Հիմնական
Գործի համար:
ԵԿԴ/0049/01/15
Վիճակագրական տողի համար :
8.21
Պատասխանող
Ծերուն Շմավոնյան Շմավոնի
Ծերուն Շմովանյան
Դատավոր
Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
Մնացական Մարտիրոսյան
Հոդվածներ
Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
ՀՀ Քրեական օրենսգիրք
Հոդված 235 Մաս 4
Դատավոր
Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
Մնացական Մարտիրոսյան
| Դատարան | Օր | Ժամ | Դատարանի դահլիճի համար | Ստատուս | Որոշում | Այլ նշումներ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Կենտրոն և Նորք-Մարաշ | 2015-04-01 | 09:30 | 4 | Կայացել է | ||
| Կենտրոն և Նորք-Մարաշ | 2015-03-20 | 11:00 | 4 | Կայացել է |
ԵԿԴ/0049/01/15
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
Քրեական պատասխանատվությունից ազատելու, քրեական գործի վարույթը կարճելու և քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը հետևյալ կազմով.
նախագահող դատավոր` Մ. Մարտիրոսյան,
քարտուղար` Ա. Հովհաննիսյան,
մասնակցությամբ`
մեղադրող,
Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
վարչական շրջանների
դատախազության դատախազ Հ. Խաչատրյանի,
պաշտպան Կ. Ղոնյանի,
օրինական ներկայացուցիչ Շ. Շմավոնյանի,
2015թ. ապրիլի 1-ին, Երևանում,
դռնբաց դատական նիստում քննեց ԵԿԴ-0049/01/15 (13110715) քրեական գործն ըստ մեղադրանքի անչափահաս Ծերուն Շմավոնի Շմավոնյանի`
ծնված 1998թ. օգոստոսի 28-ին Էջմիածին քաղաքում, հայ, Հայաստանի Հանրապետության /այսուհետ ՀՀ/ քաղաքացի, ութամյա կրթությամբ, ամուրի, նախկինում չդատված, բնութագրվում է դրական, հաշվառված է և բնակվում է ՀՀ Արմավիրի մարզի Աղավնատուն գյուղի Ռ. Ավագյան փողոցի թիվ 7 տանը, կալանքի տակ չէ, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով,
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
Գործի դատավարական նախապատմությունը
Թիվ 13110715 քրեական գործը ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում հարուցվել է 2015թ. փետրվարի 5-ին, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով։
Անչափահաս ամբաստանյալ Ծերուն Շմավոնի Շմավոնյանին նախաքննության մարմնի կողմից մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով հետևյալ արարքի համար. «որ նա 2015 թվականի հունվարի 24-ին, ժամը 22։00-ին Երևան քաղաքի Թումանյան փողոցում իր մոտ ապօրինի կերպով կրել է ինքնաշեն եղանակով` կռփազենքերի նմանողությամբ պատրաստված, հարվածող-փշրող սառը զենք հանդիսացող մետաղյա առարկա, որը նույն օրը հայտնաբերվել է ոստիկանության աշխատակիցների կողմից ծառայություն իրականացնելու ժամանակ։»։
2015թ. մարտի 2-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան, 2015թ. մարտի 5-ին ստացվել և նույն օրն ընդունվել է դատարանի վարույթ։
Դատարանի կողմից հաստատված փաստական հանգամանքները
Դատաքննությամբ, գործի տվյալներով, դատարանը հիմնավորված է համարում հետևյալը.
Անչափահաս ամբաստանյալ Ծերուն Շմավոնի Շմավոնյանը ծնվել է 1998թ. օգոստոսի 28-ին Էջմիածին քաղաքում, բնակվում է ծնողների հետ միասին։ Նրա դաստիարակությամբ և խնամքով զբաղվում են ծնողները` Շմավոն Շմավոնյանը և Հասմիկ Բարսեղյանը։ Ծերուն Շմավոնյանի կյանքի և դաստիարակության պայմանները, հոգեկան զարգացման աստիճանը և ընդհանուր զարգացման վիճակը բավարար են։
2015թ. հունվարի 24-ին, ժամը 2200-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Կենտրոն վարչական շրջանի տարածքում, Թումանյան և Տերյան փողոցների խաչմերուկում, անչափահաս ամբաստանյալ Ծերուն Շմավոնյանը տաբատի առջևի աջ գրպանում ապօրինի կերպով կրել է սառը զենք` արհեստագործական եղանակով պատրաստված մետաղյա կռփազենք։ Այդտեղ ծառայություն իրականացնող, ՀՀ ոստիկանության պետական պահպանության ծառայության /այսուհետ ՊՊԾ/ 1-ին գումարտակի ոստիկաններ Սերյոժա Հովակիմյանը և Արա Մելքոնյանը նկատելով դա` մոտեցել են Ծերուն Շմավոնյանին և պահանջել ներկայացնել տաբատի առջևի աջ գրպանում առկա կռփազենքը։ Ծերուն Շմավոնյանը ոստիկանների պահանջով գրպանից հանել և ներկայացրել է այն, որից հետո նրան հրավիրել են ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնականի բաժին։
Ամբաստանյալ Ծերուն Շմավոնի Շմավոնյանի անձը բնութագրող տվյալների, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների ուսումնասիրման արդյունքում պարզվել է նաև, որ նա իրեն վերագրվող արարքը կատարել է լինելով անչափահաս` տասնվեց տարեկան հասակում, նախկինում դատված չի եղել, բնութագրվում է դրական, առաջադրված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել։
Ապացույցների հետազոտում և գնահատում
Դատարանի կողմից հաստատված հանգամանքներն հիմնավորվում են հետևյալ ապացույցներով.
Անչափահաս ամբաստանյալ Ծերուն Շմավոնի Շմավոնյանի խոստովանական ցուցմունքով այն մասին, որ առաջադրված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչում։ Իր մոտից հայտնաբերված կռփազենքն իրեն նվիրել է իր ծանոթ Կառլենը` 2013թ. օգոստոսին։ Կառլենի հետ ծանոթացել է Երևանում։ Նրան պատահաբար հանդիպել է 2013թ. վերջին։ Այդ ժամանակ նա իրեն հայտնել է նաև, որ ՀՀ-ից մեկնելու է։ Դրանից հետո նրան այլևս չի հանդիպել։ Այդ կռփազենքը երբևէ չի օգտագործել, պահել է իրենց տան տանիքում։ 2015թ. հունվարի 24-ին` երեկոյան, կռփազենքը տաբատի գրպանում պահելով` զբոսնելու նպատակով եկել է Երևան քաղաք։ Նույն օրը, ժամը 2200-ի սահմաններում, Թումանյան փողոցում իրեն են մոտեցել ոստիկանության աշխատակիցները և իրենից պահանջել ներկայացնել տաբատի աջ կողմի գրպանի պարունակությունը։ Նրանց պահանջով ներկայացրել է գրպանում կրվող կռփազենքը, ինչից հետո իրեն հրավիրել են ոստիկանության Կենտրոնականի բաժին։ Այդտեղ իրեն հայտնի է դարձել, որ այդ առարկան կրելն արգելվում է։ Չի գիտակցել, որ կռփազենք կրել չի կարելի։ Զղջում է կատարած արարքի համար և խնդրում է ներել։
/գ.թ. 39-40, 50, դատական նիստի արձանագրություն/
Վկա, ՀՀ ոստիկանության ՊՊԾ գնդի 1-ին գումարտակի ոստիկան Սերյոժա Արմենի Հովակիմյանի ցուցմունքներով այն մասին, որ 2015թ. հունվարի 24-ին նույն գումարտակի ոստիկան Ա. Մելքոնյանի հետ ծառայություն են իրականացրել Երևան քաղաքի Կենտրոն վարչական շրջանում։ Գտնվելով Տերյան և Թումանյան փողոցների խաչմերուկում` նկատել են մի երիտասարդի, ում տաբատի առջևի աջ գրպանում կռփազենքի նմանությամբ ինչ-որ առարկա է նկատվել։ Երիտասարդն իրենց պահանջով ցուցադրել է գրպանում առկա մետաղյա կռփազենքին նմանվող առարկան։ Իրենք այդ երիտասարդին հրավիրել են ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնականի բաժին` ապօրինի կերպով սառը զենք կրելու կասկածանքով։ Պարզվել է, որ նա ՀՀ Արմավիրի մարզի Աղավնատուն գյուղի թիվ 7 տան բնակիչ, 1998թ. օգոստոսի 28-ին ծնված Ծերուն Շմավոնի Շմավոնյանն է։
/դատական նիստի արձանագրություն, գ.թ. 21-22/
Վկա, ՀՀ ոստիկանության ՊՊԾ գնդի 1-ին գումարտակի ոստիկան Արա Վաչագանի Մելքոնյանի նույնաբովանդակ ցուցմունքներով այն մասին, որ 2015թ. հունվարի 24-ին նույն գումարտակի ոստիկան Ս. Հովակիմյանի հետ ծառայություն են իրականացրել Երևան քաղաքի Կենտրոն վարչական շրջանում։ Գտնվելով Տերյան և Թումանյան փողոցների խաչմերուկում` նկատել են մի երիտասարդի, ում տաբատի առջևի աջ գրպանում կռփազենքի նմանությամբ ինչ-որ առարկա է նկատվել։ Երիտասարդն իրենց պահանջով ցուցադրել է գրպանում առկա մետաղյա կռփազենքին նմանվող առարկան։ Այդ երիտասարդին ուղեկցել են ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնականի բաժին` ապօրինի կերպով սառը զենք կրելու կասկածանքով։ Պարզվել է, որ նա ՀՀ Արմավիրի մարզի Աղավնատուն գյուղի թիվ 7 տան բնակիչ, 1998թ. օգոստոսի 28-ին ծնված Ծերուն Շմավոնի Շմավոնյանն է։
/դատական նիստի արձանագրություն, գ.թ. 24-25/
Դատաքրեագիտական փորձաքննության 2015թ. փետրվարի 2-ի թիվ 237-15 եզրակացությամբ, որի համաձայն`
«Փորձաքննության ներկայացված դեղնագույն մետաղյա առարկան պատրաստված է արհեստագործական եղանակով կռփազենքերի նմանողությամբ, դասվում է հարվածող-փշրող սառը զենքերի շարքին։»։
/գ.թ. 6-7/
ՀՀ ոստիկանության ՊՊԾ գնդի 1-ին գումարտակի 1-ին վաշտի ոստիկան Ս. Հովակիմյանի` որպես այլ փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված, 2015թ. հունվարի 24-ին ներկայացված զեկուցագրով, որի համաձայն` նույն օրը, ժամը 2200-ի սահմաններում ՀՀ ոստիկանության ՊՊԾ գնդի 1-ին գումարտակի 1-ին վաշտի ոստիկաններ Ս. Հովակիմյանը և Ա. Մելքոնյանը Երևան քաղաքի Թումանյան փողոցում ծառայություն իրականացնելիս նկատել են մի երիտասարդի, ում տաբատի գրպանում ակնհայտ երևացել է ինչ-որ կասկածելի իր։ Մոտեցել են նրան և պահանջել ներկայացնել գրպանի պարունակությունը։ Երիտասարդը գրպանից հանել և իրենց ցուցադրել է կռփազենք։ Դրանից հետո նրան ներկայացրել են ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնականի բաժին։ Այդտեղ պարզվել է, որ նա ՀՀ Արմավիրի մարզի Աղավնատուն գյուղի թիվ 7 տան բնակիչ, 1998թ. օգոստոսի 28-ին ծնված Ծերուն Շմավոնի Շմավոնյանն է։
/գ.թ. 2/
Անչափահաս ամբաստանյալ Ծերուն Շմավոնի Շմավոնյանի մոտից հայտնաբերված սառը զենքն իրեղեն ապացույց ճանաչելու մասին 2015թ. փետրվարի 25-ի որոշմամբ։
/գ.թ. 54/
Ծերուն Շմավոնի Շմավոնյանի AP0221272 /տրված 2014թ. մայիսի 8-ին, 057-ի կողմից/ անձնագրի համաձայն` նա ծնվել է 1998թ. օգոստոսի 28-ին։ Նրա ծնողները հանդիսանում են Շմավոն Շմավոնյանը և Հասմիկ Բարսեղյանը։
/դատական նիստի արձանագրություն/
Համաձայն քրեական գործի նյութերում առկա բնութագրի` Ծերուն Շմավոնյանը բնութագրվում է դրական։
/գ.թ. 41/
Դատարանի իրավական վերլուծությունները.
Վերլուծելով անչափահաս ամբաստանյալ Ծերուն Շմավոնի Շմավոնյանին առաջադրված մեղադրանքը, նրա ցուցմունքը և գործով ձեռք բերված ապացույցները` դատարանը գտնում է, որ անչափահաս ամբաստանյալ Ծերուն Շմավոնի Շմավոնյանի կողմից, նրա մեղավորությամբ, ապօրինի կերպով սառը զենք կրելն ապացուցված է, նրա արարքը ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին։
Քննարկելով անչափահաս ամբաստանյալին քրեական պատասխանատվության և պատժի ենթարկելու հարցերը` դատարանը գտնում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Հանցագործություն է համարվում մեղավորությամբ կատարված` հանրության համար վտանգավոր այն արարքը, որը նախատեuված է uույն oրենuգրքով։»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 19-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«Ոչ մեծ ծանրության հանցագործություններ են համարվում դիտավորությամբ կատարված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում երկու տարի ժամկետով ազատազրկումը, կամ որոնց համար նախատեսված է ազատազրկման հետ կապ չունեցող պատիժ, ինչպես նաև անզգուշությամբ կատարված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում երեք տարի ժամկետով ազատազրկումը։»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 85-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«Հանցանք կատարած անչափահասի նկատմամբ կարող է նշանակվել պատիժ կամ կարող են նշանակվել դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցներ։»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 91-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Առաջին անգամ ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանք կատարած անչափահասը դատարանի կողմից կարող է ազատվել քրեական պատասխանատվությունից, եթե դատարանը գտնի, որ նրա ուղղվելը հնարավոր է դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցների կիրառմամբ։»։
Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«Անչափահասի նկատմամբ դատարանը կարող է նշանակել դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի հետևյալ միջոցները.
1) (...)
2) ծնողների կամ նրանց փոխարինող անձանց կամ տեղական ինքնակառավարման կամ դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի հսկողությանը հանձնելն առավելագույնը վեց ամիս ժամկետով։ (...)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի համաձայն`
«(...)
4. Ապօրինի կերպով գազային, սառը կամ նետողական զենք կրելը՝
պատժվում է տուգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկից վեցհարյուրապատիկի չափով, կամ կալանքով՝ մեկից երեք ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով։
(...)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 12-րդ կետի համաձայն`
«Քրեական գործ չի կարող հարուցվել և քրեական հետապնդում չի կարող իրականացվել, իսկ հարուցված քրեական գործի վարույթը ենթակա է կարճման, եթե` ... անձը Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի դրույթների ուժով ենթակա է ազատման քրեական պատասխանատվությունից.»։
Անչափահասին քրեական պատասխանատվությունից ազատելու և նրա նկատմամբ դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցներ կիրառելու նպատակահարմարությունը և անհրաժեշտությունը մեծապես պայմանավորված է նաև անչափահասների շահերի պաշտպանության վերաբերյալ ուղղորդող նշանակություն ունեցող մի շարք միջազգային-իրավական ակտերի պահանջների իրացվելիության խնդրով։
Մասնավորապես` «Անչափահասների նկատմամբ արդարադատություն իրականացնելու վերաբերյալ» ՄԱԿ-ի նվազագույն ստանդարտ կանոնների («Պեկինյան կանոններ») 5.1-րդ մասի համաձայն`
«5.1 Անչափահասների վերաբերյալ արդարադատության համակարգն ուղղված է առաջին հերթին անչափահասի բարեկեցության ապահովմանը, որպեսզի անչափահաս իրավախախտների վրա ազդեցություն գործող ցանկացած միջոց միշտ համաչափ լինի ինչպես իրավախախտի անհատական առանձնահատկություններին, այնպես էլ իրավախախտման հանգամանքներին»։
Նույն կանոնների 17.1 կետի համաձայն`
«17.1 Ներգործության միջոցների ընտրության ժամանակ իրավասու մարմինը պետք է ղեկավարվի հետևյալ սկզբունքներով.
ա) ներգործության միջոցները միշտ պետք է համարժեք լինեն ոչ միայն իրավախախտման հանգամանքներին և ծանրությանը, այլև անչափահասի դրությանը և պահանջներին, ինչպես նաև հասարակության պահանջներին.
բ) անչափահասի անձնական ազատության սահմանափակման մասին որոշումը պետք է ընդունվի միայն հարցի մանրազնին քննարկումից հետո, և սահմանափակումը հնարավորության սահմաններում պետք է հասցնել նվազագույնի.
գ) անչափահաս իրավախախտին պետք չէ ազատազրկել, եթե միայն նա մեղավոր չի ճանաչվում այլ անձի դեմ բռնությամբ լուրջ արարք գործելու կամ բազմաթիվ լուրջ իրավախախտումներ կատարելու մեջ, ինչպես նաև ներգործության ուրիշ համապատասխան միջոցի բացակայության դեպքում.
դ) անչափահասի գործի քննության ժամանակ նրա բարեհաջողության հարցը պետք է որոշիչ գործոն լինի։»։
Նույն կանոնների 18.1 կետի համաձայն`
«18.1 Առավել ճկունություն ապահովելու և ուղղիչ հիմնարկներում կալանավորումից հնարավորին չափ խուսափելու նպատակով, իշխանության իրավասու մարմինը, գործի որոշման ժամանակ, իր տրամադրության տակ պետք է ներգործության համալիր միջոցառումներ ունենա։ Այդպիսի միջոցառումները, որոնք կարող են իրականացվել իրար հետ զուգակցելով, հանդիսանում են.
ա) խնամակալության մասին որոշումը, ղեկավարումը և հսկողությունը`
բ) պրոբացիան `
գ) ի բարօրություն համայնքի աշխատանքի մասին որոշումը`
դ) դրամական պատիժը, փոխհատուցումը և իրավունքների ռեստիտուցիան
ե) միջանկյալ և այլ կարգի միջոցառումների մասին որոշումը`
զ) խմբակային հոգեբուժությունը և նմանատիպ այլ միջոցառումների մասնակցության մասին որոշումը`
է) դաստիարակության հանձնելու, ապրելավայրի կամ այլ դաստիարակչական միջոցների վերաբերյալ որոշումը`
ը) համապատասխան այլ որոշումները։»։
«Երեխաների իրավունքների մասին» Նյու-Յորքի 1989 թվականի նոյեմբերի 20-ի կոնվենցիայի (Հայաստանի Հանրապետության կողմից վավերացվել է 1992 թվականի հունիսի 1-ին) 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Երեխաների նկատմամբ բոլոր գործողություններում, անկախ այն բանից, թե դրանք ձեռնարկվում են սոցիալական ապահովության հարցերով զբաղվող պետական կամ մասնավոր հիմնարկների, դատարանների, վարչական կամ օրենսդրական մարմինների կողմից, առաջնահերթ ուշադրություն է դարձվում երեխայի շահերի առավել ապահովմանը։»։
Նույն կոնվենցիայի 40-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Մասնակից պետությունները ճանաչում են մեղադրվող կամ քրեական օրենսդրությունը խախտած համարվող յուրաքանչյուր երեխայի իրավունքը՝ արժանանալու այնպիսի վերաբերմունքի, որը նպաստում է նրա արժանապատվության և նշանակալիության զգացումի զարգացմանը, երեխայի մեջ ամրապնդում է հարգանքը մարդու իրավունքների և ուրիշների հիմնարար ազատությունների նկատմամբ, և որի դեպքում հաշվի է առնվում երեխայի տարիքը և հասարակության մեջ նրա վերաինտեգրացման և հետագա դրական դեր խաղալուն նպաստելու ցանկալիությունը։
(…)
4. Անհրաժեշտ է այնպիսի բազմազան միջոցառումների առկայությունը, ինչպիսիք են խնամքի, խնամակալության և հսկողության մասին հրամանները, խորհրդատվական ծառայությունները, փորձաշրջանի նշանակումը, դաստիարակությունը, կրթական և մասնագիտական պատրաստության ծրագրերը և առանձին հաստատություններում խնամքի այլընտրանքային այլ ձևեր, որոնք ապահովում են երեխայի նկատմամբ նրա բարեկեցությանը, ինչպես նաև դրությանն ու հանցագործության բնույթին համապատասխանող վերաբերմունք։»։
Այսպիսով, վերոշարադրյալ ներպետական և միջազգային նորմերի վերլուծության արդյունքում պարզ է դառնում, որ անչափահասը դատարանի կողմից կարող է ազատվել քրեական պատասխանատվությունից` եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցների կիրառմամբ ամբաստանյալի ուղղվելու հնարավորության մասին։ Միևնույն ժամանակ, դատարանը նման հետևության կարող է հանգել միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, անչափահասի անձը և վկայում են քրեական պատասխանատվությունից ազատելու հիմքերի առկայության մասին։
Սույն գործի քննությամբ հիմնավորվել է, որ ամբաստանյալ Ծերուն Շմավոնի Շմավոնյանը տասնվեց տարեկան անչափահաս է, բնակվում է ծնողների հետ միասին, նախկինում դատված կամ որևէ կերպ արատավորված չի եղել, բնութագրվում է դրական, ոստիկանների պահանջով անմիջապես և իր կամքով ներկայացրել է սառը զենքը, առաջադրված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել և զղջացել է կատարած արարքի համար։
Հաշվի առնելով գործի հանգամանքները և վերոգրյալը` դատարանը գտնում է, որ անչափահաս ամբաստանյալ Ծերուն Շմավոնի Շմավոնյանի անձը բնութագրող տվյալների և անհատական առանձնահատկությունների համակցությունը բավարար է հետևության հանգելու համար այն մասին, որ Ծերուն Շմավոնյանի ուղղվելը հնարավոր է առանց քրեական պատժի միջոցներ կիրառելու, դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցների կիրառմամբ։ Այդ պատճառաբանությամբ նա ենթակա է ազատման քրեական պատասխանատվությունից, նրա նկատմամբ քրեական գործի վարույթը ենթակա է կարճման և քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման` նրան հանձնելով ծնողների` Շմավոն Շմավոնյանի և Հասմիկ Բարսեղյանի հսկողությանը վեց ամիս ժամկետով։
Դատարանի նման եզրահանգումն ուղղված է նաև անչափահաս ամբաստանյալ Ծերուն Շմավոնյանի շահերի և նրա բարեկեցության առավել ապահովմանը։
Քննարկելով իրեղեն ապացույցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ որոշման օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, 2015թ. փետրվարի 25-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված, ՀՀ ոստիկանության փորձաքրեագիտական վարչությունում գտնվող սառը զենքը պետք է ոչնչացնել։
Քննարկելով խափանման միջոցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ անչափահաս ամբաստանյալ Ծերուն Շմավոնի Շմավոնյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց հսկողության հանձնելը ենթակա է վերացման։
Վերոգրյալների հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 12-րդ կետով, 119-րդ, 313-րդ, 439-441-րդ, 443-րդ հոդվածներով` դատարանը
Ո Ր Ո Շ Ե Ց
ԵԿԴ-0049/01/15 (13110715) քրեական գործով ըստ մեղադրանքի անչափահաս Ծերուն Շմավոնի Շմավոնյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով, անչափահաս ամբաստանյալ Ծերուն Շմավոնի Շմավոնյանին ազատել քրեական պատասխանատվությունից, նրա նկատմամբ դադարեցնել քրեական հետապնդումն ու կարճել քրեական գործի վարույթը` նրան հանձնելով ծնողների` Շմավոն Շմավոնյանի և Հասմիկ Բարսեղյանի հսկողությանը վեց ամիս ժամկետով։
Խափանման միջոց հսկողության հանձնելը վերացնել։
Իրեղեն ապացույց ճանաչված սառը զենքը ոչնչացնել։
Սույն որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` հրապարակվելու օրվանից հետո` մեկամսյա ժամկետում։
ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ. ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ
Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
Քրեական պատասխանատվությունից ազատելու, քրեական գործի վարույթը կարճելու և քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը հետևյալ կազմով.
նախագահող դատավոր` Մ. Մարտիրոսյան,
քարտուղար` Ա. Հովհաննիսյան,
մասնակցությամբ`
մեղադրող,
Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
վարչական շրջանների
դատախազության դատախազ Հ. Խաչատրյանի,
պաշտպան Կ. Ղոնյանի,
օրինական ներկայացուցիչ Շ. Շմավոնյանի,
2015թ. ապրիլի 1-ին, Երևանում,
դռնբաց դատական նիստում քննեց ԵԿԴ-0049/01/15 (13110715) քրեական գործն ըստ մեղադրանքի անչափահաս Ծերուն Շմավոնի Շմավոնյանի`
ծնված 1998թ. օգոստոսի 28-ին Էջմիածին քաղաքում, հայ, Հայաստանի Հանրապետության /այսուհետ ՀՀ/ քաղաքացի, ութամյա կրթությամբ, ամուրի, նախկինում չդատված, բնութագրվում է դրական, հաշվառված է և բնակվում է ՀՀ Արմավիրի մարզի Աղավնատուն գյուղի Ռ. Ավագյան փողոցի թիվ 7 տանը, կալանքի տակ չէ, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով,
Պ Ա Ր Զ Ե Ց
Գործի դատավարական նախապատմությունը
Թիվ 13110715 քրեական գործը ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում հարուցվել է 2015թ. փետրվարի 5-ին, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով։
Անչափահաս ամբաստանյալ Ծերուն Շմավոնի Շմավոնյանին նախաքննության մարմնի կողմից մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով հետևյալ արարքի համար. «որ նա 2015 թվականի հունվարի 24-ին, ժամը 22։00-ին Երևան քաղաքի Թումանյան փողոցում իր մոտ ապօրինի կերպով կրել է ինքնաշեն եղանակով` կռփազենքերի նմանողությամբ պատրաստված, հարվածող-փշրող սառը զենք հանդիսացող մետաղյա առարկա, որը նույն օրը հայտնաբերվել է ոստիկանության աշխատակիցների կողմից ծառայություն իրականացնելու ժամանակ։»։
2015թ. մարտի 2-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան, 2015թ. մարտի 5-ին ստացվել և նույն օրն ընդունվել է դատարանի վարույթ։
Դատարանի կողմից հաստատված փաստական հանգամանքները
Դատաքննությամբ, գործի տվյալներով, դատարանը հիմնավորված է համարում հետևյալը.
Անչափահաս ամբաստանյալ Ծերուն Շմավոնի Շմավոնյանը ծնվել է 1998թ. օգոստոսի 28-ին Էջմիածին քաղաքում, բնակվում է ծնողների հետ միասին։ Նրա դաստիարակությամբ և խնամքով զբաղվում են ծնողները` Շմավոն Շմավոնյանը և Հասմիկ Բարսեղյանը։ Ծերուն Շմավոնյանի կյանքի և դաստիարակության պայմանները, հոգեկան զարգացման աստիճանը և ընդհանուր զարգացման վիճակը բավարար են։
2015թ. հունվարի 24-ին, ժամը 2200-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Կենտրոն վարչական շրջանի տարածքում, Թումանյան և Տերյան փողոցների խաչմերուկում, անչափահաս ամբաստանյալ Ծերուն Շմավոնյանը տաբատի առջևի աջ գրպանում ապօրինի կերպով կրել է սառը զենք` արհեստագործական եղանակով պատրաստված մետաղյա կռփազենք։ Այդտեղ ծառայություն իրականացնող, ՀՀ ոստիկանության պետական պահպանության ծառայության /այսուհետ ՊՊԾ/ 1-ին գումարտակի ոստիկաններ Սերյոժա Հովակիմյանը և Արա Մելքոնյանը նկատելով դա` մոտեցել են Ծերուն Շմավոնյանին և պահանջել ներկայացնել տաբատի առջևի աջ գրպանում առկա կռփազենքը։ Ծերուն Շմավոնյանը ոստիկանների պահանջով գրպանից հանել և ներկայացրել է այն, որից հետո նրան հրավիրել են ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնականի բաժին։
Ամբաստանյալ Ծերուն Շմավոնի Շմավոնյանի անձը բնութագրող տվյալների, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների ուսումնասիրման արդյունքում պարզվել է նաև, որ նա իրեն վերագրվող արարքը կատարել է լինելով անչափահաս` տասնվեց տարեկան հասակում, նախկինում դատված չի եղել, բնութագրվում է դրական, առաջադրված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել։
Ապացույցների հետազոտում և գնահատում
Դատարանի կողմից հաստատված հանգամանքներն հիմնավորվում են հետևյալ ապացույցներով.
Անչափահաս ամբաստանյալ Ծերուն Շմավոնի Շմավոնյանի խոստովանական ցուցմունքով այն մասին, որ առաջադրված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչում։ Իր մոտից հայտնաբերված կռփազենքն իրեն նվիրել է իր ծանոթ Կառլենը` 2013թ. օգոստոսին։ Կառլենի հետ ծանոթացել է Երևանում։ Նրան պատահաբար հանդիպել է 2013թ. վերջին։ Այդ ժամանակ նա իրեն հայտնել է նաև, որ ՀՀ-ից մեկնելու է։ Դրանից հետո նրան այլևս չի հանդիպել։ Այդ կռփազենքը երբևէ չի օգտագործել, պահել է իրենց տան տանիքում։ 2015թ. հունվարի 24-ին` երեկոյան, կռփազենքը տաբատի գրպանում պահելով` զբոսնելու նպատակով եկել է Երևան քաղաք։ Նույն օրը, ժամը 2200-ի սահմաններում, Թումանյան փողոցում իրեն են մոտեցել ոստիկանության աշխատակիցները և իրենից պահանջել ներկայացնել տաբատի աջ կողմի գրպանի պարունակությունը։ Նրանց պահանջով ներկայացրել է գրպանում կրվող կռփազենքը, ինչից հետո իրեն հրավիրել են ոստիկանության Կենտրոնականի բաժին։ Այդտեղ իրեն հայտնի է դարձել, որ այդ առարկան կրելն արգելվում է։ Չի գիտակցել, որ կռփազենք կրել չի կարելի։ Զղջում է կատարած արարքի համար և խնդրում է ներել։
/գ.թ. 39-40, 50, դատական նիստի արձանագրություն/
Վկա, ՀՀ ոստիկանության ՊՊԾ գնդի 1-ին գումարտակի ոստիկան Սերյոժա Արմենի Հովակիմյանի ցուցմունքներով այն մասին, որ 2015թ. հունվարի 24-ին նույն գումարտակի ոստիկան Ա. Մելքոնյանի հետ ծառայություն են իրականացրել Երևան քաղաքի Կենտրոն վարչական շրջանում։ Գտնվելով Տերյան և Թումանյան փողոցների խաչմերուկում` նկատել են մի երիտասարդի, ում տաբատի առջևի աջ գրպանում կռփազենքի նմանությամբ ինչ-որ առարկա է նկատվել։ Երիտասարդն իրենց պահանջով ցուցադրել է գրպանում առկա մետաղյա կռփազենքին նմանվող առարկան։ Իրենք այդ երիտասարդին հրավիրել են ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնականի բաժին` ապօրինի կերպով սառը զենք կրելու կասկածանքով։ Պարզվել է, որ նա ՀՀ Արմավիրի մարզի Աղավնատուն գյուղի թիվ 7 տան բնակիչ, 1998թ. օգոստոսի 28-ին ծնված Ծերուն Շմավոնի Շմավոնյանն է։
/դատական նիստի արձանագրություն, գ.թ. 21-22/
Վկա, ՀՀ ոստիկանության ՊՊԾ գնդի 1-ին գումարտակի ոստիկան Արա Վաչագանի Մելքոնյանի նույնաբովանդակ ցուցմունքներով այն մասին, որ 2015թ. հունվարի 24-ին նույն գումարտակի ոստիկան Ս. Հովակիմյանի հետ ծառայություն են իրականացրել Երևան քաղաքի Կենտրոն վարչական շրջանում։ Գտնվելով Տերյան և Թումանյան փողոցների խաչմերուկում` նկատել են մի երիտասարդի, ում տաբատի առջևի աջ գրպանում կռփազենքի նմանությամբ ինչ-որ առարկա է նկատվել։ Երիտասարդն իրենց պահանջով ցուցադրել է գրպանում առկա մետաղյա կռփազենքին նմանվող առարկան։ Այդ երիտասարդին ուղեկցել են ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնականի բաժին` ապօրինի կերպով սառը զենք կրելու կասկածանքով։ Պարզվել է, որ նա ՀՀ Արմավիրի մարզի Աղավնատուն գյուղի թիվ 7 տան բնակիչ, 1998թ. օգոստոսի 28-ին ծնված Ծերուն Շմավոնի Շմավոնյանն է։
/դատական նիստի արձանագրություն, գ.թ. 24-25/
Դատաքրեագիտական փորձաքննության 2015թ. փետրվարի 2-ի թիվ 237-15 եզրակացությամբ, որի համաձայն`
«Փորձաքննության ներկայացված դեղնագույն մետաղյա առարկան պատրաստված է արհեստագործական եղանակով կռփազենքերի նմանողությամբ, դասվում է հարվածող-փշրող սառը զենքերի շարքին։»։
/գ.թ. 6-7/
ՀՀ ոստիկանության ՊՊԾ գնդի 1-ին գումարտակի 1-ին վաշտի ոստիկան Ս. Հովակիմյանի` որպես այլ փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված, 2015թ. հունվարի 24-ին ներկայացված զեկուցագրով, որի համաձայն` նույն օրը, ժամը 2200-ի սահմաններում ՀՀ ոստիկանության ՊՊԾ գնդի 1-ին գումարտակի 1-ին վաշտի ոստիկաններ Ս. Հովակիմյանը և Ա. Մելքոնյանը Երևան քաղաքի Թումանյան փողոցում ծառայություն իրականացնելիս նկատել են մի երիտասարդի, ում տաբատի գրպանում ակնհայտ երևացել է ինչ-որ կասկածելի իր։ Մոտեցել են նրան և պահանջել ներկայացնել գրպանի պարունակությունը։ Երիտասարդը գրպանից հանել և իրենց ցուցադրել է կռփազենք։ Դրանից հետո նրան ներկայացրել են ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնականի բաժին։ Այդտեղ պարզվել է, որ նա ՀՀ Արմավիրի մարզի Աղավնատուն գյուղի թիվ 7 տան բնակիչ, 1998թ. օգոստոսի 28-ին ծնված Ծերուն Շմավոնի Շմավոնյանն է։
/գ.թ. 2/
Անչափահաս ամբաստանյալ Ծերուն Շմավոնի Շմավոնյանի մոտից հայտնաբերված սառը զենքն իրեղեն ապացույց ճանաչելու մասին 2015թ. փետրվարի 25-ի որոշմամբ։
/գ.թ. 54/
Ծերուն Շմավոնի Շմավոնյանի AP0221272 /տրված 2014թ. մայիսի 8-ին, 057-ի կողմից/ անձնագրի համաձայն` նա ծնվել է 1998թ. օգոստոսի 28-ին։ Նրա ծնողները հանդիսանում են Շմավոն Շմավոնյանը և Հասմիկ Բարսեղյանը։
/դատական նիստի արձանագրություն/
Համաձայն քրեական գործի նյութերում առկա բնութագրի` Ծերուն Շմավոնյանը բնութագրվում է դրական։
/գ.թ. 41/
Դատարանի իրավական վերլուծությունները.
Վերլուծելով անչափահաս ամբաստանյալ Ծերուն Շմավոնի Շմավոնյանին առաջադրված մեղադրանքը, նրա ցուցմունքը և գործով ձեռք բերված ապացույցները` դատարանը գտնում է, որ անչափահաս ամբաստանյալ Ծերուն Շմավոնի Շմավոնյանի կողմից, նրա մեղավորությամբ, ապօրինի կերպով սառը զենք կրելն ապացուցված է, նրա արարքը ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին։
Քննարկելով անչափահաս ամբաստանյալին քրեական պատասխանատվության և պատժի ենթարկելու հարցերը` դատարանը գտնում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Հանցագործություն է համարվում մեղավորությամբ կատարված` հանրության համար վտանգավոր այն արարքը, որը նախատեuված է uույն oրենuգրքով։»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 19-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«Ոչ մեծ ծանրության հանցագործություններ են համարվում դիտավորությամբ կատարված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում երկու տարի ժամկետով ազատազրկումը, կամ որոնց համար նախատեսված է ազատազրկման հետ կապ չունեցող պատիժ, ինչպես նաև անզգուշությամբ կատարված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում երեք տարի ժամկետով ազատազրկումը։»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 85-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«Հանցանք կատարած անչափահասի նկատմամբ կարող է նշանակվել պատիժ կամ կարող են նշանակվել դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցներ։»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 91-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Առաջին անգամ ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանք կատարած անչափահասը դատարանի կողմից կարող է ազատվել քրեական պատասխանատվությունից, եթե դատարանը գտնի, որ նրա ուղղվելը հնարավոր է դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցների կիրառմամբ։»։
Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«Անչափահասի նկատմամբ դատարանը կարող է նշանակել դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի հետևյալ միջոցները.
1) (...)
2) ծնողների կամ նրանց փոխարինող անձանց կամ տեղական ինքնակառավարման կամ դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի հսկողությանը հանձնելն առավելագույնը վեց ամիս ժամկետով։ (...)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի համաձայն`
«(...)
4. Ապօրինի կերպով գազային, սառը կամ նետողական զենք կրելը՝
պատժվում է տուգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկից վեցհարյուրապատիկի չափով, կամ կալանքով՝ մեկից երեք ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով։
(...)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 12-րդ կետի համաձայն`
«Քրեական գործ չի կարող հարուցվել և քրեական հետապնդում չի կարող իրականացվել, իսկ հարուցված քրեական գործի վարույթը ենթակա է կարճման, եթե` ... անձը Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի դրույթների ուժով ենթակա է ազատման քրեական պատասխանատվությունից.»։
Անչափահասին քրեական պատասխանատվությունից ազատելու և նրա նկատմամբ դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցներ կիրառելու նպատակահարմարությունը և անհրաժեշտությունը մեծապես պայմանավորված է նաև անչափահասների շահերի պաշտպանության վերաբերյալ ուղղորդող նշանակություն ունեցող մի շարք միջազգային-իրավական ակտերի պահանջների իրացվելիության խնդրով։
Մասնավորապես` «Անչափահասների նկատմամբ արդարադատություն իրականացնելու վերաբերյալ» ՄԱԿ-ի նվազագույն ստանդարտ կանոնների («Պեկինյան կանոններ») 5.1-րդ մասի համաձայն`
«5.1 Անչափահասների վերաբերյալ արդարադատության համակարգն ուղղված է առաջին հերթին անչափահասի բարեկեցության ապահովմանը, որպեսզի անչափահաս իրավախախտների վրա ազդեցություն գործող ցանկացած միջոց միշտ համաչափ լինի ինչպես իրավախախտի անհատական առանձնահատկություններին, այնպես էլ իրավախախտման հանգամանքներին»։
Նույն կանոնների 17.1 կետի համաձայն`
«17.1 Ներգործության միջոցների ընտրության ժամանակ իրավասու մարմինը պետք է ղեկավարվի հետևյալ սկզբունքներով.
ա) ներգործության միջոցները միշտ պետք է համարժեք լինեն ոչ միայն իրավախախտման հանգամանքներին և ծանրությանը, այլև անչափահասի դրությանը և պահանջներին, ինչպես նաև հասարակության պահանջներին.
բ) անչափահասի անձնական ազատության սահմանափակման մասին որոշումը պետք է ընդունվի միայն հարցի մանրազնին քննարկումից հետո, և սահմանափակումը հնարավորության սահմաններում պետք է հասցնել նվազագույնի.
գ) անչափահաս իրավախախտին պետք չէ ազատազրկել, եթե միայն նա մեղավոր չի ճանաչվում այլ անձի դեմ բռնությամբ լուրջ արարք գործելու կամ բազմաթիվ լուրջ իրավախախտումներ կատարելու մեջ, ինչպես նաև ներգործության ուրիշ համապատասխան միջոցի բացակայության դեպքում.
դ) անչափահասի գործի քննության ժամանակ նրա բարեհաջողության հարցը պետք է որոշիչ գործոն լինի։»։
Նույն կանոնների 18.1 կետի համաձայն`
«18.1 Առավել ճկունություն ապահովելու և ուղղիչ հիմնարկներում կալանավորումից հնարավորին չափ խուսափելու նպատակով, իշխանության իրավասու մարմինը, գործի որոշման ժամանակ, իր տրամադրության տակ պետք է ներգործության համալիր միջոցառումներ ունենա։ Այդպիսի միջոցառումները, որոնք կարող են իրականացվել իրար հետ զուգակցելով, հանդիսանում են.
ա) խնամակալության մասին որոշումը, ղեկավարումը և հսկողությունը`
բ) պրոբացիան `
գ) ի բարօրություն համայնքի աշխատանքի մասին որոշումը`
դ) դրամական պատիժը, փոխհատուցումը և իրավունքների ռեստիտուցիան
ե) միջանկյալ և այլ կարգի միջոցառումների մասին որոշումը`
զ) խմբակային հոգեբուժությունը և նմանատիպ այլ միջոցառումների մասնակցության մասին որոշումը`
է) դաստիարակության հանձնելու, ապրելավայրի կամ այլ դաստիարակչական միջոցների վերաբերյալ որոշումը`
ը) համապատասխան այլ որոշումները։»։
«Երեխաների իրավունքների մասին» Նյու-Յորքի 1989 թվականի նոյեմբերի 20-ի կոնվենցիայի (Հայաստանի Հանրապետության կողմից վավերացվել է 1992 թվականի հունիսի 1-ին) 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Երեխաների նկատմամբ բոլոր գործողություններում, անկախ այն բանից, թե դրանք ձեռնարկվում են սոցիալական ապահովության հարցերով զբաղվող պետական կամ մասնավոր հիմնարկների, դատարանների, վարչական կամ օրենսդրական մարմինների կողմից, առաջնահերթ ուշադրություն է դարձվում երեխայի շահերի առավել ապահովմանը։»։
Նույն կոնվենցիայի 40-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Մասնակից պետությունները ճանաչում են մեղադրվող կամ քրեական օրենսդրությունը խախտած համարվող յուրաքանչյուր երեխայի իրավունքը՝ արժանանալու այնպիսի վերաբերմունքի, որը նպաստում է նրա արժանապատվության և նշանակալիության զգացումի զարգացմանը, երեխայի մեջ ամրապնդում է հարգանքը մարդու իրավունքների և ուրիշների հիմնարար ազատությունների նկատմամբ, և որի դեպքում հաշվի է առնվում երեխայի տարիքը և հասարակության մեջ նրա վերաինտեգրացման և հետագա դրական դեր խաղալուն նպաստելու ցանկալիությունը։
(…)
4. Անհրաժեշտ է այնպիսի բազմազան միջոցառումների առկայությունը, ինչպիսիք են խնամքի, խնամակալության և հսկողության մասին հրամանները, խորհրդատվական ծառայությունները, փորձաշրջանի նշանակումը, դաստիարակությունը, կրթական և մասնագիտական պատրաստության ծրագրերը և առանձին հաստատություններում խնամքի այլընտրանքային այլ ձևեր, որոնք ապահովում են երեխայի նկատմամբ նրա բարեկեցությանը, ինչպես նաև դրությանն ու հանցագործության բնույթին համապատասխանող վերաբերմունք։»։
Այսպիսով, վերոշարադրյալ ներպետական և միջազգային նորմերի վերլուծության արդյունքում պարզ է դառնում, որ անչափահասը դատարանի կողմից կարող է ազատվել քրեական պատասխանատվությունից` եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցների կիրառմամբ ամբաստանյալի ուղղվելու հնարավորության մասին։ Միևնույն ժամանակ, դատարանը նման հետևության կարող է հանգել միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, անչափահասի անձը և վկայում են քրեական պատասխանատվությունից ազատելու հիմքերի առկայության մասին։
Սույն գործի քննությամբ հիմնավորվել է, որ ամբաստանյալ Ծերուն Շմավոնի Շմավոնյանը տասնվեց տարեկան անչափահաս է, բնակվում է ծնողների հետ միասին, նախկինում դատված կամ որևէ կերպ արատավորված չի եղել, բնութագրվում է դրական, ոստիկանների պահանջով անմիջապես և իր կամքով ներկայացրել է սառը զենքը, առաջադրված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել և զղջացել է կատարած արարքի համար։
Հաշվի առնելով գործի հանգամանքները և վերոգրյալը` դատարանը գտնում է, որ անչափահաս ամբաստանյալ Ծերուն Շմավոնի Շմավոնյանի անձը բնութագրող տվյալների և անհատական առանձնահատկությունների համակցությունը բավարար է հետևության հանգելու համար այն մասին, որ Ծերուն Շմավոնյանի ուղղվելը հնարավոր է առանց քրեական պատժի միջոցներ կիրառելու, դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցների կիրառմամբ։ Այդ պատճառաբանությամբ նա ենթակա է ազատման քրեական պատասխանատվությունից, նրա նկատմամբ քրեական գործի վարույթը ենթակա է կարճման և քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման` նրան հանձնելով ծնողների` Շմավոն Շմավոնյանի և Հասմիկ Բարսեղյանի հսկողությանը վեց ամիս ժամկետով։
Դատարանի նման եզրահանգումն ուղղված է նաև անչափահաս ամբաստանյալ Ծերուն Շմավոնյանի շահերի և նրա բարեկեցության առավել ապահովմանը։
Քննարկելով իրեղեն ապացույցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ որոշման օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, 2015թ. փետրվարի 25-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված, ՀՀ ոստիկանության փորձաքրեագիտական վարչությունում գտնվող սառը զենքը պետք է ոչնչացնել։
Քննարկելով խափանման միջոցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ անչափահաս ամբաստանյալ Ծերուն Շմավոնի Շմավոնյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց հսկողության հանձնելը ենթակա է վերացման։
Վերոգրյալների հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 12-րդ կետով, 119-րդ, 313-րդ, 439-441-րդ, 443-րդ հոդվածներով` դատարանը
Ո Ր Ո Շ Ե Ց
ԵԿԴ-0049/01/15 (13110715) քրեական գործով ըստ մեղադրանքի անչափահաս Ծերուն Շմավոնի Շմավոնյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով, անչափահաս ամբաստանյալ Ծերուն Շմավոնի Շմավոնյանին ազատել քրեական պատասխանատվությունից, նրա նկատմամբ դադարեցնել քրեական հետապնդումն ու կարճել քրեական գործի վարույթը` նրան հանձնելով ծնողների` Շմավոն Շմավոնյանի և Հասմիկ Բարսեղյանի հսկողությանը վեց ամիս ժամկետով։
Խափանման միջոց հսկողության հանձնելը վերացնել։
Իրեղեն ապացույց ճանաչված սառը զենքը ոչնչացնել։
Սույն որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` հրապարակվելու օրվանից հետո` մեկամսյա ժամկետում։
ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ. ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ
Դատական գործ N: ԵԿԴ/0049/01/15
Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
Նոր քրեական գործ
| Երբ է գործը ստացվել | 05-03-2015 |
|---|---|
| Քրեական գործի համարը | 0049/01/15 |
| Ինչ կարգով է գործը ստացվել | Առաջին անգամ |
| Դատախազություն | Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազություն |
| Նախաքննական գործի համարը | 13110715 |
| Մեղադրական եզրակացության համառոտ բովանդակություն | Ծերուն Շմավոնյանին մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա ձեռք է բերել և ապօրինի կերպով կրել արհեստագործական եղանակով կռփազենքերի նմանվողությամբ պատրաստված հարվածող-փշրող սառը զենքերի շարքին դասվող դեղնագույն մետաղյա առարկա, որը վերջինս Երևան քաղաքի Թումանյան և Տերյան փողոցների խաչմերուկի մոտ ՀՀ ոստիկանության ՊՊԾ գնդի 1-ին գումարտակի 1-ին վաշտի 2-րդ դասակի աշխատակիցների պահանջով ներկայացվել է նրանց: |
| Մեղադրյալ | |
| Անձ | |
| Անուն | Ծերուն |
| Ազգանուն | Շմավոնյան |
| Հայրանուն | Շմավոնի |
| Հասցե | --------------- |
| Ծննդյան օր | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Վիճակագրական տողի համարը | 8.21 |
| Չափահաս | Ոչ |
Մակագրել
| Երբ | 05-03-2015 |
|---|---|
| Նախագահող դատավոր | |
| Անուն | Մնացական |
| Ազգանուն | Մարտիրոսյան |
Ընդունվել է վարույթ
| Երբ | 05-03-2015 |
|---|
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 20-03-2015 |
|---|---|
| Դատավարության կողմեր | Մեղադրյալ |
| Դատավարության կողմեր | Մեղադրող |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Ծերուն |
| Ազգանուն | Շմավոնյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 1 |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Հ |
| Ազգանուն | Խաչատրյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Ժամ | 11:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 4 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 01-04-2015 |
|---|---|
| Ժամ | 09:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 4 |
| Նիստը | Կայացել է |
Քրեական գործի վարույթը կարճվել է ամբողջությամբ
| Կարճման ամսաթիվը | 01-04-2015 |
|---|---|
| Քրեական դատավարության օրենսգրքի հոդված | |
| Կարճման հիմքը | Այլ |
| Մեղադրյալ | |
| Անուն | Ծերուն |
| Ազգանուն | Շմովանյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 1 |
| Հոդված | |
| Օրենսգիրք | Քրեական օրենսգիրք |
| Օրենսգիրք | Քրեական դատավարության օրենսգիրք |
Դատական ակտ
| Դատական ակտի բովանդակությունը | ԵԿԴ/0049/01/15 Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ Քրեական պատասխանատվությունից ազատելու, քրեական գործի վարույթը կարճելու և քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը հետևյալ կազմով. նախագահող դատավոր` Մ. Մարտիրոսյան, քարտուղար` Ա. Հովհաննիսյան, մասնակցությամբ` մեղադրող, Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Հ. Խաչատրյանի, պաշտպան Կ. Ղոնյանի, օրինական ներկայացուցիչ Շ. Շմավոնյանի, 2015թ. ապրիլի 1-ին, Երևանում, դռնբաց դատական նիստում քննեց ԵԿԴ-0049/01/15 (13110715) քրեական գործն ըստ մեղադրանքի անչափահաս Ծերուն Շմավոնի Շմավոնյանի` ծնված 1998թ. օգոստոսի 28-ին Էջմիածին քաղաքում, հայ, Հայաստանի Հանրապետության /այսուհետ ՀՀ/ քաղաքացի, ութամյա կրթությամբ, ամուրի, նախկինում չդատված, բնութագրվում է դրական, հաշվառված է և բնակվում է ՀՀ Արմավիրի մարզի Աղավնատուն գյուղի Ռ. Ավագյան փողոցի թիվ 7 տանը, կալանքի տակ չէ, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով, Պ Ա Ր Զ Ե Ց Գործի դատավարական նախապատմությունը Թիվ 13110715 քրեական գործը ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում հարուցվել է 2015թ. փետրվարի 5-ին, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով։ Անչափահաս ամբաստանյալ Ծերուն Շմավոնի Շմավոնյանին նախաքննության մարմնի կողմից մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով հետևյալ արարքի համար. «որ նա 2015 թվականի հունվարի 24-ին, ժամը 22։00-ին Երևան քաղաքի Թումանյան փողոցում իր մոտ ապօրինի կերպով կրել է ինքնաշեն եղանակով` կռփազենքերի նմանողությամբ պատրաստված, հարվածող-փշրող սառը զենք հանդիսացող մետաղյա առարկա, որը նույն օրը հայտնաբերվել է ոստիկանության աշխատակիցների կողմից ծառայություն իրականացնելու ժամանակ։»։ 2015թ. մարտի 2-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան, 2015թ. մարտի 5-ին ստացվել և նույն օրն ընդունվել է դատարանի վարույթ։ Դատարանի կողմից հաստատված փաստական հանգամանքները Դատաքննությամբ, գործի տվյալներով, դատարանը հիմնավորված է համարում հետևյալը. Անչափահաս ամբաստանյալ Ծերուն Շմավոնի Շմավոնյանը ծնվել է 1998թ. օգոստոսի 28-ին Էջմիածին քաղաքում, բնակվում է ծնողների հետ միասին։ Նրա դաստիարակությամբ և խնամքով զբաղվում են ծնողները` Շմավոն Շմավոնյանը և Հասմիկ Բարսեղյանը։ Ծերուն Շմավոնյանի կյանքի և դաստիարակության պայմանները, հոգեկան զարգացման աստիճանը և ընդհանուր զարգացման վիճակը բավարար են։ 2015թ. հունվարի 24-ին, ժամը 2200-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Կենտրոն վարչական շրջանի տարածքում, Թումանյան և Տերյան փողոցների խաչմերուկում, անչափահաս ամբաստանյալ Ծերուն Շմավոնյանը տաբատի առջևի աջ գրպանում ապօրինի կերպով կրել է սառը զենք` արհեստագործական եղանակով պատրաստված մետաղյա կռփազենք։ Այդտեղ ծառայություն իրականացնող, ՀՀ ոստիկանության պետական պահպանության ծառայության /այսուհետ ՊՊԾ/ 1-ին գումարտակի ոստիկաններ Սերյոժա Հովակիմյանը և Արա Մելքոնյանը նկատելով դա` մոտեցել են Ծերուն Շմավոնյանին և պահանջել ներկայացնել տաբատի առջևի աջ գրպանում առկա կռփազենքը։ Ծերուն Շմավոնյանը ոստիկանների պահանջով գրպանից հանել և ներկայացրել է այն, որից հետո նրան հրավիրել են ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնականի բաժին։ Ամբաստանյալ Ծերուն Շմավոնի Շմավոնյանի անձը բնութագրող տվյալների, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների ուսումնասիրման արդյունքում պարզվել է նաև, որ նա իրեն վերագրվող արարքը կատարել է լինելով անչափահաս` տասնվեց տարեկան հասակում, նախկինում դատված չի եղել, բնութագրվում է դրական, առաջադրված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել։ Ապացույցների հետազոտում և գնահատում Դատարանի կողմից հաստատված հանգամանքներն հիմնավորվում են հետևյալ ապացույցներով. Անչափահաս ամբաստանյալ Ծերուն Շմավոնի Շմավոնյանի խոստովանական ցուցմունքով այն մասին, որ առաջադրված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչում։ Իր մոտից հայտնաբերված կռփազենքն իրեն նվիրել է իր ծանոթ Կառլենը` 2013թ. օգոստոսին։ Կառլենի հետ ծանոթացել է Երևանում։ Նրան պատահաբար հանդիպել է 2013թ. վերջին։ Այդ ժամանակ նա իրեն հայտնել է նաև, որ ՀՀ-ից մեկնելու է։ Դրանից հետո նրան այլևս չի հանդիպել։ Այդ կռփազենքը երբևէ չի օգտագործել, պահել է իրենց տան տանիքում։ 2015թ. հունվարի 24-ին` երեկոյան, կռփազենքը տաբատի գրպանում պահելով` զբոսնելու նպատակով եկել է Երևան քաղաք։ Նույն օրը, ժամը 2200-ի սահմաններում, Թումանյան փողոցում իրեն են մոտեցել ոստիկանության աշխատակիցները և իրենից պահանջել ներկայացնել տաբատի աջ կողմի գրպանի պարունակությունը։ Նրանց պահանջով ներկայացրել է գրպանում կրվող կռփազենքը, ինչից հետո իրեն հրավիրել են ոստիկանության Կենտրոնականի բաժին։ Այդտեղ իրեն հայտնի է դարձել, որ այդ առարկան կրելն արգելվում է։ Չի գիտակցել, որ կռփազենք կրել չի կարելի։ Զղջում է կատարած արարքի համար և խնդրում է ներել։ /գ.թ. 39-40, 50, դատական նիստի արձանագրություն/ Վկա, ՀՀ ոստիկանության ՊՊԾ գնդի 1-ին գումարտակի ոստիկան Սերյոժա Արմենի Հովակիմյանի ցուցմունքներով այն մասին, որ 2015թ. հունվարի 24-ին նույն գումարտակի ոստիկան Ա. Մելքոնյանի հետ ծառայություն են իրականացրել Երևան քաղաքի Կենտրոն վարչական շրջանում։ Գտնվելով Տերյան և Թումանյան փողոցների խաչմերուկում` նկատել են մի երիտասարդի, ում տաբատի առջևի աջ գրպանում կռփազենքի նմանությամբ ինչ-որ առարկա է նկատվել։ Երիտասարդն իրենց պահանջով ցուցադրել է գրպանում առկա մետաղյա կռփազենքին նմանվող առարկան։ Իրենք այդ երիտասարդին հրավիրել են ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնականի բաժին` ապօրինի կերպով սառը զենք կրելու կասկածանքով։ Պարզվել է, որ նա ՀՀ Արմավիրի մարզի Աղավնատուն գյուղի թիվ 7 տան բնակիչ, 1998թ. օգոստոսի 28-ին ծնված Ծերուն Շմավոնի Շմավոնյանն է։ /դատական նիստի արձանագրություն, գ.թ. 21-22/ Վկա, ՀՀ ոստիկանության ՊՊԾ գնդի 1-ին գումարտակի ոստիկան Արա Վաչագանի Մելքոնյանի նույնաբովանդակ ցուցմունքներով այն մասին, որ 2015թ. հունվարի 24-ին նույն գումարտակի ոստիկան Ս. Հովակիմյանի հետ ծառայություն են իրականացրել Երևան քաղաքի Կենտրոն վարչական շրջանում։ Գտնվելով Տերյան և Թումանյան փողոցների խաչմերուկում` նկատել են մի երիտասարդի, ում տաբատի առջևի աջ գրպանում կռփազենքի նմանությամբ ինչ-որ առարկա է նկատվել։ Երիտասարդն իրենց պահանջով ցուցադրել է գրպանում առկա մետաղյա կռփազենքին նմանվող առարկան։ Այդ երիտասարդին ուղեկցել են ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնականի բաժին` ապօրինի կերպով սառը զենք կրելու կասկածանքով։ Պարզվել է, որ նա ՀՀ Արմավիրի մարզի Աղավնատուն գյուղի թիվ 7 տան բնակիչ, 1998թ. օգոստոսի 28-ին ծնված Ծերուն Շմավոնի Շմավոնյանն է։ /դատական նիստի արձանագրություն, գ.թ. 24-25/ Դատաքրեագիտական փորձաքննության 2015թ. փետրվարի 2-ի թիվ 237-15 եզրակացությամբ, որի համաձայն` «Փորձաքննության ներկայացված դեղնագույն մետաղյա առարկան պատրաստված է արհեստագործական եղանակով կռփազենքերի նմանողությամբ, դասվում է հարվածող-փշրող սառը զենքերի շարքին։»։ /գ.թ. 6-7/ ՀՀ ոստիկանության ՊՊԾ գնդի 1-ին գումարտակի 1-ին վաշտի ոստիկան Ս. Հովակիմյանի` որպես այլ փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված, 2015թ. հունվարի 24-ին ներկայացված զեկուցագրով, որի համաձայն` նույն օրը, ժամը 2200-ի սահմաններում ՀՀ ոստիկանության ՊՊԾ գնդի 1-ին գումարտակի 1-ին վաշտի ոստիկաններ Ս. Հովակիմյանը և Ա. Մելքոնյանը Երևան քաղաքի Թումանյան փողոցում ծառայություն իրականացնելիս նկատել են մի երիտասարդի, ում տաբատի գրպանում ակնհայտ երևացել է ինչ-որ կասկածելի իր։ Մոտեցել են նրան և պահանջել ներկայացնել գրպանի պարունակությունը։ Երիտասարդը գրպանից հանել և իրենց ցուցադրել է կռփազենք։ Դրանից հետո նրան ներկայացրել են ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնականի բաժին։ Այդտեղ պարզվել է, որ նա ՀՀ Արմավիրի մարզի Աղավնատուն գյուղի թիվ 7 տան բնակիչ, 1998թ. օգոստոսի 28-ին ծնված Ծերուն Շմավոնի Շմավոնյանն է։ /գ.թ. 2/ Անչափահաս ամբաստանյալ Ծերուն Շմավոնի Շմավոնյանի մոտից հայտնաբերված սառը զենքն իրեղեն ապացույց ճանաչելու մասին 2015թ. փետրվարի 25-ի որոշմամբ։ /գ.թ. 54/ Ծերուն Շմավոնի Շմավոնյանի AP0221272 /տրված 2014թ. մայիսի 8-ին, 057-ի կողմից/ անձնագրի համաձայն` նա ծնվել է 1998թ. օգոստոսի 28-ին։ Նրա ծնողները հանդիսանում են Շմավոն Շմավոնյանը և Հասմիկ Բարսեղյանը։ /դատական նիստի արձանագրություն/ Համաձայն քրեական գործի նյութերում առկա բնութագրի` Ծերուն Շմավոնյանը բնութագրվում է դրական։ /գ.թ. 41/ Դատարանի իրավական վերլուծությունները. Վերլուծելով անչափահաս ամբաստանյալ Ծերուն Շմավոնի Շմավոնյանին առաջադրված մեղադրանքը, նրա ցուցմունքը և գործով ձեռք բերված ապացույցները` դատարանը գտնում է, որ անչափահաս ամբաստանյալ Ծերուն Շմավոնի Շմավոնյանի կողմից, նրա մեղավորությամբ, ապօրինի կերպով սառը զենք կրելն ապացուցված է, նրա արարքը ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին։ Քննարկելով անչափահաս ամբաստանյալին քրեական պատասխանատվության և պատժի ենթարկելու հարցերը` դատարանը գտնում է հետևյալը. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Հանցագործություն է համարվում մեղավորությամբ կատարված` հանրության համար վտանգավոր այն արարքը, որը նախատեuված է uույն oրենuգրքով։»։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 19-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` «Ոչ մեծ ծանրության հանցագործություններ են համարվում դիտավորությամբ կատարված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում երկու տարի ժամկետով ազատազրկումը, կամ որոնց համար նախատեսված է ազատազրկման հետ կապ չունեցող պատիժ, ինչպես նաև անզգուշությամբ կատարված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում երեք տարի ժամկետով ազատազրկումը։»։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 85-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` «Հանցանք կատարած անչափահասի նկատմամբ կարող է նշանակվել պատիժ կամ կարող են նշանակվել դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցներ։»։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 91-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Առաջին անգամ ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանք կատարած անչափահասը դատարանի կողմից կարող է ազատվել քրեական պատասխանատվությունից, եթե դատարանը գտնի, որ նրա ուղղվելը հնարավոր է դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցների կիրառմամբ։»։ Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` «Անչափահասի նկատմամբ դատարանը կարող է նշանակել դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի հետևյալ միջոցները. 1) (...) 2) ծնողների կամ նրանց փոխարինող անձանց կամ տեղական ինքնակառավարման կամ դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի հսկողությանը հանձնելն առավելագույնը վեց ամիս ժամկետով։ (...)»։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի համաձայն` «(...) 4. Ապօրինի կերպով գազային, սառը կամ նետողական զենք կրելը՝ պատժվում է տուգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկից վեցհարյուրապատիկի չափով, կամ կալանքով՝ մեկից երեք ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով։ (...)»։ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 12-րդ կետի համաձայն` «Քրեական գործ չի կարող հարուցվել և քրեական հետապնդում չի կարող իրականացվել, իսկ հարուցված քրեական գործի վարույթը ենթակա է կարճման, եթե` ... անձը Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի դրույթների ուժով ենթակա է ազատման քրեական պատասխանատվությունից.»։ Անչափահասին քրեական պատասխանատվությունից ազատելու և նրա նկատմամբ դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցներ կիրառելու նպատակահարմարությունը և անհրաժեշտությունը մեծապես պայմանավորված է նաև անչափահասների շահերի պաշտպանության վերաբերյալ ուղղորդող նշանակություն ունեցող մի շարք միջազգային-իրավական ակտերի պահանջների իրացվելիության խնդրով։ Մասնավորապես` «Անչափահասների նկատմամբ արդարադատություն իրականացնելու վերաբերյալ» ՄԱԿ-ի նվազագույն ստանդարտ կանոնների («Պեկինյան կանոններ») 5.1-րդ մասի համաձայն` «5.1 Անչափահասների վերաբերյալ արդարադատության համակարգն ուղղված է առաջին հերթին անչափահասի բարեկեցության ապահովմանը, որպեսզի անչափահաս իրավախախտների վրա ազդեցություն գործող ցանկացած միջոց միշտ համաչափ լինի ինչպես իրավախախտի անհատական առանձնահատկություններին, այնպես էլ իրավախախտման հանգամանքներին»։ Նույն կանոնների 17.1 կետի համաձայն` «17.1 Ներգործության միջոցների ընտրության ժամանակ իրավասու մարմինը պետք է ղեկավարվի հետևյալ սկզբունքներով. ա) ներգործության միջոցները միշտ պետք է համարժեք լինեն ոչ միայն իրավախախտման հանգամանքներին և ծանրությանը, այլև անչափահասի դրությանը և պահանջներին, ինչպես նաև հասարակության պահանջներին. բ) անչափահասի անձնական ազատության սահմանափակման մասին որոշումը պետք է ընդունվի միայն հարցի մանրազնին քննարկումից հետո, և սահմանափակումը հնարավորության սահմաններում պետք է հասցնել նվազագույնի. գ) անչափահաս իրավախախտին պետք չէ ազատազրկել, եթե միայն նա մեղավոր չի ճանաչվում այլ անձի դեմ բռնությամբ լուրջ արարք գործելու կամ բազմաթիվ լուրջ իրավախախտումներ կատարելու մեջ, ինչպես նաև ներգործության ուրիշ համապատասխան միջոցի բացակայության դեպքում. դ) անչափահասի գործի քննության ժամանակ նրա բարեհաջողության հարցը պետք է որոշիչ գործոն լինի։»։ Նույն կանոնների 18.1 կետի համաձայն` «18.1 Առավել ճկունություն ապահովելու և ուղղիչ հիմնարկներում կալանավորումից հնարավորին չափ խուսափելու նպատակով, իշխանության իրավասու մարմինը, գործի որոշման ժամանակ, իր տրամադրության տակ պետք է ներգործության համալիր միջոցառումներ ունենա։ Այդպիսի միջոցառումները, որոնք կարող են իրականացվել իրար հետ զուգակցելով, հանդիսանում են. ա) խնամակալության մասին որոշումը, ղեկավարումը և հսկողությունը` բ) պրոբացիան ` գ) ի բարօրություն համայնքի աշխատանքի մասին որոշումը` դ) դրամական պատիժը, փոխհատուցումը և իրավունքների ռեստիտուցիան ե) միջանկյալ և այլ կարգի միջոցառումների մասին որոշումը` զ) խմբակային հոգեբուժությունը և նմանատիպ այլ միջոցառումների մասնակցության մասին որոշումը` է) դաստիարակության հանձնելու, ապրելավայրի կամ այլ դաստիարակչական միջոցների վերաբերյալ որոշումը` ը) համապատասխան այլ որոշումները։»։ «Երեխաների իրավունքների մասին» Նյու-Յորքի 1989 թվականի նոյեմբերի 20-ի կոնվենցիայի (Հայաստանի Հանրապետության կողմից վավերացվել է 1992 թվականի հունիսի 1-ին) 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Երեխաների նկատմամբ բոլոր գործողություններում, անկախ այն բանից, թե դրանք ձեռնարկվում են սոցիալական ապահովության հարցերով զբաղվող պետական կամ մասնավոր հիմնարկների, դատարանների, վարչական կամ օրենսդրական մարմինների կողմից, առաջնահերթ ուշադրություն է դարձվում երեխայի շահերի առավել ապահովմանը։»։ Նույն կոնվենցիայի 40-րդ հոդվածի համաձայն` «1. Մասնակից պետությունները ճանաչում են մեղադրվող կամ քրեական օրենսդրությունը խախտած համարվող յուրաքանչյուր երեխայի իրավունքը՝ արժանանալու այնպիսի վերաբերմունքի, որը նպաստում է նրա արժանապատվության և նշանակալիության զգացումի զարգացմանը, երեխայի մեջ ամրապնդում է հարգանքը մարդու իրավունքների և ուրիշների հիմնարար ազատությունների նկատմամբ, և որի դեպքում հաշվի է առնվում երեխայի տարիքը և հասարակության մեջ նրա վերաինտեգրացման և հետագա դրական դեր խաղալուն նպաստելու ցանկալիությունը։ (…) 4. Անհրաժեշտ է այնպիսի բազմազան միջոցառումների առկայությունը, ինչպիսիք են խնամքի, խնամակալության և հսկողության մասին հրամանները, խորհրդատվական ծառայությունները, փորձաշրջանի նշանակումը, դաստիարակությունը, կրթական և մասնագիտական պատրաստության ծրագրերը և առանձին հաստատություններում խնամքի այլընտրանքային այլ ձևեր, որոնք ապահովում են երեխայի նկատմամբ նրա բարեկեցությանը, ինչպես նաև դրությանն ու հանցագործության բնույթին համապատասխանող վերաբերմունք։»։ Այսպիսով, վերոշարադրյալ ներպետական և միջազգային նորմերի վերլուծության արդյունքում պարզ է դառնում, որ անչափահասը դատարանի կողմից կարող է ազատվել քրեական պատասխանատվությունից` եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցների կիրառմամբ ամբաստանյալի ուղղվելու հնարավորության մասին։ Միևնույն ժամանակ, դատարանը նման հետևության կարող է հանգել միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, անչափահասի անձը և վկայում են քրեական պատասխանատվությունից ազատելու հիմքերի առկայության մասին։ Սույն գործի քննությամբ հիմնավորվել է, որ ամբաստանյալ Ծերուն Շմավոնի Շմավոնյանը տասնվեց տարեկան անչափահաս է, բնակվում է ծնողների հետ միասին, նախկինում դատված կամ որևէ կերպ արատավորված չի եղել, բնութագրվում է դրական, ոստիկանների պահանջով անմիջապես և իր կամքով ներկայացրել է սառը զենքը, առաջադրված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել և զղջացել է կատարած արարքի համար։ Հաշվի առնելով գործի հանգամանքները և վերոգրյալը` դատարանը գտնում է, որ անչափահաս ամբաստանյալ Ծերուն Շմավոնի Շմավոնյանի անձը բնութագրող տվյալների և անհատական առանձնահատկությունների համակցությունը բավարար է հետևության հանգելու համար այն մասին, որ Ծերուն Շմավոնյանի ուղղվելը հնարավոր է առանց քրեական պատժի միջոցներ կիրառելու, դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցների կիրառմամբ։ Այդ պատճառաբանությամբ նա ենթակա է ազատման քրեական պատասխանատվությունից, նրա նկատմամբ քրեական գործի վարույթը ենթակա է կարճման և քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման` նրան հանձնելով ծնողների` Շմավոն Շմավոնյանի և Հասմիկ Բարսեղյանի հսկողությանը վեց ամիս ժամկետով։ Դատարանի նման եզրահանգումն ուղղված է նաև անչափահաս ամբաստանյալ Ծերուն Շմավոնյանի շահերի և նրա բարեկեցության առավել ապահովմանը։ Քննարկելով իրեղեն ապացույցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ որոշման օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, 2015թ. փետրվարի 25-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված, ՀՀ ոստիկանության փորձաքրեագիտական վարչությունում գտնվող սառը զենքը պետք է ոչնչացնել։ Քննարկելով խափանման միջոցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ անչափահաս ամբաստանյալ Ծերուն Շմավոնի Շմավոնյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց հսկողության հանձնելը ենթակա է վերացման։ Վերոգրյալների հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 12-րդ կետով, 119-րդ, 313-րդ, 439-441-րդ, 443-րդ հոդվածներով` դատարանը Ո Ր Ո Շ Ե Ց ԵԿԴ-0049/01/15 (13110715) քրեական գործով ըստ մեղադրանքի անչափահաս Ծերուն Շմավոնի Շմավոնյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով, անչափահաս ամբաստանյալ Ծերուն Շմավոնի Շմավոնյանին ազատել քրեական պատասխանատվությունից, նրա նկատմամբ դադարեցնել քրեական հետապնդումն ու կարճել քրեական գործի վարույթը` նրան հանձնելով ծնողների` Շմավոն Շմավոնյանի և Հասմիկ Բարսեղյանի հսկողությանը վեց ամիս ժամկետով։ Խափանման միջոց հսկողության հանձնելը վերացնել։ Իրեղեն ապացույց ճանաչված սառը զենքը ոչնչացնել։ Սույն որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` հրապարակվելու օրվանից հետո` մեկամսյա ժամկետում։ ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ. ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ |
|---|---|
| Դատական ակտի ամսաթիվը | 01-04-2015 |
Դատավճռի, որոշման կատարում
| Ամսաթիվ | 07-05-2015 |
|---|
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
| Գործը հանձնվել է գրասենյակ | 09-06-2015 |
|---|---|
| Էջերի քանակ | 65, 51 |
Գործը հանձնվել է դատարանի արխիվ
| Ամսաթիվ | 09-06-2015 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 65, 51 |