Ո Ր Ո Շ Ո Ւ Մ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների
ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի
դատավճիռ գործ ԵԿԴ/0039/01/15
նախագահող դատավոր` Մ. Մարտիրոսյան

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ
(այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան) `

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ռ. ԲԱՐՍԵՂՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ա. ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ
Մ. ՊԱՊՈՅԱՆ
ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` Ա. ԱՎԵՏԻՍՅԱՆԻ
մասնակցությամբ`
ՊԱՇՏՊԱՆ` Վ. ՔՈՍՅԱՆԻ
ԱՄԲԱՍՏԱՆՅԱԼ` Մ. ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆԻ

2016 թվականի մարտի 22-ին Երևան քաղաքում

դռնբաց դատական նիստում վճռաբեկության կանոններով քննության առնելով ամբաստանյալ Մհեր Սամվելի Հովհաննիսյանի վերաբերյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով, Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի մարտի 19-ի դատավճռի դեմ ամբաստանյալ Մհեր Հովհաննիսյանի վերաքննիչ բողոքը
ՊԱՐԶԵՑ

1.Գործի դատավարական նախապատմությունը

2014թ. մայիսի 30-ին, թիվ Ն/ՏՍ-06/1-3308 գրությամբ <<Նաիրի Ինշուրանս>> ապահովագրական սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերության /այսուհետ նաև Ընկերություն/ գործադիր տնօրեն Դ. Բաղդասարյանը յուրացման վերաբերյալ հաղորդում է հասցեագրել Երևան քաղաքի դատախազ Ա. Դավթյանին։
ՀՀ ոստիկանության քննչական գլխավոր վարչության Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոնականի քննչական բաժնի ավագ քննիչ Ա. Գեղամյանի 2014թ. հուլիսի 04-ի որոշմամբ վերոհիշյալ հաղորդման հիման վրա նախապատրաստված նյութերով քրեական գործի հարուցումը մերժվել է` հանցակազմի բացակայության պատճառաբանությամբ։
2014թ. հուլիսի 15-ին Ընկերության գործադիր տնօրենի ժամանակավոր պաշտոնակատար Հ. Գևորգյանը Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազ Կ. Բատիկյանին բողոք է ներկայացրել ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի ՔՎ Կենտրոնականի քննչական բաժնի ավագ քննիչ Ա. Գեղամյանի 2014թ. հուլիսի 04-ի որոշման և վերջինիս գործողությունների դեմ։
Երևան քաղաքի դատախազի տեղակալ Լ. Գրիգորյանի 2014թ. օգոստոսի 01-ի թիվ 50/726դ-14 գրությամբ Հովհաննես Գևորգյանի բողոքը մերժվել է` ժամկետանց լինելու պատճառաբանությամբ:
2014թ. օգոստոսի 6-ին Առաջին ատյանի դատարան է ներկայացվել Ընկերության գործադիր տնօրենի ժամանակավոր պաշտոնակատար Հովհաննես Գևորգյանի 2014թ. օգոստոսի 5-ի բողոքը, որով վերջինս խնդրել է վերացնել ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի ՔՎ Կենտրոնականի քննչական բաժնի ավագ քննիչ Ա. Գեղամյանի` բողոքը մերժելու մասին 2014թ. հուլիսի 04-ի որոշումը, վերականգնել Ընկերության խախտված իրավունքները և օրինական շահերը, պարտավորեցնել Ընկերության` հանցագործության մասին թիվ Ն/ՏՍ-06/1-3308 հաղորդման հիման վրա հարուցել քրեական գործ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով և կատարել լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննություն։
Առաջին ատյանի դատարանի 2014թ. սեպտեմբերի 02-ին որոշմամբ` վերոհիշյալ բողոքն ամբողջությամբ մերժվել է։ Այդ որոշման դեմ Ընկերության ներկայացուցիչ Ա. Ասատրյանը վերաքննիչ բողոք է ներկայացրել, որը 2014թ. նոյեմբերի 17-ին Վերաքննիչ դատարանի որոշմամբ` բավարարվել է և Առաջին ատյանի դատարանի 02.09.2014թ. որոշումը բեկանվել և նյութերն ուղարկվել են դատախազին` օրենքի պահանջի համաձայն ընթացքը լուծելու համար։
Մինչ այդ, 2014թ. սեպտեմբերի 26-ին ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոնականի քննչական բաժնում Արամայիս Ասատրյանի հաղորդման առթիվ նախապատրաստված նյութերով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով հարուցվել է թիվ 13804014 քրեական գործը` Մ. Հովհաննիսյանի կողմից, յուրացման եղանակով խոշոր չափի գույք հափշտակելու փաստի առթիվ։
2014թ. նոյեմբերի 24-ին թիվ 13804014 քրեական գործով նախաքննության մարմնի կողմից որոշում է կայացվել Մհեր Սամվելի Հովհաննիսյանին որպես մեղադրյալ ներգրավելու և նրան ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 3-րդ կետով մեղադրանք առաջադրելու մասին։
Նույն օրը Մհեր Հովհհանիսյանի նկատմամբ խափանման միջոց է ընտրվել չհեռանալու մասին ստորագրությունը և հայտարարվել հետախուզում։
2014թ. նոյեմբերի 28-ին թիվ 13804014 քրեական գործով վարույթը կասեցվել է` Մհեր Հովհաննիսյանի գտնվելու վայրը պարզված չլինելու պատճառաբանությամբ։
2014թ. դեկտեմբերի 12-ին Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազի տեղակալ Կ. Հովհաննիսյանը որոշում է կայացրել քրեական գործի հարուցումը մերժելու մասին 04.07.2014թ. որոշումը վերացնելու, Մ. Հովհաննիսյանի կողմից յուրացման եղանակով ուրիշի գույքի առանձնապես խոշոր չափերի հափշտակության դեպքի առթիվ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով քրեական գործ հարուցելու մասին, որին շնորհվել է 13212714 համարը:
2014թ. դեկտեմբերի 23-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի ավագ քննիչը որոշում է կայացրել թիվ 13212714 քրեական գործը վարույթ ընդունելու մասին։
2015թ. փետրվարի 9-ին թիվ 13804014 քրեական գործով վարույթը վերսկսվել է` կասեցման հիմքը վերանալու պատճառաբանությամբ և այդ քրեական գործով, նույն օրը Մհեր Հովհանիսյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 2-ին մասի 3-րդ կետով:
2015թ. փետրվարի 11-ին թիվ 13804014 քրեական գործը միացվել է թիվ 13212714 քրեական գործին և նախաքննությունը շարունակվել է թիվ 13212714 քրեական գործի վարույթում։
2015թ. փետրվարի 12-ին Մհեր Սամվելի Հովհաննիսյանին առաջադրված մեղադրանքի ծավալը փոփոխվել` լրացվել և նրան նոր մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով:
2015 թվականի փետրվարի 27-ին քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Մհեր Սամվելի Հովհաննիսյանի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով, մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Առաջին ատյանի դատարան, որը 2015թ. մարտի 3-ին ստացվել և նույն օրն ընդունվել է Առաջին ատյանի դատարանի վարույթ:
Առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի մարտի 19-ի դատավճռով (դատաքննությունն անցկացվել է արագացված կարգի կիրառմամբ) Մհեր Սամվելի Հովհաննիսյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով և դատապարտվել է ազատազրկման` 5 /հինգ/ տարի ժամկետով` առանց գույքի բռնագրավման։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի 3-րդ մասի կիրառմամբ հաշվակցելով արգելանքի տակ պահելու 3 /երեք/ օրը` ամբաստանյալ Մհեր Հովհաննիսյանի նկատմամբ պատիժ է նշանակվել ազատազրկում` 4 /չորս/ տարի 11 /տասնմեկ/ ամիս 27 /քսանյոթ/ օր ժամկետով` առանց գույքի բռնագրավման:
Պատժի կրման սկիզբը հաշվվել է 2015թ. մարտի 19-ից։
Խափանման միջոց չհեռանալու մասին ստորագրությունը` փոփոխվել և որպես խափանման միջոց ընտրվել է կալանավորումը:
Վերոնշյալ դատավճռի դեմ 2015 թվականի մարտի 31-ին վերաքննիչ բողոք է բերել ամբաստանյալ Մ. Հովհաննիսյանը:
Վերաքննիչ դատարանի 2015 թվականի ապրիլի 22-ի որոշմամբ` վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ:
Վերաքննիչ դատարանի 2015 թվականի մայիսի 15-ի որոշմամբ` ամբաստանյալի վերաքննիչ բողոքը մերժվել է և Առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի մարտի 19-ի դատավճիռը Մհեր Սամվելի Հովհաննիսյանի վերաբերյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով, թողնվել է օրինական ուժի մեջ:
Վերոնշյալ որոշման դեմ վճռաբեկ բողոք է բերել ամբաստանյալ Մ. Հովհաննիսյանի պաշտպան Վ. Քոսյանը, որը Վճռաբեկ դատարանի՝ 2015 թվականի հուլիսի 27-ի որոշմամբ ընդունվել է վարույթ:
Վճռաբեկ դատարանի՝ 2015 թվականի հուլիսի 27-ի որոշմամբ Վճռաբեկ բողոքը բավարարվել է և ամբաստանյալ Մհեր Սամվելի Հովհաննիսյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով Առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի մարտի 19-ի դատավճիռն օրինական ուժի մեջ թողնվելու մասին Վերաքննիչ դատարանի 2015 թվականի մայիսի 15-ի որոշումը բեկանվել է և գործն ուղարկվել Վերաքննիչ դատարան՝ նոր քննության: Ամբաստանյալ Մհեր Սամվելի Հովհաննիսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանավորումը, թողնվել է անփոփոխ:
Մհեր Սամվելի Հովհաննիսյանի վերաբերյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով, քրեական գործը Վերաքննիչ դատարան մուտք է եղել 2016 թվականի հունիսի 18-ին:
Վերաքննիչ դատարանի 2016 թվականի փետրվարի 16-ի որոշմամբ` ամբաստանյալ Մ. Հովհաննիսյանի վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Մհեր Սամվելի Հովհաննիսյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով, Վերաքննիչ դատարանի դռնբաց դատական նիստում քննության է նշանակվել վճռաբեկության կանոններով:

2. Գործի փաստական հանգամանքները

Նախաքննական մարմնի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով, Մհեր Սամվելի Հովհաննիսյանին մեղադրանք է առաջադրվել և Առաջին ատյանի դատարանը հաստատված է համարել, որ նա, 2013 թվականի դեկտեմբերի 25-ից հանդիսանալով <<Նաիրի Ինշուրանս>> ապահովագրական ՍՊ ընկերության գործակալ, 2014 թվականի փետրվարի 3-ից 4-ն ընկած ժամանակահատվածում ավտոտրանսպորտային միջոցների օգտագործումից բխող պատասխանատվության պարտադիր ապահովագրության ընդհանուր թվով 44 պայմանագիր է կնքել <<Տրանս Կոմֆորտ>> և <<Կինգ Դելյուքս>> ՍՊ ընկերությունների հետ և համատեղ միասնական դիտավորությամբ յուրացման եղանակով հափշտակել է դրանց դիմաց ստացած, իր վստահությանը հանձնված, ապահովագրական ընկերությանը պատկանող ընդհանուր առանձնապես խոշոր չափի հասնող 3. 567.000 ՀՀ դրամը։
Մհեր Սամվելի Հովհաննիսյանը 2014 թվականի փետրվարի 3-ից 4-ն ընկած ժամանակահատվածում ավտոտրանսպորտային միջոցների օգտագործումից բխող պատասխանատվության պարտադիր ապահովագրության ընդհանուր թվով 7 /յոթ/ պայմանագիր է կնքել <<Տրանս Կոմֆորտ>> ՍՊԸ-ի հետ, դրանց դիմաց ստացել և յուրացման եղանակով հափշտակել է 505.760 ՀՀ դրամ։
Բացի այդ, Մ. Հովհաննիսյանը նույն ժամանակահատվածում ավտոտրանսպորտային միջոցների օգտագործումից բխող պատասխանատվության պարտադիր ապահովագրության ընդհանուր թվով 37 /երեսունյոթ/ պայմանագիր է կնքել <<Կինգ Դելյուքս>> ՍՊԸ-ի հետ, դրանց դիմաց ստացել և յուրացման եղանակով հափշտակել է 3.061.240 ՀՀ դրամ։

3. Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները, պահանջը

Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
Ամբաստանյալ Մ. Հովհաննիսյանը վերաքննիչ բողոքում նշել է, որ բողոքարկվող դատական ակտով խախտվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 2-րդ և 3-րդ մասերի պահանջները, քանի որ բավարար վերլուծություն չի կատարվել իր կողմից կատարված հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանի և բնույթի, իր բնութագրի, պատիժը և պատասխանատվությունը ծանրացնող հանգամանքների բացակայության և մեղմացնող հանգամանքների առկայության մասին:
Նշել է, որ իր կողմից մեղքն ընդունելը և կատարածի համար իրապես զղջալը, տուժողին հասցված վնասներից 2.000.000 /երկու միլիոն/ ՀՀ դրամը փոխհատուցելը, իսկ մնացածը շատ կարճ ժամանակում փոխհատուցման պատրաստակամությունը, տուժող կողմից բողոք և քաղաքացիական հայց չներկայացնելը՝ վկայում են իր նկատմամբ առավել նվազ պատիժ սահմանելու հնարավորության մասին: Նշել է նաև, որ իր նկատմամբ կիրառելի էր ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը, քանի որ երիտասարդ լինելով, չհասկանալով և չգնահատելով իր արարքի հանրորեն վտանգավորությունը, առաջին անգամ դիտավորությամբ կատարել է հանցագործություն և փախուստի մեջ լինելով ինքնակամ ներկայացել է, քանի որ գիտակցել ու զղջացել է կատարածի համար:
Նշել է նաև, որ ազատության մեջ մնալու, պայմանականորեն իր նկատմամբ նշանակված պատիժը չկիրառելու համար էական է համարում այն փաստական հանգամանքը, որ ԱՎԴ4/0021/01/13 քրեական գործով ՀՀ Արարատի և Վայոց Ձորի մարզերի ընդհանուր իրավասության դատարանի կողմից 2013թ. հունիսի 19-ին կայացված, օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով մեղավոր ճանաչվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, իր կամքով` կամավոր պարտավորվել է ավտովթարի արդյունքում մահացած, տուժող Գևորգ Թովմասյանի երկու անչափահաս երեխաների մինչև նրանց չափահաս դառնալը վճարել ամսական 30000 /երեսուն հազար/ ՀՀ դրամ գումար` որպես նրանց կենսաապահովման միջոց և իր բարոյական պարտականություն ու մինչ օրս պարտաճանաչ կատարել է իր պարտավորությունը։
Նշել է, որ կոնկրետ դեպքում իրեն ազատազրկելու պայմաններում կարող են էապես տուժել նաև այդ անչափահաս երեխաները, քանի որ իրապես հնարավորություն չի ունենա կատարել նրանց հանդեպ ստանձնած իր բարոյական և գումարային պարտավորությունը։
Ըստ բողոքաբերի` իր նկատմամբ կիրառելի էր ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը և նշանակված պատիժը պայմանականորեն չպետք է կիրառվեր և պետք է նշանակվեր փորձաշրջան։
Վերոգրյալի հիման վրա խնդրել է Վերաքննիչ դատարանին` վերանայել իր նկատմամբ 5 տարի ժամկետով ազատազրկում պատիժ նշանակելու մասով Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 19.03.2015թ.-ի թիվ ԵԿԴ/0039/01/15 դատավճռը, բեկանել և փոփոխել` իր նկատմամբ կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը և նշանակված 5 տարի ժամկետով ազատազրկումը պայմանականորեն չկիրառել` սահամանելով փորձաշրջան:
Վերաքննիչ դատարանում ամբաստանյալ Մ. Հովհաննիսյանը և նրա պաշտպան Վ. Քոսյանն ամբողջությամբ պնդեցին վերաքննիչ բողոքը՝ խնդրելով բավարարել այն:

4. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը

Վերաքննիչ դատարանը, քննության առնելով վերաքննիչ բողոքը` բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում, լսելով բողոքում ներկայացված հետևությունները հիմնավորելու մասին ամբաստանյալ Մ. Հովհաննիսյանի և նրա պաշտպան Վ. Քոսյանի ելույթները, վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, ներքին համոզմամբ, հանգում է հետևության, որ ամբաստանյալ Մ. Հովհաննիսյանի վերաքննիչ բողոքը պետք է բավարարել, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը բեկանել և փոփոխել` ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատժի մասով` հետևյալ պատճառաբանությամբ.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետի համաձայն`
<<1. Յուրացնելը կամ վատնելը՝ հանցավորին վստահված ուրիշի գույքի հափշտակությունը զգալի չափերով՝
պատժվում է տուգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի երեքհարյուրապատիկից հինգհարյուրապատիկի չափով, կամ կալանքով՝ առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով: (...)
3. Սույն հոդվածի առաջին կամ երկրորդ մասով նախատեսված գործողությունը, որը կատարվել է՝
1) առանձնապես խոշոր չափերով, (...)
պատժվում է ազատազրկմամբ` հինգից ութ տարի ժամկետով` գույքի բռնագրավմամբ կամ առանց դրա:>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 381-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն` վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը ներկայացվում են բացառապես վերաքննիչ բողոքում, և դրանք չեն կարող փոփոխվել և լրացվել գործի դատական քննության ընթացքում:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 2-րդ հոդվածի համաձայն` <<1. Քրեական դատավարությունն իրականացվում է` ապահովելու համար` 1) անձի, հասարակության և պետության պաշտպանությունը հանցագործությունից. 2) անձի և հասարակության պաշտպանությունը պետական իշխանության ինքնիրավ գործողություններից և չարաշահումներից` կապված իրական կամ ենթադրվող հանցավոր արարքի հետ:
2. Քրեական դատավարություն իրականացնող մարմինները պարտավոր են ձեռնարկել բոլոր միջոցառումները, որպեսզի իրենց գործունեության արդյունքում` 1) քրեական օրենսգրքերով չթույլատրված արարք կատարած յուրաքանչյուր ոք բացահայտվի և քրեական օրենքով նախատեսված դեպքերում և սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով պատասխանատվության ենթարկվի. 2) ոչ մի անմեղ անձ հանցանքի կատարման մեջ չկասկածվի, չմեղադրվի և չդատապարտվի. 3) ոչ ոք անօրինական կամ առանց անհրաժեշտության չենթարկվի դատավարական հարկադրանքի միջոցների, պատժի, իրավունքների և ազատությունների այլ սահմանափակման:>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
<<Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի՝ համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
<<Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն`
<<1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով:
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
<<Պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այլ հանգամանքներ, որոնք նշված չեն սույն հոդվածի առաջին մասում>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերի համաձայն`
<<Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
<<Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը`
...6) ենթակա է արդյոք պատժի ամբաստանյալն իր կատարած հանցանքի համար.
7) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի ամբաստանյալի նկատմամբ.
8) ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը…>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածների դրույթներից հետևում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի և պատժաչափի, այնպես էլ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը:
Պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն առանց ռեալ (իրական) պատիժ կրելու դատապարտյալի ուղղվելու հնարավորության մասին: Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 2-րդ մասը սահմանում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: Չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, դատարանը պարտավոր է, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, հաշվի առնել նաև հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը: Դատարանի կողմից նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության վտանգավորության աստիճանին ու բնույթին:
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար կարևոր նշանակություն ունեն հանցագործության կատարման հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, մեղքի ձևը, հանցավորի կողմից այդ հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքները նախատեսելու բնույթն ու աստիճանը:
Վերը նշված հարցերի կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն իր դիրքորոշումներն է արտահայտել ԵԱԴԴ/0034/01/12, ԼԴ/0093/01/12, ՏԴ/0018/01/13, ԵԷԴ/0132/01/13, ԵԱՆԴ/0060/01/13, ԵԿԴ/0096/01/13, ԵԿԴ/0252/01/13, ԵՄԴ/0027/01/14, ԳԴ/0014/01/14, ՍԴ/0204/01/13, ՏԴ/0031/01/14, ՍԴ3/0174/01/14, ԵԱԴԴ/0011/01/14, ԵԱՔԴ/0091/01/14 և այլն որոշումներում:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի դրույթներից երևում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում կայացնելիս իրավասու դատարանը յուրաքանչյուր դեպքում պետք է քննարկի նաև պատժի` սոցիալական արդարության վերականգնման և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու նպատակների իրացման հարցը:
Սոցիալական արդարությունը վերականգնելու և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու մասին կարող է վկայել հանցագործությունից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը:
Առաջին ատյանի դատարանն ամբաստանյալ Մ. Հովհաննիսյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս արձանագրել է հետևյալը.
<<...Դատարանը հաշվի է առնում վերոհիշյալ նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները, ամբաստանյալ Մհեր Սամվելի Հովհաննիսյանի կողմից ծանր հանցագործություն կատարած լինելը և դրա` հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, այն, որ ամբաստանյալին մեղսագրված, իրեն վստահված ուրիշի գույքի յուրացման առանձնապես խոշոր չափը առավել մոտ է տվյալ հանցագործության համար ՀՀ քրեական օրենսգրքով նախատեսված առանձնապես խոշոր չափի /առանձնապես խոշոր չափ է համարվում հանցագործության պահին սահմանված նվազագույն աշխատավարձի երեքհազարապատիկը գերազանցող գումարը/ նվազագույն սահմանին։
Դատարանը հաշվի է առնում նաև հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցագործությունը կատարելուց հետո նրա դրսևորած վարքագիծը, այն, որ Մ. Հովհաննիսյանն ինքնակամ ներկայացել է վարույթն իրականացնող մարմնին, առաջադրված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել, տվել է ինքնախոստովանական ցուցմունքներ, տուժողին պատճառված գույքային վնասը մասնակիորեն կամովին հատուցել է։
Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշ դատարանը հաշվի է առնում նրա` աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, այն, որ հանդիսանալով Ընկերության գործակալ` յուրացման եղանակով հափշտակել է Ընկերությանը պատկանող, առանձնապես խոշոր չափի` 3.567.000 ՀՀ դրամ ընդհանուր գումարը, որից հետո մեկնելով Հայաստանի Հանրապետությունից` խուսափել է վարույթն իրականացնող մարմնից։
Վերոհիշյալը համադրելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքների հետ և հաշվի առնելով նաև ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը` դատարանը գտնում է, որ Մհեր Սամվելի Հավհաննիսյանն իր կատարած` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով նախատեսված հանցագործության համար ենթակա է պատժի ազատազրկման ձևով` առանց գույքի բռնագրավման, որի միջոցով հնարավոր կլինի ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակները։ ...>>:
Վերաքննիչ դատարանը 2015 թվականի մայիսի 15-ի որոշմամբ անփոփոխ թողնելով Առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի մարտի 19-ի դատավճիռը` մերժել է ամբաստանյալի բողոքը` հետևյալ պատճառաբանությամբ.
<<... Վերոգրյալ հոդվածների բովանդակային վերլուծության և ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի վերը նշված նախադեպային որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո ուսումնասիրելով սույն քրեական գործի նյութերը` ակնհայտ է դառնում, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով մեղադրվող ամբաստանյալ Մհեր Սամվելի Հովհաննիսյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը քննելիս առաջին ատյանի դատարանը ղեկավարվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով սահմանված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, բավարար չափով ստուգման ու բազմակողմանի գնահատման է ենթարկել ամբաստանյալի վերաքննիչ բողոքում մատնանշված բոլոր հանգամանքները, այդ թվում` վերջինիս կողմից կատարված հանցանքի` հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները, մասնավորապես այն, որ ամբաստանյալ Մ. Հովհաննիսյանն իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել, նախաքննության ժամանակ տվել է ինքնախոստովանական ցուցմունքներ, ինքնակամ ներկայացել է վարույթն իրականացնող մարմնին, կամովին մասնակիորեն հատուցել է հանցագործությամբ տուժողին պատճառված գույքային վնասը, և պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայության պայմաններում վերջինիս նկատմամբ նշանակել է ազատազրկման ձևով ռեալ պատիժ, ինչն արդարացի է, բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածով ամրագրված արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքից, համապատասխանում է կատարված հանցանքի ծանրությանը, այն կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ ու բավարար է նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար և կարող է ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակները, այն է` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին:
Անդրադառնալով ամբաստանյալի վերաքննիչ բողոքի փաստարկին և այդ կապակցությամբ Վերաքննիչ դատարան ներկայացված ապացույցներին այն մասին, որ ՀՀ Արարատի և Վայոց Ձորի մարզերի ընդհանուր իրավասության դատարանի 19.06.2013 թվականի թիվ ԱՎԴ4/0021/01/13 քրեական գործով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով դատապարտված լինելով ազատազրկման և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու արդյունքում իր կամքով պարտավորվել է ավտովթարի հետևանքով մահացած տուժող Գ. Թովմասյանի երկու անչափահաս երեխաներին` մինչև նրանց չափահաս դառնալը վճարել ամսական 30.000 ՀՀ դրամ` որպես նրանց կենսաապահովման միջոց և բարոյական պարտականություն, ինչը չի կարող կատարել անազատության մեջ գտնվելու պայմաններում, ապա Վերաքննիչ դատարանն այն քննության առարկա չի դարձնում` նկատի ունենալով այն հանգամանքը, որ թիվ ԱՎԴ4/0021/01/13 քրեական գործը որևէ առնչություն չունի քննվող թիվ ԵԿԴ/0039/01/15 քրեական գործի հետ:
Ինչ վերաբերում է Ն. Շենգավիթ 10 1/1 շենքի համայնքի նախագահ Գ. Զաքարյանի կողմից ամբաստանյալ Մ. Հովհաննիսյանին տրված դրական բնութագրին, ինչպես նաև <<Նաիրի Ինշուրանս>> ԱՍՊԸ-ի /այսուհետ` Ընկերություն/ գործադիր տնօրեն Հ. Գևորգյանի կողմից 28.04.2015թ.-ին տրված տեղեկանքին այն մասին, որ 27.04.2015 թվականի դրությամբ Մ. Հովհաննիսյանի գործակալական թիվ Գ13-113 պայմանագրից բխող և Ընկերության հանդեպ ունեցած պարտավորությունը վերջինիս կողմից ամբողջությամբ կատարվել է, և Ընկերությունը այս պահին որևէ պահանջ չունի ամբաստանյալի նկատմամբ, ապա Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ վերոգրյալ հանգամանքները սույն գործի շրջանակներում չեն կարող բավարար հիմք հանդիսանալ ամբաստանյալի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելու համար:
Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանը քննության առնելով ամբաստանյալ Մ. Հովհաննիսյանի վերաքննիչ բողոքում բերված պատճառաբանությունները` իր նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ և հաշվի առնելով վերջինիս մեղսագրված հանցանքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները և պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, հանգում է այն հետևության, որ ամբաստանյալ Մհեր Սամվելի Հովհաննիսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով սույն գործով հնարավոր չէ հասնել պատժի նպատակներին, այն է` վերականգնել սոցիալական արդարությունը և ուղղել պատժի ենթարկված անձին:
Քրեական գործի քննության նախորդ փուլում թույլ չեն տրվել նյութական իրավունքի նորմերի այնպիսի խախտումներ, որոնք հանգեցրել են դատական սխալի, ինչը կարող էր հիմք հանդիսանալ բերված վերաքննիչ բողոքը բավարարելու, այն է` Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2015 թվականի մարտի 19-ի դատավճիռն` ամբաստանյալ Մ. Հովհաննիսյանի նկատմամբ նշանակված պատժի մասով փոփոխելու համար:>>:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը 2015 թվականի դեկտեմբերի 18-ի որոշմամբ` բավարարելով ամբաստանյալ Մ. Հովհաննիսյանի պաշտպան Վ. Քոսյանի վճռաբեկ բողոքը` ամբաստանյալ Մհեր Սամվելի Հովհաննիսյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով Առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի մարտի 19-ի դատավճիռն օրինական ուժի մեջ թողնելու մասին Վերաքննիչ դատարանի 2015 թվականի մայիսի 15-ի որոշումը բեկանել է և գործն ուղարկել Վերաքննիչ դատարան՝ նոր քննության` հետևյալ հիմնավորումներով.
<<12. Վճռաբեկ դատարանի առջև բարձրացված իրավական հարցը հետևյալն է. հիմնավորված և պատճառաբանված են արդյոք Մ.Հովհաննիսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի հիման վրա պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու անթույլատրելիության վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի որոշման հետևությունները։
13. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն՝ «1. Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մաuին։
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիu դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։ (...)»։
Սույն քրեաիրավական նորմերը Վճռաբեկ դատարանի կողմից բազմիցս վերլուծության են ենթարկվել մի շարք գործերով կայացված որոշումներում, և մշտապես վերահաստատվել է դիրքորոշումն առ այն, որ դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն այն մասին, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց իրական պատիժ կրելու, պետք է հիմնվի օբյեկտիվ գոյություն ունեցող այնպիսի տվյալների համակողմանի վերլուծության վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը բազմիցս փաստել է, որ թեև պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսում, սակայն դատարանի հետևությունները պետք է, ի թիվս այլոց, հիմնված լինեն նաև հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի ամբողջական գնահատման վրա (հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի վերաբերյալ, ի թիվս այլ որոշումների, մանրամասն տե՛ս Վճռաբեկ դատարանի՝ Գարուշ Մադաթյանի գործով 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08, Արմեն Շահբազյանի գործով 2014 թվականի օգոստոսի 15-ի թիվ ԵՇԴ/0143/01/13, Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի գործով 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշումները)` հաշվի առնելով այնպիսի գործոններ, ինչպիսիք են օրենքով պահպանվող հասարակական հարաբերության բնույթը, մեղքի ձևը և տեսակը, պատճառված վնասի չափը, պատաuխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները, հանցագործության հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, նպատակներն ու շարժառիթները և այլն (ԵԱԴԴ/0034/01/12, ԼԴ/0093/01/12, ՏԴ/0018/01/13, ԵԷԴ/0132/01/13, ԵԱՆԴ/0060/01/13, ԵԿԴ/0096/01/13, ԵԿԴ/0252/01/13, ԵՄԴ/0027/01/14, ԳԴ/0014/01/14, ՍԴ/0204/01/13, ՏԴ/0031/01/14, ՍԴ3/0174/01/14, ԵԱԴԴ/0011/01/14, ԵԱՔԴ/0091/01/14 և այլն)։
14. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս հաշվի առնվող հանգամանքներից հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանն իր նախադեպային իրավունքում ձևավորել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. «(...) «հանցավորի անձնավորություն» եզրույթն ի տարբերություն «հանցագործության սուբյեկտ» եզրույթի, ավելի ընդարձակ է, և օժտված է սոցիալ-ժողովրդագրական, բարոյահոգեբանական և քրեաիրավական բնութագրերով։ (...)
(...) [Պ]ատժի անհատականացման ժամանակ հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները հաշվի առնելու անհրաժեշտությունը պայմանավորված է ինչպես պատժի նպատակների իրականացման, այնպես էլ անձի արժանապատվության հարգման սահմանադրական պահանջի առկայությամբ» (տե՛ս Ս.Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի` 2012 թվականի նոյեմբերի 1-ի թիվ ՍԴ/0109/01/12 որոշման 36-37-րդ կետերը)։
Իսկ Ս.Աղախանյանի գործով որոշման շրջանակներում Վճռաբեկ դատարանը փաստել է. «(…) [Յ]ուրաքանչյուր գործով նշանակված պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը լուծելիս դատարանը, ի թիվս այլ հանգամանքների (…), պետք է բազմակողմանի վերլուծության ու գնահատման ենթարկի հանցավորի անձը։ (...) պատասխանատվության և պատժի անհատականացման և հետևաբար նաև նշանակված պատժի կրման հարցի լուծման համար էական նշանակություն ունեն հանցավորի անձի ոչ միայն ֆիզիկական ու հոգեկան, այլև սոցիալական առանձնահատկությունների վերաբերյալ փաստական տվյալները» (տե՛ս Ս.Աղախանյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2013 թվականի սեպտեմբերի 13-ի թիվ ԱՎԴ/0082/01/12 որոշման 19-րդ կետը)։
Ս.Սարգսյանի և Ս.Աղախանյանի գործերով որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները Վճռաբեկ դատարանը վերահաստատել է նաև Ջ.Շիրվանյանի և Ա.Մուրադյանի վերաբերյալ որոշման շրջանակներում՝ ընդգծելով, որ. «[Յ]ուրաքանչյուր դեպքում պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը որոշելիս հանցագործության հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի համատեքստում կարևոր նշանակություն ունի հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների ամբողջական վերլուծությունը։ Մասնավորապես, հանցավորի անձը դրականորեն բնութագրող սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկանիշները, հանցագործությունից հետո դրսևորած դրական վարքագիծը (կատարվածի համար զղջալը, ճշմարտացի ցուցմունքներ տալը, քննությանը չխոչընդոտելը, պատճառված վնասը հատուցելը և այլն) կարող են վկայել, որ պատժի նպատակների իրագործման տեսանկյունից բացակայում է պատիժը փաստացի կրելու անհրաժեշտությունը։ Այլ խոսքով` հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները բացահայտելու և օբյեկտիվորեն հաշվի առնելու դատարանի պարտականությունն ուղղակիորեն բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի տրամաբանությունից, որի համաձայն՝ պատժի նպատակը, սոցիալական արդարությունը վերականգնելուց բացի, դատապարտյալի ուղղումն է և նոր հանցագործությունների կանխումը» (տե՛ս Ջ.Շիրվանյանի և Ա.Մուրադյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2015 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԱՔԴ/0091/01/14 որոշման 13-րդ կետը)։
14.1. Միևնույն ժամանակ հարկ է նշել, որ Ե.Սարգսյանի և Գ.Պետրոսյանի գործերով որոշումներում քննարկման առարկա դարձնելով սեփականության դեմ ուղղված հանցագործություններով պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու իրավական խնդիրը՝ Վճռաբեկ դատարանն ընդգծել է, որ. «(...) [Հ]անցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի նվազեցման համար էական նշանակություն ունի պատճառված նյութական վնասն ամբողջությամբ վերականգնված լինելու հանգամանքը» (տե՛ս Ե.Սարգսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի հունիսի 2-ի թիվ ՀՅՔՐԴ/0109/01/08 որոշման 31-րդ կետը, Գ.Պետրոսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի դեկտեմբերի 23-ի թիվ ԵԿԴ/0126/01/10 որոշման 22-րդ կետը)։
15. Սույն գործի նյութերի ուսումնասիրությունից երևում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը Մ.Հովհաննիսյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս, ի թիվս այլ հանգամանքների, հաշվի է առել հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, հանցագործությունը կատարելուց հետո նրա դրսևորած վարքագիծը, մասնավորապես այն, որ Մ.Հովհաննիսյանն ինքնակամ ներկայացել է վարույթն իրականացնող մարմին, առաջադրված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել, տվել է խոստովանական ցուցմունքներ, տուժողին պատճառված գույքային վնասը մասնակիորեն կամովին հատուցել է։ Արդյունքում Առաջին ատյանի դատարանը եզրահանգել է, որ Մ.Հովհաննիսյանը ենթակա է պատժի ազատազրկման ձևով, որի միջոցով հնարավոր կլինի ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակները (տե՛ս սույն որոշման 6-րդ կետը)։
Վերաքննիչ դատարանը, քննարկելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման հարցը, մատնանշել է Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտում հիմք ընդունված ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը և արդյունքում եզրահանգել, որ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը արդարացի է, բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածով ամրագրված սկզբունքից։ Միևնույն ժամանակ անդրադառնալով վերաքննիչ բողոքի այն փաստարկին, որ թիվ ԱՎԴ4/0021/01/13 քրեական գործով ամբաստանյալն իր կամքով պարտավորվել է ավտովթարի հետևանքով մահացած տուժողի երկու անչափահաս երեխաներին մինչև նրանց չափահաս դառնալը վճարել ամսական 30.000 ՀՀ դրամ` որպես նրանց կենսաապահովման միջոց և բարոյական պարտականություն, ինչը չի կարող անել անազատության մեջ գտնվելու պայմաններում՝ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրել է, որ այն քննության առարկա չի դարձնում` նկատի ունենալով, որ թիվ ԱՎԴ4/0021/01/13 քրեական գործը որևէ առնչություն չունի սույն քրեական գործի հետ։
Քննարկման առարկա դարձնելով բնակության վայրից ամբաստանյալ Մ.Հովհաննիսյանին տրված դրական բնութագիրը, ինչպես նաև հանցագործությամբ պատճառված նյութական վնասն ամբողջությամբ հատուցած լինելու մասին 2015 թվականի ապրիլի 28-ի տեղեկանքը (տե՛ս սույն որոշման 8-րդ կետը)՝ Վերաքննիչ դատարանը փաստել է, որ վերոգրյալ հանգամանքները սույն գործի շրջանակներում չեն կարող բավարար հիմք հանդիսանալ ամբաստանյալի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելու համար (տե՛ս սույն որոշման 7-րդ կետը)։
16. Սույն որոշման նախորդ կետում մեջբերված փաստական հանգամանքները համադրելով սույն որոշման 13-14.1-րդ կետերում շարադրված վերլուծության հետ` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ Վերաքննիչ դատարանը թեպետ արձանագրել է գործում առկա ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, սակայն դրանք պատշաճ իրավական գնահատականի չի արժանացրել նշանակված պատժի կրման անհրաժեշտության հարցը որոշելիս։
Այսպես` Վերաքննիչ դատարանը պատշաճ ստուգման և գնահատման չի ենթարկել ամբաստանյալի անձը բնութագրող սոցիալ-հոգեբանական և ժողովրդագրական հատկանիշները, հանցագործությունից հետո նրա դրսևորած վարքագիծը, մասնավորապես՝ Մ.Հովհաննիսյանի՝ դրական բնութագրվելը, վարույթն իրականացնող մարմին ինքնակամ ներկայանալը, առաջադրված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր ճանաչելը, հանցագործությամբ պատճառված վնասն ամբողջությամբ հատուցելը (տե՛ս սույն որոշման 8-րդ կետը)։ Վերջին հանգամանքը էական նշանակություն ունի նաև հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի նվազեցման տեսանկյունից։
Բացի այդ, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ քննության առարկա չդարձնելով վերաքննիչ բողոքի այն փաստարկը, որ թիվ ԱՎԴ4/0021/01/13 քրեական գործով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու արդյունքում ամբաստանյալն իր կամքով պարտավորվել է ավտովթարի հետևանքով մահացած տուժողի երկու անչափահաս երեխաներին մինչև նրանց չափահաս դառնալը վճարել ամսական 30.000 ՀՀ դրամ (որպես նրանց կենսաապահովման միջոց և բարոյական պարտականություն)` Վերաքննիչ դատարանը չի ներկայացրել բովանդակային պատճառաբանություն (տե՛ս սույն որոշման 7-րդ կետը)։ Այդ առումով Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ երկու առանձին քրեական գործերի միմյանց հետ կապված չլինելը դեռևս չի կարող վկայել դրանցից մեկում առկա որևէ հանգամանքի՝ մեկ այլ գործի համար բացարձակ նշանակություն չունենալու մասին։
Վերոգրյալի հիման վրա Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ Մ.Հովհաննիսյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի հիման վրա պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու անթույլատրելիության վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի որոշման հետևությունները հիմնավորված և պատճառաբանված չեն։
17. Ամփոփելով վերոշարադրյալը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ Վերաքննիչ դատարանը սույն գործով դատական ակտ կայացնելիս թույլ է տվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 7-րդ, 358-րդ հոդվածների պահանջների խախտումներ, որոնք իրենց բնույթով էական են և համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 398-րդ, 419-րդ հոդվածների՝ հիմք են Վերաքննիչ դատարանի դատական ակտը բեկանելու համար։
Վճռաբեկ դատարանը գտնում է նաև, որ ամբաստանյալ Մ.Հովհաննիսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված կալանավորումը պետք է թողնել անփոփոխ։>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի համաձայն`
<<... 2) ճիշտ չի կիրառվել քրեական օրենքը կամ Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագիրը. /…/
4) բողոքարկված դատական ակտը բեկանվում կամ փոփոխվում է, եթե թույլ է տրվել դատական սխալ, այն է` դատավճռով նշանակված պատիժը չի համապատասխանում կատարված հանցանքի ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին: ...>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 397-րդ հոդվածի համաձայն`
<<1. Քրեական օրենքի կամ միջազգային պայմանագրի ոչ ճիշտ կիրառումը քրեական օրենքի կամ Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրի այն հոդվածի կամ հոդվածի այն մասի կիրառումն է, որը ենթակա չէր կիրառման, կամ այն հոդվածի կամ հոդվածի այն մասի չկիրառումն է, որը ենթակա էր կիրառման, կամ քրեական օրենքի կամ միջազգային պայմանագրի սխալ մեկնաբանումն է, որը չի համապատասխանում դրա իսկական իմաստին: …>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` գտնելով, որ դատավճռով նշանակված պատիժն անարդարացի է ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ լինելու պատճառով, չի համապատասխանում հանցագործության ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին, վերաքննիչ դատարանը մեղմացնում կամ խստացնում է պատիժը` ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով:
Մեջբերված նորմերի վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ Վերաքննիչ դատարանն օժտված է ստորադաս դատարանի դատական ակտերի օրինականության, հիմնավորվածության և պատճառաբանվածության ստուգման բացառիկ լիազորությամբ։ Իր նշված գործառույթն իրականացնելիս Վերաքննիչ դատարանն իրավասու է դատական ակտը բեկանել կամ փոփոխել, եթե թույլ է տրվել դատական սխալ։
Վերաքննիչ դատարանը, քննության առնելով ամբաստանյալի վերաքննիչ բղոոքը, վերլուծելով և գնահատելով սույն քրեական գործի փաստական հանգամանքները, Վճռաբեկ դատարանի իրավական վերլուծություներն ու դիրքորոշումը հիմք ընդունելով` հանգում է այն հետևության, որ վերաքննիչ բողոքում նշված և գործում առկա ապացույցներով հիմնավորվող հանգամանքների առկայության պայմաններում ամբաստանյալը չպետք է կրի նշանակված պատիժը:
Առաջին ատյանի դատարանը թեպետ արձանագրել է գործում առկա ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, սակայն դրանք պատշաճ իրավական գնահատականի չի արժանացրել նշանակված պատժի կրման անհրաժեշտության հարցը որոշելիս։
Առաջին ատյանի դատարանը, թեև դատավճռում հղումներ է կատարել ՀՀ վճռաբեկ դատարանի մի շարք նախադեպային որոշումներով արտահայտած իրավական դիրքորոշումներին, սակայն բավականաչափ չի վերլուծել և հաշվի չի առել ամբաստանյալի անձը բնութագրող սոցիալ-հոգեբանական և ժողովրդագրական հատկանիշները, հանցագործությունից հետո նրա դրսևորած վարքագիծը, մասնավորապես՝ Մ.Հովհաննիսյանի՝ դրական բնութագրվելը, վարույթն իրականացնող մարմին ինքնակամ ներկայանալը, առաջադրված մեղադրանքում իրեն լիովին մեղավոր ճանաչելը, հանցագործությամբ պատճառված վնասն ամբողջությամբ հատուցելը։ Վերջին հանգամանքը, ինչպես արդեն վերը նշվեց, էական նշանակություն ունի նաև հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանի նվազեցման տեսանկյունից։
Վերաքննիչ դատարանը հիմնավոր է համարում վերաքննիչ բողոքի պատճառաբանությունը, որ Առաջին ատյանի դատարանը ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցը քննարկելիս` հաշվի չի առել ԱՎԴ4/0021/01/13 քրեական գործով ՀՀ Արարատի և Վայոց Ձորի մարզերի ընդհանուր իրավասության դատարանի կողմից 2013թ. հունիսի 19-ին կայացված, օրինական ուժի մեջ մտած դատավճռով մեղավոր ճանաչվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով` վերջինս կամավոր պարտավորվել է ավտովթարի արդյունքում մահացած, տուժող Գևորգ Թովմասյանի երկու անչափահաս երեխաների մինչև նրանց չափահաս դառնալը վճարել ամսական 30000 /երեսուն հազար/ ՀՀ դրամ գումար` որպես նրանց կենսաապահովման միջոց և իր բարոյական պարտականություն: Համաձայն ներկայացված բանկային վճարման անդորրագրերի՝ նշված պարտականությունը ամբաստանյալը կատարում է:
Վերաքննիչ դատարանը հաշվի առնելով վերոհիշյալ հանգամանքները և Վճռաբեկ դատարանի 2015թ. դեկտեմբերի 18-ի որոշման դրույթները, հանգում է հետևության, որ ամբաստանյալ Մ.Հովհաննիսյանի ուղղվելը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը փաստացի կրելու և հնարավոր է համարում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ նրա նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելով` հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակներին` սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի ուղղմանը և հանցագործությունների կանխմանը:
Վերոնշյալ նկատառումներից ելնելով, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ բերված վերաքննիչ բողոքը ենթակա է բավարարման, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը՝ ամբաստանյալ Մ.Հովհաննիսյանի նկատմամբ նշանակված պատժի մասով պետք է փոփոխել և նրա նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ` պայմանականորեն չկիրառել` սահմանելով փորձաշրջան 3 /երեք/ տարի ժամկետով:
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը չկիրառելով, որը ենթակա էր կիրառման, խախտել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ, 397-րդ և 399-րդ հոդվածների դրույթները:
Ելնելով վերոգրյալներից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-395-րդ, 397-րդ, 399-րդ, 402-րդ, 404-րդ, 412-րդ և 418-րդ հոդվածներով, Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Ամբաստանյալ Մհեր Սամվելի Հովհաննիսյանի վերաքննիչ բողոքը` բավարարել:
Ամբաստանյալ Մհեր Սամվելի Հովհաննիսյանի վերաբերյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով, Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի մարտի 19-ի դատավճիռը` բեկանել մասնակիորեն:
Ամբաստանյալ Մհեր Սամվելի Հովհաննիսյանի նկատմամբ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 179-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի մարտի 19-ի դատավճռով նշանակված 5 /հինգ/ տարի ժամկետով ազատազրկման ձևով պատիժը (որին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 69-րդ հոդվածի կանոններով հաշվակցել արգելանքի տակ գտնվելու ժամկետը՝ 1 /մեկ/ տարի 11 /տասնմեկ/ ամիս 6 օրը)` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառել՝ սահմանելով փորձաշրջան 3 /երեք/ տարի ժամկետով:
Մհեր Սամվելի Հովհաննիսյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց կալանավորումը վերացնել և նրան ազատել կալանքից դատարանի դահլիճում:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` ստորագրություն
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` ստորագրություններ
Իսկականի հետ ճիշտ է`


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ռ. ԲԱՐՍԵՂՅԱՆ