Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ԵԿԴ-0027/01/15

Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը.

նախագահությամբ` դատավոր Մ. Մարտիրոսյանի,
քարտուղարությամբ` Ա. Հովհաննիսյանի,

մասնակցությամբ`
մեղադրող,
Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
վարչական շրջանների դատախազության
դատախազ
Մ. Նալբանդյանի,

հանրային պաշտպան Կ. Խաչատրյանի,

տուժողն է` Գ. Ասլանյանը,


2015թ. հունիսի 8-ին Երևանում,


դռնբաց դատական նիստում քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի
Դավիթ Ռոբերտի Սիմոնյանի,
ծնված 1988թ. դեկտեմբերի 24-ին, Երևանում, հայ, Հայաստանի Հանրապետության /այսուհետ ՀՀ/ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, ամուրի, չդատված, չի աշխատում, հաշվառված է և բնակվում է Երևանի Ագաթանգեղոս փողոցի թիվ 7 շենքի թիվ 124 բնակարանում, կալանքի տակ չէ, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 1-ին մասով։


Գործի դատավարական նախապատմությունը

ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնում, 2014թ. հոկտեմբերի 30-ին, Դավիթ Ռոբերտի Սիմոնյանի կողմից Գևորգ Համլետի Ասլանյանին պատկանող բջջային հեռախոսը բացահայտ հափշտակելու դեպքի առթիվ հարուցվել է թիվ 13814414 քրեական գործը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 1-ին մասով։
Այդ գործով, քննիչի 2015թ. փետրվարի 13-ի որոշմամբ, Դ. Սիմոնյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ և 258-րդ հոդվածներով, իսկ Գ. Ասլանյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածով, քրեական հետապնդում չի իրականացվել` նրանց արարքներում հանցակազմի բացակայության պատճառաբանությամբ։
Ամբաստանյալ Դավիթ Ռոբերտի Սիմոնյանին նախաքննության մարմնի կողմից մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 1-ին մասով հետևյալ արարքի համար. «որ նա 2014թ. հոկտեմբերի կեսերին Երևան քաղաքի Սարյան փողոցում Գևորգ Համլետի Ասլանյանի հետ անձնական բնույթի վիճաբանության ընթացքում մեկ անգամ հարվածել է վերջինիս դեմքին, որի հետևանքով Գ. Ասլանյանի ձեռքից գետնին է ընկել վերջինիս բջջային հեռախոսը, և նա` ուրիշի գույքը բացահայտ հափշտակելու դիտավորությամբ գետնից վերցրել է Գ. Ասլանյանին պատկանող բջջային հեռախոսը, պահել է իր մոտ և հրաժարվել վերադարձնելուց` պատճառաբանելով, որ դրանով պատժել է Գ. Ասլանյանին իր վատ վարքագծի համար, վերջինիս պատճառելով զգալի չափի` 11.000 ՀՀ դրամի գույքային վնաս։»։
2015թ. փետրվարի 23-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան, 2015թ. փետրվարի 25-ին ստացվել և նույն օրն ընդունվել է դատարանի վարույթ, իսկ 2015թ. մարտի 2-ի որոշմամբ նշանակվել է դատական քննության։


Դատարանի կողմից հաստատված փաստական հանգամանքները

Դատաքննությամբ, գործի տվյալներով, դատարանը հիմնավորված է համարում հետևյալը.
Ամբաստանյալ Դավիթ Ռոբերտի Սիմոնյանը 2014թ. հոկտեմբերին, գործով չպարզված օրը, ժամը 10։00-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Սարյան փողոցում վիճաբանել է տուժող Գևորգ Համլետի Ասլանյանի հետ, որի ընթացքում մեկ անգամ հարվածել է վերջինիս դեմքին։ Դրա հետևանքով տուժող Գ. Ասլանյանի ձեռքից վայր է ընկել բջջային հեռախոսը։ Ամբաստանյալ Դ. Սիմոնյանը ուրիշի գույքը բացահայտ հափշտակելու դիտավորությամբ գետնից վերցրել է Գ. Ասլանյանին պատկանող բջջային հեռախոսը, այն պահել է իր մոտ և հրաժարվել վերադարձնել` պատճառաբանելով, իբրև թե պատժում է տուժող Գ. Ասլանյանին` վատ վարքագծի համար։ Այդ եղանակով բացահայտ հափշտակելով տուժող Գ. Ասլանյանի բջջային հեռախոսը` ամբաստանյալ Դ. Սիմոնյանը նրան պատճառել է զգալի չափի` 11.000 ՀՀ դրամի գույքային վնաս։
Նույն օրն ամբաստանյալ Դ. Սիմոնյանը վերոհիշյալ բջջային հեռախոսը տվել է իր եղբորը` վկա Գոռ Սիմոնյանին։ Վերջինս հաջորդ օրն այդ հեռախոսը Երևանի Հանրապետական մարզադաշտի մոտ գործող հնամաշ իրերի առևտրի կենտրոնում վաճառել է գործով չպարզված անձի։
Ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալների, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների ուսումնասիրման արդյունքում պարզվել է, որ ամբաստանյալ Դ. Սիմոնյանը նախկինում դատված չի եղել։

Ապացույցների հետազոտում և գնահատում

Դատարանի կողմից հաստատված հանգամանքներն հիմնավորվում են հետևյալ ապացույցներով.
Ամբաստանյալ Դավիթ Սիմոնյանի` որպես կասկածյալ տված նախաքննական ցուցմունքով այն մասին, որ 2014թ. հոկտեմբերի կեսերին, ժամը 10։00-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Մաշտոցի պողոտայում հանդիպել է իր ընկեր Նարեկ Աֆյանին։ Նրա հետ է եղել Գևորգ Ասլանյանը, ում նախկինում չի ճանաչել։ Միասին քայլելով գնացել են մինչև Երևան քաղաքի Սարյան փողոցի փոստային բաժանմունքի մոտ, որտեղ ինքը դիտողություն է արել Գ. Ասլանյանին` անծանոթ աղջիկների հետևից արած արտահայտությունների համար։ Դրանից հետո տեղի է ունեցել վիճաբանություն, որի ընթացքում մեկ անգամ հարվածել է Գ. Ասլանյանի դեմքին։ Դրա հետևանքով վերջինիս ձեռքում պահած բջջային հեռախոսը գետնին է ընկել։ Ինքը վերցրել է այն, պահել է իր մոտ և հրաժարվել վերադարձնել` պատճառաբանելով, որ դրանով պատժել է Գ. Ասլանյանին իր վատ վարքագծի համար։ Այդ ամբողջ ընթացքում իրենց հետ է եղել Նարեկ Աֆյանը, ով վիճաբանության ընթացքում փորձել է իրենց բաժանել։ Նույն օրը երեկոյան այդ հեռախոսը տվել է եղբորը` Գոռ Ռոբերտի Սիմոնյանին, ով այն վաճառել է 2.000 ՀՀ դրամով։ Ընդունում է` սխալ է արել, որ հեռախոսը վերցրել է և զղջում է դրա համար։
/գ.թ. 22-23/
Որպես մեղադրյալ հարցաքննվելիս` Դ. Սիմոնյանը չի ընդունել իրեն առաջադրված մեղադրանքը, հրաժարվել է որպես մեղադրյալ ցուցմունք տալ` պատճառաբանելով, որ իրեն ստիպել և ահաբեկել են, որպեսզի խոստովանական բացատրություն և ցուցմունք տա։
/գ.թ. 55/
Դատարանում ամբաստանյալ Դավիթ Ռոբերտի Սիմոնյանն առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չճանաչեց և հայտնեց, որ սույն քրեական գործը շինծու է։ Այն իր դեմ հարուցվել է, քանի որ ոստիկան Նարեկ Հարությունյանն իր նկատմամբ թշնամություն է ունեցել` կապված բժշկի գործի հետ։
Վկա Նարեկ Աֆյանը Նարեկ Հարությունյանի մտերիմն է։ Նա է հորդորել գնալ ոստիկանություն և գրել հեռախոս գողանալու մասին։
Նարեկ Աֆյանին ճանաչում է չորսից հինգ տարի։
Իրեն ոստիկանությունում պահել են մինչև ուշ գիշերվա ժամը երեքը, որից հետո բերել են անձնագիրը և դրանից հետո իրեն բաց են թողել։ Գևորգ Ասլանյանն ասել է, որ ստիպել են իր դեմ ցուցմունք գրել։
Բժշկի կաշառքի մասին Նարեկ Աֆյանի միջոցով ասել է Նարեկ Հարությունյանին։ Վերջինս ասել է` «մի բողոքի, սկավառակը տուր մեզ, որ փողը վերցնենք և քո փողն էլ տանք»։ Հետո տեսնելով, որ Նարեկ Հարությունյանը ոչինչ չի անում` գնացել և բողոքել է։
Տուժողի հետ ծանոթացել է դեպքի օրը, Նարեկ Աֆյանի միջոցով։ Տուժողի հետ դրանից հետո չի հանդիպել։ Վիճաբանությունը եղել է իր և Գևորգ Ասլանյանի միջև, Երևան քաղաքի Սարյան փողոցում գտնվող փոստի մոտ, որին ներկա է եղել նաև Նարեկ Աֆյանը։ Վիճաբանության ժամանակ տուժողն ու ինքը միմյանց քաշքշել են։
Ցուցմունքից հրաժարվելու մասին դիմումը տուժողը գրել է իրենց տանը, իսկ վկա Ն. Աֆյանն այդ մասին դիմումը գրել և բերել է։
Քննիչը սպառնացել է` ասելով, որ եթե չասի, որ հեռախոսը վերցրել է` իրեն կձերբակալի։
Ոստիկանության բաժին բերման է ենթարկվել 2014թ. հոկտեմբերի 30-ին, մինչև գիշերվա ժամը երկուսը գտնվել է այնտեղ` քրեական հետախուզության գլխավոր վարչության աշխատակիցների և քննիչների սենյակում։
/դատական նիստի արձանագրություն/
Վկա Նարեկ Արամի Աֆյանի նախաքննական, իր ձեռքով արձանագրված ցուցմունքներով այն մասին, որ 2014թ. հոկտեմբերի կեսերին, առավոտյան ժամը մոտ 10։00-ին, Երևան քաղաքի Մաշտոցի պողոտայում, իր ընկեր Դավիթ Սիմոնյանի հետ հանդիպել է Գևորգ Ասլանյանին, ում 2.000 ՀՀ դրամ գումարով մինչ այդ վաճառել է չինական արտադրության բջջային հեռախոս։ Քայլելով գնացել են մինչև Երևան քաղաքի Սարյան փողոցում գտնվող փոստային բաժանմունքի մոտ, որտեղ նախ ինքը, հետո Դավիթ Սիմոնյանը նրան դիտողություններ են արել` անծանոթ աղջիկների հետևից արված արտահայտությունների համար։ Դրանից հետո Դ. Սիմոնյանի և Գ. Ասլանյանի միջև վիճաբանություն է տեղի ունեցել, որի ընթացքում Դ. Սիմոնյանը մեկ անգամ հարվածել է Գ. Ասլանյանի դեմքին։ Դրա հետևանքով գետնին է ընկել Գ. Ասլանյանի ձեռքում պահած բջջային հեռախոսը, որը Դ. Սիմոնյանը վերցրել և պահել է իր մոտ։ Դրանից հետո վիճաբանությունը շարունակվել է։ Դ. Սիմոնյանը մեկ անգամ ևս հարվածել է Գ. Ասլանյանին, որից հետո վերջինս փախել է։ Այդ ընթացքում ինքը փորձել է բաժանել Դ. Սիմոնյանին և Գ. Ասլանյանին։
/գ.թ. 26-27, 151-152/
Վկա Նարեկ Արամի Աֆյանը դատարանում ցուցմունք տվեց այն մասին, որ շուրջ չորս տարի ճանաչում է ամբաստանյալ Դ. Սիմոնյանին, ծանոթացել են ավտոլվացման կետում համատեղ աշխատելու ընթացքում։ Տուժող Գևորգ Ասլանյանի հետ ծանոթացել է ձմռանը։ Նրան 2.000 ՀՀ դրամով վաճառել է կիսասարք բջջային հեռախոս, որի մի քարտը չի աշխատել, լավ չի լսվել։ Այդ հեռախոսը բրոնզե, նիկելից հեռախոս է եղել։
Քննիչ Ս. Նազարյանի կողմից իր ցուցմունքներում կեղծիք է կատարվել։ Ամբաստանյալ Դավիթ Սիմոնյանի կողմից տուժող Գևորգ Ասլանյանին պատկանող հեռախոսը հափշտակելու դեպքի մասին իրեն ոչինչ հայտնի չէ։ Նախաքննության ընթացքում տված ցուցմունքները քննիչ Ս. Նազարյանն է արձանագրել։ Ցուցմունքները ստորագրել է առանց կարդալու և դրանց բովանդակությանն առանց ծանոթանալու, վստահելով քննիչին։ Հետագայում պարզվել է, որ դրանք չեն համապատասխանում իրականությանը։
Ինքը հարցաքննվել է երկու անգամ, որոնց ընթացքում իր նկատմամբ ֆիզիկական և հոգեբանական բռնություն չի գործադրվել։ Երկրորդ անգամ հարցաքննվելիս քննիչ Ս. Նազարյանն իրեն միայն սպառնացել է` ասելով, որ եթե ցուցմունքն այնպես չգրվի, որ գործը կարճվի, ապա այն կմիացնի իր վերաբերյալ քննվող գործին։ Քննիչ Ս. Նազարյանի նշված գործողությունների մասին դիմում է հասցեագրել ՀՀ գլխավոր դատախազին, սակայն այդ դիմումի կապակցությամբ քննիչն իրեն չի հարցաքննել։
/դատական նիստի արձանագրություն/
Վկա Գոռ Ռոբերտի Սիմոնյանի նախաքննական ցուցմունքներով այն մասին, որ ամբաստանյալ Դավիթ Սիմոնյանն իր հարազատ եղբայրն է։ 2014թ. հոկտեմբերի կեսերին նա իրեն տվել է մի բջջային հեռախոս և ասել, որ կարող է այն վաճառել։ Եղբայրն իրեն չի ասել, թե որտեղից է այդ հեռախոսը ձեռք բերել։ Հաջորդ օրն այդ հեռախոսը Երևան քաղաքի Հանրապետական մարզադաշտի մոտ գործող հնամաշ իրերի առևտրի կենտրոնում 2.000 ՀՀ դրամով վաճառել է մի անծանոթի։
/գ.թ. 24-25/
Վկա Գոռ Ռոբերտի Սիմոնյանը դատարանում ցուցմունք տվեց այն մասին, որ նախաքննական ցուցմունքը գրել է քննիչի թելադրանքով։ Եթե չգրեր` իրեն և եղբորը բաց չէին թողնի։ Իր նկատմամբ ֆիզիկական ճնշում չի եղել, սակայն եղել է քաղաքական հետապնդում` իր հայացքների համար։ Նախաքննության ընթացքում թույլ են տրվել քրեադատավարական օրենքի բազմաթիվ խախտումներ, գործը քննվել է քննիչների կամքով։ Իր եղբայրն իրեն հեռախոս չի տվել։ Ինքը հեռախոս չի վաճառել։ Հեռախոսի կապակցությամբ իրեն ոչինչ հայտնի չի եղել։
/դատական նիստի արձանագրություն/
Դատաապրանքագիտական փորձաքննության 2015թ. հունվարի 14-ի թիվ 1153-ԱՊ-14 եզրակացությամբ, որի համաձայն` «Փորձաքննությանը տրամադրված «Lexand» տեսակի, «LPH1» մոդելի բջջային հեռախոսի հավանական միջին շուկայական արժեքը 2014թ. հոկտեմբերի 10-ից հոկտեմբերի 20-ն ընկած ժամանակահատվածի դրությամբ, գնահատվում է 11000 (տասնմեկ հազար) ՀՀ դրամ։»։
/գ.թ. 147/
Որպես այլ փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված «ՎիվաՍԵԼԼ Էմ Տե Էս»-ի («VIVACELL MTS») 2014թ. դեկտեմբերի 15-ի գրությամբ տրամադրված, ցանցում առկա տվյալներով, որոնց համաձայն` Գևորգ Ասլանյանի կողմից օգտագործված 098-71-69-25 հեռախոսահամարի բաժանորդ է եղել Ալինա Արթուրի Հարությունյանը։ Այդ հեռախոսահամարի, ինչպես նաև այդ հեռախոսահամարը կրած 86135300050428(0) և 86470401849805(0) գործարանային համարներով բջջային հեռախոսից կատարված հեռախոսազանգերի ելքային և մուտքային վերծանումների և «Վերծանումները զննելու մասին» 2014թ. դեկտեմբերի 23-ի արձանագրության համաձայն` Գևորգ Ասլանյանի կողմից 098-71-69-25 հեռախոսահամարով շահագործված բջջային հեռախոսն ունի 86135300050428(0) և 86470401849805(0) գործարանային համարները, որում վերծանումներով տրված վերջին ժամանակահատվածում տեղադրված է եղել Արայիկ Մակարյանի անվամբ գրանցված 093-949-828 հեռախոսահամարը։
/գ.թ. 76-112, 121, 149/



Դատարանի իրավական վերլուծությունները

Վերլուծելով ամբաստանյալ Դավիթ Ռոբերտի Սիմոնյանին առաջադրված մեղադրանքը, նրա ցուցմունքները, վկաներ Գոռ Ռոբերտի Սիմոնյանի, Նարեկ Արամի Աֆյանի ցուցմունքները և գործով ձեռք բերված ապացույցները` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալի ցուցմունքները` կողոպուտ կատարելու դիտավորություն չունենալու, տվյալ քրեական գործը շինծու լինելու, նախաքննության մարմնի` կամայականորեն գործելու, ինչպես նաև առաջադրված մեղադրանքն այլ պատճառաբանություններով հերքելու վերաբերյալ` իրականությանը չեն համապատասխանում, արժանահավատ չեն, քրեական պատասխանատվությունից և պատժից խուսափելու նպատակ են հետապնդում։
Վկաներ Գոռ Սիմոնյանի, Նարեկ Աֆյանի դատաքննական ցուցմունքները` նախաքննական ցուցմունքները խաբեությամբ ձեռք բերվելու, դրանք իրականությանը չհամապատասխանելու մասին` նույնպես արժանահավատ չեն, ամբաստանյալ Դ. Սիմոնյանին օգնելու նպատակ են հետապնդում և հերքվում են վերոհիշյալ ապացույցներով։
Քրեական գործի դատական քննության ընթացքում, 2015թ. մարտի 18-ի դատական նիստում վկա Նարեկ Արամի Աֆյանը նախազգուշացված լինելով սուտ մատնություն կատարելու համար ՀՀ քրեական օրենսգրքի 333-րդ հոդվածով նախատեսված քրեական պատասխանատվության մասին` հայտնել է, որ սույն քրեական գործով քննիչ Սուրեն Նազարյանի կողմից իր ցուցմունքներում կեղծիքներ են կատարվել։
Այդ կապակցությամբ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազի պաշտոնակատարի զեկուցագրի հիման վրա ՀՀ հատուկ քննչական ծառայությունում նյութեր են նախապատրաստվել։
Նյութերի նախապատրաստման ընթացքում Նարեկ Աֆյանը նախազգուշացվել է սուտ մատնություն կատարելու համար ՀՀ քրեական օրենսգրքի 333-րդ հոդվածով նախատեսված քրեական պատասխանատվության մասին և առաջարկվել է հաղորդում ներկայացնել տվյալ քրեական գործով նախաքննության մարմնի կողմից իր նկատմամբ կատարված ապօրինությունների, այդ թվում` իր ցուցմունքները կեղծելու մասին։ Վկա Նարեկ Աֆյանն առանց որևէ պատճառաբանության հրաժարվել է տալ հանցագործության մասին գրավոր հաղորդում և բացատրություն։
Նախապատրաստված նյութերով չեն հաստատվել Նարեկ Աֆյանի հայտնած տեղեկությունները` տվյալ քրեական գործով քննիչ Սուրեն Նազարյանի կողմից իր ցուցմունքներում կեղծիքներ կատարելու մասին։ Այդ պատճառով, 2015թ. ապրիլի 30-ին ՀՀ հատուկ քննչական ծառայության հատկապես կարևոր գործերով քննիչ Հ. Մանանդյանը պատճառաբանված որոշում է կայացրել վերոհիշյալ նյութերով քրեական գործ հարուցելը մերժելու մասին, որը չի բողոքարկվել և մտել է օրինական ուժի մեջ։
/դատական նիստի արձանագրություն/
Դատարանը հաշվի առնելով, որ տուժող Գ. Ասլանյանը դատարան չի ներկայացել և չի հարցաքննվել, նախաքննության ընթացքում ամբաստանյալի հետ առերես չի հարցաքննվել` առանց որևէ հիմնավոր պատճառաբանության,
նկատի ունենալով, որ պաշտպանն առարկում է տուժողի նախաքննական ցուցմունքը որպես ապացույց գնահատելու դեմ և միջնորդում է հանել այն ապացույցների զանգվածից,
հաշվի առնելով, որ փաստորեն ամբաստանյալը զրկվել է իր դեմ վկայած անձին հարցեր տալու (հակընդդեմ հարցման) իրավունքից, որի հետևանքով խախտվել են «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» Եվրոպական Կոնվեցիայի 6-րդ հոդվածով երաշխավորված ամբաստանյալի արդար դատական քննության իրավունքը` դատարանը որոշել է տուժող Գևորգ Համլետի Ասլանյանի նախաքննական ցուցմունքները տվյալ գործով հանել ապացույցների զանգվածից։
Քննարկելով նախաքննության մարմնի 2015թ. փետրվարի 6-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված «Լեքսընդ» («Lexand») տեսակի, «ԷլՊիՀաշ1» («LPH1») մոդելի 86470401849805(7) գործարանային համարով բջջային հեռախոսը որպես ամբաստանյալ Դ. Սիմոնյանին առաջադրված մեղադրանքը հիմնավորող ապացույց գնահատելու հարցը` դատարանը գտնում է, որ այն նույնպես պետք է հանել Դ. Սիմոնյանի մեղադրանքը հիմնավորող ապացույցների զանգվածից հետևյալ պատճառաբանությամբ.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 348-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Դատարանում գտնվող իրեղեն ապացույցները և դատական նիստում կողմերի ներկայացրած և իրեղեն ապացույցներ ճանաչված առարկաները զննում են մեղադրանքի կողմը, պաշտպանության կողմը և դատարանը։ Եթե իրեղեն ապացույց ճանաչված առարկան ներկայացրել է կողմը` նա առաջինն է մասնակցում դրա զննությանը։ Զննության ժամանակ իրեղեն ապացույցները նախագահողը կարող է ներկայացնել վկաներին, փորձագետին, մասնագետին։ Այդ անձինք պարտավոր են դատարանի ուշադրությունը հրավիրել իրեղեն ապացույցի զննման ժամանակ հայտնաբերված և գործի համար նշանակություն ունեցող բոլոր հանգամանքների վրա։
2. Այն իրեղեն ապացույցների զննումը, որոնք չեն կարող բերվել դատարան, կատարվում է սույն հոդվածի առաջին մասի կանոնների պահպանմամբ։»։
Գուրգեն Իշխանի Գասպարյանի վերաբերյալ ԱՐԴ/0102/01/12 քրեական գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերլուծելով դատաքննության ընթացքում չհետազոտված ապացույցները դատավճռի հիմքում դնելու իրավաչափությունը` 2014թ. մայիսի 31-ի որոշմամբ հայտնել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«(…) 15. ՀՀ Սահմանադրության 19-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Յուրաքանչյուր ոք ունի (…) իրեն ներկայացված մեղադրանքի հիմնավորվածությունը պարզելու համար հավաuարության պայմաններում, արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ (…) իր գործի հրապարակային քննության իրավունք (…)»։
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին կետի համաձայն՝ «Յուրաքանչյուր ոք, (…) նրան ներկայացված ցանկացած քրեական մեղադրանքի առնչությամբ, ունի (…) արդարացի և հրապարակային դատաքննության իրավունք (…)»։
Մեջբերված նորմերը Վճռաբեկ դատարանը վերլուծության է ենթարկել Հ.Հակոբյանի գործով որոշման մեջ՝ արտահայտելով հետևյալ իրավական դիրքորոշումը. «ՀՀ Սահմանադրության իմաստով «հավաuարության պայմաններում, արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ (…) իր գործի (…) քննության իրավունքը» և Կոնվենցիայի իմաստով «արդարացի (…) դատաքննության իրավունքը», inter alia, ենթադրում է, որ դատավարության յուրաքանչյուր մասնակից պետք է հնարավորություն ունենա ծանոթանալ դատավարական հակառակորդի ներկայացրած ցանկացած ապացույցի և, դատարանի դիրքորոշման վրա ազդելու ակնկալիքով, իր վերաբերմունքը հայտնել դրա առնչությամբ։ Վճռաբեկ դատարանի այս իրավական դիրքորոշումը բխում է Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի համապատասխան նախադեպային իրավունքից (տե՛ս Լոբո Մաչադոն ընդդեմ Պորտուգալիայի (Lobo Machado v. Portugal) գործով Պալատի 1996թ. փետրվարի 20-ի վճիռը, գանգատ թիվ 15764/89, կետ 31, Կ.Ս.-ն ընդդեմ Ֆինլանդիայի (K.S. v. Finland) գործով Մեծ Պալատի 2001թ. մայիսի 31-ի վճիռը, գանգատ թիվ 29346/95, կետ 21, Վալստոնն ընդդեմ Նորվեգիայի (Walston (no. 1) v. Norway) գործով Պալատի 2003թ. հունիսի 3-ի վճիռը, գանգատ թիվ 37372/97, կետ 56)։
ՀՀ Սահմանադրության իմաստով «իր գործի հրապարակային քննության իրավունքը» և Կոնվենցիայի իմաստով «հրապարակային դատաքննության իրավունքը», inter alia, ենթադրում է, որ, որպես կանոն, ապացույցների հետազոտումը պետք է իրականացվի հրապարակային դատաքննության պայմաններում։ Դա ապահովում է արդարադատության իրականացման նկատմամբ հասարակության վերահսկողությունը, ինչը կարևոր հանրային արժեք է։ Վճռաբեկ դատարանի այս իրավական դիրքորոշումը բխում է Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի համապատասխան նախադեպային իրավունքից (տե՛ս Աքսենն ընդդեմ Գերմանիայի (Axen v. Germany) գործով Պալատի 1983թ. դեկտեմբերի 8-ի վճիռը, գանգատ թիվ 8273/78, կետ 25, Դիենեն ընդդեմ Ֆրանսիայի (Diennet v. France) գործով Պալատի 1995թ. սեպտեմբերի 26-ի վճիռը, գանգատ թիվ 18160/91, կետ 33, Հումատովն ընդդեմ Ադրբեջանի (Hummatov v. Azerbaijan) գործով Պալատի 2007թ. նոյեմբերի 29-ի վճիռը, գանգատներ թիվ 9852/03 և 13413/04, կետ 140)։(...)» (տե՛ս Հարություն Արշավիրի Հակոբյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի հուլիսի 23-ի թիվ ԵԱՔԴ/0128/01/09 որոշման 18-րդ կետը)։
(…)
18. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետի համաձայն` «Դատարանի դատավճիռը հիմնավորված է, եթե դրա հետևությունները հիմնված են միայն դատաքննության ժամանակ հետազոտված ապացույցների վրա (…)»։
Շարադրված դրույթի վերլուծությունից հետևում է, որ դատարանի դատավճիռը չի կարող հիմնավորված համարվել, եթե դրա նկարագրական-պատճառաբանական մասում բովանդակվող հետևությունները էապես հիմնված են դատաքննության ժամանակ չհետազոտված ապացույցների վրա։ (…)»։
Համաձայն քրեական գործի նյութերի` քննիչի 2015թ. փետրվարի 6-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված «Լեքսընդ» («Lexand») տեսակի, «ԷլՊիՀաշ1» («LPH1») մոդելի բջջային հեռախոսը, ի պահ հանձնելու մասին 2015թ. փետրվարի 13-ի արձանագրությամբ հանձնվել է տուժող Գևորգ Ասլանյանին։ Քրեական գործի դատական քննության ընթացքում այդ իրեղեն ապացույցը դատարանին չի ներկայացվել, պատշաճ ընթացակարգով չի հետազոտվել։
Հետևաբար, ամբաստանյալ Դ. Սիմոնյանին առաջադրված մեղադրանքի հիմքում չի կարող դրվել իրեղեն ապացույց ճանաչված «Լեքսընդ» («Lexand») տեսակի, «ԷլՊիՀաշ1» («LPH1») մոդելի բջջային հեռախոսը, քանի որ այն հրապարակային դատաքննության ժամանակ չի հետազոտվել, և դրա վերաբերյալ պաշտպանության կողմին հնարավորություն չի տրվել արտահայտել իր դիրքորոշումը։
Դատարանն արձանագրում է նաև, որ տուժողի նախաքննական ցուցմունքները և իրեղեն ապացույց ճանաչված բջջային հեռախոսը միակը չեն` ամբաստանյալ Դ. Սիմոնյանի մեղավորության հարցում եզրահանգման գալու համար։ Հանցագործության փաստը և դրա կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունը հաստատող ապացույցների զանգվածում դրանց կշիռն աննշան է, Դ. Սիմոնյանի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքը հիմնավորված է այլ թույլատրելի և վերաբերելի ապացույցների համակցությամբ, այդ թվում ամբաստանյալ Դ. Սիմոնյանի` որպես կասկածյալ նախաքննական ցուցմունքով, վկաներ Ն. Աֆյանի և Գ. Սիմոնյանի նախաքննական ցուցմունքներով, դատաապրանքագիտական փորձաքննության 2015թ. հունվարի 14-ի թիվ 1153-ԱՊ-14 եզրակացությամբ։
Այսպիսով, ամբաստանյալ Դավիթ Ռոբերտի Սիմոնյանի կողմից, նրա մեղավորությամբ, կողոպուտ կատարելն ապացուցված է, նրա արարքը ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին։
Ուսումնասիրելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները, ամբաստանյալ Դավիթ Ռոբերտի Սիմոնյանի նկատմամբ նրա կատարած հանցագործության համար պատիժ նշանակելիս` դատարանը հաշվի է առնում հանցագործության բնույթն ու հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, հանցավորի անձը, այն, որ նա նախկինում դատված չի եղել։
Ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելու հարցը քննարկելիս` դատարանը գտնում է հետևյալը.
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Կարեն Տիգրանի Հարությունյանի վերաբերյալ ՎԲ-201/07 քրեական գործով վերլուծելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի մի շարք դրույթներ, մասնավորապես` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածները` 2007 թվականի նոյեմբերի 30-ին կայացված որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները.
«4. (…) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները։ Սոցիալական արդարությունը վերականգնելու նպատակը բխում է արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի բովանդակությունից։ Այն սահմանում է, որ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի, համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։ Սոցիալական արդարության վերականգնումը հնարավոր է, եթե հանցանք կատարած անձի նկատմամբ նշանակվի այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ ու բավարար է նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար։
Պատիժ նշանակելու արդարության սկզբունքը դրսևորվում է օրենքով նախատեսված մի շարք պահանջներով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ։ Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ պատժի տեսակը և չափը որոշվում է հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով։ Պատիժը համարվում է արդարացի, եթե դատարանը ճիշտ է գնահատում գործի բոլոր հանգամանքները, անձին բնութագրող բոլոր տվյալները և քրեական օրենքով նախատեսված պահանջներից ելնելով, հանցագործության մեջ մեղավոր անձի նկատմամբ նշանակում է այնպիսի պատիժ, որն անհրաժեշտ և բավարար է այդ անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար։(…)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիան այլընտրանքային է` պատիժ է նախատեսում տուգանքի, կալանքի և ազատազրկման ձևով։
Պատժի տեսակների միջև ճիշտ ընտրություն կատարելու և արարքի բնույթն ու հանրային վտանգավորության աստիճանը գնահատելու հարցերին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Գ. Մադաթյանի վերաբերյալ ԵՇԴ/0029/01/08 քրեական գործով 2009 թվականի փետրվարի 17-ի որոշման մեջ, որտեղ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները.
«13. (…) այլընտրանքային սանկցիաների միջև ընտրություն կատարելիս պատժի արդարացիության սկզբունքի ապահովման հիմնական երաշխիքը դատարանների կողմից յուրաքանչյուր գործի քննության ժամանակ այնպիսի հանգամանքների բացահայտումն է, որոնք ազդել են անձի կողմից կատարված արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի և աստիճանի վրա։
14. Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ։
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը։
15. Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթի որոշման հարցում Վճռաբեկ դատարանը կարևորում է խախտված քրեաիրավական նորմով պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը։ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ պատիժ նշանակելիս դատարանները պարտավոր են հաշվի առնել տվյալ ժամանակահատվածում քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող կոնկրետ հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը, այդ ոլորտում պետության քրեական քաղաքականության ուղղվածությունը։ (…)»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի վերաբերյալ ԵԿԴ/0252/01/13 քրեական գործով 2014թ. հոկտեմբերի 31-ի որոշման մեջ արտահայտել է նաև հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«(…) նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության հանրային վտանգավորության աստիճանին և բնույթին (…)։
Հանցագործության հանրային վտանգավորության տիպային բնութագիրն արտացոլվում է օրենսդրի կողմից սահմանված սանկցիայում, իսկ յուրաքանչյուր կոնկրետ գործով արարքի հանրային վտանգավորության գնահատականը դատարանի կողմից կարող է որոշվել կոնկրետ հանցագործության տարրերի առանձնահատկությունների, դրա կատարման հանգամանքների, հանցավորի անձնավորության, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների հիման վրա։
(…)
Պատժի անհատականացման սկզբունքի բովանդակության հիմնական մասն է կազմում նաև հանցավորի անձը բնութագրող տվյալների գնահատումը, որոնք իրենց ամբողջության մեջ հնարավորություն են տալիս անձին դիտել ոչ միայն որպես հանցանք կատարող, որը պետք է պատասխանատվություն կրի, այլ նաև որպես կոնկրետ անձ՝ իր անհատական հատկանիշներով։ Ընդ որում՝ անձի այն հատկանիշները, որոնք գտնվում են հանցակազմից դուրս, նշանակություն են ունենում դատարանի կողմից պատժի տեսակը և չափը որոշելիս։ Որպես հանցավորի անձը բնութագրող հատկանիշներ՝ գնահատվում են նրա սոցիալ-հոգեբանական, սոցիալ-ժողովրդագրական հատկությունները՝ վարքագիծն ընտանիքում և կենցաղում, աշխատանքի նկատմամբ ունեցած վերաբերմունքը, կրթությունը, առողջական վիճակը, տարիքը, ծառայությունը պետության և հասարակության առջև և այլն։
(…)»։
Պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում վերոհիշյալ նախադեպային որոշումներում արտահայտված իրավական դիրքորոշումները, ամբաստանյալ Դավիթ Ռոբերտի Սիմոնյանի անձը, նախկինում դատված չլինելը, նրա կողմից կատարված հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանը` միջին ծանրության հանցագործություն կատարած լինելը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցագործությունը կատարելուց հետո նրա դրսևորած վարքագիծը։
Ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքներ դատարանը չի արձանագրում։
Վերոգրյալը հաշվի առնելով` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Դավիթ Սիմոնյանն իր կատարած, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության համար ենթակա է պատժի այդ հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից նվազ խիստ տեսակի` տուգանքի ձևով, քանի որ պատիժներից առավել խիստը կիրառելու հիմքեր առկա չեն։ Բացի այդ` տուգանքի միջոցով հնարավոր կլինի ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակները։
Դատարանը գտնում է, որ իր նկատմամբ նշանակված պատիժն ամբաստանյալ Դավիթ Ռոբերտի Սիմոնյանը պետք է կրի, քանի որ դրան խոչընդոտող հանգամանքներ առկա չեն, պատժի կրումից նրան ազատելու վերաբերյալ բավարար հիմնավորումներ դատարանին չեն ներկայացվել։
Գործով քաղաքացիական հայց չի հարուցվել, գույքային վնասի հատուցման պահանջ չի ներկայացվել, գույքի վրա կալանք դնելու մասին որոշում չի կայացվել։
Քննարկելով իրեղեն ապացույցի տնօրինման հարցը` դատարանը գտնում է, որ դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, նախաքննության մարմնի 2015թ. փետրվարի 6-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված և այն ի պահ հանձնելու մասին 2015թ. փետրվարի 13-ի արձանագրությամբ տուժող Գևորգ Ասլանյանին հանձնված, դատարանի որոշմամբ ապացույցների զանգվածից հանված, «Լեքսընդ» («Lexand») տեսակի բջջային հեռախոսը պետք է թողնել տուժող Գևորգ Ասլանյանի տնօրինմանը։
Քննարկելով խափանման միջոցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Դավիթ Ռոբերտի Սիմոնյանի նկատմամբ խափանման միջոց չհեռանալու մասին ստորագրությունն ընտրված է ճիշտ և վերացվելու կամ փոփոխվելու ենթակա չէ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, քանի որ խափանման միջոցի այդ տեսակի պահանջները նրա կողմից խախտված լինելու վերաբերյալ տեղեկություններ դատարանին չեն ներկայացվել։ Բացի այդ, տուգանքի դատապարտվելու դեպքում ամբաստանյալ Դավիթ Ռոբերտի Սիմոնյանի կողմից քրեական պատասխանատվությունից և նշանակված պատիժը կրելուց խուսափելու, դատավճռի կատարմանը խոչընդոտելու հավանականությունը ցածր է։
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ, 357-360-րդ, 364-366-րդ, 369-373-րդ հոդվածներով, դատարանը`


Վ Ճ Ռ Ե Ց

Ամբաստանյալ Դավիթ Ռոբերտի Սիմոնյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքում և դատապարտել տուգանքի նվազագույն աշխատավարձի չորսհարյուրապատիկի` 400.000 /չորս հարյուր հազար/ ՀՀ դրամ գումարի չափով։
Խափանման միջոց չհեռանալու մասին ստորագրությունը թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, նախաքննության մարմնի 2015թ. փետրվարի 6-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված և այն ի պահ հանձնելու մասին 2015թ. փետրվարի 13-ի արձանագրությամբ տուժող Գևորգ Ասլանյանին հանձնված, «Լեքսընդ» («Lexand») տեսակի բջջային հեռախոսը թողնել տուժող Գևորգ Ասլանյանի տնօրինմանը։
Դատավճիռը հրապարակվելու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան։


ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ. ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ