատարման պահին գործող օրենքով այն հանցագործություն չի համարվել։ Արարքի պատժելիությունը վերացնող կամ պատիժը մեղմացնող օրենքն ունի հետադարձ ուժ։ Պատասխանատվություն սահմանող կամ պատասխանատվությունը խստացնող օրենքը հետադարձ ուժ չունի»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Արարքի հանցավորությունը և պատժելիությունը որոշվում են դա կատարելու ժամանակ գործող քրեական օրենքով»։
Նույն օրենսգրքի 13-րդ հոդվածի համաձայն` «(…) 2. Արարքի հանցավորությունը սահմանող, պատիժը խստացնող կամ հանցանք կատարած անձի վիճակն այլ կերպ վատթարացնող օրենքը հետադարձ ուժ չունի։
3. Պատասխանատվությունը մասնակիորեն մեղմացնող և միաժամանակ պատասխանատվությունը մասնակիորեն խստացնող օրենքը հետադարձ ուժ ունի միայն այն մասով, որը մեղմացնում է պատասխանատվությունը»։
Նույն օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Հանցագործություն է համարվում մեղավորությամբ կատարված` հանրության համար վտանգավոր այն արարքը, որը նախատեuված է uույն oրենuգրքով»։
Արարքը քրեականացնող կամ հանցագործության համար պատասխանատվությունը խստացնող, ինչպես նաև անձի վիճակն այլ կերպ վատթարացնող օրենքին հետադարձ ուժ տալու անթույլատրելիության և հակառակ դրան` արարքի հանցավորությունը վերացնող, պատիժը մեղմացնող կամ հանցանք կատարած անձի վիճակն այլ կերպ բարելավող օրենքին հետադարձ ուժ տալու պարտադիր լինելու վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է հայտնել նաև ԵԷԴ/0008/15/13 գործով 2013 թվականի հոկտեմբերի 18-ի որոշման 17-րդ կետում, արձանագրելով, որ. «(…) ժամանակի ընթացքում քրեական օրենքի գործողության և քրեական օրենքի հետադարձ ուժի կառուցակարգերը ճիշտ կիրառելու համար ելակետային նշանակություն ունի հանցավոր արարքի կատարման պահը։ Քրեական օրենքի իմաստով` հանցանքը կատարելու պահ է համարվում հանրության համար վտանգավոր գործողությունը (անգործությունը) իրականացնելու ժամանակը՝ անկախ հետևանքների վրա հասնելու պահից (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 12-րդ հոդվածի 2-րդ մաս)։ Հետևաբար իրավասու մարմինը հանցանք կատարած անձի նկատմամբ քրեական օրենքի այս կամ այն նորմի կիրառելիության հարցը լուծելիս պետք է ղեկավարվի հանցավոր արարքի (գործողության կամ անգործության) փաստացի կատարման պահի և քրեական օրենքի ուժի մեջ մտնելու պահի համադրմամբ` անկախ այն հանգամանքից, թե երբ է իրականացվում վարույթը և վարույթն իրականացնելու պահին կիրառման ենթակա օրենքը գործում է, թե ոչ։ Նշված կանոնը` որպես կամայական մեղադրման, դատապարտման և պատժման դեմ ուղղված արդյունավետ երաշխիք, «չկա հանցագործություն և պատիժ, եթե այն սահմանված չէ օրենքով» (nullum crimen, nulla poena sine lege) սկզբունքի անկյունաքարն է, և դրանից ցանկացած շեղում, բացառությամբ քրեական օրենքի հետադարձ ուժի կանոնի, կհանգեցնի սույն որոշման 14-րդ կետում մեջբերված միջազգային և ներպետական իրավանորմերի պահանջների խախտման։
Ժամանակի ընթացքում քրեական օրենքի գործողության վերը նշված ընդհանուր կանոնի միակ բացառությունը` քրեական օրենքի հետադարձության կանոնը, ենթադրում է, որ հանցավոր արարքի փաստացի կատարումից հետո ընդունված, հանցանք կատարած անձի համար բարենպաստ հետևանքներ առաջացնող նոր օրենքը պետք է տարածվի այդ անձի վրա։ Այս դեպքում ևս որևէ նշանակություն չունի, թե մեղմացնող օրենքին հետադարձ ուժ տալու հարցը լուծելիս այն գործում է, թե արդեն իսկ կորցրել է իր իրավաբանական ուժը։ Քրեական օրենքի իրավաբանական ուժ կորցնելը նշանակում է, որ այդ օրենքը դադարեցնում է իր գործողությունը, և դրա նորմերը չեն կիրառվում այն հասարակական հարաբերությունների (հանցագործությունների) նկատմամբ, որոնք ծագում են (կատարվում են) դրանից հետո։ Իրավաբանական ուժը կորցրած քրեական օրենքը մինչ այդ ծագած հասարակական հարաբերությունների նկատմամբ կիրառելի է այնքանով, որքանով բարենպաստ հետևանքներ է առաջացնում հանցանք կատարած անձի համար»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն` «Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` «Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում` հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները։
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով։
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Կարեն Տիգրանի Հարությունյանի վերաբերյալ ՎԲ-201/07 քրեական գործով վերլուծելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի մի շարք դրույթներ, մասնավորապես` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածները` 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ին կայացված որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները.
«4. (…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները։ Սոցիալական արդարությունը վերականգնելու նպատակը բխում է արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի բովանդակությունից։ Այն սահմանում է, որ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի, համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։ Սոցիալական արդարության վերականգնումը հնարավոր է, եթե հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակվի այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ ու բավարար է նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։
Պատիժ նշանակելու արդարության սկզբունքը դրսևորվում է օրենքով նախատեսված մի շարք պահանջներով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ։ Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ պատժի տեսակը և չափը որոշվում է հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով։ Պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով, հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար (…)»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի վերաբերյալ ԵԿԴ/0252/01/13 քրեական գործով 2014թ. հոկտեմբերի 31-ի որոշման մեջ արտահայտել է նաև հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«(…) նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին (…)։
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա։
(…)
Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն։
(…)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի համաձայն` «(…) ազատազրկման ժամկետները հաշվարկվում են ամիսներով և տարիներով։ (…) Կալանքի ժամկետը հաշվվում է օրերով և ամիսներով։ (…)
3. Մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը կալանքի տակ պահելու ժամկետը հաշվակցվում է ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով նշանակված պատժին՝ մեկ օրը հաշվելով մեկ օրվա դիմաց, իսկ հանրային աշխատանքների դեպքում՝ մեկ օրը երեք ժամի դիմաց»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Եթե դատարանը կալանքի, ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին (…)»։
ՎԲ-124/07 քրեական գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր 2007թ. հունիսի 12-ի որոշման 4-րդ կետում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման կապակցությամբ արտահայտել է այն իրավական դիրքորոշումը, որ վկայակոչված հոդվածի կիրառումը «հանցագործության տեսակի հետ կապված որևէ սահմանափակման չի ենթարկվում և դրա կիրառումը սահմանափակված չէ նաև հանցավոր արարքի վտանգավորության աստիճանով ու բնույթով, ինչպես նաև անձանց շրջանակով, որոնց նկատմամբ այն չի կարող կիրառվել։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման հիմնական պայմանը պատճառաբանված լինելն է։ Նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առնի ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող բոլոր հանգամանքները։ Կարևորն այն է, որ հանգի հիմնավոր եզրակացության, որ դատապարտյալի ուղղումը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու»։
ՎԲ-01/08 քրեական գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանը մեկ այլ` 2008թ. փետրվարի 1-ի որոշմամբ նշել է, որ «(...) պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու իրավական հիմքերը բացահայտելու համար ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածում սահմանված իրավադրույթներն անհրաժեշտ է մեկնաբանել նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասով ամրագրված պատժի նպատակների համատեքստում, այսինքն` պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում կայացնելիս իրավասու դատարանը յուրաքանչյուր դեպքում պետք է քննարկի նաև պատժի` սոցիալական արդարության վերականգնման և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու նպատակների իրացման հարցը»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը մեկ այլ` 2009թ. հունիսի 2-ի թիվ ԵՔՐԴ/0571/01/08 որոշմամբ նշել է. «(…) 17. Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածով ամրագրված` պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու չափանիշները սպառիչ չեն։ Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու իրավական հիմքերը բացահայտելու համար ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածում սահմանված իրավադրույթներն անհրաժեշտ է մեկնաբանել նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասով ամրագրված պատժի նպատակների համատեքստում, համաձայն որի՝ պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները։
Այլ կերպ` պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում կայացնելիս իրավասու դատարանը յուրաքանչյուր դեպքում պետք է քննարկի նաև պատժի՝ սոցիալական արդարության վերականգնման և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու նպատակների իրացման հարցը։
Սոցիալական արդարությունը վերականգնելու և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու մասին կարող է վկայել հանցագործությունից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը, մասնավորապես` տուժողին պատճառած վնասը հարթելը կամ այն հարթելուն ուղղված ողջամիտ միջոցներ ձեռնարկելը (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 8-րդ հոդվածի համաձայն` «(…) 3. Յուրաքանչյուր ոք իր գործի քննության ժամանակ որպես իրավական փաստարկ իրավունք ունի մատնանշելու նույնանման փաստական հանգամանքներով մեկ այլ գործով Հայաստանի Հանրապետության դատարանի` օրինական ուժի մեջ մտած դատական ակտի հիմնավորումները, այդ թվում` օրենքի մեկնաբանությունները (…)»։
2003 թվականի օգոստոսի 1-ից գործողության մեջ դրված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածը գործել է հետևյալ խմբագրությամբ. «1. Յուրացնելը կամ վատնելը` հանցավորին վստահված ուրիշի գույքի հափշտակությունը զգալի չափերով`
պատժվում է տուգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի երեքհարյուրապատիկից հինգհարյուրապատիկի չափով, կամ ուղղիչ աշխատանքներով՝ վեց ամսից մեկ տարի ժամկետով, կամ կալանքով՝ առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով։
2. Նույն գործողությունը, որը կատարվել է`
1) պաշտոնեական դիրքն օգտագործելով,
2) մի խումբ անձանց կողմից նախնական համաձայնությամբ,
3) խոշոր չափերով,
4) կրկին անգամ,
5) նախկինում սույն օրենսգրքի 175-182-րդ, 234-րդ, 238-րդ, 269-րդ հոդվածներով նախատեսված հանցանք կատարած անձի կողմից`
պատժվում է տուգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի չորսհարյուրապատիկից յոթհարյուրապատիկի չափով, կամ ազատազրկմամբ՝ երկուսից չորս տարի ժամկետով, կամ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով կամ առանց դրա։
3. Սույն հոդվածի առաջին կամ երկրորդ մասով նախատեսված գործողությունը, որը կատարվել է`
1) առանձնապես խոշոր չափերով,
2) կազմակերպված խմբի կողմից,
3) սույն օրենսգրքի 175-182-րդ, 222-րդ, 234-րդ, 238-րդ, 269-րդ հոդվածներով նախատեսված հանցանքների համար երկու կամ ավելի դատվածություն ունեցող անձի կողմից`
պատժվում է ազատազրկմամբ՝ չորսից ութ տարի ժամկետով` գույքի բռնագրավմամբ կամ առանց դրա։ (…)»։
«ՀՀ քրեական օրենսգրքում փոփոխություններ և լրացումներ կատարելու մասին» ՀՕ-143-Ն օրենքի ընդունումից հետո, որն ուժի մեջ է մտել 2011 թվականի մայիսի 25-ին, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի սանկցիան շարադրվել է հետևյալ խմբագրությամբ. «պատժվում է ազատազրկմամբ` հինգից ութ տարի ժամկետով` գույքի բռնագրավմամբ կամ առանց դրա»։
Մեջբերված նորմերի վերլուծությունից պարզ է դառնում, որ 2003 թվականի օգոստոսի 1-ից գործողության մեջ դրված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասը հանդիսացել է հանցանք կատարած անձի վիճակը բարելավող օրենք, քանի որ նախատեսել է առավել մեղմ պատիժ, քան այդ հոդվածի այժմ գործող մասը։
Փաստորեն, ամբաստանյալ Արամ Մարտիրոսյանն իրեն վերագրվող, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասով նախատեսված արարքը կատարել և ավարտել է 2009 թվականի ապրիլից 2010 թվականի հոկտեմբերն ընկած ժամանակահատվածում։ Այդ պահին գործող ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասով նախատեսված հանցագործության համար որպես պատիժ նախատեսված է եղել ազատազրկում չորսից ութ տարի ժամկետով` գույքի բռնագրավմամբ կամ առանց դրա։ Հետևաբար, ամբաստանյալ Ա. Մարտիրոսյանի նկատմամբ պատիժը կարող է նշանակվել այդ սանկցիայի շրջանակներում։
Պաշտպանության կողմը միջնորդել է ամբաստանյալ Ա. Մարտիրոսյանին ազատազրկման դատապարտելու դեպքում պատիժը պայմանականորեն չկիրառել և սահմանել փորձաշրջան` որպես իրավական փաստարկ նաև հաշվի առնելով նույնանման փաստական հանգամանքերով մեկ այլ` ԵԿԴ/0011/01/13 քրեական գործով դատապարտյալ Արթուր Սուքիասյանի նկատմամբ ազատազրկումը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ դատավճռի հիմնավորումները, քանի որ Ա. Սուքիասյանը նույնպես մեղադրվել է նույնանման փաստական հանգամանքներով հանցագործության կատարման մեջ։
Քննելով այդ միջնորդությունը` դատարանը պարզեց, որ ԵԿԴ/0011/01/13 քրեական գործը հանդիսանում է նախաքննական թիվ 61203311 քրեական գործից 2012թ. դեկտեմբերի 26-ին անջատված և 2013թ. փետրվարի 8-ին դատարան ուղարկված թիվ 69111912 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Վազգեն Խաչիկյանի և ևս 12 անձանց, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին, 2-րդ կետերով և այլ հոդվածներով։
Այդ ԵԿԴ/0011/01/13 (69111912) քրեական գործով Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2014թ. դեկտեմբերի 8-ի դատավճռի համաձայն` ամբաստանյալ Արթուր Սուքիասյանին (ծնված` 1966թ. հուլիսի 22-ին Գյումրի քաղաքում, ազ¬գությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, բարձրագույն կրթությամբ, ամուսնացած, նախկինում չդա¬տա¬պարտված, 2008թ. օգոստոսի 19-ից աշխատել է ՀՀ աշխատանքի և սոցիա¬լա¬կան հարցերի նախա¬րա-րության սոցիալական ապահովության պետական ծառայության աշխա¬տակազմի Երևան քա¬ղաքի Քանաքեռ-Զեյթունի, այնուհետև Ավան և Նոր-Նորքի տարածքային բաժին¬ներում` որպես բաժ¬¬նի պետի տեղակալ, հաշվառված է Գյում¬րի քաղաքի Վ. Սարգսյան փո¬ղո¬ցի 1-ին շենքի 46-րդ բնա¬¬կարանում, փաստացի բնակվում է Երևանի Մուրացան փողոցի թիվ 192 շենքի թիվ 36 բնա¬կա¬րա¬նում, սույն գործով որպես խափանման մի¬ջոց է ընտրվել չհեռանալու մասին ստորագրութ¬յուն) մեղադրանք է առաջադրվել հետևյալ արարքի համար, որ նա. «2001թ. սեպտեմբերի 26-ից մինչև 2008թ. օգոստոսի 19-ն աշխատելով ՀՀ աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարության սոցիա¬լա¬կան ապա¬հովության պետական ծառայության «Քանաքեռ-Զեյթու¬նի» տարածքային բաժնի, իսկ 2008թ. օգոստոսի 19-ից` «Ավան և Նոր Նորքի» տարածքային բաժնի պե¬տի տեղակալի պաշ¬տո¬նում, հանդիսանալով մշտապես կազմակերպչական-տնօրինչա¬կան և վարչատնտեսական գոր¬ծառույթներ իրականացնող պաշտոնատար անձ, լիազորված լինելով իրա¬կանացնելու կենսա¬թո-շակների նշանակման, վերահաշվարկման և վճարման աշխատանք¬ների, ինչպես նաև` կեն¬սա¬թոշակների, սոցիալական ապահովագրության առանձին ծրագրերի իրականցման վերա¬բերյալ տեղեկությունները համակարգիչ մուտքագրելու, տվյալների շտեմա¬րանի համալրման, անհրա¬ժեշտ փոփոխությունների կատարման և վերլուծության գործընթացը, 2007-2009թթ. ընթաց¬քում Վազգեն Խաչիկյանի և մյուսների հետ կազմակերպված խմբով պետութ¬յունից յուրացման եղա¬նակով հափշտակել են իրենց վստահությանը հանձնված առանձնապես խոշոր չափերի` 44.691.831 ՀՀ դրամ կենսաթոշակի գումարներ, ինչպես նաև կատարել է պաշտո¬նեական կեղծիք։
Այսպես.Արթուր Սուքիասյանը, օգտագործելով իր պաշտոնեական դիրքը, օգտվելով իր լիազո¬րութ¬յուններից, մասնավորապես` այն, որ իր կողմից ընդունվել և վերահսկվել է կենսաթոշա¬կա¬ռուների կասեցված կենսաթոշակի վճարումը վերսկսելու վերաբերյալ ներկայաց¬ված դիմում¬ները և դրանց հիման վրա վճարային ցուցակների կազմելն ու վճարման համար Երևան քաղաքի վճա¬րային ծառայություն ուղարկելու գործընթացը, Արթուր Սուքիասյանը, պետությունից յուրաց¬ման եղանա¬կով առանձնապես խոշոր չափերի հասնող կենսաթոշակի գումարների հափշտա¬կություն կատա¬րելու դիտավորությամբ 2007-2009թթ. ընթացում նախապես համաձայ¬նության գալով ծառայության պետ Վազգեն Խաչիկյանի հետ, ընդգրկվել է վերջինիս կողմից այդ նպատա¬կով ստեղծված կազմակերպված կայուն խմբում։ Խմբի մյուս անդամների` Ծառայության կենսա¬թոշակային ապահովության և առանձին ծրագրերի վարչության պետ Աշոտ Աբրահամյանի, տեղե¬կատվական և վերլուծական վարչության սոցիալական ապահովագրության ծրագրերի տվյալների մշակման բաժնի պետ Վահագն Խաչատրյանի, վճարային ծառայության պետ Հովհաննես Գրի¬գոր¬յանի, վճարային ծառայության վճարային խմբի տեսուչ-վճարող Վիգեն Գևորգյանի, ինչ¬պես նաև` «Ավան և Նոր Նորքի» տարածքային բաժնի պետ Արամ Մարտի¬րոս¬յանի հետ նա¬խա¬պես պայ-մա¬նա¬վորվել են իրենց ծրագրավորած հանցագործության կատարման հանգամանք¬նե¬րի վերաբեր¬յալ, որում Արթուր Սուքիասյանն, ըստ իրեն վերապահված լիազորութ¬յուն¬ների, ստանձնել է իր համապատասխան դերը։
Կազմակերպված խմբի անդամները, պայմանավորվածության համաձայն, հետևելով նախապես կատարված դերաբաշխմանը, Վազգեն Խաչիկյանի կազմակերպմամբ ու անմիջական ցուցումներով Արթուր Սուքիասյանը 2007թ. մարտից մինչև 2008թ հուլիսը ներառյալ ընկած ժամա¬նակահատվածում տարածքային բաժնի կենսաթոշակառուների վճարային շտեմարանից ընտրել է երկար տարիներ կենսաթոշակ չստացած` ՀՀ տարածքից բացակայող կամ իրականում մահացած, ինչպես նաև` գոյություն չունեցող, ընդհանուր` 53 կենսաթոշակառուների տվյալները, խմբային շա¬հե¬րից ելնելով` վերջիններիս անունից պատրաստել է կենսաթոշակի կասեցված վճա¬րումը վերսկսե¬լու վերաբերյալ վճարման իրավունք վերապահող ակնհայտ կեղծ դիմումներ, որոնք օգտագործելով` այդ կենսաթոշակառուների անունից ներկայացրել է Աշոտ Աբրահամ-յանին` կենսաթոշակի վճարումը վերսկսելու և կուտակված գումարներն ստանալու համար։ Այնու¬հետև կեղծ դիմումները սահմանված ընթացակարգով Աշոտ Աբրահամյանն ուղարկել է տարած¬քային բաժին, որտեղ կենսաթոշակառուների ու նրանց կենսաթոշակի կուտակված գումար¬ների տվյալ¬ները Վահագն Խաչատրյանի վերահսկմամբ ընդգրկվել են վճարային ցու¬ցակներում և ուղարկվել վճարային ծառայություն` վճարման։ Պայմանավորվածության համա¬ձայն` Արթուր Սուքիասյանը վճարային ծառայությունում Հովհաննես Գրիգորյանի վերահսկմամբ կենսաթոշա¬կա-ռուների փո¬խարեն ստորագրել է տեսուչ-վճարող Վիգեն Գևորգյանի ներկայացրած վճարային ցուցակ¬նե¬րում, որով վճարման փաստը հաստատելուց հետո վերջինիցս ստացած կենսաթոշակի գումար¬ները հանձնել է Աշոտ Աբրահամյանին, իսկ վերջինս, իր հերթին այդ գումարները Վազգեն Խաչիկյանին փոխանցելով, յուրացման եղանակով հափշտակել են առանձ¬նապես խոշոր չափերի, ընդհանուր` 38.848.189 ՀՀ դրամ գումար։
Արթուր Սուքիասյանի մասնակցությամբ հափշտակված գումարներից Վազգեն Խաչիկ¬յանն ստացել է գումարի 70 տոկոսը` 27.193.732 ՀՀ դրամը, իսկ Աշոտ Աբրահամյանը, Հովհաննես Գրիգորյանը և Արթուր Սուքիասյանը` 10-ական տոկոսը` 3.884.819-ական ՀՀ դրամը։ Ստացված գումարների իր մասնաբաժնից Հովհաննես Գրիգորյանը Վիգեն Գևորգյանին ամսական տվել է 10.000-ից 40.000 ՀՀ դրամ։
2009 թվականից սկսած` կասեցված կենսաթոշակի /դեպոնենտ/ վճարումը վերսկսելու և կենսաթոշակի կուտակված գումարները վճարելու հիմք հանդիսացող դիմումներն ընդունելու լիա¬զո¬րությունները վերապահվել են տարածքային բաժիններին։
Վազգեն Խաչիկյանը, կազմակերպված խմբում 2009թ. ընդգրկելով Ծառայության «Ավան և Նոր Նորքի» տարածքային բաժնի պետ Արամ Մարտիրոսյանին և 2008թ. օգոստոսի 19-ի հրա¬մանով նույն տարածքային բաժնի պետի տեղակալի պաշտոնում նշանակված Արթուր Սուքիաս¬յանին, հանցավոր գործունեությունը շարունակել են վերջիններիս մասնակցությամբ։ Օգտվելով իրեն վերապահված լիազորություններից և օգտագործելով իր պաշտոնեական դիրքը` Արամ Մար¬տի¬¬րոսյանը Վազգեն Խաչիկյանի կազմակերպմամբ ու ցուցումներով 2009թ. ապրիլից հոկտեմբերն ընկած ժամանակաընթացքում նույն եղանակով տարածքային բաժնի կենսաթոշա¬կա¬¬ռուների վճարային շտեմարանից ընտրել է երկար տարիներ կենսաթոշակ չստացած` ՀՀ տարած¬քից բա¬ցա¬կայող կամ իրականում մահացած, ինչպես նաև` գոյություն չունեցող, ընդհա¬նուր` 7 կենսաթո¬շա¬կառուների տվյալները, խմբային շահերից ելնելով` վերջիններիս անունից պատ¬¬րաս¬տել է կենսաթոշակի կասեցված վճարումը վերսկսելու վերաբերյալ վճարման իրավունք վերապահող ակնհայտ կեղծ դիմումներ, որոնք օգտագործելով` Աշոտ Աբրահամյանի կողմից դի¬մում¬ների հի¬ման վրա գումարների ելքագրման գործընթացի, իսկ Վահագն Խաչատրյանի կողմից այդ կենսա¬թո-շակառուների տվյալները վճարային ցուցակներում ընդգրկելու վե¬րահսկմամբ, հիշյալ կենսա¬թոշակառուների ու նրանց կենսաթոշակի կուտակված գումարների տվյալ¬¬ներն ընդգրկվել են վճարային ցուցակներում և ուղարկվել վճարային ծառայություն` վճարման։ Պայմանա¬վոր¬վա¬ծութ¬յան համաձայն` Արթուր Սուքիասյանը մահացած և ՀՀ տարած¬քից բացակայող կենսաթոշա¬կա¬ռու¬ների փոխարեն տեսուչ-վճարող Վիգեն Գևորգյանի ներկայութ¬յամբ ստորագրել է վճարային ցուցակներում, որով վճարման փաստը հաստատելուց հետո Վիգեն Գևորգյանը կենսաթոշակի գումարներն անհիմն ելքագրել և հանձնել է Հովհաննես Գրիգորյանին, իսկ վերջինս, իր հերթին այդ գումարները Վազգեն Խաչիկյանին փոխանցելով, յուրացման եղա¬նակով հափշտակել են առանձնապես խոշոր չափերի, ընդհանուր` 5.843.642 ՀՀ դրամ գումար»։
ԵԿԴ/0011/01/13 (69111912) քրեական գործի դատական քննությամբ, ամբաստանյալ Ա. Սուքիասյանի մասով դատարանը հաստատված է համարել հետևյալը. «ՀՀ աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարության սոցիալական ապահո¬վութ¬յան պետական ծառայության (այսուհետ նաև` Ծառայության) պետ Վազգեն Խաչիկյանը, օգտա¬գոր¬ծելով պաշտոնեական դիրքը և ծառայողական լիազորությունները, համա¬կար-գելով, ղեկա¬վա¬րելով և վերահսկելով Ծառայության ընթացիկ գործունեությունը, պետա-կան բյուջեի հաշվին կեն¬սա¬թոշակառուներին վճար¬ման ենթակա, իր ղեկավարած Ծառայությանը վստահված՝ վճա¬րումը կասեցված կամ դադարեցված կենսաթոշակների դեպոնացված գումար¬ները յուրաց¬նելու դի¬տավո¬րութ¬յամբ իր ղեկա¬վա¬րության ներքո գործող՝ տեղեկատվության հոսքերի նկատմամբ հսկո¬ղական, վերլուծական, վերահսկողական և պետական բյուջեից գումարներ ստա¬նալու ու վճարելու լիա¬զո-րություններով օժտված կառույցների ղեկավարների ներգրավմամբ ստեղ¬ծել է կազմա-կերպված կա¬յուն խումբ, ղեկավարել այդ խմբի անդամների և վերջիններիս միջոցով ներգրավված խմբի նոր անդամների գործողությունները, մասնավորապես՝ կազմակերպած խմբի կազմում է ներգրավել՝ պետական պարտադիր կեն¬սաթոշակային ապահովագրության, պետական կենսաթո¬շա¬կային ապահովության և սոցիալական այլ ծրագրերի գծով աշխա¬տանք¬նե¬րը կազմա¬կերպող և վե¬րահսկող, կենսաթոշակների, պատվովճար¬ների նշանակման և վճարման, Ծա¬ռա¬յութ¬յան աշխա¬տակազմի տարածքային ստորաբա¬ժանում¬ներում կենսա¬թոշակային ապահո¬վութ¬յան վերա¬բեր¬յալ օրենսդրության կիրարկումն ապա¬հովող միջոցառում¬նե¬րի, ծրագրերի և հրա¬հանգ¬ների կատար¬ման գործընթացը վերահսկող, Ծառայության աշխատակազմի տեղեկատ¬վական համա¬կարգերի և վերլուծության վարչությունից ըստ տարածքային բաժինների սոցիա-լական ապա¬¬¬¬հո¬¬վագրության միջոց¬ների հաշվին կատարված ծախսերի մասով տեղեկատվությունը ստացող և վերլուծող ստո¬րա¬բա¬ժանման ղեկավար՝ Ծառայութ¬յան աշխատակազմի կենսաթո¬շա¬կա¬յին և առանձին ծրագ¬րերի վարչության պետ Աշոտ Աբրահամյանին, կենսաթոշակային ապա¬հո¬վության և անհատական հաշվառման կենտրո¬նաց¬ված տվյալների շտեմարան ստեղծող, տեղե¬կատ¬վական հոս¬քերի ավտո¬մա-տացված կառավա¬րումն իրականացնող, Ծառայության և տա¬րած¬քային ստորա¬բա¬ժա-նումների միջև տեղեկատվութ¬յուն հավաքագրող, ամփոփող և վեր¬լուծող, այդ տվյալների շտե¬մարանների լիար¬ժեքությունը, հավաս¬տիությունը և ամբող¬ջա-կանությունն ուսում¬նասիրող, կեն¬¬սաթոշակ¬ների, պատ¬վովճարների, անհրա¬¬ժեշտ վերահաշ¬վարկ¬ների կատար¬ման, ամփոփ տեղե¬կանքների ստաց¬ման նկատմամբ վե-րահսկող ստորաբա¬ժանման ղեկավար¬ներից տեղեկատ¬վական համա¬կարգերի և վերլուծության վարչության սոցիալական ապահո¬վագրության ծրագրերի տվյալների մշակման բաժնի պետ Վահագն Խաչատրյանին, ինչպես նաև ընթացիկ և անցողիկ ամիսների կենսա¬թո¬շակների, ինչպես նաև չվճարված կենսա¬թոշակ¬ների վճա¬րումներ և դրանց նկատմամբ վե¬րահսկո¬ղությունն իրակա¬նացնող, վճարում¬ների ծառայության աշխատող¬ներին ցուցումներ և հանձնարա¬րա¬կաններ տալու լիազորությամբ օժտված ստո¬րա¬բաժանման ղեկա¬վարին՝ Վճարում¬ների ծառա¬յության պետ Հով¬հաննես Գրի¬գոր-յանին, վերջինիս մի¬ջոցով՝ տե¬սուչ վճարող Վիգեն Գևորգյանին։
Վազգեն Խաչիկյանը կազմակերպած խմբի վերոնշյալ (հիմնական) անդամների, ինչպես նաև խմբի կազմում հընթացս ներգրավված նոր անդամների մասնակցությամբ, Ծառայության աշխա¬տակազմի Շենգավիթ, ինչպես նաև Էրեբունի և Նուբարաշեն տարածքային բաժին¬ների առանձին աշխա¬տակիցների օժան¬դակությամբ 2006-2010թթ. ընկած ժամանա¬կա¬հատվա¬ծում պաշ¬տոնեա¬կան կեղ¬ծիք կատարելու, դրան օժանդակելու կամ այն կազմակերպելու մի¬ջոցով ան¬հիմն ելքագրել և պաշտո¬նեա¬կան դիրքն օգտագործելով՝ յու¬րացրել են առանձ¬նապես խոշոր չափերի՝ 261.115.652 ՀՀ դրամ գու¬մար¬ներ, որպիսի գործողութ¬յուններն արտահայտվել են հետևյալում. (…) 2007թվականին Վազգեն Խաչիկյանը Աշոտ Աբրահամյանի միջոցով կազմակերպված խմբի կազմում ընդգրկել է Ծառա¬յության աշխատակազմի Քանաքեռ-Զեյթունի տարածքային բաժնի պետի տե¬ղա¬¬կալ Արթուր Սուքիաս¬յանին, ով կազմակերպված խմբի հանցավոր գործու¬նեության շրջանակ¬ներում պաշտոնեական դիրքի օգտագործմամբ 2007թ. մարտից մինչև 2008թ հուլիսն ընկած ժամանակահատվածում տարած¬քային բաժնի կենսաթոշակառուների վճարային շտեմարանից ընտրել է երկար տարիներ կենսաթոշակ չստա¬ցած 53 կենսաթոշակառուների տվյալ¬ներ, խմբային շահերից ելնելով` վերջիններիս անու¬նից պատ¬¬րաս¬տել է կենսաթոշակի կասեցված գումարների վճարումը վերսկսելու իրավունք վերապա¬հող կեղծ դիմումներ, որոնք օգտագործելով` ներկա¬յացրել է խմբի անդամ, Ծառայության կեն¬սաթոշա¬կային ապահովության և առանձին ծրագրերի վարչության պետ Աշոտ Աբրահամ¬յանին։ Վերոնշյալ դիմումներն Ա.Աբրա¬համ¬յանն ընդունել և սահմանված ընթացակարգի պահպանմամբ՝ մուտքագրել է Ծառայության ընդհանուր բաժին և ուղարկել նույն տարած¬քային բաժին, որտեղ կազմակերպված խմբի այլ անդամ, Ծա¬ռայության տեղեկատվական համակարգերի և վերլու¬ծության վարչության սոցիալական ապահովագրության ծրագրերի տվյալների մշակման բաժնի պետ Վահագն Խաչատրյանի տրամադրած համա¬պատասխան ծածկագրերի հիման վրա կենսաթոշակառուների ու նրանց դեպոնացված կենսա¬¬թո¬շակների գումարների տվյալներով Արթուր Սուքիաս¬յանը ձևավորել է պաշտոնեական կեղծ փաս¬տաթղթեր՝ վճարային ցուցակ¬ներ և ուղարկել վճարումների ծա¬ռա¬յություն` վճարման։ Վճա¬րում-ների ծառա¬յության պետ, խմբի անդամ Հովհան¬նես Գրիգորյանի գիտությամբ և անմի¬ջա-կան վե¬րահսկմամբ Ա.Սուքիասյանը ներկայացել և որոշ դեպքերում կեն-սաթոշակառուների փո¬խա¬¬րեն ստորագրել է տեսուչ-վճարող Վիգեն Գևորգյանի կող¬մից նրան ներ¬կա¬յացրած վճարային ցուցակ¬ներում, այդ կերպ հաստատել իբր կենսաթոշա-կառու¬ների կողմից դեպոնենտ գումարները ստա¬նալու հանգամանքը։ Ա.Սուքիասյանը տեղում ստացել է գումար¬ների միայն 50 %-ը և այն հանձ¬նել Ա.Աբրահամյանին` նրանից որպես մասնաբաժին ստա¬նալով գումարի 10 %-ը։ Դե¬պոնենտ գու¬մարների մնացած մասը Վ.Գևորգյան - Հ.Գրիգորյան շղթայով հավաքվել է հափշտակ¬¬¬ված գու¬մար¬¬-ները բաշ¬խելու իրավունքը ստանձնած և այն փաս¬տացի իրականացրած խմբի ղեկավար Վազգեն Խաչիկյանի մոտ, որի հետևանքով յուրացման եղանակով կազմակերպ¬ված խմբի վերոնշյալ անդամները հափշտակել են առանձ¬նապես խոշոր չափի՝ ընդհանուր 38.848.189 ՀՀ դրամ գումար, մասնավորապես՝ Արամ Վարդան¬յանի անվամբ 2008թ. հունիսին՝ ելքագրված 812.730 ՀՀ դրամ, Մամիկոն Սարգսյանի անվամբ 2008թ. մարտին՝ ելքագրված 633.735 ՀՀ դրամ, Հայկազ Հովհաննիսյանի անվամբ 2008թ. մայիսին՝ ելքագրված 794.840 ՀՀ դրամ, Դանիել Առաքելովի անվամբ 2008թ. հուլիսին՝ ելքագրված` 884.242 ՀՀ դրամ, Հակոբ Հակոբյանի անվամբ 2008թ. հուն¬վարին՝ ելքագրված 723.185 ՀՀ դրամ, Աննա Կարայա¬նովայի անվամբ՝ 2008թ. փետրվարին ել-քագրված 783.450 ՀՀ դրամ, Վարդուշ Պետրոս¬յանի անվամբ՝ 2008թ. փետրվարին ելքագրված 774.600 ՀՀ դրամ, Սեդա Ստեպանյանի անվամբ՝ 2008թ. մարտին ելքագրված 616.515 ՀՀ դրամ, Մարիամ Աբաջյանի անվամբ՝ 2008թ. ապրիլին ելքագրված 899.200 ՀՀ դրամ, Եվգենիա Թու¬ման¬յանի անվամբ՝ 2008թ. ապրիլին ելքագրված 807.384 ՀՀ դրամ, Արշակ Մարտոյանի անվամբ՝ 2008թ. ապրիլին ելքագրված 734.613 ՀՀ դրամ, Մարի Թոփալյանի անվամբ՝ 2008թ. մայիսին ելքագրված 918.125 ՀՀ դրամ, Հայկանուշ Դարբին-յանի անվամբ՝ 2008թ. մայիսին ելքագրված 821.986 ՀՀ դրամ, Ռուզաննա Սարգսյանի անվամբ՝ 2008թ. մայիսին ելքագրված 823.101 ՀՀ դրամ, Խաթուն Ղարախանյանի անվամբ՝ 2008թ. հունիսին ելքագրված 807.264 ՀՀ դրամ, Սելեմյա Հակոբջանյանի անվամբ՝ 2008թ. հունիսին ելքագրված 812.730 ՀՀ դրամ, Մարիա Սալախյանի ան¬վամբ՝ 2008թ. օգոստոսին ելքագրված 840.134 ՀՀ դրամ, Անդրանիկ Պապանյանի անվամբ՝ 2008թ. հունվարին ելքագրված 812.567 ՀՀ դրամ, Նինա Շա¬քար¬յանի անվամբ՝ 2008թ. ապրիլին ելքագրված 842.688 ՀՀ դրամ, Անտիկ Կարախանովի անվամբ՝ 2008թ. հուլիսին ելքագրված 881.767 ՀՀ դրամ, Էմմա Գրիգորյանի անվամբ՝ 2008թ. մարտին ելքագրված 633.735 ՀՀ դրամ, Լենդրուշ Հունանյանի անվամբ՝ 2008թ. մայիսին ելքագրված 500.653 ՀՀ դրամ, Վեհանուշ Գեվորգյանի անվամբ՝ 2008թ. հունիսին ելքագրված 840.324 ՀՀ դրամ, Սերգեյ Հարությունյանի անվամբ՝ 2007թ. դեկտեմբերին ելքագրված 767.508 ՀՀ դրամ, Մելսիկ Բիլբուլյանի անվամբ՝ 2007թ. դեկտեմբերին ելքագրված 534.936 ՀՀ դրամ, Միխայիլ Սոլովյովի անվամբ՝ 2007թ. նոյեմբերին ելքագրված 636.802 ՀՀ դրամ, Նինա Սարգսյանի անվամբ՝ 2007թ. նոյեմբերին ելքագրված 572.260 ՀՀ դրամ, Մանուկ Կրկյաշարյանի անվամբ՝ 2007թ. նոյեմբերին ելքագրված 526.505 ՀՀ դրամ, Զարմիկ Վերդյանի անվամբ՝ 2007թ. նոյեմբերին ելքագրված 505.109 ՀՀ դրամ, Մանուշ Գյորգյանի անվամբ՝ 2007թ. նոյեմբերին ելքագրված 858.257 ՀՀ դրամ, Արաքսյա Հակոբյանի ան-վամբ՝ 2007թ. հու¬¬նիսին ելքագրված` 600.711 ՀՀ դրամ, Նաիրա Օսիկյանի անվամբ՝ 2008թ. փետրվա¬րին ելքագրված 776.400 ՀՀ դրամ, Ալեքսանդր Կապատարովի անվամբ՝ 2008թ. հունվա¬րին ելքագրված 733.680 ՀՀ դրամ, Վարդանուշ Դաշտոյանի անվամբ՝ 2008թ. հունվարին ել¬քագրված 765.000 ՀՀ դրամ, Էվելինա Տեր-Հովհաննիսյանի անվամբ՝ 2008թ. փետրվարին ել¬քագրված 765.300 ՀՀ դրամ, Մա¬րինա Իվոլկինայի անվամբ՝ 2008թ. փետրվարին ելքագրված 756.400 ՀՀ դրամ, Անժելա Բեյ¬բութի անվամբ՝ 2008թ. փետրվարին ելքագրված 764.500 ՀՀ դրամ, Սմբատ Յաղմուրյանի անվամբ՝ 2008թ. մարտին ելքագրված 604.200 ՀՀ դրամ, Սեդա Բոգոմոլ¬նայայի անվամբ՝ 2008թ. մար¬տին ելքագրված 676.911 ՀՀ դրամ, Ֆիրուզա Հովհաննիսյանի ան¬վամբ՝ 2008թ. մարտին ելքագրված 799.613 ՀՀ դրամ, Վասիլի Ֆրոլովի անվամբ՝ 2008թ. մարտին ելքագրված 687.138 ՀՀ դրամ, Աբունիկ Վանալյանի անվամբ՝ 2008թ. ապրիլին ելքագրված 793.008 ՀՀ դրամ, Հռիփսիմե Տաշյանի անվամբ՝ 2008թ. ապրիլին ելքագրված 722986 դրամ, Սիրանուշ Պետրոսյանի անվամբ՝ 2008թ. մայիսին ելքագրված 788.659 ՀՀ դրամ, Խաչատուր Այվազովի անվամբ՝ 2008թ. մայիսին ել¬քագրված 788.238 ՀՀ դրամ, Ասյա Սահակյանի անվամբ՝ 2008թ. մայիսին ելքագրված 788.209 ՀՀ դրամ, Մարտուն Ղազարյանի անվամբ՝ 2008թ. մայիսին ելքագրված 816.801 ՀՀ դրամ, Գարուշ Արշակյանի անվամբ՝ 2008թ. հունիսին ելքագրված 812.730 ՀՀ դրամ, Արմենակ Գրիգորյանի ան¬վամբ՝ 2008թ. հուլիսին ելքագրված 895.400 ՀՀ դրամ, Թամա¬րա Գազիրյանի անվամբ՝ 2008թ. հուլի¬սին ելքագրված 882.362 ՀՀ դրամ, Մանուշակ Վերանյանի անվամբ՝ 2007թ. մարտին ել¬քագրված 478.074 ՀՀ դրամ, Գոհարիկ Բաղդասարյանի անվամբ՝ 2007թ. դեկտեմբերին ելքագրված 147.000 ՀՀ դրամ, Հենրիկ Բաղդասյանի անվամբ՝ 2007թ. նոյեմ¬բե¬րին ելքագրված 603.924 ՀՀ դրամ։
2008թ. նոյեմբերի 1-ից, երբ կասեցված կամ դադարեցված կենսաթոշակների (դեպոնենտ) գումարների վճարումը վերսկսելու և կենսա¬թոշակի կուտակված գումարները վճարելու հիմք հան¬դիսացող դիմումներ ընդունելու լիազո¬րությունը վերապահվել է Ծառայության տարածքային բա¬ժին¬¬¬¬¬ներին, Վազգեն Խաչիկյանը, յուրացումների շարունակական բնույթն ապահովելու, դրա վերա¬բերյալ տեղեկատվության հնարավոր, սակայն անցանկալի արտահոսքը տարածքային բաժիննե¬րից կանխելու, այդ կերպ կազ¬մա¬կերպ¬ված խմբի հանցավոր գործունեության անվտան¬գությունն երաշխավորելու նպատակով կազ¬մա¬կերպված խմբի կազմում սկսել է ընդգրկել տարած¬քային որոշ բաժին¬ների պետերին և/կամ տեղակալներին և անհիմն ելքագրվող գումար¬ների մի մասը նրանց թողնելու և նյութապես շահագրգռելու եղանակով հասել այդ նպատակին։ Այսպես, 2009 թվականին Վազգեն Խաչիկյանը կազմակերպված խմբի կազմում ընդգրկել է նաև Ծառա¬յության աշխա¬տակազմի Արաբկիրի տարածքային բաժնի պետ Հովհաննես Հովհաննիս¬յանին։ Վ.Խաչիկ¬յանի ղեկավար¬մամբ և անմի¬ջա¬կան ցուցումներով` Հ.Հովհաննիսյանը պաշտո¬նեական դիրքի օգտա¬գործմամբ 2009թ. ընթացքում տարածքային բաժնի կեն¬սա¬թո¬շա¬կառուների վճարային շտե¬մա¬րանից ընտրել է երկար տարիներ կենսաթոշակ չստա¬ցած 24 կենսաթոշա¬կա¬ռուների տվյալ¬ներ, որոնց անվամբ, խմբային շահերից ելնելով, պատրաս¬տել է վճարման իրավունք վերա¬պահող կեղծ փաստաթղթեր` կասեցված կամ դադա¬րեցված կեն¬սա¬թոշակների վճարումը վերսկսե¬լու վերա¬բեր¬յալ դիմումներ, օգտագործել ըստ նպա¬տակային նշա¬նակության, այն է` տա¬րած¬քային բաժնից ուղարկել է Ծառայություն, որտեղ Աշոտ Աբրահամ¬յանի կողմից գումարների ելքագրման գործըն-թացի նկատ¬մամբ իրականացված վերահսկողութ¬յան, այդ կենսաթոշակառուների տվյալներով վճա¬րային ցուցակներ ձևավորելու համար Վահագն Խաչատրյանի կողմից անհրաժեշտ ծած¬կագրեր տրա¬մադրելու հետևանքով կեղծ դիմումների հի¬ման վրա, ինչպես նաև առանց այդ դիմում¬ների՝ տարած¬քային այդ բաժնում ձևավորել է պաշ¬տո-նական կեղծ փաստաթղթեր՝ վճա¬րային ցուցակ¬ներ և ուղարկ¬վել վճարումների ծառա-յություն` վճարման։ Բաժնի պետ Հ.Հովհաննիսյանն այցելել է վճարման ծառայություն, նույն ծառայութ¬յան տեսուչ-վճարող Վիգեն Գևորգյանի ներկայությամբ ստորագրել է վճարային այդ ցուցակներում նաև կենսաթոշակա¬ռուների փոխա¬րեն, ապա Վ.Խա¬չիկ¬¬յա-նի հետ ձեռք բերած նախնական հա¬մա¬ձայնության շրջանակներում` ան¬հիմն ելքագրված դեպոնենտ գու¬մարի 25%-ը վերցրել է իրեն, իսկ մնացածը Աշոտ Աբրա-համյանի միջոցով փոխան¬ցել յուրացված մյուս գումարները բաշխելու իրա¬վունքը ստանձնած և այն փաստացի իրականաց¬րած խմբի ղեկավար Վազգեն Խաչիկյանին, որի հետևանքով կազմա¬կերպված խմբի անդամները պաշտոնեական դիրքի օգտագործմամբ յուրաց¬րել են առանձ¬նապես խոշոր չափերի՝ ընդ¬հանուր 26.141.923 ՀՀ դրամ գումար, մասնավորապես՝ Ժորա Հարությունյանի անվամբ հուն¬վարին ելքագրված` 1.063.460 ՀՀ դրամ (որից` 400.000 ՀՀ դրամը` որպես պատ¬վովճար), Քնարիկ Ստե¬փան¬¬յանի անվամբ հուն¬վարին` 1.191.300 ՀՀ դրամ, Ջուլիետա Օգանե¬սովայի անվամբ հուն¬վարին` 913.000 ՀՀ դրամ, Պետ¬րոս Բաղդասարյանի անվամբ փետրվարին` 2.056.260 ՀՀ դրամ, Մուկուչ Մենդիկյանի անվամբ ապրիլին` 1.003.264 ՀՀ դրամ (որից` 260.000 ՀՀ դրամը` որպես պատ¬վովճար), Լիդա Գրիգորյանի անվամբ ապրիլին` 1.133.836 ՀՀ դրամ, Սուրեն Խանջյանի անվամբ մայիսին` 1.221.740 ՀՀ դրամ, Սուրեն Բադալյանի անվամբ հուլիսին` 836.850 ՀՀ դրամ, Վահե Դալ¬յանի անվամբ հուլիսին` 849.900 ՀՀ դրամ, Ամալյա Մաթևոսյանի անվամբ հուլիսին` 583.650 ՀՀ դրամ, Նինա Դոմազովայի անվամբ հուլիսին` 841.474 ՀՀ դրամ, Տոնիկ Կարապետյանի անվամբ հուլիսին` 1.052.300 ՀՀ դրամ, Ռոզա Մելքոնյանի անվամբ հուլիսին` 1.024.400 ՀՀ դրամ, Թերեզա Տեր-Ավագյանի անվամբ օգոստոսին` 813.100 ՀՀ դրամ, Շուշիկ Ավետիսյանի անվամբ սեպ¬տեմբերին` 1.111.400 ՀՀ դրամ, Վարդուշ Շահնազար¬յանի անվամբ սեպտեմբերին` 811.900 ՀՀ դրամ, Օլգա Կուկազովայի անվամբ սեպտեմբերին` 784.500 ՀՀ դրամ, Սամվել Անանյանի անվամբ սեպտեմբերին` 3.640.284 ՀՀ դրամ, Ռաֆիկ Հակոբ¬յանի անվամբ հոկտեմբերին` 1.090.476 ՀՀ դրամ, Կիմա Մկրտչյանի անվամբ նոյեմբերին` 936.355 ՀՀ դրամ, Սեթ Չախմախչյանի անվամբ նոյեմբերին` 1.143.676 ՀՀ դրամ, Վոլոդիա Բաղդա¬սարյանի անվամբ դեկ¬տեմբերին` 661.182 ՀՀ դրամ, Կարապետ Գաս¬պար¬յանի անվամբ դեկտեմ-բերին` 644.076 ՀՀ դրամ, Թագուհի Ուզունյանի անվամբ դեկտեմբերին` 733.540 ՀՀ դրամ կենսա¬թոշակի գումարները։
Նույն մեխանիզմով գումարների յուրացումներ են կատարվել նաև Ծառայության աշխա¬տակազմի Ավան և Նոր Նոր¬ք տա¬րածքային բաժնում, որի պետի տեղակալի պարտականություն¬ները ստանձնել և իրականացրել է դեռևս 2007թվականից կազմակերպված խմբի կազմում ընդգրկված Արթուր Սուքիաս¬¬յանը, ինչպես նաև խմբի կազմում նոր ներգրավվող նույն բաժնի այլ աշ¬խա¬¬տակից (ըստ մեղադրող կողմի վարկածի` բաժնի պետ Համլետ Մարտիրոսյանը)։
2009թ. ապրիլից հոկտեմ¬բերն ընկած ժամա¬նակա¬հատ¬վածում Վ.Խաչիկ¬¬յանի ղեկավար¬մամբ գործող կազմա¬կերպված խմբի կողմից Ավան և Նոր Նորքի տարած¬¬քային բաժնի կենսա¬թոշա¬կառուների վճարային շտեմարանից ընտրվել են երկար տարի¬ներ կենսաթոշակ չստացած 7 կենսա¬թո¬շակառուների տվյալներ, խմբային շահերից ելնելով` վեր¬ջին¬նե¬րիս անուն¬ներից տարած¬քային բաժնում պատրաստվել են վճարման իրավունք վերա¬պահող կեղծ փաս¬տաթղթեր` կա¬սեցված կամ դադարեցված կենսա-թոշակների վճարումը վերսկսե¬լու վերաբեր¬յալ դիմում¬ներ, որոնք օգտագործվել են նպատակային նշանակությամբ, այն է` տա¬րած¬քային բաժ¬նից ուղարկվել են Ծառայություն, որտեղ կազմա¬կերպված խմբի անդամների՝ Աշոտ Աբրա¬համ¬յանի կողմից գումար¬ների ելքագրման գործընթացի նկատ¬մամբ իրակա¬նաց¬ված վե¬րահսկո-ղության, այդ կենսա¬թո¬շակառուների տվյալներով վճա¬րային ցուցակներ ձևավորելու հա¬մար Վահագն Խա¬չատրյա¬նի կողմից անհրաժեշտ ծած¬կագրեր տրա¬մադրելու հետևանքով տա¬րած¬քային բաժ¬նում ձևավորվել են պաշտոնական կեղծ փաս¬տաթղթեր՝ վճարային ցուցակ¬ներ և ուղարկվել վճարումների ծառայութ¬յուն` վճարման։ Հան¬ցա¬վոր ծրագրի շրջանակներում Արթուր Սուքիասյանն այլ անձի պահանջով ներկայացել է վճարումների ծառայության տեսուչ-վճարող Վիգեն Գևորգյանի մոտ, ստո¬րագրել վերոնշյալ 7 կենսաթո¬շա¬կառու¬ների փոխա¬րեն Վ.Գևորգյանի կողմից ներկա¬յացված վճա¬րային ցուցակներում, որով հաս¬տատել է իբր կենսաթո¬շա¬կառուների կողմից դեպոնենտ գումար¬ները ստա¬նալու հան¬գա¬մանքը։ Վ.Գևորգյանը վերոնշյալ կենսաթոշակի գումարներն անհիմն փաս¬տաթղթա¬վորել, ել¬քագրել և հանձնել է անմիջական ղեկավարին` վճարումների ծառայության պետ Հովհաննես Գրի¬գոր¬յանին, վերջինս` հափշտակ¬ված գումարները բաշխելու իրավունքը ստանձ¬նած և այն փաս¬տա-ցի իրականացրած խմբի ղեկավար Վազգեն Խաչիկյանին, որի հետևանքով կազմակերպված խմբի անդամներով, պաշտոնեական դիրքի օգտագործմամբ, յուրացման եղանա¬կով հափշտակել են առանձ¬նապես խոշոր չա¬փերի, ընդ¬հանուր 5.843.642 ՀՀ դրամ գումար, մաս¬նա¬վո¬րա¬պես՝ Ռոզա Կոստանյանի անվամբ՝ 2009թ. ապրիլին ելքագրված 977.448 ՀՀ դրամ, Մա¬րի Աճեմյանի անվամբ՝ 2009թ. մայիսին ելքագրված 821.978 ՀՀ դրամ, Ֆաինա Մելքոնյանի ան¬վամբ՝ 2009թ. մայիսին ելքագրված 947.492 ՀՀ դրամ, Ջեմմա Շախբազ¬յանի անվամբ՝ 2009թ. սեպ¬տեմ¬բերին ելքագրված 791.799 ՀՀ դրամ, Աննա Ավա¬նե¬սո¬վայի անվամբ՝ 2009թ. սեպտեմբե¬րին ել¬քագրված 951.441 ՀՀ դրամ, Ալեքսանդր Նիկողոս¬յանի անվամբ՝ 2009թ. հոկտեմբերին ել¬քագրված 812.884 ՀՀ դրամ, Թադևոս Բաղիևի անվամբ՝ 2009թ. նոյեմբերին ելքագրված` 540.600 ՀՀ դրամ։ (…)
Առանձնապես խոշոր չափի գումարի տի¬րա¬նալու դիտավո¬րությամբ` Վ.Խաչիկյանը, օգտա¬գործելով որպես Ծառայության ղե¬կավար՝ իր նկատ¬մամբ Գյում¬րու տարած¬քային բաժնի աշխա¬տա¬կիցներ Արթ.Աբրա¬համ¬յանի և այլոց վստա¬հութ¬յունը, մասնա¬վո¬րապես՝ այդ պահանջը ներկա¬յացնելով պատեհ պահի և իրավիճակում, այն է՝ խորհրդակցությանը մասնակցող Ծառա¬յության ղեկավար աշխա¬տա¬կիցների, նրանց թվում նաև իր կազմակերպած և ղեկա¬վարած հան¬ցավոր խմբի ան¬¬դամ¬ներ Աշոտ Աբրահամ¬յանի և Հով¬հաննես Գրիգորյանի ներ¬¬կա¬յությամբ, միա¬ժա¬մանակ օգտագործելով ՀՀ վերահսկիչ պալատի կողմից Ծառայության տվյալ բաժնում դեռևս շարու¬նակ¬վող ստուգումների փաստը, տա¬րած¬¬քային բաժ¬նի պետ Էդուարդ Վարժապետ¬յանին, վեր¬ջինիս մի¬ջո¬ցով նաև Արթուր Սուքիասյանին և Գյում¬րու տարածքային բաժնի վճարումների ծառայության պատասխանատու Ռուբեն Մնացական¬յանին համոզել և հորդորել է սեղմ ժամ¬¬¬կետում անձ¬նական միջոց¬ների հաշվին հայ¬թայթել այդ 29.000.000 ՀՀ դրամը և հանձնել իրեն` իբր ՀՀ պետական բյուջեին պատճառված այդ վնասն անմիջա¬պես վերա¬կանգնելու համար»։
Այդ գործով ամբաստանյալ Ա. Սուքիասյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առել հետևյալը. « ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ պատժի նպատակն է վե¬րա¬¬¬¬կանգ¬նել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչ¬պես նաև կան¬¬խել հանցագործությունները։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի հա¬մա¬ձայն` հան¬ցանք կա¬տա¬րած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգոր¬ծութ¬յան այլ միջոց¬ները պետք է լինեն արդարացի, համապա¬տասխանեն հան¬ցանքի ծան¬րութ¬յանը, այն կատարելու հան¬գա¬մանք¬նե¬րին, հանցավորի անձնա¬վո¬րութ¬յանը, անհրա¬ժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցա¬գործությունները կանխելու համար։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասն սահմանում է, որ հանցագործութ¬յան համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պա¬տիժ, իսկ նույն հոդ¬վածի 2-րդ մասի համաձայն՝ պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագոր¬ծութ¬յան՝ հան¬րութ¬յան համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հան¬ցավորի ան¬ձը բնու¬թագրող տվյալ¬¬ներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգա¬մանք¬ներով։
Օրենքի և դատարանի առջև հավասարության սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական դատա¬վարական օրենսգրքի 8-րդ հոդվածի համաձայն՝ որոշակի փաստական հանգամանք¬ներ ունեցող գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի կամ Մարդու իրավունքների եվրո¬պա¬կան դատա¬րա¬նի դատա¬կան ակտի հիմնավորումները, այդ թվում՝ օրենքի մեկնաբա¬նութ¬յունները, պարտադիր են դատա¬րա¬նի համար նույնանման փաստական հանգա¬մանք¬ներով այլ գործի քննության ժամանակ։
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը, Ա.Պապիկյանի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դա¬տարանի 2007թ. հոկտեմբերի 26-ի ՎԲ-149/07 գործով մեկնաբանելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված նորմը, նշել է, որ այն Դատարանին օժտել է անձի պատասխա¬նատ¬վութ¬յունը մեղմացնող հանգամանքների կիրառման լայն հայեցողութ¬յամբ, քանի որ պա¬տիժ նշանա¬կե¬լիս Դա¬տարանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այնպիսի հանգա¬մանք¬ներ, որոնք նույն հոդ¬վածի առաջին մասում նշված չեն (…)
Դատարանը որպես ամբաստանյալ Արթուր Սուքիասյանի անձը դրականորեն բնութագրող տվյալ է գնա¬հա¬տում` նախկինում դատապարտված չլինելը (ըստ ՀՀ ոստիկանության ին¬ֆոր¬¬¬մա¬ցիոն կենտրոն 2012թ. նոյեմբերի 9-ին կատարված հարցման արդ¬յունք¬ների)« իսկ որպես պա¬¬¬տասխանատվութ¬յունը և պատիժը մեղ¬մաց¬նող հանգամանքներ՝ անկեղ¬ծորեն զղջալն ու դեռևս մինչ¬¬դա¬տա¬կան վարույ¬թից իրեն լիովին մեղա¬վոր ճանաչելը, պե¬տութ¬յանը պատճառված վնասը 17.159.095 ՀՀ դրամի չափով կամովին հատուցելը (ըստ 2011թ. մար¬տի 28-ի թիվ 000081 անդոր¬րագրի` 900001097261 համարին վճարել է 804.000 ՀՀ դրամ, 2011թ. ապրիլի 1-ի թիվ 83 և 87, 2011թ. ապրիլի 8-ի թիվ 35, 39, 41 և 42, 2011թ. ապրիլի 16-ի թիվ 183 մուտքի օրդերներով թիվ 900005280640 համարին` ընդհանուր 3.345.995 ՀՀ դրամ, իսկ ըստ 2011թ. դեկտեմբերի 30-ի թիվ 37 մուտքի օրդե¬րի` ՀՀ դատախազության դեպոզիտ 900008037195 հա¬մա¬րին՝ 13.009.100 ՀՀ դրամ գումարներ)։
Դատարանը ամբաստանյալ Արթուր Սուքիասյանի պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ չարձանագրեց։ (…)
Լրացուցիչ պատիժ նշանակելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելու համա¬տեքստում Դատարանը, կոնկրետ ամբաստանյալի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակ¬ված պատի¬ժը պայ¬մա¬նա¬կանորեն չկիրառելու որոշում կայացնելիս, հաշվի է առնում նաև ՀՀ քրեա¬կան օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 4-րդ մասով սահ¬մանված կանոնը, համաձայն որի` նրանց նկատմամբ որպես լրացուցիչ պատիժ գույքի բռնագրավում չի կարող նշա¬նակվել։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` եթե հանցագործութ-յուն¬ների համակցութ¬յունն ընդգրկում է ծանր կամ առանձնապես ծանր հանցանքներ, վերջ¬նական պատիժը (հիմնական և լրացուցիչ) նշանակ¬վում է պատիժները լրիվ կամ մասնակիորեն գումա¬րելու կանոն¬ներով, այսինքն` ամբաստանյալ Վազգեն Խաչիկյանի նկատ¬մամբ վերջնա¬կան պա¬տիժ նշանա¬կելիս կիրառելի է նաև պա¬տիժները մասնա¬կիո-րեն գումա¬րելու կանոնը։
Անդրադառնալով ամբաստանյալներ (…) Արթուր Սուքիասյանի, (…) նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշա¬նակվող պատ¬ժի կրման նպատա¬կա¬հարմարության հարցին՝ Դատա¬րանը գտնում է, որ նրանց ուղղվելը և սոցիալա¬կան արդարության վերականգնումը հնարավոր է առանց նրանցից յուրաքանչյուրի նկատմամբ նշանակված պատիժը կրելու, որպիսի հետևության հանգելիս ղեկավարվում է հետևյալ իրա¬վական վերլու¬ծութ¬յուններով և դատողություններով.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` եթե դատարանը կա¬լանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշա¬նակելիս հան¬գում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելն հնարավոր է առանց պա¬տիժը կրելու, ապա կա¬րող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին։ Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատա¬րանը հաշվի է առնում հանցա¬վո¬րի անձը բնութագրող տվյալները, պատաս¬խա¬նատվութ¬յունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի վերոնշյալ դրույթների մեկնաբանությունից ակնհայտ է, որ պա¬տիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ինչպես հանցագործությունների տեսակ¬նե¬րի, քա¬նակի, հանցա¬վոր արարքի վտանգավորության աստիճանի ու բնույթի, այնպես էլ անձանց շրջա¬նա¬կի հետ կապ¬ված որևէ հատուկ սահմանափակում օրենսդիրը չի նախատեսել, այսինքն` պատի¬ժը պայ¬մանա¬կա¬նո¬րեն չկիրառելու հիմք է համարվում դատարանի համոզ¬վածությունն առ այն, որ ամբաս¬տանյալի ուղղվելն հնարավոր է առանց որոշակի պատժա¬տե¬սակները ռեալ կրե¬լու (Հասմիկ Պետ¬¬րոսյանի վերա¬բերյալ թիվ ԱՐԱԴ/0050/01/08 քրեական գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատա¬րանի 2009թ. հունիսի 29-ի որոշում)։
Դատարանի այդ համոզվածությունը կարող է կայանալ պատասխանատվությունը և պա¬տի¬ժը մեղմացնող, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածով նախատեսված (ինչպես նաև չնա¬խա¬տես¬¬¬ված, բայց Դատարանի համոզմամբ այդ¬պիսին դիտարկվող) և 63-րդ հոդվածում սպառիչ թվարկ¬¬ված, պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների գնա¬հատման արդ¬¬¬¬¬¬¬յունք¬¬¬¬ներով։ Սակայն, դա¬տարանը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատես¬ված պա¬տիժ նշանակելու ընդհանուր սկզունքներով, տվյալ հարցը քննարկելիս և լու¬ծե¬լիս պարտավոր է հաշվի առնել նաև հանցագոր¬ծության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, ինչը նշանակվող պատժի արդարացիության գրավականն է։
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար կարևոր նշանակություն ունեն հան¬ցա¬գործության կատարման հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, մեղքի ձևը, հան¬ցավորի կողմից այդ հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքները նախատեսելու բնույթն ու աստիճանը» (տե՛ս, Դավիթ Ռոբերտի Հովհաննիսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԱՔԴ/0078/01/09 որոշման 11-12-րդ կետերը)։
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի վերաբերյալ դիրքորոշում Վճռաբեկ դատարանն ար¬տա¬հայտել է Գարուշ Նորիկի Մադաթյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվա¬կանի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 գործով որոշման մեջ, որի համաձայն` «Արարքի հան¬րային վտան¬գավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղ¬քի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեա¬կան օրենսդրութ¬յամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պա¬հին ունեցած սո¬ցիա¬լական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ։
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հան¬ցա¬գործության կա¬տարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հան¬ցակցության դեպ¬քում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակ¬ցության աստիճանը»։
Զարգացնելով վերոհիշյալ իրավական դիրքորոշումները` Վճռաբեկ դատարանը Վ.Բեգյա¬նի գործով որոշման մեջ արձանագրել է, որ «(…) պատիժը պայմանականորեն չկիրա¬ռելու հարցի լուծ¬ման ժամանակ դատարանը, ի թիվս այլ հանգամանքների, պետք է հաշվի առնի՝
ա) կատարված հանցագործության նպատակն ու շարժառիթը,
բ) քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակությունը,
գ) կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը,
դ) հանցագործության կատարման եղանակը,
ե) հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը,
զ) հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մաս¬նակցության աստիճանը (…)» (Վանյա Ռաֆիկի Բեգյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2013 թվականի հոկտեմբերի 18-ի թիվ ՏԴ/0018/01/13 որոշման 14-րդ կետը)։
Դատարանը փաստում է, որ ՀՀ քրեական դատավարական օրենսգրքի 8-րդ հոդվածի ուժով սույն գործով կիրառել են նաև առանձնապես խոշոր չափի գույքի հափշտակության (յուրացման և խար¬դախության եղանակներով) վերաբերյալ գործերով պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու չափա¬նիշների վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի օրինական ուժի մեջ մտած վերոնշյալ դա¬տական ակտերի հիմնավորումները։ Այսպես,
1. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով դատա¬պարտված Գագիկ Հրաչի Ազատյանի վերաբերյալ 2007թ. հոկտեմբերի 26-ի ՎԲ-195/07 գործով ՀՀ վճռաբեկ դա¬տա¬րանը, փաստելով, որ Գ.Ազատյանը նախկինում դատապարտված չէ, վատառողջ է` տա¬ռա¬պում է շաքարային դիաբետ հիվանդությամբ, 3-րդ կարգի հաշմանդամ է, հանցագործությամբ պատ¬ճառ¬ված նյութական վնասն ամբողջությամբ վերականգնվել է, ինչն էականորեն նվազեցնում է հան¬ցա¬գործության հասարակական վտանգավորության աստիճանը, բացակայում են նրա պատաս¬խա¬նատ¬¬վությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքները, հանգել է հետևության, որ տվյալ գործով դա-տապարտյալ Գագիկ Ազատյանի ուղղվելը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու և վերջինիս նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմա-նականորեն չկի¬րառելու հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նա-խատեսված պատժի նպատակներին` սոցիա¬լական արդարության վերականգնմանը, պատժի են¬թարկված անձի ուղղմանը և հանցագոր¬ծութ¬յունների կանխմանը (…)
Կազմակերպված խմբի ոչ մշտական անդամներ (…) Արթուր Սուքիասյանի (…) նկատմամբ ազատազրկան ձևով նշա¬¬նակվող պա¬տիժը ևս նպատակահարմար է պայմանականորեն չկիրառել, որպիսի հետևության Դատարանը հանգում է հետևյալ (ընդհանուր) հանգամանքների համակցությունը հաշվի առնելով`
նրանցից որևէ մեկը նախկինում դատապարտված չէ, բնութագրվում են դրականորեն, բա¬ցակայում են նրանց պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքները, ամբողջությամբ կամ մասամբ վե¬րա¬կանգնել են պետությանը պատճառված վնասը։ Բացի այդ, նրան¬ցից`(…)
Արթուր Սուքիասյանն անկեղ¬ծորեն զղջացել և դեռևս մինչ¬¬դա¬տա¬կան վարույ¬թից իրեն լիովին մեղա¬վոր է ճանաչել, հանցագործությունը կատարելու հետո` վերագրված դրվագներով նրա և կազմա¬կերպված խմբի հիմնական 5 անդամների և այլ անձի գործողություններով պե¬տութ¬յանը պատ¬ճառ¬ված 102.926.926 ՀՀ դրամ վնասից կամովին վերականգնել է 17.159.095 ՀՀ դրամը, մինչ վնասի վերա¬կանգնումը 50 օր գտնվել է անազատության մեջ։ (…)
Այսպիսով, վերոնշյալ վերլուծությունների և դատողությունների լույսի ներքո՝ յուրաքանչյուր ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները և պատասխանատվությունն ու պա¬տիժը մեղմացնող հանգամանքները միմյանց հետ համադրելու և համակցությամբ գնահատելու արդ¬յունք¬¬ներով Դա¬տա¬րանը հանգում է այն համոզվածության, որ սոցիալական արդա¬րության վերա¬կանգնելը, ամբաստանյալներ (…) Արթուր Սուքիասյանի (…) ուղղվե¬լը և նոր հանցագործությունների կան¬խելը հնա¬րավոր է նրանցից յու¬րա¬քանչ¬յուրի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պա¬տի¬ժը պայմա¬նա¬կա¬նո¬րեն չկի¬րառելու և ողջամիտ ժամ¬կետով փոր¬ձաշրջան սահմանելու (Դատարանի համոզմամբ` արդարացի պա¬տիժ նշանակելու) պայման¬ներում։
Դատարանը փաստում է, որ պատժի նպատակներն ապահո¬վելու տեսանկյու¬նով ամբաս¬¬տան¬յալների նկատմամբ նշանակվող վերոնշյալ պատիժն է ար¬դա¬¬րացի և անհրաժեշտ նրանցից յու¬րաքանչյուրին ուղղելու, նոր հան¬ցագոր¬ծութ¬յունների կատարումը կան¬խե¬լու և սո¬ցիա¬լական ար¬դա¬¬րութ¬¬յունը վերականգնելու հա¬մար (…)»։
Դատարանը վճռել է` «(...) 9. Արթուր Ֆերդինանտի Սուքիասյանին ճանաչել մեղավոր ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով և 314-րդ հոդվածով նախատեսված հան¬ցա¬գոր¬ծութ¬յուն¬ների կատար¬ման մեջ, նրան ազատել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 314-րդ հոդվածով նախատես¬ված քրեա¬կան պատասխանատվությունից՝ քրեական պատասխանատ¬վության ենթար¬կելու վաղեմության ժամկետն անցնելու պատճառաբանությամբ։
Արթուր Սուքիասյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով նշանակել պատիժ՝ ազատազրկում 4 (չորս) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով՝ առանց գույքի բռնագրավման։
Նշանակված այդ պատժին հաշվակցելով անազատության մեջ գտնվելու 1 (մեկ) ամիս 20 (քսան) օրը՝ Ար¬թուր Ֆերդինանտի Սուքիասյանին թողնել կրելու 4 (չորս) տարի 4 (չորս) ամիս 10 (տաս) օր ժամ¬կե¬տով ազա¬տազրկու¬մը՝ առանց գույքի բռնագրավման։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ` Արթուր Ֆերդինանտի Սուքիասյանի նկատ¬¬¬¬մամբ ազատազրկման ձևով նշա¬նակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել և սահ¬մանել փոր¬ձաշրջան 1 (մեկ) տարի ժամկետով։
Արթուր Սուքիասյանի նկատմամբ որպես խա¬փան¬ման միջոց ընտրված չհեռանալու վերա¬բեր¬յալ ստորագրությունը վերացնել` սույն դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո (…)»։
Այս դատավճիռը ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի 2015թ. ապրիլի 1-ի որոշմամբ, Ա. Սուքիասյանի մասով թողնվել է անփոփոխ։ ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի վերոհիշյալ որոշումը Ա. Սուքիասյանի մասով չի բողոքարկվել` մտել է օրինական ուժի մեջ։
Համաձայն ամբաստանյալ Ա. Մարտիրոսյանին առաջադրված մեղադրանքի` Ա. Մարտիրոսյանը Վ. Խաչիկյանի կազմակերպմամբ, հափշտակելով սկզբում 5.843.642 ՀՀ դրամը, այնուհետև 58.235.211 ՀՀ դրամը, այդ գումարներն ամբողջությամբ փոխանցել է Վազգեն Խաչիկյանին և այդ գումարներից որևէ մաս ամբաստանյալ Ա. Մարտիրոսյանը չի ստացել և չի օգտագործել իր անձնական կարիքների համար։
Այնուամենայնիվ, պետությանը պատճառված այդ 64.078.853 ՀՀ դրամ ընդհանուր գումարից` Ա. Մարտիրոսյանի կողմից վերականգնվել է 23.543.642 ՀՀ դրամ ընդհանուր գումար։
Ամբաստանյալ Ա. Մարտիրոսյանը նախկինում դատված չի եղել, ի սկզբանե տալով ինքնախոստովանական ցուցմունքներ` զղջացել է կատարածի համար, ամուսնացած է, խնամքին ունի երկու անչափահաս երեխա, նրանցից մեկը` մինչև տասնչորս տարեկան է։
Այսպիսով, վերոհիշյալ երկու տարբեր քրեական գործերով դատապարտյալ Ա. Սուքիասյանին և ամբաստանյալ Ա. Մարտիրոսյանին վերաբերվող փաստական հանգամանքները նույնանման են, իսկ այդ հանգամանքներում առկա տարբերությունները հօգուտ ամբաստանյալ Ա. Մարտիրոսյանի են (ավելի խոշոր չափի գումար է վերականգնել, խնամքին ունի երկու անչափահաս երեխա, նրանցից մեկը` մինչև տասնչորս տարեկան է)։
Հետևաբար, նույնանման փաստական հանգամանքերով մեկ այլ` ԵԿԴ/0011/01/13 քրեական գործով, դատապարտյալ Ա. Սուքիասյանի մասով օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռում առկա, Ա. Սուքիասյանի նկատմամբ ազատազրկումը պայմանականորեն չկիրառելիս նշված հիմնավորումները և օրենքի մեկնաբանությունները նույնպես կիրառելի են նաև Ա. Մարտիրոսյանի նկատմամբ նշանակված պատժի կրման հարցը լուծելիս։
Այսպիսով, ամբաստանյալ Արամ Իվանի Մարտիրոսյանն իր կատարած` Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով նախատեսված հանցագործության համար ենթակա է պատժի ազատազրկման ձևով։
Միաժամանակ, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի 3-րդ մասի կիրառմամբ, ազատազրկման ձևով նշանակված պատժին հաշվակցման է ենթակա Արամ Մարտիրոսյանին կալանքի տակ պահելու երկու օրը։
Հաշվի առնելով Ա. Մարտիրոսյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելու և պատժի կրման նպատակահարմարության հարցերը քննարկելիս դատարանի կատարած իրավական վերլուծությունները` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Արամ Իվանի Մարտիրոսյանի` հանրության համար վտանգավոր լինելու աստիճանը նվազել է, ուստի դատարանը հանգում է հետևության, որ նրա ուղղվելը հնարավոր է առանց ազատազրկման ձևով պատիժ կրելու։
Հաշվի առնելով, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն ազատազրկման ձևով պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս գույքի բռնագրավումը որպես լրացուցիչ պատիժ նշանակվել չի կարող` դատարանն այդ հարցը համարում է լուծված։
ՀՀ քննչական կոմիտեի դեպոզիտ 900008000375 հաշվին վճարված 2015թ. մարտի 24-ին թիվ 075 վճարման հանձնարարագրի անդորրագրով 5.843.642 ՀՀ դրամ, 2015թ. հուլիսի 10-ին թիվ 002247 վճարման հանձնարարագրի անդորրագրով 4.700.000 ՀՀ դրամ, 2015թ. հուլիսի 29-ին թիվ 001095 վճարման հանձնարարագրի անդորրագրով ՀՀ 13.000.000 ՀՀ դրամ գումարները փոխանցել ՀՀ պետական բյուջե` որպես ամբաստանյալ Արամ Մարտիրոսյանի կողմից կատարված հանցագործության հետևանքով պատճառված վնասի փոխհատուցում։
Քննարկելով գույքի վրա դրված կալանքի հարցը` դատարանը գտնում է, որ Արամ Մարտիրոսյանի գույքի վրա նախաքննության մարմնի 2013թ. հուլիսի 1-ի որոշմամբ դրված կալանքը պետք է վերացնել, քանի որ քաղաքացիական հայց չի ներկայացվել։
Քննարկելով իրեղեն ապացույցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ իրեղեն ապացույց ճանաչված և սույն քրեական գործից անջատված` թիվ 69111912 քրեական գործին կցված իրերի (երկու նոթատետրեր, «Տոշիբա» տեսակի համակարգիչ և դրանում պարունակող «դուդուկ» անվամբ ֆայլ, «դուդ-բլոկնոտ» ֆայլով սկավառակ, կենսաթոշակառուների անվամբ կասեցված կենսաթոշակի գումարների վճարումը վերսկսելու վերաբերյալ 81 դիմումներ և 101 կենսաթոշակառուների անվամբ վճարային ցուցակներ, Ավան և Նոր Նորքի տարածքային բաժնում հաշվառված 7 կենսաթոշակառուների անվամբ վճարային ցուցակներ, Վազգեն Խաչիկյանի գրառած «90 մլն. դրամ գումարի» վերաբերյալ պարտավորագիր, ՀՀ ֆինանսների նախարարության աշխատակազմի ֆինանսական վերահսկողության տեսչության 2011թ. ապրիլի 11-ին կազմած ստուգման թիվ 14-Ա միջանկյալ ակտ, 2007-2010թթ. վճարումների ծառայության և Երևան քաղաքի տարածքային բաժինների միջև կնքված փոխադարձ ակտեր, 2007-2010թթ. ընթացքում Երևան քաղաքի սոցիալական ապահովության տարածքային բաժինների կողմից վճարումը կասեցված կենսաթոշակի վճարման ցուցակներ ու դրանց էլեկտրոնային կրիչ, 2005-2007թթ. և 2008-2010թթ. դեպոնենտի վճարման ցուցակների էլեկտրոնային երկու կրիչներ) տնօրինման հարցը պետք է համարել լուծված` ԵԿԴ/0011/01/13 (69111912) քրեական գործով Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դա¬տա¬րանի կողմից 2014թ. դեկտեմբերի 8-ին կայացված, օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով դրանք տնօրինվելու պատճառաբանությամբ։
Քննարկելով խափանման միջոցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Արամ Իվանի Մարտիրոսյանի նկատմամբ խափանման միջոց չհեռանալու մասին ստորագրությունն ընտրված է ճիշտ և վերացվելու կամ փոփոխվելու ենթակա չէ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, քանի որ խափանման միջոցի այդ տեսակի պայմանները նրա կողմից խախտված լինելու վերաբերյալ տեղեկություններ դատարանին չեն ներկայացվել։
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ, 232-238-րդ, 357-360-րդ, 364-րդ, 365-րդ, 369-373-րդ, 3751-3754-րդ հոդվածներով` դատարանը
Վ Ճ Ռ Ե Ց

Ամբաստանյալ Արամ Իվանի Մարտիրոսյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին և 2-րդ կետերով նախատեսված հանցանքում և դատապարտել ազատազրկման հինգ տարի ժամկետով` առանց գույքի բռնագրավման։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի 3-րդ մասի կիրառմամբ հաշվակցելով արգելանքի տակ պահելու 2 /երկու/ օրը` ամբաստանյալ Արամ Մարտիրոսյանի նկատմամբ պատիժ նշանակել ազատազրկում 4 /չորս/ տարի 11 /տասնմեկ/ ամիս 28 /քսանութ/ օր ժամկետով` առանց գույքի բռնագրավման։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ, ամբաստանյալ Արամ Մարտիրոսյանի նկատմամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառել` սահմանելով փորձաշրջան 5 /հինգ/ տարի ժամկետով։ Արամ Մարտիրոսյանին պարտավորեցնել չփոխել մշտական բնակության վայրը` նրա վարքագծի նկատմամբ վերահսկողությունը դնելով ՀՀ արդարադատության նախարարության քրեակատարողական վարչության այլընտրանքային պատիժների կատարման բաժնի վրա։
Որպես ամբաստանյալ Արամ Մարտիրոսյանի կողմից կատարված հանցագործության հետևանքով պետությանը պատճառված վնասի փոխհատուցում 2015թ. մարտի 24-ի թիվ 075 վճարման հանձնարարագրի անդորրագրով` 5.843.642 ՀՀ դրամ, 2015թ. հուլիսի 10-ի թիվ 002247 վճարման հանձնարարագրի անդորրագրով` 4.700.000 ՀՀ դրամ, 2015թ. հուլիսի 29-ի թիվ 001095 վճարման հանձնարարագրի անդորրագրով` ՀՀ 13.000.000 ՀՀ դրամ գումարները փոխանցել ՀՀ պետական բյուջե։
Արամ Մարտիրոսյանի գույքի վրա նախաքննության մարմնի 2013թ. հուլիսի 1-ի որոշմամբ դրված կալանքը վերացնել։
Իրեղեն ապացույց ճանաչված և սույն քրեական գործից անջատված` թիվ 69111912 քրեական գործին կցված իրերի (երկու նոթատետրեր, «Տոշիբա» տեսակի համակարգիչ և դրանում պարունակող «դուդուկ» անվամբ ֆայլ, «դուդ-բլոկնոտ» ֆայլով սկավառակ, կենսաթոշակառուների անվամբ կասեցված կենսաթոշակի գումարների վճարումը վերսկսելու վերաբերյալ 81 դիմումներ և 101 կենսաթոշակառուների անվամբ վճարային ցուցակներ, Ավան և Նոր Նորքի տարածքային բաժնում հաշվառված 7 կենսաթոշակառուների անվամբ վճարային ցուցակներ, Վազգեն Խաչիկյանի գրառած «90 մլն. դրամ գումարի» վերաբերյալ պարտավորագիր, ՀՀ ֆինանսների նախարարության աշխատակազմի ֆինանսական վերահսկողության տեսչության 2011թ. ապրիլի 11-ին կազմած ստուգման թիվ 14-Ա միջանկյալ ակտ, 2007-2010թթ. վճարումների ծառայության և Երևան քաղաքի տարածքային բաժինների միջև կնքված փոխադարձ ակտեր, 2007-2010թթ. ընթացքում Երևան քաղաքի սոցիալական ապահովության տարածքային բաժինների կողմից վճարումը կասեցված կենսաթոշակի վճարման ցուցակներ ու դրանց էլեկտրոնային կրիչ, 2005-2007թթ. և 2008-2010թթ. դեպոնենտի վճարման ցուցակների էլեկտրոնային երկու կրիչներ) տնօրինման հարցը համարել լուծված` ԵԿԴ/0011/01/13 (69111912) քրեական գործով Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դա-տա¬րանի կողմից 2014թ. դեկտեմբերի 8-ին կայացված դատավճռով դրանք տնօրինվելու պատճառաբանությամբ։
Խափանման միջոց չհեռանալու մասին ստորագրությունը թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Դատավճիռը հրապարակվելու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան։
Դատավճիռը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 1-ին կետով նախատեսված հիմքով չի կարող բողոքարկվել։


ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ. ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ