Գործ
ԵԿԴ/0242/01/14

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ


ԵՐԵՎԱՆ ՔԱՂԱՔԻ ԿԵՆՏՐՈՆ ԵՎ ՆՈՐՔ-ՄԱՐԱՇ ՎԱՐՉԱԿԱՆ ՇՐՋԱՆՆԵՐԻ ԸՆԴՀԱՆՈՒՐ ԻՐԱՎԱՍՈՒԹՅԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ

Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ

ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

,,20,, ապրիլի 2016թ. ք.Երևան

Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանը
/այսուհետև` դատարան/

Նախագահությամբ դատավոր Մ. Մակյանի

Քարտուղարությամբ Թ. Խաչատրյանի
Գ. Ավդալյանի
Մասնակցությամբ՝

Մեղադրողներ Ա. Նիկողոսյանի
Հ. Մովսիսյանի
Կ. Խաչատրյանի

Պաշտպաններ Ա. Շահբազյանի
Գ. Շահվերդյանի



դռնբաց դատական նիստում, քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի`

Կարեն Գրիգորի Գրիորյանի` ծնված 14.07.1979թ.-ին Երևան քաղաքում, ազգությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, ամուսնացած, նախկինում չդատապարտված, հանդիսում է «Բիզի Գրուպ» ՍՊԸ-ն նախկին տնօրեն, բնակվում է` ք.Երևան, Սարյան փողոց, 35-րդ շենք, բնակարն 13-րդ հասցեով, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 1-ին մասով, որպես խափանման միջոց է ընտրված չհեռանալու մասին ստորագրությունը։


1.Գործի դատավարական նախապատմությունը

Ըստ դատարան ուղարկված քրեական գործի նյութերի և մեղադրական եզրակացության.

«Երևան քաղաքի բնակիչ Կարեն Գրիգորի Գրիգորյանը 2005թ-ից մինչ 2013թ-ի ապրիլի 30-ն ընկած ժամանակահատվածում հանդիսանալով ՀՀ ՖՆ Կենտրոնի հարկային տեսչությունում հաշվառված «Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերության տնօրեն` Երևան քաղաքի Ն.Տիգրանյան փողոցի 21/3 հասցեում թեթև մարդատար ավտոմեքենաներով իրականացրել է ուղևորների փոխադրման տաքսի ծառայության գործունեություն, սակայն խախտելով «Եկամտային հարկի մասին» ՀՀ օրենքի 3-րդ հողվածի, 25-րդ հոդվածի 5-րդ մասի պահանջները, 2013թ. ապրիլ 22-ի դրությամբ ընկերության թվով 15 աշխատողների՝ Գնել Մանուկյանին, Կոլյա Մելքոնյանին, Մուրադ Հովակիմյանին, Արսեն Հարությունյանին, Ստեփան Ասատրյանին, Երվանդ Սաղաթելյանին, Սամվել Հովհաննիսյանին, Վոլոդյա Բալչյանին, Արշավիր Եպիսկոպոսյանին, Ռաֆայել Մուրադյանին, ՄերուԺան Պողոսյանին, Վաղինակ Մկրտչյանին, Գարիկ Առաքելյանին, Գառնիկ Սարգսյանին և Արթար Մանուկյանին ՀՀ օրենսդրությամբ սահմանված կարգով չի ձևակերպել, այսինքն՝ աշխատանքի ընդունման մասին անհատական իրավական ակտ կամ գրավոր պայմանագիր չի կնքել և հարկային մարմիններին չի ներկայացրել եկամտային հարկի հաշվարկներ, որի արդյունքում չարամտորեն խուսափել է պետ.բյուջե վճարել խոշոր չափի` 9.000.000 ՀՀ դրամ եկամտային հարկի գումար»։

Փաստի առթիվ ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ հետաքննության վարչության 1-ին բաժնի կողմից 2013 թվականի հոկտեմբերի 31-ին հարուցվել է քրեական գործ։

02.08.2014թ.-ին ՀՀ ՖՆ քննչական վարչության կողմից կայացվել է որոշում` Կարեն Գրիգորի Գրիգորյանին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին և նրա մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 1-ին մասով։

16.11.2015թ.-ին քրեական գործի դատական քննության ժամանակ մեղադրող Կ.Խաչատրյանն, օգտվելով իր դատավարական լիազորություններից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 309.1. հոդվածով, փոփոխել է ամբաստանյալին առաջադրված մեղադրանքը և նրան մեղադրանք է առաջադրել հետևյալ հիմնավորմամբ՝

«… Սույն քրեական գործով, 2014թ. դեկտեմբերի 20-ին Կարեն Գրիգորի Գրիգորյանին մեղադրանք Է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 1-ին մասով այն բանի համար, որ նա 2005-ից 2013թ-ի ապրիլի 30-նն ընկած ժամանակահատվածում, հանդիսանալով ՀՀ ֆինանսների նախարարության Կենտրոնի հարկային տեսչությունում հաշվառված «Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերության տնօրեն՝ Երևան քաղաքի Ն.Տիգրանյան փողոցի 21/3 հասցեում թեթև մարդատար ավտոմեքենաներով իրականացրել Է ուղևորների փոխադրման տաքսի ծառայություն, սակայն խախտելով «Եկամտային հարկի մասին» ՀՀ օրենքի 3-րդ հոդվածի, 25-րդ հոդվածի 5-րդ մասի պահանջները, 2013թ. ապրիլի 22-ի դրությամբ ընկերության թվով 15 աշխատողների ՀՀ օրենսդրությամբ սահմանված կարգով չի ձևակերպել, այսինքն աշխատանքի ընդունման մասին անհատական իրավական ակտ կամ գրավոր պայմանագիր չի կնքել և հարկային մարմիններին չի ներկայացրել եկամտային հարկի հաշվարկներ, որի արդյունքում չարամտորեն խուսափել Է պետ.բյուջե վճարել խոշոր չափի՝ 9.000.000 ՀՀ դրամ եկամտային հարկի գումար։
Դատաքննության ընթացքում հարցաքննվել են վկաներ Կոլյա Մելքոնյանը, Արսեն Հարությունյանը, Ստեփան Ասատրյանը, Վոլոդյա Բալաչյանը, Արշավիր Եպիսկոպոսյանը, Արթուր Մանուկյանը, Գնելիկ Մանուկյանը, Տիգրան Տեր-Թորոսյանը, Աննա Պողոսյանը, Արմեն Կարապետյանը, հետազոտվել են Մուրադ Հովակիմյանի, Երվանդ Սաղաթելյանի, ցուցմունքները, 30.04.2013թ. ամսաթվով կազմված «Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերությունում կատարված ստուգման թիվ 1004086 ակտը, դատահաշվապահական փորձաքննության եզրակացությունը և քրեական գործի այլ ապացույցները։
Դատական քննության ընթացքում հետազոտված ապացույցները վերլուծության ու համակցության մեջ գնահատելու արդյունքում մեղադրանքի կողմը հանգել Է հետևության, որ ամբաստանյալ Կարեն Գրիգորյանը կատարել Է այլ հանցանք, քան այն, ինչը շարադրված Է 2014թ. դեկտեմբերի 20-ին կայացրած՝ Կարեն Գրիգորյանին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին որոշման մեջ։
Մասնավորապես.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածը պատասխանատվություն Է նախատեսում օրենսդրությամբ նախատեսված հաշվետվություններ, հաշվարկներ կամ հարկման հիմք հանդիսացող պարտադիր այլ փաստաթղթեր չներկայացնելու կամ նշված փաստաթղթերի մեջ ակնհայտ խեղաթյուրված տվյալներ մտցնելու միջոցով հարկերը, տուրքերը կամ պարտադիր այլ վճարումները վճարելուց չարամտորեն խուսափելու համար, որը կատարվել է խոշոր կամ առանձնապես խոշոր չափերով։
Հարկերի մասին ՀՀ օրենքի 3-րդ հոդվածի համաձայն՝ հարկը պետական և հասարակական կարիքների բավարարման նպատակով համապարտադիր և անհատույց վճար է, որը գանձվում Է ֆիզիկական և իրավաբանական անձանցից (այդ թվում` ոչ ռեզիդենտ ֆիզիկական անձանցից, օտարերկրյա իրավաբանական անձի հիմնարկներից, օտարերկրյա իրավաբանական անձանց մասնաճյուղերից, ներկայացուցչություններից), հիմնարկներից, տեղական ինքնակառավարման մարմիններից՝ հարկային օրենսդրությամբ նախատեսված կարգով, չափերով և սահմանված ժամկետներում։
Քննարկվող հանցագործությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքում նկարագրված Է նյութական հանցակազմի միջոցով և ավարտված Է համարվում խոշոր կամ առանձնապես խոշոր չափերով հարկեր, տուրքեր կամ պարտադիր այլ վճարումները վճարելու պահից։
Առանձին հարկատեսակների մասին օրենքներով սահմանվում են դրանց գծով հաշվետվությունների ներկայացման և հարկերի վճարման վերջնաժամկետներ։
«Եկամտային հարկի մասին» ՀՀ օրենքի 25-րդ հոդվածի 5-րդ մասի «դ» ենթակետի համաձայն՝ աշխատողի աշխատանքի ընդունումը ՀՀ օրենսդրությամբ սահմանված կարգով գրավոր չձևակերպելու (այսինքն՝ աշխատանքի ընդունման մասին անհատական իրավական ակտի և (կամ) գրավոր պայմանագրի բացակայության) փաստը լիազոր մարմնի կողմից ՀՀ կառավարության սահմանած կարգով արձանագրվելու դեպքում գործատուն տվյալ (արձանագրման) ամսում յուրաքանչյուր չձևակերպված վարձու աշխատողի համար հաշվարկում և վճարում է եկամտային հարկ` 600.000 դրամի չափով, եթե չձևակերպված վարձու աշխատողների քանակը գերազանցում Է ինը։
Այսինքն՝ Կարեն Գրիգորյանի` 20.12.2014թ. առաջադրված մեղադրանքի ծավալում առկա 9.000.000 ՀՀ դրամի չափով եկամտային հարկը հաշվարկելու և վճարելու պարտականությունը գործատուի մոտ ծագել Է աշխատողի աշխատանքի ընդունումը օրենսդրությամբ սահմանված կարգով գրավոր չձևակերպելու փաստը լիազոր մարմնի կողմից արձանագրվելու դեպքում, իսկ մինչ արձանագրումը այդ գումարի չափով եկամտային հարկ հաշվարկելու և վճարելու պարտականություն գործատուն չի ունեցել։
«Եկամտային հարկի մասին» ՀՀ օրենքի 2-րդ հոդվածի համաձայն՝ եկամտային հարկը, հարկ վճարողների կողմից սույն օրենքով սահմանված կարգով, չափով և ժամկետներում ՀՀ պետական բյուջե վճարվող ուղղակի հարկ Է։
«Բիզի գրուպ» ՍՊ ընկերությունում թվով 15 աշխատողների աշխատանքի ընդունումը ՀՀ օրենսդրությամբ սահմանված կարգով գրավոր չձևակերպելու փաստը արձանագրվել և 9.000.000 ՀՀ դրամի չափով հարկային պարտավորությունն առաջադրվել Է 30.04.2013թ. ամսաթվով կազմված թիվ 1004086 ստուգման ակտով։ Հետևաբար, նշված չափի եկամտային հարկը վճարելու գործատուի պարտականությունն առաջացել Է 30.04.2013-ին ու վերջինիս կողմից չի կատարվել տվյալ /արձանագրման/ ամսում։
Այսինքն, ձեռք բերված փաստական տվյալների վերլուծության արդյունքում ստացվում Է, որ Կարեն Գրիգորյանին մեղսագրվող արարքը ժամանակային առումով հաջորդել Է հանցավոր հետևանքների առաջացմանը։
Որպես նյութական հանցակազմ, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածով նախատեսված արարքի առկայության համար անհրաժեշտ Է, որպեսզի արարքի և հետևանքի միջև լինի պատճառահետևանքային կապ, այսինքն հարկ վճարողի կողմից հաշվարկ-հաշվետվություններ չներկայացնելու կամ դրանցում ակնհայտ խեղաթյուրված տվյալներ մտցնելու խոշոր չափի հարկեր վճարելուց չարամտորեն խուսափելու և առաջացած հետևանքի միջև պետք Է լինի անմիջական պատճառահետևանքային կապ, նշված հանգամանքներում դեպքերի հաջորդականությունը բացառում Է պատճառական կապի առկայությունը։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածով նախատեսված՝ «հարկերը, տուրքերը կամ պարտադիր այլ վճարումները վճարելուց չարամտորեն խուսափելը օրենսդրությամբ նախատեսված հաշվետվություններ, հաշվարկներ կամ հարկման հիմք հանդիսացող պարտադիր այլ փաստաթղթեր չներկայացնելու կամ նշված փաստաթղթերի մեջ ակնհայտ խեղաթյուրված տվյալներ մտցնելու միջոցով, որը կատարվել Է խոշոր չափերով»` ուղղակի դիտավորությամբ կատարվող հանցագործություն է։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 29-րդ հոդվածի 2-րդ կետը սահմանում Է, որ հանցանքը համարվում Է ուղղակի դիտավորությամբ կատարված, եթե անձը գիտակցել Է իր գործողության (անգործության)՝ հանրության համար վտանգավոր բնույթը, նախատեսել հանրության համար դրա վտանգավոր հետևանքները և ցանկացել Է դրանց վրա հասնելը։ Այսինքն, անձը արարքի օբյեկտիվ կողմի առումով կատարելով գործողություն կամ դրսևորելով անգործություն՝ հարկային մարմին ներկայացման ենթակա հաշվետվություններ, հաշվարկներ կամ հարկման հիմք հանդիսացող պարտադիր այլ փաստաթղթեր չներկայացնելով /անգործություն/, կամ դրանցում ակնհայտ խեղաթյուրված տվյալներ մտցնելով /գործողություն/ պետք Է գիտակցի դրանց հետևանքով առաջացող հարկերը, տուրքերը կամ պարտադիր այլ վճարումները կատարելուց չարամտորեն խուսափելու հանգամանքը։
Այս առումով «Եկամտային հարկի մասին» ՀՀ օրենքի 25-րդ հոդվածի 5-րդ կետով` հարրկ վճարողին առաջադրված եկամտային հարկի գումարը՝ տվյալ դեպքում յուրաքանչյուր աշխատակցի համար 600.000-ական դրամները, չեն ընդգրկվում անձի նախնական դիտավորության մեջ և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի առումով չեն կարող գնահատվել որպես բյուջե վճարման ենթակա հարկեր։ Հարկ Է նշել նաև, որ «Եկամտային հարկի մասին» ՀՀ օրենքի 25-րդ հոդվածի 5-րդ կետով օրենքով սահմանված կարգով չձևակերպված աշխատողների համար առաջադրվող գումարները պատասխանատվության միջոց են։ Թեև «Եկամտային հարկի մասին» ՀՀ օրենքի 25-րդ հոդվածի 5-րդ կետում սահմանված Է, որ յուրաքանչյուր չձևակերպված վարձու աշխատողի համար հարկ վճարողը հաշվարկում և վճարում Է եկամտային հարկ հոդվածում սահմանված կարգով և չափերով, սակայն օրենքում բացակայում Է առաջադրվող եկամտային հարկի գումարների հաշվարկման և դրանց վերաբերյալ որևէ հաշվարկի ներկայացման կարգը։ Որպես պատասխանատվության միջոց՝ այն առաջադրվում է միայն ստուգման ակտով։ Բացի այդ, հարկ վճարողը օրենքով սահմանված կարգով չգրանցելով վարձու աշխատակիցներին, խուսափում է տվյալ ժամանակահատվածում նրանց վճարված եկամուտներից պահվող եկամտային հարկի գումարները բյուջե վճարելուց, այլ ոչ թե այդ գումարները չվճարելու համար օրենքով սահմանված պատասխանատվության միջոցներից։
Միաժամանակ, սույն քրեական գործի դատական քննության ընթացքում հետազոտված ապացույցները անհերքելիորեն վկայում են, որ ամբաստանյալը կատարել է այլ հանցանք, քան այն, ինչը նրան մեղսագրվում է։
Այսպես.
Պարզվել է, որ Կարեն Գրիգորյանը, հանդիսանալով ՀՀ ֆինանսների նախարարության Կենտրոնի հարկային տեսչությունում հաշվառված՝ «Բիզի Գրուպ» ՍՊԸ-ի տնօրեն, իրականացրել Է ուղևորների փոխադրման տաքսի ծառայություն, 2013թ. ապրիլի 22-ի դրությամբ ընկերության թվով 15 աշխատողների՝ Կոլյա Մելքոնյանին, Արսեն Հարությունյանին, Ստեփան Ասատրյանին, Վոլոդյա Բալաչյանին, Արշավիր Եպիսկոպոսյանին, Արթուր Մանուկյանին, Երվանդ Սաղաթելյանին, Մուրադ Հովակիմյանին, Գնելիկ Մանուկյանին, Մերուժան Պողոսյանին, Սամվել Հովհաննիսյանին, Ռաֆայել Մուրադյանին, Վաղինակ Մկրտչյանին, Գարիկ Առաքելյանին և Գառնիկ Սարգսյանին ՀՀ օրենսդրությամբ սահմանված կարգով չի ձևակերպել, այսինքն աշխատանքի ընդունման մասին անհատական իրավական ակտ կամ գրավոր պայմանագիր չի կնքել և հարկային մարմիններին չի ներկայացրել եկամտային հարկի հաշվարկներ։
Բացի այդ, առանց վերջիններիս տվյալները հաշվապահական գրքերում կամ այլ հաշվապահական փաստաթղթերում մտցնելու, վարորդների հետ ունեցած բանավոր պայմանավորվածության համաձայն, նրանց օրական հասույթը 50/50 հարաբերակցությամբ բաժանվել Է Կարեն Գրիգորյանի ու աշխատակիցների միջև։
Այս առումով հաշվարկվել են դատական քննությամբ հետազոտված ապացույցների վերլուծության արդյունքում ձեռք բերված փաստացի աշխատաժամանակի ու վճարված աշխատավաձերի վերաբերյալ տվյալներն, ընդ որում հաշվարկվել է աշխատողների աշխատաժամանակի նվազագույն հատվածը և աշխատավարձերի նվազագույն չափը։ Պայմանավորված աշխատավարձի չափն օրավարձով գոյանալու հանգամանքով, հաշվարկի մեջ չեն ներառվել նաև հանգստյան օրերը, ինչի արդյունքում աշխատակիցներին վճարված ամսական աշատավաձը կազմել է`
Կոլյա Մելքոնյանի համար որպես աշխատաժամանակ Է հաշվարկվել 2012թ. հունվարից 2013թ.-ի հոկտեմբերն ընկած ժամանակահատվածը, իսկ նրա ամսական շխատավարձը կազմել է 105.000 դրամ /ընդհանուրը` 2.310.000 դրամ/, Արսեն Հարությունյանի համար որպես աշխատաժամանակ է հաշվարկվել 2012թ. հուլիսից 2013թ. ապրիլն ընկած ժամանակահատվածը, իսկ նրա ամսական աշխատավարձը կազմել է 105.000դրամ /ընդհանուրը` 945.000 դրամ/, Ստեփան Ասատրյանի համար որպես աշխատաժամանակ է հաշվարկվել 2013թ. փետրվար-մարտ ամիսները, իսկ նրա ամսական աշխատավարձը կազմել է 105.000 դրամ /ընդհանուրը` 210.000 դրամ/, Վոլոդյա Բալաչյանի համար որպես աշխատաժամանակ Է հաշվարկվել 2013թ. հունվարից ապրիլն ընկած ժամանակահատվածը, իսկ նրա ամսական աշխատավարձը կազմել է 35.000 դրամ /ընդհանուրը` 315.000 դրամ/, Արշավիր Եպիսկոպոսյանի համար որպես աշխատաժամանակ է հաշվարկվել 2011թ. նոյեմբերից 2013թ. նոյեմբերն ընկած ժամանակահատվածը, իսկ նրա ամսական աշխատավարձը կազմել է 147.000 դրամ /ընդհանուրը` 3.528.000 դրամ/, Արթուր Մանուկյանի համար որպես աշխատաժամանակ է հաշվարկվել 2011թ. հունվարից 2013թ. հուլիսն ընկած ժամանակահատվածը, իսկ նրա ամսական աշխատավարձը կազմել է 126.000 դրամ /ընդհանուրը` 3.906.000 դրամ/, Երվանդ Սաղաթելյանի համար որպես աշխատաժամանակ Է հաշվարկվել 2011թ. ապրիլից 2013թ. նոյեմբերն ընկած ժամանակահատվածը, իսկ նրա ամսական աշխատավարձը կազմել Է 105.000 դրամ /ընդհանուրը` 3.255.000 դրամ/, Մուրադ Հովակիմյանի համար որպես աշխատաժամանակ է հաշվարկվել 2011թ. հունվարից 2014թ. հունվարն ընկած ժամանակահատվածը, իսկ նրա ամսական աշխատավարձը կազմել Է 105.000 դրամ /ընդհանուրը` 3.780.000 դրամ/, Գնելիկ Մանուկյանի համար որպես աշխատաժամանակ է հաշվարկվել 2013թ. փետրվարից մայիսն ընկած ժամանակահատվածը, իսկ նրաամսական աշխատավարձը կազմել է 63.000 դրամ /ընդհանուրը` 252.000 դրամ/։
«Եկամտային հարկի մասին» ՀՀ օրենքի 10-րդ հոդվածի համաձայն, եթե ամսական հարկվող եկամտի չափը չի գերազանցում 120.000 դրամը, հարկային գործակալը եկամտային հարկը հաշվարկում է հարկվող եկամտի 24.4 տոկոսի չափով, իսկ հիշյալ գումարը գերազանցելու՝ 120000ից 2000000 դրամի դեպքում՝ 29.280 դրամ՝ գումարած 120000 դրամը գերազանցող գումարի 26 տոկոսը։
Նույն օրենքի 12-րդ հոդվածի համաձայն՝ հարկ վճարողներին եկամուտներ հաշվարկելիս եկամտային հարկը պահում (գանձում) է հարկային գործակալը։
«Եկամտային հարկի մասին» ՀՀ օրենքի 13-րդ հոդվածի համաձայն՝ հարկային գործակալները պարտավոր են յուրաքանչյուր ամսվա համար այդ ամսվան հաջորդող ամսվա 20-ից ոչ ուշ բացառապես էլեկտրոնային եղանակով հարկային մարմին ներկայացնել՝
1) նոր աշխատողի (այդ թվում՝ վարձու աշխատողի) համար գրանցման հայտ, որտեղ ներառվում են անհատական տեղեկություններ (անունը, ազգանունը, հայրանունը, բնակության (հաշվառման) վայրը, հանրային ծառայությունների համարանիշը (սոցիալական քարտի համարը), ինչպես նաև «Եկամտային հարկի և կուտակային վճարի անձնավորված հաշվառման մասին» Հայաստանի Հանրապետության օրենքի 7-րդ հոդվածով սահմանված այլ տեղեկություններ).
2) եկամտային հարկի ամփոփ հաշվարկ, որտեղ ներառվում են տվյալ հարկային գործակալից եկամուտներ ստացող (բացառությամբ միայն պասիվ եկամուտներ ստացողի) ֆիզիկական անձանց համար հաշվարկված (քաղաքացիաիրավական պայմանագրերի շրջանակներում աշխատանքների կատարման (ծառայությունների մատուցման) դիմաց վճարված) եկամուտների, այդ եկամուտներից պահված եկամտային հարկի, իսկ կուտակային կենսաթոշակային համակարգում ներառված անձանց մասով՝ նաև հաշվարկված և պահված կուտակային վճարների վերաբերյալ անհատական տեղեկություններ։
Նոր աշխատողի համար գրանցման հայտը հարկային մարմին է ներկայացվում այդ աշխատողի գրանցման օրն ընդգրկող հաշվետու ամսվա եկամտային հարկի ամփոփ հաշվարկը հարկային մարմին ներկայացնելուց ոչ ուշ։
Եկամտային հարկի ամփոփ հաշվարկում ներառվում են նաև տվյալ հարկային գործակալից հաշվետու ամսում բացառապես պասիվ եկամուտներ ստացող ֆիզիկական անձանց վճարված պասիվ եկամուտների, ինչպես նաև այդ եկամուտներից պահված եկամտային հարկի գումարների վերաբերյալ ամփոփ տվյալներ։
Նույն օրենքի 14-րդ հոդվածով նախատեսված է, որ՝ օրենքի 13-րդ հոդվածի համապատասխան հաշվարկված եկամտային հարկը պետական բյուջե է վճարվում ֆիզիկական անձանց եկամուտների հաշվարկման ամսվան հաջորդող ամսվա 20-ից ոչ ուշ։
«Եկամտային հարկի մասին» ՀՀ օրենքը ուժի մեջ է մտել 2013թ. հունվարի 1-ից, իսկ դրանից առաջ քննարկվող հասարակական հարաբերությունները կարգավորվել են 1997թ. դեկտեմբերի 31-ից մինչև 2013թ. հունվարի 1-ը գործող «Եկամտահարկի մասին» և «Պարտադիր սոցիալական ապահովություն վճարելու մասին» ՀՀ օրենքներով։
Մասնավորապես.
«Եկամտահարկի մասին» ՀՀ օրենքի 2-րդ հոդվածի համաձայն՝ եկամտահարկը հարկ վճարողների կողմից /օրենքով սահմանված դեպքերում՝ հարկային գործակալի միջոցով/ սույն օրենքով սահմանված կարգով և չափով պետական բյուջե վճարվող ուղղաի հարկ է։ / / կ \
Օրենքի 20-րդ հոդվածի 1-ին կետի համաձայն՝ բացառությամբ սույն հոդվածի 2-րդ կետում նշված դեպքերի, ֆիզիկական անձանց եկամուտներ վճարելիս հարկը պահում /գանձում/ է հարկային գործակալը։
Հոդվածի 2-րդ կետով սահմանված է, որ հարկային գործակալը հարկի պահում /գանձում/ չի իրականացնում, եթե՝
ա) վճարվող եկամուտները ձեռնարկատիրական գործունեության (ապրանքների մատակարարման, աշխատանքների կատարման, ծառայությունների մատուցման) արդյունք են, և հարկային գործակալի հետ կնքվում է քաղաքացիաիրավական գրավոր պայանագիր՝ նշելով հարկ վճարողի հաշվառման համարը (ՀՎՀՀ), անձնագրի տվյալները և Հայաստասի Հանրապետությունում բնակության հասցեն, ինչպես նաև ձեռնարկատիրական գործունեության իրականացման պետական գրանցման վկայականի համարը.
բ) եկամուտ ստացող Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացին հարկային գործակալի հետ, Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրությամբ սահմանված կարգով, կնքում է քաղաքացիաիրավական գրավոր պայմանագիր (մասնավորապես, առուծախի, կոմիսիայի, կապալի և այլն)՝ նշելով անձնագրի տվյալները և Հայաստանում բնակության (հաշվառման) հասցեն, բացառությամբ սույն օրենքի 6-րդ հոդվածի «բ», «է» և «ը» ենթակետերում նշված եկամուտների ստացման հետ կապված պայմանագրերի.
Նույն օրենքի 21-րդ հոդվածի 1-ին մասի ա) ենթակետի համաձայն՝ հարկային գործակալը ֆիզիկական անձին վճարվող եկամտից հարկը պահում (գանձում) է հետևյալ չափերով.
ա) սույն օրենքի 20 հոդվածի 2-րդ կետի «ա» և «բ» ենթակետերով նախատեսված գրավոր պայմանագիր չկնքելու կամ՝ պահանջվող տվյալներից որևէ մեկի բացակայության դեպքում տասնհինգ տոկոս դրույքաչափով՝ վճարվող եկամտի գումարից (առանց հաշվի առնելու սույն օրենքով սահմանված նվազեցումները և ծախսերը).
Օրենքի 23-րդ հոդվածի 1-ին կետի բ) ենթակետի համաձայն՝ հարկային գործակալը պահված (գանձված) հարկը բյուջե է վճարում հետևյալ ժամկետներում.
Ապրանքների (աշխատանքների, ծառայությունների) իրացումից ստացված կանխիկ հասույթից աշխատավարձ և այլ վճարումներ կատարող ձեռնարկությունները, կազմակերպություններն ու հիմնարկները հաշվարկած (պահած) հարկի գումարները բանկեր են մուծում (փոխանցում) աշխատավարձի և այլ վճարումների փաստացի վճարման հաջորդ օրը։
«Եկամտահարկի մասին» ՀՀ օրենքի 37-րդ հոդվածի 1-ին կետով սահմանված է, որ հարկային գործակալները պարտավոր են եռամսյակը մեկ՝ հաջորդ եռամսյակի երկրորդ ամսվա 1-ից ոչ ուշ, իրենց գտնվելու (հաշվառման) վայրի հարկային մարմիններին Հայաստանի Հանրապետության հարկային տեսչության սահմանած ձևով գրավոր տեղեկություններ ներկայացնել անցած եռամսյակում ֆիզիկական անձանց վճարված եկամտի գումարների, նրանց բնակության (հաշվառման) վայրի հասցեների և այդ եկամուտներից պահված և բյուջե փոխանցված եկամտահարկի գումարների մասին։
Նույն հոդվածի 3-րդ կետի համաձայն՝ հարկային գործակալը (այդ թվում գործատուն) պարտավոր է եռամսյակը մեկ, հաջորդ եռամսյակի երկրորդ ամսի 1-ից ոչ ուշ իր գտնվելու հարկային մարմնին Հայաստանի Հանրապետության հարկային տեսչության կողմից սահմանված ձևով ներկայացնել ամփոփ հաշվարկ անցած եռամսյակում ֆիզիկական անձանց վճարված եկամուտների, պահված և բյուջե փոխանցած եկամտահարկի գումարների մասին։
«Պարտադիր սոցիալական ապահովություն վճարելու մասին» ՀՀ օրենքի 1-ին հոդվածի համաձայն՝ ապահովագիրը՝ սույն օրենքով սահմանված կարգով ու չափերով սոցիալական վճարումներ կատարող և Հայաստանի Հանրապետության պետական բյուջե փոխանցող (վճարող) իրավաբանական և ֆիզիկական անձ է, պետական և համայնքային ենթակայության հիմնարկ է։
Օրենքի 3-րդ հոդվածի 1-ին կետի համաձայն՝ սոցիալական վճարներն ապահովադիրների կողմից պարտադիր կարգով Հայաստանի Հանրապետության պետական բյուջե վճարվող միջոցներ են։
Նույն օրենքի 4-րդ հոդվածի 1-ին կետի «բ» ենթակետի համաձայն՝ սոցիալական վճարների հաշվարկման օբյեկտներն են վարձու աշխատանք կատարող ֆիզիկական անձանց աշխատավարձն ու դրան հավասարեցված եկամուտները։
Օրենքի 5-րդ հոդվածով սահմանված է, որ գործատուները յուրաքանչյուր վարձու աշխատողի համար սոցիալական վճարները կատարում են հետևյալ չափերով.
Մինչև 20.000 դրամի դեպքում՝ 7000 դրամ, 20.000-ից մինչև 100.000 դրամի դեպքում՝ 7.000 դրամ գումարած 20.000 դրամը գերազանցող գումարի 15 տոկոսը, 100.000 դրամից ավելի գումարի դեպքում՝ 19.000 դրամ գումարած 100.000 դրամը գերազանցող գումարի 5 տոկոսը։
Իսկ 6-րդ հոդվածով սահմանված է սոցիալական վճարների հաշվարկման և վճարման կարգը, ըստ որի` գործատուները յուրաքանչյուր ամիս հաշվարկում են սոցիալական վճարներ, հաշվետու եռամսյակի համար լիազորված մարմին են ներկայացնում օրենսդրությամբ սահմանված ձևով սոցիալական վճարների եռամսյակային հաշվետվություն (ամսական կտրվածքով)՝ մինչև այդ եռամսյակին հաջորդող առաջին ամսվա 20-ը (ներառյալ)։
Հաշվի առնելով վերոգրյալը, ակնհայտ է, որ «Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերության տնօրեն Կարեն Գրիգորյանը, որպես հարկային գործակալ, իսկ «Պարտադիր սոցիալական ապահովություն վճարելու մասին» ՀՀ օրենքի համաձայն՝ որպես ապահովագիր և գործատու, պարտավոր է եղել հարկային մարմիններին ներկայացնել 1997թ. դեկտեմբերի 31-ից մինչև 2013թ. հունվարի 1-ը գործող «Եկամտահարկի մասին» ու «Պարտադիր սոցիալական ապահովություն վճարելու մասին» ՀՀ օրենքներով և 2013թ. հունվարի 1-ից գործող «Եկամտային հարկի մասին» ՀՀ օրենքով նախատեսված՝ հարկման հիմք հանդիսացող եկամտահարկի, պարտադիր սոցիալական ապահովություն վճարների և եկամտային հարկի հաշվարկները և այդ հիմքով՝ վճարել համապատասխան հարկերը, սակայն չի կատարել այդ պարտականությունները։
Օրենսդրական վերոհիշյալ դրույթներից բխում է, որ Կարեն Գրիգորյանն որպես հարկային գործակալ, պարտավոր էր ՍՊ ընկերությունում չգրանցված վարձու աշխատակիցների մասով հաշվարկել ու պետական բյուջե վճարել հարկեր հետևյալ չափերով.
Կոլյա Մելքոնյանի համար՝ 522.950 դրամ, որից 266.750 դրամը` սոցվճար և եկամտահարկ, 256.200 դրամը՝ եկամտային հարկ, Արսեն Հարությունյանի համար՝ 222.360 դրամ, որից 145.500 դրամը` սոցվճար և եկամտահարկ, 76.860 դրամը՝ եկամտային հարկ, Ստեփան Ասատրյանի համար 51.240 դրամ` որպես եկամտային հարկ, Վոլոդյա Բալաչյանի համար 76.860 դրամ` որպես եկամտային հարկ, Արշավիր Եպիսկոպոսյանի համար՝ 741.850 դրամ, որից` 342.550 դրամը սոցվճար և եկամտահարկ, 399.300 դրամը՝ եկամտային հարկ, Արթուր Մանուկյանի համար 815.800 դրամ, որից 607.200 դրամը սոցվճար և եկամտահարկ, 208.600 դրամը՝ եկամտային հարկ, Երվանդ Սաղաթելյանի համար՝ 766.820 դրամ, որից 485.000 դրամը սոցվճար և եկամտահարկ, 281.820 դրամը՝ եկամտային հարկ, Մուրադ Հովակիմյանի համար` 889.440 դրամ, որից 582.000 դրամը սոցվճար և եկամտահարկ, 307.440 դրամը եկամտային հարկ, Գնելիկ Մանուկյանի համար 61.488 դրամ որպես եկամտային հարկ։
«Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերության տնօրեն Կարեն Գրիգորյանի կողմից վերը նշված հարկերը չվճարելը կատարվել է նույնատիպ արարքներով ու շարունակաբար, որպիսիք ուղղված են եղել նույն օբյեկտի՝ Հայաստանի Հանրապետության ֆինանսական և հարկային քաղաքականության դեմ, միավորված են եղել միասնական դիտավորությամբ և հանդիսանում են շարունակվող հանցագործություն, որպիսի գործողություններն արտահայտվել են հարկման հիմք հանդիսացող հարկերի և պարտադիր այլ վճարումների հաշվարկներ չներկայացնելու միջոցով խոշոր չափի՝ 4.148.808 ՀՀ դրամ հարկերը չարամտորեն վճարելուց խուսափելու գործողություններով։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 309'-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ մեղադրողը կարող է մինչև դատարանի խորհրդակցական սենյակ հեռանալը, փոխել մեղադրանքը, եթե դատական քննության ընթացքում հետազոտված ապացույցները անհերքելիորեն վկայում են, որ ամբաստանյալը կատարել է այլ անցանք, քան այն, որը նրան մեղսագրվում է»։

Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 309.1. հոդվածով մեղադրողը որոշել է`

«Սույն քրեական գործով, 2014թ. դեկտեմբերի 20-ին Կարեն Գրիգորի Գրիգորյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքը փոխել և նրան սույն գործով որպես մեղադրյալ ներգրավել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 1-ին մասով այն բանի համար, որ նա, հանդիսանալով ՀՀ ֆինանսների նախարարության Կենտրոնի հարկային տեսչությունում հաշվառված «Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերության տնօրեն՝ Երևան քաղաքի Ն.Տիգրանյան փողոցի 21/3 հասցեում թեթև մարդատար ավտոմեքենաներով իրականացրել է ուղևորների փոխադրման տաքսի ծառայություն, 2013թ. ապրիլի 22-ի դրությամբ ընկերության թվով 9 աշխատողների՝ Կոլյա Մելքոնյանի, Արսեն Հարությունյանի, Ստեփան Ասատրյանի, Վոլոդյա Բալաչյանի, Արշավիր Եպիսկոպոսյանի, Արթուր Մանուկյանի, Երվանդ Սաղաթելյանի, Մուրադ Հովակիմյանի, Գնելիկ Մանուկյանի հետ չի կնքել գրավոր աշխատանքային պայմանագրեր, առանց վերջիններիս տվյալները հաշվապահական գրքերում կամ այլ հաշվապահական փաստաթղթերում մտցնելու, նրանց կատարած աշխատանքի դիմաց հաշվարկել ու ամսական վճարել է՝ Կոլյա Մելքոնյանին՝ 2012թ. հունվարից 2013թ. հոկտեմբերն ընկած ժամանակահատվածում 105.000 դրամ աշխատավարձ /ընդհանուրը 2.310.000դրամ/, Արսեն Հարությունյանին՝ 2012թ. հուլիսից 2013թ. ապրիլն ընկած ժամանակահատվածում 105.000 դրամ աշխատավարձ /ընդհանուրը` 945.000 դրամ/, Ստեփան Ասատրյանին՝ 2013թ. փետրվար-մարտն ընկած ժամանակահատվածում՝ 105.000 դրամ աշխատավարձ /ընդհանուրը` 210.000 դրամ/, Վոլոդյա Բալաչյանին՝ 2013թ. հունվարից ապրիլն ընկած ժամանակահատվածում 105.000 դրամ աշխատավարձ /ընդհանուրը` 315.000 դրամ/, Արշավիր Եպիսկոպոսյանին՝ 2011թ. նոյեմբերից 2013թ. նոյեմբերն ընկած ժամանակահատվածում 147.000դրամ աշխատավարձ /ընդհանուրը` 3.528.000 դրամ/, Արթուր Մանուկյանին՝ 2011թ. հունվարից 2013թ. հուլիսն ընկած ժամանակահատվածում 126.000 դրամ աշխատավարձ / ընդհանուրը` 3.906.000 դրամ/, Երվանդ Սաղաթելյանին՝ 2011թ. ապրիլից 2013թ. նոյեմբերն ընկած ժամանակահատվածում 105.000 դրամ աշխատավարձ /ընդհանուրը` 3.255.000 դրամ/, Մուրադ Հովակիմյանին՝ 2011թ. հունվարից 2014թ. հունվարն ընկած ժամանակահատվածում 105.000 դրամ աշխատավարձ /ընդհանուրը` 3.780.000 դրամ/, Գնելիկ Մանուկյանին 2013թ. փետրվաից մայիսն ընկած ժամանակահատվածում 63.000 դրամ աշխատավարձ /ընդհանուրը` 252.000 դրամ/, սակայն խախտելով 1997թ. դեկտեմբերի 31-ից մինչև 2013թ. ի 1-ը գործող «Եկամտահարկի մասին» ՀՀ օրենքի 2-րդ հոդվածի, 21-րդ 1-ին մասի «ա» ենթակետի, 23-րդ հոդվածի 1-ին կետի «բ» ենթակետի, 37-րդ հոդվածի 1-ին և 3-րդ կետերի, «Պարտադիր սոցիալական ապահովություն վճարելու մասին» ՀՀ օրենքի 3-րդ հոդվածի 1-ին կետի, 4-րդ հոդվածի 1-ին կետի «բ» ենթակետի, 5-րդ և 6րդ հոդվածների, ինչպես նաև 2013թ. հունվարի 1-ից գործող «Եկամտային հարկի մասին» ՀՀ օրենքի 2-րդ, 10-րդ, 12-րդ, 13-րդ և 14-րդ հոդվածների պահանջները՝ հարկման հիմք հանդիսացող փաստաթղթեր՝ եկամտային հարկի հաշվարկներ չներկայանելու միջոցով չարամտորեն խուսափել է խոշոր չափի՝ 4.148.808 ՀՀ դրամ հարկերը պետական բյուջե վճարելուց»։

Քրեական գործի դատական քննության ավարտին, լրացուցիչ դատահաշվապահական փորձաքննության եզրակացությունը ստանալուց հետո մեղադրող Կ.Խաչատրյանն, օգտվելով իր դատավարական լիազորություններից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 309.1. հոդվածով, 23.03.2016թ.-ին կրկին փոփոխել է ամբաստանյալին առաջադրված մեղադրանքը և նրան նոր մեղադրանք է առաջադրել ներքոշարադրյալ հիմնավորումներով.

Այսպես`

«…Սույն քրեական գործով, 2014թ. դեկտեմբերի 20-ին Կարեն Գրիգորի Գրիգորյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 1-ին մասով այն բանի համար, որ նա 2005-2013թթ. ապրիլի 30-նն ընկած ժամանակահատվածում հանդիսանալով ՀՀ ֆինանսների նախարարության Կենտրոնի հարկային տեսչությունում հաշվառված «Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերության տնօրեն՝ Երևան քաղաքի Ն.Տիգրանյան փողոցի 21/3 հասցեում թեթև մարդատար ավտոմեքենաներով իրականացրել է ուղևորների փոխադրման տաքսի ծառայություն, սակայն խախտելով «Եկամտային հարկի մասին» ՀՀ օրենքի 3-րդ հոդվածի, 25-րդ հոդվածի 5-րդ մասի պահանջները, 2013թ. ապրիլի 22-ի դրությամբ ընկերության թվով 15 աշխատողների ՀՀ օրենսդրությամբ սահմանված կարգով չի ձևակերպել, այսինքն աշխատանքի ընդունման մասին անհատական իրավական ակտ կամ գրավոր պայմանագիր չի կնքել և հարկային մարմիններին չի ներկայացրել եկամտային հարկի հաշվարկներ, որի արդյունքում չարամտորեն խուսափել է պետ.բյուջե վճարել խոշոր չափի՝ 9.000.000 ՀՀ դրամ եկամտային հարկի գումար։
Դատաքննության ընթացքում հարցաքննվել են վկաներ Կոլյա Մելքոնյանը, Արսեն Հարությունյանը, Ստեփան Ասատրյանը, Վոլոդյա Բալաչյանը, Արշավիր Եպիսկոպոսյանը, Արթուր Մանուկյանը, Գնելիկ Մանուկյանը, Տիգրան Տեր-Թորոսյանը, Աննա Պողոսյանը, Արմեն Կարապետյանը, հետազոտվել են Մուրադ Հովակիմյանի, Երվանդ Սաղաթելյանի, ցուցմունքները, 30.04.2013թ. ամսաթվով կազմված «Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերությունում կատարված ստուգման թիվ 1004086 ակտը, դատահաշվապահական փորձաքննության եզրակացությունը և քրեական գործի այլ ապացույցները։
Դատական քննության ընթացքում հետազոտված ապացույցները վերլուծության ու համակցության մեջ գնահատելու արդյունքում մեղադրանքի կողմը հանգել է հետևության, որ ամբաստանյալ Կարեն Գրիգորյանը կատարել է այլ հանցանք, քան այն, ինչը շարադրված է 2014թ. դեկտեմբերի 20-ին կայացրած՝ Կարեն Գրիգորյանին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին որոշման մեջ։
Այս կապակցությամբ 2015թ. նոյեմբերի 16-ին, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 309.1-դ հոդվածի 3-րդ մասով որոշում է կայացվել ամբաստանյալ Կարեն Գրիգորյանին 2014թ. դեկտեմբերի 20-ին առաջադրված մեղադրանքը փոփոխելու մասին ու նրան ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 1-ին մասով որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին։
Համաձայն կայացված որոշման` Կարեն Գրիգորյանը, հանդիսանալով ՀՀ ֆինանսների նախարարության Կենտրոնի հարկային տեսչությունում հաշվառված «Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերության տնօրեն, իրականացրել է ուղևորների փոխադրման տաքսի ծառայություն, սակայն ընկերության թվով 9 աշխատակիցների՝ Կոլյա Մելքոնյանին, Արսեն Հարությունյանին, Ստեփան Ասատրյանին, Վոլոդյա Բալաչյանին, Արշավիր Եպիսկոպոսյանին, Արթուր Մանուկյանին, Երվանդ Սաղաթելյանին, Մուրադ Հովակիմյանին, Գնելիկ Մանուկյանին 2013թ. ապրիլի 22-ի դրությամբ ՀՀ օրենսդրությամբ սահմանված կարգով չի ձևակերպել, այսինքն աշխատանքի ընդունման մասին անհատական իրավական ակտ կամ գրավոր պայմանագիր չի կնքելու հարկային մարմիններին չի ներկայացրել պահանջվող հաշվարկ-հաշվետվություններ՝ չարամտորեն խուսափելով 4.148.808 ՀՀ դրամ հարկերը վճարելուց։
«Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերության հարկային պարտավորությունների վերջնական չափը պարզելու նպատակով, առաջին ատյանի դատարանի կողմից նշանակված լրացուցիչ դատահաշվապահական փորձաքննության եզրակացությամբ պարզվել է, որ այն կազմում է 5.622.168 ՀՀ դրամ, որից՝ գործատուի սոցիալական ապահովության վճարը՝ 2.065.127 ՀՀ դրամ, աշխատակցի աշխատավարձից սոցիալական ապահովության վճարը՝ 390.676 ՀՀ դրամ, 2011-2012թթ. եկամտահարկը՝ 934.934 ՀՀ դրամ, 2013թ. եկամտային հարկը՝ 2.231.431 ՀՀ դրամ։
Հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ իրականացված դատահաշվապահական փորձաքննության արդյունքներով աճել՝ ավելացել է «Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերության հարկային պարտավորությունների չափը, ուստի դրանով պայմանվորված, ընկերության տնօրեն՝ սույն գործով ամբաստանյալ Կարեն Գրիգորյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 1-ին մասով 2015թ. նոյեմբերի 16-ին առաջադրված մեղադրանքը ենթակա է փոփոխման։
Այսպես.
Կարեն Գրիգորի Գրիգորյանը, հանդիսանալով ՀՀ ֆինանսների նախարարության Կենտրոնի հարկային տեսչությունում հաշվառված «Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերության տնօրեն՝ Երևան քաղաքի Ն.Տիգրանյան փողոցի 21/3 հասցեում թեթև մարդատար ավտոմեքենաներով իրականացրել է ուղևորների փոխադրման տաքսի ծառայություն, ընկերություն ու թվով 9 աշխատողների՝ Կոլյա Մելքոնյանի, Արսեն Հարությունյանի, Ստեփան Ասատրյանի, Վոլոդյա Բալաչյանի, Արշավիր Եպիսկոպոսյանի, Արթուր Մանուկյանի, Երվանդ Սաղաթելյանի, Մուրադ Հովակիմյանի և Գնելիկ Մանուկյանի հետ 2013թ. ապրիլի 22-ի դրությամբ չի կնքել գրավոր աշխատանքային պայմանագրեր, նրանց տվյալները հաշվապահական գրքերում կամ այլ հաշվապահական փաստաթղթերում չի մտցրել և ունեցած բանավոր պայմանավորվածության համաձայն, նրանց օրեկան հասույթը 50/50 հարաբերակցությամբ բաժանել է՝ հարկային մարմիններին չներկայացնելով եկամտային հարկի հաշվարկներ։
Դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցների համաձայն, կատարած աշխատանքի դիմաց հաշվարկել ու յուրաքանչյուր ամիս վարորդներին է վճարել.
Կոլյա Մելքոնյանին 105.000 ՀՀ դրամ աշխատավարձ՝ 2012թ. հունվարից 2013թ. հոկտեմբերն ընկած ժամանակահատվածում /ընդհանուրը 2.310.000 դրամ/, Արսեն Հարությունյանին 105.000 ՀՀ դրամ աշխատավարձ՝ 2012թ. հուլիսից 2013թ. ապրիլն ընկած ժամանակահատվածում /ընդհանուրը 945.000 դրամ/, Ստեփան Ասատրյանին 105.000 ՀՀ դրամ աշխատավարձ՝ 2013թ. փետրվար-մարտն ընկած ժամանակահատվածում /ընդհանուրը 210.000դրամ/, Վոլոդյա Բալաչյանին 105.000 ՀՀ դրամ աշխատավարձ՝ 2013թ. հունվարից ապրիլն ընկած ժամանակահատվածում/ ընդհանուրը 315.000 դրամ/, Արշավիր Եպիսկոպոսյանին 147.000 ՀՀ դրամ աշխատավարձ՝ 2011թ. նոյեմբերից 2013թ. նոյեմբերն ընկած ժամանակահատվածում /ընդհանուրը 3.528.000 դրամ/, Արթուր Մանուկյանին 126.000 ՀՀ դրամ աշխատավարձ՝ 2011թ. հունվարից 2013թ. հուլիսն ընկած ժամանակահատվածում /ընդհանուրը 3.906.000 դրամ/, Երվանդ Սաղաթելյանին 105.000 ՀՀ դրամ աշխատավարձ՝ 2011թ. ապրիլից 2013թ. նոյեմբերն ընկած ժամանակահատվածում /ընդհանուրը 3.255.000 դրամ/, Մուրադ Հովակիմյանին 105.000 ՀՀ դրամ աշխատավարձ՝ 2011թ. հունվարից 2014թ. հունվարն ընկած ժամանակահատվածում /ընդհանուրը 3.780.000դրամ/, Գնելիկ Մանուկյանին 63.000 ՀՀ դրամ աշխատավարձ՝ 2013թ. փետրվարից մայիսն ընկած ժամանակահատվածում /ընդհանուրը 252.000 դրամ/։
Արդյունքում որպես հարկային գործակալ, Կարեն Գրիգորյանը պարտավոր էր «Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերությունում չգրանցված վարձու աշխատակիցների մասով հաշվարկել ու պետական բյուջե վճարել հարկեր հետևյալ չափերով.
Կոլյա Մելքոնյանի համար՝ 719.532 ՀՀ դրամ, որից 376.552 դրամը` սոցվճար և եկամտահարկ, 342.980 դրամը՝ եկամտային հարկ, Արսեն Հարությունյանի համար՝ 291.170,1 ՀՀ դրամ, որից 188.276,1 դրամը` սոցվճար և եկամտահարկ, 102.894 դրամը՝ եկամտային հարկ, Ստեփան Ասատրյանի համար 68.596 ՀՀ դրամ` որպես եկամտային հարկ, Վոլոդյա Բալաչյանի համար 102.894 ՀՀ դրամ` որպես եկամտային հարկ, Արշավիր Եպիսկոպոսյանի համար՝ 1.049.057 ՀՀ դրամ, որից 558.527 դրամը` սոցվճար և եկամտահարկ, 490.530 դրամը՝ եկամտային հարկ, Արթուր Մանուկյանի համար՝ 1.147.049,2 ՀՀ դրամ, որից 855.311,2 դրամը` սոցվճար և եկամտահարկ, 291.738 դրամը՝ եկամտային հարկ, Երվանդ Սաղաթելյանի համար՝ 997.858,5 ՀՀ դրամ, որից 658.966,5 դրամը` սոցվճար և եկամտահարկ, 338.892 դրամը՝ եկամտային հարկ, Մուրադ Հովակիմյանի համար՝ 1.164.680 ՀՀ դրամ, որից 753.104 դրամը` սոցվճար և եկամտահարկ, 411.576 դրամը՝ եկամտային հարկ, Գնելիկ Մանուկյանի համար 81.330 ՀՀ դրամ` որպես եկամտային հարկ։
«Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերության տնօրեն Կարեն Գրիգորյանի կողմից հարկերը չվճարելը կատարվել են նույնատիպ արարքներով ու շարունակաբար, որպիսիք ուղղված են եղել նույն օբյեկտի՝ Հայաստանի Հանրապետության ֆինանսական և հարկային քաղաքականության դեմ, միավորված են եղել միասնական դիտավորությամբ և հանդիսանում են շարունակվող հանցագործություն, որպիսի գործողություններն արտահայտվել են հարկման հիմք հանդիսացող հարկերի և պարտադիր այլ վճարումների հաշվարկներ չներկայացնելու միջոցով խոշոր չափի՝ 5.622.168 ՀՀ դրամ հարկերը չարամտորեն վճարելուց խուսափելու գործողություններով, այսինքն կատարել է հանրորեն վտանգավոր գործողություններ՝ նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 1-ին մասով։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 3091-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն՝ մեղադրողը կարող է մինչև դատարանի խորհրդակցական սենյակ հեռանալը, փոփոխել մեղադրանքը, եթե դատական քննության ընթացքում հետազոտված ապացույցները անհերքելիորեն վկայում են, որ ամբաստանյալը կատարել է այլ հանցանք, քան այն, որը նրան մեղսագրվում է»։

Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 309.1. հոդվածով մեղադրողը որոշել է`

«..Սույն քրեական գործով, 2015թ. նոյեմբերի 16-ին Կարեն Գրիգորի Գրիգորյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքը փոփոխել և նրան սույն գործով որպես մեղադրյալ ներգրավել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 1-ին մասով այն բանի համար, որ նա, հանդիսանալով ՀՀ ֆինանսների նախարարության Կենտրոնի հարկային տեսչությունում հաշվառված «Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերության տնօրեն՝ Երևան քաղաքի Ն.Տիգրանյան փողոցի 21/3 հասցեում թեթև մարդատար ավտոմեքենաներով իրականացրել է ուղևորների փոխադրման տաքսի ծառայություն, 2013թ. ապրիլի 22-ի դրությամբ ընկերության թվով 9 աշխատողների՝ Կոլյա Մելքոնյանի, Արսեն Հարությունյանի, Ստեփան Ասատրյանի, Վոլոդյա Բալաչյանի, Արշավիր Եպիսկոպոսյանի, Արթուր Մանուկյանի, Երվանդ Սաղաթելյանի, Մուրադ Հովակիմյանի, Գնելիկ Մանուկյանի հետ չի կնքել գրավոր աշխատանքային պայմանագրեր, առանց վերջիններիս տվյալները հաշվապահական գրքերում կամ այլ հաշվապահական փաստաթղթերում մտցնելու, նրանց կատարած աշխատանքի դիմաց հաշվարկել ու ամսական վճարել է՝
Կոլյա Մելքոնյանին` 105.000 ՀՀ դրամ աշխատավարձ՝ 2012թ. հունվարից 2013թ. հոկտեմբերն ընկած ժամանակահատվածում /ընդհանուրը 2.310.000 դրամ/, Արսեն Հարությունյանին` 105.000 ՀՀ դրամ աշխատավարձ՝ 2012թ. հուլիսից 2013թ. ապրիլն ընկած ժամանակահատվածում /ընդհանուրը` 945.000 դրամ/, Ստեփան Ասատրյանին` 105.000 ՀՀ դրամ աշխատավարձ՝ 2013թ. փետրվար-մարտն ընկած ժամանակահատվածում /ընդհանուրը` 210.000 դրամ/, Վոլոդյա Բալաչյանին 105.000 ՀՀ դրամ աշխատավարձ՝ 2013թ. հունվարից ապրիլն ընկած ժամանակահատվածում /ընդհանուրը` 315.000 դրամ/, Արշավիր Եպիսկոպոսյանին` 147.000 ՀՀ դրամ աշխատավարձ՝ 2011թ. նոյեմբերից 2013թ. նոյեմբերն ընկած ժամանակահատվածում /ընդհանուրը` 3.528.000 դրամ/, Արթուր Մանուկյանին` 126.000 ՀՀ դրամ աշխատավարձ՝ 2011թ. հունվարից 2013թ. հուլիսն ընկած ժամանակահատվածում /ընդհանուրը` 3.906.000 դրամ/, Երվանդ Սաղաթելյանին` 105.000 ՀՀ դրամ աշխատավարձ՝ 2011թ. ապրիլից 2013թ. նոյեմբերն ընկած ժամանակահատվածում /ընդհանուրը` 3.255.000 դրամ/, Մուրադ Հովակիմյանին` 105.000 ՀՀ դրամ աշխատավարձ՝ 2011թ. հունվարից 2014թ. հունվարն ընկած ժամանակահատվածում /ընդհանուրը` 3.780.000 դրամ/, Գնելիկ Մանուկյանին` 63.000 ՀՀ դրամ աշխատավարձ՝ 2013թ. փետրվարից մայիսն ընկած ժամանակահատվածում /ընդհանուրը` 252.000 դրամ/, սակայն խախտելով 1997թ. դեկտեմբերի 31-ից մինչև 2013թ. հունվարի 1-ը գործող «Եկամտահարկի մասին» ՀՀ օրենքի 2-րդ հոդվածի, 21-րդ հոդվածի 1-ին մասի «ա» ենթակետի, 23-րդ հոդվածի 1-ին կետի «բ» ենթակետի, 37-րդ հոդվածի 1-ին և 3-րդ կետերի, «Պարտադիր սոցիալական ապահովություն վճարելու մասին» ՀՀ օրենքի 3-րդ հոդվածի 1-ին կետի, 4-րդ հոդվածի 1-ին կետի «բ» ենթակետի, 5-րդ և 6-րդ հոդվածների, ինչպես նաև` 2013թ. հունվարի 1-ից գործող «Եկամտային հարկի մասին» ՀՀ օրենքի 2-րդ, 10-րդ, 12-րդ, 13-րդ և 14-րդ հոդվածների պահանջները՝ հարկման հիմք հանդիսացող փաստաթղթեր՝ եկամտային հարկի հաշվարկներ չներկայացնելու միջոցով չարամտորեն խուսափել է խոշոր չափի՝ 5.622.168 ՀՀ դրամ հարկերը պետական բյուջե վճարելուց»։

2.Ապացույցների հետազոտում և գնահատում

ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքում ամբաստանյալ Կարեն Գրիգորյանն իրեն՝ մեղադրանքի ամբողջ ծավալով դատարանում մեղավոր չի ճանաչել և ցուցմունք է տվել այն մասին, որ 24.08.2005 թվականից մինչև 05.03.2013թ.-ը հանդիսացել է «Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերության գործադիր մարմնի ղեկավարը։ Այնուհետև, «Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերության գործադիր մարմնի ղեկավար է հանդիսացել կնոջ հայրը` Արմեն Կարապետյանը, ով այդ պաշտոնը ստանձնել է իր իսկ խնդրանքով։
2012թ.-ի հուլիս ամսից ընկերության ֆինանսական վիճակը վատացել է, ինչի արդյունքում ընկերությունը համարյա թե շահույթ չի ունեցել, այլ պարզապես գոյատևել է։
Կապված ընկերությունում բյուջեի փոխհարաբերությունների ճշտության վերաբերյալ անցկացրած ստուգումների հետ, հանտնել է, որ ստուգման արդյունքում կազմված ակտը արձանագրվել է այն ժամանակահատվածում, երբ ընկերության տնօրեն է հանդիսացել է Ա.Կարապետյանը։ Պնդել է, որ 2013թ.-ի ապրիլի 22-ի դրությամբ «Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերության տնօրեն չի հանդիսացել, այդ իսկ պատճառով ընկերության աշխատողների ընդունման հետ կապված հարցրերը ինքը չի կարգավորել։
Հավաստիացրել է, որ Արմեն Կարապետյանին խնդրել է ղեկավարել ընկերությունը, սակայն, երբ հասկացել է, որ նտակաուղղված ցանկանում են ոչնչացնել իր բիզնեսը՝ այդ պատճառով ամենը «վերցրել է» իր վրա, որպեսզի այլ անձ պատասխանատվության չենթարկվի։
Ինչ վերաբերում է նախաքննության ժամանակ ցուցմունքում նշված դիրքորոշմանը, թե իբր ստուգման օրվա դրությամբ ընկերության տնօրենը եղել է ինքը, նշել է, որ ընկերության տնօրեն է հանդիսացել Ա.Կարապետյանը և չի բացառում, որ այդ ժամանակ սխալվել է։ Բացի այդ, նախաքննության ժամանակ իրեն մեղավոր է ճանաչել մասնակի, այն մասով, որ չի կատարել հարկային պարտավորությունները` չմուծելով փոքր չափի գումարներ։ Մասնավորապես, կապված 11.000.000 ՀՀ դրամ գումարի հետ իրեն մեղավոր է ճանաչել միայն 2.000.000 ՀՀ դրամի չափով գումար չվճարելու համար և բացառել 9.000.000 ՀՀ դրամ եկամտային հարկի գումարն իր կողմից չվճարելու հանգամանքը։

Դատարանն արձանագրելով, որ ամբաստանյալի դատաքննական և նախաքննական ցուցմունքների միջև առկա են էական հակասություններ, որոշում է կայացրել հրապարակել նրա նախաքննական ցուցմունքն այն մասին, որ`

« /…/ Արմեն Դերենիկի Կարապետյանը հանդիսանում է կնոջ հայրը և նա ստուգման ակտով արձանագրված խախտումների հետ ոչ մի առնչություն չունի։ Աշխատակիցների հետ պայմանավորվաություն է ձեռք բերել` նրանց աշխատանքի անցնելու վերաբերյալ հարցերի շուրջ։ Ինչ վերաբերվում Է նրան, թե ինչու Է Արմենը նման բան ասել, ապա կարող է եզրակացնել, որ նա ուղղակի ցանկացել Է ինչ-որ կերպ պաշտպանել իրեն։ Բացի այդ, Արմեն Կարապետյանը «Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերությունում տնօրենի պաշտոնն է ստանձնել 30.04.2013թ-ից, իսկ ստուգման ակտով արձանագրված խախտումները եղել են մինչ այդ ժամանակահատվածը։
Վարորդների կողմից տրամադրված գումարները տնօրինվել են իր կողմից և բավականացրել են միայն մեքենաների վերանորոգման և ընկերության գործունեության հետևանքով առաջացած կոմունալ վճարների կատարման համար։
Իրեն հայտնի Է եղել, որ պետք Է աշխատակիցների հետ կնքեր աշխատանքային պայմանագրեր, սակայն դա չի արել, քանի որ գտնվել է շատ ծանր վիճակում` կապված իր ֆինանսական վիճակի հետ և դա Է պատճառ հանդիսացել, որ չի կարողացել ճիշտ կազմակերպել ընկերության աշխատանքները, այդ թվում նաև` աշխատակիցների հետ պայմանագրերի կնքումը /…/»։

Նախաքննական ցուցմունքի հրապարակումից հետո Կ.Գրիգորյանը պնդել է, որ նախաքննության ժամանակ իր կողմից տրված ցուցմունքով փորձել է այնպես անել կարծես Արմեն Կարապետյանը որևէ առնչություն չի ունեցել այդ ամենի հետ։ Պնդել է, որ ընկերությունում որպես վարորդ աշխատած անձինք իրեն գումարներ չեն վճարել։
Միևնույն ժամանակ, ամբաստանյալը դատարանին խնդրել է իրեն մեղավոր ճանաչելու դեպքում իր նկատմամբ կիրառել հնարավորինս մեղմ պատիժ, հաշվի առնելով որ խնամքին են տգտնվում ծնողները և իր ընտանիքը, որում առկա են երեք անչափահաս երեխաներ։

/տես` դատական նիստի արձանագրությունը/

Վկա Կոլյա Մելքոնյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ 2011թ.-ից աշխատել է «Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերությունում` որպես վարորդ։ Ընկերության տնօրեն է հանդիսացել ամբաստանյալ Կարեն Գրիգորյանը։ Աշխատած ժամանակահատվածում նախապես վարել է տարբեր ավտոմեքենաներ, սակայն հետագայում հիմնականում վարել է «Միթսուբիշի Լանսեռ» մակնիշի U5050 պետհամարանիշի ավտոմքենան։ Ընկերության հետ աշխատել է 50-50 տոկոսային փոխհարաբերությամբ, այն է` օրվա հասույթից ընկերությանը վճարել է մոտ 6000 ՀՀ դրամ։ «Բիզի Գրուպ» ՍՊ Ընկերությունում աշխատել է մինչև 2013 թվականի գարուն։
Չի մտաբերում, արդյոք աշխատանքային գործունեության ժամանակահատվածում ընկերությունն իր հետ աշխատանքային պայմանագիր կնքել է, թե ոչ։ Որպես ընկերության աշխատակից` իրեն աշխատավարձ չեն վճարել, սակայն ավտոմեքենայի առավել մեծ անսարքությունների պարագայում վճարումը կատարել է ընկերությունը։

Դատարանն արձանագրելով, որ վկայի դատաքննական և նախաքննական ցուցմունքների միջև առկա են էական հակասություններ, որոշում է կայացրել հրապարակել նրա նախաքննական ցուցմունքն այն մասին, որ`

/…/ «Միթսուբիշի Լանսեռ» մակնիշի U 5050 պետհամարանիշի ավտոմքենան վարել է մինչև 2013 թվականի նոյեմբեր ամիսը, որից հետո դադարել է իր աշխատանքը/…/։

Նախաքննական ցուցմունքի հրապարակումից հետո վկան պնդել է, որ ներկայումս չի մտաբերում «Բիզի Գրուպ» ՍՊԸ-ում աշխատած հստակ ժամանակահատվածը։ Միաժամանակ նշել է, որ նախաքննության ժամանակ ցուցմունքը գրել է իր կամքով։

/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/

Վկա Արսեն Հարությունյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ 2011թ.-ից աշխատել է «Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերությունում` որպես վարորդ։ Ընկերության տնօրեն է հանդիսացել ամբաստանյալ Կարեն Գրիգորյանը, սակայն աշխատած ժամանակահատվածում վերջինիս հետ որևէ առնչություն չի ունեցել։ Աշխատանքային գործունության ընթացքում վարել է տարբեր ավտոմեքենաներ, այդ թվում նաև` «Միթսուբիշի Լանսեռ» մակնիշի ավտոմեքենա։
Չի մտաբերում, արդյոք աշխատած ժամանակահատվածում ընկերությունն իր հետ աշխատանքային պայմանագիր կնքել է, թե ոչ։ Ընկերությունում աշխատել է մինչև 2013 թվականի ապրիլ ամիսը /օրը չի մտաբերում/։ 2012 թվականից աշխատել է 50-50 տոկոսային փոխհարաբերությամբ։ 2013 թվականին մինչև ապրիլ ամիսն ընկերությունը գտնվել է ծանր վիճակում, աշխատել են ըստ պայմանավորվածության, մասնավորապես, օրեկան 5000 ՀՀ դրամ օրավճարով։ Իր հետ միասին ընկերությունում որպես վարորդ աշխատել են նաև Մուրադը, Կոլյան, Վոլոդյան և Ստեփանը, ում ազգանունները ներկա պահին չի մտաբերում։ Ընկերությունն իրեն աշխատավարձ չի վճարել, իսկ ավտոմեքենայի անսարքության պարագայում վճարումը կատարել է ընկերությունը, սակայն հետագայում, երբ ՍՊԸ-ն գտնվել է ծանր վիճակում մինչև 2013թ. ապրիլ ամիսը դրանք կատարել են վարորդները։
Հայտնել է, որ 2013թ. ապրիլ ամսից հետո ընկերությունը դադարեցրել է գործունեությունը։ Մինչ աշխատանքի ընդունվելը` գտնվել է փորձաշրջանի մեջ։

/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/

Վկա Ստեփան Ասատրյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ 2013թ.-ից աշխատել է «Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերությունում` որպես վարորդ։ Ընկերության տնօրեն է հանդիսացել ամբաստանյալ Կ.Գրիգորյանը, ով, առանց որևէ աշխատանքային պայմանագիր կնքելու, իրեն ընդունել է աշխատանքի։ Աշխատանքային գործունեության ընթացքում վարել է «Միթսուբիշի Լանսեռ» մակնիշի U5053 պետհամարանիշի ավտոմքենան։ Պայմանավորվածության համաձայն` ընկերությանը վճարել է օրական 5000 ՀՀ դրամ։ Որպես ընկերությունում աշխատող վարորդներ` ճանաչել է Կոլյային, Արսենին և Մուրադին։ Ավտոմեքենան մշտապես գտնվել է իր մոտ։
Ընկերությունում աշխատել է մինչև 2013թ. ապրիլ ամիսը։ Աշխատած ժամանակահատվածում պատվերներ է ընդունել հիմնականում պատահական հաճախորդներից։

/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/

Վկա Վոլոդյա Բալաչյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ 2013թ.-ի հունվար ամսից մինչև ապրիլ ամիսը աշխատել է «Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերությունում` որպես վարորդ։ Ընկերության տնօրեն է հանդիսացել ամբաստանյալ Կ.Գրիգորյանը, սակայն նրա հետ գործնական որևէ առնչություն չի ունեցել։ Վարել է «Միթսուբիշի Լանսեռ» մակնիշի 5049 պետհամարանիշի ավտոմքենան։ Օրվա հասույթից ընկերությանը վճարել է 5000 ՀՀ դրամ, ինչի վերաբերյալ պայմանավորվածություն է ձեռք բերել Արմենի հետ։ Որպես ընկերությունում աշխատող վարորդներ` ճանաչել է Կոլյային, Արսենին և Մուրադին։
Ընկերությունում աշխատելու ժամանակահատվածում աշխատանքային պայմանագիր իր հետ չի կնքել։ Աշխատանքից ազատվել է իր կամքով։

/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/

Վկա Վաղինակ Մկրտչյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ աշխատել է «Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերությունում` որպես վարորդ։ Ընկերության տնօրեն Է հանդիսացել ամբաստանյալ Կ.Գրիգորյանը։ Վարել է «Միթսուբիշի Լանսեռ» մակնիշի ավտոմեքենա, որի պետհամարանիշերը ներկայումս չի մտաբերում։ Աշխատանքի ընդունվելիս ընկերությունը իր հետ աշխատանքային պայմանագիր չի կնքել։ Չի մտաբերում, թե երբ է «Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերությունում աշխատանքի ընդունվել։

/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/

Վկա Արթուր Մանուկյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ 2007-2008թ.-ին 2-4 ամիս տևողությամբ աշխատել է «Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերությունում` որպես վարորդ։ Այդ ժամանակահատվածում աշխատել է 50-50 տոկոսային փոխհարաբերությամբ, այն է` օրական հասույթի մի մասը տվել է ընկերության հաշվապահին։ Ընկերության տնօրեն է հանդիսացել ամբաստանյալ Կ.Գրիգորյանը։
Հետագայում դադարել է աշխատել որպես վարորդ և աշխատանքի է անցել Կ.Գրիգորյանի կողմից տրամադրված տարածքում` որպես ավտոմեքեների ընթացքագործ։ Աշխատավայրը գտնվել է Երևան քաղաքի Տիգրանյան փողոցում, սակայն չգիտի, թե այն ում է պատկանել։ Կարեն Գրիգորյանի հետ պայմանավորվածությունը եղել է այնպիսին, որ այդ տարածքում պետք է վերանորոգեր ավտոմեքենաներ։ Ընկերության աշխատակիցներին չի ճանաչել, նրանց հետ չի առնչվել։
Պնդել է, որ ավտոմեքենաները վերանորոգելու համար իրեն ընկերությունն աշխատավարձ չի վճարել, գումարները վճարել են միայն վարորդները։ Հետագայում տեղեկացել է, որ գրանցված է եղել «Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերությունում, սակայն Կ.Գրիգորյանի հետ որևէ աշխատանքային պայմանագիր չի կնքել։ Ընկերությունում աշխատել է մինչև 2013թ.-ի ամռանը։

Դատարանն արձանագրելով, որ վկայի դատաքննական և նախաքննական ցուցմունքների միջև առկա են էական հակասություններ, որոշում է կայացրել հրապարակել նրա նախաքննական ցուցմունքն այն մասին, որ`

«/…/ 2010թ.-ից աշխատել է «Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերությունում` մինչև 2013թ. օգոստոս ամիսը։ Աշխատանքի է ընդունել ընկերության տնօրեն Կարեն Գրիգորյանը։ Աշխատանքի է ընդունել որպես վարորդ, հետագայում, իր ցանկությամբ և առաջարկով, մի քանի ամիս անց, աշխատել է որպես ընթացքագործ։ Երբ աշխատել է որպես վարորդ, աշխատել է 50-50 կարգավիճակով, այսինքն՝ ամեն օրվա ավարտին հասույթի 50%-ը հանձնել է «Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերության տնօրեն Կարեն Գրիգորյանին։ Աշխատել է ամեն օր, բացառությամբ շաբաթ և կիրակի օրերի։ Օրական միջին հասույթը կազմել է 6000-7000 ՀՀ դրամ։ Հետագայում, երբ աշխատել է որպես ընթացքագործ, իր աշխատանքային պարտականությունների մեջ է ներառվել վերանորոգել «Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերությանը պատկանող անսարք մեքենաները։ Իր կողմից մատուցած ծառայությունների դիմաց, «Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերության տնօրեն Կարեն Գրիգորյանը տվել է ամսական մոտ 150.000 դրամ գումար։ Օրենքով սահմանված կարգով ձևակերպված չի եղել որպես այդ ընկերության աշխատակից, քանի որ աշխատանքային գրքույկ չի ունեցել։
Ճանաչում է Արմեն Կարապետյանին։ Վերջինս հանդիսացել է Կարեն Գրիգորյանի կնոջ հայրը։ Նա իրեն երբևէ ոչ մի ցուցում չի տվել աշխատանքում, նրա հետ առնչության չի ունեցել։ Իր ղեկավարն Է հանդիսացել Կարեն Գրիգորյանը։ Ճանաչում է Նաիրիին, վերջինս Կ.Գրիգորյանի ընկերն է, նա ընկերության հետ որևէ առնչություն չի ունեցել/…/»։

Նախաքննական ցուցմունքի հրապարակումից հետո վկան պնդել է դատաքննական ցուցմունքն այն մասին, որ Կ.Գրիգորյանն իրեն աշխատավարձ չի վճարել, այլ գումարներ վճարել են ավտոմեքենաների վարորդները։ Ներկայումս չի մտաբերում այն հանգամանքը, որ իբրև նախաքննական մարմնին հայտնել է այն մասին, որ Կ.Գրիգորյանը իրեն որպես աշխատավարձ վճարել է 150.000։

/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/

Վկա Արշավիր Եպիսկոպոսյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ 2011թ.-ից մինչև 2013թ.-ի նոյեմբերի 28-ն ընկած ժամանակահատվածում աշխատել է «Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերությունում` որպես վարորդ։ Ընկերության փաստացի տնօրեն է հանդիսացել ամբաստանյալ Կ.Գրիգորյանը։ Ըստ ընկերության հետ ունեցած պայմանավորվածության` օրվա հասույթից ընկերությանն է վճարել 5000 ՀՀ դրամ։ Աշխատած ժամանակահատվածում վարել է մի քանի ավտոմեքենաներ։
Վկան հայտնել է, որ աշխատանքը գտել է ինքնուրույն, սակայն չի մտաբերում, թե ով է աշխատանքի ընդունել իրեն։ Մասնավորապես, աշխատանքային հարցերի շուրջ պայմանավորվածություն է ունեցել ոչ թե Կ.Գրիգորյանի, այլ մեկ ուրիշ անձի հետ, ում անունը ներկայումս չի մտաբերում։ Ինչ վերաբերում է Կ.Գրիգորյանին, վերջինս իր` աշխատանքի ընդունվելու ժամանակ այնտեղ չի գտնվել։ Ընկերության հետ աշխատանքային որևէ պայմանագիր չի կնքվել, ուստի և աշխատանքային գրքույկում համապատասխան գրառում չի կատարվել։ Իրենից բացի աշխատել են ևս 3-4 անձինք, սակայն ներկայումս չի մտաբերում նրանց անունները։ Նախքան «Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերությունում աշխատանքի անցնելը, աշխատել է «Բյուրեղ» տաքսի ծառայությունում։ Ավտոմեքենայի անսարքության հետ կապված ծախսերը հոգացել է ընկերությունը։ Չի եղել պայմանավորվածություն առ այն, որ արձակուրդում գտվելու, ինչպես նաև հարգելի պատճառներով բացակայելու դեպքում պետք է ընկերությանը գումար վճարեր։

Դատարանն արձանագրելով, որ վկայի դատաքննական և նախաքննական ցուցմունքների միջև առկա են էական հակասություններ, որոշում է կայացրել հրապարակել նրա նախաքննական ցուցմունքն այն մասին, որ`

«/…/ Իրեն աշխատանքի է ընդունել Նաիրի անունով անձնավորությունը, ում ազգանունը չի հիշում։ Աշխատանքային օրը սկսվել է առավոտյան ժամը 09։00-ից մինչև երեկոյան 10։30-ը։ Վարել է «Միցուբիշի Լանսեռ» մակնիշի ավտոմեքենա, որի պետհամարանիշն իր մտաբերմամբ եղել է S5056։ Աշխատել է 55-45 տոկոսային փոխհարաբերությամբ, այսինքն` օրվա հասույթից վճարել է մոտ 7000-9000 ՀՀ դրամ։

/…/ Նաիրին դիմել է խնդրանքով, որպեսզի նա միջնորդի Կ.Գրիգորյանին` իրեն աշխատանքի ընդունելու նպատակով։ Նաիրին հանդիսանում է ընկերության ղեկավար Կ.Գրիգորյանի ընկերը /…/»։

Նախաքննական ցուցմունքի հրապարակումից հետո վկան հայտնել է, որ վարել է տարբեր այվտոմեքնաներ, այդ թվում նաև` «Միցուբիշի Լանսեռ» մակնիշի S5056 պետհամարանիշի ավտոմեքեն։ Եղել են դեպքեր, երբ օրվա հասույթից ընկերությանը վճարել է 7000-9000 ՀՀ դրամ։ Աշխատողներին հիշում է արտաքնապես, իսկ անունները ներկայումս չի մտաբերում։ Եղել են 12-15 աշխատողներ, որոնց հետ աշխատանքային հարաբերություն չի ունեցել, չի առնչվել, սակայն 4-5 անձանց, որպես հերթափոխի աշխատակիցներ, ճանաչել է անուններով։
Պնդել է, որ իրեն աշխատանքի է ընդունել Նաիրին և ոչ թե է Կ.Գրիգորյանը։ Մասնավորապես, Նաիրին ասել է իրեն, որ կմիջնորդի ինչ-որ անձի` իրեն աշխատանքի ընդունելու համար, սակայն չգիտի, թե ում հետ նա պետք է համաձայնեցներ։ Հետագայում տեղեկացել է, որ ընկերության ղեկավարը Կ.Գրիգորյանն է։ Մտաբերում է, որ ընկերությունում աշխատել է նաև Արմեն անունով անձ։

/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/


Վկա Գառնիկ Սարգսյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ 2010թ.-ից մինչև 2013թ.-ի փետրվար ամիսն աշխատել է «Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերությունում` որպես երթակարգավար /դիսպետչեր/։ Ընկերությունում աշխատել է մինչև 2013թ.-ի փետրվար ամիսը, սակայն գնալ-գալով աշխատաժամանակը տևել է մինչև նոյեմբեր ամիսը։ Աշխատած ժամանակահատվածում ընկերության ղեկավար է հանդիսացել ամբաստանյալ Կ.Գրիգորյանը։
Ընկերությունում անցկացված ստուգման ժամանակ գտնվել է աշխատավայրում։ Ստուգման ժամանակ իրեն ասել են գրել և ստուգում իրականացնող անձանց տրամադրել ընկերությունում աշխատող վարորդների անունները և ինքը նշել է միայն այն անձանց, ում տվյալ պահին մտաբերել է։ Վարորդների վերաբերյալ կազմված ցուցակը հանձնել են ստուգում իրականացնող անձանց։ Ստուգման ժամանակ ընկերությունում գտնվել են 4-5 անձինք, մյուսների անունները գրել է հիշելով։ Պնդել է, որ ստուգման ժամանակ ընկերությունը չի աշխատել։
Ընկերության ֆինանսական վիճակի կտրուկ վատթարացման պատճառով 2013թ.-ի հունվարի 1-ից հետո ավտոմեքենաները մնացել են վարորդների մոտ և իրենք նրանց պատվերներով այլևս չեն ապահովել։ Ընկերությունում աշխատել են 4-5 ավտոմեքենա՝ օրավարձով։ Այն է` օրվա հասույթից որոշակի չափով գումար են վճարել ընկերությանը։ Այսպես ընկերությունն աշխատել է մինչև հոկտեմբեր ամիսը։
Պնդել է, որ 2013թ. հունվարից հետո «Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերությունը կանոնավոր կերպով չի աշխատել, իրենք պատվերներով վարորդներին չեն ապահովել։

/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/

Վկա Արմեն Կարապետյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ հանդիսանում է ամբաստանյալ Կ.Գրիգորյանի կնոջ հայրը՝ աները։ Վերջինս հետ մշտապես գտնվել է նորմալ հարաբերությունների մեջ։
Հայտնել է, որ որոշ ժամանակ ստանձնել է «Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերության փաստացի տնօրենի պաշտոնը, սակայն ներկայումս հստակ չի մտաբերում աշխատած ժամանակահատվածը։ Միաժամանակ նշել է, որ ինչպես աշխատած ժամանակահատվածում, այնպես էլ` դրանից հետո, ընկերության գործունեությունը մշտապես կազմակերպել և ղեկավարել է փեսան` Կ.Գրիգորյանը։
Վկան պնդել է, որ թեև ստանձնել է ընկերության տնօրենի պաշտոնը, սակայն որևէ առնչություն չի ունեցել ընկերության գործունեության հետ։ «Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերության փաստացի տնօրենի պաշտոնը զբաղեցրել է Կ.Գրիգորյանին օգնելու նպատակով։

/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/

Վկա Արմեն Մուրադյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ հանդիսանում է Ռաֆայել Մուրադյանի որդին։
Հայրը` Ռաֆայել Մուրադյանը, մինչև 2013թ. մայիսի 8-ը աշխատել է «Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերությունում` որպես վարորդ։ Հոր` աշխատանքի բնույթի վերաբերյալ որևէ տեղեկություններ չունի։ Նշել է, որ Ռ.Մուրադյանը 2013թ.-ի մայիսի 8-ին մահացել է։

/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/

Վկա Սամվել Հովհաննիսյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ մինչև 2013թ. փետրվար ամիսն աշխատել է «Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերությունում` որպես վարորդ։ Ընկերության ղեկավար է հանդիսացել ամբաստանյալ Կ.Գրիգորյանը։
Աշխատած ժամանակահատվածում վարել է «Միցուբիշի Լանսեռ» մակնիշի Տ5051 պետհամարանիշով ավտոմեքենան։ Աշխատել է 50-50 տոկոսային փոխհարաբերությամբ, այն է ` օրվա հասույթից ընկերությանը վճարել է 5000-8000 ՀՀ դրամ գումար։ «Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերությունը իր հետ աշխատանքային պայմանագիր չի կնքել։
Պնդել է, որ ընկերությունում աշխատել է մինչև 2013թ. փետրվար ամիսը, որից հետո տեղափոխվել է այլ աշխատանքի։ Ստուգման ժամանակ ընկերությունում չի գտնվել։

/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/

Վկա Տիգրան Տեր-Թորոսյանը դատարանում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ աշխատում է ՀՀ ֆինանսների նախարարության օպերատիվ-հետախուզական վարչության առաջին բաժնում` որպես գլխավոր օպեր-լիազոր։ Ճանաչում է Կարեն Գրիգորյանին այն ժամանակահատվածից ի վեր, երբ աշխատանքային գործունեությունից ելնելով «Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերությունում կատարել է ստուգում։ Այդ ժամանակ «Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերության տնօրեն է հանդիսացել Արմեն Կարապետյանը։
Մասնավորապես, հանձնարարագրի շրջանակներում «Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերությունում կատարվել է բյուջեի հետ փոխհարաբերությունների ճշտում, որի արդյունքում 30.04.2013թ.-ին կազմվել է 1004086 ստուգման ակտը, համաձայն որի` ընկերության պարտավորությունները պետական բյուջեի հանդեպ կազմել են 11.700.000 ՀՀ դրամ։
Իր մտաբերմամբ` ստուգման արդյունքում արձանագրվել են երկու խախտումներ։ Մասնավորապես, առաջին խախտումը վերաբերել է ընկերության ավտոմեքենաների ելակետային տվյալներին։ Ինչ վերաբերում է արձանագրված երկրորդ խախտմանը, ապա նշել է, որ պահանջել են ներկայացնել ընկերության աշխատողների հետ ընդուման մասին կնքված գրավոր աշխատանքի պայմանագրերը, ինչի արդյունքում պարզվել է, որ ընկերությունն օրենքով սահմանված կարգով աշխատանքային պայմանագրեր չի կնքել ընկերությունում աշխատող անձանց հետ, այսինքն` եղել են չգրանցված աշխատողներ։ Հայտարարությունը վերցրել են տնօրենից` Արմեն Կարապետյանից, ով տվել է նաև վարորդների ցանկը։
Չի մտաբերում ՀՀ կառավարության կողմից ընդունված այն որոշումը, որի վրա հիմնվել են ստուգման ընթացքում և արձանագրել, որ` «գործատուն տվյալ ամսում յուրաքանչյուր չձևակերպված վարձու աշխատողի համար հաշվարկվում և վճարում է եկամտային հարկ` /600.000 ՀՀ դրամ 15 վարձու աշխատող- 9.000.000 ՀՀ դրամ»։
Պնդել է, որ հաշվարկված 600.000 ՀՀ դրամը հանդիսանում է հարկային պարտավորությունը չկատարելու համար առաջացած տուգանքի չափը։
Ստուգման ընթացքում ղեկավարվել են «Եկամտային հարկի մասին» ՀՀ օրենքով և ՀՀ Կառավարության համապատասխան որոշմամբ։

/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/

Դատարանում հրապարակվել և հետազոտվել են նաև`

Վկա Երվանդ Սաղաթելյանի` 29.01.2014թ.-ին ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ քննչական վարչությունում նախաքննության ժամանակ տրված ցուցմունքն այն մասին, որ՝

«/…/ 2011 մարտ ամսից աշխատել է «Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերությունում` որպես վարորդ։ Իրեն աշխատանքի է ընդունել այդ ժամանակահատվածում ընկերության տնօրեն Արմեն Կարապետյանը։ Աշխատանքային օրը սկսել է առավոտյան ժամը 10։00-ից մինչև հաջորդ օրը առավոտյան ժամը 10։00-ն։ Հերթափոխով վարել է «Միցուբիշի Լանսեռ» մակնիշի Տ4902 պետհամարանիշներով ավտոմեքենան։ Աշխատել է 50-50 տոկոսային փոխհարաբերությամբ, այսինքն` իր օրվա հասույթից ընկերությանը վճարել է մոտ 5000-8000 ՀՀ դրամ։ Վճարումները կատարել է ընկերության գանձապահին, որի անունը չի հիշում, քանի որ վերջիններս պարբերաբար փոփոխվել են։ Վերը նշված ավտոմեքենան վարել է մինչ 2013 թվականի դեկտեմբեր ամիսը, որից հետո հանձնել է ավտոմեքենան և անցել այլ աշխատանքի։
Ճանաչում է Գնել Մանուկյանին, Մուրադ Հովակիմյանին, Ստեփան Ասատրյանին, Արսեն Հարությունյանին, Սամվել Հովհաննիսյանին, Վոլոդյա Բալչյանին, Արշավիր Եպիսկոպոսյանին, Վանղինակ Մկրտչյանին, Մերուժան Պողոսյանին, Կոլյա Մելքոնյանին, Գարիկ Առաքելյանին, Գառնիկ Սարգսյանին, Արթուր Մանուկյանին, ովքեր նույնպես աշխատել են «Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերությունում` որպես վարորդներ, իսկ Գարիկ Առաքելյանը և Արթուր Մանուկյանը աշխատել են որպես մեխանիկներ։
Իր հետ ընկերությունը աշխատանքային պայմանագիր չի կնքել, չգիտի, թե ինչ պատճառներով։ Աշխատած ժամանակահատվածում ընկերության տնօրեն է հանդիսացել Արմեն Կարապետյանը, սակայն ընկերության հետ կապված բոլոր հարցերի հիմնական որոշումները կայացրել է Կարեն Գրիգորյանը»։

/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/

Վկա Մուրադ Հովակիմյանի` 01.02.2014թ.-ին ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ քննչական վարչությունում նախաքննության ժամանակ տրված ցուցմունքն այն մասին, որ՝

«/…/ 2010 թվականից աշխատել է «Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերությունում` որպես վարորդ։ Իրեն աշխատանքի է ընդունել Կարեն Գրիգորյանը։ Աշխատանքային օրը սկսվել է առավոտյան ժամը 10։00-ից մինչև հաջորդ օրը ժամը 10։00-ն, աշխատել է հերթափոխով։ Վարել է «Միցուբիշի Լանսեռ» մակնիշի Տ5050 պետհամարանիշներով ավտոմեքենան։ Աշխատել է 50-50 տոկոսային փոխհարաբերությամբ, այսինքն` իր օրվա հասույթից վճարել է մոտ 5000-10.000 ՀՀ դրամ։ Վճարումները կատարել է ընկերության գանձապահին` Հովիկին։ Վերը նշված ավտոմեքենան վարել է մինչև 2014 թվականի հունվար ամիսը ներառյալ, որից հետո ընկերությունը այլևս դադարեցրել էր աշխատանքային գործունեությունը։
«Բիզի Գրուպ» ընկերությունն իր հետ աշխատանքային պայմանագիր չի կնքել։
Աշխատած ժամանակահատվածում ընկերության փաստացի գործունեությունն իրականացրել է Կարեն Գրիգորյանը։ Իրեն հայտնի չի եղել, որ ընկերության տնօրեն է հանդիսացել Արմեն Կարապետյանը, քանի որ ընկերության բոլոր որոշումները կայացրել է Կարեն Գրիգորյանը։
Կապված աշխատակիցներ Գնել Մանուկյանի, Վոլոդյա Բալաչյանի, Ստեփան Ասատրյանի, Արսեն Հարությունյանի, Մամվել Հովհաննիսյանի, Երվանդ Սաղաթելյանի, Վաղինակ Մկրտչյանի, Մերուժան Պողոսյանի, Կոլյա Մելքոնյանի, Գարիկ Առաքելյանի, Գառնիկ Սարգսյանի, Արթուր Մանուկյանի հետ, հայտնել է, որ վերը նշված անձանցից ճանաչում է Գնելին, Վոլոդյային, Գառնիկին, Կոլյային, նրանք հանդիսացել են իր գործընկերները, միասին աշխատել են ընկերությունում, ինչ վերաբերում է մնացած անձանց, նրանց չի ճանաչում։ 2013 թվականի ապրիլ ամսին «Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերությունում շահագործվել են թվով 12 ավտոմեքենաներ /…/»։

/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/

Վկա Աննա Պողոսյանի` 27.02.2014թ.-ին ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ քննչական վարչությունում նախաքննության ժամանակ տրված ցուցմունքն այն մասին, որ՝

«/…/ Քննիչի կողմից բացատրվել է իր իրավունքներն ու պարտականությունները, այդ թվում նաև` փաստաբանի հետ հարցաքննության ներկայանալու իր իրավունքը։ Փաստաբանի ծառայություններից օգտվել չի ցանկանում, դա կապված չէ իր ֆինանսական դրության հետ։
Հանդիսանում է Մերուժան Պողոսյան դուստրը։ Հայրը 2013 թվականի դեկտեմբերի 28-ին մահացել է՝ երկարատև հիվանդության պատճառով։ Մինչև 2013 թվականի օգոստոս ամիսը նա աշխատել է «Բիզի» տաքսի ծառայությունում։ Իրեն հայտնի չէ, արդյոք նշված ժամանակահատվածում հայրը տվյալ ընկերության հետ ունեցել է կնքված աշխատանքային պայմանագիր, թե ոչ։
Նախաքննական մարմնին է ներկայացնում հոր մահվան վկայականի պատճենը»։

/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/

Վկա Գնելիկ Մանուկյանի` 23.10.2014թ.-ին ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ քննչական վարչությունում նախաքննության ժամանակ տրված ցուցմունքն այն մասին, որ՝

«/…/ Քննիչի կողմից բացատրվել է իր իրավունքներն ու պարտականությունները, այդ թվում նաև` փաստաբանի հետ հարցաքննության ներկայանալու իր իրավունքը։ Փաստաբանի ծառայություններից օգտվել չի ցանկանում` դա կապված չէ իր ֆինանսական դրության հետ։
2013 թվականի սկզբից մինչ 2013թ. մայիս ամիսն աշխատել է «Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերությունում։ Իրեն աշխատանքի է ընդունել ընկերության տնօրեն Կարեն Գրիգորյանը։ Աշխատել է 50-50 կարգավիճակով, այսինքն` ամեն օրվա ավարտին հասույթի 50%-ը հանձնել է «Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերության գանձապահին, որի անունը տվյալ պահին չի մտաբերում։ Այդ ժամանակահատվածում վարել է «Միցուբիշի Լանսեռ» մակնիշի S5055 պետհամարանիշով ավտոմեքենան։ Աշխատել է ամեն օր, բացառությամբ շաբաթ և կիրակի օրերի։ Օրական միջին հասույթը կազմել է 3000-4000 դրամ։
Ճանաչում է Արմեն Կարապետյանին։ Վերջինս հանդիսացել է Կարեն Գրիգորյանի կնոջ հայրը։ Նա ոչ մի առնչություն չի ունեցել «Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերության գործունեության հետ։ Իր ղեկավարն է հանդիսացել Կարեն Գրիգորյանը։
«Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերության տնօրեն Կարեն Գրիգորյանն իր հետ օրենքով սահմանված կարգով աշխատանքային պայմանագիր չի կնքել»։

/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/

Դատահաշվապահական փորձաքննության հ.13-1914 եզրակացությունն այն մասին, որ` «2013թ. ապրիլի 30-ին կազմված ստուգման թիվ 1004086 ակտում արձանագրված՝ արտոնագրային վճարի և եկամտային հարկի դրվագների ելակետային տվյալներով «Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերության հարկային պարտավորությունները տուգանքներով հանդերձ կազմում է ընդամենը 11.470.000 դրամ, որից եկամտային հարկ՝ 9.000.000. արտոնագրային վճարի տուգանք` 2.470.000 դրամ»։

/տես՝ գ.թ. 41-48, դատական նիստի արձանագրությունը/

17.03.2016թ.-ին տրված՝ լրացուցիչ դատահաշվապահական փորձաքննության հմ.09961609 եզրակացությունը, համաձայն որի` փորձագետի լուծմանն առաջադրված առաջին հարցում նշված թվով 9-ը աշխատողները, եթե ՀՀ օրենսդրությամբ սահմանված կարգով գրանցված լինեին «Բիզի Գրուպ» ՍՊԸ-ում, ապա, 2011-2013թթ.-ի կտրվածքով ընկերության պետ.բյուջեի հանդեպ հարկային պարտավորությունները` պարտադիր սոցիալական ապահովության վճարների, եկամտահարկի ու եկամտային հարկի գծով կկազմեր ընդամենը` 5.622.168 դրամ, այդ թվում`
- գործատուի սոց.ապ.վճար` 2.065.127 դրամ,
- աշխատակցի աշխատավարձից սոց.ապ. վճար` 390.676 դրամ,
- եկամտահարկ` 2011-2012թ-ին` 934.934 դրամ,
- եկամտային հարկ` 2013թ.-ին` 2.231.431. դրամ»։

/տես՝ դատական նիստի արձանագրությունը/

30.04.2013թ.-ին ՀՀ կառավարությանն առընթեր պետական եկամուտների կոմիտեի օպերատիվ-հետախուզական վարչության կողմից կազմված թիվ 1004086 ակտը /գ.թ. 24-34/, 22.04.2013թ.-ին ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ նախագահի` 19.03.2013թ.-ի թիվ 1004086 հանձնարարագրի հիման վրա ՕՀ վարչության 4-րդ բաժնի գլխավոր օպեր-լիազոր Տ.Տեր-Թորոսյանի, ավագ օպեր-լիազոր Բ.Ասատրյանի և Ս.Ղահրամանյանի կողմից կազմված արձանագրությունը /գ.թ. 35/, «Բիզի Գրուպ» ՍՊԸ-ի տնօրեն Արմեն Կարապետյանի կողմից 22.04.2013թ.-ին տրված տեղեկանքը` «Բիզի Գրուպ» ՍՊԸ-ի աշխատողների ցուցակային թվի վերաբերյալ` ըստ հաստիքացուցակի /գ.թ. 36/, «Բիզի Գրուպ» ՍՊԸ-ի տնօրեն Արմեն Կարապետյանի կողմից 22.04.2013թ.-ին տրված հայտարարությունը /գ.թ. 37/, 22.04.2013թ.-ին Գառնիկ Կառլենի Սարգսյանի կողմից տրված հայտարարությունը /գ.թ. 38/, 20.12.2014թ.-ին կայացված` մեղադրանքը փոփոխելու և կրկին մեղադրաքն առաջադրելու մասին որոշումը /գ.թ. 310/, 20.12.2014թ.-ին կազմված` նախաքննության ավարտման մասին մեղադրյալին և պաշտպանին հայտնելու վերաբերյալ արձանագրությունը /գ.թ. 317/։

Դատարանում հրապարակվել և հետազոտվել է նաև Կարեն Գրիգորյանի վերաբերյալ ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի կողմից տրված պահանջագիրը, վերջինիս ընտանիքի և երեխաների մասին փաստաթղթերը, բութագիրը։

/տես` գ.թ. 205, դատական նիստի արձանագրությունը/

3.Դատարանի իրավական վերլուծությունները

Այսպիսով, դատարանը, փաստում է, որ գործի դատական քննության ընթացքում` 16.11.2015թ.-ին ամբաստանյալ Կ.Գրիգորյանին առաջադրված մեղադրանքը մի քանի անգամ փոփոխվել է և նրան ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրանք է առաջադրվել նախ՝ այն բանի համար, որ` «հանդիսանալով ՀՀ ֆինանսների նախարարության Կենտրոնի հարկային տեսչությունում հաշվառված «Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերության տնօրեն՝ Երևան քաղաքի Ն.Տիգրանյան փողոցի 21/3 հասցեում թեթև մարդատար ավտոմեքենաներով իրականացրել է ուղևորների փոխադրման տաքսի ծառայություն, 2013թ. ապրիլի 22-ի դրությամբ ընկերության թվով 9 աշխատողների՝ Կոլյա Մելքոնյանի, Արսեն Հարությունյանի, Ստեփան Ասատրյանի, Վոլոդյա Բալաչյանի, Արշավիր Եպիսկոպոսյանի, Արթուր Մանուկյանի, Երվանդ Սաղաթելյանի, Մուրադ Հովակիմյանի, Գնելիկ Մանուկյանի հետ չի կնքել գրավոր աշխատանքային պայմանագրեր, առանց վերջիններիս տվյալները հաշվապահական գրքերում կամ այլ հաշվապահական փաստաթղթերում մտցնելու, նրանց կատարած աշխատանքի դիմաց հաշվարկել ու ամսական վճարել է՝ Կոլյա Մելքոնյանին՝ 2012թ. հունվարից 2013թ. հոկտեմբերն ընկած ժամանակահատվածում 105.000 դրամ աշխատավարձ /ընդհանուրը 2.310.000դրամ/, Արսեն Հարությունյանին՝ 2012թ. հուլիսից 2013թ. ապրիլն ընկած ժամանակահատվածում 105.000 դրամ աշխատավարձ /ընդհանուրը` 945.000 դրամ/, Ստեփան Ասատրյանին՝ 2013թ. փետրվար-մարտն ընկած ժամանակահատվածում՝ 105.000 դրամ աշխատավարձ /ընդհանուրը` 210.000 դրամ/, Վոլոդյա Բալաչյանին՝ 2013թ. հունվարից ապրիլն ընկած ժամանակահատվածում 105.000 դրամ աշխատավարձ /ընդհանուրը` 315.000 դրամ/, Արշավիր Եպիսկոպոսյանին՝ 2011թ. նոյեմբերից 2013թ. նոյեմբերն ընկած ժամանակահատվածում 147.000դրամ աշխատավարձ /ընդհանուրը` 3.528.000 դրամ/, Արթուր Մանուկյանին՝ 2011թ. հունվարից 2013թ. հուլիսն ընկած ժամանակահատվածում 126.000 դրամ աշխատավարձ / ընդհանուրը` 3.906.000 դրամ/, Երվանդ Սաղաթելյանին՝ 2011թ. ապրիլից 2013թ. նոյեմբերն ընկած ժամանակահատվածում 105.000 դրամ աշխատավարձ /ընդհանուրը` 3.255.000 դրամ/, Մուրադ Հովակիմյանին՝ 2011թ. հունվարից 2014թ. հունվարն ընկած ժամանակահատվածում 105.000 դրամ աշխատավարձ /ընդհանուրը` 3.780.000 դրամ/, Գնելիկ Մանուկյանին 2013թ. փետրվաից մայիսն ընկած ժամանակահատվածում 63.000 դրամ աշխատավարձ /ընդհանուրը` 252.000 դրամ/, սակայն խախտելով 1997թ. դեկտեմբերի 31-ից մինչև 2013թ. ի 1-ը գործող «Եկամտահարկի մասին» ՀՀ օրենքի 2-րդ հոդվածի, 21-րդ 1-ին մասի ա) ենթակետի, 23-րդ հոդվածի 1-ին կետի բ) ենթակետի, 37-րդ հոդվածի 1-ին և 3-րդ կետերի, «Պարտադիր սոցիալական ապահովություն վճարելու մասին» ՀՀ օրենքի 3-րդ հոդվածի 1-ին կետի, 4-րդ հոդվածի 1-ին կետի բ) ենթակետի, 5-րդ և 6րդ հոդվածների, ինչպես նաև 2013թ. հունվարի 1-ից գործող «Եկամտային հարկի մասին» ՀՀ օրենքի 2-րդ, 10-րդ, 12-րդ, 13-րդ և 14-րդ հոդվածների պահանջները՝ հարկման հիմք հանդիսացող փաստաթղթեր՝ եկամտային հարկի հաշվարկներ չներկայանելու միջոցով չարամտորեն խուսափել է խոշոր չափի՝ 4.148.808 ՀՀ դրամ հարկերը պետական բյուջե վճարելուց»։

Ապա 23.03.2016թ-ին Կարեն Գրիգորի Գրիգորյանին` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքը կրկին փոփոխել է և նրան ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 1-ին մասով վերջնական մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա` «հանդիսանալով ՀՀ ֆինանսների նախարարության Կենտրոնի հարկային տեսչությունում հաշվառված «Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերության տնօրեն՝ Երևան քաղաքի Ն.Տիգրանյան փողոցի 21/3 հասցեում թեթև մարդատար ավտոմեքենաներով իրականացրել է ուղևորների փոխադրման տաքսի ծառայություն, 2013թ. ապրիլի 22-ի դրությամբ ընկերության թվով 9 աշխատողների՝ Կոլյա Մելքոնյանի, Արսեն Հարությունյանի, Ստեփան Ասատրյանի, Վոլոդյա Բալաչյանի, Արշավիր Եպիսկոպոսյանի, Արթուր Մանուկյանի, Երվանդ Սաղաթելյանի, Մուրադ Հովակիմյանի, Գնելիկ Մանուկյանի հետ չի կնքել գրավոր աշխատանքային պայմանագրեր, առանց վերջիններիս տվյալները հաշվապահական գրքերում կամ այլ հաշվապահական փաստաթղթերում մտցնելու, նրանց կատարած աշխատանքի դիմաց հաշվարկել ու ամսական վճարել է՝
Կոլյա Մելքոնյանին` 105.000 ՀՀ դրամ աշխատավարձ՝ 2012թ. հունվարից 2013թ. հոկտեմբերն ընկած ժամանակահատվածում /ընդհանուրը 2.310.000 դրամ/, Արսեն Հարությունյանին` 105.000 ՀՀ դրամ աշխատավարձ՝ 2012թ. հուլիսից 2013թ. ապրիլն ընկած ժամանակահատվածում /ընդհանուրը` 945.000 դրամ/, Ստեփան Ասատրյանին` 105.000 ՀՀ դրամ աշխատավարձ՝ 2013թ. փետրվար-մարտն ընկած ժամանակահատվածում /ընդհանուրը` 210.000 դրամ/, Վոլոդյա Բալաչյանին 105.000 ՀՀ դրամ աշխատավարձ՝ 2013թ. հունվարից ապրիլն ընկած ժամանակահատվածում /ընդհանուրը` 315.000 դրամ/, Արշավիր Եպիսկոպոսյանին` 147.000 ՀՀ դրամ աշխատավարձ՝ 2011թ. նոյեմբերից 2013թ. նոյեմբերն ընկած ժամանակահատվածում /ընդհանուրը` 3.528.000 դրամ/, Արթուր Մանուկյանին` 126.000 ՀՀ դրամ աշխատավարձ՝ 2011թ. հունվարից 2013թ. հուլիսն ընկած ժամանակահատվածում /ընդհանուրը` 3.906.000 դրամ/, Երվանդ Սաղաթելյանին` 105.000 ՀՀ դրամ աշխատավարձ՝ 2011թ. ապրիլից 2013թ. նոյեմբերն ընկած ժամանակահատվածում /ընդհանուրը` 3.255.000 դրամ/, Մուրադ Հովակիմյանին` 105.000 ՀՀ դրամ աշխատավարձ՝ 2011թ. հունվարից 2014թ. հունվարն ընկած ժամանակահատվածում /ընդհանուրը` 3.780.000 դրամ/, Գնելիկ Մանուկյանին` 63.000 ՀՀ դրամ աշխատավարձ՝ 2013թ. փետրվարից մայիսն ընկած ժամանակահատվածում /ընդհանուրը` 252.000 դրամ/, սակայն խախտելով 1997թ. դեկտեմբերի 31-ից մինչև 2013թ. հունվարի 1-ը գործող «Եկամտահարկի մասին» ՀՀ օրենքի 2-րդ հոդվածի, 21-րդ հոդվածի 1-ին մասի «ա» ենթակետի, 23-րդ հոդվածի 1-ին կետի «բ» ենթակետի, 37-րդ հոդվածի 1-ին և 3-րդ կետերի, «Պարտադիր սոցիալական ապահովություն վճարելու մասին» ՀՀ օրենքի 3-րդ հոդվածի 1-ին կետի, 4-րդ հոդվածի 1-ին կետի «բ» ենթակետի, 5-րդ և 6-րդ հոդվածների, ինչպես նաև` 2013թ. հունվարի 1-ից գործող «Եկամտային հարկի մասին» ՀՀ օրենքի 2-րդ, 10-րդ, 12-րդ, 13-րդ և 14-րդ հոդվածների պահանջները՝ հարկման հիմք հանդիսացող փաստաթղթեր՝ եկամտային հարկի հաշվարկներ չներկայացնելու միջոցով չարամտորեն խուսափել է խոշոր չափի՝ 5.622.168 ՀՀ դրամ հարկերը պետական բյուջե վճարելուց»։

Դատարանը, ծավալային առումով հիմնավորված չի համարում ամբաստանյալին՝ մեղադրանքի վերջին ձևակերպմամբ առաջադրված մեղադրանքը, քանի որ փաստում է, որ քրեական գործի դատական քննությամբ հաստատվեց, որ Կ.Գրիգորյանը «Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերության /գրանցման համար` 286.110.05794, գրանցման ամսաթիվ` 2005-08-24/ գործադիր մարմնի ղեկավար՝ տնօրեն է հանդիսացել 24.08.2005թ.-ից մինչև 05.03.2013թ.-ը, այսինքն՝ մինչև 2013թ-ի փետրվար ամիսը ներառյալ։ 05.03.2013թ.-ից նշված ՍՊԸ գործադիր մարմնի ղեկավար է հանդիսացել նրա կնոջ հայրը՝ Արմեն Կարապետյանը։ Հիշյալ հանգամանքը դատարանում հաստատվեց պաշտպանության կողմի ներկայացուցիչների՝ դատարանին ներկայացված ՀՀ ԱՆ պետական ռեգիստրի գործակալության պետի կողմից տրված թիվ 3-2/1358-15 առ 07.07.2015թ.-ի գրությամբ և դրան կից ներկայացված արխիվային գործի փաստաթղթով։

/տես՝ հատոր 3, գ-թ 85-86/

Ասվածից հետևում է, որ անկախ այն բանից, թե ով է 05.03.2013թ.-ից հետո փաստացի իրականացրել հիշյալ ընկերության ղեկավարումը, իրավական առումով այդ օրվանից հետո ընկերության առջև ծագած հարկային պարտավորությունների պատասխանատուն չի կարող հանդիսանալ Կարեն Գրիգորյանը, քանի որ համաձայն ներկայացված փաղտաթղթերի նա իր լիազորությունները փոխանցել է Արմեն Կարապետյանին։ Ավելին, դատարանում հետազոտված ապացույցներից երևում է, որ գործով հարցաքննված մի շարք վկաներ հայտնեցին, որ իրենց աշխատանքի է ընդունել և ընկերության ընթացիկ ղեկավարման հարցերով զբաղվել է ոչ միայն Կարեն Գրիգորյանը, այլ նաև՝ Արմեն Կարապետյանը։

Նման պարագայում, դատարանը փաստում է, որ Կարեն Գրիգորյանին` 5.622.168 ՀՀ դրամ եկամտային հարկի հաշվարկներ չներկայացնելու միջոցով չարամտորեն հարկերը չվճարելու մասին մեղադրանքից ենթակա են նվազեցման 2013թ-ի մարտ ամսից հետո փորձագետի վերջին եզրակացությամբ արտահայտված այն գումարային տվյալները, որոնք տրված թվով ինը վարորդների մասով։

Այսպես՝

Կոլյա Մելքոնյան – 274.384 ՀՀ դրամ

Արսեն Հարությունյան- 34.298 ՀՀ դրամ

Ստեփան Ասատրյան- 34.298 ՀՀ դրամ

Վոլոդյա Բալաչյան – 34.298 ՀՀ դրամ

Արշավիր Եպիսկոպոսյան – 392.424 ՀՀ դրամ

Արթուր Մանուկյան – 208.385 ՀՀ դրամ

Երվանդ Սաղաթելյան – 271.112 ՀՀ դրամ

Մուրադ Հովակիմյան – 342.980 ՀՀ դրամ

Գնելիկ Մանուկյան – 60.999 ՀՀ դրամ


Ընդամենը 1.653.178 ՀՀ դրամ։

Այսինքն, մինչև 2013թ.-ի մարտ ամիսը թվով 9 աշխատակիցների վերաբերյալ ընկերության` պետական բյուջեի հանդեպ ունեցած հարկային պարտավորությունունները՝ պարտադիր սոցիալական ապահովության վճարների, եկամտահարկի ու եկամտային հարկի գծով կազմել է՝ 5.622.168 ՀՀ դրամ - 1.653.178 ՀՀ դրամ=3.968.990 ՀՀ դրամ։
Այս չափի գումարն էլ չարամտորեն վճարելուց խուսափել է ամբաստանյալ Կարեն Գրիգորյանը։

Այսպիսով, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգքրի 127-րդ հոդվածի դրույթներին համապատասխան, հետազոտելով և գնահատելով գործով ձեռք բերված ապացույցներն իրենց համակցությամբ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ, դատարանն ապացուցված է համարում այն, որ Երևան քաղաքի բնակիչ Կարեն Գրիգորի Գրիգորյանը 2005թ-ից մինչ 2013թ-ի մարտի 5-ն ընկած ժամանակահատվածում հանդիսանալով ՀՀ ՖՆ Կենտրոնի հարկային տեսչությունում հաշվառված «Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերության տնօրեն՝ Երևան քաղաքի Ն.Տիգրանյան փողոցի 21/3 հասցեում թեթև մարդատար ավտոմեքենաներով իրականացրել է ուղևորների փոխադրման տաքսի ծառայության գործունեություն, սակայն խախտելով 1997թ. դեկտեմբերի 31-ից մինչև 2013թ. հունվարի 1-ը գործող «Եկամտահարկի մասին» ՀՀ օրենքի 2-րդ հոդվածի, 21-րդ հոդվածի 1-ին մասի «ա» ենթակետի, 23-րդ հոդվածի 1-ին կետի «բ» ենթակետի, 37-րդ հոդվածի 1-ին և 3-րդ կետերի, «Պարտադիր սոցիալական ապահովություն վճարելու մասին» ՀՀ օրենքի 3-րդ հոդվածի 1-ին կետի, 4-րդ հոդվածի 1-ին կետի «բ» ենթակետի, 5-րդ և 6-րդ հոդվածների, ինչպես նաև` 2013թ. հունվարի 1-ից գործող «Եկամտային հարկի մասին» ՀՀ օրենքի 2-րդ, 10-րդ, 12-րդ, 13-րդ և 14-րդ հոդվածների պահանջները՝ 2013թ. մարտի 5-ի դրությամբ ընկերության թվով 9 աշխատողների՝ Կոլյա Մելքոնյանին, Արսեն Հարությունյանին, Ստեփան Ասատրյանին, Վոլողյա Բալչյանին, Արշավիր Եպիսկոպոսյանին, Արթուր Մանուկյանին, Երվանդ Սաղաթելյանին, Մուրադ Հովակիմյանին և Գնելիկ Մանուկյանին ՀՀ օրենսդրությամբ սահմանված կարգով չի ձևակերպել, այսինքն՝ աշխատանքի ընդունման մասին անհատական իրավական ակտ կամ գրավոր պայմանագիր չի կնքել և հարկային մարմիններին չի ներկայացրել եկամտային հարկի հաշվարկներ, որի արդյունքում չարամտորեն խուսափել է պետ.բյուջե վճարել խոշոր չափի` 3.968.990 ՀՀ դրամ հարկի գումարը։

Գործի դատական քննությամբ պաշտպանության կողմը բարձրացրել է մի շարք հարցեր, որոնք վերաբերում են մինչդատական վարույթում, դրանք իրականացնող մարմինների կողմից թույլ տրված ենթադրյալ խախտումներին։

/տես՝ պաշտպանական ճառը/

Վերլուծելով ներկայացված փաստերը, դատարանն արձանագրում է, որ թեև առերևույթ առկա են դրանց մասին վկայող տվյալներ, սակայն, դատարանը գտնում է, որ դրանցով մեղադրյալ Գրիգորյանի որևէ հիմնարար իրավունք չի խախտվել, հաշվի առնելով այն, որ վերջինս, իրեն առաջադրված մեղադրանքներից ցանկացածի պայմաններում հնարավորություն է ունեցել արդյունավետ կերպով՝ այդ թվում պաշտպանների մասնակցությամբ, իրացնել իր պաշտպանության իրավունքը, ինչև ևս, ըստ էության արել է։

Դատարանն, անդրադառնալով պաշտպանական կողմի դիրքորոշմանն այն մասին, որ Մուրադ Հովակիմյանի, Երվանդ Սաղաթելյանի և Արթուր Մաուկյանի ցուցմունքները չեն կարող դրվել Կ.Գրիգորյանին առաջադրված մեղադրանքի հիմքում, քանի որ իրենք զրկված են եղել կոնֆրոնտացիյանի՝ հիշյալ անձանց առերես հարցաքննելու հնարավորությունից, փաստում է հետևյալը`

ՄԻԵԴ-ի կողմից քննված՝ Գաբրիելյանն ընդդեմ Հայաստանի թիվ 8088/05 գանգատով Եվրոպական դատարանն արձանագրել է`

«Դատարանը կրկնում է, որ ապացույցի ընդունելիությունը ի սկզբանե ներպետական օրենսդրության կարգավորման խնդիր է, և որպես համընդհանուր կանոն, ներպետական դատարանները պետք է գնահատական տան ներկայացված ապացույցներին։ Կոնվենցիայի ներքո Դատարանի խնդիրն է ոչ թե սահմանել կանոն որով վկաների ցուցմունքները ճիշտ կընդունվեն որպես ապացույց, այլ հստակեցնել, թե արդյոք վարույթն ամբողջությամբ, ներառյալ` ապացույցների ձեռքբերման գործընթացը, արդար էր։ /Տես այլոց շարքում` Doorson v. The Netherlands, 26 մարտի 1996թ., 67.Reports of Judgments and Decisions/։

Կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 3-րդ կետի /դ/ ենթակետը արտացոլում է այն սկզբունքը, որ մինչ մեղադրյալի դատապարտումը ներկայացված բոլոր ապացույցները պետք է պատշաճ դիտարկվեն իր ներկայությամբ հրապարակային դատաքննության ընթացքում` հաշվի առնելով մրցակցության սկզբունքը։ Այս սկզբունքից հնարավոր է բացառություններ կատարել, սակայն այդ դեպքում չպետք է խախտվի պաշտպանության իրավունքը, որը, որպես կանոն պահանջում է, որպեսզի մեղադրյալին ընձեռնվի բավարար և պատշաճ հնարավորություն առարկություններ ներկայացնելու և հարցաքննելու իր դեմ ցուցմունք տված վկաներին, ինչպես վկայի ցուցմունք տալու ընթացքում, այնպես էլ դատավարության հետագա փուլերում / տես Delta v France, 19 դեկտեմբերի 1990, 36, Series A թիվ 191-A; Van Mechelen and Others v Netherlands Reports of Judgments and Decisions-1997-, Luca v Italy, թիվ 33354/96, 39, ՄԻԵԴ 2001/։

Վերը նշված սկզբունքից բխում են 2 պահանջներ.

Առաջին, պետք է լինի հարգելի պատճառ վկայի չներկայանալու համար։
Երկրորդ, երբ դատապարտումը հիմնվում է միայն կամ վճռորոշ կերպով գրավոր ցուցմունքների վրա, որոնք արել է անձն, ում մեղադրյալը չի կարողացել հարցաքննել ինքնուրույն, հետաքննության կամ դատաքննության փուլում, ապա պաշտպանական կողմի իրավունքները կարող են սահմանափակվել այն չափով, որքանով չեն համապատասխանում հոդված 6-ով ամրագրված երաշխիքներին / տես` Al –Khawaja and Tahery v United Kingdom /ՄՊ/ թիվ 26766/05 և թիվ 22228/06, 119, 15 դեկտեմբերի 2011թ./։

Բացակայող վկայի կողմից ներկայացված ապացույցները ընդունելու համար լավ պատճառաբանման պահանջն առաջնային քննարկման խնդիր է, որը պետք է ուսումնասիրվի մինչ այդ ապացույցները միակը և վճռորոշը համարելը։ Նույնիսկ, երբ բացակայող վկայի ապացույցը միակը կամ վճռորոշը չի եղել, Դատարանը այնուամենայնիվ գտել է, որ տեղի է ունեցել 6-րդ հոդվածի 1-ին կետի և 3-րդ /դ/ ենթակետի խախտում, քանի որ վկային չհարցաքննելու համար լավ պատճառաբանություն չի ներկայացվել։ Սա այն պատճառով է, որ, որպես կանոն վկաները պետք է տան ցուցմունքներ դատաքննության ընթացքում և որ բոլոր ողջամիտ ջանքերը պետք է ներդրվեն նրանց ներկայությունն ապահովելու համար։ Այսպիսով, եթե վկան չի ներկայանում բանավոր ցուցմունք տալու համար, ապա պարտավորվածություն կա տեղեկանալ, թե արդյոք այդ բացակայությունն արդարացված էր»։

Միևնույն ժամանակ, ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն իր 20.10.2011թ. ԼԴ/0212/01/10 որոշմամբ հայտնած իրավական դիրքորոշումներով արձանագրել է.

«ՀՀ Սահմանադրության 19-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ «Յուրաքանչյուր ոք ունի իրեն ներկայացված մեղադրանքի հիմնավորվածությունը պարզելու համար հավասարության պայմաններում, արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ, անկախ և անկողմնակալ դատարանի կողմից իր գործի քննության իրավունք»։

«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի համաձայն՝

«1.Յուրաքանչյուր ոք նրան ներկայացված ցանկացած քրեական մեղադրանքի առնչությամբ, ունի օրենքի հիման վրա ստեղծված անկախ ու անաչառ դատարանի կողմից արդարացի դատաքննության իրավունք։ Քրեական հանցագործութուն կատարելու մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր ոք ունի հետևյալ նվազագույն իրավունքները. բավարար ժամանակ ու հնարավորություններ՝ իր պաշտպանությունը նախապատրաստելու համար, հարցաքննելու իր դեմ ցուցմունք տվող վկաներին կամ իրավունք ունենալու, որ այդ վկաները ենթարկվեն հարցաքննության, և իրավունք ունենալու՝ իր վկաներին կանչելու ու հարցաքննելու միևնույն պայմաններով, ինչ իր դեմ ցուցմունք տված վկաները»։

Քրեական դատավարության օրենսգրքի 353-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետի համաձայն՝

«Երբ ապացույցները հետազոտված են, նախագահողը՝

1) կողմերին բացատրում է, որ նրանք դատական վիճաբանությունների փուլում, իսկ դատարանը՝ դատավճիռ կայացնելիս, իրավունք ունեն հիմնվել միայն այն ապացույցների վրա, որոնք հետազոտվել են դատաքննության ժամանակ (...)»։

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 365-րդ հոդվածի 2-րդ մասի իմաստով՝

«Հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունը« «ապացուցված» համարվելու համար inter alia անհրաժեշտ է, որ դատարանը բացառապես «[հիմնվի] պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դատական քննության ընթացքում գործի հանգամանքների հետազոտման արդյունքների վրա» և «դատաքննաթյան ժամանակ հետազոտված հավաստի ապացույցների» վրա։

Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ առանց պաշտպանության կողմին ծանոթանալու հնարավորություն տալու, առանց դատաքննության ընթացքում հետազոտվելու՝ որևէ ապացույց չի կարող դրվել մեղադրական դատավճռի հիմքում։ Այլ կերպ՝ չբացահայտված բովանդակությամբ ապացույցի հիման վրա անձին դատապարտելու արգելքը բացարձակ բնույթ է կրում՝ անկախ ապացույցների ընդհանուր զանգվածում այդ ապացույցի դերից։ Այդ արգելքը խախտելն ինքնին կազմում է քրեադատավարական օրենքի էական խախտում՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 398-րդ հոդվածի իմաստով։

Վճռաբեկ դատարանն անհրաժեշտ է համարում իրավական դիրքորոշումներ հայտնել այն դեպքերի կապակցությամբ, երբ անձը դատապարտվում է բացահայտված բովանդակությամբ ապացույցի հիման վրա, որի կապակցությամբ սակայն հնարավորություն չի ստացել իրացնել հակընդդեմ հարցման (կոնֆրոնտացիայի) իրավունքը («Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 3(դ) ենթակետ)։

Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը, կիրառելով և մեկնաբանելով «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին« եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 3 (դ) ենթակետը, եկել է այն ընդհանուր հետևության, որ եթե մեղադրյալին դատավարության որևէ փուլում հնարավորության չի տրվել հարցեր ուղղելու իր դեմ ցուցմունք տված անձին, ապա նա զրկվում է արդար դատաքննության իրավունքից (տես Ռնտերպերտինգերն ընդդեմ Ավստրիայի, գանգատ թիվ 9120/80, 1986 թվականի նոյեմբերի 24-ի վճիռ, 31-33-րդ կետեր)։ Իսկ Սադակը և ուրիշներն ընդդեմ Թուրքիայի (թիվ 1) գործով վճռում Եվրոպական դատարանը զարգացրել է Ունտերպերտինգերի գործով ամրագրված իրավական դիրքորոշումը և սահմանել, որ անձի դատապարտումը չի կարող ամբողջապես կամ վճռական չափով հիմնվել այնպիսի անձի հայտնած տվյալների վրա, որին հարցեր ուղղելու համարժեք հնարավորության պաշտպանության կողմը չի ունեցել (տես Մադակը և ուրիշներն ընդդեմ Թուրքիայի (թիվ 1), գանգատներ թիվ29900/96 և այլն, 2001 թվականի հուլիսի 17-ի վճիռ, 65-րդ կետ)։

Ունտերպերտինգերի և Սադակի գործերով Եվրոպական դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումները ոչ թե կոնկրետ գործի փաստերով պայմանավորված դատողություններ են, այլ Եվրոպական դատարանի կայուն նախադեպային պրակտիկայի արտահայտություն։ Դրա մասին է վկայում այն, որ նշված իրավական դիրքորոշումները հետագայում բազմիցս վերահաստատվել ու կիրառվել են, մասնավորապես, հետևյալ գործերով. Հուլկի Գյունեշն ընդդեմ Թուրքիայի, գանգատ թիվ 28490/95, 2003 թվականի հունիսի 19-ի վճիռ, 53-54-րդ կետեր, Գոսսան ընդդեմ Լեհաստանի, գանգատ թիվ 47986/99, 2007 թվականի հունվարի 9-ի վճիռ, 54-55-րդ կետեր, Բալսիտե-Լիդեիկյենեն ընդդեմ Լիտվայի, գանգատ թիվ 72596/01, 2008 թվականի նոյեմբերի 4-ի վճիռ, 86-րդ կետ, Չական ընդդեմ Ալբանիայի, գանգատ թիվ 44023/02, 2009 թվականի դեկտեմբերի 8-ի վճիռ, 102-րդ կետ, Խամեշինն ընդդեմ Ռուսաստանի, գանգատ թիվ 18487/03, 2010 թվականի մարտի 4-ի վճիռ, 32-րդ կետ, Ա.Ս.-ն ընդդեմ Ֆինլանդիայի, գանգատ թիվ 40156/07, 2010 թվականի սեպտեմբերի 28-ի վճիռ, 62-րդ կետ, և այլն։

Հիմք ընդունելով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի հաստատուն նախադեպային իրավունքը՝ վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ հակընդդեմ հարցման (կոնֆրոնտացիայի) իրավունքով չապահովված ապացույցը մեղադրական դատավճռի հիմքում դնելը քրեադատավարական օրենքի էական խախտում չի կազմի միայն այն դեպքում, եթե այդ ապացույցը վճռական կշիռ չունի անձի մեղքը հաստատող ապացույցների զանգվածում»։

Այսպիսով, դատարանն արձանագրում է, որ սույն քրեական գործով նախ՝ դատարանը ձեռնարկել է բոլոր ողջամիտ և արդյունավետ միջոցները վկաներ Մուրադ Հովակիմյանի, Երվանդ Սաղաթելյանի և Արթուր Մաուկյանի մասնակցությունը դատական քննությանը ապահովելու համար, բացի այդ, փաստում է, որ տվյալ անձանց ցուցմունքները միակն ու վճռորոշը չեն՝ գործի՝ համապատասխան փաստական հանգամանքը հաստատված համարելու տեսանկյունից և դրանք համակցված են գործով անցնող մյուս վկաների ցուցմունքներով, ինչպես նաև դատահաշվապահական փորձաքննությունների եզրակացություններով։

Վերոգրյալ հիմնավորումներով դատարանն արձանագրում է, որ Կարեն Գրիգորի Գրիգորյանը կատարել է սույն դատավճռի երրորդ բաժնում՝ մեղադրանքի շարադրված ձևակերպմամբ հիմնավորված հանցավոր արարք` նախատեսված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 1-ին մասով, ուստի դատարանը գտնում է, որ վերջինս կատարած հանցավոր արարքի համար ենթակա է պատժի։

Պատիժ նշանակելիս դատարանը հաշվի է առնում ինչպես ամբաստանյալի կողմից կատարած հանցագործության բնույթն ու դրա հասարակական վտանգավորության աստիճանը, այնպես էլ նրա անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։

Որպես ամբաստանյալ Կարեն Գրիգորի Գրիգորյանի անձը դրականորեն բնութագրող հանգամանքներ դատարանը հաշվի է առնում այն, որ նա նախկինում դատված չի եղել։

Դատարանը, որպես ամբաստանյալի անձը դրականորեն բնութագրող հանգամանք հաշվի է առնում նաև՝ Երևան քաղաքի Սարյան 35-րդ շենքի լիազոր Ս.Սահակյանի, նույն շենքի բնակիչներ` Ս.Տոնոյանի, Հ.Հովհաննիսյանի կողմից տրված դրական բնութագիրը, համաձայն որի`

«Կարեն Գրիգորյանին ճանաչում են 2003թ.-ից, երբ նա բնակվել է Երևան քաղաքի Սարյան 35-րդ շենքի թիվ 13 բնակարանում։ Մինչ օրս որևէ անհարգալից, տհաճ կամ անպարկեշտ վերաբերմունք նրա կողմից չի նկատվել։ Համեստ, լուրջ և պատվավոր անձնավորությունն է»։

/ տես` դատական նիստի արձանագրությունը/

Դատարանը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 1-ին մասի 4-րդ կետի համաձայն` որպես ամբաստանյալ Կարեն Գրիգորյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտում պատիժ նշանակելու պահին հանցավորի խնամքի տակ մինչև 14 տարեկան երեք երեխաների առկայությունը, /հիմք` 049600 ծննդյան վկայական` Արմեն Կարենի Գրիգորյան` ծնված` 21.01.2010թ., 023834 ծննդյան վկայական` Գրիգոր Կարենի Գրիգորյան` ծնված` 30.11.2004թ., 181051 ծննդյան վկայական` Նարեկ Կարենի Գրիգորյան` ծնված` 08.08.2007թ./։

Բացի այդ, դատարանը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն որպես ամբաստանյալ Կարեն Գրիգորյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտում նաև այն, որ ինչպես անչափահաս երեխաները, այնպես էլ կինը գտնվում են վերջինիս խնամքին։

/ տես` դատական նիստի արձանագրությունը/

Դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալ Կարեն Գրիգորյանի պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ գործում առկա չեն։

Ելնելով գործի հանգամանքներից, ինչպես նաև հիմք ընդունելով ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին կետի դրույթը, համաձայն որի` «Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատաuխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար», ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ կետի դրույթը, համաձայն որի` «Պատժի նպատակն է վերականգնել uոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպեu նաև կանխել հանցագործությունները» և 61-րդ հոդվածը, ըստ որի` «Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով», դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Կարեն Գրիգորյանի կողմից կատարված հանցավոր արարքի համար նրա նկատմամբ պետք է նշանակվի պատիժ՝ ազատազրկման ձևով, սակայն հաշվի առնելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, հաշվի առնելով, որ դրանք նախ վկայում են ամբաստանյալի՝ որպես հանցավորի, անձի հասարակական ցածր վտանգավորության մասին, ապա հաստատում՝ վերջինիս՝ ուղղման ճանապարհին կանգնած լինելու իրական փաստը, գտնում է, որ ամբաստանյալի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը հնարավոր է պայմանականորեն չկիրառել և սահմանել փորձաշրջան։

Ինչպես նշվեց վերևում, դատարանն անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս պետք է ղեկավարվի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածների պահանջներով` հաշվի առնելով ինչպես օրենսդրական, այնպես էլ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի կողմից ձևավորված նախադեպային մի շարք մոտեցումներ։ Մասնավորապես, իր ՎԲ-142/07, ՎԲ-50/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-201/07, ԱՎԴ2/0059/01/08 որոշումներում քննարկվող հարցի առումով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է ներքոհիշյալ իրավական դիրքորոշումները.

«ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածն ամրագրել է արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքը։ Պատիժ նշանակելիս արդարության սկզբունքը դրսևորվում է օրենքով նախատեսված մի շարք պահանջներով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով նույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները։

ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն՝ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժն արդարացի է, եթե համապատասխանում է հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը անհրաժեշտ և բավարար է անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար։

Միևնույն ժամանակ, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվող պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները։

Պատիժ նշանակելիս հանցավորի նկատմամբ անհատական մոտեցումն անհրաժեշտ է, որպեսզի դատարանը պատժի տեսակն ու չափը ընտրելիս համոզվի, որ դրանով կհասնի պատժի վերը նշված նպատակներին, որոնք փոխկապակցված և փոխհամաձայնեցված են (մեկ նպատակը ենթադրում է մյուսները և յուրաքանչյուրի ինքնուրույն իրականացումն օժանդակում է մյուսներին)։ Այսինքն՝ պատժի նպատակներին հասնելու երաշխիք է հանցագործություն կատարած անձի նկատմամբ արդարացի, արարքի ծանրությանը և հասարակական վտանգավորությանը համապատասխան պատիժ նշանակելը։

ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները, որոշիչ հանգամանքներ են պատժի տեսակը և չափը որոշելու հարցում։

Այլ կերպ` դատարանը պետք է բացահայտի կատարված կոնկրետ հանցանքի առանձնահատուկ հատկանիշները, որոնք կարող են ազդել հանրության համար վտանգավորության աստիճանի վրա (հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, վնասի չափը և այլն)։

Ամբաստանյալի նկատմամբ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելու և այն պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ եզրահանգմանը գալիս դատարանն արձանագրում է նաև հետևյալը՝

ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 1-ին նախատեսում է պատիժ ազատազրկում` առավելագույնը հինգ տարի ժամկետով։

Սույն քրեական գործով դատարանը հաշվի առնելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող հանգամանքները, ինչպես նաև նրա կողմից կատարված արարքի հասարակական վտանգավորության աստիճանը, գտնում է, որ ամբաստանյալ Կարեն Գրիգորյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված ազատազրկում պատժատեսակը նշանակվելու պարագայում հնարավոր է այն պայմանականորեն չկիրառել՝ նշանակված պատիժը նրա կողմից փաստացի կրելու անհրաժեշտության բացակայության հիմնավորմամբ, ինչը պատճառաբանվում է հետևյալով.

ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն`

«1. Եթե դատարանը կալանքի, ազատազրկման, կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին (…)»։

ՎԲ-124/07 քրեական գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր 2007թ. հունիսի 12-ի որոշման 4-րդ կետում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման կապակցությամբ արտահայտել է այն իրավական դիրքորոշումը, որ վկայակոչված հոդվածի կիրառումը «հանցագործության տեսակի հետ կապված որևէ սահմանափակման չի ենթարկվում և դրա կիրառումը սահմանափակված չէ նաև հանցավոր արարքի վտանգավորության աստիճանով ու բնույթով, ինչպես նաև անձանց շրջանակով, որոնց նկատմամբ այն չի կարող կիրառվել։

ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման հիմնական պայմանը պատճառաբանված լինելն է։ Նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առնի ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող բոլոր հանգամանքները։ Կարևորն այն է, որ հանգի հիմնավոր եզրակացության, որ դատապարտյալի ուղղումը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը կրելու»։
ՎԲ-01/08 քրեական գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանը մեկ այլ` 2008թ. փետրվարի 1-ի որոշմամբ նշել է, որ «(...) պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու իրավական հիմքերը բացահայտելու համար ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածում սահմանված իրավադրույթներն անհրաժեշտ է մեկնաբանել նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասով ամրագրված պատժի նպատակների համատեքստում, այսինքն` պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում կայացնելիս իրավասու դատարանը յուրաքանչյուր դեպքում պետք է քննարկի նաև պատժի` սոցիալական արդարության վերականգնման և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու նպատակների իրացման հարցը»։

ՀՀ վճռաբեկ դատարանը մեկ այլ` 2009թ. հունիսի 2-ի թիվ ԵՔՐԴ/0571/01/08 որոշմամբ նշել է. «(…) 17. Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածով ամրագրված` պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու չափանիշները սպառիչ չեն։ Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու իրավական հիմքերը բացահայտելու համար ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածում սահմանված իրավադրույթներն անհրաժեշտ է մեկնաբանել նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասով ամրագրված պատժի նպատակների համատեքստում, համաձայն որի՝ պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները։

Այլ կերպ` պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին որոշում կայացնելիս իրավասու դատարանը յուրաքանչյուր դեպքում պետք է քննարկի նաև պատժի՝ սոցիալական արդարության վերականգնման և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու նպատակների իրացման հարցը։
Սոցիալական արդարությունը վերականգնելու և պատժի ենթարկված անձի ուղղվելու մասին կարող է վկայել հանցագործությունից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը, մասնավորապես` տուժողին պատճառած վնասը հարթելը կամ այն հարթելուն ուղղված ողջամիտ միջոցներ ձեռնարկելը (…)»։

Քննվող քրեական գործով դատարանն ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժը պայմանականորեն չի կիրառում, քանի որ առկա է դատարանի համոզվածությունն ու վստահությունը` սույն քրեական Կ.Գրիգորյանի ուղղվելու հնարավորության մասին։ Դատարանը նման հետևության հանգում է սույն քրեական գործով գոյություն ունեցող օբյեկտիվ տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, դրա հասարակական վտանգավորության աստիճանն ու հատկապես արարքը կատարելու շարժառիթները, հանցավորի անձը, և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին։

Դատարանն արձանագրում է, որ նման պայմաններում չի իրագործվի, ավելին, կխաթարվի պատժի նշանակման օրենսդրական նպատակների առնվազն մեկ բաղադրիչի՝ պատժի արդարացիության, էությունը, որն իր հերթին կբերի նաև արդարության և արդարադատության իմաստազրկմանը՝ նկատի ունենալով, որ արդարադատությունը ոչ միայն պետք է իրականացվի այլ այն պետք է իրականացվի և հանրության կողմից լինի տեսանելի և ընկալելի։

Հաշվի առնելով ամբաստանյալի անձը բնութագրող վերը շարադրված տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքների առկայությունն ու պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, դատարանը հանգում է այն հետևության, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց նշանակված պատիժը փաստացի կրելու, ուստի նրա նկատմամբ նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը պայմանականորեն չպետք է կիրառել։

Այսպիսով, դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի հիման վրա ամբաստանյալ Գրիգորյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելու և այն պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով սահմանված պատժի նպատակներին՝ սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձանց ուղղմանը և նմանատիպ հանցագործությունների կանխմանը, քանի որ ամբաստանյալի՝ փորձաշրջանում, հետևապես և հսկողության մեջ գտնվելու հանգամանքը, կարող է զսպել նրա կողմից հետագայում հանցագործություններ կատարելու վտանգն այն հաշվառմամբ, որ նույնասեռ կամ այլ հանցանքեր կատարելու պարագայում իրական է օրենսդրական սպառնալիքը, որ փորձաշրջանի ընթացքում կատարված դիտավորյալ հանցագործության համար նշանակվելիք պատժին կարող է նաև գումարվել այս դատավճռով նշանակված և փաստացի չկրած պատիժը կամ թեկուզև դրա մի մասը։

Այսպիսով, ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելու և այն պայմանականորեն չկիրառելու պարագայում անդրադառնալով Կարեն Գրիգորի Գրիգորյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի` չհեռանալու մասին ստորագրության հարցին, դատարանը գտնում է, որ այն պետք է թողնվի անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։

Քննվող քրեական գործով ՀՀ գլխավոր դատախազության կոռուպիոն և կազմակերպված հանցագործությունների գործերով վարչության դատախազ Ա.Նիկողոսյանը 26.12.2014թ-ին դատարանին է ներկայացրել հայցադիմում, որում խնդրել է մեղադրյալ Կ.Գրիգորյանից բռնագանձել 9.000.000 /ինը միլիոն/ ՀՀ դրամ` որպես պետական բյուջեին պատճառված վնասի հատուցում։

Դատարանը, քննության առնելով քաղաքացիական հայցվոր Ա.Նիկողոսյանի կողմից ամբաստանյալի դեմ ներկայացված հայցապահանջը, գտնում է, որ այն ենթակա է բավարարման` մասնակի` հետևյալ պատճառաբանությամբ.

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 154-րդ հոդվածի համաձայն` քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցը հարուցվում, ապացուցվում և լուծվում է նույն օրենսգրքի դրույթներով սահմանված կանոններով։ Քաղաքացիական դատավարության օրենսդրության նորմերի կիրառումը թույլատրվում է, եթե դրանք չեն հակասում քրեական դատավարության օրենսգրքին, և քաղաքացիական հայցով վարույթի համար անհրաժեշտ են կանոններ, որոնք նախատեսված չեն այդ օրենսգրքով։

Քաղաքացիական հայցով որոշումն ընդունվում է քաղաքացիական օրենսդրության նորմերին համապատասխան։

ՀՀ քաղաքացիական օրենսգրքի 1058-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ քաղաքացու անձին կամ գույքին, ինչպես նաև իրավաբանական անձի գույքին պատճառված վնասը լրիվ ծավալով ենթակա է հատուցման այն պատճառած անձի կողմից։ Վնասի հատուցման պարտականությունն օրենքով կարող է դրվել վնաս չպատճառած անձի վրա։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 58-րդ հոդվածի համաձայն` տուժող է ճանաչվում այն անձը, ում քրեական օրենսգրքով չթույլատրված արարքով անմիջականորեն պատճառվել է բարոյական, ֆիզիկական կամ գույքային վնաս, իսկ տուժողի իրավահաջորդը վերջինիս՝ որոշակի իրավունքներով, այդ թվում քաղ. հայց ներկայացնելու, օժտված անձն է։

ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 60-րդ հոդվածը սահմանում է, որ քաղաքացիական հայցվոր է ճանաչվում քրեական գործով վարույթի ընթացքում հայց ներկայացրած ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձը, որի նկատմամբ բավարար հիմքեր կան ենթադրելու, որ նրան քրեական օրենսգրքով չթույլատրված արարքով պատճառվել է քրեական դատավարության կարգով հատուցման ենթակա գույքային վնաս։

Ըստ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 158-րդ հոդվածի 2-րդ մասի` քաղաքացիական հայցը հարուցվում է կասկածյալի, մեղադրյալի կամ նրա դեմ, ում վրա կարող է գույքային պատասխանատվություն դրվել մեղադրյալի գործողությունների հետևանքով։
Շարադրվածից հետևում է, որ քրեական դատավարությունում քաղաքացիական հայցի առարկան է կազմում հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված գույքային վնասը, որի հատուցման մասին պահանջը հայցվորը ներկայացնում է մեղադրյալին կամ նրա գործողությունների համար պատասխանատվություն կրող անձին։

Քաղաքացիական հայցի առարկայի որոշման համար անհրաժեշտ է, որպեսզի վնասն անմիջականորեն հանցագործությամբ պատճառված լինի։

Այլ խոսքով, դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ գլխավոր դատախազության կողմից՝ 9.000.000 /ինը միլիոն/ ՀՀ դրամ գումար ամբաստանյալից բռնագանձելու մասին պահանջը չի կարող բավարարվել ամբողջությամբ, հաշվի առնելով այն, որ ինչպես նշվեց վերևում, դատարանն ապացուցված համարեց, որ ամբաստանյալը չարամտորեն խուսափել է միայն 3.968.990 ՀՀ դրամ հարկերը ՀՀ պետական բյուջե վճարելուց։

Միաժամանակ, դատարանը գտնում է, որ Կարեն Գրիգորի Գրիգորյանից հօգուտ ՀՀ պետական բյուջեի պետք է բռնագանձել նաև 100.800 /մեկ հարյուր հազար ութ հարյուր/ ՀՀ դրամ՝ որպես դատական ծախսեր։

Հնարավոր քաղաքացիական հայցի և դատական ծախսերի բռնագանձումն ապահովելու նպատակով ՀՀ ՖՆ քննչական վարչության ավագ քննիչ Ռ.Մկրտչյանի կողմից 19.12.2014թ.-ի որոշմամբ Կարեն Գրիգորյանին պատկանող` «MERSEDES BENZ 230 СЕ» մակնիշի 04ՕՏ615 պետհամարանիշով, «DAIHATSU CUORE» մակնիշի 04ՕՍ178 պետ. համարանիշով և «PORSCHE CAYENNE V8 .4.5» մակնիշի 20ՕՏ37Ց պետ. համարանիշով ավտոմեքենաների վրա դրված արգելանքը պետք է պահպանել` քրեական գործով վարույթի ավարտից հետո՝ մեկ ամսվա ընթացքում, որից հետո այն պետք է վերացնել։

Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո՝ ՀՀ ՖՆ քննչական վարչության ավագ քննիչ Ռ.Մկրտչյանի կողմից 19.12.2014թ.-ի որոշմամբ «Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերությանը /ՀՎՀՀ՝ 02579133/ պատկանող թվով 45 «MITSUBISHI LANSER» մակնիշի՝ 465 OO 64, 487 OO 64, 467 OO 64, 468 OO 64, 469 OO 64, 470 OO 64, 471 OO 64, 472 OO 64, 473 OO 64, 475 OO 64, 476 OO 64, 477 OO 64, 482 OO 64, 483 OO 64, 478 OO 64, 479 OO 64, 480 OO 64, 481 OO 64, 658 OO 64, 657 OO 64, 673 OO 64, 672 OO 64, 670 OO 64, 671 OO 64, 659 OO 64, 152OS64, 156OS64, 157OS64, 158OS64, 159OS64, 160OS64, 151OS64, 153OS64, 154OS64.155OS64, 161OS64, 162OS64, 164OS64, 163OS64, 150OS64, 149OS64, 148OS64, 148OS64, 147OS64, 146OS64, 165OS64 պետ. համարանիշներով ավտոմեքենաների վրա դրված արգելանքը պետք է վերացնել։

Անդրադառնալով իրեղեն ապացույցների տնօրինման հարցին, դատարանը գտնում է, որ քրեական գործով այլ փաստաթղթի կարգով ապացույց ճանաչված՝ 30.04.2013թ. կազմած հ. 1004086 ստուգման ակտի, «Բիզի Գոուպ» ՍՊ ընկերության տնօրեն Արմեն Կարապետյանի կողմից 22.04.2013թ. ըստ հաստիքացուցակի «Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերության աշխատակիցների թվի վերաբերյալ տրված տեղեկանքի և դրա ներկայացման վերաբերյալ ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ ՕՀ վարչության աշխատակիցների կողմից կազմված արձանագրության պատճենները՝ պետք է պահել քրեական գործի հետ միասին՝ վերջինիս պահելու ամբողջ ժամանակահատվածում։

4.Եզրափակիչ մաս

Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ Քրեական դատավարության օրենսգրքի 357-359, 360, 365, 369-373-րդ հոդվածներով, դատարանը

Վ Ճ Ռ Ե Ց

Կարեն Գրիգորի Գրիգորյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 205-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել` ազատազրկում՝ 2 /երկու/ տարի ժամկետով։

ՀՀ Քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կարգով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել և սահմանել փորձաշրջան 1 /մեկ/ տարի ժամկետով` Կարեն Գրիգորի Գրիգորյանի վարքագծի նկատմամբ հսկողությունը դնելով ՀՀ ԱՆ ՔԿՎ ԱՊԿ համապատասխան ստորաբաժանման վրա։

Կարեն Գրիգորի Գրիգորյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` չհեռանալու մասին ստորագրությունը, թողնել անփոփոխ մինչև դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելը։

ՀՀ գլխավոր դատախազության կողմից ներկայացված քաղաքացիական հայցը բավարարել մասնակի՝

Կարեն Գրիգորի Գրիգորյանից հօգուտ ՀՀ պետական բյուջեի բռնագանձել 3.968.990 /երեք միլիոն ինը հարյուր վաթսունութ հազար ինը հարյուր ինսուն/ ՀՀ դրամ՝ որպես հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված վնասի փոխհատուցում։

Կարեն Գրիգորի Գրիգորյանից հօգուտ ՀՀ պետական բյուջեի բռնագանձել 100.800 /մեկ հարյուր հազար ութ հարյուր/ ՀՀ դրամ՝ որպես դատական ծախսեր։

Քաղաքացիական հայցի և դատական ծախսերի բռնագանձումն ապահովելու նպատակով ՀՀ ՖՆ քննչական վարչության ավագ քննիչ Ռ.Մկրտչյանի կողմից 19.12.2014թ.-ի որոշմամբ Կարեն Գրիգորյանին պատկանող՝ «MERSEDES BENZ 230 СЕ» մակնիշի 04OS615 պետհամարանիշով, «DAIHATSU CUORE» մակնիշի 04ՕՍ178 պետ. համարանիշով և «PORSCHE CAYENNE V8 .4.5» մակնիշի 20ՕՏ379 պետ. համարանիշով ավտոմեքենաների վրա դրված արգելանքը պահպանել՝ քրեական գործով վարույթի ավարտից հետո՝ մեկ ամսվա ընթացքում, որից հետո այն վերացնել։

Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո՝ ՀՀ ՖՆ քննչական վարչության ավագ քննիչ Ռ.Մկրտչյանի կողմից 19.12.2014թ.-ի որոշմամբ «Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերությանը (ՀՎՀՀ՝ 02579133) պատկանող թվով 45 «MITSUBISHI LANSER» մակնիշի` 465OO64, 487 OO 64, 467 OO 64, 468 OO 64, 469 OO 64, 470 OO 64, 471 OO 64, 472 OO 64, 473 OO 64, 475 OO 64, 476 OO 64, 477 OO 64, 482 OO 64, 483 OO 64, 478 OO 64, 479 OO 64, 480 OO 64, 481 OO 64, 658 OO 64, 657 OO 64, 673 OO 64, 672 OO 64, 670 OO 64, 671 OO 64, 659 OO 64, 152ՕՏ64, 156ՕՏ64, 157ՕՏ64, 158ՕՏ64, 159ՕՏ64, 160ՕՏ64, 151ՕՏ64, 153ՕS64, 154ՕS64,155ՕՏ64, 161OS64, 162ՕՏ64, 164ՕՏ64, 163ՕՏ64, 150ՕՏ64, 149ՕՏ64, 148ՕՏ64, 148ՕՏ64, 147ՕՏ64, 146ՕՏ64, 165ՕՏ64 պետ. համարանիշներով ավտոմեքենաների վրա դրված արգելանքը՝ վերացնել։

Քրեական գործով այլ փաստաթղթի կարգով ապացույց ճանաչված՝ 30.04.2013թ. կազմած հ. 1004086 ստուգման ակտի, «Բիզի Գոուպ» ՍՊ ընկերության տնօրեն Արմեն Կարապետյանի կողմից 22.04.2013թ. ըստ հաստիքացուցակի «Բիզի Գրուպ» ՍՊ ընկերության աշխատակիցների թվի վերաբերյալ տրված տեղեկանքի և դրա ներկայացման վերաբերյալ ՀՀ ԿԱ ՊԵԿ ՕՀ վարչության աշխատակիցների կողմից կազմված արձանագրության պատճենները՝ պահել քրեական գործի հետ միասին՝ վերջինիս պահելու ամբողջ ժամանակահատվածում։

Դատավճիռը կարող է բողոքարկվել ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարան՝ հրապարակման օրվանից հետո` մեկամսյա ժամկետում։




Դ Ա Տ Ա Վ Ո Ր Մ. Մ Ա Կ Յ Ա Ն