Գործ ԵԿԴ/0076/01/15








ԴԱՏԱՎՃԻՌ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ


Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավա¬սության դատարանը (այսուհետ` Դատարան)`

նախագահությամբ դատավոր` Արշակ Վարդանյանի,
քարտուղարությամբ` Գևորգ Պողոսյանի,

մասնակցությամբ`

մեղադրող, Երևանի Կենտրոն և Նորք-
Մարաշ վարչական շրջանների դատա-
խազության դատախազ` Վահե Ասատրյանի,


2015թ. հունիսի 2-ին նույն դատարանում` դռնբաց դատական նիստում, քննեց և ավար¬տեց քրեա¬կան գործն ըստ մե¬ղադ¬րանքի`
1. Քնարիկ Սամվելի Գևորգյանի` (ծնված 1983թ. օգոստոսի 24-ին« Շիրակի մարզի Գյումրի քաղաքում, ազ¬¬¬գութ¬յամբ հայուհի« ՀՀ քաղաքացի« բարձրագույն կրթութ¬¬¬յամբ« չամուսնացած« նախ¬կինում չդատա¬պարտ¬ված, չի աշխատում, հաշվառված և բնակվում է Շիրակի մարզի Գյումրի քաղաքի Իսահակյան փողոցի 86-րդ տանը, սույն գործով նրա նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել չհեռանալու վերաբերյալ ստորագրություն),
2. Սամվել Սարգսի Գևորգյանի` (ծնված 1950թ. օգոստոսի 22-ին« Շիրակի մարզի Գյումրի քաղաքում, ազ¬¬¬գութ¬յամբ հայ« ՀՀ քաղաքացի« բարձրագույն կրթութ¬¬¬յամբ« ամուսնացած« կենսաթո¬շա¬կառու, նախկինում չդատա¬պարտ¬ված, չի աշխատում, հաշվառված և բնակվում է Շիրակի մարզի Գյումրի քաղաքի Իսահակյան փողոցի 86-րդ տանը, սույն գործով նրա նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել չհեռանալու վերաբերյալ ստորագրություն) և
3. Արտուշ Սուրենի Մանուկյանի` (ծնված 1963թ. նոյեմբերի 7-ին« Շիրակի մարզի Գոգ¬հո¬վիտ գյուղում, ազ¬¬¬գութ¬յամբ հայ« ՀՀ քաղաքացի« բարձրագույն կրթութ¬¬¬յամբ« ամուսնացած« խնամքին` 15 և 16 տարեկան երեխաները, ինչպես նաև կենսաթոշակառու հայր, նախկինում չդատա¬պարտ¬ված, աշխա¬տում է Գոգհովիտի գյուղապետարանում` որպես համայնքի ղեկավար, հաշվառված և բնակ¬վում է Շիրակի մարզի Գոգհովիտ գյուղի 8-րդ փողոցի 9-րդ տանը, սույն գործով նրա նկատմամբ որպես խափան¬ման միջոց է կիրառվել չհեռանալու վերաբերյալ ստորագրություն)։

1.Գործի դատավարական նախապատմությունը.
Թիվ 13810114 քրեական գործը հարուցվել է 2014թ. հոկտեմբերի 17-ին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկա¬նիշ¬նե¬րով ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում` ՀՀ քաղաքացիական ծառայության խորհրդի նախագահից ստացված հաղորդ¬ման քննարկման արդյուքններով։
2014թ. դեկտեմբերի 23-ին Արտուշ Մանուկյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեա¬կան օրենսգրքի 314-րդ հոդվածի 1-ին մասով (երկու դրվագով), նույն օրը վերջինիս նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել չհեռանալու մասին ստորագրությունը։
2015թ. փետրվարի 17-ին Քնարիկ Գևորգյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեա¬կան օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով (երկու դրվագով), նույն օրը վերջինիս նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել չհեռանալու մասին ստորագրությունը։
2015թ. մարտի 18-ին որոշում է կայացվել Աղաբեգ Սարգսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-325-րդ հոդվածի 1-ին մասով և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-325-րդ հոդվածի 1-ին մասով քրեական հետապնդում չիրականացնելու մասին՝ վերջինիս մահանալու հիմքով։
2015թ. մարտի 19-ին Սամվել Գևորգյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեա¬կան օրենսգրքի 38-325-րդ հոդվածի 1-ին մասով (երկու դրվագով), նույն օրը վերջինիս նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել չհեռանալու մասին ստորագրությունը։
2015թ. մարտի 19-ին Քնարիկ Գևորգյանին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխվել և լրացվել է, նրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեա¬կան օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 1-ին մա¬սով (երկու դրվագով)` մեղադրանքի ծավալում ներառելով Քնարիկ Գևորգյանին մեղսագրվող արարքներին գործով ամբաստանյալներ Սամվել Գևորգյանի և Աղաբեկ Սարգսյանի օժանդակելու հանգամանքը։
2015թ. մարտի 27-ին քրեական գործը Քնարիկ Սամվելի Գևորգյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով (2 դրվագով), Սամվել Սարգսի Գևորգյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-325-րդ հոդվածի 1-ին մասով (2 դրվագով) և Արտուշ Սուրենի Մանուկյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 314-րդ հոդվածով (2 դրվագով) հաս¬տատված մեղադրական եզրա¬կացութ¬յամբ ու¬ղարկ¬վել է Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վար¬չական շրջանների ընդհանուր իրավա¬սության դատա¬րան, 2015թ. ապրիլի 1-ին ընդունվել վա¬րույթ, ապա նշանակվել դատա¬կան քննության։

2. Ապացույցների հետազոտում և գնահատում.
Դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցների գնահատման արդյունքներով Դա¬տա¬¬րանը հաստատված հա¬մա¬րեց հետևյալը.
Ամբաստանյալ Սամվել Գևորգյանը, հաստատապես իմանալով, որ իր դուստր Քնարիկ Գևորգյանը ՀՀ քաղաքացիական ծառայության խորհրդում 2014թ. սեպտեմբերի 3-ին անցկացվող ՀՀ Շիրակի մարզպետարանի աշխատակազմի առողջապահության և սոցիալական ապահովության վարչության առողջապահության բաժնի գլխավոր մասնագետի պաշտոնը համարելու նպատակով հայտարարված մրցույթին մասնակցելու համար չունի համապատասխան աշխատանքային ստաժ, վերջինիս կողմից պաշտոնական կեղծ փաստաթուղթ օգտագործելուն օժանդակելու և այդ կերպ նրան աշխատանքի տեղավորելու դիտավո¬րութ¬յամբ 2014թ. հուլիս ամսվա ընթացքում դիմել է նախկինում որպես ՀՀ գյուղատնտեսության նախարարության անասնաբուժասանիտարիայի պե¬տա¬կան տեսչության Շիրակի մարզի ստորա¬բա¬ժանում անվանվող կառույցի նախկին ղեկավար Աղաբեգ Խաչատուրի Սարգսյանին, վերջինիս, իր հերթին՝ անձնական շահագրգռվածությամբ գործող, կազմակերպական-տնօրինչական գործառույթ¬ներ իրականացնող և պաշտոնատար անձ հանդիսացող ՀՀ Շիրակի մարզի Գոգհովիտ համայնքի ղեկավար Արտուշ Սուրենի Մանուկյանին, որոնց միջոցով ի վերջո Սամվել Գևորգյանը ձեռք է բերել և դստերը` Քնարիկ Գևորգյանին օգտագործման նպատակով տրամադրել նրա անվամբ լրացրած իրավունք վերապահող պաշտոնա¬կան կեղծ փաստաթուղթ` ԲԲ սերիայի 018084 համարի աշխատանքային գրքույկ, որում համապա¬տասխանաբար՝ Աղաբեգ Սարգսյանի, ինչպես նաև համայնքի ղեկավար Արտուշ Մանուկյանի ստորագրություններով և կնիքներով հաստատված էին իրականությանը չհամա¬պատասխանող կեղծ տվյալներ առ այն, թե իբր Քնարիկ Գևորգյանը 2008թ. ապրիլի 10-ից մինչև 2010թ. մայիսի 28-ն ընկած ժամանա¬կահատվածում աշխատել է ՀՀ գյուղատնտեսության նախարարության անասնա¬բուժ¬¬ա¬սանիտարիայի պետական տեսչության Շիրակի մարզի կառույցի Գյումրու տարածաշրջանի լաբորատորիայում` որպես մանրէաբան, իսկ 2010թ. հունիսի 11-ից աշ¬խատում է ՀՀ Շիրակի մարզի Գոգհովիտի գյուղապետարանում` որպես աշխատակազմի քար¬տուղար։
Քնարիկ Գևորգյանը 2014թ. հուլիսի 29-ին իրավունք վերապահող վերոնշյալ կեղծ փաս¬տաթուղթը` աշխատանքային գրքույկը, օգտագործել է, այն է` դիմումին կից ներկայացրել է Երևան քաղաքի Տերյան 89 հասցեում գործող ՀՀ քաղաքացիական ծառայության խորհրդին` նույն ծառայության խորհրդի աշխատակազմի մրցութային և ատեստավորման վարչության գլխավոր մասնագետ Լիլիթ Բադալյանին` վերոնշյալ թափուր պաշտոնը զբաղեցնելու համար նշանակված մրցույ¬թին մասնակցելու հնարավորություն ստանալու նպատակով, սակայն վերջինս, ուսումնա¬սիրելով աշխատանքային գրքույկում առկա վերջին գրառումը, պահանջել է պաշտոնապես, այն է՝ աշխատանքային գրքույկի համապատասխան էջի` կնիքով և ստորագրությամբ վավերացված լու¬սա¬պատճենի ներկայացմամբ վերա¬հաս¬տատել, որ Ք.Գևորգյանը տվյալ պահին էլ աշխատում է ՀՀ Շիրակի մարզի Գոգհովիտի գյուղապետարանի աշխատակազմի քարտուղարի պաշտոնում, այն ևս ներկայացնել ՀՀ քաղաքացիական ծառայության խորհուրդ` Ք.Գևորգյանի գործին կցելու նպատակով։
Ք.Գևորգյանի հայրը՝ Սամվել Գևորգյանը և Աղաբեգ Սարգսյանը տեղում տեղեկացել են այդ մասին, որից հետո Ա.Սարգսյանը վերստին դիմել է պաշտոնատար անձ հանդիսացող, համայնքի ղեկավար Արտուշ Մանուկյանին, ով անձնա¬կան դրդումներով, այն է` Քնարիկ Գևորգյանի աշխատանքային ստաժի հետ կապված Աղաբեկ Սարգսյանի հերթական խնդրանքը կատարելով, գյուղապետա¬րանի կնիքով կնքել ու ստորագրությամբ հաստատել, այնու¬հետև նրան է հանձնել պաշտոնական կեղծ փաս¬տաթուղթ` Քնարիկ Գևորգյանի աշխատանքային գրքույկի լուսապատ¬ճենը, որով հավաստել է Ք.Գևորգյանի կողմից իբր ՀՀ Շիրակի մարզի Գոգհովիտի գյուղապետա¬րանի աշխատակազմի քարտուղարի պաշտոնում դեռևս աշխատելու վերա¬բերյալ գրառումների իսկութ¬¬յունը, որը 2014թ. օգոստոսի 1-ին Աղաբեկ Սարգսյանը ներկա¬յացրել է Ք.Գևորգյանի սկզբնական փաստաթղթերն ընդունած անձին՝ ՀՀ քաղաքացիական ծառա¬յության խորհրդի աշխա¬տակազմի մրցութային և ատեստավորման վարչության գլխավոր մաս¬նագետ Լիլիթ Բադալյանին։
Այսպիսով, ամբաստանյալ Քնարիկ Գևորգյանը կատարել է հանցավոր արարք, որը նա¬խա¬տեսված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով, նրան օժանդակած Սամվել Գևորգյանը՝ հանցավոր արարք, որը նախատեսված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-325-րդ հոդվածի 1-ին մասով, իսկ պաշտոնատար անձ հանդիսացող Արտուշ Մանուկյանը՝ հանցավոր արարքներ, որոնք նախատեսված են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 314-րդ հոդվածով և 314-րդ հոդվածով։
Աղաբեգ Խաչատուրի Սարգսյա¬նի նկատմամբ դեռևս 2015թ. մարտի 18-ին նախաքննական մարմինը որո¬շում է կայացրել նրա նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով (Ք.Գևորգյանի աշխատանքային գրքույկը կեղծելու դրվագով), ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-325-րդ հոդվածի 1-ին մասով (կեղծ աշխատանքային գրքույկը օգտագործելուն օժանդակելու դրվագով) և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-325-րդ հոդ¬վածի 1-ին մասով (կեղծ աշխատանքային գրքույկի կեղծ լուսապատճենն օգտագործելուն օժանդակելու դրվագով) քրեական հետապնդում չիրականացնելու մասին՝ վերջինիս մահանալու հիմքով։
Ամբաստանյալների մեղավորության վերաբերյալ հետևության Դատարանը հանգեց դա¬տաքննությամբ հետազոտված հետևյալ ապացույցների համադրման և գնահատման արդյունք¬ներով.
Ամբաստանյալ Քնարիկ Գևորգյանն առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չճա¬նա¬չեց։ Նշեց, որ վերը նշված գրառումներով իր աշխատանքային գրքույկը ձեռք են բերել Աղաբեգ Սարգսյանից` 1.200 ԱՄՆ դոլար գումար վճարելով, որը վճարել է իր հայրը` Սամվել Գևորգյանը Շիրակի մարզի Գյումրի քաղաքում գտնվող իրենց տանը։ Նշեց, որ մինչ այդ Աղաբեկ Սարգսյանը, տեղյակ լինելով, որ ինքն աշխատանք է փնտրում, առաջարկել էր աշխատել նրա մոտ` սննդի տեսչությունում` որպես լաբորատորիայի մանրէաբան, որտեղ այդ պահին Աղաբեկը զբաղեցնում էր լաբորա¬տորայի վարիչի պաշտոնը։ Հետագայում վերջինս ասել է, թե իր կրթությունը չի համապա¬տասխանում վերոնշյալ պաշտոնում նշանակվելու համար, այն պետք է լինի անաս¬նաբուժական ուղղվածությամբ։ Ցանկացել է ընդունվել ագրարային համալսարան, սակայն հեռակա բաժին ընդունվելու համար ժամկետն արդեն բաց էր թողել։ Դրանից հետո Աղաբեկն ասել է, թե մարզպե¬տարանի առողջապահության բաժնում կա գլխավոր մասնագետի աշխատանք, որի համար ստաժ է անհրաժեշտ, միաժամանակ ասել է, թե օրինական մուծում կատարելուց հետո համապատասխան ստաժի առկայության վերաբերյալ օրինական փաստաթուղթ են տրամադրում։ Դրանից հետո Աղաբեկը ասել է, թե իբր հաշվապահը հաշվարկել է, որ իրեն անհրաժեշտ ստաժ ձևակերպելու համար մուծման ենթակա գումարը կազմում է 1.200 ԱՄՆ դոլար։
2014թ. հուլիսի 29-ին իր ծնողների և Աղաբեգ Սարգսյանի հետ միասին գնացել են Երևանի Տերյան փողոցում գտնվող քաղաքացիական ծառայության խորհուրդ, որտեղ լրացրել է դիմում` ՀՀ Շիրակի մարզպետարանի աշխատակազմի առողջապահության և սոցիալական ապահովության վարչության առողջա¬պահութ¬յան բաժնի գլխավոր մասնագետի պաշտոնը զբաղեցնելու համար մրցույթում մաս¬նակցելու համար, միաժամանակ ներկայացրել իր աշխատանքային գրքույկը։ Դիմումն ընդունող աղջիկն իրեն հայտնել է, որ իր աշխատանքային գրքույկից երևում է միայն, որ ինքն ընդունվել է աշխատանքի, սակայն չկա նշում, որ դեռևս աշխատում է գյուղապետարանում։ Պահանջել է աշխատանքային գրքույկի պատճենի վրա կատարել վերոնշյալ գրառումը, կնքել այն և ներկայացնել նրան։ Փաստաթղթեր ընդունող աշխատակցուհին նախապես հայտնել է, որ այդ փաստաթուղթը հետագայում կարող է նրան հանձնել ցանկացած անձ, իր ներ¬կա¬յությունը պար¬տադիր չէ։ Այդ հարցերով զբաղվում էր Աղաբեգ Սարգսյանը, ով տեղում վերցրել է աշխա¬տանքային գրքույկը, հետագայում էլ պատրաստել և քաղա¬քացիական ծառայության խորհուրդ է ներկա¬յացրել իր աշխա¬տանքային գրքույկի համապատասխան էջերի պատճենը` համա¬պատասխան գրառումով և կնիքով։
2014թ. սեպտեմբերի 3-ին գնացել է ՀՀ քաղաքացիական ծառայության խորհուրդ` վերը նշված մրցույթին մասնակցելու համար, փորձել մաս¬նակցել մրցույթին, թեև Աղաբեկն արդեն դեմ էր դրան։ Մրցու¬թային հանձնաժողովի անդամներից մեկն իրեն հայտնել է, որ չի կարող մասնակցել մրցույ¬թին՝ պատճառաբանելով, որ իր աշխատանքային ստաժը բավարար չէ։
Դատարանում ընդունեց աշխատանքային գրքույկը ներկայացնելու և օգտագործելու փաս¬տը, սակայն նշեց, թե իբր չի հասկացել, որ օգտագործում է կեղծ փաստաթուղթ, քանի որ Աղաբեկի խոսքերից համոզված էին, որ օրինական մուծումներ կատարելու պայմաններում հնարավոր է մասնագիտական ստաժ ձևակերպել և այն արտացոլել աշխատանքային գրքույ¬կում։ Հարցերին պատասխանելիս նաև նշեց, որ իր հայրը երբևէ, այդ թվում` աշխատանքային գրքույկի և դրա պատճենի հարցով գյուղապետ Արտուշ Մանուկյանի մոտ այցե¬լության չի գնացել։
Առաջադրված մեղադրանքում ամբաստանյալ Սամվել Գևորգյանն իրեն մե¬ղավոր չճա¬նա¬չեց` պատճառաբանելով, որ մինչև քննվող դեպքերի բացահայտումը չեն գիտակցել, որ իր դստեր Քնարիկ Գևորգյան աշխատանքային գրքույկը կեղծ փաստաթուղթ է, այն ձեռք էին բերել և օգտագործել են հանցանք կատարելու դիտավորություն չունենալով, թեև միևնույն ժամանակ ընդունեց, որ իր դուստրը Աղաբեկ Սարգսյանի մոտ և Գոգհովիտի գյուղապետարանում չի աշ¬խատել, հետևաբար` այդտեղ աշխատելու վերաբերյալ աշխատանքային ստաժ ունենալ չէր կարող։
Նշեց, որ իր դստեր` Քնարիկ Գևորգյանի աշխատանքային գրքույկը ձեռք է բերվել որդու ընկերոջ հայր Աղաբեգ Սարգսյանից, 1.200 ԱՄՆ դոլարով, որը վճարել է իրենց տանը։ 2014թ. հուլիսի 29-ին իր կնոջ, դստեր և Աղաբեգ Սարգսյանի հետ միասին գնացել են Երևանի Տերյան փողոցում գործող քաղաքացիական ծառայության խորհուրդ, որտեղ Քնարիկը լրացրել է դիմում` ՀՀ Շիրակի մարզպետարանի աշխատակազմի առողջապահության և սոցիալական ապահովության վարչության առողջապահության բաժնի գլխավոր մասնագետի պաշտոնը զբաղեցնելու համար անցկացվող մրցույթում մասնակցելու համար, միաժամանակ ներկայացրել իր աշխատանքային գրքույկը։ Դիմումն ընդունող աղջիկն իրենց ասել է, որ Քնարիկի աշխատանքային գրքույկից երևում է միայն, որ նա ընդունվել է աշխատանքի, սակայն չկա նշում, որ նա դեռևս աշխատում է Գոգհովիտի գյուղապետարանում, ինչը կարևոր պայման է։ Նշել է նաև, որ անհրաժեշտ է աշխատանքային գրքույկի պատճենի վրա կատարել վերոնշյալ գրառումը, կնքել այն և ներկայացնել նրանց։ Այդ հարցերով զբաղվել է Աղաբեգ Սարգսյանը, որն էլ հետագայում քաղա¬քացիական ծառայության խորհուրդ է ներկայացրել Քնարիկի աշխատանքային գրքույկի պատճենը` համապատասխան գրառումով և գյուղապետարանի կնիքով։ Դրանից հետո` 2014թ. սեպտեմբերի 3-ին իր կնոջ և Քնարիկի հետ եկել են ՀՀ քաղաքացիական ծառայության խորհուրդ, որտեղ դուստրը պետք է մրցույթի մասնակցեր։ Քնարիկը ներկայացել է մրցութային հանձնա¬ժողովին, սակայն նրան չեն թույլատրել մասնակցել մրցույթին՝ պարզաբանելով, որ նրա աշխա¬տանքային ստաժը չի համապատասխանում տվյալ պաշտոնը զբաղեցնելու համար նախատեսված պահանջներին։
Նշեց, որ չի համարում, որ օգտագործել են կեղծ փաստաթղթեր, քանի որ Աղաբեգ Սարգսյանն իրեն հավաստիացրել է, որ ստաժ ձևակերպելիս ամեն ինչ իրականացնելու է օրինական կարգով։ Խո¬սակցութ¬յուններից էր լսել, որ գումար վճարելու դեպքում հետին ամսաթվով աշխա¬տանքային ստաժ են ձևակերպում, եթե իմանար, որ դա անօրինական գործընթաց է, նման քայլի չէր դիմի։ Հավատացել է Աղաբեկին, չէր կարող կասկածել նրա ազնվության մեջ։ Վերջինս իրեն նույնիսկ ասել է, թե նեղություն չքաշի, նա ունի աշխատանքային գրքույկ, կարիք չկա դստեր համար այն գնելու։ Աշխատանքային գրքույկը ՀՀ քաղաքացիական ծառայության խորհուրդ է ներկայացրել Քնարիկը, թեև նշված օրը Երևան էին գնացել ընտանիքի անդամներով, նույնիսկ Աղաբեկն էր իրենց հետ։ Երբ Քնարիկին չեն թույլատրել քննությանը մասնակցել, այդ խնդրով պարզաբանում է պահանջել Արտուշից, ով հայտնել է, թե Շիրակի մարզպետարանից Խաչիկ Պողոսյանը զան¬գահա¬րել և հետաքրքվել է նրանից, թե ինչու է կնիք դրել Քնարիկ Գևորգյանի աշխատանքային գրքույկում, այն դեպքում, երբ իրականում վերջինս գյուղապետարանում չի աշխատել։ Այդ ժամանակ են միայն հասկացել, որ իրականում խաբվել են։ Մինչ այդ Աղաբեկի միջոցով էր ամենը կատարվել, իրենք կարծում էին, թե ստաժը ձևակերպվել է օրինական հիմունքներով։ Աշխատանքային գրքույկի պատճենը փաստաթղթերն ընդունող աղջկան է ներկայացրել Աղաբեկը, քանի որ դիմումը տալու օրը, Քնարիկի հարցին ի պատասխան, նա հայտնել էր, որ պարտադիր չէ, որ Քնարիկն անձամբ ներ¬կայացնի այն, պատճենը կարող է նաև այլ անձը ներկայացնել։ Նշեց, որ դուստրն իր և կնոջ ներկայությամբ աշխատանքային գրքույկի բնօրինակն է ներկայացրել, իսկ աշխատանքային գրքույկի պատճենը, որն առհասարակ չեն տեսել, փաստաթղթերն ընդունող աղջկան է ներկա¬յացրել Աղաբեկը, քանի որ նախապես խոտացել էր «ամեն ինչ անել»։
Առաջադրված մեղադրանքում ամբաստանյալ Արտուշ Մանուկյանն իրեն լիովին մե¬ղավոր ճա¬նա¬չեց, հայտնեց, որ 2014թ. ամռանն իր ծանոթ Աղաբեգ Սարգսյանը մինչ այդ անծանոթ Սամվել Գևորգյանի հետ միասին եկել է իր աշխատանքի վայր և խնդրել վերջինիս դստեր` Քնարիկ Գևորգյանի աշխա¬տան¬քային գրքույկում կատարել համապատասխան գրառումներ, որ նա աշխատանքային ստաժ ունենա։ Հարգելով Աղաբեկին և կատարելով նրա խնդրանքը` Քնարիկ Գևորգյանի աշխատանքային գրքույկում գրառում է կա¬տարել և գյուղապետարանի կնիքով կնքել այն` հաստատելով, թե իբր Քնարիկը 2010թ. հունիսի 11-ից աշխատում է որպես աշխա¬տակազմի քարտուղար։ Դրանից հետո Ք.Գևորգյանի աշխա¬տանքային գրքույկը հանձնել է Ա.Սարգսյանին և Ս.Գևորգյանին։ Որոշ ժամա¬նակ անց Ա.Սարգսյա¬նը և Ս.Գևորգյանը կրկին եկել են իր մոտ և խնդրել Ք.Գևորգյանի աշխա¬տանքային գրքույկի՝ վերոնշյալ գրառումով էջի պատ¬ճենի վրա կատարել նոր գրառում՝ այն մասին, թե իբր Քնարիկն առ այսօր աշխատում է գյուղա¬պետարանում, գյուղա¬պետարանի կնիքով հաս¬տատել նաև այդ պատ¬ճենը։ Ինքը վերջիններիս խնդրանքը բավարարել է, որից հետո Ք.Գևորգյանի աշխատանքային գրքույկի պատճենը դարձյալ հանձնել է Ա.Սարգսյանին և Ս.Գևորգ¬յանին։
Հարցերին պատասխանելիս նաև նշեց, որ փաստաթուղթը գյուղապետարանի կնիքով կնքել և ինքն էլ ստորագրել է, գիտակցում է, որ իր քայլն անօրինական էր, սակայն որևէ նյու¬թական շահագրգռվածություն չի ունեցել, իրենց միջև զրույցների ընթացքում որևէ մուծում¬ների մասին խոսք չի գնացել։ Նշեց, որ իր կարծիքով բոլորն էլ տեղյակ էին, որ դա օրինական գոր¬ծողություն չէ, հայտնեց, որ անմիջապես բերելու պահին է աշխատանքային գրքույկը կնքել ու ստորագրել։ Նշեց նաև, որ Աղաբեկի խոսքերից տեղյակ էր, որ ստաժի վերաբերյալ աշխատանքային գրքույկում և դրա պատճենում գրառումներն անհրաժեշտ էին Աղաբեկի մոտ` լաբորատորիայում, Քնարիկին աշխա¬տանքի տեղա¬վորելու համար, Աղաբեկի խոսքերից է տեղյակ, որ այդ պահին վերջինս դեռևս աշ¬խատում էր լաբորատորիայում, թեև վստահաբար դա չի կարող պնդել, այն հաստատող տեղե¬կություն այդ պահին այլ աղբյուրից չուներ։
Օգտագործված աշխատանքային գրքույկի կեղծ լինելը չգիտակցելու վերաբերյալ ամբաս¬տանյալներ Քնարիկ և Սամվել Գևորգյանի պատճառաբանություններն անհիմն են և մտա¬ցածին, հետապնդում են քրեական պատասխանատվությունից խուսափելու նպատակ։ Դրանք հերքվել, իսկ գործով ամբաստանյալներ Քնարիկ Գևորգյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով, Սամվել Գևորգյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-325-րդ հոդվածի 1-ին մասով, Արտուշ Մանուկ¬յանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 314-րդ հոդվածով (2 դրվագով) առաջադրված մեղադ¬րանքները հաստատվել են դա¬տաքննությամբ հետազոտված հետևյալ ապացույցների համադրման և գնահատման արդ¬յունք¬ներով.
Վկա Լիլիթ Բադալյանի ցուցմունքներով. Վերջինս Դատարանում հայտնեց, որ նաև քննվող դեպքի ժամանակահատվածում աշխատել է ՀՀ քաղաքացիական ծառայության խորհրդի աշխա¬տա¬կազմի մրցութային և ատեստավորման վարչության գլխավոր մասնագետի պաշտոնում, իրակա¬նացրել է վերը նշված մրցույթի նախապատրաստական աշխատանքները։ 2014թ. հուլիսի 29-ին քաղ. Քնարիկ Գևորգյանը ներկայացել է իր աշխատասենյակ, գրավոր կերպով դիմել ՀՀ Շիրակի մարզպե¬տարանի աշխատակազմի առողջապահության և սոցիալական ապահովության վարչության առողջապա¬հության բաժնի գլխավոր մասնագետի թափուր պաշտոնը զբաղեցնելու համար անցկաց¬վող մրցույթին մասնակցելու թույլտվություն ստանալու համար։ Ք.Գևորգյանը ներկայացրել է իր աշխա¬տանքային գրքույկի բնօրինակը, որտեղ եղել է գրառում, որ նա 2010թ. հունիսի 11-ին աշխա¬տանքի է ընդունվել ՀՀ Շիրակի մարզի Գոգհովիտի գյուղապետարանում որպես աշխատակազմի քարտու¬ղար։ Քանի որ աշխատանքային գրքույկում նշված չի եղել, որ Ք.Գևորգյանը դեռևս աշխատում է, ինչպես նաև հաշվի առնելով, որ քաղաքացիական ծառայության գլխավոր պաշտոն զբաղեցնելու համար անհրաժեշտ է առնվազն համայնքային ծառայության գլխավոր պաշտոն¬ներում աշխատելու վերաբերյալ երեք տարվա ստաժ` Ք.Գևորգյանին տեղեկացրել է, որ անհրա¬ժեշտ է աշխատանքային գրքույկի համապատասխան գրառումներով էջի պատճենի վրա ավելացնել գյուղապետի ստո¬րագրութ¬յամբ և կնիքով վավերացված գրառում, որ նա առ այսօր աշխատում է տվյալ պաշտոնում։ Մի քանի օր անց իր աշխատասենյակ է ներկայացել մի տղամարդ (Դատարանում հստակեցրեց, որ այդ տղամարդը դատական նիստին ներկա գտնվող Սամվել Գևորգյանը չէր), ով Քնարիկ Գևորգյանի անունից իրեն է ներկայացրել իր պահանջած աշխատան¬քային գրքույկի պատճենը, որտեղ եղել է անհրաժեշտ գրառումը, գյուղապետի ստո¬րագրությունը և գյուղապետարանի կնիքի դրոշմը։
2014թ. սեպտեմբերի 3-ին տեղի է ունեցել վերը նշված մրցույթը, սակայն Ք.Գևորգյանը, ներկայանալով հանձնաժողովին, իրեն անհայտ պատճառներով մրցույթին չի մաս¬նակցել։ Դրանից հետո իր ղեկավարի հանձնա¬րա¬¬րությամբ, Ք.Գևորգյանի աշխատանքային գործունեության վերա¬բերյալ հարցում է ուղարկել ՀՀ աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախա¬րարության սոցիալա¬կան ապահովութ¬յան պետական ծառայություն։ Մի քանի օր անց ստացվել է տվյալ հարցման պատասխանը, համաձայն որի` Ք.Գևորգյանի ՀՀ Շիրակի մարզի Գոգհովիտի գյուղապետարանում աշխատելը սոցիալական ապա¬հովության պետական ծառայութ¬յունում գրանցված չէ։
Վկա Աղաբեգ Սարգսյանի (ներկայումս հանգուցյալ)` հրապարակված և հետազոտված նա¬խաքննական ցուցմունքով՝ այն մասին, որ Քնարիկ Գևորգյանի աշխա¬տանքային գրքույկում կա¬տարված գրառումները` վերջինիս 2008թ. ապրիլի 10-ին ՀՀ գյու¬ղատնտե¬սության նախարա¬րության անասնաբուժասանիտարիայի պետական տեսչության Շիրակի մարզի կառույցի Գյում¬րու տարա¬ծաշրջանի լաբորատորիայում որպես մանրէաբան աշխատանքի ընդունվելու և 2010թ. մայիսի 28-ին աշխատանքից ազատվելու վերաբերյալ, անձամբ է կատարել և կնիքով հաստատել։ 2000 թվականից աշխատել է ՀՀ գյուղատնտեսության նախարարության անասնաբուժասանիտարիայի պետական տեսչության Շիրակի մարզի ստորաբաժանման պետի պաշտոնում և ունեցել կնիք։ 2007թվականին կառույցն անվանափոխվել է և վերանվանվել ՀՀ գյուղատնտեսության նախարարության սննդամթերքի անվտանգության պետական ծառայություն, սակայն հիմնարկի նախկին կնիքը չի հանձնել, քանի որ այն իրենից ոչ ոք չի պահանջել։ Այդ ժամանակ աշխատել է Շիրակի մարզային կառույցում՝ որպես անասնա¬բուժասանիտարիայի գլխավոր տեսուչ, իսկ 2011թ. օգոստոսին, 65-ամյակը լրանալու կա¬պակցությամբ, անցել է կենսաթոշակի։ Հետագայում դրանով է կնքել Քնարիկ Գևորգյանի աշխա¬տան¬քային գրքույկը։
Նշել է, որ ՀՀ Շիրակի մարզի Գոգհովիտի գյուղապետարանում Քնարիկ Գևորգյանի աշխատելու վերաբերյալ նրա աշխատանքային գրքույկում առկա գրառումները կատարելու և կնքելու համար որևէ մեկից գումար չի պահանջել, առավել ևս ստացել։ Ինքն ու Սամվել Գևորգյանը միասին են գնացել իր ծանոթի՝ Շիրակի մարզի Գոգհովիտ համայնքի գյուղապետ Արտուշ Մանուկ¬յանի մոտ, ով, իրեն հարգելով, անշահախնդիր կատարել է վերը նշված գրառումները և աշխա¬տանքային գրքույկի այդ էջը կնքել գյուղապետարանի կնիքով։
Հետագայում անհրաժեշտություն է առաջացել Քնարիկ Գևորգյանի աշխատանքային գրքույկի պատճենի վրա կատարել գրառում, որ նա դեռևս աշխատում է նույն գյուղապետա¬րանում, կնքել նաև դրա պատճենը։ Այդ նպատակով Սամվել Գևորգյանի հետ կրկին մեկնել են Շիրակի մարզի Գոգհովիտ համայնք, որտեղ նույն գյուղապետն իրենց խնդրանքը բավարարել է։ Նշել է նաև, որ վեր¬ջինիս կողմից կնքված փաստաթուղթն վերցրել է Սամվել Գևորգյանը, ով հետագա օրերին այն ներ¬կա¬յացրել է քաղաքացիական ծառայության խորհուրդ (վերոնշյալ ցուցմունքը նախաքննական մարմինը հերքել է` փաստելով, որ այն քաղաքացիական ծառայության խոր¬հուրդ է ներկայացրել Աղաբեգ Սարգսյանը` օժանդակելով Ք.Գևորգյանին)։
Ամբաստանյալներին առաջադրված մեղադրանքները Դատարանը հաս¬տատ¬ված համարեց նաև հետևյալ ապացույցների համադրման և գնահատման արդյունքներով.
Դատաձեռագրաբանական-դատափաստաթղթաբանական համալիր փորձաքննության 2014թ. դեկտեմբերի 5-ի թիվ 53071401 եզրակացությամբ, համաձայն որի` Քնարիկ Գևորգյանի ԲԲ սերիայի 018084 համարի աշխատանքային գրքույկում ՀՀ գյուղատնտեսության նախարա¬րութ¬յան անասնաբուժասանիտարիայի պետական տեսչության Շիրակի ստորաբաժանումում աշխա¬տան¬քի ընդունելու և ազատելու մասին գրառումները և դրանց դիմաց ստորագրությունները կատարվել են Աղաբեգ Սարգսյանի կողմից, այսինքն` ստաժի վերաբերյալ առաջին կեղծ գրառումը Ք.Գևորգյանի անվամբ լրացված աշխատանքային գրքույկում ենթադրաբար կատարել է Աղաբեգ Սարգսյանը։
Քնարիկ Գևորգյանի աշխատանքային գրքույկում՝
- ՀՀ գյուղատնտեսության նախա¬րա¬րության անասնաբուժասանիտարիայի պետական տեսչության Շիրակի ստորաբաժանումում աշխատանքի ընդունելու և ազատելու մասին գրառում¬ների մոտ առկա կնիքի երկու դրոշմները թողնվել են ՀՀ գյուղատնտեսության նախարարության անասնաբուժասանիտարիայի պետական տեսչության Շիրակի ստորաբաժանման կնիքով, այսինքն` այն կնիքով, որը տվյալ ստորաբաժանման անվանափոխությունից հետո մնացել էր Աղա¬բեգ Սարգսյանի մոտ, նույնիսկ կենսաթոշակի անցնելուց հետո։
- Շիրակի մարզի Գոգհովիտի գյուղա¬պետարանում աշխատանքի ընդունելու մասին գրա¬ռումը և դրա դիմաց ստորագրությունը կա¬տարվել են Արտուշ Մանուկյանի կողմից։ Քնարիկ Գևորգյանի աշխատանքային գրքույկում Շիրակի մարզի Գոգհովիտի գյուղապետարանում աշխատանքի ընդունելու մասին գրառման մոտ առկա կնիքի դրոշմը թողնվել է ՀՀ Շիրակի մարզի Գոգհովիտի գյուղապետարանի կնիքով։
Քնարիկ Գևորգյանի աշխատանքային գրքույկի պատճենում՝
Շիրակի մարզի Գոգհովիտի գյուղապետարանում առ այսօր աշխատելու մասին գրառումը և ստորագրությունը կատարվել են Արտուշ Մանուկյանի կողմից։
Շիրակի մարզի Գոգհովիտի գյուղապետարանում առ այսօր աշխատելու մասին գրառման մոտ առկա կնիքի դրոշմը թողնվել է ՀՀ Շիրակի մարզի Գոգհովիտի գյուղապետարանի կնիքով։
Իրեղեն ապացույց ճանաչված և գործին կցված առարկաներով` ՀՀ գյուղատնտեսության նախարարության անասնա¬բուժասանիտարիայի պետական տեսչության Շիրակի ստորաբաժան¬ման և Շիրակի մարզի Գոգհովիտի գյուղապետարանի կնիքներով, որոնցով հաստատվել են ստաժի վերաբերյալ կեղծ տվյալներ բովանդակող, իրավունք վերապահող պաշտոնական փաստաթղթերը` Ք.Գևորգյանի աշխատանքային գրքույկը և դրա լուսապատճենը։
Դատարանը գտնում է, որ Քնարիկ Սամվելի Գևորգյանի անվամբ լրացված ԲԲ սերիայի 018084 համարի աշխատանքային գրքույկը, որը նախաքննական մարմնի որոշմամբ ճանաչվել է որպես ապացույց, իրականում բովանդակում է իրեղեն ապացույց ճանաչելու համար անհրա¬ժեշտ ՀՀ քրեական դատավարական օրենսգրքի 115-րդ հոդվածով թվարկված հատ¬կա¬նիշներ, մասնա¬վորապես՝ ծառայել է որպես հանցագործության գործիք, իր վրա կրում է հանցագործության հետքեր հետևաբար` ղեկավարվելով նույն հոդվածի 2-րդ մասի պահանջ¬ներով, այն ճանաչում է որպես իրե¬ղեն ապա¬ցույց, դնում կայացրած սույն դա¬տավճռի հիմքում, ավելին` տնօրինում որպես իրեղեն ապացույց։ Նման հետևության հանգելիս Դատարանը հաշվի է առնում այն, որ մինչդատական վարույթի ընթացքում աշխատանքային գրքույկը ձեռք է բերվել լիազորված սուբյեկտի կողմից, օրենքով սահմանված աղբյուրից, դատա¬վա¬րական կարգի պահպանմամբ և ձևակերպմամբ, ման¬րամասն նկարագրվել, կնքվել է, ենթարկվել փորձագիտական հետազոտության, այդ կերպ անհա¬տականացվել է, իսկ մինչդատական վարույթի ավարտից հետո՝ քրեական գործին կից փա¬թեթա¬վորված և կնքված վիճակում ուղարկվել է Դատարան, որտեղ կողմերի մաս¬նակցութ¬յամբ զննվել է, որի ընթացքում փաթեթա¬վորման խախ¬տումներ չեն հայտնաբերվել։
Համաձայն աշխատանքային գրքույկի՝ դրանում առկա են գրառումներ Քնարիկ Գևորգյանի կողմից իբր 2008թ. ապրիլի 10-ին ՀՀ գյուղատնտեսության նախարարության անասնաբուժասա¬նիտարիայի պետական տեսչութ¬յան Շիրակի մարզի կառույցի Գյումրու տարածաշրջանի լաբորա¬տորիայում որպես մանրէաբան աշխատանքի ընդունվելու և 2010թ. մայիսի 28-ին աշխատանքից ազատվելու, ինչպես նաև 2010թ. հունիսի 11-ին ՀՀ Շիրակի մարզի Գոգհովիտի գյուղապետարանում որպես աշխատակազմի քարտուղար աշխատանքի ընդունվելու վերաբերյալ, որոնց վրա առկա են վերոնշյալ մարմինների կնիքների դրոշմերը և ղեկավարների ստորագրությունները։
Որպես ապացույց ճանաչված և գործին կցված փաստաթղթերով, մասնավորապես՝
- Քնարիկ Սամվելի Գևորգյանի` ԲԲ սերիայի 018084 համարի աշխատանքային գրքույկի կնքված լուսապատճենով, որտեղ Շիրակի մարզի Գոգհովիտի գյուղապետարանում աշխատելու վերաբերյալ վերը նշված գրառումից հետո` առկա է 2014թ. օգոստոսի 1-ով թվագրված գրառում, հա¬մաձայն որի՝ նա իբր այդ օրվա դրությամբ աշխատում է վերոնշյալ տեղական ինքնակառավարման մարմնում։
- ՀՀ աշխատանքի և սոցիալական հարցերի նախարարության 2014թ. սեպտեմբերի 12-ի թիվ ՎԳ/ՆՍ-1/7231-14 գրությամբ և դրան կից ներկայացված՝ Քնարիկ Սամվելի Գևորգյանի աշխա¬տանքային գործունեության վերաբերյալ տվյալների պատճեններով, համաձայն որոնց` Քնարիկ Գևորգյանը 2009թ. և 2011թ. ընթացքում աշխատել է «Խաչատրյան Համլետ» ԱՁ-ում և ՀՀ ազգային վիճակագրության ծառայությունում,
- ՀՀ տարածքային կառավարման նախարարության 2014թ. սեպտեմբերի 24-ի թիվ 31/1/7539-14 գրության պատճենով, համաձայն որի` Քնարիկ Սամվելի Գևորգյանը երբևէ չի աշխատել ՀՀ Շիրակի մարզի Գոգհովիտի գյուղապետարանում,
- ՀՀ քաղաքացիական ծառայության թափուր պաշտոն զբաղեցնելու համար մրցույթ անցկացնող մրցութային հանձնաժողովին մրցույթում մասնակցելու վերաբերյալ Քնարիկ Սամվելի Գևորգյանի կողմից 2014թ. հուլիսի 29-ին ներկայացված դիմումի պատճենով, համաձայն որի` դիմումին կից վերջինս ներկայացրել է կեղծ գրառումներ բովանդակող աշխատանքային գրքույկը։


3. Դատարանի իրավական վերլուծությունները և եզրահանգումը.
Գնահատելով դատաքննությամբ հետազոտված վերոնշյալ ապացույցները` Դատա¬¬րա¬նը հաստատված համարեց այն, որ՝
ամբաստանյալ Քնարիկ Գևորգյանը օգտագործել է իրավունք վերապահող պաշտոնական փաստաթուղթ՝ աշխատանքային գրքույկ, այսինքն` կատարել է հանցա¬վոր արարք« որը համա¬պա¬տաս¬¬խանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախա¬տես¬ված հան¬ցա¬գործության հատ¬կանիշ¬ներին։
Ամբաստանյալ Սամվել Գևորգյանը օժանդակել է իրավունք վերապահող պաշտոնական փաստաթուղթ՝ աշխատանքային գրքույկ օգտագործելուն, այսինքն` կատարել է հանցա¬վոր արարք« որը համա¬պա¬տաս¬¬խանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-325-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախա¬տես¬ված հան¬ցա¬գործության հատ¬կանիշ¬ներին։
Ամբաստանյալ Արտուշ Մանուկյանը անձնական դրդումներով պաշտոնական փաստաթղթե¬րում մտցրել է ակնհայտ կեղծ տեղեկություններ, կազմել և հանձնել է պաշտոնական կեղծ փաս¬տաթղթեր՝ աշխատանքային գրքույկ և դրա լուսապատճեն, այսինքն` կատարել է հանցա¬վոր արարք¬ներ« որոնք համա¬պա¬տաս¬¬խանում են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 314-րդ հոդվածով (2 դրվագով) նախա¬տես¬ված հան¬ցա¬գործության հատ¬կանիշ¬ներին։
Վերոնշյալ հանցավոր արարքները նրանք կատարել են մեղավորությամբ, հետևաբար` նրան¬ցից յուրաքանչյուրը քրեա¬կան պա¬տաս¬¬խա¬նատ¬¬¬վության և պատ¬ժի ենթա¬¬կա է վերոնշյալ հոդված¬ներով և համա¬պա¬տասխան մասով։
Անդրադառնալով ամբաստանյալներ Քնարիկ Գևորգյանի կողմից կեղծ աշխատանքային գրքույկի լուսապատճենն օգտագործելու, ինչպես նաև Սամվել Գևորգյանի կողմից կեղծ աշխա¬տանքային գրքույկի լուսապատճենն օգտագործելուն օժանդակելու համար համապատաս¬խա¬նաբար ՀՀ քրեական օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 38-325-րդ հոդվածի 1-ին մասով առա¬ջադրված մեղադրանքների հիմ¬նա¬վորվածության խնդրին՝ Դատարանը փաս¬տում է, որ դա¬տաքննության արդյունքներով վերոնշյալ դրվագով ամբաստանյալների մասնակցությունը փաս¬տող բավարար ապացույցներ ձեռք չեն բերվել, հետևաբար՝ վերջիններս այդ մեղադրանքով ենթակա են արդա¬րաց¬ման՝ վերագրված այդ արարքին նրանց առնչությունը հաստատող ապացույցների անբա¬վա¬րարության պատճառաբանությամբ։
Նման հետևության Դատարանը հանգում է հետևյալ իրավական վերլուծությունների և դատո¬ղությունների արդյունքներով.
Օրենքի և դատարանի առջև հավասարության սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական դա¬տա¬վա¬րա¬կան օրենսգրքի 8-րդ հոդվածի համաձայն՝ որոշակի փաստական հանգա¬մանք¬ներ ունե¬ցող գոր¬ծով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի կամ Մարդու իրավունքների եվրո¬պա¬կան դատա¬րա¬նի դատական ակ¬տի հիմ¬նա¬վորումները, այդ թվում՝ օրենքի մեկնաբա¬նութ¬յունները, պարտադիր են դատարան¬ների հա¬մար նույ¬նան¬ման փաստական հանգա¬մանք¬ներով այլ գործի քննության ժամանակ։
Արարատ Ավագյանի վերաբերյալ ԵԿԴ/0252/01/13 քրեական գործով ՀՀ վճռաբեկ դատա¬րանի 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի որոշմամբ սահմանվել է հանցանք կատարելու մեջ անձի մե¬ղա¬¬վորությունը հաստատելիս ապացույցների բավարարության չափանիշները։
Այսպես, ՀՀ քրեա¬կան դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝ «(…) 3. Հան¬ցանք գործելու մեջ անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել են¬թադ¬րութ¬յուն¬¬ների վրա, այն պետք է հաս¬տատվի գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապա¬ցույց¬ների բա¬վարար ամբողջությամբ։ Նույն հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` մեղադրանքն ապա¬ցուցված լի¬նելու վերաբերյալ բոլոր կաս¬կած¬ները, որոնք չեն կարող փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին հա¬մապատասխան պատշաճ իրա¬վական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնա¬բանվում են հօ¬գուտ մեղադրյալի կամ կասկածյալի։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Դատա¬վորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը ապացույցները գնահա¬տում են իրենց ներքին համոզմամբ»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածի համաձայն` «Միայն ապացույց¬ների հիման վրա են հաստատվում`
1) դեպքը և հանգամանքները (կատարման ժամանակը, տեղը, եղանակը և այլն).
2) կասկածյալի և մեղադրյալի առնչությունը դեպքին.
3) հանցագործության` քրեական օրենքով նախատեսված հատկանիշները.
4) անձի մեղավորությունը քրեական օրենքով չթույլատրված արարքը կատարելու մեջ.
5) քրեական օրենքով նախատեսված պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ խստացնող հանգամանքները.
6) այն հանգամանքները, որոնցով դատավարության մասնակիցը կամ քրեական դատավա¬րությանը մասնակցող այլ անձը հիմնավորում է իր պահանջները, եթե այլ բան նախատեսված չէ օրեն¬քով»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման` վերաբերելիության, թույլատրելիութ¬յան, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տես¬անկյունից։
2. Հետաքննության մարմնի աշխատակիցը, քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով օրենքով, ապացույցները գնահատում են ապացույցների համակցության մեջ` դրանց բազմակող¬մա¬նի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված իրենց ներքին համոզմամբ»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 365-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «Մե¬ղադրական դատավճիռը չի կարող հիմնված լինել ենթադրությունների վրա և կայացվում է միայն այն դեպքում« երբ հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունն ապացուց¬ված է դատա¬կան քննության ընթացքում։ Հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորութ¬յունը կա¬րող է համարվել ապացուցված« եթե դատարանը« ղեկավարվելով անմեղության կանխա¬վար¬կա¬ծով« հիմն¬վե¬լով պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դատական քննության ընթաց¬քում գործի հանգամանքների հետազոտման արդյունքների վրա« դատաքննության ժամանակ հետա¬զոտված հավաստի ապացույցների հիման վրա« ամբաստանյալի մեղավորության մասին չփարատ¬վող բոլոր կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով« սույն օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի առաջին մասի 1-4-րդ կետերում նշված հարցերին տալիս է հաստատող պատասխաններ»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 371-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Դատավճռի նկարագրական-պատճառաբանական մասում ցույց է տրվում (...) 3) այն ապացույցները, որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները, ինչպես նաև այս կամ այն ապացույցն անարժանա¬հավատ համարելու փաստարկները»։
«Ապացույցների բավարարություն» հասկացության էությունը, ապացույցների բավարարութ¬յունը որոշելու ընդհանուր չափանիշները, դրանցից յուրաքանչյուրի բնութագիրը Վճռաբեկ դատա¬րանը քննարկել և վերլուծել է Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով կայացրած որոշման շրջանակ¬ներում։
Վկայակոչված որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը, համեմատական վերլու¬ծության ենթար¬կելով «ապացուցման առարկա» և «ապացույցների բավարարություն» հասկացութ¬յուն¬ները, նշել է. «(…) եթե ապացուցման առարկան ցույց է տալիս, թե ինչ է անհրաժեշտ պարզել յուրաքանչյուր քրեա¬կան գործով, ապա ապացույցների բավարարությունը կապված է այն ապա¬ցուցողական նյութի հետ, որը վերաբերում է ապացուցման առարկային և թույլ է տալիս այդ հանգա¬մանքների մասին գալ արժանահավատ հետևության։ Որոշելով ապացույցների բավարարությունը` վարույթն իրականաց¬նող մարմինները լուծում են քրեական գործի համար էական նշանակություն ունե¬ցող հանգամանք¬ների հետազոտման խորության աստիճանի հետ կապված հարցերը, մասնա¬վորապես այն, թե ի՞նչ աստիճանի պետք է մանրացվի յուրաքանչյուր հանգամանքը, և ի՞նչ ծավալի ապացույցներ են անհրա¬ժեշտ այդ հանգամանքները հավաստի պարզելու և դրա հիման վրա այս կամ այն դատավա¬րա¬կան որոշումը կայացնելու համար։
Այսպիսով, ապացույցների բավարարությունը ենթադրում է կոնկրետ գործով ապացուցման շրջանակների այնպիսի որոշումը, որպեսզի հավաքված ապացույցները որակական կողմից ապա¬հովեն ապացուցման առարկայի յուրաքանչյուր տարրի պարզումը, իսկ քանակական կողմից` այդ հանգամանքների բացահայտման արժանահավատությունը և դատավարական որոշումների հիմ¬նա¬վոր¬վածությունն ու պատճառաբանվածությունը։
Ի տարբերություն ապացուցման առարկայի, ապացույցների բավարարություն հասկացության բո¬վան¬դակությունը քրեական դատավարության օրենսդրությամբ բացահայտված չէ, այսինքն` օրեն¬քում հստակ նշում չկա այն մասին, թե մինչև ե՞րբ պետք է հավաքվեն և հետազոտվեն ապա¬ցույցները, որպեսզի յուրաքանչյուր գործով պարզվի ապացուցման առարկան ամբողջությամբ կամ նրա տար¬րերն առանձին վերցրած։ Բացի այդ, օրենքում սահմանված չէ միասնական չափանիշ առ այն, թե ե՞րբ են ի հայտ գալիս յուրաքանչյուր քրեական գործով ապացուցման առարկան բացա¬հայտված հա¬¬մա¬¬րելու հիմքերը։
Վերոնշյալ որոշմամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ «ապացույցների բավա¬րարությունը» որոշելու չափանիշներն են.
1) անմեղության կանխավարկածը,
2) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքը,
3) դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունը և պատճառաբանվածությունը։
Անդրադառնալով անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին` Վճռաբեկ դատարանը նշել է, որ քրեական դատավարությունում կանխավարկածը օրենքով կամ նախա¬դեպային իրավունքով հաս¬տատված այն կանոնն է, որի համաձայն՝ որոշակի հանգամանք համար¬վում է հաս¬տատված, քանի դեռ օրենքով սահմանված կարգով չի ապացուցվել հակառակը։ Մարդու անմե¬ղությունը քրեական դա¬¬¬տա¬¬վարության կարևորագույն կանխավարկածներից է, որն ամ¬րագրված է ինչպես ՀՀ Սահ¬մա¬նադրությամբ, միջազգային պայմանագրերով և օրենքներով, այնպես էլ Մարդու իրավունքների եվրո¬պա¬կան դատարանի և Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրա¬վունքով։ Հան¬ցանք կատա¬րելու մեջ անձի մեղավորությունը հաստատված համարելը ոչ այլ ինչ է, քան անմեղության կանխա¬վար¬կա¬ծի հաղթահարում։ Միևնույն ժամանակ, անձին դատապարտելու համար համարժեք ապա¬ցույց¬ների բավարար համակցության բացակայությունը նշանակում է, որ անձի անմեղության կան¬խա¬վարկածը հաղթահարված չէ։ Այլ խոսքով՝ քրեական դատավարության ընթացքում չապացուցված մեղավո¬րութ¬յունը հավասարազոր է ապացուցված անմեղության։
Վճռաբեկ դատարանը Մ.Հակոբյանի գործով որոշման մեջ շեշտել է. «(…) ապացույցների կա¬մա¬յական գնահատման արգելքը դատարաններին պարտավորեցնում է ՀՀ քրեական դատա¬վա¬րութ¬յան օրենսգրքի 107-րդ հոդվածում թվարկված՝ ապացուցման ենթակա հանգամանքների, այդ թվում՝ կոնկրետ հանցանքի հատկանիշների և այդ հանցանքի մեջ անձի մեղավորության վերա¬բերյալ իր հետևությունները հիմնավորել վերաբերելի, փոխկապակցված, հավաստի ապացույց¬ներով և ոչ թե ենթադրություններով։ Այլ խոսքով՝ հանցանքի մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր անձի վերաբերյալ` ա¬պա¬¬ցուցման ենթակա յուրաքանչյուր հանգամանքի կապակցությամբ դատարանի հետևությունը պետք է հիմնված լինի ոչ թե գնահատողական դատողությունների, կանխատե¬սում¬ների կամ կարծիք¬ների, այլ կոնկրետ գործով օրենքով սահմանված կարգով ձեռք բերված փաս¬տական տվյալների վրա։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ մեղսագրվող հանցագոր¬ծության և դրա հատկանիշների ապացուցման բեռը կրում է մեղադրանքի կողմը, իսկ չփարատված կասկածները պետք է մեկնաբանվեն հօգուտ մեղադրյալի։ Դրանից հետևում է, որ մեղադրանքի կող¬մը կրում է անձի մեղքը հաստատելու համար բավարար ապա¬ցույցներ ներկայացնելու պարտակա¬նութ¬¬յունը (…)» (տե՛ս Մարգար Հակոբյանի վերաբերյալ 2013թ. մայիսի 8-ի թիվ ԵԿԴ/0168/01/12 որոշման 13-րդ կետը)։ Անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրա¬դարձել և իրավական դիրքորոշում է արտահայտել նաև Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի գործով որոշման մեջ։
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի ուսումնասիրութ¬յունը ևս ցույց է տալիս, որ Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 2-րդ կետով երաշխավորված անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը, ի թիվս այլոց, ենթադրում է մեղադրանքի կողմի պար¬տա¬կանությունը ներկայացնելու անձին դատապարտելու համար բավարար ապացույցներ (Barbera Messegue and Jabardo v. Spain, գանգատ թիվ 10590/83, 1988 թվականի դեկ¬տեմբերի 6-ի վճիռ, 77-րդ կետ, Janosevic v. Sweden, գանգատ թիվ 34619/97, 2002 թվականի հուլիսի 23-ի վճիռ, 97-րդ կետ)։
Այսպիսով, անմեղության կանխավարկածի սկզբունքն ենթադրում է ապացույցների այնպիսի ամբող¬ջության առկայություն, որն անհրաժեշտ է անձի մեղավորությունը ողջամիտ (հիմնավոր) կաս¬կածից վեր ապացուցված համարելու, այլ ոչ թե անձի մեղավորության մասին ենթադրություններ անե¬լու համար։
Ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս չափանիշին՝ ներքին համոզմունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Մ.Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի վերաբերյալ որոշ¬ման մեջ և դիր¬¬քորոշում ձևավորել այն մասին, որ «(…) ներքին համոզմունքը, որպես ապացույցների գնահատ¬ման արդյունք, բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների անխզելի կապով. այն, մի կող¬մից, պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից, անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապա¬ցույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ։
Ապացույցները, որոնք հավաքվել և ստուգվել են օրենքին համապատասխան, կազմում են ներ¬քին համոզմունքի այն օբյեկտիվ հիմքը, որն իր դրսևորումն է գտնում ընդունվող որոշումներում։ Թե¬պետ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա, այն չի կարող լինել կամայական։ Դրա հիմքում պետք է դրված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազ¬¬մա¬կողմանի քննությունը։ (…)» (տե՛ս Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի վերա¬բեր¬¬յալ Վճռաբեկ դատարանի 2010թ. փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 որոշման 14-րդ կետը)։
Այսպիսով, «ներքին համոզմունքը» սուբյեկտիվ-օբյեկտիվ կատեգորիա է։ Այն ապացույցների գնահատումն իրականացնող սուբյեկտի գիտակցված և ողջամիտ համոզվածությունն է իր իսկ կող¬մից կայացված որոշման հիմնավորվածության մեջ (սուբյեկտիվ բնույթ)։ Այդպիսի համոզվա¬ծութ¬յու¬նը պետք է ձևավորված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննութ¬¬յան արդյունքում և հիմնվի թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների բա¬վա¬¬¬րար համակցությամբ հաստատված փաստերի վրա, որոնք անկողմնակալ դիտորդի մոտ ող¬ջամտո¬¬րեն կձևավորեն նույն համոզվածությունը (օբյեկտիվ բնույթ)։
Ելնելով այն հանգամանքից, որ ներքին համոզմունքն ունի օբյեկտիվ հիմքեր՝ անհրաժեշտ է այն տարբերակել ինտուիցիայից, ենթադրություններից և այլ անհաշվետու զգացմունքներից։ Ի տար¬բերություն դրանց, ներքին համոզմունքը չի կարող ձևավորվել առանց օբյեկտիվ հիմքի և հիմնվել ան¬թույլատրելի, ոչ վերաբերելի, անարժանահավատ ապացույցների վրա։ Այլ խոսքով, ներքին համոզ¬մունքը հիմնվում է ողջամիտ կարծիքի, գիտելիքի վրա, այլ ոչ թե ենթադրությունների, երևակա¬յութ¬յան, համակրանքի, հակակրանքի կամ կանխակալ կարծիքի վրա։
Ներքին համոզմունքի՝ որպես ապացույցների գնահատման արդյունքի օբյեկտիվ հիմքը քրեա¬կան գործով ձեռք բերված, բազմակողմանի և օբյեկտիվ հետազոտված ապացույցների բավարար հա¬մակցությունն է։ Այս առումով անհրաժեշտ է վերլուծել ապացույցների թույլատրելիության, վերա¬բե¬րելիության և արժանահավատության հատկանիշները, որոնց տեսանկյունից ապացույցները են¬թակա են գնահատման։
Վճռաբեկ դատարանի վերոնշյալ որոշման համաձայն` ապացույցների թույլատրելիության հատ¬¬կանիշը վերաբերում է դրանց ձևական կողմին։ Դրա էությունը կազմում է ապացույցները ձեռք բե¬րելիս օրենքով նախատեսված դատավարական պահանջների պահպանվածությունը և ենթադրում է.
- աղբյուրի օրինականություն՝ ապացույցը պետք է ձեռք բերվի միայն օրենքով սահմանված աղբյուրներից (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մաս),
- ձեռքբերման միջոցների օրինականություն՝ պետք է պահպանված լինեն ապացույցների ձեռքբերմանն ուղղված գործողություններ կատարելուն օրենքով առաջադրված պահանջները,
- դատավարական ձևակերպում՝ ապացույցը, դրա ձեռքբերման գործընթացը պետք է օրենքով սահմանված կարգով ենթարկվեն դատավարական ձևակերպման,
- լիազորված սուբյեկտ՝ այն պետք է ստացված լինի ապացույց ձեռք բերելու լիազորությամբ օժտված սուբյեկտի կողմից։
Ապացույցն անթույլատրելի ճանաչելու հիմքերը հստակ սահմանված են ՀՀ քրեական դա¬տավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածով։
Վերաբերելիությունն ապացույցի կարողությունն է իր բովանդակությամբ ծառայելու ապա¬ցուցման առարկայի մեջ մտնող հանգամանքները, գործի քննության և լուծման համար նշանա¬կություն ունեցող այլ տվյալները բացահայտելուն և հաստատելուն։ Այլ խոսքով՝ ապացույցի վերա¬բե¬րելիության հատկանիշն արտացոլում է ապացույցի և գործի քննության ու լուծման համար նշանա¬կություն ունեցող հանգամանքների միջև կապը։ Ապացույցը կհամարվի վերաբերելի, եթե տեղեկութ¬յուն¬ներ պարունակի գործի համար որևէ նշանակություն ունեցող փաստի մասին։
Ապացույցի արժանահավատության հատկանիշը նույնպես վերաբերում է ապացույցի բովան¬դակային գնահատմանը։ Արժանահավատ է այն ապացույցը, որի ճշմարտացիությունը կասկած չի հարուցում։ Ապացույցն արժանահավատության տեսանկյունից գնահատելիս դատարանը պետք է հիմք ընդունի հետևյալ հանգամանքները.
ա) ապացույցի աղբյուրի հատկանիշները (օրինակ՝ փորձագետի ձեռնհասությունը, ցուցմունք տվող անձի շահագրգռվածությունը, որոշ դեպքերում հոգեբանական և ֆիզիոլոգիական հատկանիշ¬ները, վիճակը, ինչպես նաև անձին վերաբերող այլ հատկանիշներ, որոնք կարող են ազդեցություն ունե¬նալ այդ անձի կողմից գործի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներն ընկալելու, մտա¬պահելու, վերարտադրելու գործընթացի վրա),
բ) ապացույցի ձևավորման հանգամանքները (օրինակ՝ վկայի կողմից կոնկրետ հանգամանքն ընկալելու պայմանները, պաշտպանի, ներկայացուցչի ներկայությունը և այլն),
գ) ապացուցողական տեղեկությունը ձեռք բերելու միջոցը,
դ) ապացույցի բովանդակությունը կազմող տեղեկությունը հաստատող կամ հերքող հանգա¬մանք¬¬ների առկայությունը,
ե) նույն տեղեկության ստացումն այլ աղբյուրից։
Յուրաքանչյուր ապացույց արժանահավատության տեսանկյունից պետք է գնահատվի ապա¬ցույց¬ների համակցության մեջ՝ բազմակողմանի և մանրամասն գնահատելով փաստական տվյալների ստացման աղբյուրները և ապացույցի ձևավորման ամբողջ ընթացքը։ Ապացույցի արժա¬նահա¬վա¬տութ¬յան վերաբերյալ վերջնական որոշում կարող է կայացվել դրա բովանդակութ¬յունն այլ աղբյուր¬ներից ստացված տեղեկությունների հետ համադրելու արդյունքում։ Որոշակի փաստի վերաբերյալ այս կամ այն աղբյուրից ստացված տեղեկությունների արժանահավա¬տութ¬յունը գնահատելու համար անհրա¬ժեշտ է վերլուծել ստացված տեղեկությունների բովանդակութ¬յունը, համադրել դրանք այլ ապա¬¬¬ցույցների հետ, պարզել դրանց համապատասխանությունը կամ հակասությունը, հակասության դեպքում` դրա պատճառները։
Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ դատարանի եզրահանգումները պետք է հիմն¬վեն գործում առկա փաստական տվյալների վրա։
Ապացույցների գնահատման արդյունքում ձևավորված ներքին համոզմունքն իրավական նշա¬նակություն է ստանում և օբյեկտիվացվում ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս՝ դատա¬վարական որոշումների հիմնավորման և պատճառաբանման չափանիշի միջոցով (սույն չափանիշի վե¬¬¬րաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումների մասին տե՛ս նաև Սի¬րակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմ¬բերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 18-րդ կետը)։ Ապացույցների կամայական գնահատման արգելքն ենթադրում է ապացույցները բարեխիղճ վերլուծության ենթարկելու պարտականություն։
Վերջին դիրքորոշումը բխում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի 4-րդ մասի պահանջից, որի համաձայն՝ «Դատարանի դատավճիռը պետք է լինի պատճառաբանված։ Պատ¬¬ճառաբանման ենթակա են դատարանի կողմից դատավճռում շարադրվող բոլոր հետևութ¬յուն¬ները և որոշումները»։
Դատական ակտի պատճառաբանվածության հարցին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Ֆ.Գալստյանի գործով որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(…) Դատական ակտի պատճառաբանվածությունը կոչված է պարզաբանելու, թե ինչու է դատա¬րանը եկել այս կամ այն հետևության, որ իրավանորմերով է ղեկավարվել նման որոշում կայացնելիս և միևնույն ժամանակ հնարավորություն է ստեղծում վերադաս դատարանի կողմից դատական ակտի օրինականության և հիմնավորվածության ստուգման համար։
(…) Պատճառաբանված որոշման բացակայությունն արդեն իսկ օբյեկտիվորեն սահմա¬նա¬փակում է վերադաս դատական ատյանի հնարավորությունը` լիարժեք դատական ստուգման ենթար¬կե¬լու բողոքարկվող դատական ակտի օրինականությունն ու հիմնավորվածությունը և կայաց¬նելու ար¬¬դա¬րացի որոշում, հետևաբար դատական ակտի չպատճառաբանված լինելը հանգեցնում է քրեա¬կան դատավարության կարևորագույն սկզբունքներից մեկի` ՀՀ Սահմանադրությամբ և քրեա¬դատա¬վա¬րական օրենքով երաշխավորված արդար դատական քննության իրավունքի խախտման։
(…) Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն իր մի շարք որոշումներում՝ ներպե¬տական դատարանների կողմից կայացված որոշումների չպատճառաբանվածությունը կամ ոչ բավարար պատ¬¬ճառաբանվածությունը դիտել է «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազա¬տությունների պաշտ¬պանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասով երաշխավորված` անձի արդար դատական քննության իրավունքի խախտում (տե՛ս Սալովն ընդդեմ Ուկրաինայի (Salov v. Ukraine) 06.09.2005 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 65518/01, Բոլդեան ընդդեմ Ռումինիայի (Boldea v. Romania) 15.02.2007 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 19997/02, Գրադինարն ընդդեմ Մոլդովայի (Gradinar v. Moldova) 08.04.2008 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 7170/02)» (տե՛ս Ֆրուն¬զիկ Գալստյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի մարտի 26-ի թիվ ԵԿԴ/0058/11/09 որոշման 18-20-րդ կետերը)։
Վերահաստատելով Ֆ.Գալստյանի գործով որոշմամբ ձևավորած իրավական դիրքորոշումը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ դատարանը պարտավոր է իր դատական ակտում ամ¬րագրել և թույլատրելիության, վերաբերելիության ու արժանահավատության տեսանկյունից գնա¬հատ¬ման ենթարկել այն ապացույցները, որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները, ինչ¬պես նաև նշել այս կամ այն ապացույցն անարժանահավատ համարելու փաստարկները (ՀՀ քրեա¬կան դատավարության օրենսգրքի 371-րդ հոդվածի 3-րդ կետ)։ Հակառակ դեպքում ապա¬ցույց¬ների գնա¬հատումը, դրա արդյունքում դատարանի համապատասխան ներքին համոզմունքի ձևավո¬րումը կկրեն սուբյեկտիվ բնույթ, կհանգեցնեն կամայականության և անձի արդար դա¬տաքննության իրա¬վուն¬քի խախտման՝ սահմանափակելով նաև դատական ակտի օրինակա¬նությունը և հիմնավոր¬վածությունը ստուգելու վերադաս դատարանի հնարավորությունը։
Վերոնշյալ իրավական վերլուծության հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ գոր¬¬ծի լուծման համար ապացույցների բավարարությունը որոշելու չափանիշները սերտորեն փոխ¬կա¬պակցված են և փոխադարձաբար պայմանավորում են միմյանց։ Գործի լուծման համար բավա¬րար ապացույցներ ասելով` պետք է հասկանալ թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապա¬ցույց¬ների համակցություն, որը, հաղթահարելով անմեղության կանխավարկածը, անաչառ դիտորդի մոտ կձևավորի հիմնավոր կասկածից վեր համոզվածություն անձի մեղավորության վերաբերյալ, ինչ¬պես նաև կհաստատի գործով ապացուցման առարկան կազմող մյուս հանգա¬մանքները և հնարա¬վո¬րություն կտա կայացնել հիմնավորված և պատճառաբանված որոշում։
Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանը նաև արձանագրել է. «Ապա¬ցույց¬ների բավարարությունը չի կարող որոշվել թվաբանական ցուցանիշով (…)։ Ակնհայտ է, որ ապա¬ցույցները բավարար չեն, եթե`
1) գործում բացակայում է որևէ ապացույց գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող որևէ հանգամանքի պարզման համար,
2) եղած ապացույցը թույլ չի տալիս պարզել այդ հանգամանքն անհրաժեշտ խորությամբ և լրի¬վությամբ,
3) այդ հանգամանքի ապացուցվածությունը կասկած է հարուցում» (տե՛ս Սիրակ Սաքան¬յանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 17-րդ կետը)։
Վճռաբեկ դատարանն արձանագրել է, որ քրեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծե¬լիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի «հիմնավոր կասկածից վեր» ապա¬ցու¬ցողական չափանիշը։ Ընդ որում, «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չա¬փա¬¬նիշ ասե¬լով, պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի հա¬մակցութ¬յուն, որը բացա¬ռում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը։ Վերոգրյալը չի նշանա¬կում, որ հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորությունն ընդհանրապես չի կարող առաջացնել որևէ կասկած, սակայն այդպիսի կասկածի հավանականության դեպքում դրա աստիճանը պետք է լինի աննշան (խիստ ցածր)։ Այլ խոսքով՝ մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմ¬նավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերա¬բեր¬յալ ցանկացած ողջամիտ կասկած։
Դատարանն արձանագրում է, որ ըստ որպես մեղադրյալ ներգրավվելու որոշումների և մեղադրական եզրակացության` կեղծ աշխատանքային գրքույկի կեղծ լուսապատճենի դրվագով գործով ամբաստանյալ Քնարիկ Գևորգյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա «վերը նշված մրցույթի նախապատրաս¬տական աշխատանքներն իրականացնող ՀՀ քաղաքացիական ծառայության խորհրդի աշխա¬տակցից տեղեկանալով, որ տվյալ մրցույթում մասնակցելու համար անհրաժեշտ է նաև ներկա¬յացնել պաշտոնական փաստաթուղթ իր կողմից ՀՀ Շիրակի մարզի Գոգհովիտի գյուղապետա¬րա¬նում որպես աշխատակազմի քարտուղար աշխատելը շարունակելու վերաբերյալ, 2014թ. օգոստոսի 1-ին վերոհիշյալ մրցութային հանձնաժողովին, Աղաբեգ Սարգսյանի օժանդակությամբ` վերջինիս կողմից իր անունից ներկայացնելու միջոցով օգտագործել է իրավունք վերապահող պաշտոնական փաստաթուղթ հանդիսացող իր նույն աշխատանքային գրքույկի կնիքված պատճենը` ՀՀ Շիրակի մարզի Գոգհովիտի գյուղապետարանում որպես աշխատակազմի քարտուղար աշխատանքի ընդունվելու վերաբերյալ վերը հիշատակված կեղծ գրառումներից հետո 01.08.2014թ. կատարված առ այսօր աշխատելու վերաբերյալ ակնհայտ կեղծ գրառումներով»։
Նույն դրվագով Սամվել Գևորգյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-325-րդ հոդվածի 1-ին մա¬սով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա «վերը նշված մրցույթի նախա¬պատ¬րաստական աշխատանքներն իրականացնող ՀՀ քաղաքացիական ծառայության խորհրդի աշ¬խատակցից տեղեկանալով, որ Քնարիկ Գևորգյանի տվյալ մրցույթում մասնակցելու համար անհրաժեշտ է նաև ներկայացնել պաշտոնական փաստաթուղթ վերջինիս ՀՀ Շիրակի մարզի Գոգհովիտի գյուղապետարանում որպես աշխատակազմի քարտուղար աշխատելը շարունակելու վերաբերյալ, Ք.Գևորգյանի կողմից պաշտոնական կեղծ փաստաթուղթ օգտագործելուն օժան¬դակելու նպատակով 2014թ. օգոստոսի 1-ին, Աղաբեգ Սարգսյանի օժանդակությամբ Արտուշ Մա¬նուկյանից ձեռք է բերել իրավունք վերապահող պաշտոնական փաստաթուղթ հանդիսացող Քնա¬րիկ Գևորգյանի նույն աշխատանքային գրքույկի կնիքված պատճենը` ՀՀ Շիրակի մարզի Գոգ¬հովիտի գյուղապետարանում որպես աշխատակազմի քարտուղար աշխատանքի ընդունվելու վերաբերյալ վերը հիշատակված կեղծ գրառումներից հետո 01.08.2014թ. կատարված առ այսօր աշխատելու վերաբերյալ ակնհայտ կեղծ գրառումներով, որը որպես տրամադրված միջոց Աղաբեգ Սարգսյանը օժանդակել է Քնարիկ Գևորգյանին օգտագործել` նույն օրը նրա անունից ներկա¬յացրել է վերոհիշյալ մրցութային հանձնաժողովին»։
Գործով ամբաստանյալ Արտուշ Մանուկյանին տվյալ դրվագով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 314-րդ հոդվածով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա «2014թ. օգոստոսի 1-ին ՀՀ Շիրակի մարզի Գոգհովիտի գյուղապետարանում, անձնական դրդումներով` Աղաբեգ Սարգսյա¬նին լավություն անելու նպատակով, Քնարիկ Գևորգյանի նույն աշխատանքային գրքույկի պատ¬ճենում, Ք.Գևորգյանի ՀՀ Շիրակի մարզի Գոգհովիտի գյուղապետարանում որպես աշխա¬տակազմի քարտուղար աշխատանքի ընդունվելու վերաբերյալ նախկինում իր կողմից կատարված վերը նշված կեղծ գրառումներից հետո կատարել է ակնհայտ կեղծ գրառումներ` այն մասին, որ Քնարիկ Գևորգյանն առ այսօր աշխատում է, դրանց տակ ստորագրել է և դրել Գոգհովիտի գյու¬ղա¬պետարանի կնիքի դրոշմը, որից հետո կեղծ փաստաթուղթն` աշխատանքային գրքույկի կնիքված պատճենը հանձնել է Սամվել Գևորգյանին և Աղաբեգ Սարգսյանին»։
Վճռաբեկ դատարանի վերոնշյալ իրավական դիրքորոշումները սույն գործով պարզված փաստական հանգամանք¬ների վրա տարածելով` Դատարանը փաստում է, որ դատաքննությամբ հետազոտված ապա¬ցույցներով, այդ թվում՝ տվյալ փաստաթուղթն ընդունած, գործով որպես վկա հարցանքնված Լիլիթ Բադալյանի ցուցմունքներով հիմնավորվեց, որ կեղծ աշխատանքային գրքույկի կեղծ լուսա¬պատճենը ՀՀ քաղաքացիական ծառայության խորհուրդ է ներկայացրել ոչ թե գործով ամբաս¬տանյալներ Սամվել Գևորգյանը կամ Քնարիկ Գևորգյանը, այլ մեկ այլ անձ, ըստ այդ և գործով ամբաստանյալներ Սամվել Գևորգյանի և Քնարիկ Գևորգյանի դատաքննական ցուցմունքների հա¬մադրման և գնահատման՝ Աղաբեկ Սարգսյանը (թեև վերջինս հրապարակված և հետազոտված իր նախաքննական ցուցմունքում դա անհիմն կերպով վերագրել էր Սամվել Գևորգյանին), հետևաբար՝ Քնարիկ Գևորգյա¬նի կողմից իրավունք վերապահող պաշտոնական կեղծ այդ փաստաթուղթն օգտագործելու վերաբերյալ մեղադրող կողմի վարկածը( վերջինիս արարքը որակվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով, առանց 38 հոդվածի վրա հղում կատարելու, այսինքն` Ք.Գևորգյանը ակնհայտ կեղծ այդ փաստաթուղթն անմիջականորեն օգտա¬գործողն է) չի հաստատվել, առավել ևս չի կարող մեկնաբանվել և գնահատվել ի վնաս գործով ամբաստանյալ Ք.Գևորգյանի։ Ավելին, Ք.Գևորգյանը որևէ առնչություն չի ունեցել աշխատանքային գրքույկի լուսապատճենը կեղծելու, պատ¬րաստելու և իրացնելու գործ¬ընթացին։
Դատաքննության արդյունքներով հաստատվեց, որ կեղծ աշխատանքային գրքույկի կեղծ լուսապատճենը ՀՀ քաղաքացիական ծառայության խորհուրդ ներկայացնող անձը նաև գործով ամբաստանյալ Սամվել Գևորգյանը չէ, ավելին, վերջինս և նրա դուստր, գործով ամբաստանյալ Քնարիկ Գևորգյանը Դատարանում հայտնեցին, որ աշխատանքային գրքույկի լուսապատճենի հարցով, ինչպես և աշխատանքային գրքույկի հետ կապված բոլոր հարցով, զբաղվել է բացա¬ռապես Աղաբեկ Սարգսյանը, նշեցին, որ նա այն ձեռք բերելու նպատակով նույնիսկ միայնակ է հանդիպել գյուղապետ Արտուշ Մանուկյանին, թեև վերջինս Դատարանում պնդեց և վերահաստատեց, որ աշխատանքային գրքույկի պատճենը ստորագրման և կնքման համար իր մոտ բերելիս Աղաբեկ Սարգսյանի հետ եղել է նաև գործով ամբաստանյալ Սամվել Գևորգյանը։ Մինչդատական վարույթի ընթացքում նման ցուցմունք է տվել նաև ներկայումս հանգուցյալ Աղաբեգ Սարգսյանը, թեև այդ ցուցմունքներում առկա են նաև իրականությանը չհամապատասխանող փաստական տվյալներ, մասնավորապես` աշխատանքային գրքույկի հաստատված պատճենը տեղում գործով ամբաս¬տանյալ Սամվել Գևորգյանին փոխանցվելու և վերջինիս կողմից քաղաքացիական ծառայության խորհուրդ ներկայացվելու առումով (վերջինիս նախաքննական ցուցմունքները հրապարակվել և հետազոտվել են)։
Ամեն դեպքում, թե՛ Աղաբեկ Սարգսյանը, թե՛ գործով ամբաստանյալ Ա.Մանուկյանը ընդունել են, որ Ք.Գևորգյանի աշխատանքային գրքույկը և դրա լուսապատճենը գյուղապետը կեղծել և հանձնել է Աղաբեկ Սարգսյանի խնդրանքը կատարելով, անձնական այդ շահագրգռվածությունից ելնելով և ոչ թե այդ գործընթացին ներկա գտնվող, առնվազն մինչ աշխատանքային գրքույկի կեղծումը (այսինքն` 1-ին դրվագը) գյուղապետ Ա.Մանուկյանին անծանոթ Ս.Գևորգյա¬նի խնդրան¬քով։ Եթե աշխատանքային գրքույկը ձեռք բերելու դրվագով գործով ամբաստանյալ Ս.Գևորգյանը կեղծ աշխատանքային գրքույկ ստանալու նպատակով բանակցել, ստացել և դստերը փոխանցելով` այդ կերպ կարող էր, փաստացի նաև օժանդակել է դստեր կողմից այն օգտագործելուն, ապա աշխա¬տանքային գրքույկի պատճենի դրվագով բացակայում են այդ հան¬գամանքը հիմնավորող որևէ արժանահավատ ապա¬ցույց։
Ավելին, գործով ամբաստանյալ Սամվել Գևորգյանի կողմից կեղծ աշխատանքային գրքույկի կեղծ լուսապատճենը կազմելու և հանձնելու խնդրանքով գյուղապետ Ա.Մանուկյանին դիմելու հանգա¬մանքը հաստատված, իսկ վերջինիս դատաքննական և Աղաբեկ Սարգսյանի հրապա¬րակված նախաքննա¬կան ցուցմունքները, ի հաշիվ ամբաստանյալներ Գևորգյանների դա¬տաքննա¬¬կան ցուցմունքների, արժևորելու պարագայում անգամ մեղադրող կողմը գործով ամբաս¬տանյալ Սամվել Գևորգյանի արարքին ճիշտ քրեաիրավական որակում չի տվել, քանի որ այդ կերպ Աղաբեկ Սարգսյանի հետ համատեղ գյուղապետին համոզելու եղանակով ( տվյալ դրվագով Աղաբեկ Սարգսյանի մեղավորության հարցը չի հաս¬տատվել (ապացուցվել), մնացել է բաց, քանի որ նրա նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցվել է նրա մահվան հիմքով) ենթադրաբար դրդել և հակել է նրան պաշ¬տոնական կեղծիք կատարելուն, այլ ոչ թե օժանդակել է Քնարիկ Գևորգյանին ակնհայտ կեղծ փաս¬տաթուղթ օգտագոր¬ծե¬լուն, առավել ևս այն պարագայում, երբ դատաքննութ¬յամբ հերքվել է գրքույկի լուսապատճենը գործով ամբաստանյալներ Քնարիկ և Սամվել Գևորգ¬յանների կողմից խորհուրդ ներկայացվելու և այդ կերպ օգտագործելու հանգամանքը։
Ամբաստանյալներին տվյալ դրվագով առաջադրված մեղադրանքների վերլուծությունից ակնհայտ է, որ Քնարիկ Գևորգյանը, գործերն ընդունող աշխատակցուհուց նախապես տեղեկաց¬վելով նաև աշխատանքային գրքույկի պատճեն ներկայացնելու անհրաժեշտության մասին, «2014թ. օգոստոսի 1-ին վերոհիշյալ մրցութային հանձնաժողովին, Աղաբեգ Սարգսյանի օժանդակությամբ` վերջինիս կողմից իր անունից ներկայացնելու միջոցով օգտագործել է իրավունք վերապահող պաշտոնական փաստաթուղթ հանդիսացող իր նույն աշխատանքային գրքույկի կնիքված պատ¬ճենը», այսինքն` ակնհայտ կեղծ փաստաթուղթ` աշխատանքային գրքույկի պատ¬ճենը, օգտա¬գործել է միջնորդավորված, իսկ Աղաբեկ Սարգսյանը օժանդակել է այդ փաստաթուղթն օգտագոր¬ծելուն։
Տվյալ պարագայում անհրաժեշտ է վերլուծել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի հան¬ցակազմը, որն օբյեկտիվ կողմից պատասխանատվություն է նախատեսում փաս¬տաթղթեր, կնիք¬ներ, դրոշմ¬ներ, ձ¬ևաթղ¬թեր, տրանս¬պոր¬տա¬յին մի¬ջոց¬նե¬րի պետ¬հա¬մա¬րա¬նիշ¬ներ կեղ¬ծե¬լու, դրանք ի¬րաց¬նե¬լու կամ ակն¬հայտ կեղծ փաս¬տա¬թուղթ օգ¬տա¬գոր¬ծե¬լու համար։
Կեղծ փաս¬տաթղ¬թեր կամ այլ ա¬ռար¬կա¬ներ իրաց¬նելու տակ ի նկատի է ունեցվում դրանք շրջա¬նա¬¬ռութ¬յան մեջ դնելը, որը կարող է իրականացվել դրանք այլ ան¬ձանց հանձ¬նելու (նվի¬րելու, վա¬ճա¬ռելու, փո¬խա¬նա¬կելու և այլ եղանակներով), ընդ որում՝ այս դեպքում հան¬ցա¬վո¬րը նպա¬տակ չի հե¬տապն¬դում օգտ¬վե¬լու փաս¬տաթղ¬թից կամ այլ ա¬ռար¬կա¬յից բխող ի¬րա¬վունք¬նե¬րից։ Հոդվածի մեկնա¬բանությունից ակն¬¬հայտ է, որ նման կեղծ փաս¬տաթղ¬թեր կամ այլ ա¬ռար¬կա¬ներ ձեռք բե¬րե¬լու հա¬մար օրենսդիրը քրեա¬կան պա¬տաս¬խա¬նատ¬վութ¬յուն չի սահ¬մանել, հետևաբար՝ ձեռք բե¬րո¬ղը կա¬րող է քրեա¬¬կան պա¬տաս¬խա¬նատ¬վութ¬յան են¬թարկ¬վել միայն հե¬տա¬գա գոր¬ծո¬ղութ¬յուն¬նե¬րի հա¬մար, պայ¬մանով, որ դրանք բովան¬դակեն քրեական օրենքով արգելված որևէ արարքի հատկանիշներ։
Կեղծ փաս¬տաթղ¬թե¬րի օգ¬տա¬գոր¬ծման տակ ի նկատի է ունեցվում դարձյալ դրանք շրջա¬նա¬ռութ¬յան մեջ դնելը, սակայն սե¬փա¬կան կա¬րիք¬նե¬րի հա¬մար՝ դրանց մի¬ջո¬ցով ի¬րա¬վունք¬ներ ձեռք բե¬րե¬լու կամ պա¬տաս¬խա¬նատ¬վութ¬յու¬նից ա¬զատ¬վե¬լու նպա¬տա¬կով։ Այդ հատկանիշով է օգ¬տա¬գոր¬ծե¬լը քրեա¬իրավական առումով տար¬բեր¬ակվում ի¬րաց¬նե¬լուց։
Տվյալ հանցակազմը ձևական է, հանցագործությունն ավարտված է համարվում օրենքում նկարագրված գործողություններից որևէ մեկի կատարմամբ։ Նշված հանցագործության սուբյեկտ չեն կարող հանդիսանալ պաշտոնատար անձինք, օբյեկտիվ կողմով առերևույթ համընկնող վերոնշյալ արարքներից որևէ մեկը կատարած այդպիսի անձինք քրեական պատասխանատվության են ենթակա պաշտո¬նեական կեղծիքի համար (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 314-րդ հոդված)։
ՀՀ քրեական օրնեսգրքի 38-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` կատարող է համարվում այն անձը, ով անմիջականորեն կատարել է հանցանքը կամ դրա կատարմանն անմիջականորեն մասնակցել է այլ անձանց (համակատարողների) հետ համատեղ, ինչպես նաև հանցանքը կատարել է այլ այնպիսի անձանց օգտագործելու միջոցով, ովքեր օրենքի ուժով ենթակա չեն քրեական պատասխանատվության կամ հանցանքը կատարել են անզգոշությամբ։
Դատաքննության արդյունքներով պարզվեց, որ Աղաբեկ Սարգսյանն է համապատասխան մարմնին ներկայացրել Ք.Գևորգյանի աշխատանքային գրքույկի կեղծ լուսապատճենը, այսինքն` ենթադրաբար նա է ՀՀ քրեական օրենսգքրի 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցա¬գործության կատարողը, ընդ որում` քննվող դեպքի պահին վերջինս մեղսունակ ֆիզիկական անձ էր, հասել էր քրեական պատասխանատվության տարիքին (հակառակը հիմնավորող ապացույցները քրեական գործի նյութերում բացակայում են), վերոնշյալ արարքը չի կատարել գործով մյուս ամբաստանյալ Ք.Գևորգյա¬նի հետ համակատարմամբ (չկա նման մեղադրանք, քանի որ Քնարիկ Գևորգյանին վերագրվել է այդ արարքն Աղաբեգ Սարգսյանի օժանդակությամբ կա¬տարելու հա¬մար)։ Դատաքննությամբ որևէ ապացույց ձեռք չբերվեց նաև առ այն, որ Աղաբեգ Սարգսյանը տվյալ լուսապատճենը համապատասխան մարմին է ներ¬կա¬յացրել գործով ամբաստանյալ Քնարիկ Գևորգ¬յանի խնդրանքով կամ Սարգիս Գևորգյանի խնդրանքով, դա չի եղել բացառապես Աղաբեգ Սարգսյանի նախաձեռնությունը (գործով ամբաստանյալներ Քնարիկ և Սամվել Գևորգյանները դա հերքել են, գործով ամբաստանյալ Ա.Մանուկյանը դրա վերաբերյալ արժեքավոր որևէ ցուցմունքներ չի տվել, Աղաբեգ Սարգսյանը մահացած է, իսկ վերջինիս նախաքննական ցուցմունքն այդ մասով անարաժանահավատ է համարել նույնիսկ նախաքննական մարմինը)։ Դատարանը փաստում է, որ տվյալ պարագայում մեղադրող կողմը Քնարիկ և Սամվել Գևորգյանին առաջադրած մեղադրանքը կառուցել է ենթադրության վրա (եթե կեղծ աշխատանքային գրքույկը, նաև դրա կեղծ լուսապատ¬ճենը Ք.Գևորգյանին են, ներկայացվել են մրցույթին վերջինիս մասնակցելը հնարավոր դարձնելու նպա¬տակով, ուրեմն անկախ փաստացի ներկայացնողի անձից` ակնհյատ կեղծ փաստաթղթի օգտա¬գործումը կատարվել է Քնարիկ Գևորգյանի գիտությամբ և համաձայնությամբ) և որպես չփա¬րատված կասկած` պետք է մեկնաբանվի հօգուտ ամբաստանյալների։
Այսպիսով, Դատարանի համոզմամբ տվյալ դրվագով կեղծ փասաթուղթ օգտագործող կարող էր դիտարկվել բացա¬ռապես Աղաբեգ Սարգսյանը, իսկ բավարար ապացույցների առկայության պայմաններում գործով ամբաստանյալ Ք.Գևորգյանը կարող էր բացա¬ռապես հան¬ցակցել այդ արարքին` դրդելու, կազմա¬կերպելու, օժանդակելու կամ համակա¬տարելու եղանակ¬ներով։
Անդրադառնալով նույն դրվագով գործով ամբաստանյալ Սամվել Գևորգյանին առաջադրված մեղադրանքին` Դատարանը նախ` փաստում է, որ այն իր մեջ բովանդակում է անորոշություն։ Այսպես, մեղադրանքի որոշումից հասկանալի է, որ Սամվել Գևորգյանին վերագրվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-325-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարք` ակնհայտ կեղծ փաստաթուղթ օգտագործելուն օժանդակություն։ Ըստ մեղադրանքի որոշման` վերջինս «դստեր կողմից պաշտոնա¬կան կեղծ փաստաթուղթ օգտագործելուն օժանդակելու նպատակով 2014թ. օգոստոսի 1-ին, Աղաբեգ Սարգսյանի օժանդակությամբ Արտուշ Մանուկյանից ձեռք է բերել իրավունք վերա¬պահող պաշտո¬նական փաստաթուղթ հանդիսացող Քնարիկ Գևորգյանի նույն աշխատանքային գրքույկի կնիքված պատճենը»` ՀՀ Շիրակի մարզի Գոգհովիտի գյուղապետարանում որպես աշխա¬տակազմի քար¬տուղար աշխատանքի ընդունվելու վերաբերյալ վերը հիշատակված կեղծ գրառումներից հետո 01.08.2014թ. կատարված առ այսօր աշխատելու վերաբերյալ ակնհայտ կեղծ գրառումներով, որը «որպես տրամադրված միջոց Աղաբեգ Սարգսյանը օժանդակել է Քնարիկ Գևորգյա¬նին օգտագոր¬ծել` նույն օրը նրա անունից ներկայացրել է վերոհիշյալ մրցութային հանձնաժողովին»։
Մեղադրանքի նման ձևակերպումից անհասկանալի է, թե ի վերջո Քնարիկ Գևորգյանին ով է օժանդակել օգտագործելու ակնհայտ կեղծ լուսապատճենը, Աղաբեկ Սարգսյանը, թե՞ Սամվել Գևորգյանը, եթե` վերջինս, ապա ինչ գործողություններով է արտահայտվել այդ օժանդակությունը, քանի որ մեղադրանքի որոշման մեջ հիշատակված գործողությունը` ակնհայտ կեղծ փաստաթուղթ ձեռք բերելը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի համատեքստում քրեորեն պատժելի արարք չէ, Ս.Գևորգյանն անմիջական առնչություն չի ունեցել նաև այդ փաստաթուղթը կեղծելուն, պատրաս¬տելուն, իրացնելուն և օգտագործելուն (նման փաստական տվյալներ դատաքննությամբ ձեռք չբեր¬վեցին, դրանց մասին որևէ նշում չկա նաև Ս.Գևորգյանին որպես մեղադրյալ ներգրավելու որոշ¬ման մեջ)։ Եթե մեղադրող կողմը Քնարիկ Գևորգյանին օժանդակելու տակ ի նկատի է ունեցել Աղաբեկ Սարգսյանի հետ գյուղապետ Արտուշ Մանուկյանի մոտ հերթական այցելություն կատարելը, որի ընթացքում Սամվել Գևորգյանը, միանալով Աղաբեգ Սարգսյանին, ենթադրաբար ևս դիմել է դստեր համար կեղծ աշխատանքային գրքույկի կեղծ լուսապատճեն պատրաստելու և նրանց հանձնելու խնդրանքով, ապա Ս.Գևորգյանի մեղադրանքի որոշման մեջ խնդրանքի վերաբերյալ որևէ փաս¬տական հանգամանք արտացոլված չէ, առավել ևս չկա նշում առ այն, թե այդ խնդրանքն ուղղված է եղել Ա.Մանուկյանին անմիջականորեն, թե՞ Աղաբեգ Սարգսյանի միջոցով։ Ավելին` տվյալ արարքն ենթադրաբար պետք է որակվեր որպես պաշտոնեական կեղծիք կատարելու դրդչություն, քանի որ այդ կերպ Ս.Գևորգյանը և/կամ Աղաբեգ Սարգսյանը պաշոտնատար անձ հանդիսացող գյուղապե¬տին ենթադրաբար հակել են պաշտո¬նական կեղծիք կատարելուն։ Նման հետևության հանգելիս Դատարանը նաև հաշվի է առնում այն, որ կեղծ աշխա¬տանքային գրքույկի կեղծ լուսապատճենի դրվագով գործով ամբաստանյալ Ս.Գևորգյանը գյու¬ղապետի հետ հնարավոր երկրորդ հանդիպման պահից ընդհուպ մինչև այն Աղաբեգ Սարգսյա¬նի կողմից ՀՀ քաղաքացիական ծառայության խորհուրդ կեղծ աշխատանքային գրքույկի կեղծ լուսա¬պատճենը ներկայացնելն ընկած ժամա¬նա¬հատվածում դրա հետ կապված որևէ գործընթացի չի մասնակցել, դրան առնչություն, առավել ևս դերա¬կա¬տարություն չի ունեցել (ի տարբերություն առաջին դրվագի)։
Տվյալ համատեքստում Դատարանը նաև հարկ է համարում ընդգծել, որ հանցակցության դեպքում դրդիչն առավել վտանգավոր մասնակից է, քան օժանդակողը (դրդիչի հանցավոր գործո¬ղության հետևանքով է կատարողի մոտ ի հայտ գալիս հանցանքը կատարելու մտահաղացումը), հետևաբար՝ առավել խիստ պատժի է ենթակա, բացի այդ, պաշտոնական կեղծիքը և փաստաթղթեր կեղծելը տարբեր հասարակական հարա¬բերությունների դեմ ոտնձգող արարքներ են, ընդ որում` պաշտոնական կեղծիքի կատարման համար ՀՀ քրեական օրենսգիրքը նախատեսված է առավել խիստ պատիժ, այդ արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը ևս առավել մեծ է, հետևաբար՝ Դատարանը, ՀՀ քրեական դատավարական օրենսգրքի 23-րդ և 309-րդ հոդվածների ուժով, ՀՀ զրկված էր իր նախաձեռնությամբ ամբաստանյալ Ս.Գևորգյանին առա¬ջադրված մեղադ¬րանքը խստացնելու նույնիսկ տեսական հնարավորությունից։
Այսպիսով, Դատարանն արձանագրում է, որ դատաքննությամբ հետազոտված վերաբերելի, թույլատրելի և ար¬ժա¬¬նահավատ ապացույցների համակցությունը բավարար չէ կեղծ աշխատան¬քային գրքույկի կեղծ լուսապատճենի դրվագով ամբաստանվող Քնարիկ և Սամվել Գևորգյանների անմե¬ղության կանխավարկածը հաղթա¬հարելու, անաչառ դիտորդի մոտ ձևավորելու հիմնավոր կաս¬կա¬ծից վեր ապացուցողական չափանիշին հա¬մա¬պատասխան համոզվածություն առ այն, որ վերոնշյալ ամբաս¬տանյալներն են կատարել համապատասխանաբար ՀՀ քրեա¬կան օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 38-325-րդ հոդվածի 1-ին մասով նրանց վերագրված հանցավոր արարք¬ները, սույն գործի դատաքննության ընթացքում հե¬տազոտված ապացույցները թույլ չի տալիս պարզել վերոնշյալ հանգամանքն անհրաժեշտ խորությամբ և լրիվությամբ, այդ հանգամանքի ապա¬ցուցվածությունը ող¬ջամտորեն կասկած է հարուցում։
Դատաքննութ¬յամբ հետազոտված, այդ թվում` մինչդատական վարույթի արդ¬յունքներով ձեռք բերված և մեղադ¬րական եզրակացության հիմքում դրված այդ և մյուս ապացույցները բավարար չեն ամբաստանյալներ Քնարիկ և Սամվել Գևորգյաններին որպես մեղադրյալ ներգրավելու որոշմամբ վերոնշյալ դրվագով մեղսագրված հանցավոր արար¬քների փաստա¬կան հանգա¬մանք¬ները հաս¬տատ¬ված հա¬մարելու այն ծավալով, որը կբացառեր քննվող դեպքն այլ հանգա¬մանք¬ներում և այլ անձի կողմից կատարելու վե¬րա¬բերյալ վերոնշյալ ամբաստանյալների առաջ քաշված վարկածը։
Հետևաբար, Դատարանը գտնում է, որ բացակայում են ամբաստանյալներ Քնարիկ և Սամվել Գևորգյաններին համապատասխանաբար ՀՀ քրեա¬կան օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 38-325-րդ հոդվածի 1-ին մասով ՀՀ նախատեսված հանցագործությունների կատար¬ման մեջ մեղա¬վոր ճանաչելու համար անհրաժեշտ բավարար ապա¬ցույց¬ները, որպիսի պայ¬ման¬ներում նրանց մե¬ղա¬վորության փաստումը կհանգեցնի անմեղության կանխավարկածի, ապացույ¬ց¬ները գնա¬հա¬¬¬տելու վերաբերյալ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ, 25-րդ, 127-րդ, 365-րդ հոդ¬ված¬¬ների պահանջների խախտման։
ՀՀ քրեական դատավարական օրենսգրքի 366-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ արդա¬րացման դատավճիռը ճանաչում և հռչակում է հանցանքի կատարման մեջ ամբաստանյալի անմե¬ղությունը՝ այն մեղադրանքով, որով նա ներգրավվել է որպես մեղադրյալ։
ՀՀ քրեական դատավարական օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համա¬ձայն` քրեական հետապնդումն ենթակա է դադարեցման, «իսկ գործի վարույթը ենթակա է կարճ¬ման»՝ կատարված հանցագործությանը կասկածյալի կամ մեղադրյալի մասնակցությունն ա¬պա¬¬ցուց¬ված չլինելու արդ¬յուն¬¬¬¬քում, եթե սպառվել են նոր ապացույցներ ձեռք բերելու բոլոր հնարա¬վորութ¬յունները։
ՀՀ քրեական դատավարական օրենսգրքի 366-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` դա¬տա¬րանը պար¬տավոր է նույն օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-3-րդ կետերով և 2-րդ մասով նա¬¬խա¬¬տես¬ված հիմքերից որևէ մեկի առկայության դեպքում տվյալ դատական նիստում կայացնել արդա¬րաց¬ման դատավճիռ։
2010թ. մարտի 30-ի թիվ ՍԴՈ-871 որոշման ՀՀ Սահմանադրական դատա¬րանը նշել է, որ «կատարված հանցագործությանը կասկած¬յալի կամ մեղադրյալի մասնակցությունն ապացուցված չլինելու արդյունքում….» դրույթը պետք է մեկնաբանել ոչ թե «չմաս¬նակցությունը չապացուցված մաս¬¬նակցությունն է» առումով, այլ «հանցագոր¬ծութ¬յան կատարմանն անձի ապացուցված չմաս¬նակցությունն է» տեսանկյունով։ Իր այդ հետևութ¬յունը ՀՀ Սահմանադրական դատարանը կա¬տարել է` հաշվի առնելով նաև Մար¬դու իրավունք¬ների եվրոպական դատարանի իրավական դիրքո¬րոշում¬ները (մասնավո¬րապես, Վասիլիոս Ստավրոպուլոսն ընդդեմ Հունաստանի 2007թ. սեպ¬տեմբերի 27-ի թիվ 35522/04 որոշումը), որի համաձայն` որևէ իրավական տարբերություն չպետք է դրվի ապացույց¬ների բացակայության և անձի անմեղությունը կասկածի տակ չդնող արդա¬րացման դատավճռի հիմքով քրեական գործի ավարտման միջև։
Հանցագործության կատարմանը մեղադրյալի (դատական քննության ժամանակ` ամբաս¬տան¬յալի) մասնակցությունն ապացուցված չլինե¬լու հիմքով քրեական հետապնդման դադարեցման կա արդարացման դատավճիռ կայացնելու հա¬մար անհրաժեշտ է, որ հանցագոր¬ծութ¬յան դեպքն ապա¬ցուցված լինի։ Եթե հանցագործության դեպքը տեղի չի ունեցել, ապա մեղադրյալի (ամբաս¬տան¬յալի) մաս¬նակ¬ցությունը հանցագոր¬ծութ¬յանն ինքնին վերանում է։ Նման դեպքերում քրեական գոր¬ծն ենթակա է կարճման հանցագոր¬ծության դեպ¬քի բա¬ցա¬կայության հիմ¬քով։ Սակայն, եթե հանցագործության կատարմանը մե¬ղադրյալի (ամբաս¬տան¬յալի) մաս¬նակցությունն ապացուցված չլինելու արդյունքում հանցա¬գոր¬ծութ¬յուն կատարած անձը մնում է չբացահայտված, Դատարանը գործն ուղարկում է դատախազին` նոր անձի նկատմամբ քրեա¬կան հետապնդում հարուցելու հարցը լուծելու համար (ՀՀ քրեական դատավարական օրենսգրքի 366-րդ հոդվածի 3-րդ մաս)։
Դատաքննության արդյունքներով հաստատվեց (ապացուցվեց) կեղծ աշխատանքային գրքույկի կեղծ լուսապատճենի օգտագործման հանցագործության դեպքի առկայությունը։ Հանցա¬գոր¬ծութ¬յան տվյալ դեպքին ամբաստանյալներ Քնարիկ և Սամվել Գևորգյանների մաս¬նակցությունն ապացուցված չլինելու վերաբեր¬յալ հետևության Դատարանը հան¬գել է մինչդատական և դատական վարույթների ըն¬թացքում ձեռք բերված և դատաքննությամբ հետազոտված բոլոր ապացույցների համադրման և գնա¬¬¬հատման արդյունքներով՝ վերջնական դատա¬կան ակտ կայացնելու նպատակով խորհրդակցա¬կան սենյակում գտնվելիս։ Տվյալ դրվագով գործով ամբաստանյալներ Քնարիկ և Սամվել Գևորգյանների նկատմամբ ՀՀ քրեական դատա¬վա¬¬րական օրենսգրքի 366-րդ հոդվածի 2-ին մասի ուժով Դատարանը կայացնում է արդա¬րացման դա¬տավճիռ։
Դատարանը նաև փաստում է, որ բացակայում է նոր անձի նկատմամբ քրեա¬կան հե¬տապնդում հարուցելու հարցը լուծելու համար քրեական գործը դատախազին ուղարկելու անհրա¬ժեշ¬տությունը, քանի որ այն ենթադրաբար կատարած անձի` Աղաբեգ Խաչատուրի Սարգսյանի նկատմամբ դեռևս 2015թ. մարտի 18-ին նախաքննական մարմինը որոշում է կայացրել նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-325-րդ հոդ¬վածի 1-ին մասով քրեական հետապնդում չիրականացնելու մասին՝ վերջինիս մահանալու հիմ¬քով, այսինքն` առկա է քրեական հետապնդում չիրականացնելու վերաբերյալ օրինական ուժի մեջ մտած (չվերացված) որոշում։
Ամբաստանյալ Քնարիկ Գևորգյանի, Սամվել Գևորգյանի և Արտուշ Մանուկյանի նկատ¬մամբ նշանակվող պատժի տեսակը և չափը որո¬շելիս Դատարանն հաշվի է առնում հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ պատժի նպատակն է վերա¬կանգ¬նել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցա¬գոր¬ծությունները։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն` հանցանք կատարած անձի նկատ¬մամբ կի¬րառ¬վող պատիժը և քրեաիրավական ներգոր¬ծության այլ միջոց¬ները պետք է լինեն արդարացի, համա¬պա¬տասխանեն հանցանքի ծան¬րութ¬յանը, այն կատարելու հանգա¬մանք¬ներին, հանցավորի անձնա¬վո¬րութ¬յանը, անհրա¬ժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցա¬գործությունները կան¬խելու հա¬մար։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասն սահմանում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, իսկ նույն հոդ¬վածի 2-րդ մասի համաձայն՝ պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հան¬րության համար վտան¬գավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնու¬թագրող տվյալ¬ներով, այդ թվում՝ պատաս¬խա¬նատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծան¬րացնող հանգամանքներով։ Նույն հոդ¬վածի 3-րդ մասի համաձայն` հանցագործության համար նա¬խա¬տեսված պատիժներից առավել խիստը նշա¬նակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակ¬ները։
Օրենքի և դատարանի առջև հավասարության սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական դա¬տա¬վա¬րական օրենսգրքի 8-րդ հոդվածի համաձայն՝ որոշակի փաստական հանգամանքներ ունեցող գոր¬ծով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի կամ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատա¬րա¬նի դատական ակտի հիմ¬նավորումները, այդ թվում՝ օրենքի մեկնաբանությունները, պար¬տադիր են դատարանի համար նույ¬նանման փաստական հանգամանքներով այլ գործի քննության ժամանակ։
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը, Ա.Պապիկյանի վերաբերյալ 2007թ. հոկտեմբերի 26-ի ՎԲ-149/07 գոր¬ծով մեկնաբանելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախա¬տես¬ված իրա¬վանորմը, նշել է, որ այն Դատարանին օժտել է անձի պատասխա¬նատվությունը մեղմացնող հան¬գամանքների կիրառման լայն հայեցողությամբ, քանի որ պա¬տիժ նշանակելիս Դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այնպիսի հանգա¬մանք¬ներ, որոնք նույն հոդվածի առաջին մասում նշված չեն։
Դատարանը որպես ամբաստանյալ Քնարիկ Գևորգյանի անձը դրականորեն բնու¬թագրող տվյալ է գնա¬հատում` նախկինում դատապարտված չլինելը (ըստ ՀՀ ոստիկանության ինֆոր¬մա¬ցիոն կենտ¬րոն 2014թ. հոկտեմբերի 15-ին կատարված հարցման արդյունքների)« երիտասարդ լի¬նելը (համա¬¬ձայն AE սերիայի 0607210 համարի անձնագրի` ծնվել է 1983թ. օգոստոսի 24-ին), սեռը, բարձրագույն կրթություն ունենալը (համաձայն` Երևանի մենեջմենթի համալսարանի կողմից 2005թ. տրված AD սերիայի 035206 համարի դիպլոմի պատճենի), իսկ որպես պատասխա¬նատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք՝ անկեղծորեն զղջալը և խոստովանական ցուց¬մունքներ տալը՝ հաշվի առնելով, որ վերջինս ըստ էության ընդունել է աշխա¬տանքային գրքույկում առկա գրառում¬ների ոչ իրական լինելը, դրան իր հոր, գործով մյուս ամբասատանյալ Ս.Գևորգյանի և Արտուշ Մանուկյանի որոշակի առնչությունը, ինչպես նաև կեղծ տվյալներ բովանդակող աշխատանքային գրքույկն անձամբ օգտա¬գործելու փաստը։
Դատարանը որպես ամբաստանյալ Քնարիկ Գևորգյանի պա¬տասխանատվութ¬յունը և պա¬տիժը ծանրացնող հանգամանքներ չարձանագրեց։
Դատարանը որպես ամբաստանյալ Սամվել Գևորգյանի անձը դրականորեն բնու¬թագրող տվյալ է գնա¬հատում` նախկինում դատապարտված չլինելը (ըստ ՀՀ ոստիկանության ինֆոր¬մա¬ցիոն կենտ¬րոն 2014թ. դեկտեմբերի 22-ին կատարված հարցման արդյունքների)« տարիքը (ծնվել է 1950թ. օգոոստոսի 22-ին), իսկ որպես պատասխանատվություն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանք՝ անկեղծորեն զղջալը և խոստովանական ցուցմունքներ տալը՝ հաշվի առնելով, որ վերջինս ըստ էության ընդունել է դստեր աշխա¬տանքային գրքույկում առկա գրառումների ոչ իրական լինելը, գրքույկը ձեռք բերելիս և դստեր օգտագործման հանձնելիս իր որոշակի դերակատորությունը, դստեր, գործով ամբաստանյալ Ք.Գևորգյանի կողմից աշխատանքային գրքույկն օգտա¬գործելու փաստը։
Դատարանը ամբաստանյալ Սամվել Գևորգյանի պա¬տասխանատվութ¬յունը և պա¬տիժը ծանրացնող հանգամանքներ չարձանագրեց։
Դատարանը որպես ամբաստանյալ Արտուշ Մանուկյանի անձը դրականորեն բնու¬թագրող տվյալ է գնա¬հատում` նախկինում դատապարտված չլինելը (ըստ ՀՀ ոստիկանության ինֆոր¬մա¬ցիոն կենտ¬րոն 2014թ. դեկտեմբերի 22-ին կատարված հարցման արդյունքների)« խնամքին 15 և 16 տարեկան անչափահաս երեխաների, կենսաթոշակառու հոր առկայությունը (համա¬ձայն իր իսկ կողմից 2014թ. նոյեմբերի 14-ին տրված թիվ 034/57 տեղեկանքի), ՀՀ Նախագահի կողմից «Անանիա Շիրակացու անվան» մեդալով պարգևատրվելու հանգամանքը (համաձայն` 2011թ. սեպտեմբերի 3-ի հրամա¬նագրի հիման վրա տրված թիվ 000460 մեդալի վկայականի) իսկ որպես պա¬տասխանատ¬վութ¬յունը և պա¬տիժը մեղ¬մաց¬նող հանգամանքներ` դեռևս մինչդատական վարույթից իրեն լիովին մեղավոր ճանաչելը և գործուն զղջալը, բնակության և աշխատանքի վայրում դրականորեն բնու¬թագրվելը (համաձայն` Շիրակի մարզի Գոգհովիտի գյուղապետարանի աշխատակազմի քարտու¬ղար Արշա¬լույս Մանուկյանի կողմից 2014թ. նոյեմբերի 12-ին տրված բնութագրի)։
Դատարանը ամբաստանյալ Արտուշ Մանուկյանի պա¬տասխանատվութ¬յունը և պա¬տիժը ծանրացնող հանգամանքներ չարձանագրեց։
Ամբաստանյալների անձը բնու¬թագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող վերոնշյալ հան¬գամանքները, հաս¬տատված են գործով ձեռք բերված և դա¬տաքննութ¬յամբ հետա¬զոտված, թույ¬լատրե¬լիութ¬յան ու վերաբերելիության չափանիշներին համա¬պատասխա¬նող ապացույց¬ներով և ող¬ջամտո¬¬րեն նվազեցնում են նրանց անձի հանրային վտան¬գա¬վո¬րության աստիճանը։
Պատժի նպատակներն ապահովելու տեսանկյու¬նով անդրադառնալով ամբաս¬տանյալներ Քնարիկ և Սամվել Գևորգյանների, Արտուշ Մանուկյանի նկատմամբ նշանակվող պատժի տե¬սակին և այն կրելու անհրա¬ժեշ¬տութ¬յան հարցին` Դա¬տա¬¬րանը փաստում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 314-րդ հոդվածով մեղսագրվող արարքների համար սահ¬ման¬ված հանցա¬կազմերը նախատեսում է այլընտրան¬քային պատժատե¬սակներ` տու¬գանք կամ ազա¬¬¬տազրկում` որո¬շա¬կի ժամկե¬տով, 314-րդ հոդվածով նախատեսված հանցակազմը՝ նաև լրացուցիչ պատիժ՝ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկմամբ։
Տվյալ պարագայում սույն գործի շրջանակներում քննարկման ենթակա են` ամբաս¬տանյալներ Քնարիկ և Սամվել Գևորգյանների, Արտուշ Մանուկյանի նկատմամբ նշանակ¬վող պատժի տեսակի ընտ¬րության, պատժա¬չափի, այդ թվում՝ տվյալ հոդվածներով նախա¬տեսված պատժի նվազագույն չափից ավելի մեղմ պատիժ կամ ավելի մեղմ պատժա¬տեսակ նշա¬նակելու (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածի կիրառում), նշանակվող պատիժը կրելու կամ չկրելու (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կի¬րա¬ռում), Արտուշ Մանուկյանի նկատմամբ՝ նաև լրացուցիչ պատիժ նշանակելու հար¬ցերը։
Հաշվի առնելով ամբաստանյալներ Քնարիկ և Սամվել Գևորգյանների, Արտուշ Մանուկյանի կատարած հանցանքների բնույթը, նրանց անձը դրականորեն բնութագրող տվյալները, պատաս¬խանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, պատասխա¬նատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգա¬մանք¬¬ների, ինչպես նաև տվյալ հոդվածով նախա¬տեսված ավելի մեղմ պատիժ կամ մեղմ պատ¬¬ժա¬¬տեսակ նշա¬նակելու (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածի կիրառում) հիմքերի բացակայությունը, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդ¬վածի 3-րդ մասի ուղղակի պահան¬ջով` Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալներ Քնարիկ և Սամվել Գևորգյանների, Արտուշ Մանուկյանի նկատմամբ անհրաժեշտ է նշանակել ՀՀ քրեա¬կան օրենսգրքի 325-րդ հոդ¬վածի 1-ին մասով և 314-րդ հոդվածով նախա¬տես¬ված պատժա¬տե¬սակ¬ներից նվազ խիստը` տու¬գանքը, որը պատժի նպատակներն ապահովելու տես¬անկյու¬¬նով լիովին արդարացի է, անհրաժեշտ և բավարար է սոցիալական արդարությունը վերականգնելու, նրանց ուղղելու և նոր հանցա¬գոր¬ծութ¬յունները կանխելու համար։
Անդրադառնալով Արտուշ Մանուկյանի նկատմամբ լրացուցիչ պատիժ նշանակելու խնդրին՝ Դատարաանը փաստում է, որ քրեական օրենքի տառացի մեկնաբանմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 314-րդ հոդվածով նախատեսված լրացուցիչ պատիժը՝ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելը, կարող է նշանակվել բացառապես ազա¬տազրկման ձևով նշանակված հիմնական պատժի հետ մեկտեղ, քանի որ մյուս պատժատեսակից՝ տուգանքից լրացուցիչ այդ պատժատեսակը տարանջատված է միաժամանակ ստորակետով և «կամ» շաղկապով։
Ամբաստանյալ Արտուշ Մանուկյանի կատարած յուրաքանչյուր հանցանքի համար պատիժ« իսկ հան¬¬ցանքների համակցությամբ վերջնական պատիժ սահմանելիս Դատարանն հաշվի է առնում նաև այն« որ սույն գործով վերջինիս մեղսագրվում է ըստ բնույթի և հանրության համար վտանգա¬վո¬րության աստիճանի` միջին ծանրության հան¬ցա¬գոր¬ծությունների կատարում« հետևաբար` նրա նկատ¬մամբ պա¬տիժ պետք է նշանակվի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի 3-րդ մասով« որը կիրառելի է համարում նաև պատիժները մասնակիորեն գումա¬րելու կանոնը։
Ամբաստանյալներ Սամվել և Քնարիկ Գևորգյանների, Արտուշ Մանուկյանի նկատմամբ որպես խա¬¬¬փանման միջոց ընտրված չհե¬ռա¬նալու մասին ստորագրության հարցը քննարկելիս` Դա¬տա¬¬րանը գտնում է« որ այն անհրա¬ժեշտ է վերացնել` սույն դատավճիռն օրի¬նական ուժի մեջ մտնելուց հետո։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` դա¬տավճիռ կայացնելիս Դատարանը պարտավոր է անդրադառնալ նաև իրեղեն ապացույց¬ների, գույ¬քի նկատ¬մամբ կիրառված (կիրառվելիք) արգելանքի, քաղա¬¬քա¬ցիական հայցի հարցերին։ Տվյալ խնդրին անդրա¬¬¬¬դառնալով` Դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալների նկատմամբ քաղա¬քացիական հայց չի ներկայացվել, նրանց գույքի վրա արգելանք չի կիրառվել, ուստի սահմա¬նա¬փակվում է այդ փաստերի արձա¬նագրմամբ։
Անդրադառնալով իրեղեն ապացույցների տնօրինման խնդրին` Դատարանը գտնում է, որ գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված և Դատարանում պահվող` գործով ամբաստանյալ Քնարիկ Սամվելի Գևորգյանի ԲԲ սերիայի 018084 համարի աշխատանքային գրքույկը, որը բովանդակում է աշխա¬տանքային ստաժի վերաբերյալ կեղծ գրառումներ (իրեղեն ապացույց է ճանաչվել է Դա¬տարանի նախա¬ձեռնությամբ) և ՀՀ գյու¬ղատնտե¬սության նախարարության բուժսանիտարիայի պետական տես¬չության Շիրակի ստո¬րա¬¬բաժաման նախկին կնիքը (տվյալ հիմնարկությունն անվա¬նափոխվել է և կնիքն օգտագործման ենթակա չէ) անհրաժեշտ է ոչնչացնել, իսկ ՀՀ Շիրակի մարզի Գոգհովիտի գյուղա¬պետարանի 06300497 համարի կնիքը, որը դեռևս մինչդատական վարույթի ընթացքում ի պահ էր հանձվել նույն համայնքի ղեկավարի պաշտոնը ներկայումս զբաղեցնող Արտուշ Սուրենի Մանուկյանին, անհրաժեշտ է թողնել նրա տնօրինությանը` սույն դատավճիռն օրի¬նա¬կան ուժի մեջ մտնելուց հետո։
Դատարանը գտնում է, որ որպես դատական ծախս` գործով ամբաստանյալներ Քնարիկ Սամվելի Գևորգյանից, Սամվել Սարգսի Գևորգյանից և Արտուշ Սուրենի Մանուկյանից համապար¬տությամբ հօգուտ ՀՀ պետական բյուջեի անհրաժեշտ է բռնագանձել սույն գործով նշանակված դատաձեռագրաբանական-դատափաստաթղթաբանական համալիր փորձաքննության (2014թ. դեկտեմ¬բերի 5-ի թիվ 53071401 եզրակացություն) համար ՀՀ պետական բյուջեի հաշվին կատարված ծախսը 142.800 (հարյուր քա¬ռա¬սուներկու հազար ութ հարյուր) ՀՀ դրամ գումարը։
Գնահատելով և ամփոփելով դատաքննությամբ հետազոտված ապացույց¬ները, ղեկա¬վար¬վելով ՀՀ քրեական դատա¬վա¬¬րա¬կան օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, 119-րդ 357-360-րդ, 364-365-րդ, 369-373-րդ հոդ¬ված¬¬ներով, Դատա¬րանը

Վ Ճ Ռ Ե Ց `

1. Ճանաչել և հռչակել Քնարիկ Սամվելի Գևորգյանի անմեղությունը` կեղծ աշխատանքային գրքույկի լուսապատճենն օգտագործելու դրվագով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված այդ արարքին նրա մասնակցությունն ապացուցված չլինելու հիմքով։
Քնարիկ Սամվելի Գևորգյանին ճանաչել մեղավոր ՀՀ քրեական օրենսգրքի 325-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցա¬գործության կատարման մեջ, նրա նկատ¬¬մամբ նշանակել պա¬տիժ` տուգանք` նվազագույն աշխատա¬վարձի երկուհարյուրհիսունապատիկի` 250.000 (երկու հար¬յուր հիսուն հազար) ՀՀ դրամի չափով։
Քնարիկ Գևորգյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված չհե¬ռանալու մա¬սին ստո¬¬րագրությունը վերացնել` սույն դատավճիռն օրի¬նական ուժի մեջ մտնելուց հետո։

2. Ճանաչել և հռչակել Սամվել Սարգսի Գևորգյանի անմեղությունը` կեղծ աշխատանքային գրքույկի լուսապատճենն օգտագործելուն օժանդակելու դրվագով` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-325-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված այդ արարքին նրա մասնակցությունն ապացուցված չլինելու հիմքով։
Սամվել Սարգսի Գևորգյանին ճանաչել մեղավոր ՀՀ քրեական օրենսգրքի 38-325-րդ հոդ¬վածի 1-ին մասով նախատեսված հանցա¬գործության կատարման մեջ, նրա նկատ¬¬մամբ նշա¬նակել պատիժ` տուգանք` նվազագույն աշխատա¬վարձի երկուհարյուրապատիկի` 200.000 (երկու հարյուր հազար) ՀՀ դրամի չափով։
Սամվել Գևորգյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված չհե¬ռանալու մա¬սին ստո¬¬րագրությունը վերացնել` սույն դատավճիռն օրի¬նական ուժի մեջ մտնելուց հետո։

3. Արտուշ Սուրենի Մանուկյանին ճանաչել մեղավոր ՀՀ քրեական օրենսգրքի 314-րդ հոդ¬վա¬ծով (2 դրվագներով) նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ, նրա նկատմամբ նշա¬նակել պատիժ`
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 314-րդ հոդ¬վածով` աշխատանքային գրքույկում կեղծ տեղեկութ¬յուն¬ներ մտցնելու և ակնհայտ կեղծ այդ փաստաթուղթը հանձնելու դրվագով` տուգանք` նվազագույն աշխատա¬վարձի երեքհարյուրապատիկի` 300.000 ( երեք հարյուր հազար) ՀՀ դրամի չափով,
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 314-րդ հոդվածով` կեղծ աշխատանքյաին գրքույկի լուսապատճենը հաստատելու և հանձնելու դրվագով` տուգանք` նվազագույն աշխատա¬վարձի երկուհար¬յուրհիսու¬նա¬պատիկի` 250.000 ( երկու հարյուր հիսուն հազար) ՀՀ դրամի չափով։
Կիրառելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի 3-րդ մասը, նշանակված պա¬տիժ¬ները մասնակիորեն գումարելով` Արտուշ Սուրենի Մանուկյանի նկատմամբ որպես վերջ¬նա¬կան պատիժ նշա¬նա¬կել տու¬գանք` նվազագույն աշխատավարձի հինգհարյուրապատիկի` 500.000 (հինգ հարյուր հազար) ՀՀ դրա¬մի չա¬փով։
Արտուշ Մանուկյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված չհե¬ռանալու մա¬սին ստո¬¬րագրությունը վերացնել` սույն դատավճիռն օրի¬նական ուժի մեջ մտնելուց հետո։
Իրեղեն ապացույց ճանաչված և Դատարանում պահվող` Քնարիկ Սամվելի Գևորգյանի ԲԲ սերիայի 018084 համարի աշխատանքային գրքույկը և ՀՀ գյուղատնտե¬սության նախարարության բուժսանիտարիայի պետական տեսչության Շիրակի ստորա¬բաժանման նախկին կնիքը ոչնչացնել, իսկ ՀՀ Շիրակի մարզի Գոգհովիտի գյուղապետարանի 06300497 համարի կնիքը, որն ի պահ է հանձվել նույն համայնքի ղեկավար Արտուշ Սուրենի Մանուկյանին, թողնել նրա տնօրինությանը` սույն դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո։
Որպես դատական ծախս` Քնարիկ Սամվելի Գևորգյանից, Սամվել Սարգսի Գևորգյանից և Արտուշ Սուրենի Մանուկյանից համապարտությամբ հօգուտ ՀՀ պետական բյուջեի բռնագանձել 142.800 (հարյուր քառասուներկու հազար ութ հարյուր) ՀՀ դրամ գումար։
Դատավճիռը ստացման օրվանից մե¬կամսյա ժամկետում կարող է բողո¬քարկվել ՀՀ վե¬րաքննիչ քրեական դատարան։

ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Ա.ՎԱՐԴԱՆՅԱՆ