Գործ
ԵԿԴ/0059/01/15

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ

ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔԻ ԿԵՆՏՐՈՆ ԵՎ ՆՈՐՔ-ՄԱՐԱՇ ՎԱՐՉԱԿԱՆ ՇՐՋԱՆՆԵՐԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ


,,30,, հունիսի 2015 ք.Երևան

ՀՀ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանը
/այսուհետև` դատարան/


Նախագահությամբ դատավոր Մ. Մակյանի

Քարտուղարությամբ Թ. Խաչատրյանի

Մասնակցությամբ՝

Մեղադրող Ռ. Հայրապետյանի

Տուժող Լ.Վարդանյանի

Տուժողի ներկայացուցիչ Ս.Հովհաննիսյանի

Հանրային պաշտպան Ա. Եսայանի



դռնբաց դատական նիստերում, Երևան քաղաքում, քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի`


Գառնիկ Համիկի Յոլչյանի` ծնված 31.01.1963թ.-ին,
ք.Երևանում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, ամուսնացած,
միջին-մասնագիտական կրթությամբ, նախկինում չդատված,
հաշվառված և բնակվող` ք.Երևան, Արհեստավորների 1-ն փողոց,
տուն 15, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ
հոդվածով, որպես խափանման միջոց է ընտրված չհեռանալու
մասին ստորագրությունը։


1.Գործի դատավարական նախապատմությունը

Ըստ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազությունից դատարան ստացված քրեական գործի նյութերի և մեղադրական եզրակացության՝

«2015թ. հունվարի 1-ին Լիլիա Նիկոլայի Վարդանյանը իր երեխաների հետ գնացել է հանգուցյալ ամուսնու՝ Երևան քաղաքի Արհեստավորների 1/15 հասցեում գտնվող հայրական տուն` ամուսնու մայրիկին տեսնելու և նոր տարին շնորհավորելու նպատակով։ Այդ ժամանակ տանը գտնվել է նաև ամուսնու եղբայրը՝ Գառնիկ Համիկի Յոլչյանը, վերջինիս կինը՝ Մարգարիտա Պողոսյանը, տղան՝ Տիգրան Յոլչյանը և ամուսնու ընկերը՝ Թովմաս Թովմասյանը, իսկ մայրը գտնվել է այլ սենյակում։ Այդ ընթացքում Լիլիա Վարդանյանի երեխաները իրենց հորեղբորից պահանջել են իրենց հանգուցյալ հոր բջջային հեռախոսը, որի շուրջ Լիլիա Վարդանյանի և Գառնիկ Յոլչյանի միջև ծագել է վիճաբանություն, որի ընթացքում Գառնիկ Յոլչյանը ձեռքերով և ոտքերով հարվածներ է հասցրել Լիլիա Վարդանյանի մարմնի տարբեր մասերին՝ պատճառելով առողջությանը թեթև վնասի հականիշներ չպարունւսկող մարմնական վնասվածքներ՝ աջ նախաբագկի, աջ դաստակի շրջանների քերծվածքների և ձախ սրունքի շրջանի արյունազեղման ձևով»։

Փաստի առթիվ ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի ՔՎ Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի կողմից 16.01.2015թ-ին հարուցվել է քրեական գործ։

23.02.2015թ-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի ՔՎ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի կողմից Գառնիկ Համիկի Յոլչյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով։

Քրեական գործը ՀՀ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վրչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարան է ստացվել և մուտքագրվել 12.03.2015թ.-ին։

2.Ապացույցների հետազոտում և գնահատում

Ամբաստանյալ Գառնիկ Համիկի Յոլչյանը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով առաջադրված մեղադրանքում, ինչպես նախաքննության փուլում, այնպես էլ դատարանում իրեն մեղավոր չի ճանաչել և դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ որ 2015թ.հունվարի 1-ին կնոջ, որդու, եղբոր ընկերների հետ միասին նստած են եղել իրենց տանը՝ սեղանի շուրջ, և նշել են հանգուցյալ եղբոր առաջին ամանորը։ Այնտեղ են գտնվել նաև եղբոր կինը` Լիլիա Վարդանյանը` իր երեխաների հետ միասին։ Այդ ժամանակ եբղոր տղան` Համիկը, պահանջել է իրեն հանձել հորը պատկանող և մինչև մահանալը նրա կողմից օգտագործված «i Phone 4» բջջային հեռախոսը, սակայն ինքը բացատրել է, որ հեռախոսը վաճառել է` հոր հուղարկավորության ծախսերը հոգալու համար։ Խոսակցությանը կջամտել է Լիլիա Վարդանյանին, ով կշտամբել է իրեն հեռախոսն առանց իրենց համաձայն, իր հայեցողությամբ տնօրինելու համար։ Ինքը նախատել է հարսին ու երեխաներին, ասելով որ՝ հիմա դրա ժամանակը և տեղի չի, որպեսզի այդ հարցը քննարկվի, ինչպես նաև դա երեխաների հետ քննարկելու հարց չէ։ Լ.Վարդանյանը, ուշադրություն չդարձնելով իր նախատինքին, խոսքերով ահաբեկել է իրեն, որպեսզի անպայման բերի և վերադարձնի այդ հեռախոսը։
Ամբաստանյալը նշել է, որ իրականում, այդ ժամանակ բջջային հեռախոսի հետ կապված եղել է թեթև վիճաբանություն, որից հետո երեխաները խնդրել են մորը, որպեսզի հեռանան այդտեղից և գնան տուն։ Քիչ անց, նրանք դուրս են եկել իրենց տանից, սակայն մինչև հեռանալը Լ.Վարդանյանը հանգուցյալ ամուսնու ընկերոջը` Թովմաս Թովմասյանին, ասել է «Թոմ, դու քո հալը կտեսնես»։
Մի քանի օր անց իրեն զանգահարել են ոստիկանությունից և հրավիրել բաժին` հարցաքննության, որտեղ իրեն տեղեկացրել են, որ ինքը այդ օրը ծեծի է ենթարկել Լիլիա Վարդանյանին, որի կապակցությամբ քրեական գործ է հարուցված։
Ամբաստանյալը պնդել է, որ քննարկվող դեպքի օրը՝ 2015թ. հունվարի 1-ին, ինքը որևէ հարված չի հասցրել Լիլիա Վարդանյանին, այլ ընդամենն իրենց միջև եղել է բարձր խոսակցություն՝ վեճ, կապված հեռախոսի հետ։
Համոզված է, որ իրենց՝ նախկինում ևս լարված փոխհարաբերությունների պատճառով, տուժողը փորձում է իրեն շանտաժի ենթարկել` գումար շորթելու նպատակով։ Նշել է նաև, որ մինչև եղբոր մահը, վերջինս ու կինը՝ սույն գործով տուժողը, բավականին երկար ժամանակ արդեն համատեղ բնակվելիս չեն եղել, ունեցել են լարված փոխհարաբերություններ։ Եղբոր հիվանդության ընթացքում ևս, տուժող Վարդանյանը հոգ չի տարել նրա մասին և նրան բարկացրել է այն փաստը, որ որևէ մտահոգություն չունենալով ամուսնու մահվան կապակցությամբ, տուժողին ու նրա երեխաներին այդ՝ հանգուցյալի «առաջին» Նոր-Տարին նշելու օրը, հետաքրքրել է միայն նրա մահվանից հետո մնացած բջջային հեռախոսը։

/տես` դատական նիստի արձանագրությունը/

Տուժող Լիլիա Վարդանյանը դատարանում ցուցմունքն է տվել այն մասին, հանդիսանում է սույն քրեական գործի շրջանակներում ամբաստանյալ Գառնիկ Յոլչյանի հանգուցյալ եղբոր կինը։
2015թ. հունվարի 1-ին անչափահաս երեխաների` Էմմա Յոլչյանի և Համիկ Յոլչյանի, հետ միասին այցելել են հանգուցյալ ամուսնու տուն` նրա մոր՝ սկեսուրի, ամանորը շնորհավորելու նպատակով։ Երբ նստած են եղել սեղանի շուրջ, երեխաները սկսել են զրուցել հորեղբոր` Գ.Յոլչյանի, հետ և պահանջել են իրենց վերադարձնել հանգուցյալ հորը պատկանող և նրա մահից հետո մնացած «iPhone 4» բջջային հեռախոսը։ Գ.Յոլչյանը պատասխանել է, որ հեռախոսը վաճառել է, այն այլևս չկա և այդ գումարն օգտագործել է հուղարկավորության հետ կապված ծախսերը հօգալու նպատակով։ Սակայն, երեխաները շարունակել են պնդել, որպեսզի վերադարձնի իրենց հորը պատկանող հեռախոսը, քանի որ տեսել են այն նրա ձեռքում, իսկ Գ.Յոլչյանը պատասխանել է, որ կվերադարձնի միայն այն դեպքում, երբ իրեն կվերադարձնեն հեռախոսի գումարը։ Խոսակցությանը միջամտել է նաև Գ.Յոլչյանի կինը, նախատել է իրեն, որ ծերեխաները դեռ փոքր են նման խոսակցություններ վարելու համար։ Ստիպված միջամտել է նաև ինքը` փորձելով այդ կերպ պաշտպանել երեխաներին։ Այդ ընթացքում Գ.Յոլչյանն իրենից պահանջել է գումար` կապված ամուսնու հուղարկավորության ծախսերի հետ։ Դրանից անմիջապես հետո Գ.Յոլչյանը մոտեցել է իրեն, քաշքշել ձեռքերից, որից հետո սկսել է հարվածել ձեռքերով, մասնավորապես, հարվածել է իր կրծքավանդակի շրջանին, ապա հրել ու գցել է հատակին։ Այն բանից հետո, երբ ինքը ուժ է հավաքել և ոտքի կանգնել, Գ.Յոլչյանը շարունակել է հարվածել իրեն` արդեն մեջքի հատվածում, որից հետո ինքը կրկին ընկել է։ Գ.Յոլչյանի կինը` Մարգարիտա Պողոսյանը, միջամտել է և բռնելով ամուսնու ձեռքերն ասել է, որ «պետք չէ շարունակել»։ Երեխաները, ականատես լինելով այդ տեսարանին, վախեցել, սթրեսի են ենթարկվել և սկսել են լաց լինել, պահանջելով, որպեսզի հեռանան այդտեղից։ Ինքը Գ.Յոլչյանին ասել է, որ նման արարքից հետո անպայման պետք է վերադարձնի բջջային հեռախոսը։ Տեսնելով երեխաներին վախեցած վիճակում, նրանց հետ հեռացել և գնացել են ոստիկանություն` կատարվածի մասին հաղորդում տալու նպատակով։
Հայտնել է որ տանից հեռանալիս, իրարանցման ժամանակ Գ.Յոլչյանը հարվածել է նաև որդու ոտքերի հատվածին, սակայն այդ հարվածը միտումնավոր չի եղել, այլ եղել է պատահական։
Միաժամանակ, տուժողը դատարանում ցուցմունք է տվել նաև, որ մինչև ամուսնու մահը նրա հետ ամուսնալուծված չեն եղել, բացի այդ, ինքը նույնպես մասնակցել է ամուսնու հուղարկավորման ծախսերը հոգալուն։
Ներկայացնելով քաղաքացիական հայց ընդդեմ ամբաստանյալ Գառնիկ Յոլչյանի, տուժող Վարդանյանը հայացադիմումում նշել է, որ հանգուցյալ ամուսնու «iPhone 4» մոդելի բջջային հեռախոսն արժեցել է 580.000 ՀՀ դրամ, որի վաճառքից առաջացած գումարն այդպես էլ չի հայտնաբերվել։ Դատարանից սակայն, խնդրել է իր օգտին բռնագանձել 100.000 / մեկ հարյուր հազար/ ՀՀ դրամ` որից 50.000 /հիսուն հազար/ -ը որպես իր փաստաբանին, իսկ 50.000 /հիսուն հազար/ -ը` երեխաների հեգաբանական խնդիրները լուծելու համար «Ժեստ» հոգեբանական կենտրոնին վճարված գումարների փոխհատուցում։

/տես` դատական նիստի արձանագրությունը/

Վկա Անի Ապիտոնյանը դատարանում ցուցմունքն այն մասին, որ աշխատում է «Ժեստ հոգեբանական խորհրդատվության և մանկան զարգացման» կենտրոնում` որպես մանկավարժ-հոգեբան։
2015թ. հունվարի 16-ին գործով տուժող Լիլիա Վարդանյանը իր երեխաներին` Էմմա և Համիկ Յոլչյաններին, բերել է «Ժեստ հոգեբանական խորհրդատվության և մանկան զարգացման» կենտրոն։ Երեխաները գտնվել են սթրեսային վիճակում, ինչը պայմանավորված է եղել առաջին հերթին նրանց հոր մահվան հանգամանքով։ Երեխաները հիմնականում հեշտ են պատմել կատաված միջադեպի մասին, սակայն մի պահ նկատել է, որ պատմելիս Էմմայի մոտ առաջ են եկել ֆիզիոլոգիական փոփոխություններ` մասնավորապես սառել են ձեռքերը։ Վկան նշել է, որ իր կարծիքով երեխաներն իրեն պատմել են ճշմարտությունը և մայրը նրանց այդ առումով ոչինչ սովորացրած չի եղել։ Նման եզրահանգման գալիս, հիմք է ընդունել այն, որ երեխաները դեպքը նկարագրել են մակերեսորեն և կոնկրետ մանրամասներ չեն պատմել, այսինքն, երեխաները նակարագրել են դիպվածը և ոչ թե հանգամանքները։
Ինքը հոգեբանական զրույց է ունեցել երեխաների հետ, որի ընթացքում նրանք իրեն պատմել են հետևյալը.
Էմմա Յոլչյանը պատմել է, որ 2015թ. հունվարի 1-ին գնացել են տատիկի տուն` ամանորը շնորհավորելու։ Այնտեղ, ինքը և եղբայրը հորեղբորից` Գ.Յոլչյանից, պահանջել են, որպեսզի իրենց հանձնի հորը պատկանող «Այֆոն 4» բջջային հեռախոսը, սակայն հորեղբայրը պատասխանել է, որ հեռախոսը չկա, իսկ իրենք շարունակել են պնդել ու պահանջել հեռախոսը, քանի որ տեսել են այն նրա մոտ։ Այդ զրույցի հետ կապված ծագել է վեճ, որի ընթացքում հորեղբայրը` Գ.Յոլչյանը, հարվածել է մորը` Լ.Վարդանյանին, իսկ ինքը, տեսնելով այդ ամենը, սկսել է լաց լինել։
Համիկը իր հետ տեղի ունեցած զրույցում հայտնել է, որ այդ օրը տատիկի տանը գտնվելու ընթացքում հորեղբայրը հրել է մայրիկին, նա ընկել է, իսկ Էմման, տեսնելով այդ ամենը, խնդրել է, որպեսզի հեռանան տատիկի տանից։ Սակայն մայրը` Լ.Վարդանյանը, ասել է, որ չեն հեռանալու մինչև հեռախոսը չստանան։ Ապա, իջել են տատիկի սենյակ, վերցրել հագուստները և հեռացել։ Համիկը պատմել է նաև, որ, երբ այդ օրը ինքը աստիճանների վրա կանգնած է եղել, հորեղբյարը հարվածել է նաև իր ոտքին, սակայն հարվածը եղել է պատահական և ոչ թե դիտավորյալ։
Նշել է, որ Էմման հարցազրույցի ընթացքում եղել է տագնապած, նրա մոտ սթրեսը եղել է ավելի արտահայտված, իսկ Համիկը զրուցել է դանդաղ։ Վկան պնդել է նաև, որ երեխաների հետ տեղի ունեցած հարցազրույցի ժամանակ նրանք հայտնել են, որ հորեղբայրը խփել և հրել է իրենց մորը, նա ընկել է գետնին, որից հետո ոտքի է կանգնել, սակայն իրեն չեն հայտնել այնպիսի տեղեկություն, համաձայն որի` երբ մայրը ոտքի է կանգնել, հորեղբայրը նրան նորից շարունակել է հարվածներ հասցնել։

/տես` դատական նիստի արձանագրությունը /

Պաշտպանության կողմի միջնորդությամբ որպես վկա դատարան հրավիրված Թովմաս Թովմասյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ հանդիսանում է սույն գործով ամբաստանյալ Գառնիկ Յոլչյանի և նրա հանգուցյալ եղբոր` նույն ինքը տուժողի ամուսնու ընկերը։
2015թ. հունվարի 1-ին գտնվել է մահացած ընկերոջ հայրական տանը` ընկերոջ մայրիկին տեսնելու և ամանորը շնորհավորելու նպատակով։ Այդ օրը այդտեղ է գտնվել է նաև սույն քրեական գործի շրջանակներում տուժող Լիլիա Վարդանյանը` իր երեխաների հետ միասին։ Լիլիայի երեխաներից մեկն իրենց հորեղբորից, նույն ինքը ամբաստանյալ Գառնիկ Յոլչյանից, պահանջել է հորը պատկանող բջջային հեռախոսը, սակայն Գառնիկ Յոլչյանը նրան պատասխանել է, որ վաճառել է այն։ Այդ թեմայի շուրջ նրանց միջև սկսվել է վիճաբանություն և բարձր խոսակցություն։ Այնուհետև, Լիլիա Վարդանյանը իջել է ներքև, գնացել է ընկերոջ մոր` տիկին Էմմայի սենյակ, որտեղ շարունակվել են հնչել բղավոցներ։ Գ.Յոլչյանը, սակայն այդ սենյակ չի գնացել։ Խոսակցությունը եղել է անձնական հարցերի շուրջ, կապված բջջային հեռախոսի և պարքով գումարների վերաբերյալ։ Վիճաբանության ընթացքում ինքը հորդորել է, խնդրել, որպեսզի դադարեցնեն գոռգոռոցները։ Վեճի ընթացքում երեխաները լաց են եղել և ցանկացել են հեռանալ այդտեղից, սակայն Լ.Վարդանյանը հայտնել է, որ կհեռանան միայն բջջային հեռախոսը վերցնելուց հետո։
Վկա Թովմասյանը դատարանում պնդել է, որ հունվարի 1-ին, նշված ամբողջ ժամանակահատվածում գտնվել է հանգուցյալ ընկերոջ մոր տանը, որտեղ Գառնիկ Յոլչյանի և Լիլիա Վարդանյանի միջև եղել է միայն վիճաբանություն և բարձր ձայներով գոռգոռոցներ, սակայն Գ.Յոլչյանը Լ.Վարդանյանին որևէ հարված չի հասցրել, նրանց միջև քաշքշուկ չի եղել։
Հայտնել է նաև, որ տեղյակ չէ, թե որտեղից են առաջացել Լ.Վարդանյանի վրա հայտնաբերված մարմնական վնասվածքները։

/տես` դատական նիստի արձանագրությունը/

Պաշտպանության կողմի միջնորդությամբ որպես վկա դատարան հրավիրված Մարգարիտ Պողոսյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ հանդիսանում է սույն քրեական գործով ամբաստանյալ Գառնիկ Յոլչյանի կինը։
2015թ. հունվարի 1-ին ամուսնու և որդու հետ միասին գտնվել են տանը։ Ժամը 19։00-ից մինչև 20։00-ն ընկած ժամանակահատվածում իրենց տուն են եկել հանգուցյալ տեգրոջ կինը` Լիլիա Վարդանյանը, երեխաների հետ միասին։ Երբ նստած են եղել սեղանի շուրջ, Լիլիայի տղան մոտեցել է ամուսնուն` Գառնիկին, և ասել «հոպար կտա՞ս պապայիս բջջային հեռախոսը»։ Գ.Յոլչյանը, պատասխանել է, որ հեռախոսը վաճառել է և այդ գումարով հոգացել նրա հուղարկավորման ծախսերը։ Այդ ժամանակ Լիլիա Վարդանյանը միջամտելով խոսակցությանն ասել է` «գլուխդ պատով ես տվել, որ ծախել ես, քոնը ծախեիր կամ տղայինդ»։ Գառնիկն էլ պատասխանել է, որ անհրաժեշտության դեպքում դա էլ կվաճառի։ Լիլիա Վարդանյանը շարունակել է պնդել, որ ամեն կերպ ստանալու է ամուսնու բջջային հեռախոսը։ Սկսվել է լեզվակռիվ, և Գ.Յոլչյանը սաստելով տուժողին ասել է` «Լիլիա այսօր այդ օրը չէ, մարդիկ եկել են շնորհավորելու մահացած եղբորս` քո ամուսնու, ամանորը»։ Քիչ անց տեսնելով, որ Լիլիան շարունակում է այդ տհաճ խոսակցությունը, թողել ու հեռացել է։ Երեխաները, տեսնելով լեզվակռիվը, հուզվել են և մորը` Լ.Վարդանյանին ասել են «մամ արի գնանք», սակայն նա պատասխանել է, որ «չէ ես պետք է մնամ և ստանամ հեռախոսը»։ Որոշակի ժամանակ անց Լ.Վարդանյանն իջել է սկսեսուրի` տիկին Էմմայի, սենյակ, որտեղ նույնպես վիճաբանել է նրա հետ և դուրս եկել տանից։
Վկան կտրականապես հերքելով այն փաստը, որ ամուսինը հարվածել է Լիլիա Վարդանյանին, հայտնել է, որ նա ստում է և Գ.Յոլչյանը չի հարվածել վերջինիս։ Նրանց միջև ընդամենը եղել է լեզվակռիվ, որը տևել է մոտավորապես 30 րոպե։ Լեզվակռիվ-վիճաբանությունը եղել է նախ Լ.Վարդանյանի և Գ.Յոլչյանի միջը, ապա նաև Լ.Վարդանյանը վիճաբանել է իր հետ։ Ավելին, տանից հեռանալիս, Վարդանյանը սպառնալիքներ է հնչեցրել նաև իրենց տանը գտնվող հյուրի` Թովմաս Թովմասյանի, հասցեին, ասելով` «Թոմ, դու հլա քո հալը կտեսնես»։

/տես` դատական նիստի արձանագրությունը/

Պաշտպանության կողմի միջնորդությամբ որպես վկա դատարան հրավիրված Տիգրան Յոլչյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ հանդիսանում է գործով ամբաստանյալ Գառնիկ Յոլչյանի որդին։
2015թ. հունվարի 1-ին տանը նշել են հանգուցյալ հորեղբոր առաջին ամանորը։ Ժամը 19։00-ից 20։00-ն ընկած ժամանակահատավածում եկել է հանգուցյալ հորեղբոր կինը` Լիլիա Վարդանյանը` իր երեխաների հետ միասին։ Լ.Վարդանյանի երեխաները մոտեցել են հորը` Գ.Յոլչյանին, և ասել «հոպար պապայի հեռախոսը տուր», սակայն հայրը պատասխանել է, որ «ազիզ ջան, դա ինչ քո խոսելու թեման է»։ Այնուհետև, երեխաները նորից շարունակել են հորից պահանջել հեռախոսը, սակայն հայրը կրկին պատասխանել է, որ` «նման խոսակցություններ վարելու օրը և տեղը չէ»։ Այնուհետև, խոսակցությանը միջամտել է Լ.Վարդանյանը, ով նույնպես պահանջել է հանգուցյալ ամուսնու բջջային հեռախոսը, սակայն հայրը նորից է պատասխանել, որ ամոթ է նման խոսակցություն վարել, քանի որ իր հանգուցյալ ամուսնու առաջին նոր տարին է։ Միաժամանակ, հայրը ասել է, որ բջջային հեռախոսը վաճառել է, որպեսզի կատարի հուղարկավորման ծախսերը, սակայն, Լ.Վարդանյանը պատասխանել է «գլուխդ պատին ես տվել, ինչի ես վաճառել այն»։ Այնուհետև, երբ Լ.Վարդանյանը շարունակել է բորբոքված խոսել, հայրը ասել է «ես քո հավեսը չունեմ» և իջել ներքև, որից հետո Լ.Վարդանյանն է իջել տատիկի սենյակ, որտեղ վիճաբանությունը շարունակել է արդեն տատի հետ։ Ի վերջո ասելով, թե` «ինչել լինի, ես այդ հեռախոսը ստանալու եմ, դուք ձեր հալը կտեսնեք» տուժողը հագնվել ու երեխաների հետ միասին հեռացել է իրենց տանից։
Ընթացքում երեխաները սկսել են լաց լինել, ցանկացել են հեռանալ, սակայն Լ.Վարդանյանը պնդել է, որ` «մինչև հեռախոսը չստանամ, ես չեն հեռանա»։
Հայտնել է, որ հոր և Լիլիա Վարդանյանի միջև եղել է ընդամենը բարձր խոսակցություն, իսկ հայրը որևէ հարված նրան չի հասցրել։

/տես` դատական նիստի արձանագրությունը/

Մեղադրողի միջնորդությամբ որպես վկա դատարան հրավիրված անչափահաս Էմմա Յոլչյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ հանդիսանում է տուժող Լ.Վարդանյանի դուստրը, 8 տարեկան է և սովորում է դպրոցում։
2015թ. հունվարի 1-ին մոր` Լիլիա Վարդանյանի, և եղբոր` Համիկ Յոլչյանի, հետ միասին գնացել են տատիկի տուն` ամանորը շնորհավորելու։ Նախ մտել են տատիկի սենյակ, շնորհավորեել նրան, այնուհետև գնացել են հյուրասենյակ։ Այնտեղ են գտնվել հորեղբայրը` Գառնիկ Յոլչյանը, նրա կինը, որդին և իրենց հոր ընկերը, ում «Թոմ հոպար» են անվանում։ Սեղանի շուրջ, երբ ինքը և եղբայրը տեսել են հորեղբորը, նրանից պահանջել են, որպեսզի վերադարձնի իրենց հորը պատկանող բջջային հեռախոսը, սակայն հորեղբայրը պատասխանել է, որ հեռախոսը վաճառել է և այն այլևս չկա։ Զրույցին միջամտել է հորեղբոր կինը և մայրիկին ասել, թե «դրա ժամանակը չէ, ինչեր ես սովորեցրել այս երեխաներին»։ Մայրիկը պատասխանել է, թե` «ինչպես չկա բջջային հեռախոսը։ Երեխաները իրենք են ցանկություն հայտնում ստանալ հորը պատկանող բջջային հեռախոսը»։ Հորեղբոր և մայրիկի միջև սկսվել է վիճաբանություն։ Վիճաբանության ընթացքում հորեղբայրը հրել է մայրիկի մեջքին և նա վայր է ընկել, ապա` ուժ է հավաքել և վեր կացել։ Այդ ամենից հետո մայրիկը գտնվել է շոկի մեջ, չի հասկացել, թե ինչ է կատարվել։ Վեր կենալով, մայրիկը զանգահարել է ոստիկանություն, որից հետո բոլոր տղամարդիկ տանից հեռացել են։ Ապա իրենք գնացել են ոստիկանություն։
Նշել է նաև, որ այդ օրը տատիկի տանը սեղանի շուրջ գտնվելու ընթացքում հորեղբոր կինը իրենց ներկայությամբ ասել է մայրիկին, որ «ամեն ինչ դու արեցիր, որ ամուսինդ մահացավ»։
Վկա Յոլչյանը հայտնել է նաև, որ դատարանում ցուցմունք տալուց առաջ իրեն ոչ ոք, ոչինչ չի սովորեցրել, ինքը հայտնում է միայն ճշմարտությունը և մանրամասն հիշում է տվյալ օրվա հետ կապված դեպքերը։

/տես` դատական նիստի արձանագրությունը/

Մեղադրողի միջնորդությամբ որպես վկա դատարան հրավիրված անչափահաս Համիկ Յոլչյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ 7 տարեկան է, հաճախում է դպրոց, նաև զբաղվում է կառատե սպորտաձևով։
2015թ. հունվարի 1-ին մայրիկի` Լ.Վարդանյանի և քրոջ` Էմմա Յոլչյանի, հետ գնացել են տատիկի տուն` ամանորը շնորհավորելու։ Նախ մտել են տատիկի սենյակ, ապա` հյուրասենյակ։ Հյուրասենյակում գտնվել են հորեղբայրը` Գառնիկ Յոլչյանը, նրա կինը, որդին և հոր ընկերը։ Երբ տեսել են հորեղբորը, ինքը և քույրը նրանից պահանջել են, որպեսզի իրենց հանձնի հորը պատկանող բջջային հեռախոսը։ Սակայն հորեղբայրը պատասխանել է, որ հեռախոսը վաճառել է և այն այլևս չկա։ Խոսակցությանը միջամտել է մայրիկը և ասել, թե ինչպես չկա բջջային հեռախոսը, իսկ հորեղբոր կինը մայրիկին ասել է «ինչեր ես սովորեցնում այս երեխաներին»։ Մայրիկը և հորեղբայրը սկսել են վիճաբանել և այդ ընթացքում հորեղբայրը մեջքից հրել է մայրիկին, որի հետևանքով նա վայր է ընկել։ Ապա, մայրիկը ուժ է հավաքել և վեր է կացել։ Նա ընկել է շոկի մեջ և զանգահարել ոստիկանություն։ Ինքը խնդրել է հոր ընկերոջը` Թոմ հոպարին, որպեսզի մի բան անի։ Սակայն նա ասել է, որ ոչինչ չի կարող անել։ Այդ ընթացքում բոլոր տղամարդիկ հեռացել են տանից, իսկ իրենք գնացել են ոստիկանություն։ Երբ տուն են գնացել, նկատել են, որ հորեղբայր Գառնիկը պատահաբար հարվածել է նաև իր ոտքին։ Ինքը դեպքը մանրամասն հիշում է, պատմում է այն ամբողջությամբ և իրեն ոչնինչ չեն սովորեցրել։
/տես` դատական նիստի արձանագրությունը/


Դատաքննությամբ հրապարակվել և հետազոտվել են նաև հետևյալ ապացույցները.

ՀՀ ԱՆ Հանրապետական դատական բժշկության գիտագործնական կենտրոնի կողմից տրված թիվ 5 դատաբժշկական եզրկացությունը, համաձայն որի`

«Լիլիա Վարդանյանի մարմնական վնասվածքները` աջ նախաբազկի, աջ դաստակի շրջանների քերծվածքների և ձախ սրունքի շրջանի արյունազեղման ձևով, պատճառվել են բութ առարկաներով, հնարավոր է որոշման մեջ նշված ժամկետում և հանգամանքներում, որոնք առողջությանը թեթև վնասի հատկանիշներ չեն պարունակում»։

/տես` գ.թ. 18-19, դատական նիստի արձանագրությունը/
Ա
Այլ փաստաթղթի կարգով ապացույց ճանաչված` 18.02.2015թ. տուժող Լիլիա Վարդանյանի կողմից ներկայացված «Ժեստ հոգեբանական խորհրդատվության և մանկան զարգացման» կենտրոնից վերցված տեղեկանքը, համաձայն որի`

/…/«Էմմա Յոլչյանի /ծնված` 10.02.2007թ./ և Համիկ Յոլչյանի /ծնված` 28.03.2008թ./ մոտ առկա է դեպրեսիս, սթրես, վախ միայնակ մնալուց` մասնավորապես առանց մոր` մթությունից։ Դեպրեսիայի համար պատճառ է հանդիսացել նրանց հոր մահը։ երեխաների մոտ դեպրեսիայի խորացմանը նպաստել է սթրեսային իրավիճակը, որը տեղի է ունեցել իրենց հայրական տանը, իրենց ներկայությամբ տեղի ունեցած վիճաբանությունը։ /…/ Ըստ երեխաների` խոսակցության ընթացքում իրենց հորեղբայրը խփել և հրել է իրենց մորը։ Երեխաները վաղեցել են և լաց են եղել, Էմման քաշել է մոր շորից, որպեսզի օգնի նրան կանգնել/…/»։

/տես` գ.թ. 38-39 դատական նիստի արձանագրությունը/

Գառնիկ Յոլչյանի վերաբերյալ ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի կողմից տրված պահանջագիրը, համաձայն որի վերջինս կենտրոնի հաշվառումներով չի անցնում։

/տես` գ.թ. 29, դատական նիստի արձանագրությունը/


3. Դատարանի իրավական վերլուծությունները

Գառնիկ Համիկի Յոլչյանին նախաքննական մարմնի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով առաջադրվել է հետևյալ մեղադրանքը.

«2015թ. հունվարի 1-ին Լիլիա Նիկոլայի Վարդանյանը իր երեխաների հետ գնացել է հանգուցյալ ամուսնու Երևան քաղաքի Արհեստավորների 1/15 հասցեում գտնվող հայրական տուն` ամուսնու մայրիկին տեսնելու և նոր տարին շնորհավորելու նպատակով։ Այդ ժամանակ տանը գտնվել է նաև ամուսնու եղբայրը՝ Գառնիկ Համիկի Յոլչյանը, վերջինիս կինը՝ Մարգարիտա Պողոսյանը, տղան՝ Տիգրան Յոլչյանը և ամուսնու ընկերը՝ Թովմաս Թովմասյանը, իսկ մայրը գտնվել է այլ սենյակում։ Այդ ընթացքում Լիլիա Վարդանյանի երեխաները իրենց հորեղբորից պահանջել են իրենց հանգուցյալ հոր բջջային հեռախոսը, որի շուրջ Լիլիա Վարդանյանի և Գառնիկ Յոլչյանի միջև ծագել է վիճաբանություն, որի ընթացքում Գառնիկ Յոլչյանը ձեռքերով և ոտքերով հարվածներ է հասցրել Լիլիա Վարդանյանի մարմնի տարբեր մասերին՝ պատճառելով առողջությանը թեթև վնասի հականիշներ չպարունակող մարմնական վնասվածքներ՝ աջ նախաբազկի, աջ դաստակի շրջանների քերծվածքների և ձախ սրունքի շրջանի արյունազեղման ձևով»։

Դատարանը վերը շարադրված ապացույցների համակարգային վերլուծության արդյունքում, յուրաքանչյուր ապացույց մյուս ապացույցների հետ համադրելու և գնահատելու և ապացույցների ամբողջության զանգվածը գործի փաստական հանգամանքների հետ համատեղ դիտարկելու միջոցով ապացուցված և հաստատված չհամարեց Գառնիկ Յոլչյանին` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով առաջադրված մեղադրանքը, մասնավորապես այն, որ նա, ինչպես ներկայացված է մեղադրանքի որոշմամբ`

/…/ 2015թ. հունվարի 1-ին իրենց տանը ձեռքերով և ոտքերով հարվածներ է հասցրել Լիլիա Վարդանյանի մարմնի տարբեր մասերին նրան պատճառել առողջությանը թեթև վնասի հականիշներ չպարունակող մարմնական վնասվածքներ՝ աջ նախաբազկի, աջ դաստակի շրջանների քերծվածքների և ձախ սրունքի շրջանի արյունազեղման ձևով /…/ ։ ըստ այդմ գտնում է, որ ամբաստանյալ Գառնիկ Յոլչյանի նկատմամբ պետք է կայացվի արդարացման դատավճիռ՝ ներքոհիշյալ հիմնավորումներով և պատճառաբանութամբ։

Ինչպես նշվեց սույն դատավճռի երկրորդ բաժնում, տուժող Լիլիա Վարդանյանը, դատարանում ցուցմունք է տվել ու պնդել, որ դեպքի օրը վիճաբանության ժամանակ «/…/ Գ.Յոլչյանը մոտեցել է իրեն, քաշքշել ձեռքերից, որից հետո սկսել է հարվածել ձեռքերով, մասնավորապես, հարվածել է իր կրծքավանդակի շրջանին, ապա հրել ու գցել է հատակին։ Այն բանից հետո, երբ ինքը ուժ է հավաքել և ոտքի կանգնել, Գ.Յոլչյանը շարունակել է հարվածել իրեն` արդեն մեջքի հատվածում, որից հետո ինքը կրկին ընկել է։ /…/։

Նշվածը վկայում է այն մասին, որ տուժողը հստակ նկարագրել է միջադեպի ընթացքում ամբաստանյալի կողմից կատարված գործողություններն ու իրեն հասցված հարվածների հաջորդականությունն ու տեղակայումը։

Դատարանն արձանագրում է, որ բացի տուժողի ցուցմունքից` իրեն նման կերպ հարվածներ հասցնելու, դրանց հաջորդականության և տեղակայումների մասին ինչպես գործի նախաքննությամբ, այնպես էլ դատարանում որևէ այլ տվյալ ձեռք չի բերվել։

Այսպես`

դատարանում հարցաքննված անչափահաս վկաներ Էմմա և Համիկ Յոլչյանները, ովքեր եղել են միջադեպի անմիջական ականատեսները, հորեղբոր կողմից իրենց մորը մի քանի անգամ հարվածներ հասցնելու, առավել ևս վերջինիս գետնից բաձրանալուց հետո նորից հարվածելու մասին որևէ տվյալ չեն հայտնել։

Տուժող Լիլիա Վարդանյանի երեխաները` Էմմա և Համիկ Յոլչյանները, դատարանում բավականին անկաշկանդ, սակայն խիստ նույնաբովանդակ, կարելի է ասել` բառացի ցուցմունք են տվել, այն մասին, որ հայտնելով, որ` «/…/Վիճաբանության ընթացքում հորեղբայրը հրել է մայրիկի մեջքին և նա վայր է ընկել, ապա` ուժ է հավաքել և վեր կացել։ Այդ ամենից հետո մայրիկը գտնվել է շոկի մեջ, չի հասկացել, թե ինչ է կատարվել։ Վեր կենալով, մայրիկը զանգահարել է ոստիկանություն/…/»։

/տես` Էմմա Յոլչյանի ցուցմունքը/

Իր հերթին անչափահաս վկա Համիկ Յոլչյանը դատարանում հայտնել է, որ` «/…/ Մայրիկը և հորեղբայրը սկսել են վիճաբանել և այդ ընթացքում հորեղբայրը մեջքից հրել է մայրիկին, որի հետևանքով նա վայր է ընկել։ Ապա, մայրիկը ուժ է հավաքել և վեր է կացել։ Նա ընկել է շոկի մեջ և զանգահարել ոստիկանություն/…/»։

/տես` Համիկ Յոլչյանի ցուցմունքը/

Տուժող Լ.Վարդանյանին ամբաստանյալ Գառնիկ Յոլչյանի կողմից տուժողի նկարագրած ձևով հարվածներ հասցնելու մասին դատարանում տվյալներ ձեռք չեն բերվել նաև վկա Անի Ապիտոնյանի հարցաքննության արդյունքում, ով ոչ թե եղել է դեպքի ականատեսը, այլ սոսկ կրկնել է իր մոտ` հոգեբանական զրույցի բերված, սույն գործով անչափահաս վկաներ հանդիսացող Էմմա և Համիկ Յոլչյանների իրեն պատմած հանգամանքերը։
Հարկ է նշել, որ վերջինս դատարանում հարցաքննվելիս, ասաց, որ` «/…/ Համիկը իր հետ տեղի ունեցած զրույցում հայտնել է, որ այդ օրը տատիկի տանը գտնվելու ընթացքում հորեղբայրը հրել է մայրիկին, նա ընկել է, իսկ Էմման, տեսնելով այդ ամենը, խնդրել է, որպեսզի հեռանան տատիկի տանից։ Սակայն մայրը` Լ.Վարդանյանը, ասել է, որ չեն հեռանալու մինչև հեռախոսը չստանան։ Ապա, իջել են տատիկի սենյակ, վերցրել հագուստները և հեռացել։ Համիկը պատմել է նաև, որ, երբ այդ օրը ինքը աստիճանների վրա կանգնած է եղել, հորեղբյարը հարվածել է նաև իր ոտքին, սակայն հարվածը եղել է պատահական և ոչ թե դիտավորյալ։
Նշել է, որ Էմման հարցազրույցի ընթացքում եղել է տագնապած, նրա մոտ սթրեսը եղել է ավելի արտահայտված, իսկ Համիկը զրուցել է դանդաղ։ Վկան պնդել է նաև, որ երեխաների հետ տեղի ունեցած հարցազրույցի ժամանակ նրանք հայտնել են, որ հորեղբայրը խփել և հրել է իրենց մորը, նա ընկել է գետնին, որից հետո ոտքի է կանգնել, սակայն իրեն չեն հայտնել այնպիսի տեղեկություն, համաձայն որի` երբ մայրը ոտքի է կանգնել, հորեղբայրը նրան նորից շարունակել է հարվածներ հասցնել»/…/։

Ասվածից հետևում է, որ այն անձինք, ովքեր ըստ մեղադրանքի կողմի եղել են ոչ շահագրգիռ և դատարանում տվել են իրականությանը համապատասխանող ցումունքներ /դրանք են տուժողի երեխաներն ու նրանց հետ անձնական զրույց ունեցած հոգեբանը/, չեն հայտնել այնպիսի փաստերի մասին որոնք կպարունակեին մեղադրանքի որոշմանը համահունչ փաստական տվյալներ և հիմք կտային դատարանին գալու այն եզրահանգման, որ ամբաստանյալի մեղքը հիմնավորված է գործով ձեռք բերված բավարար ապացույցներով։

Դատարանը, համադրելով հետազոտված ապացույցները, ցանկանում է անդրադառնալ նաև պաշտպանության կողմի միջնորդությամբ դատարան հրավիրված վկաների ցուցմունքների վերլուծությանը, սակայն մինչև դրանց անդադառնալը, ցանկանում է արձանագրել փաստ այն մասին, որ հիշյալ վկաները դեպքի ամբողջ ընթացքում գտնվելով նույն սենյակում, որտեղ ըստ մեղադրանքի տեղի էր ունեցել Լիլիա Վարդանյանի ծեծը, նախաքննական մարմնի կողմից կազմված և գործի նկատմամբ դատավարական ղեկավարում իրականացրած դատախազի կողմից հաստատված մեղադրական եզրակացության դատակոչի ցուցակում ընդգրկված չեն եղել և դատարան են հրավիրվել պաշտպանի միջնորդության արդյունքում։

Դատարանը, փաստելով, որ այս վկաներից երկուսը հանդիսանում են ամբաստանյալի կինն ու որդին, այսինքն, նրան մերձավոր ազգականները, իրավունք չունի վերջիններիս հայտած տեղեկությունները համարել ոչ արժանահավատ կամ կողմնակալ, հաշվի առնելով որ նրանք, ընդհանուր կարգով նախազգուշացված են եղել դատարանում սուտ ցումունք տալու համար նախատեսված քրեական պատասխանատվության մասին։

Ավելին, դեպքի պահին նույն սենյակում գտնված մյուս վկան` Թովմաս Թովմասյանը, հանդիսանալով գործի ելքով չշահագրգռված անձ և չգտնվելով ամբաստանյալի հետ որևէ հարազատական կապի մեջ, տվել է այնպիսի նույնաբովանդակ ցուցմունքներ, ինչպսիք են ամբստանյալի, նրա կնոջ ու որդու կողմից տրված ցումունքներն այն մասին, թե դեպքի օրը հեռախոսի շուրջ եղել է ընդամենը բարձաձայն խոսակցություն` վեճ, սակայն միևնույն ժամանակ ի սպառ հերքել են ամբաստանյալի կողմից ոտւժողի նկատմամբ որևէ բռության գործադրումը։

Այլ խոսքով, վերլուծելով տուժողի ցուցմունքները, դատարանն արձանագրում է, որ վերջինիս պնդմամբ 2015թ. հունվարի 1-ին գտնվել է հանգուցյալ ամուսնու մոր տանը։ Այնտեղ սկսկվել է խոսակցություն` երեխաների և հորեղբոր միջև` կապված հանգուցյալ ամուսնու բջջային հեռախոսի հետ, որին միջամտել է նաև ինքը։ Այդ ընթացքում Գ.Յոլչյանը մոտեցել է իրեն, քաշքշել ձեռքերից, որից հետո սկսել է հարվածել ձեռքերով, մասնավորապես, հարվածել է կրծքավանդակի շրջանում, ապա հրել, գցել է հատակին։ Սակայն ինքը ուժ է հավաքել և ոտքի կանգնել, իսկ Գ.Յոլչյանը շարունակել է հարվածել` արդեն մեջքի հատվածին, որից հետո կրկին ընկել է։

Վերոգրյալ ապացույցների համակարգային վերլուծության արդյունքում, դատարանն արձանագրում է, որ Լ.Վարդանյանին` իր նկարագրած ձևով ու պայմաններում մարմնական վնասվածքներ հասցնելու, ֆիզիկանան ցավ պատճառելու հանգամանքը հաստատվում է միայն հենց իր` տուժողի, ցուցմունքով։

Մինչդեռ, դատարանում հարցաքննված վկաները, ինչպես նաև ամբաստանյալը, իրենց ցուցմունքներում չեն հայտնել այնպիսի փաստեր կամ իրողություն, որը կհաստատեր Լ.Վարդանյանի դատաքննական ցուցմունքը։

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգքրի 104-րդ հոդվածի համաձայն`

«Քրեական գործով ապացույցներ են ցանկացած փաստական տվյալները, որոնց հիման վրա օրենքով որոշված կարգով հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը, դատարանը պարզում են քրեական օրենսգրքով նախատեսված արարքի առկայությունը կամ բացակայությունը, այդ արարքը կասկածյալի կամ մեղադրյալի կողմից կատարելը կամ չկատարելը և մեղադրյալի մեղավորությունը կամ անմեղությունը, ինչպես նաև գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող այլ հանգամանքներ»։

Նույն հոդվածի 2-րդ մասի 6-րդ կետի համաձայն`

Քրեական դատավարությունում որպես ապացույցներ թույլատրվում են`

/…/ փորձագետի եզրակացությունը

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 243-րդ հոդվածի համաձայն`

«Փորձաքննությունը կատարվում է հետաքննության մարմնի աշխատակցի, քննիչի, դատախազի որոշման հիման վրա, երբ քրեական գործով նշանակություն ունեցող հանգամանքները պարզելու համար անհրաժեշտ են գիտության, տեխնիկայի, արվեստի կամ արհեստի, այդ թվում` համապատասխան հետազոտությունների մեթոդիկայի, բնագավառներում հատուկ գիտելիքներ։ Հետաքննության մարմնի աշխատակցի, քննիչի, դատախազի, մասնագետների, ընթերակաների հատուկ գիտելիքների առկայությունը չի ազատում համապատասխան դեպքերում փորձաքննություն նշանակելու անհրաժեշտությունից»։

ՀՀ քրեական դատավարոթյան օրենսգրքի 108-րդ հոդվածի համաձայն`

«Քրեական գործով վարույթում ստորև նշված հանգամանքները կարող են հաստատվել միայն հետևյալ ապացույցները նախապես ստանալով և հետազոտելով`

1) մահվան պատճառը և առողջությանը հասցված վնասի բնույթը և ծանրության աստիճանը` դատաբժշկական փորձագետի եզրակացությունը.
2) հոգեկան հիվանդության, ժամանակավոր հիվանդագին հոգեկան խանգարման, այլ հիվանդագին վիճակի կամ տկարամտության հետևանքով մեղադրյալի ունակ չլինելը դեպքի պահին գիտակցելու իր գործողությունների (անգործության) բնույթը և նշանակությունը, դրանց վնասակարությունը կամ ղեկավարելու դրանք` դատահոգեբուժական կամ դատահոգեբանական փորձագետի եզրակացությունը.
3) վկայի կամ տուժողի ունակ չլինելը ճիշտ ընկալելու և վերարտադրելու քրեական գործով բացահայտման ենթակա հանգամանքները` դատահոգեբուժական փորձագետի եզրակացությունը.
4) գործի համար նշանակություն ունենալու դեպքում` տուժողի, կասկածյալի, մեղադրյալի որոշակի տարիքի հասնելը` տարիքի մասին փաստաթուղթը, իսկ դրա բացակայության դեպքում` դատաբժշկական և դատահոգեբանական բնագավառների փորձագետների եզրակացությունները.
5) կասկածյալի և մեղադրյալի մոտ նախկին դատվածության առկայությունը և նրան որոշակի պատիժ նշանակելը` համապատասխան տեղեկանքը, իսկ հնարավորության դեպքում` նաև դատարանի դատավճռի պատճենը»։

Դատարանը կարևորում և սույն գործի լուծման համար խիստ էական է համարում գործով տրված դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 5 եզրակացությունը։

Փորձաքննությունը նշանակվել և անցկացվել է`

«Որոշելու համար - «1.Լ.Վարդանյանի մարմնի վրա վնասվածքներ կան թե ոչ, եթե այո, ապա ինչպիսի վնասվածքներ են, դրանց տեղակայումը, վաղեմությունը, բնույթը, առաջացման մեխանիզմը և ծանրության աստիճանը։ 2. Հնարավոր Է արդյոք Լ.Վարդանյանը վնասվածքը ստացած լիներ վերը նշված հանգամանքներում։

«Գործի հանգամանքներ- ինչպես երևում է որոշումից՝ «2015թ. հունվարի 1-ին ժամը 21։00-ին ոստիկանության Կենտրոնական բաժնում հաղորդում Է տվել Լիլիա Վարդանյանը այն մասին, որ նույն օրը ժամը 19.30-ի սահմաններում Արհետսվորների 1 փողոց 15 տանը Գառնիկ Համիկի Յոլչյանը կենցաղային հարցերի շուրջ վիճաբանել Է իր հետ, որի ընթացքում ձեռքերով հարվածներ Է հասցրել մարմնի տարբեր մասերին՝ պատճառելով ֆիզիկական ցավ։ Լիլիա Վարդանյանը բուժօգնության չի դիմել»։

Ըստ փորձաքննվողի խոսքերի - «01.01.2015թ-ին, ժամը՝ 19։30-ի սահմաններում ամուսնու տանը վիճաբանություն Է ծագել իր և ամուսնու եղբոր միջև, որի ժամանակ նա հրել և հարվածներ Է հասցրել իրեն։ Բուժօգնության չի դիմել»։
Գանգատներ - «Ներկայումս գանգատվում Է գլխացավից, իրանի և պարանոցի շրջանի ցավերից»։

Օբյեկտիվ ուսումնասիրության տվյալներ - Աջ նախաբազկի միջին երրորդի առաջնային մակերեսին առկա Է՝ անկանոն ձևի, մաշկից ցածր տեղակայված, դարչնագույն կեղևով ծածկված քերծվածք՝ 1.3*0.7 սմ չափի։ Նույնանման քերծվածք կա նաև աջ դաստակի թիկնային մակերեսին՝ 0.4*0.3 սմ չափի։ Ձախ սրունքի միջին երրորդի ներսային մակերեսին առկա Է՝ անկանոն կլորավուն ձևի, կարմրակապտավուն գույնի արյունազեղում՝ 3.9*1.1 սմ չափի։
Հետևություններ - Քաղաքացուհի Լ.Վարդանյանի մարմնական վնասվածքները՝ աջ նախաբազկի, աջ դաստակի շրջանների քերծվածքների և ձախ սրունքի շրջանի արյունազեղման ձևով, պատճառվել են՝ բութ առարկաներով, հնարավոր Է որոշման մեջ նշված ժամկետում և հանգամանքներում, որոնք առողջությանը թեթև վնասի հականիշներ չեն պարունակում»»։

Ինչպես նշվեց, մյուս ապացույցների ևս չտալով նվազ կարևոր նշանակություն, դատարանը գործի լուծման համար առարկայական է համարում ՀՀ ԱՆ ՀԴԲԳԿ փորձագետ Ս.Աբգարյանի կողմից 02.01.2015թ.-ից 13.01.2015թ.-նն ընկած ժամանակահատվածում անցկացված դատաբժշկական փորձաքննության արդյունքում տրված թիվ 5 եզրակացությունը։

Համադրելով եզրակացությամբ տուժողի մարմնի վրա առկա մարմնական վնասվածքների տեղակայումը, նույն իր` տուժողի և դատարանում հարցաքննված վկաների ցուցմունքների հետ, դատարանն արձանագրում է, որ դրանք ոչ միայն չեն համընկնում, այլ խստ հակասում են միմյանց։

Ասպես.

Դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 5 եզրակացության համաձայն`

«Քաղաքացուհի Լ.Վարդանյանի մարմնական վնասվածքները՝ աջ նախաբազկի, աջ դաստակի շրջանների քերծվածքների և ձախ սրունքի շրջանի արյունազեղման ձևով, պատճառվել են՝ բութ առարկաներով, հնարավոր Է որոշման մեջ նշված ժամկետում և հանգամանքներում, որոնք առողջությանը թեթև վնասի հականիշներ չեն պարունակում»։

Այսպիսով, կարելի է արձանագրել, որ ըստ հատուկ մասնագիտական գիտելիքներ ունեցող անձի` փորձագետի` Լ.Վարդանյանի մարմնական վնասվածքները տեղակայված են նրա մարմնի հետևյալ հատվածներում`

ա/ աջ նախաբազկի

բ/ աջ դաստակի շրջանների

գ/ ձախ սրունքի շրջանի։

Ինչպես արդեն նշվեց, տուժողն իր ցուցմուքներում նշել է, որ ամբաստանյալը հարվածներ է հասցրել իր կրծքավանդակի շրջանին, ապա հրել ու գցել է հատակին։ Այն բանից հետո, երբ ինքը ուժ է հավաքել և ոտքի կանգնել, Գ.Յոլչյանը շարունակել է հարվածել իրեն` արդեն մեջքի հատվածում, որից հետո ինքը կրկին ընկել է։

Այլ խոսքով, եթե ընդունենք, որ տուժողը հայտնում է ճշմարտությունը, ապա ամբաստանյալն իր հարվածներն ուղղել է տուժողի մարմնի հետևյալ հարվածներին`

ա/ կրծքավանդակի շրջանին

բ/ մեջքի հատվածին։

Փաստերի պարզ համադրության արդյունքում, արդեն իսկ ակներև է, որ տուժողի նկարագրության և նրա մարմնի վրա առկա մարմնական վնասվածքների տեղակայման միջև առկա է խիստ անհամապատասխանություն, ինչը դատարանին ևս բերում է այն համոզման, որ տուժողն իր մարմնական վնասվածքները չի ստացել և չէր կարող ստանալ ամբաստանյալ Գառնիկ Յոլչյանի հավանական գործողությունների արդյունքում։

Ավելին, գործով վկաներ Համիկ և Էմմա Յոլչյանները ևս իրենց ցուցմունքներում նշել են մորը հարվածներ հասցնելու այնպիսի մեխանիզմ, հաջորդականություն ու տեղակայումներ, որոնք նույնպես չեն համնկնում տուժողի մարմնի վրա հայտնաբերված մարմնական վնասվածքներին։ Վերջիններս հայտնել են, որ` «մեջքից հրել է մայրիկին, որի հետևանքով նա վայր է ընկել»։ Ավելին, երեխաները որևէ տեղ չեն նշել, որ վեր կենալուց հետո, հորեղբայրը շարունակել է հարվածներ հասցնել իրենց մորը։

ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածը պատասխանատվություն է նախատեսում ծեծելու կամ այլ բռնի գործողություններ կատարելու համար, որը չի առաջացրել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 117-րդ հոդվածով («Դիտավորությամբ առողջությանը թեթև վնաս պատճառելը») նախատեսված հետևանքներ։

ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության անմիջական օբյեկտը մարդու առողջությունն է, իսկ որպես լրացուցիչ օբյեկտ կարող են հանդես գալ նաև մարդու պատիվն ու արժանապատվությունը։

Առողջությունը մարդու օրգանիզմի այնպիսի ֆիզիոլոգիական վիճակն է, երբ դրա բոլոր համակարգերը, մասերը և օրգանները նորմալ գործում են։ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության կանոնադրության պրեամբուլայում առողջությունը բնորոշվում է որպես «ֆիզիկական, հոգևոր և սոցիալական լրիվ բարօրության վիճակ և ոչ թե միայն հիվանդությունների կամ ֆիզիկական արատների բացակայություն»։

Առողջության դեմ ուղղված ոտնձգության հետևանքով վնաս է պատճառվում անձի առողջությանը, խախտվում են անձի ինչպես ֆիզիկական անձեռնմխելիության իրավունքը, այնպես էլ նրա առողջության ապահովմանն ուղղված հասարակական հարաբերությունները։

Քրեաիրավական պաշտպանության օբյեկտի տեսանկյունից առողջությունը ոչ նյութական բարիք է, որը, ընդհանուր կանոնի համաձայն, բնորոշվում է որպես մարդու ֆիզիկական և հոգեկան բարօրության վիճակ։ Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, անհրաժեշտ է ընդգծել, որ քրեական օրենքը պաշտպանում է ոչ թե առողջության իդեալական վիճակը, այն է՝ անձի ֆիզիկական և հոգեկան լրիվ բարօրության վիճակը, այլ անձի այն առողջական վիճակը, որն առկա է եղել նրա նկատմամբ հանցավոր ոտնձգություն կատարելու պահին։ Հետևաբար, «առողջության դեմ ուղղված» հասկացությունն անհրաժեշտ է մեկնաբանել՝ ելնելով ինչպես Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության կանոնադրության պրեամբուլայում առողջությանը տրված ընդհանուր բնորոշումից, այնպես էլ այն անձի մոտ օբյեկտիվորեն առկա առողջական վիճակից, ում նկատմամբ կատարվել է հանցավոր ոտնձգությունը։

Ինչ վերաբերում է 118-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության լրացուցիչ օբյեկտին՝ արժանապատվությանը, ապա այն հանդիսանում է մարդու` որպես կենսաբանական և սոցիալական էության, անհրաժեշտ և անքակտելի հատկանիշ, որի հիման վրա մարդը դառնում է սոցիալական կենսագործունեության լիիրավ սուբյեկտ։

ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով նախատեսված հանցակազմի օբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է՝ տուժողին ֆիզիկական ցավ պատճառելով կամ տուժողի նկատմամբ այլ բռնի գործողություններ կատարելով, որոնք չեն պարունակում դիտավորությամբ առողջությանը թեթև վնաս պատճառելու հատկանիշներ։

Նշված արարքների հետևանքով տուժողի ֆիզիկական վիճակը բացասական փոփոխությունների է ենթարկվում, որոնք բնորոշվում են որպես «առողջության դեմ ուղղված» ոտնձգության հետևանք։

Ինչ վերաբերում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածում առկա՝ «այլ բռնի գործողություններ» ձևակերպմանը, ապա դատարանը գտնում է, որ այն անհրաժեշտ է մեկնաբանել «բռնություն» հասկացության համատեքստում։

Այսպես` ՀՀ քրեական օրենսգրքի տարբեր հոդվածներում նկարագրված են բռնության տարբեր դրսևորումներ, որոնց թվին են դասվում ծեծը, խոշտանգումը և ՀՀ քրեական օրենսգրքի տարբեր հոդվածներում որպես ինքնուրույն հանցակազմ կամ հանցակազմի որակյալ հատկանիշ կամ հանցանքի կատարման եղանակ նախատեսված բռնի այլ գործողությունները, որոնք նկարագրված են որպես բռնության կիրառում, բռնության սպառնալիք, այլ բռնություն, կյանքի և առողջության համար վտանգավոր բռնություն կամ դրանց կիրառման սպառնալիք, կյանքի և առողջության համար ոչ վտանգավոր բռնություն կամ դրանց կիրառման սպառնալիք, ֆիզիկական ցավ, ուժեղ ցավ, հոգեբանական բռնություն և այլն։

Վերոգրյալի հիման վրա դատարանն արձանագրում է, որ բռնությունը` որպես քրեորեն հետապնդելի արարք, դիտավորությամբ, անձի կամքին հակառակ կամ առանց նրա կամքը հաշվի առնելու կատարված ցանկացած արարք է, որի արդյունքում անձը զրկվել է կյանքից, կամ սահմանափակվել է նրա ազատությունը, կամ նրա առողջությանը վնաս է պատճառվել, կամ նրան պատճառվել է ֆիզիկական ցավ, ֆիզիկական կամ հոգեկան տառապանք։

Ծեծելը բնութագրվում է տուժողի մարմնին հարվածներ հասցնելով, ընդ որում, հարվածները կարող են հասցվել ինչպես ձեռքերով կամ ոտքերով, այնպես էլ բութ և կոշտ գործիքի գործադրմամբ՝ բազմաթիվ (մեկից ավելի) անգամ։

ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի դիսպոզիցիայում օգտագործված «ծեծել» եզրույթը ներկայացված է հոգնակի թվով, այսինքն՝ ոչ թե որպես մեկ, այլ բազմակի (մեկից ավելի) ակտ։ Այլ խոսքով՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով արգելված ծեծի բովանդակությունից հետևում է, որ ծեծը տուժողին բազմաթիվ (մեկից ավելի) հարվածներ հասցնելն է, որի արդյունքում նրան պատճառվել է ֆիզիկական ցավ։

ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը իր թիվ ԱՐԴ0176/01/11 նախադեպային որոշմամբ արձանագրել է`
««Այն դեպքում, երբ ծեծի կամ այլ բռնի գործողությունների հետևանքով տուժողի մարմնի վրա մնում են տեսանելի հետքեր, դրանք գնահատվում են ըստ ծանրության աստիճանի` ընդհանուր կանոններին համապատասխան։ Գնահատումը տվյալ դեպքում իրականացվում է պատճառված վնասի ծանրության աստիճանի վերաբերյալ դատաբժշկական փորձաքննության արդյունքների հիման վրա։

Այն դեպքում, երբ ծեծի կամ այլ բռնի գործողությունների արդյունքում անձի մարմնի վրա որևէ տեսանելի հետք չի մնացել և դրանց հետևանքով անձին, օրինակ` ֆիզիկական ցավ է պատճառվել կամ դրանք անձի թեթև տկարության պատճառ են հանդիսացել, դատաբժշկական փորձագետն արձանագրում է տուժողի սուբյեկտիվ գանգատները` նշելով, որ վնասվածքների տեսանելի հետքերը բացակայում են, և չի որոշում առողջությանը պատճառված վնասի ծանրության աստիճանը։ Նման դեպքերում ծեծի կամ բռնի այլ գործողություն կատարելու, մասնավորապես՝ տուժողին ֆիզիկական ցավ պատճառելու հանգամանքի բացահայտումն ամբողջովին դրված է վարույթն իրականացնող մարմնի վրա։

Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի ճիշտ որակումը կոնկրետ հանրորեն վտանգավոր արարքի մեջ հանցակազմի բոլոր հատկանիշների առկայության հավաստումն է։ Հետևաբար, քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի խնդիրն է բացահայտել այն հատկանիշները« տարրերը« որոնք կազմում են տվյալ տեսակի հանցագործության օրենսդրական մոդելը կամ որ նույնն է` հանցակազմը։

Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով գործի քննության ժամանակ վարույթն իրականացնող մարմինը պետք է ուշադրություն դարձնի և պատշաճ իրավական գնահատության արժանացնի վկաների« տուժողի« ամբաստանյալների ցուցմունքները և գործի այն բոլոր փաստական հանգամանքները« որոնք թույլ կտան սահմանազատել նախ՝ հանցավոր արարքը ոչ հանցավոր արարքից, ապա քրեորեն հետապնդելի մի արարքը մյուս արարքից և դրանց ճիշտ քրեաիրավական գնահատական տալ։

Սուբյեկտիվ կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով նախատեսված հանցակազմը բնութագրվում է ուղղակի դիտավորությամբ, այլ խոսքով՝ քննարկվող հանցակազմով նախատեսված ֆիզիկական բռնությունը կարող է կատարվել միայն ուղղակի դիտավորությամբ։

Ինչ վերաբերում է ծեծի կամ այլ բռնի գործողությունների շարժառիթին ու նպատակին, ապա դրանք կարող են տարբեր լինել և արարքի որակման վրա չեն ազդում։

«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 3-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Ոչ ոք չպետք է ենթարկվի խոշտանգումների կամ անմարդկային կամ նվաստացնող վերաբերմունքի կամ պատժի»։

«Խոշտանգումների և այլ դաժան, անմարդկային կամ արժանապատվությունը նվաստացնող վերաբերմունքի ու պատժի դեմ» ՄԱԿ-ի կոնվենցիայի 1-ին հոդվածի համաձայն՝ «(...) «խոշտանգում» հաuկացությունը նշանակում է ցանկացած գործողություն, որով որևէ անձի դիտավորությամբ պատճառվում է մարմնական կամ մտավոր ուժեղ ցավ կամ տառապանք` նրանից կամ երրորդ անձից տեղեկություններ կամ խոuտովանություն կորզելու, այն գործողության համար պատժելու, որը կատարել կամ կատարման մեջ կաuկածվում է նա կամ երրորդ անձը, կամ նրան կամ երրորդ անձին վախեցնելու կամ հարկադրելու նպատակով, կամ ցանկացած տեuակի խտրականության վրա հիմնված ցանկացած պատճառով, երբ նման ցավը կամ տառապանքը պատճառվում է պետական պաշտոնյայի կամ պաշտոնապեu հանդեu եկող այլ անձի կողմից կամ նրանց դրդմամբ կամ համաձայնությամբ։ Uա չի ներառում այն ցավն ու տառապանքը, որոնք բխում են oրինական պատժամիջոցներից միայն կամ հատուկ են դրանց»։

Անդրադառնալով մեկ հարվածի քրեաիրավական նշանակությանը և հետևանքներին, Վճռաբեկ դատարանը իր ԱՐԴ/0176/01/11 նախադեպային որոշմամբ արձանագրել է, որ`

«առանց ֆիզիկական ցավի մեկ հարվածը որպես այլ բռնի գործողություններ որակելը ճիշտ չէ, քանի որ օբյեկտիվ կողմի տեսանկյունից հարված հասցնելը և այլ բռնի գործողությունները իրարից տարբերվում են, այդ եզրույթները նույնացնելու, ինչպես լեզվաբացատրական, այնպես էլ քրեաիրավական հիմքեր չկան։ Այսպիսով, Վճռաբեկ դատարանը հանգում է հետևության, որ ծեծը ենթադրում է տուժողի մարմնին մեկից ավելի հարվածներ հասցնելը։ Միևնույն ժամանակ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ հնարավոր են դեպքեր, երբ մեկ հարվածն ավելի ուժգին լինի, քան մի քանիսը։ Հարվածների քանակը արարքը որակելու դեպքում էական նշանակություն ունի միայն այն դեպքում, երբ դրա հետևանքով որևէ հանցակազմի հատկանիշ համարվող ֆիզիկական վնաս չի առաջացել։ Այսինքն՝ մեկ հարվածը, եթե առաջացնում է, օրինակ` առողջությանը ծանր, միջին ծանրության կամ թեթև վնաս, ապա որակվում է ըստ փաստացի վրա հասած հետևանքի, իսկ այն դեպքում, երբ մեկ հարվածը ֆիզիկական ցավ կամ ֆիզիկական տառապանք չի պատճառել և այդպիսիք պատճառելու դիտավությամբ չի բնութագրվում, ապա իր նվազ կարևորության պատճառով այն չի կարող հանցագործություն համարվել։

Վերոգրյալի հետ մեկտեղ Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ մեկ հարվածով ֆիզիկական ցավ, ֆիզիկական կամ հոգեկան տառապանք պատճառելու կամ այդպիսիք պատճառելու դիտավորության առկայության հանգամանքը գնահատելիս անհրաժեշտ է հաշվի առնել տուժողի տարիքը, առողջական վիճակը, ինչպես նաև հանցավորի ֆիզիկական տվյալները, հարվածի տեղակայումը, բնույթը և այլ հանգամանքները, որոնք իրենց համակցությամբ կարող են վկայել, որ տուժողին պատճառվել է ֆիզիկական ցավ։

Հիմք ընդունելով սույն որոշման 23-26-րդ կետերում շարադրված վերլուծությունը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ մեկ հարվածը չի կարող որակվել որպես ծեծ, ծեծը ենթադրում է տուժողի մարմնին մեկից ավելի հարվածներ հասցնելը, որոնց արդյունքում տուժողին ֆիզիկական ցավ է պատճառվել։ Հետևաբար, տուժողի մարմնին մեկից ավելի հարվածներ հասցնելը, որոնց արդյունքում տուժողին ֆիզիկական ցավ չի պատճառվել, ենթակա չէ որակման ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով՝ որպես ծեծ/…/»»։

Համադրելով սույն գործով ձեռք բերված ապացույցները և դրանք դիտարկելով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի վերը նշված որոշմամբ արտահայտած իրավական դիքրորոշումների լույսի ներքո, դատարանն արձանագրում է, որ գործի քննությամբ որևէ կերպ չհիմնավորվեց ամբաստանյալի կողմից տուժողին բազմակի հարվածներ հասցնելու որևէ փաստ։ Արժանահավատ համարելով նաև անչափահաս վկաների ցուցմունքները, դատարանն արձանագրում է, որ տուժողին ամբաստանյալը հարվածել է մեկ անգամ` այն էլ մեջքի շրջանում և մեկ անգամ էլ հրել է։

Այլ կերպ, եթե մեղադրանքի մարմնինների կողմից անարժանահավատ դիտարկված վկաներ Մարգարիտ Պողոսյանի, Տիգրան Յոլչյանի և Թվմաս Թովմասյանի կողմից տրված ցուցմունքներից զատ, փորձենք մեղադրանքի հիմքում դնել վկաներ Անի Ապիտոնյանի, Էմմա և Գառնիկ Յոլչյանների ցումնուքներն ու փորձագետի եզրակացությունը, ապա դրանցով ևս ոչ միայն չի հիմնավորվում, այլև հերքվում է ամբաստանյալի կողմից բացի մեկ անգամ հրելուց ու հարվածելուց տուժողին այլ հարվածներ հասցնելու փաստը, իսկ ինչպես նշվեց վերևում` «հրել» եզրույթը չի կարող նույնացվել «հարվածել» եզրույթի հետ։

Ընդ որում հրելու հետևանքով, այսինքն, ոչ անմիջականորեն հարվածի հետևանքով ստացած մարմնական վնասվածքը նույնպես չի կարող դիտարկվել որպես հանցավորի դիտավորության մեջ ներառված արարքի արդյուքն։

Ասվածից հետևում է, որ գործով հավաքված ապացույցները բավարար չեն գալու այն եզրահանգման, որ տուժողին մարմնական վնասվածքներ է պատճառել ամբաստանյալը։

Այսպիսով, դատարանն արձանագրում է, որ անձին կատարած հանցանքի մեջ մեղավոր ճանաչելու և դատապարտելու համար բավարար է ոչ թե նրա մեղքը առերևույթ ապացուցող փաստերի զանգված, այլ կալանավորելու համար հիմք հանդիսացած հիմնավոր կասկածից ավելի վեր դասվող իրավական հիմնավորումների, փաստերի ու ծանրակշիռ ապացույցների բավարար ամբողջությունից բխող ներքին համոզմունք, ինչը սույն քրեական գործով ի հայտ չեկավ և դատարանի մոտ չձևավորվեց։

Դատարանը փաստում է, որ անձին մեղավոր ճանաչելու առաջին նախապայմանը, դա Սահմանադրությամբ և քրեադատավարական օրենքով սահմանված կարգով ամրագրված անմեղության կանխավարկածի հաղթահարումն է, որը կարող է իրականացվել միայն անհերքելի և ծանրակշիռ մեղադրանքի ապացույցների առկայութամբ։

Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 7-րդ հոդվածի`

«1. Հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը, դատարանը, ինչպես նաև քրեական դատավարությանը մասնակցող այլ անձինք պարտավոր են պահպանել Հայաստանի Հանրապետության Սահմանադրությունը, սույն օրենսգիրքը և մյուս օրենքները։

2. Ոչ ոք չի կարող քրեական գործով ձերբակալվել, խուզարկվել, կալանավորվել, դատապարտվել, ենթարկվել բերման և դատավարական հարկադրանքի այլ միջոցների, ինչպես նաև իրավունքների ու ազատությունների այլ սահմանափակումների այլ կերպ, քան օրենքով սահմանված հիմքերով և կարգով»։
Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 17-րդ հոդվածի`

«1. Յուրաքանչյուր ոք ունի արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ, անկախ և անկողմնակալ դատարանի կողմից ողջամիտ ժամկետում իր շահերին առնչվող քրեական գործի քննության իրավունք։

2. Դատավորը, դատախազը, քննիչը, հետաքննության մարմնի աշխատակիցը չեն կարող մասնակցել քրեական գործով վարույթին, եթե նրանք ուղղակի կամ անուղղակի շահագրգռված են գործի ելքով։

3. Քրեական հետապնդում իրականացնող մարմինը պարտավոր է ձեռնարկել սույն օրենսգրքով նախատեսված բոլոր միջոցառումները` գործի հանգամանքների բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ հետազոտման համար, պարզել ինչպես կասկածյալի և մեղադրյալի մեղավորությունը հիմնավորող, այնպես էլ նրանց արդարացնող, ինչպես նաև նրանց պատասխանատվությունը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։

4. Կասկածյալի, մեղադրյալի և նրանց պաշտպանի հայտարարություններն իրենց անմեղության, կասկածյալին կամ մեղադրյալին արդարացնող, իրենց պատասխանատվությունը մեղմացնող ապացույցների առկայության մասին, ինչպես նաև քրեական դատավարության ընթացքում օրինականության խախտումների վերաբերյալ բողոքները պետք է մանրակրկիտ ստուգի քրեական վարույթն իրականացնող մարմինը»։

Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի`

«1. Հանցագործության համար կասկածվողը կամ մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով` դատարանի` օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով։

2. Կասկածյալը կամ մեղադրյալը պարտավոր չէ ապացուցել իր անմեղությունը։ Նրանց անմեղության ապացուցման պարտականությունը չի կարող դրվել պաշտպանության կողմի վրա։ Մեղադրանքի ապացուցման և կասկածյալին կամ մեղադրյալին ի պաշտպանություն բերված փաստարկների հերքման պարտականությունը կրում է մեղադրանքի կողմը։
3. Հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա, այն պետք է հաստատվի գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ։

4. Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր կասկածները, որոնք չեն կարող փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի կամ կասկածյալի։

5. Կասկածյալի կամ մեղադրյալի նկատմամբ կիրառվող խափանման միջոցները չեն կարող պարունակել պատժի տարրեր»։

Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 124-րդ հոդվածի`

«1. Ապացուցումը` գործի օրինական, հիմնավորված և արդարացի լուծման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներ բացահայտելու նպատակով ապացույցներ հավաքելը, ստուգելը և գնահատելն է։

2. Մեղադրյալի մեղքի և պատասխանատվությունը խստացնող հանգամանքների առկայության ապացուցման պարտականությունը կրում են քրեական հետապնդման մարմինները»։
Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 126-րդ հոդվածի`

«Գործով հավաքված ապացույցները ենթակա են բազմակողմանի և օբյեկտիվ ստուգման` ձեռք բերված ապացույցի վերլուծության, այն այլ ապացույցների հետ համադրելու, նոր ապացույցներ հավաքելու, ապացույցների ձեռքբերման աղբյուրներն ստուգելու միջոցով»։

Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի`

«1.Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման` վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից»։

2. Հետաքննության մարմնի աշխատակիցը, քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով օրենքով, ապացույցները գնահատում են ապացույցների համակցության մեջ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված իրենց ներքին համոզմամբ»։

ՀՀ Վճռաբեկ Դատարանը Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշմամբ իրավական դիրքորոշում է արտահայտել հետևյալի մասին.
««13.Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական դատավարությունը ճանաչողական գործունեություն է, որն ուղղված է նախկինում տեղի ունեցած դեպքի հանգամանքների հետազոտմանը և վերականգմանը։ Քրեադատավարական ճանաչողության բովանդակության և կառուցվածքի բացահայտումը սերտորեն կապված է ապացուցում հասկացության հետ։

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 124-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝

«Ապացուցումը՝ գործի օրինական, հիմնավորված և արդարացի լուծման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքները բացահայտելու նպատակով ապացույցներ հավաքելը, ստուգելը և գնահատելն է»։

Ապացուցման նպատակը կազմող ապացուցման ենթակա հանգամանքների համակարգը սահմանված է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածում, որի համաձայն` միայն ապացույցների հիման վրա են հաստատվում`

1) դեպքը և հանգամանքները (կատարման ժամանակը, տեղը, եղանակը և այլն).
2) կասկածյալի և մեղադրյալի առնչությունը դեպքին.
3) հանցագործության` քրեական օրենքով նախատեսված հատկանիշները.
4) անձի մեղավորությունը քրեական օրենքով չթույլատրված արարք կատարելու մեջ.
5) քրեական օրենքով նախատեսված պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ խստացնող հանգամանքները.
6) այն հանգամանքները, որոնցով դատավարության մասնակիցը կամ քրեական դատավարությանը մասնակցող այլ անձը հիմնավորում է իր պահանջները, եթե այլ բան նախատեսված չէ օրենքով։

14. Նշված հանգամանքներն իրենց ամբողջության մեջ կազմում են ապացուցման առարկան, որն օրենքում ձևակերպված է ընդհանուր տեսքով և կիրառելի է բոլոր տեսակի հանցագործությունների համար։ Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում ընդգծել, որ ապացուցման առարկայի՝ օրենքում ամրագրված տիպական թվարկումը յուրաքանչյուր գործով ճշգրտվում և լրացվում է հանցագործության քրեաիրավական որակմանը համապատասխան։ Սա նշանակում է, որ կատարված իրադարձությունը (ինչպես ամբողջությամբ, այնպես էլ նրա յուրաքանչյուր հանգամանքը առանձին վերցված) յուրաքանչյուր դեպքում պետք է հետազոտել հաշվի առնելով քրեական օրենքով նախատեսված կոնկրետ հանցակազմի հատկանիշները։

15. Ապացուցման առարկա կամ ապացուցման ենթակա հանգամանքներ հասկացության հետ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրքը կապում է «ապացույցների բավարարություն» հասկացությունը։

Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում ընդգծել, որ եթե ապացուցման առարկան ցույց է տալիս, թե ինչ է անհրաժեշտ պարզել յուրաքանչյուր քրեական գործով, ապա ապացույցների բավարարությունը կապված է այն ապացուցողական նյութի հետ, որը վերաբերում է ապացուցման առարկային և թույլ է տալիս այդ հանգամանքների մասին գալ արժանահավատ հետևության։ Որոշելով ապացույցների բավարարությունը` վարույթն իրականացնող մարմինները լուծում են քրեական գործի համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքների հետազոտման խորության աստիճանի հետ կապված հարցերը, մասնավորապես այն, թե ի՞նչ աստիճանի պետք է մանրացվի յուրաքանչյուր հանգամանքը, և ի՞նչ ծավալի ապացույցներ են անհրաժեշտ այդ հանգամանքները հավաստի պարզելու և դրա հիման վրա այս կամ այն դատավարական որոշումը կայացնելու համար։

Այսպիսով, ապացույցների բավարարությունը ենթադրում է կոնկրետ գործով ապացուցման շրջանակների այնպիսի որոշումը, որպեսզի հավաքված ապացույցները որակական կողմից ապահովեն ապացուցման առարկայի յուրաքանչյուր տարրի պարզումը, իսկ քանակական կողմից` այդ հանգամանքների բացահայտման արժանահավատությունը և դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունն ու պատճառաբանվածությունը։

Ի տարբերություն ապացուցման առարկայի, ապացույցների բավարարություն հասկացության բովանդակությունը քրեական դատավարության օրենսդրությամբ բացահայտված չէ, այսինքն` օրենքում հստակ նշում չկա այն մասին, թե մինչև ե՞րբ պետք է հավաքվեն և հետազոտվեն ապացույցները, որպեսզի յուրաքանչյուր գործով պարզվի ապացուցման առարկան ամբողջությամբ կամ նրա տարրերն առանձին վերցրած։ Բացի այդ, օրենքում սահմանված չէ միասնական չափանիշ առ այն, թե ե՞րբ են ի հայտ գալիս յուրաքանչյուր քրեական գործով ապացուցման առարկան բացահայտված համարելու հիմքերը։

Վճռաբեկ դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի համակարգային վերլուծության հիման վրա արձանագրում է ապացույցների բավարարությունը որոշելու հետևյալ ընդհանուր չափանիշները՝

1) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունք,

2) դատավարական որոշումների հիմնավորվածություն և պատճառաբանվածություն,

3) անմեղության կանխավարկած։

16. Ապացույցների բավարարությունը որոշելու առաջին չափանիշը վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքն է։ Վերջինիս Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Մ.Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի վերաբերյալ որոշման մեջ և դիրքորոշում ձևավորել այն մասին, որ «(…) Ներքին համոզմունքը, որպես ապացույցների գնահատման արդյունք, բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների անխզելի կապով. այն, մի կողմից, պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից, անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ։

Ապացույցները, որոնք հավաքվել և ստուգվել են օրենքին համապատասխան, կազմում են ներքին համոզմունքի այն օբյեկտիվ հիմքը, որն իր դրսևորումն է գտնում ընդունվող որոշումներում։ Թեպետ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա, այն չի կարող լինել կամայական։ Դրա հիմքում պետք է դրված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննությունը։ (…)» (տե՛ս Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 որոշման 14-րդ կետը)։

Զարգացնելով վկայակոչված որոշման մեջ ձևավորված իրավական դիրքորոշումը՝ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ներքին համոզմունքը վարույթն իրականացնող մարմնի համոզմունքն է այն մասին, որ առկա ապացույցները բավարար են գործի ճիշտ լուծման համար անհրաժեշտ հանգամանքները բացահայտված դիտելու համար։

17. Վճռաբեկ դատարանը գտնում է նաև, որ ապացույցների բավարարությունը չի կարող որոշվել թվաբանական ցուցանիշով, այդ պատճառով ՀՀ քրեադատավարական օրենքն օգտագործում է «ապացույցների համակցություն» հասկացությունը։ Ակնհայտ է, որ ապացույցները բավարար չեն, եթե`

1) գործում բացակայում է որևէ ապացույց գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող որևէ հանգամանքի պարզման համար,

2) եղած ապացույցը թույլ չի տալիս պարզել այդ հանգամանքը անհրաժեշտ խորությամբ և լրիվությամբ,

3) այդ հանգամանքի ապացուցվածությունը կասկած է հարուցում։

18. Ապացույցների բավարարությունը որոշելու երկրորդ չափանիշը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով սահմանված դատավարական որոշումների հիմնավորվածության և պատճառաբանվածության պահանջն է։

Քրեական վարույթի ընթացքում ընդունվում են բազմաթիվ դատավարական որոշումներ, որոնցից յուրաքանչյուրը պահանջում է ապացուցման առարկայի մեջ մտնող հանգամանքների ապացուցվածության տարբեր աստիճաններ։ Օրինակ, քրեական գործ հարուցելու կամ խափանման միջոց ընտրելու մասին որոշման համար բավարար է նաև այդ հանգամանքների ենթադրյալ ապացուցվածությունը, մինչդեռ մեղադրական դատավճռի դեպքում պահանջվում է այդ հանգամանքների հավաստի ապացուցվածություն։

Ապացույցների բավարարությունը այս տեսանկյունից ընդգծում է ապացուցողական գործունեության շրջանակները, որն ապահովում է այս կամ այն դատավարական որոշումը կայացնելու համար անհրաժեշտ հանգամանքների վերաբերյալ ապացուցման սուբյեկտի իմացության չափը։

19. Ապացույցների բավարարությունը որոշելու երրորդ չափանիշը անմեղության կանխավարկածի սկզբունքն է (անմեղության կանխավարկածի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի դիրքորոշումը տե՛ս Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի վերաբերյալ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0044/01/11 որոշման 14-րդ կետում)։

20. Հիմք ընդունելով սույն որոշման 12-19-րդ կետերում շարադրված վերլուծությունը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ապացուցումը քրեադատավարական գործունեության միջուկն է, առանց որի հնարավոր չէ քրեական գործն ըստ էության լուծել և կայացնել այնպիսի դատական ակտ, որը կպարունակի ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածում ամրագրված՝ դատավճիռ կայացնելիս դատարանի լուծմանը ենթակա հարցերի պատասխանները։

21. Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ ապացուցումը սերտորեն կապված է «հանցագործությունների որակում» հասկացության հետ. դրանք հարաբերակցվում են որպես գործունեություն և արդյունք։ Հանցագործությունների որակումը ենթադրում է գործով բացահայտված հանգամանքների հետազոտություն, օրենքի իմաստի բացահայտում, կոնկրետ նորմի ընտրություն, այդ նորմում ամրագրված հատկանիշների համադրում բացահայտված փաստերի հետ և որպես արդյունք համապատասխան դատավարական փաստաթղթերում հետևության ձևավորում։ Ուստի, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ սույն որոշման 12-րդ կետում բարձրացված հարցին պատասխանելու համար անհրաժեշտ է պարզել սույն գործով ապացուցման առարկան, մասնավորապես տեղի ունեցած դեպքը և հանգամանքները, /..ամբաստանյալի../ առնչությունը դեպքին և այդ պարզված հանգամանքներին համապատասխան քրեաիրավական գնահատական տալ /..ամբաստանյալի../ արարքին։

Անդրադառնալով ապացույցների բովանդակության, թույլատրելիության և վերաբերելիության հարցերին Վճռաբեկ դատարանը Մ.Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի վերաբերյալ որոշման մեջ դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(…) քրեադատավարական օրենքով ապացույցներին և ապացուցման գործընթացին ներկայացվող պահանջները հետևյալն են.
ա) ապացույցները պետք է պարունակեն ոչ թե գնահատողական դատողություններ, կարծիքներ, այլ կոնկրետ փաստական տվյալներ որոշակի գործողությունների, իրադարձությունների վերաբերյալ,
բ) այդ փաստական տվյալները պետք է ձեռք բերվեն օրենքով նշված աղբյուրներից և վերաբերեն կոնկրետ տվյալ գործին և ապացուցման առարկային,
գ) ապացույցները պետք է ձեռք բերվեն, ամրագրվեն և օգտագործվեն քրեադատավարական օրենքով սահմանված կարգով։ (…)» (տե՛ս Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 որոշման 13-րդ կետը)։

ՀՀ Սահմանադրության 19-րդ հոդվածի համաձայն` «Յուրաքանչյուր ոք ունի իր խախտված իրավունքները վերականգնելու, ինչպես նաև իրեն ներկայացված մեղադրանքի հիմնավորվածությունը պարզելու համար հավասարության պայմաններում, արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ անկախ և անկողմնակալ դատարանի կողմից ողջամիտ ժամկետում իր գործի հրապարակային քննության իրավունք (…)»։

Մասնավորեցնելով Սահմանադրության 19-րդ հոդվածի պահանջները` ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 23-րդ հոդվածը սահմանում է, որ

«1. Քրեական դատավարությունն իրականացվում է մրցակցության սկզբունքի հիման վրա։
2. Քրեական հետապնդումը, պաշտպանությունը և գործի լուծումը տարանջատված են. դրանք իրականացնում են տարբեր մարմիններ և անձինք։
3. Դատարանը հանդես չի գալիս մեղադրանքի կամ պաշտպանության կողմում և արտահայտում է միայն իրավունքի շահերը։
4. Քրեական գործը քննող դատարանը, պահպանելով օբյեկտիվությունը և անկողմնակալությունը, մեղադրանքի և պաշտպանության կողմերի համար ստեղծում է գործի հանգամանքների բազմակողմանի և լրիվ հետազոտման անհրաժեշտ պայմաններ։
Դատարանը կաշկանդված չէ կողմերի կարծիքներով և իրավունք ունի սեփական նախաձեռնությամբ անհրաժեշտ միջոցներ ձեռնարկել քրեական գործով ճշմարտությունը բացահայտելու համար։
5. Քրեական դատավարությանը մասնակցող կողմերը քրեական դատավարական օրենսդրությամբ օժտված են իրենց դիրքորոշումը պաշտպանելու հավասար հնարավորություններով (…)»։

30. Շարադրված դրույթների համակարգային վերլուծությունը թույլ է տալիս եզրակացություն անել այն մասին, որ արդար դատաքննության հիմնարար իրավունքի ապահովման անկյունաքարը, ի թիվս քրեական դատավարության այլ կարևորագույն սկզբունքների, մրցակցության սկզբունքն է, որը կարող է երաշխավորվել երեք բաղադրատարրերի միաժամանակյա պահպանման դեպքում։ Դրանք են`

ա) կողմերի դատավարական իրավահավասարություն` սեփական դիրքորոշումը հիմնավորելու և մյուս կողմի փաստարկները հերքելու համար,

բ) կողմերի միջև մեղադրանքի և պաշտպանության գործառույթների տարանջատում և դրանց սահմանազատում գործի լուծման գործառույթից,

գ) անկախ և անկողմնակալ դատարանի առկայություն։

Ա.Բաբայանի և Ս.Թումանյանի վերաբերյալ որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(…) դատարանի կարգավիճակի բնութագրական կողմերից մեկն էլ այն է, որ որպես քրեական գործը քննող անկախ և անկողմնակալ մարմին, դատարանը չի կարող հանդես գալ մեղադրանքի կամ պաշտպանության կողմում և պետք է արտահայտի միայն իրավունքի շահերը։ Քրեական գործը քննող դատարանը, պահպանելով օբյեկտիվությունը և անկողմնակալությունը, մեղադրանքի և պաշտպանության կողմերի համար պետք է ստեղծի գործի հանգամանքների բազմակողմանի և լրիվ հետազոտման անհրաժեշտ պայմաններ՝ դրանով իսկ ապահովելով մրցակցության սկզբունքի կենսագործումը և հասնելով քրեական դատավարության առջև դրված խնդիրների իրագործմանը» (տե՛ս Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի վերաբերյալ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0044/01/11 որոշման 13-րդ կետը)։

31. Հիմք ընդունելով վերոգրյալը` Վճռաբեկ դատարանը արձանագրում է, որ գործող քրեադատավարական օրենսդրությունը դատական քննության փուլում ապացուցման գործունեության հիմքում դրել է ոչ թե յուրաքանչյուր քրեական գործով օբյեկտիվ ճշմարտությունը բացահայտելու պարտադիր պայմանը, այլ մրցակցության և կողմերի իրավահավասարության ապահովման պահանջը, որը համարվում է արդարացի դատական ակտ կայացնելու գլխավոր պայմանը։ Միաժամանակ արձանագրում է, որ դատարանը հանդես չի գալիս մեղադրանքի կամ պաշտպանության կողմում և արտահայտում է միայն իրավունքի շահերը, ինչպես նաև այն, որ դատարանը կաշկանդված չէ կողմերի կարծիքներով և իրավունք ունի սեփական նախաձեռնությամբ անհրաժեշտ միջոցներ ձեռնարկել քրեական գործով ճշմարտությունը բացահայտելու համար։

Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ մրցակցությունը և ապացուցման գործընթացում դատարանի ակտիվությունը չեն հակասում միմյանց, սակայն կարևոր է հստակ որոշել դատական ակտիվության սահմանները և նպատակը, որպեսզի թույլ չտրվի դատարանին ներքաշվելու մեղադրանքի կամ պաշտպանության կողմին օգնելու, մեղադրյալի մեղքի ապացուցման կամ հերքման գործին։

32. Սույն որոշման 30-31-րդ կետերում շարադրված վերլուծության ներքո Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ապացուցման գործունեության մեջ դատարանի ակտիվությունը նրա համար է, որպեսզի

ա) ապահովվի կողմերի իրական հավասարությունը և մրցակցությունը,

բ) կանխվեն անձի իրավունքների ու օրինական շահերի խախտումները կամ անհիմն սահմանափակումները

գ) դատարանը կայացնի հիմնավորված, օրինական և արդարացի դատական ակտ։

Վերոնշյալից հետևում է, որ դատարանը չի կրում մեղադրանքը ապացուցելու կամ քրեական հետապնդման մարմնի թույլ տված թերացումները վերացնելու պարտականություն։ Ապացուցմանը մասնակցելը դատարանի իրավունքն է, այլ ոչ թե պարտականությունը, ընդ որում, դատարանն ինքն է որոշում նոր ապացույց հավաքելու անհրաժեշտության հարցը, բնականաբար, նպատակ չհետապնդելով աջակցելու մեղադրանքը ապացուցելուն։ Մեղադրանքը ապացուցելու պարտականությունը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ և 124-րդ հոդվածների ուժով կրում են քրեական հետապնդման մարմինները։

Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքը նույնպես ելնում է այն գաղափարից, որ ապացուցման պարտականությունը դրված է մեղադրանքի կողմի վրա և ցանկացած կասկած պետք է մեկնաբանվի հօգուտ մեղադրյալի (տե՛ս Barbera, Messegue and Jabardo v. Spain, 1988 թվականի դեկտեմբերի 6-ի վճիռը, գանգատ թիվ 10590/83, կետ 77)։

Այսպիսով, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ դատարանը պարտավոր է դատական ճշմարտությունը պարզելու նպատակով կողմերի համար ապահովել հավասար պայմաններ` միաժամանակ բացառելով անձի իրավունքների և օրինական շահերի խախտումները կամ անհիմն սահմանափակումները։ Այս առումով դատարանը սեփական նախաձեռնությամբ նոր ապացույցներ հավաքելու իր իրավունքը կարող է իրացնել միայն այն ժամանակ, երբ դատաքննության ընթացքում հետազոտվել են բոլոր ապացույցները, և կողմերը նոր ապացույցներ ձեռք բերելու միջնորդություններ չեն ներկայացրել և այն պայմանով, որ հետազոտված ապացույցները դատարանին օբյեկտիվորեն հնարավորություն չեն տալիս կայացնել հիմնավորված, պատճառաբանված և արդարացի դատական ակտ»»։

Ինչպես նշված է սույն գործով ամբաստանյալին առաջադրված մեղադրանքի որոշմամբ`

«2015թ. հունվարի 1-ին Լիլիա Նիկոլայի Վարդանյանը իր երեխաների հետ գնացել է հանգուցյալ ամուսնու Երևան քաղաքի Արհեստավորների 1/15 հասցեում գտնվող հայրական տուն` ամուսնու մայրիկին տեսնելու և նոր տարին շնորհավորելու նպատակով։ Այդ ժամանակ տանը գտնվել է նաև ամուսնու եղբայրը՝ Գառնիկ Համիկի Յոլչյանը, վերջինիս կինը՝ Մարգարիտա Պողոսյանը, տղան՝ Տիգրան Յոլչյանը և ամուսնու ընկերը՝ Թովմաս Թովմասյանը, իսկ մայրը գտնվել է այլ սենյակում։ Այդ ընթացքում Լիլիա Վարդանյանի երեխաները իրենց հորեղբորից պահանջել են իրենց հանգուցյալ հոր բջջային հեռախոսը, որի շուրջ Լիլիա Վարդանյանի և Գառնիկ Յոլչյանի միջև ծագել է վիճաբանություն, որի ընթացքում Գառնիկ Յոլչյանը ձեռքերով և ոտքերով հարվածներ է հասցրել Լիլիա Վարդանյանի մարմնի տարբեր մասերին՝ պատճառելով առողջությանը թեթև վնասի հականիշներ չպարունակող մարմնական վնասվածքներ՝ աջ նախաբազկի, աջ դաստակի շրջանների քերծվածքների և ձախ սրունքի շրջանի արյունազեղման ձևով»։

Գործի բազմակողմանի և լրիվ քննությամբ դատարանը ձեռք չբերեց ապացույցների այնպիսի բավարար ամբողջություն, որ Գառնիկ Յոլչյանի հարվածները եղել են նաև ոտքերով։ Այդ մասին չհայտնեց որևէ ցուցմունքում, որևէ վկա, նույնիսկ ինքը` տուժողը։ Մինչդեռ, ՀՀ Վճռաբեկ Դատարանը, զարգացնելով ապացույցների բավարարության և դրանով իսկ գործի լուծման համար կարևոր նշանակություն ունեցող մի շարք հանգամանքների վերաբերյալ իր կողմից նախկինում արտահայտած իրավական դիրքորոշումները, Ա.Ավագյանի վերաբերյալ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշմամբ իրավական դիրքորոշում է արտահայտել հետևյալի մասին.

«I. 28. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝

«(…) 3. Հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա, այն պետք է հաստատվի գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ։
4. Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր կասկածները, որոնք չեն կարող փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի կամ կասկածյալի։ (…)»։

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը ապացույցները գնահատում են իրենց ներքին համոզմամբ»։

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածի համաձայն` «Միայն ապացույցների հիման վրա են հաստատվում`

1) դեպքը և հանգամանքները (կատարման ժամանակը, տեղը, եղանակը և այլն).
2) կասկածյալի և մեղադրյալի առնչությունը դեպքին.
3) հանցագործության` քրեական օրենքով նախատեսված հատկանիշները.
4) անձի մեղավորությունը քրեական օրենքով չթույլատրված արարքը կատարելու մեջ.
5) քրեական օրենքով նախատեսված պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ խստացնող հանգամանքները.
6) այն հանգամանքները, որոնցով դատավարության մասնակիցը կամ քրեական դատավարությանը մասնակցող այլ անձը հիմնավորում է իր պահանջները, եթե այլ բան նախատեսված չէ օրենքով»։

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն`

«1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման` վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից։

2. Հետաքննության մարմնի աշխատակիցը, քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով օրենքով, ապացույցները գնահատում են ապացույցների համակցության մեջ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված իրենց ներքին համոզմամբ»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 365-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «Մեղադրական դատավճիռը չի կարող հիմնված լինել ենթադրությունների վրա և կայացվում է միայն այն դեպքում« երբ հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունն ապացուցված է դատական քննության ընթացքում։ Հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունը կարող է համարվել ապացուցված« եթե դատարանը« ղեկավարվելով անմեղության կանխավարկածով« հիմնվելով պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դատական քննության ընթացքում գործի հանգամանքների հետազոտման արդյունքների վրա« դատաքննության ժամանակ հետազոտված հավաստի ապացույցների հիման վրա« ամբաստանյալի մեղավորության մասին չփարատվող բոլոր կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով« սույն օրենսգրքի 360 հոդվածի առաջին մասի 1-4-րդ կետերում նշված հարցերին տալիս է հաստատող պատասխաններ»։

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 371-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Դատավճռի նկարագրական-պատճառաբանական մասում ցույց է տրվում (...) 3) այն ապացույցները, որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները, ինչպես նաև այս կամ այն ապացույցն անարժանահավատ համարելու փաստարկները»։

«Ապացույցների բավարարություն» հասկացության էությունը, ապացույցների բավարարությունը որոշելու ընդհանուր չափանիշները, դրանցից յուրաքանչյուրի բնութագիրը Վճռաբեկ դատարանը քննարկել և վերլուծել է Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով կայացրած որոշման շրջանակներում։

Մասնավորապես, վկայակոչված որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը, համեմատական վերլուծության ենթարկելով «ապացուցման առարկա» և «ապացույցների բավարարություն» հասկացությունները, նշել է. «(…) եթե ապացուցման առարկան ցույց է տալիս, թե ինչ է անհրաժեշտ պարզել յուրաքանչյուր քրեական գործով, ապա ապացույցների բավարարությունը կապված է այն ապացուցողական նյութի հետ, որը վերաբերում է ապացուցման առարկային և թույլ է տալիս այդ հանգամանքների մասին գալ արժանահավատ հետևության։ Որոշելով ապացույցների բավարարությունը` վարույթն իրականացնող մարմինները լուծում են քրեական գործի համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքների հետազոտման խորության աստիճանի հետ կապված հարցերը, մասնավորապես այն, թե ի՞նչ աստիճանի պետք է մանրացվի յուրաքանչյուր հանգամանքը, և ի՞նչ ծավալի ապացույցներ են անհրաժեշտ այդ հանգամանքները հավաստի պարզելու և դրա հիման վրա այս կամ այն դատավարական որոշումը կայացնելու համար։

Այսպիսով, ապացույցների բավարարությունը ենթադրում է կոնկրետ գործով ապացուցման շրջանակների այնպիսի որոշումը, որպեսզի հավաքված ապացույցները որակական կողմից ապահովեն ապացուցման առարկայի յուրաքանչյուր տարրի պարզումը, իսկ քանակական կողմից` այդ հանգամանքների բացահայտման արժանահավատությունը և դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունն ու պատճառաբանվածությունը։

Ի տարբերություն ապացուցման առարկայի, ապացույցների բավարարություն հասկացության բովանդակությունը քրեական դատավարության օրենսդրությամբ բացահայտված չէ, այսինքն` օրենքում հստակ նշում չկա այն մասին, թե մինչև ե՞րբ պետք է հավաքվեն և հետազոտվեն ապացույցները, որպեսզի յուրաքանչյուր գործով պարզվի ապացուցման առարկան ամբողջությամբ կամ նրա տարրերն առանձին վերցրած։ Բացի այդ, օրենքում սահմանված չէ միասնական չափանիշ առ այն, թե ե՞րբ են ի հայտ գալիս յուրաքանչյուր քրեական գործով ապացուցման առարկան բացահայտված համարելու հիմքերը։

Վճռաբեկ դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի համակարգգային վերլուծության հիման վրա արձանագրում է ապացույցների բավարարությունը որոշելու հետևյալ ընդհանուր չափանիշները՝
1) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունք,
2) դատավարական որոշումների հիմնավորվածություն և պատճառաբանվածություն,
3) անմեղության կանխավարկած» (տե՛ս Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 14-15-րդ կետերը, իսկ վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքի, դատավարական որոշումների հիմնավորվածության և պատճառաբանվածության, անմեղության կանխավարկածի մասին մանրամասն տե՛ս նույն որոշման 16-19-րդ կետերը)։

29. Վերահաստատելով և զարգացնելով նախորդ կետում մեջբերված գործով արտահայտած իրավական դիրքորոշումները` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ «ապացույցների բավարարությունը» որոշելու չափանիշներն են.

1) անմեղության կանխավարկածը,

2) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքը,

3) դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունը և պատճառաբանվածությունը։

30. Անդրադառնալով անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին` Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ քրեական դատավարությունում կանխավարկածը օրենքով կամ նախադեպային իրավունքով հաստատված այն կանոնն է, որի համաձայն՝ որոշակի հանգամանք համարվում է հաստատված, քանի դեռ օրենքով սահմանված կարգով չի ապացուցվել հակառակը։ Մարդու անմեղությունը քրեական դատավարության կարևորագույն կանխավարկածներից է, որն ամրագրված է ինչպես ՀՀ Սահմանադրությամբ, միջազգային պայմանագրերով և օրենքներով, այնպես էլ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի և Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքով։

Հանցանք կատարելու մեջ անձի մեղավորությունը հաստատված համարելը ոչ այլ ինչ է, քան անմեղության կանխավարկածի հաղթահարում։ Միևնույն ժամանակ, անձին դատապարտելու համար համարժեք ապացույցների բավարար համակցության բացակայությունը նշանակում է, որ անձի անմեղության կանխավարկածը հաղթահարված չէ։

Այլ խոսքով՝ քրեական դատավարության ընթացքում չապացուցված մեղավորությունը հավասարազոր է ապացուցված անմեղության։

Հարկ է նշել նաև, որ անմեղության կանխավարկածն ամրագրող նորմերը, ինչպես նաև նախադեպային իրավունքը սահմանում են ոչ միայն այդ սկզբունքի բուն էությունը, այլև՝ դրա հաղթահարման, նույնն է, թե անձի մեղավորության հաստատման համար անհրաժեշտ դատավարական չափորոշիչները։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը Մ.Հակոբյանի գործով որոշման մեջ շեշտել է. «(…) ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը դատարաններին պարտավորեցնում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածում թվարկված՝ ապացուցման ենթակա հանգամանքների, այդ թվում՝ կոնկրետ հանցանքի հատկանիշների և այդ հանցանքի մեջ անձի մեղավորության վերաբերյալ իր հետևությունները հիմնավորել վերաբերելի, փոխկապակցված, հավաստի ապացույցներով և ոչ թե ենթադրություններով։ Այլ խոսքով՝ հանցանքի մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր անձի վերաբերյալ` ապացուցման ենթակա յուրաքանչյուր հանգամանքի կապակցությամբ դատարանի հետևությունը պետք է հիմնված լինի ոչ թե գնահատողական դատողությունների, կանխատեսումների կամ կարծիքների, այլ կոնկրետ գործով օրենքով սահմանված կարգով ձեռք բերված փաստական տվյալների վրա։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ մեղսագրվող հանցագործության և դրա հատկանիշների ապացուցման բեռը կրում է մեղադրանքի կողմը, իսկ չփարատված կասկածները պետք է մեկնաբանվեն հօգուտ մեղադրյալի։ Դրանից հետևում է, որ մեղադրանքի կողմը կրում է անձի մեղքը հաստատելու համար բավարար ապացույցներ ներկայացնելու պարտականությունը (…)» (տե՛ս Մարգար Հակոբյանի վերաբերյալ 2013 թվականի մայիսի 8-ի թիվ ԵԿԴ/0168/01/12 որոշման 13-րդ կետը)։ Անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել և իրավական դիրքորոշում է արտահայտել նաև Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի գործով որոշման մեջ (տե՛ս Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0044/01/11 որոշման 14-րդ կետը)։

Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի ուսումնասիրությունը ևս ցույց է տալիս, որ Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 2-րդ կետով երաշխավորված անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը, ի թիվս այլոց, ենթադրում է մեղադրանքի կողմի պարտականությունը ներկայացնելու անձին դատապարտելու համար բավարար ապացույցներ (տե՛ս, ի թիվս այլոց, Barbera Messegue and Jabardo v. Spain, գանգատ թիվ 10590/83, 1988 թվականի դեկտեմբերի 6-ի վճիռ, 77-րդ կետ, Janosevic v. Sweden, գանգատ թիվ 34619/97, 2002 թվականի հուլիսի 23-ի վճիռ, 97-րդ կետ)։

Այսպիսով, անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը ենթադրում է ապացույցների այնպիսի ամբողջության առկայություն, որն անհրաժեշտ է անձի մեղավորությունը ողջամիտ (հիմնավոր) կասկածից վեր ապացուցված համարելու, այլ ոչ թե անձի մեղավորության մասին ենթադրություններ անելու համար։

31. Ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս չափանիշին՝ ներքին համոզմունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Մ.Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի վերաբերյալ որոշման մեջ և դիրքորոշում ձևավորել այն մասին, որ «(…) Ներքին համոզմունքը, որպես ապացույցների գնահատման արդյունք, բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների անխզելի կապով. այն, մի կողմից, պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից, անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ։

Ապացույցները, որոնք հավաքվել և ստուգվել են օրենքին համապատասխան, կազմում են ներքին համոզմունքի այն օբյեկտիվ հիմքը, որն իր դրսևորումն է գտնում ընդունվող որոշումներում։ Թեպետ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա, այն չի կարող լինել կամայական։ Դրա հիմքում պետք է դրված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննությունը։ (…)» (տե՛ս Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 որոշման 14-րդ կետը)։
Այսպիսով, «ներքին համոզմունքը» սուբյեկտիվ-օբյեկտիվ կատեգորիա է։ Այն ապացույցների գնահատումն իրականացնող սուբյեկտի գիտակցված և ողջամիտ համոզվածությունն է իր իսկ կողմից կայացված որոշման հիմնավորվածության մեջ (սուբյեկտիվ բնույթ)։ Այդպիսի համոզվածությունը պետք է ձևավորված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննության արդյունքում և հիմնվի թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների բավարար համակցությամբ հաստատված փաստերի վրա, որոնք անկողմնակալ դիտորդի մոտ ողջամտորեն կձևավորեն նույն համոզվածությունը (օբյեկտիվ բնույթ)։
Ելնելով այն հանգամանքից, որ ներքին համոզմունքն ունի օբյեկտիվ հիմքեր, անհրաժեշտ է այն տարբերակել ինտուիցիայից, ենթադրություններից և այլ անհաշվետու զգացմունքներից։ Ի տարբերություն դրանց, ներքին համոզմունքը չի կարող ձևավորվել առանց օբյեկտիվ հիմքի և հիմնվել անթույլատրելի, ոչ վերաբերելի, անարժանահավատ ապացույցների վրա։ Այլ խոսքով, ներքին համոզմունքը հիմնվում է ողջամիտ կարծիքի, գիտելիքի վրա, այլ ոչ թե ենթադրությունների, երևակայության, համակրանքի, հակակրանքի կամ կանխակալ կարծիքի վրա։
Ներքին համոզմունքի՝ որպես ապացույցների գնահատման արդյունքի օբյեկտիվ հիմքը քրեական գործով ձեռք բերված, բազմակողմանի և օբյեկտիվ հետազոտված ապացույցների բավարար համակցությունն է։ Այս առումով անհրաժեշտ է վերլուծել ապացույցների թույլատրելիության, վերաբերելիության և արժանահավատության հատկանիշները, որոնց տեսանկյունից ապացույցները ենթակա են գնահատման։
31.1. Ապացույցների թույլատրելիության հատկանիշը վերաբերում է դրանց ձևական կողմին։ Դրա էությունը կազմում է ապացույցները ձեռք բերելիս օրենքով նախատեսված դատավարական պահանջների պահպանվածությունը և ենթադրում է.
- աղբյուրի օրինականություն՝ ապացույցը պետք է ձեռք բերվի միայն օրենքով սահմանված աղբյուրներից (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մաս),
- ձեռքբերման միջոցների օրինականություն՝ պետք է պահպանված լինեն ապացույցների ձեռքբերմանն ուղղված գործողություններ կատարելուն օրենքով առաջադրված պահանջները,
- դատավարական ձևակերպում՝ ապացույցը, դրա ձեռքբերման գործընթացը պետք է օրենքով սահմանված կարգով ենթարկվեն դատավարական ձևակերպման,
- լիազորված սուբյեկտ՝ այն պետք է ստացված լինի ապացույց ձեռք բերելու լիազորությամբ օժտված սուբյեկտի կողմից։
Ապացույցն անթույլատրելի ճանաչելու հիմքերը հստակ սահմանված են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածով։
31.2. Վերաբերելիությունն ապացույցի կարողությունն է իր բովանդակությամբ ծառայելու ապացուցման առարկայի մեջ մտնող հանգամանքները, գործի քննության և լուծման համար նշանակություն ունեցող այլ տվյալները բացահայտելուն և հաստատելուն։ Այլ խոսքով՝ ապացույցի վերաբերելիության հատկանիշն արտացոլում է ապացույցի և գործի քննության ու լուծման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքների միջև կապը։ Ապացույցը կհամարվի վերաբերելի, եթե տեղեկություններ պարունակի գործի համար որևէ նշանակություն ունեցող փաստի մասին։
31.3. Ապացույցի արժանահավատության հատկանիշը նույնպես վերաբերում է ապացույցի բովանդակային գնահատմանը։ Արժանահավատ է այն ապացույցը, որի ճշմարտացիությունը կասկած չի հարուցում։ Ապացույցն արժանահավատության տեսանկյունից գահատելիս դատարանը պետք է հիմք ընդունի հետևյալ հան•ամանքները.
ա) ապացույցի աղբյուրի հատկանիշները (օրինակ՝ փորձա•ետի ձեռնհասությունը, ցուցմունք տվող անձի շահագրգռվածությունը, որոշ դեպքերում հո•եբանական և ֆիզիոլո•իական հատկանիշները, վիճակը, ինչպես նաև անձին վերաբերող այլ հատկանիշներ, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ այդ անձի կողմից գործի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներն ընկալելու, մտապահելու, վերարտադրելու գործընթացի վրա),
բ) ապացույցի ձևավորման հանգամանքները (օրինակ՝ վկայի կողմից կոնկրետ հանգամանքն ընկալելու պայմանները, պաշտպանի, ներկայացուցչի ներկայությունը և այլն),
գ) ապացուցողական տեղեկությունը ձեռք բերելու միջոցը,
դ) ապացույցի բովանդակությունը կազմող տեղեկությունը հաստատող կամ հերքող հանգամանքների առկայությունը,
ե) նույն տեղեկության ստացումն այլ աղբյուրից։

Յուրաքանչյուր ապացույց արժանահավատության տեսանկյունից պետք է գնահատվի ապացույցների համակցության մեջ՝ բազմակողմանի և մանրամասն գնահատելով փաստական տվյալների ստացման աղբյուրները և ապացույցի ձևավորման ամբողջ ընթացքը։ Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ վերջնական որոշում կարող է կայացվել դրա բովանդակությունն այլ աղբյուրներից ստացված տեղեկությունների հետ համադրելու արդյունքում։ Որոշակի փաստի վերաբերյալ այս կամ այն աղբյուրից ստացված տեղեկությունների արժանահավատությունը գնահատելու համար անհրաժեշտ է վերլուծել ստացված տեղեկությունների բովանդակությունը, համադրել դրանք այլ ապացույցների հետ, պարզել դրանց համապատասխանությունը կամ հակասությունը, հակասության դեպքում` դրա պատճառները։

Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ դատարանի եզրահանգումները պետք է հիմնվեն գործում առկա փաստական տվյալների վրա։

32. Ապացույցների գնահատման արդյունքում ձևավորված ներքին համոզմունքն իրավական նշանակություն է ստանում և օբյեկտիվացվում ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս՝ դատավարական որոշումների հիմնավորման և պատճառաբանման չափանիշի միջոցով (սույն չափանիշի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումների մասին տե՛ս նաև Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 18-րդ կետը)։ Ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը ենթադրում է ապացույցները բարեխիղճ վերլուծության ենթարկելու պարտականություն։

Վերջին դիրքորոշումը բխում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի 4-րդ մասի պահանջից, որի համաձայն՝ «Դատարանի դատավճիռը պետք է լինի պատճառաբանված։ Պատճառաբանման ենթակա են դատարանի կողմից դատավճռում շարադրվող բոլոր հետևությունները և որոշումները»։

Դատական ակտի պատճառաբանվածության հարցին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Ֆ.Գալստյանի գործով որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ
«(…) Դատական ակտի պատճառաբանվածությունը կոչված է պարզաբանելու, թե ինչու է դատարանը եկել այս կամ այն հետևության, որ իրավանորմերով է ղեկավարվել նման որոշում կայացնելիս և միևնույն ժամանակ հնարավորություն է ստեղծում վերադաս դատարանի կողմից դատական ակտի օրինականության և հիմնավորվածության ստուգման համար։
(…) Պատճառաբանված որոշման բացակայությունն արդեն իսկ օբյեկտիվորեն սահմանափակում է վերադաս դատական ատյանի հնարավորությունը` լիարժեք դատական ստուգման ենթարկելու բողոքարկվող դատական ակտի օրինականությունն ու հիմնավորվածությունը և կայացնելու արդարացի որոշում, հետևաբար դատական ակտի չպատճառաբանված լինելը հանԳեցնում է քրեական դատավարության կարևորա•ույն սկզբունքներից մեկի` ՀՀ Սահմանադրությամբ և քրեադատավարական օրենքով երաշխավորված արդար դատական քննության իրավունքի խախտման։
(…) Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն իր մի շարք որոշումներում՝ ներպետական դատարանների կողմից կայացված որոշումների չպատճառաբանվածությունը կամ ոչ բավարար պատճառաբանվածությունը դիտել [է] «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասով երաշխավորված` անձի արդար դատական քննության իրավունքի խախտում (տե՛ս Սալովն ընդդեմ Ուկրաինայի (Salov v. Ukraine) 06.09.2005 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 65518/01, Բոլդեան ընդդեմ Ռումինիայի (Boldea v. Romania) 15.02.2007 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 19997/02, Գրադինարն ընդդեմ Մոլդովայի (Gradinar v. Moldova) 08.04.2008 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 7170/02)» (տե՛ս Ֆրունզիկ Գալստյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի մարտի 26-ի թիվ ԵԿԴ/0058/11/09 որոշման 18-20-րդ կետերը)։
Վերահաստատելով Ֆ.Գալստյանի գործով որոշմամբ ձևավորած իրավական դիրքորոշումը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ դատարանը պարտավոր է իր դատական ակտում ամրագրել և թույլատրելիության, վերաբերելիության ու արժանահավատության տեսանկյունից գնահատման ենթարկել այն ապացույցները, որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները, ինչպես նաև նշել այս կամ այն ապացույցն անարժանահավատ համարելու փաստարկները (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 371-րդ հոդվածի 3-րդ կետ)։ Հակառակ դեպքում ապացույցների գնահատումը, դրա արդյունքում դատարանի համապատասխան ներքին համոզմունքի ձևավորումը կկրեն սուբյեկտիվ բնույթ, կհանգեցնեն կամայականության և անձի արդար դատաքննության իրավունքի խախտման՝ սահմանափակելով նաև դատական ակտի օրինականությունը և հիմնավորվածությունը ստուգելու վերադաս դատարանի հնարավորությունը»»։

Այսպիսով, դատարանն արձանագրում է, որ հետազոտված ապացույցների ընդհանուր ամբողջությունը վերլուծելով և գնահատելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից կայացված հիշյալ որոշումների լույսի ներքո, դրանք համադրելով մեղադրանքի ձևակերպման, գործով հավաքված ապացույցների և դատարանի մոտ դրանց հիման վրա ձևավորված ներքին համոզմունքի հետ, հնարավոր չէ հանգել հիմնավոր հետևության առ այն, որ Գ.Յոլչյանը ծեծել կամ այլ բռնի գործողություններ է կատարել Լ.Վարդանյանի նկատմամբ, որի արդյունքում վերջինիս մարմնի վրա առաջացել են մարմնական վնասվածքներ`աջ նախաբազկի, աջ դաստակի շրջանների քերծվածքների և ձախ սրունքի շրջանի արյունազեղման ձևով։

Վերը նշվածից ելնելով դատարանը, հրապարակային դատաքննությամբ, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի դրույթներին համապատասխան, հետազոտելով և գնահատելով ապացույցներն իրենց վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից` հիմնված ներքին համոզմամբ, սույն դատավճռում շարադրված հիմնավորումների և դրանց հիման վրա կատարված վերլուծության լույսի ներքո արձանագրում է, որ ապացուցված և հիմնավորված չէ այն հանգամանքը, որ Գառնիկ Համիկի Յոլչյանը կատարել է սույն քրեական գործով մեղադրանքի որոշմամբ իրեն մեղսագրված` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով նախատեսված արարքը, այլ կերպ, դատարանն արձանագրում է, որ այդ մեղադրանքով պետք է ճանաչվի և հռչակվի վերջինիս անմեղությունը։


Վերը շարադրված պայմաններում և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ և 366-րդ հոդվածների նորմերով, դատարանը գտնում է, որ ամբաստանվող Գառնիկ Համիկի Յոլչյանի նկատմամբ պետք է կայացվի արդարացման դատավճիռ` նրա մասնակցությունը իրեն մեղսագրված հանցագործությանն ապացուցված չլինելու հիմքով։

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի համաձայն դատարանը սահմանված հաջորդականությամբ պարտավոր է պատասխանել հետևյալ հարցերին.

/…/

1) ապացուցված է արդյոք արարքը, որի կատարման մեջ մեղադրվում է ամբաստանյալը.

2) այդ արարքը համապատասխանում է արդյոք քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի նորմերի հատկանիշներին.

3) ապացուցված է արդյոք ամբաստանյալի կողմից այդ արարքը կատարելը./../։

Նույն օրենսգրքի 366-րդ հոդվածի համաձայն՝

«1. Արդարացման դատավճիռը ճանաչում և հռչակում է հանցանքի կատարման մեջ ամբաստանյալի անմեղությունը` այն մեղադրանքով, որով նա ներգրավվել է որպես մեղադրյալ։
2. Դատարանը պարտավոր է սույն օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի առաջին մասի 1-3-րդ կետերով և երկրորդ մասով նախատեսված հիմքերից որևէ մեկի առկայության դեպքում տվյալ դատական նիստում կայացնել արդարացման դատավճիռ։»

Օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետում սահմանված է, որ՝

«2. Քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման /.../ կատարված հանցագործությանը կասկածյալի կամ մեղադրյալի մասնակցությունն ապացուցված չլինելու արդյունքում, եթե սպառված են նոր ապացույցներ ձեռք բերելու բոլոր հնարավորությունները»։

ՀՀ Սահմանադրության 41-րդ հոդվածի համաձայն՝

«հանցագործության մեջ մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ օրենքով սահմանված կարգով դատարանի օրինական ուժի մեջ ստացած դատավճռով»։

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 366-րդ հոդվածի 3-րդ մասի`

«3. Եթե արդարացման դատավճիռ կայացնելիս անհայտ է մնում այդ հանցանքը կատարած անձը, դատարանը, դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, գործն ուղարկում է դատախազին` լուծելու նոր անձի նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու հարցը»։

Դատարանն արձագրելով, որ այդուամենայնիվ տուժող Վարդանյանի վրա առկա են մարմնական վնասվածքներ, գտնում է, որ սույն դատական ակտն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո քրեական գործը պետք է ուղարկվի դատախազին` այդ մարմնական վնասվածքները ենթադրաբար պատճառած անձին քրեական պատասխանատվության ենթարկելու հարցը օրենքով սահմանված կարգով լուծելու համար։

Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի`

«1. Արդարացված է այն անձը, որի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցվել կամ քրեական գործով վարույթը կարճվել է սույն օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի առաջին մասի 1-3-րդ կետերով և երկրորդ մասով նախատեսված որևէ հիմքով, կամ որի նկատմամբ կայացվել է արդարացման դատավճիռ։

2. Արդարացվածն իրավունք ունի բողոքարկել իր նկատմամբ քրեական գործի վարույթը կարճելու կամ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու հիմքերը կամ արդարացման դատավճիռը։

3. Արդարացվածն իրավունք ունի նաև պահանջել իրեն անօրինական ձերբակալման, կալանավորման, որպես մեղադրյալ ներգրավելու և դատապարտման հետևանքով պատճառված վնասի գույքային հատուցում ամբողջ ծավալով` հաշվի առնելով իրական հնարավոր բաց թողնված օգուտները։

4. Արդարացվածը որպես հատուցում իրավունք ունի ստանալ`

1) աշխատավարձը, թոշակը, նպաստները, այլ եկամուտներ, որոնցից նա զրկվել է.
2) գույքի բռնագրավմամբ` այն պետության եկամուտ դարձնելու, քննություն իրականացնող մարմինների կողմից առգրավվելու, գույքի վրա կալանք դնելու հետևանքով պատճառված վնասը.
3) վճարված դատական ծախսերը.
4) փաստաբանին վճարված գումարները.
5) դատավճիռն ի կատար ածելիս վճարված կամ առգրավված տուգանքը։

5. Գումարները, որոնք ծախսվել են անձին անազատության մեջ պահելու համար, դատական ծախսերը, ինչպես նաև անազատության մեջ պարտադիր աշխատանքներ կատարելու համար այդ անձի աշխատավարձը չեն կարող հանվել այն գումարից, որը ենթակա է վճարման քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի սխալի հետևանքով պատճառված վնասը հատուցելու համար։

6. Այն դեպքում, երբ քրեական գործի վարույթը կարճվել է, քրեական հետապնդումը դադարեցվել է կամ արդարացման դատավճիռ է կայացվել հանցակազմի բացակայության հիմքով, սույն հոդվածով նախատեսված վնասի հատուցումը կատարվում է միայն քաղաքացիական դատավարության կարգով` քաղաքացիական հայցի լուծումից հետո։

7. Այն դեպքում, երբ արդարացման դատավճիռը կամ քրեական գործը կարճելու կամ հետապնդումը դադարեցնելու մասին որոշումը, որի հիման վրա կատարվել է վնասի հատուցում, վերացվել է և համապատասխան անձի նկատմամբ նույն գործով կայացվել է մեղադրական դատավճիռ, գումարները, որոնք վճարվել են որպես վնասի հատուցում, կարող է առգրավել դատարանը, որոշման կատարման շրջադարձման կարգով։

8. Արդարացվածն իրավունք ունի նաև`

1) վերականգնվել նախկին աշխատանքում (նախկին պաշտոնում), իսկ դրա անհնարինության դեպքում` ստանալ համարժեք աշխատանք (պաշտոն) կամ նախկին աշխատանքը (պաշտոնը) կորցնելու հետևանքով պատճառված վնասի դրամական փոխհատուցում.
2) ազատազրկման, կալանքի կամ ազատության սահմանափակման ձևով պատիժը կրել, ինչպես նաև կարգապահական գումարտակում պահվելու ժամանակը բոլոր տեսակի աշխատանքային ստաժների մեջ հաշվակցել.
3) հետ ստանալ նախկինում զբաղեցրած բնակելի տարածքը, իսկ դրա անհնարինության դեպքում` ստանալ բնակմակերեսով և գտնվելու վայրով համարժեք բնակելի տարածք.
4) զինվորական և այլ կոչումների վերականգնման` հաշվի առնելով երկարամյա ծառայությունը։

9. Արդարացվածի պահանջով`

1) դատարանը կամ քննություն իրականացնող մարմինները պարտավոր են այդ մասին երկշաբաթյա ժամկետում հայտնել անձի նախկին և ներկա աշխատանքի, ուսման, բնակության վայր.
2) լրատվության միջոցը, որը հրապարակել է քրեական գործի վարույթով կասկածյալին կամ մեղադրյալին նշանակվող տեղեկություններ, պարտավոր է մեկ ամսվա ընթացքում հայտնել գործով կայացված վերջնական որոշման մասին։

10. Քրեական հետապնդման մարմինը պարտավոր է գրավոր ներողություն հայցել արդարացվածից։

11. Արդարացվածի մահվան կամ անգործունակության դեպքում պահանջի իրավունքը սույն հոդվածի չորրորդ, հինգերորդ և իններորդ մասերով անցնում է նրա մոտակա հերթի ժառանգներին»։

Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալին արդարացնելու պայմաններում նրա նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` չհեռանալու մասին ստորագրությունը, պետք վերացվի։

Ըստ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 158-րդ հոդվածի 2-րդ մասի` քաղաքացիական հայցը հարուցվում է կասկածյալի, մեղադրյալի կամ նրա դեմ, ում վրա կարող է գույքային պատասխանատվություն դրվել մեղադրյալի գործողությունների հետևանքով։

Շարադրվածից հետևում է, որ քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցի առարկան է կազմում հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասը, որի հատուցման մասին պահանջը հայցվորը ներկայացնում է մեղադրյալին կամ նրա գործողությունների համար պատասխանատվություն կրող անձին։

Քաղաքացիական հայցի առարկայի որոշման համար անհրաժեշտ է, որպեսզի վնասն անմիջականորեն հանցագործությամբ պատճառված լինի։

Դատարանը, քննության առնելով տուժող Լիլիա Վարդանյանի կողմից ընդդեմ Գառնիկ Յոլչյանին ներկայացված քաղաքացիական հայցը, գտնում է, որ այն ենթակա է մերժման, հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ դատարանը ապացուցված չհամարեց Գ.Յոլչյանի կողմից տուժողի նկատմամբ հանրորեն վտանգավոր արարքի կատարումը։



4. Եզրափակիչ մաս
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 35, 357-359, 360, 366, 367, 369-373-րդ հոդվածներով, դատարանը

Վ Ճ Ռ Ե Ց

Գառնիկ Համիկի Յոլչյանին ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով առաջադրված մեղադրանքում արդարացնել՝ ճանաչելով և հռչակելով նրա անմեղությունն այդ hոդվածով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ՝ վերջինիս մասնակցությունն իրեն մեղսագրված արարքին ապացուցված չլինելու հիմքով։

Գառնիկ Համիկի Յոլչյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` չհեռանալու մասին ստորագրությունը, վերացնել։

Գառնիկ Համիկի Յոլչյանին պարզաբանել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 66-րդ և 67-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարացվածի և նրան պատճառված /հնարավոր/ վնասի հատուցման` նրա իրավունքներն ու հատուցման կարգը։

Տուժող Լիլա Վարդանյանի կողմից ընդդեմ ամբաստանյալ Գառնիկ Համիկի Յոլչյանի ներկայացված քաղաքացիական հայցը՝ մերժել։

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 366-րդ հոդվածի 3-րդ մասի կարգով, դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո՝ քրեական գործն ուղարկել դատախազին` Լիլիա Վարդանյանին մարմնական վնասվածքներ պատճառած անձի /անձանց/ նկատմամբ քրեական հետապնդում հարուցելու հարցը լուծելու համար։

Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարան` հրապարակվելու օրվանից հետո` մեկամսյա ժամկետում։




Դ Ա Տ Ա Վ Ո Ր Մ. Մ Ա Կ Յ Ա Ն