Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ԵԿԴ-0239/01/14

Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը.

նախագահությամբ` դատավոր Մ. Մարտիրոսյանի,
քարտուղարությամբ` Ա. Հովհաննիսյանի,

մասնակցությամբ`
մեղադրողներ,
Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական
շրջանների դատախազի տեղակալ Գ. Հարությունյանի,
Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական
շրջանների դատախազության դատախազ Վ. Ասատրյանի,

հանրային պաշտպան Ա. Հոբոսյանի,

տուժող Էդ. Ավետիսյանի,


2015 թվականի հունիսի 17-ին Երևան քաղաքում


դատարանում, դռնբաց դատական նիստում, քննեց քրեական գործն ըստ մեղադրանքի
Հովհաննես Հմայակի Խաչատրյանի,
ծնված 1985թ. մայիսի 31-ին Շիրակի մարզի Գյումրի քաղաքում, հայ, Հայաստանի Հանրապետության /այսուհետ ՀՀ/ քաղաքացի, միջնակարգ կրթությամբ, ամուսնացած, խնամքի տակ են մինչև տասնչորս տարեկան երկու երեխաները, նախկինում չդատված, չի աշխատում, հաշվառված է Գյումրի քաղաքի Երևանյան խճուղու թիվ 5Բ շենքի թիվ 75 բնակարանում, փաստացի բնակվել է Գյումրի քաղաքի Ղուկասյան փողոցի թիվ 115/030 տնակում, կալանքի տակ չէ, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով։

Գործի դատավարական նախապատմությունը
Թիվ 15128713 քրեական գործը ՀՀ ոստիկանության քննչական գլխավոր վարչության Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոնականի քննչական բաժնում հարուցվել է 2013թ. հուլիսի 4-ին, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով։
Քննիչի 2013թ. հոկտեմբերի 3-ի որոշմամբ որոշվել է Հ. Խաչատրյանին ներգրավել որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք առաջադրել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով։ Նույն օրը կայացված այլ որոշումներով որոշվել է նրա նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառել չհեռանալու մասին ստորագրությունը և հայտարարվել է մեղադրյալ Հովհաննես Խաչատրյանի հետախուզումը։
Քննիչի 2013թ. հոկտեմբերի 11-ին որոշմամբ թիվ 15127813 քրեական գործի վարույթը կասեցվել է` մեղադրյալ Հովհաննես Հմայակի Խաչատրյանի կողմից քննությունից թաքնվելու պատճառաբանությամբ։
2014թ. նոյեմբերի 6-ին Հովհաննես Խաչատրյանը հայտնաբերվել է։
Քննիչի նույն օրվա որոշմամբ թիվ 15127813 քրեական գործի վարույթը վերսկսվել է։
2014թ. դեկտեմբերի 26-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան, 2014թ. դեկտեմբերի 27-ին ստացվել, 2014թ. դեկտեմբերի 29-ին ընդունվել է դատարանի վարույթ, իսկ 2015թ. հունվարի 13-ի որոշմամբ նշանակվել է դատական քննության։
Նախաքննության մարմինը հիմնավորված է համարել հետևյալը.
«Գյումրի քաղաքի Ղուկասյան փողոցի 115/030 տնակի բնակիչ, մեղադրյալ Հովհաննես Հմայակի Խաչատրյանն ի սկզբանե իր ստանձնած պարտավորությունները չկատարելու և Է.Ավետիսյանի վստահությունը չարաշահելու եղանակով, խաբեությամբ ուրիշի գույքը հափշտակելու դիտավորությամբ՝ Էդուարդ Լյովայի Ավետիսյանից խոշոր չափի 3700 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 1,491,100 ՀՀ դրամ գումարով «Բի Էմ Դաբլյու 520» մակնիշի, 33OV198 պետհամարանիշի ավտոմեքենան տարաժամկետ գնելու` մինչև 2013 թվականի փետրվարի 15-ը 3.700 ԱՄՆ դոլար գումարը վճարելու պատրվակով, 2013թ. հունվարի 5-ին, Երևան քաղաքի Կոնդ թաղամասում խաբեությամբ ձեռք է բերել նշված ավտոմեքենան և չկատարելով համապատասխան վճարումները` հափշտակել այն ու 2013թ. հունվարի 11-ին 1200 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 489,600 ՀՀ դրամ գումարով վաճառել է Ամասիա Գևորգի Բարսեղյանին։
Այսպես.
Հովհաննես Խաչատրյանը 2013թ. մարտ ամսին Երևան քաղաքի Կոնդ թաղամասում գտնվող ավտոմեքենաների անիվների վերանորոգման կետում տուժող Էդուարդ Լյովայի Ավետիսյանի հետ ունեցած խոսակցության ընթացքում վերջինից իմացել է «Բի Էմ Դաբլյու 520» մակնիշի, 33OV198 պետհամարանիշի ավտոմեքենան վաճառելու հանգամանքի մասին և ցանկություն է հայտնել այն գնել։
Վերոհիշյալ ավտոմեքենան տեսնելու նպատակով Հ.Խաչատրյանը այցելել է Է.Ավետիսյանի տուն՝ Կոնդ թաղամաս, որտեղ Է.Ավետիսյանի հետ փոխադարձ համաձայնության են եկել «Բի Էմ Դաբլյու 520» մակնիշի, 33OV198 պետհամարանիշի ավտոմեքենան 3.700 ԱՄՆ դոլար գումարով վաճառելու և գումարը մինչև 2013թ. փետրվարի 15-ը վճարելու վերաբերյալ, որից հետո Է.Ավետիսյանը «Բի Էմ Դաբլյու 520» մակնիշի, 33OV198 պետհամարանիշի ավտոմեքենան հանձնել է Հ.Խաչատրյանին` միևնույն ժամանակ վերջինից վերցրել ստացական, որով Հ.Խաչատրյանը պարտավորվել է «Բի Էմ Դաբլյու 520» մակնիշի, 33OV198 պետհամարանիշի ավտոմեքենայի արժեքը` 3.700 ԱՄՆ դոլարը վճարել մինչև 2013թ. փետրվարի 15-ը։
Հովհաննես Խաչատրյանը «Բի Էմ Դաբլյու 520» մակնիշի, 33OV198 պետհամարանիշի ավտոմեքենան ձեռք բերելուց մի քանի օր հետո նշված ավտոմեքենան վաճառելու նպատակով Երևան քաղաքի Կոնդ թաղամասում գտնվող իր բնակության վայր է հրավիրել ավտոմեքենաների վերանորոգմամբ զբաղվող, վկա Ամասիա Բարսեղյանին և առանց Է.Ավետիսյանին տեղյակ պահելու իր մտադրության մասին, նրան առաջարկել 1200 ԱՄՆ դոլարով գնել «ԲՄՎ 520» մակնիշի 33OV198 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան։
Վերոհիշյալ առաջարկի շուրջ Հ.Խաչատրյանը և Ա.Բարսեղյանը համաձայնության են եկել և պայմանավորվել ավտոմեքենայի արժեքը վճարել մաս առ մաս մինչև 2013թ. փետրվարի 10-ը։
Այդ կապակցությամբ Հ.Խաչատրյանը պարտավորագիր է փոխանցել Ա.Բարսեղյանին և պարտավորվել ամբողջ գումարը Ա.Բարսեղյանի կողմից վճարելուց հետո ավտոմեքենան անվանափոխել վերջինիս անվամբ։
Իր պարտավորությունները Ա.Բարսեղյանը պարտաճանաչ կատարել է և մինչև 2013թ. փետրվարի 10-ը Հ.Խաչատրյանին վճարել պայմանավորված 1200 ԱՄՆ դոլարն ամբողջությամբ, սակայն Հ.Խաչատրյանը մեկնել է Հայաստանի Հանրապետությունից՝ չկատարելով իր պարտավորությունները Է.Ավետիսյանի և Ա.Բարսեղյանի նկատմամբ։»։
Նախաքննության մարմինը վերոհիշյալ արարքի կատարման համար Հովհաննես Հմայակի Խաչատրյանին մեղադրանք է առաջադրել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով` հիմնավորված համարելով, որ. «նա ի սկզբանե իր ստանձնած պարտավորությունները չկատարելու և Է.Ավետիսյանի վստահությունը չարաշահելու եղանակով, խաբեությամբ ուրիշի գույքը հափշտակելու դիտավորությամբ՝ Էդուարդ Լյովայի Ավետիսյանից խոշոր չափի 3700 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 1.491.100 ՀՀ դրամ գումարով «ԲՄՎ 520» մակնիշի 33OV198 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան տարաժամկետ գնելու` մինչև 2013 թվականի փետրվարի 15-ը 3.700 ԱՄՆ դոլլար գումարը վճարելու պատրվակով, 2013թ. հունվարի 5-ին, Երևան քաղաքի Կոնդ թաղամասում խաբեությամբ ձեռք է բերել նշված ավտոմեքենան և չկատարելով համապատասխան վճարումները` հափշտակել այն ու 2013թ. հունվարի 11-ին 1200 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 489.600 ՀՀ դրամ գումարով վաճառել է Ամասիա Գևորգի Բարսեղյանին։»։
Համաձայն մեղադրական եզրակացության`
«Առաջադրված մեղադրանքում Հովհաննես Խաչատրյանն իրեն մեղավոր է ճանաչել, և ցուցմունք է տվել այն մասին, որ 2013թ.-ին Երևան քաղաքի Սարյան փողոցի վրա գտնվող ավտոմեքենաների անիվների վերանորոգման կետում Էդուարդ Ավետիսյանի հետ ունեցած զրույցի ընթացքում վերջինից իմացել է, որ վաճառում է իր «ԲՄՎ 520» մակնիշի 33OV198 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան։ Ցանկություն է հայտնել այն գնել և այդ նպատակով այցելել է Երևան քաղաքի Կոնդ թաղամասում գտնվող Է.Ավետիսյանի բնակության վայր, որտեղ հավանելով ավտոմեքենան համաձայնվել է ավտոմեքենան գնել 3700 ԱՄՆ դոլարով և Է.Ավետիսյանից ստանալով ավտոմեքենայի բանալիները վարել է այն ու հեռացել։ Նույն օրը իրենց տուն է այցելել Է.Ավետիսյանը, խնդրել, որ տրամադրի ստացական իր պարտավորվածության վերաբերյալ, որը ինքը չի մերժել։ Է.Ավետիսյանին տրված ստացականի համաձայն Հ.Խաչատրյանը պարտավորվել է 3700 ԱՄՆ դոլարը Է.Ավետիսյանին վճարել մինչև 2013թ. փետրվարի 15-ը։ Դրանից մի քանի օր անց նշված ավտոմեքենայի տեխնիկական թերությունները վերացնելու նպատակով իր բնակության վայր է հրավիրել ավտոմեքենաների վերանորոգմամբ զբաղվող Ամասիա Բարսեղյանին, որին հայտնել է, որ ավտոմեքենան վաճառում է 1200 ԱՄՆ դոլարով։ Ա.Բարսեղյանը համաձայնվել է այդ առաջարկին և պայմանավորվել են գումարն ամբողջությամբ 2013թ. փետրվարի 10-ին վճարելուց հետո կատարել ավտոմեքենայի սեփականատիրոջ փոփոխություն՝ ավտոմեքենան անվանափոխելով Ա.Բարսեղյանի անվամբ։ Ա.Բարսեղյանը ավտոմեքենան ստանալու պահին Հ.Խաչատրյանին է տվել 560 ԱՄՆ դոլար, իսկ մնացած 640 ԱՄՆ դոլարը տրամադրել հետագայում, սակայն արդյունքում ավտոմեքենան չի անվանափոխել Ա.Բարսեղյանի անվամբ և մեկնել է Ռուսաստանի Դաշնություն։
Հ.Խաչատրյանը պատճառաբանել է, որ 2013թ. հունվար ամսին իր կնոջը աբորտ են կատարել և վերոհիշյալ ավտոմեքենայի վաճառքից ստացած գումարն ամբողջությամբ ծախսել է Գյումրու ծննդատանը վիրահատական միջամտությունների համար։»։
Նախաքննության մարմինը գտել է, որ.
«Մեղադրյալ Հովհաննես Հմայակի Խաչատրյանի պատճառաբանություններն անհիմն են և մտացածին, հետապնդում են քրեական պատասխանատվությունից խուսափելու նպատակ և հերքվել են, իսկ նրան առաջադրված մեղադրանքը հիմնավորվել է նախաքննությամբ ձեռք բերված ներքոհիշյալ ապացույցներով։»։
Նախաքննության մարմինը առաջադրված մեղադրանքը հիմնավորված է համարել հետևյալ ապացույցներով.
«Տուժող Էդուարդ Լյովայի Ավետիսյանի ցուցմունքով այն մասին, որ 2013թ. հունվարի 05-ին Երևան քաղաքի Կոնդ թաղամասում «ԲՄՎ 520» մակնիշի 33OV198 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան 3700 ԱՄՆ դոլարով վաճառել է իր ծանոթ Հովհաննես Խաչատրյանին, որը պարտավորվել է մինչև 2013թ. փետրվարի 15-ը նշված գումարը վճարել։ Նշված հանգամանքի վերաբերյալ Հ.Խաչատրյանը տվել է պարտավորագիր, իսկ հետագայում Հ.Խաչատրյանը Ռուսաստանի Դաշնությունից զանգահարել է իրեն և խնդրել, որ գումարը վճարելու համար իրեն ժամանակ տրամադրի, գումար չունի և հայտնի չէ, թե երբ կվերադառնա Ռուսաստանի Դաշնությունից։ Դրանից հետո ավտոմեքենայի նախկին սեփականատեր Աշոտ Ղարիբյանից տեղեկացել է, որ իրեն դիմել է Ամասիա Բարսեղյանը, հայտնել, որ Հովհաննես Խաչատրյանը «ԲՄՎ 520» մակնիշի 33OV198 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան վաճառել է իրեն և խնդրել է ավտոմեքենան անվանափոխել իր անվամբ։
գ/թ. 38-39, 63, 70, 92, 168
Վկա Ամասիա Գևորգի Բարսեղյանի ցուցմունքով այն մասին, որ Հովհաննես Խաչատրյանի խնդրանքով այցելել է վերջինիս բնակության վայր հանդիսացող Երևան քաղաքի Կոնդ թաղամասի տներից մեկը, որտեղ Հ.Խաչատրյանը առաջարկել է 1200 ԱՄՆ դոլարով գնել «ԲՄՎ 520» մակնիշի 33OV198 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան։ Հ.Խաչատրյանի այդ առաջարկին համաձայնվել է, նախապես վճարել 560 ԱՄՆ դոլար գումարին համարժեք դրամ, իսկ մնացած 640 ԱՄՆ դոլար գումարը պայմանավորվել են վճարել 2013թ. փետրվարի 10-ին, որից հետո Հ.Խաչատրյանը պարտավորվել է անվանափոխել ավտոմեքենան Ա.Բարսեղյանի անվամբ, սակայն իրեն չի տեղեկացրել, թե ումից և ինչ պայմաններով է գնել նշված ավտոմեքենան, չի հայտնել, որ այդ ավտոմեքենայի արժեքը նախկին տիրապետողին դեռևս չի վճարել։ Հիշյալ պայմանավորվածությունը ձևակերպվել է գրավոր, որի վերաբերյալ Հ.Խաչատրյանը Ա.Բարսեղյանին է տվել պարտավորագիր։ Պայմանավորված ողջ գումարը ստանալուց հետո Հ.Խաչատրյանը ոչ միայն չի կատարել իր պարտավորությունը, այլև զանգահարելով Ռուսաստանի Դաշնությունից, հայտնել է, որ գտնվում է Մոսկվա քաղաքում։
Դրանից հետո ավտոմեքենայի տեխնիկական անձնագրով պարզել է, որ ավտոմեքանան գրանցված է Աշոտ Ղարիբյան տվյալներով անձի անվամբ։
Ա.Բարսեղյանն իր այդ ցուցմունքը պնդել է Հ.Խաչատրյանին առերես։
գ/թ. 40-41, 71, 74, 146-147
Վկա Աշոտ Միշայի Ղարիբյանի ցուցմունքով այն մասին, որ սեփականության իրավունքով իրեն պատկանող «ԲՄՎ 520» մակնիշի 33OV198 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան 2012թ. սեպտեմբերի 16-ին 3700 ԱՄՆ դոլարով վաճառել է Է.Ավետիսյանին և ձեռք են բերել պայմանավորվածություն ավտոմեքենայի արժեքը ամբողջությամբ վճարելուց հետո կատարել սեփականատիրոջ փոփոխություն։
2013թ.-ի ապրիլ ամսին իր տուն է այցելել նախկինում անծանոթ Ամասիա Բասեղյանը, հայտնել, որ «ԲՄՎ 520» մակնիշի 33OV198 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան գնել է Հովհաննես Խաչատրյան տվյալներով անձից և անհրաժեշտ է կատարել սեփականատիրոջ փոփոխություն։
Ա.Բարսեղյանին հայտնել է, որ ավտոմեքենան վաճառել է Է.Ավետիսյանին և որ միայն վերջինիս կողմից ավտոմեքենայի արժեքն ամբողջությամբ վճարելուց և նրա համաձայնության դեպքում կկատարեն սեփականատիրոջ փոփոխություն։
գ/թ. 42-43,
Լուսանկարով անձին ճանաչման ներկայացնելու մասին արձանագրությամբ, համաձայն որի Էդուարդ Ավետիսյանը ճանաչել է Հովհաննես Խաչատրյանին և հայտարարել, որ վերջինս 2013թ. հունվարի 05-ին Երևան քաղաքի Կոնդ թաղամասում 3700 ԱՄՆ դոլարով իրենից գնել է «ԲՄՎ 520» մակնիշի 33OV198 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան, սակայն խարդախությամբ և վստահությունը չարաշահելու միջոցով չի կատարել իր պարտավորությունները։
գ/թ. 69
Լուսանկարով անձին ճանաչման ներկայացնելու մասին արձանագրությամբ, համաձայն որի Ամասիա Բարսեղյանը ճանաչել է Հովհաննես Խաչատրյանին և հայտարարել, որ վերջինս 1200 ԱՄՆ դոլարով գնել է «ԲՄՎ 520» մակնիշի 33OV198 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան, սակայն վերջինս խարդախությամբ և վստահությունը չարաշահելու միջոցով չի կատարել իր պարտավորությունները` չի կատարել սեփականատիրոջ փոփոխություն։
գ/թ. 72
Իրեղեն ապացույց ճանաչված «ԲՄՎ 520» մակնիշի 33OV198 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենայի առկայությամբ։
գ/թ. 75-76
Ապացույց ճանաչված այլ փաստաթուղթ հանդիսացող Հովհաննես Խաչատրյանի կողմից 11.01.2013թ.-ին իրեն տրված պարտավորագրի բնօրինակով, որով Հ.Խաչատրյանը պարտավորվել է Ա.Բարսեղյանի կողմից 10.02.2013թ.-ին «ԲՄՎ» մակնիշի 33OV198 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենայի գինը` 1200 ԱՄՆ դոլարը, ամբողջությամբ վճարելուց հետո ավտոմեքենան անվանափոխել Ա.Բարսեղյանի անվամբ։
գ/թ. 32, 166-167,
Ապացույց ճանաչված այլ փաստաթուղթ հանդիսացող Հովհաննես Խաչատրյանի կողմից իրեն տրված պարտավորագրի պատճեով, որով հաստատվում է այն հանգամանքը, որ Հ.Խաչատրյանը 05.01.2013թ.-ին գնել է «ԲՄՎ» մակնիշի ավտոմեքենան և պարտավորվել է գնած ավտոմեքենայի գինը` 3700 ԱՄՆ դոլարը Էդուարդ Ավետիսյանին վճարել մինչև 2013թ. փետրվարի 15-ը։
գ/թ. 8, 166-167,
Ապացույց ճանաչված այլ փաստաթուղթ հանդիսացող «Գյումրու ծննդատուն» ՓԲԸ-ից ստացված 12.11.2014թ.-ի թիվ 184 գրությամբ այն մասին, որ Մարինե Պասկևիչյանը Գյումրու ծննդատուն է դիմել 24.07.2013թ. ժամը 06։00-ին` ախտորոշումը հղիություն 20 շաբաթական, վիժում ընթացքի մեջ, արյունահոսություն։ Կատարվել է արգանդի խոռոչի գործիքային մաքրում և նշանակվել է սիմպտոմատիկ բուժում, վիրահատական միջամտություն չի կատարվել և վճարման մասին տեղեկություններ չկան։
գ/թ. 134, 166-167»։
Նախաքննության մարմինը գտել է նաև, որ.
«Վկա Ամասիա Բարսեղյանի ցուցմունքով և Հ.Խաչատրյանի հետ առերես հարցաքննությամբ հիմնավորվում է այն հանգամանքը, որ Հովհաննես Խաչատրյանը նպատակ ունենալով չվճարել Էդուարդ Ավետիսյանին վերջինից գնած ավտոմեքենայի արժեքը, ինչպես նաև նախապես տեղյալ լինելով, որ հնարավորություն չունի առանց ավտոմեքենայի արժեքը վճարելու կատարել ավտոմեքենայի սեփականատիրոջ փոփոխություն, Ա.Բարսեղյանին դիտավորյալ տեղյակ չի պահել այն մասին, որ «ԲՄՎ 520» մակնիշի 33OV198 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան գնել է Է.Ավետիսյանից, դեռևս չի վճարել դրա արժեքը և ունի վերջինիս առջև գումարային պարտավորություններ։»։
««Գյումրու ծննդատուն» ՓԲԸ-ից ստացված 12.11.2014թ.-ի թիվ 184 գրությամբ հերքվում է մեղադրյալ Հովհաննես Խաչատրյանի կողմից հայտնած այն տեղեկությունը, որ Ա.Բարսեղյանից որպես «ԲՄՎ» մակնիշի 33OV198 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենայի արժեք ստացած գումարը ծախսել է կնոջը 2013թ.-ի հունվար ամսին Գյումրու ծննդատանը կատարված աբորտի և վիրահատության համար։
«Վարույթն իրականացնող մարմինը, գործի ընդհանուր նյութերից ելնելով, ձեռք բերված բոլոր ապացույցները միմյանց հետ համադրելով, համակցության մեջ վերլուծելով և գնահատելով, ոչ արժանահավատ է գնահատ[ել] մեղադրյալ Հ.Խաչատրյանի ցուցմունքը և գնահատ[ել], որ նման ցուցմունք տալով մեղադրյալ Հ.Խաչատրյանը նպատակ է հետապնդում խուսափել իր արարքի համար համարժեք քրեական պատասխանատվությունից։»։

Տուժող և քաղաքացիական հայցվոր Էդվարդ Լյովայի Ավետիսյանի կողմից 2015թ. հունիսի 2-ին քաղաքացիական հայց է ներկայացվել ընդդեմ ամբաստանյալ, քաղաքացիական պատասխանող Հովհաննես Հմայակի Խաչատրյանի` 3.700 /երեք հազար յոթ հարյուր/ ԱՄՆ դոլար գումարին համարժեք 1.776.000 /մեկ միլիոն յոթ հարյուր յոթանասունվեց հազար/ ՀՀ դրամ գումար` որպես հանցագործության հետևանքով պատճառված վնասի հատուցում բռնագանձելու մասին, խնդրելով այդ գումարի վրա հաշվարկել տոկոսները և բռնագանձումը տարածել «ԲՄՎ» մակնիշի 33OV198 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենայի վրա։
Քաղաքացիական պատասխանողն առարկել է քաղաքացիական հայցի դեմ։


Դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցները

Ամբաստանյալ Հ. Խաչատրյանը դատարանում ցուցմունք տվեց այն մասին, որ դիտավորյալ, խարդախությամբ ավտոմեքենա հափշտակելու համար առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չի ճանաչում, սակայն ընդունում է, որ մեղավոր է գումարը չտալու համար։
Աշխատել է ավտոտեխսպասարկման կետում։ Այդտեղ ծանոթացել է տուժող Էդ. Ավետիսյանի հետ` երբ նա այցելել է իր ավտոմեքենան վերանորոգելու համար։ Այդ ավտոմեքենայի վրա նշված է եղել, որ այն վաճառվում է։ Տուժողի հետ զրուցելիս նույնպես տեղեկացել է, որ այն վաճառում է ձեռք բերված գնով։ Նա ասել է, որ վաճառքի գինը 3.800 ԱՄՆ դոլար է, առկա են տեխնիկական թերություններ, որոնք վերացնելու համար կպահանջվի 100 ԱՄՆ դոլար գումարի չափով ծախս կատարել և այդ չափով վաճառքի գինը կարող է նվազեցվել։
Մինչ այդ ինքը զբաղվել է մրգի ու բանջարեղենի առևտրով և մտածել է, որ 100 դոլար գումարի չափով ավտոմեքենայի տեխնիկական թերությունը վերացնելը խնդիր չի լինի։ Փորձելու համար ավտոմեքենան վարել է, որն այդ պահին նորմալ աշխատելիս է եղել։ Ավտոմեքենան վերցրել է նաև ուղևորների փոխադրման (տաքսի) ծառայություն իրականացնելու և այդ ճանապարհով նույնպես գումար աշխատելու նպատակով։ Բացի այդ աներոջ կողմից ֆինանսական օգնության ակնկալիք է ունեցել` ավտոմեքենայի պարտքը մարելու համար։ Այնուհետև տուժողի հետ պայմանավորվածություն է ձեռք բերել` 3.700 ԱՄՆ դոլար գումարով նշված ավտոմեքենան գնելու դեպքում գումարը տարաժամկետ վճարելու մասին։ Ըստ իրենց պայմանավորվածության ավտոմեքենան հետ վերադարձնելու իրավունք չի ունեցել։
Ավտոմեքենան վերցրել է 2013թ. հունվարի 5-ին և մինչև փետրվարի 15-ը պարտավորվել է ամբողջությամբ վճարել պայմանավորված գումարը։ Ավտոմեքենան տուժողից վերցրել է առանց ստուգելու` այն սարքին է, թե ոչ։ Ավտոմեքենան վերցնելու ժամանակ մասնագետի մոտ չի տարել։
Տուժողն ավտոմեքենայի տեխանձնագիրը տալիս` ասել է, որ ավտոմեքենան իրենցն է և գումարը տալուց հետո կգրանցի իր անվամբ։ Ինքը մտածել է, որ ավտոմեքենան պատկանում է տուժողի հարազատներից մեկին։ Եթե իմանար, որ այն պատկանում է այլ անձի` չէր վերցնի։ Ավտոմեքենան վերցնելու հաջորդ օրն այն չի աշխատել։ Քանի որ այն հետ վերադարձնել չէր կարող` ավտոմեքենան զննելու համար մասնագետ է հրավիրել։ Վերջինս զննելով այն` ասել է, որ ավտոմեքենան այդ վիճակով պիտանի չէ շահագործման համար և 1.200 ԱՄՆ դոլար գումար կպահանջվի` տեխնիկական թերությունները վերացնելու համար։ Քանի որ գտնվել է ֆինանսական վատ վիճակում և մտածել է, որ մինչև փետրվարի 15-ը ավտոմեքենայի դիմաց Էդ. Ավետիսյանի հանդեպ ունեցած պարտքը մարել չի կարող` գումար աշխատելու նպատակով մեկնել է Ռուսաստան։ Այնտեղից զանգահարել է տուժողին և ասել, որ փաստաթղթերի խնդիր կա, խնդրել է քիչ սպասել` մինչև գումարը մաս-մաս ուղարկի, գումարը վերադարձնելուց չի հրաժարվում։ Նրան ասել է նաև, որ կնոջ հայրը պետք է գումար ուղարկեր, սակայն չի ստացվել` որոշակի խնդիրներ առաջանալու պատճառով։
Տուժողը զանգահարել է իրեն և հարցրել, թե որտեղ է գտնվում ավտոմեքենան։ Ասել նաև, որ այն չպետք է վարել։ Տուժողից մեկ շաբաթ ժամանակ է խնդրել, սակայն նա չի համաձայնվել և ասել է հետևյալը` «վաղը փողը չեղավ` կգնամ օրենքին կդիմեմ»։
Ինքը վարորդական իրավունք չունի։ Մրգի և բանջարեղենի առուվաճառքով զբաղվել է գյուղերում, որտեղ ավտոմեքենա վարելու համար վարորդական իրավունք պետք չի եղել։ Ավտոմեքենան 1.200 ԱՄՆ դոլարով վաճառել է վկա Ա. Բարսեղյանին և այդ գումարը ծախսել է ընտանեկան կարիքների համար։ Եթե խարդախ լիներ` Ռուսաստանից տուժողին չէր զանգահարի։
/դատական նիստի արձանագրություն/
Նախաքննության ընթացքում Հովհաննես Խաչատրյանն առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր է ճանաչել և ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ 2013թ.-ին Երևան քաղաքի Սարյան փողոցի վրա գտնվող ավտոմեքենաների անիվների վերանորոգման կետում Էդուարդ Ավետիսյանի հետ ունեցած զրույցի ընթացքում տեղեկացել է, որ նա վաճառում է իր «Բի Էմ Դաբլյու 520» մակնիշի, 33OV198 պետհամարանիշի ավտոմեքենան։ Ինքը ցանկություն է հայտնել այն գնել և այդ նպատակով այցելել է Երևան քաղաքի Կոնդ թաղամասում գտնվող` Էդ. Ավետիսյանի բնակության վայր, որտեղ հավանելով ավտոմեքենան` համաձայնվել է ավտոմեքենան գնել 3.700 ԱՄՆ դոլարով։ Էդ. Ավետիսյանից ստացել է ավտոմեքենայի բանալիները և վարելով այն` հեռացել է։ Նույն օրն իրենց տուն է այցելել Էդ. Ավետիսյանը, խնդրել է տրամադրել ստացական։ Ինքը չի մերժել և Էդ. Ավետիսյանին ստացական է տվել, որով պարտավորվել է 3.700 ԱՄՆ դոլարն Էդ. Ավետիսյանին վճարել մինչև 2013թ. փետրվարի 15-ը։ Դրանից մի քանի օր անց նշված ավտոմեքենայի տեխնիկական թերությունները վերացնելու նպատակով իր բնակության վայր է հրավիրել ավտոմեքենաների վերանորոգմամբ զբաղվող Ամասիա Բարսեղյանին, որին հայտնել է, որ ավտոմեքենան վաճառում է 1.200 ԱՄՆ դոլարով։ Ա. Բարսեղյանը համաձայնվել է այդ առաջարկին և պայմանավորվել են գումարն ամբողջությամբ 2013թ. փետրվարի 10-ին վճարելուց հետո կատարել ավտոմեքենայի սեփականատիրոջ փոփոխություն՝ ավտոմեքենան անվանափոխելով Ա. Բարսեղյանի անվամբ։
Մեկուկես ամսվա ընթացքում 1.200 ԱՄՆ դոլար գումարն Ա. Բարսեղյանը տվել է երկու մասով։ Ինքն Ա. Բարսեղյանին պարտավորագիր է տվել, որով պարտավորվել է ամբողջ գումարը վճարելուց հետո ավտոմեքենան ձևակերպել նրա անվամբ։ Ա. Բարսեղյանի կողմից տրված գումարը ծախսել է իր ընտանեկան և անձնական կարիքների վրա։
Երեք ամիս անց Էդուարդը պահանջել է վճարել ավտոմեքենայի գումարը։ Ինքն անընդհատ ձգձգել է և խնդրել է սպասել, սակայն տեսնելով, որ Էդուարդը չի ցանկանում սպասել` մեկնել է Ռուսաստան` գումար աշխատելու և Էդուարդի գումարը վճարելու համար։
Ավտոմեքենայի վաճառքի գումարը ամբողջությամբ ծախսել է Գյումրու ծննդատանը` 2013թ. հունվարին կնոջը աբորտ կատարելու համար։
/գ.թ. 130-131, 139-142, 148/
Տուժող Էդ. Ավետիսյանը դատարանում ցուցմունք տվեց այն մասին, որ ամբաստանյալ Հ. Խաչատրյանն աշխատել է ավտոտեխսպասարկման կետում։ Նրա հետ այդտեղ է ծանոթացել։
«Բի Էմ Դաբլյու 520» մակնիշի, 33OV198 պետհամարանիշի ավտոմեքենան ձեռք է բերել 2012թ.-ին, Երևանում, Աշոտ Ղարիբյանից, 3.700 ԱՄՆ դոլարով, տարաժամկետ վճարման պայմանով։ Ֆինանսական խնդիրների պատճառով այդ գումարն ամբողջությամբ չի կարողացել վճարել և 700 ԱՄՆ դոլար պարտք է մնացել։ Վերջինս դիմել է դատարան այդ գումարի բռնագանձման պահանջով, որի պատճառով իր գույքը կալանքի տակ է։ Այնուհետև այդ ավտոմեքենան նույն պատճառով, 3.700 ԱՄՆ դոլարով վաճառել է ամբաստանյալին, որպեսզի այդ գումարից վճարի նաև Ա. Ղարիբյանին ունեցած 700 ԱՄՆ դոլար գումարի պարտքը։ Ամբաստանյալն ավտոմեքենան գնելիս` դրա թերությունների մասին տեղյակ է եղել։ Նա մեկ անգամ նայել և վարել է ավտոմեքենան, իսկ հաջորդ անգամ տարել է այն։ Ըստ իրենց պայմանավորվածության` ամբաստանյալը 2013թ. փետրվարի 15-ին ամբողջությամբ պետք է վճարեր ավտոմեքենայի գումարը։ Վերջինս սկզբում գնի հետ չի հարմարվել, սակայն մի քանի օր հետո զանգահարել և հայտնել է, որ ցանկանում է գնել ավտոմեքենան։ Ավտոմեքենայի վրա եղել են մի քանի թերություններ։ Հովհաննեսն ասել է, որ ինքը դրանք կշտկի։ Գինը պայմանավորված է եղել թերություններով։
Ամբաստանյալին ասել է, որ առանց թերությունների ավտոմեքենայի արժեքը 4.200 ԱՄՆ դոլար է։ Հայտնել է նաև, որ 100 ԱՄՆ դոլար գումար կարող է սակարկել, ինչ գնով գնել է, այն գնով էլ վաճառւմ է։
2013թ. հունվարի 5-ին ամբաստանյալը տարել է ավտոմեքենան և պարտավորվել է ամբողջ գումարը վճարել փետրվարի 15-ին։ Նա ասել է, որ իբր իր աները պետք է գնի այդ ավտոմեքենան և նվիրի իրեն, իսկ գումարը պետք է ուղարկի Ռուսաստանից։ Ավտոմեքենան տալուց հետո Հովհաննեսին պահել է ուշադրության կենտրոնում, տեսել է, որ նա աշխատանքի է գնում։ Դրանից հետո Հովհաննեսին չի տեսել։ Մինչև փետրվարի 15-ը սպասել է, որից հետո իմացել է, որ նա մեկնել է Ռուսաստան։ Ամբաստանյալը զանգահարել է իրեն, հայտնել է, որ ՌԴ-ում է, գնացել է գումար աշխատելու, ամսեկան 30.000-ական ՌԴ ռուբլի կուղարկի, սակայն նրան չի հավատացել և նա ոչ մի գումար չի ուղարկել։
Ամբաստանյալի հետ մի քանի անգամ հեռախոսազրույց է ունեցել։ Նույնիսկ նրան առաջարկել է 700 ԱՄՆ դոլարը ուղարկել, իսկ մնացածը հետո վճարել, սակայն նա որևէ գումար չի ուղարկել։ Սկզբնական շրջանում ամբաստանյալն իր հետ նորմալ է խոսել, իսկ հետո ասել է «չկա, չեմ տալու»։ Չի հավատացել ամբաստանյալի` գումարը մաս-մաս տալու խոստումին և մտածել է, որ նա իրեն խաբում է։ Այդ պատճառով ստիպված դիմել է իրավապահ մարմիններին։
Ավտոմեքենան ամբաստանյալին վաճառելու մասին գույքի սեփականատեր Աշոտ Ղարիբյանին չի հայտնել, քանի որ երկար ժամանակ ավտոմեքենան գտնվել է իր տիրապետության տակ և դրա պատասխանատուն ինքն է եղել։ Նրանից ավտոմեքենան գնել է ստացականով։
Քանի որ ամբաստանյալ Հ. Խաչատրյանն իր գումարը բարեխիղճ ձևով չի տվել և ինքը չի մարել Ա. Ղարիբյանի հանդեպ ունեցած 700 ԱՄՆ դոլարի պարտքը` այդ պատճառով վերջինս գույքի անվանափոխություն չի կատարել։
Հ. Խաչատրյանին ավտոմեքենան տվել է բանավոր պայմանավորվածությամբ։ Վերջինիս կողմից որևէ ազդեցություն չի եղել իր նկատմամբ։ Ավտոմեքենան վաճառելու ժամանակ նա պարտավորագիր է գրել, որտեղ հասցեն սխալ է նշել։ Այդ պատճառով նրա տան հասցեն չի իմացել։
Սկզբում համոզմունք է ունեցել այն մասին, որ ամբաստանյալը ցանկանում է գնել այդ ավտոմեքենան։ Եթե կասկած ունենար, որ նա ցանկանում է խաբել իրեն, ապա նրան այդ ավտոմեքենան չէր վաճառի։ Երբ իմացել է, որ ավտոմեքենան տանելուց երկու շաբաթ հետո ամբաստանյալն այն ավելի էժան գնով վաճառել է այլ անձի և մեկնել է Հայաստանից` նրա ոչ մի խոսքին չի հավատացել։
Տվյալ պահին Ա. Ղարիբյանն ավտոմեքենան հանել է հաշվառումից` լրացուցիչ գումարներ և տուգանքներ չվճարելու համար։ Այդ ավտոմեքենան տեխնիկական անձնագրով պատկանել է Աշոտ Ղարիբյանին։ Ավտոմեքենայի հաշվառման հետ կապված հարցերը կարող էր լուծել միայն Ա. Ղարիբյանը։
Ամբաստանյալի արարքի հետևանքով ֆինանսական խնդիրների առաջ է կանգնել, դրա հետևանքով իրեն պատճառվել է 3.700 ԱՄՆ դոլար գումարին համարժեք 1.776.000 ՀՀ դրամ գումարի գույքային վնաս, որը չի վերականգնվել։ Պահանջում է ամբաստանյալից հօգուտ իրեն բռնագանձել այդ գումարը և տոկոսները։
/դատական նիստի արձանագրություն/
Տուժող Էդուարդ Լյովայի Ավետիսյանը նախաքննության ընթացքում ցուցմունքներ է տվել այն մասին, որ 2012թ. սեպտեմբերի 16-ին Աշոտ Ղարիբյանից գնել է «Բի Էմ Դաբլյու 520» մակնիշի, 33OV198 պետհամարանիշի ավտոմեքենա, որը 2013թ. հունվարի 5-ին 3.700 ԱՄՆ դոլար գումարով վաճառել է իր ծանոթ, ամբաստանյալ Հովհաննես Խաչատրյանին։ Նա պարտավորվել է մինչև այդ թվականի փետրվարի 15-ը վճարել գումարը, որի վերաբերյալ պարտավորագիր է գրել։ 2013թ. փետրվարի 14-ին Հ. Խաչատրյանը զանգահարել է իրեն և հայտնել, որ գտնվում է Ռուսաստանի Դաշնությունում և ամսեկան գումարը կուղարկի։ Նրա զանգահարած հեռախոսահամարով հաջորդ օրը զանգահարել է ամբաստանյալին, առաջարկել է, որ բարեկամներից մեկը գա նոտարական գրասենյակ, իր հետ պայմանագիր կնքի` նշելով գումարի վճարման ժամանակը։ Հ. Խաչատրյանը համաձայնվել է իր առաջարկին, սակայն հաջորդ օրը, երբ զանգահարել է նրան` հրաժարվել է կատարել իր այդ առաջարկը։ Այդ ընթացքում վիճաբանել է Հ. Խաչատրյանի հետ։ Վերջինս հեռախոսազրույցի վերջում ասել է, որ չի վճարելու իր գումարը։ Այնուհետև Աշոտ Ղարիբյանից իմացել է, որ Հ. Խաչատրյանը Ռուսաստանի Դաշնություն մեկնելուց առաջ ավտոմեքենան վաճառել է «Համո» անունով մի տղամարդու։ Վերջինս նրան դիմել է ավտոմեքենայի անվանափոխության համար, իսկ ինքը նրան պատասխանել է, որ ավտոմեքենան վաճառված է և դրա անվանափոխության համար պետք է նրա համաձայնությունը։ Ա. Ղարիբյանից ավտոմեքենան գնելուց հետո այն չի անվանափոխել, քանի որ գումարն ամբողջովին վճարված չի եղել։
Քանի որ ճանաչել է Հ. Խաչատրյանին և ստացական է գրել ավտոմեքենայի առուվաճառքի վերաբերյալ` չի պատկերացրել, որ նա իրեն կխաբի և չի վճարի։
Ամբաստանյալը չարաշահել է իր վստահությունը և խարդախությամբ գումարը չի վերադարձրել։ Պնդում է քաղ. հայցի պահանջը։
/գ.թ. 38-39, 70, 168/
Վկա Ամասիա Գևորգի Բարսեղյանը դատարանում ցուցմունք տվեց այն մասին, որ ամբաստանյալի և տուժողի հետ ազգակցական կապ չունի։ Զբաղվում է ավտոմեքնաների վերանորոգմամբ և ավտոմասերի առուվաճառքով։ Ամբաստանյալ Հովհաննես Խաչատրյանը դիմել է իրեն ավտոմեքենայի վերանորոգման խնդրանքով։ Այդ ավտոմեքենան եղել է տեխնիկապես անսարք վիճակում, որի արժեքը տվյալ պահի դրությամբ կարող էր լինել 2.000-2.200 ԱՄՆ դոլար, իսկ դրա վերանորոգման համար այդ պահի դրությամբ կպահանջվեր շուրջ 600 ԱՄՆ դոլար։ Ավտոմեքենայի վերանորգման համար անհրաժեշտ ծախսերի վերաբերյալ հաշվարկ կատարելուց հետո ամբաստանյալը հայտնել է, որ բավարար գումար չունի դրա համար վճարելու և հարցրել է, թե կարող է այն վաճառել իրեն այդ վիճակով։ Ինքը ցանկություն է հայտնել գնել այդ ավտոմեքենան, հայտնել է, որ գումարը միանվագ չի կարող տալ և առաջարկել է գումարը մաս-մաս տալու պայմանով գնել այն։ Հ. Խաչատրյանը համաձայնվել է 1.200 ԱՄՆ դոլարով, գումարը մաս-մաս վճարելու պայմանով իրեն վաճառել ավտոմեքենան։ Նա իրեն է հանձնել նաև ավտոմեքենայի տեխնիկական անձնագիրը և պետ. համարանիշները։ Տեխնիկական անձնագիրը զննելուց հետո ամբաստանյալն իրեն հայտնել է, որ ավտոմեքենան պատկանում է իր ընկերոջը և որևէ խնդիր չի լինելու ավտոմքենայի փաստաթղթային ձևակերպան հարցում։ Դրանից հետո իրենց միջև կազմվել է պարտավորագիր այն մասին, որ գումարն ամբողջությամբ վճարելուց հետո կատարվելու է համապատասխան փաստաթղթային ձևակերպումներ։ Ըստ պայմանավորվածության, երկու դեպքով Հ. Խաչատրյանին գումար տալուց և նրան որոշ չափով պարտք մնալուց հետո, որոշ ժամանակ անց Հ. Խաչատրյանը զանգահարել է իրեն և հայտնել, որ խնդիրներ ունենալու պատճառով մեկնել է Ռուսաստան և գումար չունի, որպեսզի վերադառնա։ Նա խնդրել է գումարի մնացած մասը տալ կնոջը, որպեսզի վերջինս ուղարկի իրեն։ Զանգահարել է Հ. Խաչատրյանի կնոջը, պայմանավորվել է նրա հետ և գումարի մնացած մասը Երևան քաղաքում հանձնել է նրան։ Դրանից հետո զանգահարել է Հ. Խաչատրյանին` պարզելու համար, թե երբ է վերադառնալու ավտոմեքենայի փաստաթղթային ձևակերպումները կատարելու համար։ Նա պատասխանել է, որ շուտով կգա, սակայն չի եկել։ Տեսնելով, որ Հ. Խաչատրյանը չի գալիս և ավտոմքենայի ձևակերպումները չի կատարում` որոշել է ավտոմեքենայի տեխանձնագրում նշված հասցեով այցելել ավտոմեքենայի սեփականատիրոջը և պարզել հետագա գործողությունները։
Հանդիպել է վկա Աշոտ Ղարիբյանին և տուժող Էդգար Ավետիսյանին։ Նրանց հետ տեղի ունեցած խոսակցությունից պարզվել է, որ Հովհաննես Հարությունյանն ավտոմեքենան գնել է Էդգարից ավելի թանկ գնով և վաճառել իրեն ավելի մատչելի գնով։
Ներկայումս հիշյալ ավտոմեքենան գտնվում է տեխնիկապես նույն վիճակում։ Այն գրեթե շահագործման ենթակա չէ, կարող է շահագործվել միայն վերանորոգումից հետո։ Հնարավոր տույժերից և տուգանքներից խուսափելու նպատակով այդ ավտոմեքենայի տեխնիկական անձնագիրը և պետհամարանիշները Աշոտ Ղարիբյանը պահանջել է հանձնել իրեն, որը կատարել է։ Տվյալ պահին այդպիսի ավտոմեքենան կարժենա 500 ԱՄՆ դոլար, իսկ վերանորոգման համար կպահանջվի շուրջ 400 ԱՄՆ դոլար` աշխատանքը ներառյալ։ Ամբաստանյալի նկատմամբ որևէ բողոք կամ պահանջ չունի, պարզապես խնդրում է իրեն տալ փաստաթուղթ ավտոմեքենայի կարգավիճակի մասին, կամ տալ իր գումարը։
/դատական նիստի արձանագրություն/
Վկա Ամասիա Գևորգի Բարսեղյանը նույնաբովանդակ ցուցմունքներ է տվել նաև նախաքննության ընթացքում։ Նա հայտնել է, որ Հովհաննես Խաչատրյանի խնդրանքով այցելել է Երևան քաղաքի Կոնդ թաղամասում գտնվող նրա բնակության վայր` «Բի Էմ Դաբլյու 520» մակնիշի, 33OV198 պետհամարանիշի ավտոմեքենայի տեխնիկական վիճակը զննելու համար։ Զննել է ավտոմեքենան և հայտնել, թե որքան կարժենա դրա վերանորոգման ծախսը։ Հ. Խաչատրյանը ցանկություն է հայտնել 1.200 ԱՄՆ դոլարով վաճառել ավտոմեքենան։ Ինքն առաջարկել է գումարը տարաժամկետ վճարելու պայմանով գնել այդ ավտոմեքենան։ Հ. Խաչատրյանն իր այդ առաջարկին համաձայնվել է։ Դրանից մեկ կամ երկու օր հետո տեխնիկական միջոցի /էվակուատոր/ օգնությամբ ավտոմեքենան տեղափոխել է Էջմիածնում գտնվող իր տան բակ։ Այդ օրը վճարել է 560 ԱՄՆ դոլար գումարին համարժեք ՀՀ դրամ, իսկ մնացած 640 ԱՄՆ դոլար գումարը պայմանավորվել են վճարել 2013թ. փետրվարի 10-ին, որից հետո Հ. Խաչատրյանը պարտավորվել է անվանափոխել ավտոմեքենան իր անվամբ։ Հ. Խաչատրյանն իրեն չի տեղեկացրել, թե ումից և ինչ պայմաններով է գնել նշված ավտոմեքենան, չի հայտնել, որ այդ ավտոմեքենայի նախկին տիրապետողի հանդեպ ունի գումարային պարտավորություն։ Նա իրեն ասել է, որ խնդիր ունի նախկին տիրոջ հետ, սակայն նրանից չի հարցրել, թե ինչ խնդիրների մասին է խոսքը։
Վերոհիշյալ պայմանավորվածությունը ձևակերպվել է գրավոր։ Հ. Խաչատրյանն իրեն պարտավորագիր է տվել։
Հ. Խաչատրյանն իրեն զանգահարել և հայտնել է, որ գտնվում է Ռուսաստանի Դաշնության Մոսկվա քաղաքում, գործերը «թարսվել են»։ Խնդրել է գումարի մնացած մասը տալ կնոջը, որպեսզի իրեն ուղարկի։ Նա հայտնել է նաև, որ մի քանի օրից վերադառնալու է և անվանափոխությունը կկատարի։
Պայմանավորված գումարն ամբողջությամբ ստանալուց հետո Հ. Խաչատրյանը իր պարտավորությունը չի կատարել։
Ավտոմեքենայի տեխնիկական անձնագրով պարզել է, որ ավտոմեքենան գրանցված է Աշոտ Ղարիբյան տվյալներով անձի անվամբ։ Այցելել է նրա հասցեով, հայտնել է, որ Հ. Խաչատրյանից գնել է ավտոմեքենան և ցանկանում է կատարել անվանափոխություն։
Ա. Ղարիբյանը հրաժարվել է կատարել ավտոմեքենայի սեփականատիրոջ փոփոխություն` պատճառաբանելով, որ ինքն այդ ավտոմեքենան վաճառել է այլ անձի և նա դեռևս իր հանդեպ ունի գումարային պարտավորություն։
/գ.թ. 40-41, 74, 146-147/
Վկա Աշոտ Միշայի Ղարիբյանը դատարանում ցուցմունք տվեց այն մասին, որ ամբաստանյալի և տուժողի հետ ազգակցական կապ չունի։ Տուժողին ճանաչում է որպես իր ավտոեմքենայի գնորդի, իսկ ամբաստանյալին տեսնում է առաջին անգամ։ Ավտոմեքենան ձեռք է բերել 2013թ.-ին` այն փոխանակել է այլ ավտոմեքենայով և լրացուցիչ գումարի փոխարեն վերցրել է այդ ավտոմեքենան։ Այնուհետև, նույն թվականի սեպտեմբերին ավտոմեքենան 3.700 դոլարով վաճառել է տուժող Էդ. Ավետիսյանին։ Իր կողմից ավտոմեքենան վաճառելու պահին այն եղել է տեխնիկապես սարքին, ենթակա է եղել շահագործման, ծախսատար աշխատանքեր կատարելու անհրաժեշտություն չի եղել, իսկ դրա շուկայական գինը եղել է 3.500-4.000 ԱՄՆ դոլար։ Ավտոմեքենայի վաճառքի գումարի մի մասը` 1.500 ԱՄՆ դոլար գումարը ստացել է։ Ըստ իրենց պայամավորվածության` յուրաքանչյուր ամսվա 16-ին էդ. Ավետիսյանը պարտաճանաչ կերպով վճարել է պայմանավորված գումարը։
2014թ. հունվարին, հերթական գումարը բերելիս Էդ. Ավետիսյանն իրեն հայտնել է, որ մի անձ ցանկանում է գնել այդ ավտոմեքենան։ Դրան չի առարկել և ասել է, որ իր գումարն ամբողջությամբ վճարելուց հետո միայն ձևակերպումները կկատարի։ Փետրվարին Էդգարից տեղեկացել է, որ այդ անձը վաճառել է ավտոմեքենան և նրա գտնվելու վայրը հայտնի չէ։
Վկա Ամասիան այցելել է իր տուն։ Նրանից տեղեկացել է, որ ավտոմեքենան գտնվում է իր մոտ։ Վերջինս ցանկացել է իրենից պարզել ավտոմեքնան վաճառած անձի գտնվելու վայրը, որպեսզի կատարի ավտոմեքենայի գրանցում։ Քանի որ իրեն հայտնի չի եղել այդ անձը` նրան հայտնել է այդ մասին և հավելել, որ ավտոմեքենայի դիմաց դեռևս իրեն պարտք են և այդ պատճառով չի կարող գրանցում կատարել։
Չի կարող հայտնել, թե Էդ. Ավետիսյանի կողմից Հ. Խաչատրյանին ավտոմեքենան վաճառելու պահին այն տեխնիկապես ինչ վիճակում է գտնվել և ինչ արժեք կարող էր ունենալ։
/դատական նիստի արձանագրություն/
Վկա Աշոտ Միշայի Ղարիբյանը նախաքննության ընթացքում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ 2012թ. սեպտեմբերի 16-ին իրեն պատկանող «Բի Էմ Դաբլյու 520» մակնիշի, 33OV198 պետհամարանիշի ավտոմեքենան 3.700 ԱՄՆ դոլար գումարով վաճառել է տուժող Էդ. Ավետիսյանին։ Ավտոմեքենան մնացել է իր անվամբ, քանի որ Էդ. Ավետիսյանի հետ պայմանավորվածություն են ունեցել ավտոմեքենայի անվանափոխությունը կատարել գումարն ամբողջությամբ վճարելուց հետո։
2014թ. ապրիլի կեսերին իր տուն է այցելել Ամասիա Բարսեղյանը` ավտոմեքենայի անվանափոխություն կատարելու նպատակով և հայտնել է, որ իր անվամբ գրանցված ավտոմեքենան 1.200 ԱՄՆ դոլար գումարով գնել է Հովհաննես Խաչատրյանից։ Նրան պատասխանել է, որ Հովհաննես Խաչատրյան անվամբ անձի չի ճանաչում, ավտոմեքենան վաճառել է Էդ. Ավետիսյանին և ավտոմեքենայի անվանափոխություն կկատարի միայն նրա համաձայնությամբ։ Այնուհետև Էդ. Ավետիսյանից տեղեկացել է, որ նա ավտոմեքենան վաճառել է Հովհաննես Խաչատրյանին, որն էլ գումարը չի տվել։
/գ.թ. 42-43/
Համաձայն դատարանում հրապարակված, քրեական գործում առկա փաստաթղթերի` Էդուարդ Լյովայի Ավետիսյանը 2013թ. մարտի 13-ին դիմում է ներկայացրել ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնականի բաժնի պետին այն մասին, որ իր ծանոթ Հ. Խաչատրյանը, 3.700 ԱՄՆ դոլար գումարով գնելու նպատակով իրենից վերցրել է իր «Բի Էմ Դաբլյու 520» մակնիշի 33 OV 198 պետհամարանիշի ավտոմեքենան, որի գումարը պարտավորվել է վճարել մինչև սույն թվականի փետրվարի 15-ը, սակայն մինչև օրս գումարը չի վճարել և չի կատարել պարտավորությունները։
/գ.թ. 4/
Էդուարդ Լյովայի Ավետիսյանի կողմից Աշոտ Միշայի Ղարիբյանին 2012թ. սեպտեմբերի 16-ին տրված պարտավորագրի համաձայն` Է. Ավետիսյանն Ա. Ղարիբյանից 2012թ. սեպտեմբերի 16-ին գնել է «Բի Էմ Դաբլյու 520» մակնիշի, 33 OV 198 պետհամարանիշի ավտոմեքենան` 3.700 ԱՄՆ դոլար գումարով։ Իր կողմից վճարվել է 2500 ԱՄՆ դոլար գումար, իսկ մնացած` 1200 ԱՄՆ դոլար գումարը պարտավորվել է վճարել փուլային եղանակով` հետևյալ ժամանակացույցով.
1. 16.03.2013թ. -250 /երկու հարյուր հիսուն/ ԱՄՆ դոլար.
2. 16.04.2013թ. -250 /երկու հարյուր հիսուն/ ԱՄՆ դոլար.
3. 16.05.2013թ. -250 /երկու հարյուր հիսուն/ ԱՄՆ դոլար.
4. 16.06.2013թ. -250 /երկու հարյուր հիսուն/ ԱՄՆ դոլար.
5. 16.07.2013թ. -200 /երկու հարյուր/ ԱՄՆ դոլար։
/գ.թ. 7/
Հովհաննես Խաչատրյանի կողմից Էդուարդ Ավետիսյանին տրված պարտավորագրի համաձայն` Գ. Խաչատրյանը 2013թ. հունվարի 5-ին գնել է «Բի Էմ Դաբլյու 520» մակնիշի, 33 OV 198 պետհամարանիշի ավտոմեքենան և պարտավորվել է մինչև փետրվարի 15-ը Էդուարդ Ավետիսյանին վերադարձնել 3.700 ԱՄՆ դոլար գումարին համարժեք ՀՀ դրամ։
/գ.թ. 8/
2013թ. հունվարի 11-ին Հովհաննես Խաչատրյանը վերոհիշյալ ավտոմեքենան վաճառել է Ամասիա Բարսեղյանին` նախապես Ա. Բարսեղյանից վերցնելով 560 /հինգ հարյուր վաթսուն/ ԱՄՆ դոլար դոլար գումար, իսկ մնացած մասը Ա. Բարսեղյանը պարտավորվել է վճարել 2013թ. փետրվարի 10-ին, որը վճարելուց հետո Հ. Խաչատրյանը պարտավորվել է ավտոմեքենան վերաձևակերպել Ա. Բարսեղյանի անվամբ։
/գ.թ. 32/
Քննիչի 2013թ. օգոստոսի 16-ի որոշմամբ «Բի Էմ Դաբլյու 520» մակնիշի, 33 OV 198 պետհամարանիշի ավտոմեքենան ճանաչվել է իրեղեն ապացույց և հանձնվել Ամասիա Գևորգի Բարսեղյանի պատասխանատու պահպանությանը։
/գ.թ. 75-76/
Դատարանի 2015թ. փետրվարի 2-ի Ե-3225 գրությամբ ՀՀ ոստիկանության «Ճանապարհային ոստիկանություն» ծառայությանը խնդրվել է հայտնել, թե «Բի Էմ Դաբլյու 520» մակնիշի, 33 OV 198 պետհամարանիշի ավտոմեքենան 2013թ. հունվարի 4-ից հետո ում անվամբ է հաշվառվել որպես սեփականություն և այժմ ում անվամբ է հաշվառված։
ՀՀ ոստիկանության «Ճանապարհային ոստիկանություն» ծառայության 2015թ. փետրվարի 09-ի թիվ 17-7-1942 գրության համաձայն` «Բի Էմ Դաբլյու 520» մակնիշի, 33 OV 198 պետհամարանիշի ավտոմեքենան 2012թ. հուլիսի 24-ից մինչև օրս հաշվառված է Աշոտ Միշայի Ղարիբյանի (ծնված` 03.06.1965թ., հասցեն` ք. Երևան, Բաշինջաղյան 1-ին փող., 14շ., բն. 42, անձնագիր AM0310337) անվամբ։
/դատական նիստի արձանագրություն/


Դատարանի իրավական վերլուծությունները

Հետազոտելով ամբաստանյալ Հովհաննես Հմայակի Խաչատրյանի, տուժող Էդվարդ Լյովայի Ավետիսյանի, վկաներ Ամասիա Գևորգի Բարսեղյանի, Աշոտ Միշայի Ղարիբյանի ցուցմունքները, հրապարակելով և հետազոտելով գործին կցված փաստաթղթերը, համադրելով դրանք քրեական գործի դատական քննությամբ ձեռք բերված և հետազոտված ապացույցների հետ, գնահատելով վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից` դատարանը գտնում է, որ նախաքննությամբ ձեռք բերված և որպես ամբաստանյալ Հ. Խաչատրյանի մեղքը հիմնավորող ներկայացված ապացույցները փաստական տվյալներ չեն պարունակում այն մասին, որ Հ. Խաչատրյանը խարդախությամբ հափշտակել է տուժող Էդ. Ավետիսյանի խոշոր չափի գույքը` 3.700 ԱՄՆ դոլարին համարժեք ավտոմեքենան և դրանով իսկ կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցագործություն։
Քրեական գործի նախաքննությամբ չի ապացուցվել և դատաքննությամբ չի հաստատվել այն հանգամանքը, որ ամբաստանյալ Հ. Խաչատրյանին վերագրվող արարքում առկա է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածով նախատեսված հանցակազմը, ուստի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով առաջադրված մեղադրանքում ամբաստանյալ Հ. Խաչատրյանը պետք է արդարացվի` կատարած արարքում հանցակազմի բացակայության հիմքով, հետևյալ պատճառաբանությամբ.
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ոք, երբ որոշվում են նրա քաղաքացիական իրավունքներն ու պարտականությունները կամ նրան ներկայացված ցանկացած քրեական մեղադրանքի առնչությամբ, ունի օրենքի հիման վրա ստեղծված անկախ ու անաչառ դատարանի կողմից ողջամիտ ժամկետում արդարացի և հրապարակային դատաքննության իրավունք (…)։ 2. Յուրաքանչյուր ոք, ով մեղադրվում է քրեական հանցագործության մեջ, համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ օրենքին համապատասխան։(…)»։
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 7-րդ հոդվածի համաձայն`
«Ոչ ոք չպետք է մեղավոր ճանաչվի որևէ գործողության կամ անգործության համար, որը կատարման պահին գործող ներպետական կամ միջազգային իրավունքի համաձայն, հանցագործություն չի համարվել։ (…)»։
ՀՀ Սահմանադրության 16-րդ հոդվածի համաձայն`
«(…)
Մարդուն չի կարելի ազատությունից զրկել միայն այն պատճառով, որ ի վիճակի չէ կատարելու քաղաքացիաիրավական պարտավորությունները։
(…)»։
ՀՀ Սահմանադրության 21-րդ հոդվածի համաձայն`
«(…) Մեղադրյալը պարտավոր չէ ապացուցել իր անմեղությունը։ Չփարատված կասկածները մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի։»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի համաձայն`
«Քրեական պատասխանատվության միակ հիմքը հանցանք, այսինքն` այնպիսի արարք կատարելն է, որն իր մեջ պարունակում է քրեական օրենքով նախատեսված հանցակազմի բոլոր հատկանիշները։»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 5-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Արարքի հանցավորությունը, դրա պատժելիությունը և քրեաիրավական այլ հետևանքները որոշվում են միայն քրեական օրենքով։
2. Քրեական օրենքն անալոգիայով կիրառելն արգելվում է։»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն`
«(…) Հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա, այն պետք է հաստատվի գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ։
4. Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր կասկածները, որոնք չեն կարող փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի կամ կասկածյալի։ (…)»։
Վերոգրյալ նորմերի վերլուծությունից բխում է, որ արարքը հանցավոր ճանաչելու համար անհրաժեշտ են հետևյալ պայմանների միաժամանակյա առկայությունը՝
ա/ արարքը պետք է նախատեսված լինի քրեական օրենքով,
բ/ այն պետք է բովանդակի հանցակազմի բոլոր հատկանիշները։
Այլ կերպ` նշված պայմաններից որևէ մեկի բացակայությունը բացառում է հանցանքի առկայությունը։
Նշված հետևությունը բխում է նաև Տիգրան Ժորայի Շմավոնյանի վերաբերյալ ՎԲ-107/07 գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2007 թվականի հուլիսի 13-ի որոշմամբ արտահայտած իրավական դիրքորոշումից, որի համաձայն` «4. (...) Արարքը ճանաչվում է հանցավոր միայն այն դեպքում, երբ առկա են քրեական օրենքով նախատեսված բոլոր հատկանիշները։ Հանցագործությունն իրենից ներկայացնում է չորս պարտադիր տարրերի միասնություն, այն է՝ օբյեկտ, օբյեկտիվ կողմ, սուբյեկտ, սուբյեկտիվ կողմ։ Նշվածներից թեկուզ մեկի բացակայությունը անձի արարքում վկայում է հանցակազմի բացակայության մասին։ (…)»։
Այսպիսով, արարքը հանցագործություն ճանաչելու համար այն պետք է նախատեսված լինի քրեական օրենսգրքով և բովանդակի հանցակազմի բոլոր տարրերը։
Մեջբերված նորմերով սահմանված է նաև օրինականության սկզբունքը, որի անբաժանելի տարրն է «չկա հանցագործություն և պատիժ, եթե այն սահմանված չէ օրենքով» (nullum crimen, nulla poena sine lege) կանոնը։ Վերջինս իր արտացոլումն է գտել ինչպես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի (այսուհետ նաև՝ Եվրոպական դատարան), այնպես էլ Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային պրակտիկայում։
Այսպես` Ս.Ռ.-ն ընդդեմ Միացյալ Թագավորության և Ս.Վ.-ն ընդդեմ Միացյալ Թագավորության գործերով Եվրոպական դատարանն արձանագրել է, որ Եվրոպական կոնվենցիայի 7-րդ հոդվածում ամրագրված երաշխիքները, լինելով օրենքի գերակայության էական տարրեր, Կոնվենցիայի պաշտպանության համակարգում կայուն տեղ ունեն, և դա հատկապես ընդգծվում է այն փաստով, որ Կոնվենցիայի 15-րդ հոդվածի համաձայն` անգամ պատերազմի կամ արտակարգ դրության ժամանակ 7-րդ հոդվածից որևէ շեղում չի թույլատրվում։ Վերջինս, ելնելով իր առարկայից և նպատակից, պետք է այնպես մեկնաբանվի ու կիրառվի, որպեսզի նախատեսի կամայական մեղադրման, դատապարտման և պատժման դեմ ուղղված արդյունավետ երաշխիքներ (տե՛ս Ս.Ռ.-ն ընդդեմ Միացյալ Թագավորության գործով (C.R. v. THE UNITED KINGDOM), 1995 թվականի նոյեմբերի 22-ի վճիռը, գանգատ թիվ 20190/92, կետ 32, Ս.Վ.-ն ընդդեմ Միացյալ Թագավորության գործով (S.W. v. THE UNITED KINGDOM), 1995 թվականի նոյեմբերի 22-ի վճիռը, գանգատ թիվ 20166/92, կետ 34)։
Կոկկինակիսն ընդդեմ Հունաստանի գործով վճռում Եվրոպական դատարանը դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ Եվրոպական կոնվենցիայի 7-րդ հոդվածի 1-ին կետը նախատեսված չէ միայն նրա համար, որ ի վնաս մեղադրյալի հետադարձության կարգով քրեական օրենքի կիրառումն արգելվի։ Այն ընդհանուր առմամբ ամրագրում է նաև այն սկզբունքը, որ միայն օրենքը կարող է սահմանել հանցանքը և նախատեսել պատիժը (nullum crimen, nulla poena sine lege), ինչպես նաև այն սկզբունքը, որ քրեական օրենքը չպետք է ի վնաս մեղադրյալի տարածական մեկնաբանության ենթարկվի, օրինակ՝ այն չպետք է կիրառվի անալոգիայով (տե՛ս Կոկկինակիսն ընդդեմ Հունաստանի գործով (KOKKINAKIS v. GREECE), 1993 թվականի մայիսի 25-ի վճիռը, գանգատ թիվ 14307/88, կետ 52)։
Քննարկվող կանոնն իր արտացոլումն է գտել նաև ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային պրակտիկայում։ Մասնավորապես`
Վարուժան Գագիկի Ավետիսյանի վերաբերյալ թիվ ՍԴ3/0013/01/11 գործով 2011 թվականի հոկտեմբերի 20-ի որոշման 13-րդ կետում ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է հետևյալ դիրքորոշումը` «13. Նախորդ կետում շարադրված միջազգային և ներպետական իրավադրույթների վերլուծությունից հետևում է, որ անձին հանցագործություն (հանցագործություններ) կատարելու մեջ մեղավոր ճանաչելու և այդ հանցագործության (հանցագործությունների) համար պատիժ նշանակելու միակ հիմքն է կատարման պահին նրա արարքն օրենքով հանցագործություն համարվելը և այդ հանցագործության համար պատիժ նախատեսված լինելը։ Ոչ ոք չի կարող ենթարկվել քրեական պատասխանատվության և պատժի այլ կերպ, քան օրենքով ուղղակիորեն նախատեսված դեպքերում, կարգով և չափով։ Անձը չի կարող ենթարկվել պատասխանատվության այնպիսի արարքի համար, որն իրավական որոշակիության չափանիշին բավարարող եղանակով նախատեսված չէ գործող օրենքով։ Անձը չի կարող ենթարկվել նաև այնպիսի պատժի, որը նախատեսված չէ գործող օրենքով։
Այսպիսով, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ «չկա հանցագործություն և պատիժ, եթե այն սահմանված չէ օրենքով» (nullum crimen, nulla poena sine lege) կանոնը համընդհանուր ճանաչում ստացած հիմնարար սկզբունք է և իրավունքի գերակայության կարևորագույն տարր։ Այն բացարձակ նշանակություն ունի մարդու իրավունքների պաշտպանության համակարգում, հետևաբար նշված սկզբունքից որևէ շեղում անթույլատրելի է։»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Երվանդ Մելքոնյանի վերաբերյալ թիվ ԵՇԴ/0090/01/10 քրեական գործով 2011 թվականի մայիսի 11-ի որոշման 14-16-րդ կետերում արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
«14. Վերոգրյալ իրավանորմերի վերլուծությունից հետևում է, որ անձին հանցագործություն կատարելու մեջ մեղավոր ճանաչելու միակ հիմքը կատարման պահին նրա արարքի` օրենքով սահմանված կարգով հանցագործություն համարվելն է։ Այսինքն` արարքը կարող է որպես հանցագործություն նախատեսվել միայն քրեական օրենքով, և ոչ ոք չի կարող ենթարկվել քրեական պատասխանատվության և պատժի այլ կերպ, քան քրեական օրենքով ուղղակիորեն նախատեսված հանցանք կատարելու համար։ Այսպիսով` չկա հանցագործություն, չկա պատիժ, եթե արարքն իրավական որոշակիության չափանիշին բավարարող եղանակով նախատեսված չէ գործող օրենքով (nullum crimen, nulla poena sine lege)։
15. Վերոնշյալ սկզբունքն իր արտացոլումն է գտել նաև Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքում, որի համաձայն` բացառապես օրենքի հիման վրա կարող է որոշվել հանցագործության առկայությունը և դրա համար պատիժ սահմանվել (nullum crimen, nulla poena sine lege)։ Մասնավորապես, արգելելով նախատեսված հանցագործությունների սահմանների ընդլայնումն ի հաշիվ այն գործողությունների, որոնք նախկինում հանցագործություն չեն համարվել` «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 7-րդ հոդվածը նաև սահմանում է, որ քրեական օրենքը չպետք է ի վնաս մեղադրյալի տարածական մեկնաբանվի, օրինակ` մեկնաբանվի անալոգիայի կիրառմամբ (տե՛ս Կաֆկարիսն ընդդեմ Կիպրոսի գործով (KAFKARIS v. CYPRUS) 2008 թվականի փետրվարի 12-ի վճիռը, գանգատ թիվ 21906/04, կետ 138)։
16. Սույն որոշման 13-15-րդ կետերում մեջբերված սահմանադրական, կոնվենցիոն և օրենսդրական դրույթների, ինչպես նաև Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի իրավական դիրքորոշումների վերլուծությունից հետևում է, որ այդ դրույթներով սահմանված երաշխիքը (nullum crimen, nulla poena sine lege), հանդիսանալով օրենքի գերակայության անքակտելի տարր, առաջնային տեղ է զբաղեցնում ՀՀ Սահմանադրությամբ և «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայով երաշխավորված պաշտպանության համակարգում, որից որևէ շեղում չի թույլատրվում։ Nullum crimen, nulla poena sine lege սկզբունքից հետևում է, որ ցանկացած հանցագործություն և պատիժ պետք է հստակ ամրագրված լինի օրենքով։ Այդ օրենքը չի կարող տարածական մեկնաբանվել, և այն չի կարող կիրառվել անալոգիայով։»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Խարդախությունը՝ խաբեության կամ վստահությունը չարաշահելու եղանակով ուրիշի գույքի զգալի չափերով հափշտակությունը կամ ուրիշի գույքի նկատմամբ իրավունք ձեռք բերելը՝
պատժվում է տուգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի երեքհարյուրապատիկից հինգհարյուրապատիկի չափով, կամ կալանքով՝ առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով։
2. Խարդախությունը, որը կատարվել է՝
1) մի խումբ անձանց կողմից նախնական համաձայնությամբ,
1.1) պաշտոնեական դիրքն օգտագործելով,
2) խոշոր չափերով,
(…)
պատժվում է տուգանքով` նվազագույն աշխատավարձի հինգհարյուրապատիկից հազարապատիկի չափով, կամ ազատազրկմամբ` երկուսից հինգ տարի ժամկետով։
(…)»։
Խարդախության հանցակազմի քրեաիրավական բնութագիրը Վճռաբեկ դատարանի կողմից վերլուծության է ենթարկվել Լիա Ավետիսյանի վերաբերյալ ԵԿԴ/0176/01/09 քրեական գործով 2011 թվականի փետրվարի 24-ի որոշման 22-32-րդ կետերում, որտեղ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները.
«22. (…)
Թեև խարդախության պարագայում առկա է գույքի սեփականատիրոջ կողմից հանցագործին գույքը կամ դրա նկատմամբ իրավունքները փոխանցելու կամային ակտ, սակայն գույքը կամ դրա նկատմամբ իրավունքները փոխանցելու ակտի կամային բնույթը սեփականատիրոջ գիտակցության և կամքի վրա հանցագործի ունեցած ներգործության հետևանք է։ Այս կապակցությամբ էական նշանակություն կարող է ունենալ թե գույքն ուրիշին հանձնելու գործում ով է նախաձեռնություն դրսևորել։ Արդյոք գույքը կամ գույքի նկատմամբ իրավունքները հանձնելու տուժողի մտադրությունն առաջացել է հանցավորի կողմից նրան համոզելու և հորդորելու արդյունքում։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի իմաստով վերոնշյալ հանցավոր ներգործությունն իրականացվում է խաբեությամբ կամ վստահությունը չարաշահելով։ Ասինքն` օբյեկտիվ կողմից խարդախության հանցակազմը դրսևորվում է կատարման հատուկ եղանակով` խաբեությամբ կամ վստահությունը չարաշահելով։
23. Խաբեությունը գույքի սեփականատիրոջը կամ գույքը տիրապետողին մոլորության մեջ գցելու նպատակով իրական, ճշմարիտ փաստերի դիտավորյալ խեղաթյուրումն է կամ ճշմարտության մասին լռելը։ Այսպիսով, խաբեությունը դրսևորվում է հետևյալ երկու եղանակով՝
ա) իրական, ճշմարիտ փաստերի դիտավորյալ խեղաթյուրում,
բ) ճշմարտության մասին լռել։
(…)։
25. Ամփոփելով սույն որոշման 22-24-րդ կետերում շարադրված իրավական վերլուծությունը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ օբյեկտիվ կողմից խարդախությունը կատարվում է խաբեության կամ վստահությունը չարաշահելու եղանակով, ինչի արդյունքում մոլորության մեջ ընկած սեփականատերը կամ իրավասու այլ անձը կամավոր կերպով գույքը կամ գույքի նկատմամբ իրավունքները հանձնում է հանցագործին կամ այլ անձի կամ անձանց կամ չի խոչընդոտում վերջիններիս կողմից այդ գույքը կամ գույքի նկատմամբ իրավունքները վերցնելուն։
26. Սուբյեկտիվ կողմից խարդախությունը բնութագրվում է ուղղակի դիտավորությամբ և շահադիտական նպատակով։
26.1. Խարդախությունը կատարվում է միայն ուղղակի դիտավորության մեղքի ձևով. հանցավորը պետք է գիտակցի, որ խաբեության կամ վստահությունը չարաշահելու միջոցով հափշտակում է ուրիշի գույքը, ինչպես նաև պետք է նախատեսի և ցանկանա դա։
26.2. Խարդախության սուբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է նաև շահադիտական նպատակի առկայությամբ, այսինքն` մինչև գույքը վերցնելը կամ գույքին տիրանալը հանցավորն ի սկզբանե նպատակ է ունենում հափշտակելու այն, չվերադարձնելու գույքը, չկատարելու խոստումը կամ պայմանագրային պարտավորությունները։
Հակառակ դեպքում, երբ գույքը չվերադարձնելու, խոստումը կամ պարտավորությունները չկատարելու դիտավորությունն առաջանում է գույքը վերցնելուց հետո (անկախ շարժառիթից), խարդախության հանցակազմը բացակայում է։
26.3. Խարդախության միջոցով ուրիշի գույքը հափշտակելու ուղղակի դիտավորության և գույքը հափշտակելու շահադիտական նպատակի առկայության կամ բացակայության մասին դատարանի հետևությունները պետք է հիմնված լինեն գործով ձեռք բերված ապացույցների համակցության վրա։
Նշված ապացույցների գնահատման արդյունքում դատարանը յուրաքանչյուր դեպքում պետք է հաստատված համարի, որ անձն ի սկզբանե նպատակ է ունեցել խարդախության միջոցով հափշտակել ուրիշի գույքը, և եթե ապացուցվի, որ ունեցել է, ապա խարդախության հանցակազմն առկա է։
26.4. Ընդ որում, եթե ապացույցների բավարար համակցությամբ և հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշով չի հիմնավորվում, որ շահադիտական նպատակը ծագել է համապատասխան գործարքի կնքումից առաջ, ապա նման դեպքերում խարդախության հանցակազմ առկա չէ։
II. Խարդախության հանցակազմը` դիտարկված մասնավոր-իրավական պարտավորությունների հետ հարաբերակցության մեջ.
27. Սույն գործով Վճռաբեկ դատարանն անհրաժեշտ է համարում անդրադառնալ նաև այն հարցին, թե ինչ հատկանիշների հիման վրա է սահմանազատվում խարդախության հանցակազմը քաղաքացիաիրավական պարտավորությունների չկատարման կամ ոչ պատշաճ կատարման դեպքերից։
(…)։
29. Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ խարդախությունը քաղաքացիաիրավական պարտավորությունների չկատարման կամ ոչ պատշաճ կատարման դեպքերից տարանջատելիս անհրաժեշտ է հաշվի առնել հետևյալ հանգամանքները.
ա) խարդախության դեպքում տուժողին խաբելու կամ նրա վստահությունը չարաշահելու մտադրությունն անձի մոտ ծագում է նախքան գույքը կամ գույքի նկատմամբ իրավունքներ ձեռք բերելը։
բ) խարդախության դեպքում անձի մոտ քաղաքացիաիրավական պայմանագրով ստանձնած պարտավորությունները (գույքը փոխանցել, կատարել վարկային պարտավորությունը, պարտքը վերադարձնել և այլն) չկատարելու դիտավորությունը ծագում է նախքան գույքը կամ գույքի նկատմամբ իրավունքներ ձեռք բերելը։
30. Ելնելով վերոգրյալից` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ եթե քաղաքացիաիրավական հարաբերության հենքը վերաբերում է կարգավորիչ գործառույթ իրականացնող իրավունքի ճյուղին, ապա քրեական իրավունքը և դատավարությունը, մարմնավորելով իրավունքի պահպանիչ գործառույթը, իրենց բնույթով ածանցյալ են իրավունքի տվյալ ճյուղերից, մասնավորապես քաղաքացիական իրավունքից և դատավարությունից։ Այլ կերպ` ներգործության քրեաիրավական և քրեադատավարական միջոցները չպետք է այնպիսին լինեն, որ խաթարեն քաղաքացիաիրավական ու քաղաքացիադատավարական հարաբերությունների ներքին տրամաբանությունը, անորոշություն ու անկանխատեսելիություն ստեղծեն քաղաքացիաիրավական շրջանառության մեջ։
31. Այս առումով անթույլատրելի է գործող քաղաքացիական օրենսդրության պահանջների անտեսմամբ բնականոն գույքային շրջանառությունը խաթարող գործարքներ կնքելու պրակտիկան։ Այդ փաստերը կարող են խեղաթյուրել քաղաքացիաիրավական հարաբերությունները, սպառնալ իրավական անվտանգությանը, պայմաններ ստեղծել, որ անձինք խուսափեն հարկային պարտավորությունների կատարումից, ինչպես նաև այլ եղանակներով վնասել իրավաչափ հանրային շահերը։
Նման դեպքերում պետությունը պարտավոր չէ գործող քաղաքացիական օրենսդրության պահանջների անտեսմամբ գործարքներ կնքած քաղաքացիների գույքային և այլ իրավունքների վերականգնումը դիտել հանրային շահի տիրույթում և հանրային միջոցներ ծախսելով՝ իրականացնել նշված մասնավոր շահերի քրեաիրավական պաշտպանություն։
Այդ մասնավոր շահերի պաշտպանությունը, որպես ընդհանուր կանոն, պետք է կատարվի մասնավոր իրավունքի տիրույթում` քաղաքացիաիրավական և քաղաքացիադատավարական միջոցներով։
(…)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածով նախատեսված խարդախության հանցակազմը քաղաքացիաիրավական պարտավորությունների խախտման դեպքերից սահմանազատելու կապակցությամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Վարդան Մարատի Մաթևոսյանի վերաբերյալ թիվ ԵՇԴ/0037/01/11 քրեական գործով 2012թ. հունիսի 8-ի որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները`
«(…) 22. Վերոգրյալի հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն անհրաժեշտ է համարում առանձնացնել քրեաիրավական ներգործության միջոցներից քաղաքացիաիրավական ներգործության միջոցների տարբերակման հետևյալ հիմքերը՝
ա) քրեաիրավական ներգործության միջոցը հիմնվում է օրինականության սկզբունքի վրա. քրեական պատասխանատվության միակ հիմքն այնպիսի արարքի կատարումն է, որն իր մեջ պարունակում է քրեական օրենքով նախատեսված հանցակազմի բոլոր հատկանիշները։ ՀՀ քրեական օրենսգրքով արգելված արարք կատարած անձը ենթակա է պատասխանատվության՝ անկախ որևէ անձին վնաս պատճառված լինելու հանգամանքից։ Այլ խոսքով՝ քրեաիրավական ներգործության միջոցները նպատակ են հետապնդում պատժել հանցանք կատարած անձին։
Քաղաքացիաիրավական ներգործության միջոցները հիմնվում են ֆիզիկական կամ իրավաբանական անձին պատճառված վնասը վերականգնելու, փոխհատուցելու գաղափարի վրա և իրավախախտի համար առաջացնում են միայն գույքային հետևանքներ։
բ) արարքի ճիշտ քրեաիրավական որակման և հետևաբար նաև քրեաիրավական ներգործության միջոցի ընտրության համար կարևոր նշանակություն ունի մեղքի ձևը։
Քաղաքացիաիրավական ներգործության միջոցների կիրառման ժամանակ իրավախախտի կողմից պատճառված վնասը ենթակա է հատուցման ամբողջ ծավալով՝ անկախ նրա մեղքի ձևից։
գ) ՀՀ քրեական օրենքով արգելված արարք կատարած անձին պատասխանատվության ենթարկելիս պետությունը (բացառությամբ մասնավոր մեղադրանքի գործերի) կաշկանդված չէ տուժողի կարծիքով և հանրային միջոցներով իրականացնում է քրեաիրավական պաշտպանություն։
Քաղաքացիաիրավական պարտավորությունների խախտման դեպքում կողմերը կարող են ազատ կամահայտնության արդյունքում համաձայնության գալ հասցված վնասի վերականգնման հարցում։ Այլ խոսքով՝ քաղաքացիները և իրավաբանական անձինք իրենց քաղաքացիական իրավունքների պաշտպանությունն իրականացնում են իրենց հայեցողությամբ։
23. Ընդհանրացնելով քրեաիրավական ներգործության միջոցներից քաղաքացիաիրավական ներգործության միջոցների տարբերակման վերոնշյալ հիմքերը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ այն դեպքում, երբ քաղաքացիաիրավական պարտավորությունների խախտումն իր մեջ չի պարունակում քրեական օրենսգրքի համապատասխան հոդվածով նախատեսված հանցակազմի հատկանիշները, նշված արարքը կատարած անձի նկատմամբ քրեաիրավական ներգործության միջոցների կիրառությունը բացառվում է։ Այս դեպքում քաղաքացիական իրավունքների պաշտպանությունը տուժողի հայեցողությամբ պետք է կատարվի մասնավոր իրավունքի տիրույթում` քաղաքացիաիրավական և քաղաքացիադատավարական միջոցներով։
Միևնույն ժամանակ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ այն դեպքում, երբ քրեական օրենքով արգելված արարքի հետևանքով որևէ անձի գույքային վնաս է պատճառվել, քրեական պատասխանատվությունից բացի, դրա հետ համակցության մեջ, կարող են գործել նաև քաղաքացիաիրավական պատասխանատվության միջոցները։
24. (…)
բ) խարդախության և քաղաքացիաիրավական պարտավորությունների խախտման դեպքերը միմյանցից տարանջատվում են օբյեկտիվ կողմի հատկանիշներով։
Ինչպես արդեն նշվել է Լ.Ավետիսյանի գործով որոշման մեջ, օբյեկտիվ կողմից խարդախությունը կատարվում է խաբեության կամ վստահությունը չարաշահելու եղանակով, ինչի արդյունքում մոլորության մեջ ընկած սեփականատերը կամ իրավասու այլ անձը կամավոր կերպով գույքը կամ գույքի նկատմամբ իրավունքները հանձնում է հանցագործին կամ այլ անձի կամ անձանց կամ չի խոչընդոտում վերջիններիս կողմից այդ գույքը կամ գույքի նկատմամբ իրավունքները վերցնելուն։ Մինչդեռ քաղաքացիաիրավական պարտավորությունների խախտում արձանագրելիս պետք չէ, որ անձը գույքը կամ գույքի նկատմամբ իրավունքը ստանալիս խաբեության կամ վստահությունը չարաշահելու եղանակով ազդած լինի գույքի սեփականատիրոջ կամ գույքը տիրապետողի կամքի վրա` վերջինիս մոտ առաջ բերելով գույքի հանձնման օրինականության պատրանք։ Այս դեպքում քաղաքացիական իրավահարաբերությունների անբարեխիղճ սուբյեկտը գույքը կամ դրա նկատմամբ իրավունքը կարող է ստանալ օրինական ճանապարհով, սակայն հետագայում ինչ-ինչ պատճառներով չկատարել կամ ոչ պատշաճ կատարել գույքի փոխանցման հետ կապված ստանձնած պարտավորությունները։
25. Վերոգրյալի հետ մեկտեղ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ խարդախությունը և քաղաքացիաիրավական պարտավորությունների խախտումն օբյեկտիվ կողմի հատկանիշներով հաճախ համընկնում են։ Հետևաբար, այստեղ պետք է նկատի ունենալ, որ խարդախությունը` որպես հանցագործություն, քաղաքացիաիրավական պարտավորությունների խախտման դեպքերից տարբերվում է սուբյեկտիվ կողմով։ Մասնավորապես՝ խարդախությունը սուբյեկտիվ կողմից բնութագրվում է ուղղակի դիտավորությամբ, ինչը ենթադրում է, որ հանցավորը գիտակցում է, որ խաբեության կամ վստահությունը չարաշահելու միջոցով հափշտակում է ուրիշի գույքը, ինչպես նաև նախատեսում և ցանկանում է դա։
Միևնույն ժամանակ խարդախության սուբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է շահադիտական նպատակի առկայությամբ, այսինքն` մինչև գույքին կամ գույքային իրավունքին տիրանալը հանցավորը նպատակ է ունենում հափշտակել այն, չվերադարձնել գույքը, չկատարել խոստումը կամ պայմանագրային պարտավորությունները։ Մինչդեռ քաղաքացիաիրավական պարտավորությունների խախտման դեպքում անձը նման նպատակ չի ունենում։
26. Հիմք ընդունելով սույն որոշման նախորդ կետում շարադրված վերլուծությունը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ խարդախության մեղադրանքով անձին քրեական պատասխանատվության ենթարկելու համար անհրաժեշտ է ապացույցների բավարար ամբողջությամբ հիմնավորել, որ հանցավորը դիտավորություն է ունեցել խաբեության կամ վստահությունը չարաշահելու եղանակով հափշտակել ուրիշին պատկանող գույքը։
Այն դեպքում, երբ առկա է մասնավոր-իրավական պայամանագրի կամ այլ տեսակի քաղաքացիաիրավական պարտավորության խախտում, ապա նշվածը որպես խարդախություն որակելու համար անհրաժեշտ է հաստատված համարել, որ անձն ի սկզբանե նպատակ չի ունեցել իրականացնելու գույքի կամ դրա նկատմամբ իրավունքի փոխանցման հետ կապված իր վրա վերցրած պարտավորությունները։
27. Անձի կողմից խարդախություն կատարելու դիտավորության առկայության մասին, մասնավորապես, կարող են վկայել պարտավորությունների կատարման համար անհրաժեշտ ֆինանսական կամ տեխնիկական միջոցների, համապատասխան արտոնագրերի բացակայությունը, հանցավորի կողմից կեղծ փաստաթղթերի, երաշխավորագրերի օգտագործումը, ունեցած ֆինանսական պարտավորությունների վերաբերյալ տեղեկությունները թաքցնելը, կեղծ ձեռնարկություն ստեղծելը, որը հանդես է եկել որպես պայմանագրի կողմ և այլն։
Վճռաբեկ դատարանն անհրաժեշտ է համարում շեշտել նաև, որ վերը նշված փաստական հանգամանքների հետ մեկտեղ յուրաքանչյուր դեպքում, գործով ձեռք բերված ապացույցների ամբողջ զանգվածի գնահատմամբ, պետք է հիմնավորվի, որ անձը նպատակադրված չի եղել իրականացնելու իր վրա վերցված քաղաքացիաիրավական պարտավորությունները և ցանկացել է խաբեության կամ վստահությունը չարաշահելու եղանակով հափշտակել ուրիշին պատկանող գույքը։
Ընդ որում, եթե ապացույցների բավարար համակցությամբ և հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշով չի հաստատվում վերոգրյալը, ապա անձի արարքում բացակայում է խարդախության հանցակազմը, հետևաբար նրան պատասխանատվության ենթարկելու հարցը պետք է լուծվի մասնավոր իրավունքի տիրույթում` քաղաքացիաիրավական և քաղաքացիադատավարական միջոցներով։»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանն Ռուդիկ Լազրի Բալասանյանի վերաբերյալ ԵԿԴ/0199/01/13 քրեական գործով 2014 թվականի դեկտեմբերի 16-ի որոշման մեջ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները.
«(…)
17. (…) Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական գործերի քննության շրջանակներում դատարանն իրավասու չէ քրեական դատավարության կարգով քննություն իրականացնել քաղաքացիական բնույթի իրավահարաբերությունները (վեճը) պարզելու ուղղությամբ և հաստատել այդպիսի վեճի առարկան կազմող իրավաբանական փաստեր։ Վճռաբեկ դատարանի վերջին դիրքորոշումը հիմնավորվում է համապատասխան փաստերը հաստատելու քաղաքացիադատավարական կանոնների՝ քրեադատավարական կանոններից սկզբունքային տարբերությամբ և դրանք մեկը մյուսով փոխարինելու անթույլատրելիությամբ։ Հակառակ դեպքում քրեական վարույթ իրականացնող դատարանը դուրս կգա իր իրավասության սահմաններից, արդյունքում կխաթարվի քաղաքացիաիրավական ու քաղաքացիադատավարական հարաբերությունների ներքին տրամաբանությունը։ Այս առումով անհրաժեշտ է նաև նշել, որ իր իրավասությունների սահմանազանցում թույլ տված դատարանը Կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասի իմաստով չի կարող հանդիսանալ «օրենքի հիման վրա ստեղծված դատարան» վիճարկվող դատավարության առնչությամբ (տե՛ս Sokurenko and Strygun v. Ukraine գործով Եվրոպական դատարանի 2006 թվականի հուլիսի 20-ի վճիռը, գանգատներ թիվ 29458/04 և 29456/04, կետ 28)։ Արդյունքում կխախտվի անձի արդար դատաքննության իրավունքը։
19. (…) Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ այն դեպքում, երբ խարդախության հանցակազմի օբյեկտիվ կողմն արտահայտվում է մասնավոր-իրավական պայմանագրի կամ այլ տեսակի քաղաքացիաիրավական պարտավորության խախտմամբ, քրեական գործի շրջանակներում դատարանն իրավասու չէ քննարկել և լուծել քաղաքացիաիրավական պարտավորության առկայության կամ բացակայության վերաբերյալ վեճ։ Քննարկվող գործերով մասնավոր-իրավական պայմանագրի կամ այլ տեսակի քաղաքացիաիրավական պարտավորության խախտման առկայության դեպքում դատարանի իրավասությունը սահմանափակված է հանցակազմի մնացած հատկանիշները, այդ թվում՝ օբյեկտիվ կողմի մյուս հատկանիշները՝ հանցագործության կատարման եղանակը (խաբեությունը և վստահությունը չարաշահելը), հետևանքը, պատճառահետևանքային կապն արարքի և հետևանքի միջև, սուբյեկտիվ կողմը (ուղղակի դիտավորություն, շահադիտական նպատակ) բնութագրող հանգամանքները պարզելով։ Միևնույն ժամանակ Վճռաբեկ դատարանն անհրաժեշտ է համարում նշել, որ վերջին դիրքորոշումը կողմերի միջև քաղաքացիաիրավական վեճի բացակայության դեպքում չի սահմանափակում քրեական գործի շրջանակներում քաղաքացիաիրավական գործարքները որպես գրավոր ապացույցներ գնահատելու վարույթ իրականացնող մարմնի լիազորությունը։
(…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը ապացույցները գնահատում են իրենց ներքին համոզմամբ»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածի համաձայն` «Միայն ապացույցների հիման վրա են հաստատվում`
1) դեպքը և հանգամանքները (կատարման ժամանակը, տեղը, եղանակը և այլն).
2) կասկածյալի և մեղադրյալի առնչությունը դեպքին.
3) հանցագործության` քրեական օրենքով նախատեսված հատկանիշները.
4) անձի մեղավորությունը քրեական օրենքով չթույլատրված արարքը կատարելու մեջ.
5) քրեական օրենքով նախատեսված պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ խստացնող հանգամանքները.
6) այն հանգամանքները, որոնցով դատավարության մասնակիցը կամ քրեական դատավարությանը մասնակցող այլ անձը հիմնավորում է իր պահանջները, եթե այլ բան նախատեսված չէ օրենքով»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման` վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից։
2. Հետաքննության մարմնի աշխատակիցը, քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով օրենքով, ապացույցները գնահատում են ապացույցների համակցության մեջ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված իրենց ներքին համոզմամբ։»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 365-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«Մեղադրական դատավճիռը չի կարող հիմնված լինել ենթադրությունների վրա և կայացվում է միայն այն դեպքում« երբ հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունն ապացուցված է դատական քննության ընթացքում։ Հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունը կարող է համարվել ապացուցված« եթե դատարանը« ղեկավարվելով անմեղության կանխավարկածով« հիմնվելով պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դատական քննության ընթացքում գործի հանգամանքների հետազոտման արդյունքների վրա« դատաքննության ժամանակ հետազոտված հավաստի ապացույցների հիման վրա« ամբաստանյալի մեղավորության մասին չփարատվող բոլոր կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով« սույն օրենսգրքի 360 հոդվածի առաջին մասի 1-4-րդ կետերում նշված հարցերին տալիս է հաստատող պատասխաններ։»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 371-րդ հոդվածի համաձայն`
«Դատավճռի նկարագրական-պատճառաբանական մասում ցույց է տրվում (...)
3) այն ապացույցները, որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները, ինչպես նաև այս կամ այն ապացույցն անարժանահավատ համարելու փաստարկները»։
Վերոշարադրյալ նորմերը ՀՀ վճռաբեկ դատարանը վերլուծության է ենթարկել Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի վերաբերյալ ԵԿԴ/0252/01/13 քրեական գործով 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի որոշման մեջ և արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումները.
«28. (…) ապացույցների բավարարությունը ենթադրում է կոնկրետ գործով ապացուցման շրջանակների այնպիսի որոշումը, որպեսզի հավաքված ապացույցները որակական կողմից ապահովեն ապացուցման առարկայի յուրաքանչյուր տարրի պարզումը, իսկ քանակական կողմից` այդ հանգամանքների բացահայտման արժանահավատությունը և դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունն ու պատճառաբանվածությունը։
(…)
Վճռաբեկ դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի համակարգային վերլուծության հիման վրա արձանագրում է ապացույցների բավարարությունը որոշելու հետևյալ ընդհանուր չափանիշները՝
1) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունք,
2) դատավարական որոշումների հիմնավորվածություն և պատճառաբանվածություն,
3) անմեղության կանխավարկած» (տե՛ս Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 14-15-րդ կետերը, իսկ վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքի, դատավարական որոշումների հիմնավորվածության և պատճառաբանվածության, անմեղության կանխավարկածի մասին մանրամասն տե՛ս նույն որոշման 16-19-րդ կետերը)։
(…)
30. Անդրադառնալով անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին` Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ քրեական դատավարությունում կանխավարկածը օրենքով կամ նախադեպային իրավունքով հաստատված այն կանոնն է, որի համաձայն՝ որոշակի հանգամանք համարվում է հաստատված, քանի դեռ օրենքով սահմանված կարգով չի ապացուցվել հակառակը։ Մարդու անմեղությունը քրեական դատավարության կարևորագույն կանխավարկածներից է, որն ամրագրված է ինչպես ՀՀ Սահմանադրությամբ, միջազգային պայմանագրերով և օրենքներով, այնպես էլ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի և Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքով։ Հանցանք կատարելու մեջ անձի մեղավորությունը հաստատված համարելը ոչ այլ ինչ է, քան անմեղության կանխավարկածի հաղթահարում։ Միևնույն ժամանակ, անձին դատապարտելու համար համարժեք ապացույցների բավարար համակցության բացակայությունը նշանակում է, որ անձի անմեղության կանխավարկածը հաղթահարված չէ։ Այլ խոսքով՝ քրեական դատավարության ընթացքում չապացուցված մեղավորությունը հավասարազոր է ապացուցված անմեղության։
(…) Այլ խոսքով` հանցանքի մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր անձի վերաբերյալ` ապացուցման ենթակա յուրաքանչյուր հանգամանքի կապակցությամբ դատարանի հետևությունը պետք է հիմնված լինի ոչ թե գնահատողական դատողությունների, կանխատեսումների կամ կարծիքների, այլ կոնկրետ գործով օրենքով սահմանված կարգով ձեռք բերված փաստական տվյալների վրա։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ մեղսագրվող հանցագործության և դրա հատկանիշների ապացուցման բեռը կրում է մեղադրանքի կողմը, իսկ չփարատված կասկածները պետք է մեկնաբանվեն հօգուտ մեղադրյալի։ Դրանից հետևում է, որ մեղադրանքի կողմը կրում է անձի մեղքը հաստատելու համար բավարար ապացույցներ ներկայացնելու պարտականությունը (…)» (տե՛ս Մարգար Հակոբյանի վերաբերյալ 2013 թվականի մայիսի 8-ի թիվ ԵԿԴ/0168/01/12 որոշման 13-րդ կետը)։ Անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել և իրավական դիրքորոշում է արտահայտել նաև Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի գործով որոշման մեջ (տե՛ս Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0044/01/11 որոշման 14-րդ կետը)։
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի ուսումնասիրությունը ևս ցույց է տալիս, որ Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 2-րդ կետով երաշխավորված անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը, ի թիվս այլոց, ենթադրում է մեղադրանքի կողմի պարտականությունը ներկայացնելու անձին դատապարտելու համար բավարար ապացույցներ (տե՛ս, ի թիվս այլոց, Barbera Messegue and Jabardo v. Spain, գանգատ թիվ 10590/83, 1988 թվականի դեկտեմբերի 6-ի վճիռ, 77-րդ կետ, Janosevic v. Sweden, գանգատ թիվ 34619/97, 2002 թվականի հուլիսի 23-ի վճիռ, 97-րդ կետ)։
Այսպիսով, անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը ենթադրում է ապացույցների այնպիսի ամբողջության առկայություն, որն անհրաժեշտ է անձի մեղավորությունը ողջամիտ (հիմնավոր) կասկածից վեր ապացուցված համարելու, այլ ոչ թե անձի մեղավորության մասին ենթադրություններ անելու համար։
31. Ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս չափանիշին՝ ներքին համոզմունքին (…) «ներքին համոզմունքը» սուբյեկտիվ-օբյեկտիվ կատեգորիա է։ Այն ապացույցների գնահատումն իրականացնող սուբյեկտի գիտակցված և ողջամիտ համոզվածությունն է իր իսկ կողմից կայացված որոշման հիմնավորվածության մեջ (սուբյեկտիվ բնույթ)։ Այդպիսի համոզվածությունը պետք է ձևավորված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննության արդյունքում և հիմնվի թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների բավարար համակցությամբ հաստատված փաստերի վրա, որոնք անկողմնակալ դիտորդի մոտ ողջամտորեն կձևավորեն նույն համոզվածությունը (օբյեկտիվ բնույթ)։
(…) Այլ խոսքով, ներքին համոզմունքը հիմնվում է ողջամիտ կարծիքի, գիտելիքի վրա, այլ ոչ թե ենթադրությունների, երևակայության, համակրանքի, հակակրանքի կամ կանխակալ կարծիքի վրա։
Ներքին համոզմունքի՝ որպես ապացույցների գնահատման արդյունքի օբյեկտիվ հիմքը քրեական գործով ձեռք բերված, բազմակողմանի և օբյեկտիվ հետազոտված ապացույցների բավարար համակցությունն է։ Այս առումով անհրաժեշտ է վերլուծել ապացույցների թույլատրելիության, վերաբերելիության և արժանահավատության հատկանիշները, որոնց տեսանկյունից ապացույցները ենթակա են գնահատման։
(…)
32. Ապացույցների գնահատման արդյունքում ձևավորված ներքին համոզմունքն իրավական նշանակություն է ստանում և օբյեկտիվացվում ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս՝ դատավարական որոշումների հիմնավորման և պատճառաբանման չափանիշի միջոցով (սույն չափանիշի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումների մասին տե՛ս նաև Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 18-րդ կետը)։ Ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը ենթադրում է ապացույցները բարեխիղճ վերլուծության ենթարկելու պարտականություն։
Վերջին դիրքորոշումը բխում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի 4-րդ մասի պահանջից, որի համաձայն՝ «Դատարանի դատավճիռը պետք է լինի պատճառաբանված։ Պատճառաբանման ենթակա են դատարանի կողմից դատավճռում շարադրվող բոլոր հետևությունները և որոշումները»։
(…) Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ դատարանը պարտավոր է իր դատական ակտում ամրագրել և թույլատրելիության, վերաբերելիության ու արժանահավատության տեսանկյունից գնահատման ենթարկել այն ապացույցները, որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները, ինչպես նաև նշել այս կամ այն ապացույցն անարժանահավատ համարելու փաստարկները (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 371-րդ հոդվածի 3-րդ կետ)։ Հակառակ դեպքում ապացույցների գնահատումը, դրա արդյունքում դատարանի համապատասխան ներքին համոզմունքի ձևավորումը կկրեն սուբյեկտիվ բնույթ, կհանգեցնեն կամայականության և անձի արդար դատաքննության իրավունքի խախտման՝ սահմանափակելով նաև դատական ակտի օրինականությունը և հիմնավորվածությունը ստուգելու վերադաս դատարանի հնարավորությունը։
33. Սույն որոշման 29-32-րդ կետերում կատարված իրավական վերլուծության հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ գործի լուծման համար ապացույցների բավարարությունը որոշելու չափանիշները սերտորեն փոխկապակցված են և փոխադարձաբար պայմանավորում են միմյանց։ Գործի լուծման համար բավարար ապացույցներ ասելով` պետք է հասկանալ թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների համակցություն, որը, հաղթահարելով անմեղության կանխավարկածը, անաչառ դիտորդի մոտ կձևավորի հիմնավոր կասկածից վեր համոզվածություն անձի մեղավորության վերաբերյալ, ինչպես նաև կհաստատի գործով ապացուցման առարկան կազմող մյուս հանգամանքները և հնարավորություն կտա կայացնել հիմնավորված և պատճառաբանված որոշում։
Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանը նաև արձանագրել է. «Ապացույցների բավարարությունը չի կարող որոշվել թվաբանական ցուցանիշով (…) ։ Ակնհայտ է, որ ապացույցները բավարար չեն, եթե`
1) գործում բացակայում է որևէ ապացույց գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող որևէ հանգամանքի պարզման համար,
2) եղած ապացույցը թույլ չի տալիս պարզել այդ հանգամանքը անհրաժեշտ խորությամբ և լրիվությամբ,
3) այդ հանգամանքի ապացուցվածությունը կասկած է հարուցում։» (տե՛ս Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 17-րդ կետը)։
Այսպիսով, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշը։ Ընդ որում, «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշ ասելով, պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը։ Վերոգրյալը չի նշանակում, որ հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորությունն ընդհանրապես չի կարող առաջացնել որևէ կասկած, սակայն այդպիսի կասկածի հավանականության դեպքում դրա աստիճանը պետք է լինի աննշան (խիստ ցածր)։ Այլ խոսքով՝ մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած։»։
Ամբաստանյալ Հովհաննես Խաչատրյանին մեղադրանք է առաջադրվել հետևյալ արարքի համար, որ նա` «ի սկզբանե իր ստանձնած պարտավորությունները չկատարելու և Էդ. Ավետիսյանի վստահությունը չարաշահելու եղանակով, խաբեությամբ ուրիշի գույքը հափշտակելու դիտավորությամբ` Էդուարդ Լյովայի Ավետիսյանից խոշոր չափի 3.700 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 1.491.100 ՀՀ դրամ գումարով «Բի Էմ Դաբլյու 520» մակնիշի, 33OV198 պետհամարանիշի ավտոմեքենան տարաժամկետ գնելու` մինչև 2013 թվականի փետրվարի 15-ը 3.700 ԱՄՆ դոլլար գումարը վճարելու պատրվակով, 2013թ. հունվարի 5-ին, Երևան քաղաքի Կոնդ թաղամասում խաբեությամբ ձեռք է բերել նշված ավտոմեքենան և չկատարելով համապատասխան վճարումները` հափշտակել այն ու 2013թ. հունվարի 11-ին 1.200 ԱՄՆ դոլարին համարժեք 489.600 ՀՀ դրամ գումարով վաճառել է Ամասիա Գևորգի Բարսեղյանին։»։
Ամբաստանյալ Հովհաննես Խաչատրյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով առաջադրված մեղադրանքի հիմքում դրվել են հետևյալ ապացույցները.
1) տուժող Էդ. Ավետիսյանի ցուցմունքները,
2) վկաներ Ա. Բարսեղյանի, Ա. Ղարիբյանի ցուցմունքները,
3) լուսանկարով անձին ճանաչման ներկայացնելու մասին 2013թ. օգոստոսի 15-ի և 16-ի արձանագրությունները,
4) իրեղեն ապացույց ճանաչված «Բի Էմ Դաբլյու 520» մակնիշի, 33OV198 պետհամարանիշի ավտոմեքենայի առկայությունը,
5) ապացույց ճանաչված, այլ փաստաթուղթ հանդիսացող, Հովհաննես Խաչատրյանի կողմից Ամասիա Բարսեղյանին 2013թ. հունվարի 11-ին տրված պարտավորագրի բնօրինակը,
6) ապացույց ճանաչված, այլ փաստաթուղթ հանդիսացող, Հովհաննես Խաչատրյանի կողմից Էդ. Ավետիսյանին տրված պարտավորագրի պատճենը,
7) ապացույց ճանաչված, այլ փաստաթուղթ հանդիսացող, «Գյումրու ծննդատուն» ՓԲԸ-ից ստացված 2014թ.-ի նոյեմբերի 12-ի թիվ 184 գրությունը։
Դատարանը գտնում է, որ տվյալ քրեական գործով նախաքննության մարմնի կողմից ձեռք բերված վերոհիշյալ ապացույցները բավարար չեն, դրանք չեն կարող իրենց թույլատրելիության, վերաբերելիության և բավարարության առումով իրենց համակցության մեջ հիմք հանդիսանալ ամբաստանյալ Հովհաննես Հմայակի Խաչատրյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով առաջադրված մեղադրանքը հիմնավոր ճանաչելու, վերջինիս այդ հանցագործության կատարման մեջ մեղավոր ճանաչելու և մեղադրական դատավճիռ կայացնելու համար, հետևյալ պատճառաբանությամբ.
«Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին» ՀՀ օրենքի 13-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Տրանսպորտային միջոցների սեփականության, գրավի և լիզինգի պայմանագրով վարձակալության իրավունքները ենթակա են պետական գրանցման։ (…)
2. Տրանսպորտային միջոցի հետ կատարվող գործարքներից ծագող սեփականության իրավունքը ենթակա է (պետք է ներկայացվի) ճանապարհային ոստիկանությունում պետական գրանցման կողմերի` գործարքն ստորագրելու օրվանից սկսած 15-oրյա ժամկետում, (…)
3. Հայաստանի Հանրապետությունում տրանսպորտային միջոցի հետ կատարվող գործարքներից ծագող տրանսպորտային միջոցի սեփականության իրավունքը ծագում է (պետությունը ճանաչում է) պետական գրանցման պահից։ (…)
4. Տրանսպորտային միջոցի հետ կապված գործարքները չեն կարող իրականացվել առանց տրանսպորտային միջոցի սեփականության վկայականի, իսկ գործարքի կողմերից որևէ մեկի պահանջով՝ նաև ճանապարհային ոստիկանության՝ այդ տրանսպորտային միջոցի պետական գրանցումն իրականացրած ստորաբաժանման կողմից տրված՝ տրանսպորտային միջոցի օտարման նկատմամբ սահմանափակումների վերաբերյալ տեղեկանքի։ (…)
5. Տրանսպորտային միջոցի հետ կատարվող գործարքներից ծագող սեփականության, գրավի կամ լիզինգի պայմանագրով վարձակալության իրավունքի գրանցման պահանջը չպահպանելը հանգեցնում է դրա անվավերության (նման գործարքն առ ոչինչ է), բացառությամբ այլ երկրներում տվյալ երկրի օրենսդրությամբ սահմանված կարգով ծագած սեփականության իրավունքի, որի գրանցման պահանջը չպահպանելը հանգեցնում է օրենքով սահմանված պատասխանատվության։
(…)
20. Տրանսպորտային միջոցը հաշվառվում է սեփականատիրոջ անվամբ (մեկից ավելի սեփականատերերի դեպքում տրանսպորտային միջոցը բոլոր սեփականատերերի համաձայնությամբ հաշվառվում է նրանցից մեկի անվամբ)։
(…)»։
ՀՀ կառավարության 2010թ. սեպտեմբերի 9-ի թիվ 1251-Ն որոշմամբ հաստատված «Տրանսպորտային միջոցների պետական հաշվառման» կարգի համաձայն`
«(…)
4. Տրանսպորտային միջոցները հաշվառվում են սեփականատերերի անվամբ, որոնք նշված են տրանսպորտային միջոցի սեփականության իրավունքի պետական գրանցման վկայականում՝ բացառությամբ իրավաբանական անձանց, Հայաստանի Հանրապետությանը կամ համայնքներին սեփականության իրավունքով պատկանող, սակայն դրանց կողմից ստեղծված իրավաբանական անձի կարգավիճակ չունեցող կազմակերպությունների (հիմնարկ, պետական մարմին, իրավաբանական անձ չհանդիսացող կազմակերպություններ) կողմից շահագործվող տրանսպորտային միջոցների, որոնք հաշվառվում են դրանք շահագործող կազմակերպությունների անվամբ (ֆիզիկական անձանցից բացի մյուս սուբյեկտները, այսուհետ` կազմակերպություններ)։
5. Ֆիզիկական անձի անվամբ տրանսպորտային միջոցը հաշվառվում է ըստ նրա հաշվառման, իսկ դրա բացակայության դեպքում` ժամանակավոր հաշվառման, իսկ վերջինի բացակայության դեպքում` փաստացի բնակության վայրի։
(…)»։
Դատական քննությամբ հիմնավորվել է, որ վկա Ա. Ղարիբյանը, 2012թ. սեպտեմբերի 12-ին, սեփականության իրավունքով իրեն պատկանող, «Բի Էմ Դաբլյու 520» մակնիշի, 33OV198 պետհամարանիշի ավտոմեքենան 3.700 ԱՄՆ դոլար գումարով, տարաժամկետ վճարման պայմանով վաճառելու մասին բանավոր պայմանավորվածություն է ձեռք բերել տուժող Էդ. Ավետիսյանի հետ։ Համաձայն այդ պայմանավորվածության` ավտոմեքենայի արժեքի ամբողջ գումարի վճարումից հետո միայն այն կարող էր դառնալ տուժող Էդ. Ավետիսյանի սեփականությունը և որպես այդպիսին հաշվառվել նրա անվամբ։
Տուժող Էդուարդ Ավետիսյանի կողմից վկա Աշոտ Ղարիբյանին 2012թ. սեպտեմբերի 16-ին տրված պարտավորագրի համաձայն` Է. Ավետիսյանը Ա. Ղարիբյանից 2012թ. սեպտեմբերի 16-ին գնել է «Բի Էմ Դաբլյու 520» մակնիշի, 33 OV 198 պետհամարանիշի ավտոմեքենան` 3.700 ԱՄՆ դոլար գումարով։ Իր կողմից վճարվել է 2.500 ԱՄՆ դոլար գումար, իսկ մնացած 1.200 ԱՄՆ դոլար գումարը պարտավորվել է վճարել փուլային եղանակով` հետևյալ ժամանակացույցով.
16.03.2013թ.` 250 /երկու հարյուր հիսուն/ ԱՄՆ դոլար,
16.04.2013թ.` 250 /երկու հարյուր հիսուն/ ԱՄՆ դոլար,
16.05.2013թ.` 250 /երկու հարյուր հիսուն/ ԱՄՆ դոլար,
16.06.2013թ.` 250 /երկու հարյուր հիսուն/ ԱՄՆ դոլար,
16.07.2013թ.` 200 /երկու հարյուր/ ԱՄՆ դոլար։
Տուժող Էդ. Ավետիսյանը, 2013թ. հունվարի 5-ին, ամբաստանյալ Հ. Խաչատրյանին հայտնել է, որ այդ ավտոմեքենան իր սեփականությունն է, որից հետո, իրականում սեփականության իրավունքով վկա Ա. Ղարիբյանին պատկանող, «Բի Էմ Դաբլյու 520» մակնիշի, 33 OV 198 պետհամարանիշի ավտոմեքենան 3.700 ԱՄՆ դոլարով Հ. Խաչատրյանին վաճառելու մասին պայմանավորվածություն է ձեռք բերել նրա հետ։ Հ. Խաչատրյանը պարտավորվել է մինչև 2015թ. փետրվարի 15-ը Էդուարդ Ավետիսյանին վճարել 3.700 ԱՄՆ դոլար գումարին համարժեք ՀՀ դրամ։ Ավտոմեքենայի նկատմամբ սեփականության իրավունքի պետական գրանցում կամ դրա նոր հաշվառում չի կատարվել։
2013թ. հունվարի 11-ին ամբաստանյալ Հ. Խաչատրյանը բանավոր կարգով պայմանավորվել է վկա Ա. Բարսեղյանի հետ` վերոհիշյալ ավտոմեքենան 1.200 ԱՄՆ դոլար արժեքով նրան վաճառելու մասին, Ա. Բարսեղյանից վերցրել է 560 /հինգ հարյուր վաթսուն/ ԱՄՆ դոլար և համաձայնության են եկել, որ մնացած մասը` 640 ԱՄՆ դոլարը, Ա. Բարսեղյանը պարտավորվում է վճարել 2013թ. փետրվարի 10-ին, իսկ այն վճարելուց հետո Հ. Խաչատրյանը պարտավորվում է ավտոմեքենան որպես սեփականություն հաշվառել Ա. Բարսեղյանի անվամբ։ Նշված 640 ԱՄՆ դոլար գումարն Ա. Բարսեղյանի կողմից վճարվել է, սակայն նրա անվամբ որպես սեփականություն այդ ավտոմեքենան չի հաշվառվել։
ՀՀ ոստիկանության «Ճանապարհային ոստիկանություն» ծառայության 2015թ. փետրվարի 09-ի թիվ 17-7-1942 գրության համաձայն` «Բի Էմ Դաբլյու 520» մակնիշի, 33 OV 198 պետհամարանիշի ավտոմեքենան 2012թ. հուլիսի 24-ից մինչև 2015թ. փետրվարի 9-ը հաշվառված է Աշոտ Միշայի Ղարիբյանի (ծնված` 03.06.1965թ., հասցեն` ք. Երևան, Բաշինջաղյան 1-ին փող., 14շ., բն. 42, անձնագիր AM0310337) անվամբ, այսինքն` ավտոմեքենայի նկատմամբ սեփականության իրավունքի պետական գրանցում կամ նոր հաշվառում չի կատարվել։
Այսպիսով, վկա Ա. Ղարիբյանին սեփականության իրավունքով պատկանող, տուժող Էդ. Ավետիսյանի կողմից օգտագործվող, «Բի Էմ Դաբլյու 520» մակնիշի, 33 OV 198 պետհամարանիշի ավտոմեքենան ամբաստանյալ Հ. Խաչատրյանը վերցրել է տուժողից` գնելու պատրվակով, սակայն վկա Ա. Բարսեղյանին ներկայացնելով որպես իր սեփականությունը հանդիսացող ավտոմեքենա` պայմանավորվել է վաճառել նրան 1.200 ԱՄՆ դոլարով։ Այնուհետև ավտոմեքենան հանձնել է նրան, ստացել է գումարը, սակայն Ա. Բարսեղյանի անունով սեփականության իրավունքի գրանցում կամ հաշվառում չի կատարել, իսկ գումարը ծախսել է իր կարիքների համար։
Փաստորեն, ամբաստանյալ Հ. Խաչատրյանը տուժող Էդ. Ավետիսյանից ձեռք բերելով նշված ավտոմեքենան և հաստատապես պայմանավորվելով, որ սեփականության իրավունքի պատշաճ վավերացումը կարող է կատարվել միայն գումարն ամբողջությամբ վճարելուց հետո` հաստատապես իմացել է, որ առանց արժեքը վճարելու այն իր սեփականությունը դարձնել, դրա նկատմամբ իրավունքներ ձեռք բերել, տնօրինել, այլ անձի վաճառել չի կարող։
Ամբաստանյալ Հ. Խաչատրյանի կողմից ավտոմեքենան վկա Ա. Բարսեղյանին 1.200 ԱՄՆ դոլարով վաճառելու դրվագով ամբաստանյալ Հ. Խաչատրյանի արարքին դատարանն իրավական գնահատական տալ չի կարող, քանի որ Հ. Խաչատրյանին այդ դրվագով մեղադրանք չի առաջադրվել, իսկ վկա Ա. Բարսեղյանը հայտնել է ամբաստանյալ Հ. Խաչատրյանի նկատմամբ որևէ պահանջ չունենալու մասին։
Հետևաբար, Հ. Խաչատրյանի և Էդ. Ավետիսյանի միջև, այդ դրվագով առկա է քաղաքացիաիրավական բնույթի վեճ` ավտոմեքենայի առուվաճառքի վերաբերյալ։
Դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Հ. Խաչատրյանի կողմից տուժող Էդ. Ավետիսյանից շարժական գույք ձեռք բերելու և դրա դիմաց վճարելու` իր պարտավորությունը պատշաճ չկատարելու հիմնախնդիրը վերաբերում է մասնավոր իրավունքի ոլորտին, և այդ հարցով հանրային շահը չի գերակայում մասնավոր շահի նկատմամբ։
Վերոշարադրյալը բխում է նաև ՀՀ Սահմանադրության 16-րդ հոդվածի վերլուծությունից, որը պարտականություններից առանձնացնելով քաղաքացիաիրավական պարտավորությունները` ընդգծում է, որ անկախ նրանից, թե քաղաքացիաիրավական պարտավորության ծագման հիմքը պայմանագիրն է, թե` օրենքը, միևնույն է, այն չկատարելը հիմք չէ անձին ազատազրկելու համար։
Ինչ վերաբերում է ապացույց ճանաչված, այլ փաստաթուղթ հանդիսացող, Հ. Խաչատրյանի կողմից 2013թ.-ի հունվարի 11-ին Ա. Բարսեղյանին տրված պարտավորագրի բնօրինակը, Հ. Խաչատրյանի կողմից «Բի Էմ Դաբլյու 520» մակնիշի, 33OV198 պետհամարանիշի ավտոմեքենան գնելու և այդ ավտոմեքենայի գինը` 3.700 ԱՄՆ դոլարը Էդուարդ Ավետիսյանին մինչև 2013թ. փետրվարի 15-ը վճարելու պարտավորագրի պատճենը, «Գյումրու ծննդատուն» փակ բաժնետիրական ընկերության 2014թ.-ի նոյեմբերի 12-ի թիվ 184 գրությունը, լուսանկարով անձին ճանաչման ներկայացնելու մասին 2013թ. օգոստոսի 15-ի և 16-ի արձանագրությունները որպես ամբաստանյալ Հ. Խաչատրյանի մեղքը հաստատող ապացույց մեղադրական եզրակացության մեջ օգտագործելուն, ապա դրանցից յուրաքանչյուրն ինչպես առանձին, այնպես էլ իրենց համակցությամբ չեն հաստատում Հ. Խաչատրյանի մեղավորությունը քրեական օրենքով չթույլատրված և նրան մեղսագրված արարքը կատարելու մեջ։
Դրանցից`
1/ Հովհաննես Խաչատրյանի կողմից Էդուարդ Ավետիսյանին տրված պարտավորագրով հաստատվում է այն փաստը, որ Հ. Խաչատրյանը 2013թ. հունվարի 1-ին գնել է «Բի Էմ Դաբլյու 520» մակնիշի, 33 OV 198 պետհամարանիշի ավտոմեքենան և պարտավորվել է մինչև փետրվարի 15-ը Էդուարդ Ավետիսյանին վճարել 3.700 ԱՄՆ դոլար գումարին համարժեք ՀՀ դրամ` ինչը չեն հերքել տուժողն ու ամբաստանյալը։
2/ Հ. Խաչատրյանի կողմից 2013թ.-ի հունվարի 11-ին Ա. Բարսեղյանին տրված պարտավորագրով հաստատվում է այն փաստը, որ 2013թ. հունվարի 11-ին Հովհաննես Խաչատրյանը վերոհիշյալ ավտոմեքենան վաճառել է Ամասիա Բարսեղյանին` նախապես Ա. Բարսեղյանից վերցնելով 560 /հինգ հարյուր վաթսուն/ ԱՄՆ դոլար դոլար գումար, իսկ մնացած մասը Ա. Բարսեղյանը պարտավորվել է վճարել 2013թ. փետրվարի 10-ին, որը վճարելուց հետո Հ. Խաչատրյանը պարտավորվել է ավտոմեքենան վերաձևակերպել Ա. Բարսեղյանի անվամբ, ինչը չեն հերքել վկա Ա. Բարսեղյանը և ամբաստանյալը։
3/ «Գյումրու ծննդատուն» փակ բաժնետիրական ընկերության 2014թ.-ի նոյեմբերի 12-ի թիվ 184 գրությամբ հաստատվում է այն փաստը, որ ամբաստանյալի կինը դիմել է նշված ընկերություն և ստացել համապատասխան բժշկական օգնություն։
4/ լուսանկարով անձին ճանաչման ներկայացնելու մասին 2013թ. օգոստոսի 15-ի և 16-ի արձանագրություններով հաստատվում է տուժող Էդ. Ավետիսյանին և վկա Ա. Բարսեղյանին ճանաչման ներկայացված անձանցից Հ. Խաչատրյանին ճանաչելու փաստը։
«Բի Էմ Դաբլյու 520» մակնիշի, 33 OV 198 պետհամարանիշի ավտոմեքենան իր կամ մեկ այլ անձի անվամբ որպես սեփականություն հաշվառելու ուղղությամբ ամբաստանյալի գործողությունների կատարման վերաբերյալ դատարանին որևէ ապացույց չի ներկայացվել։
Շարադրված փաստերը գնահատելով վերոհիշյալ իրավական վերլուծության լույսի ներքո՝ դատարանն արձանագրում է, որ սույն գործում առկա ապացույցների համակցությունը բավարար չէ հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշին համապատասխան հաստատված համարելու, որ Հ. Խաչատրյանը կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցավոր արարք։ Մեղադրական եզրակացության հիմքում դրված ապացույցների համակցությունը բավարար չէ Հ. Խաչատրյանի անմեղության կանխավարկածը հաղթահարելու և նրան մեղսագրվող հանցավոր արարքի փաստական հանգամանքները հաստատված համարելու այն ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած։
Այսպիսով, ստուգելով ամբաստանյալ Հովհաննես Հմայակի Խաչատրյանի կողմից, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված արարք կատարելու վերաբերյալ գործով ձեռք բերված ապացույցները դրանց վերլուծության, այլ ապացույցների հետ համադրելու միջոցով, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ` դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Հովհաննես Հմայակի Խաչատրյանի մեղքը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված արարքում ապացուցված չէ և սպառվել են նոր ապացույցներ ձեռք բերելու բոլոր հնարավորությունները, ուստի Հ. Խաչատրյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման և նա պետք է արդարացվի` հանցակազմի բացակայության պատճառաբանությամբ։
Քննարկելով ամբաստանյալ Հ. Խաչատրյանի դեմ ներկայացված քաղաքացիական հայցը` դատարանը գտնում է, որ այն ենթակա է մերժման, քանի որ ենթակա է ճանաչման և հռչակման ամբաստանյալ Հովհաննես Հմայակի Խաչատրյանի անմեղությունը` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ և նա այդ մեղադրանքով ենթակա է արդարացման` հանցակազմի բացակայության պատճառաբանությամբ։
Քննարկելով գույքի վրա դրված կալանքի հարցը` դատարանը գտնում է, որ դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, ամբաստանյալ Հովհաննես Խաչատրյանի գույքի վրա նախաքննության մարմնի 2013թ. հոկտեմբերի 04-ի որոշմամբ դրված կալանքը պետք է վերացնել` վերոհիշյալ պատճառաբանությամբ։
Քննարկելով իրեղեն ապացույցի տնօրինման հարցը` դատարանը գտնում է, դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, նախաքննության մարմնի 2013թ. օգոստոսի 16-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված, Ամասիա Գևորգի Բարսեղյանի պատասխանատու պահպանությանը հանձնված «Բի Էմ Դաբլյու 520» մակնիշի, 33 OV 198 պետհամարանիշի ավտոմեքենան պետք է հանձնել տուժող Էդ. Ավետիսյանին կամ նրա ներկայացուցչին, քանի որ այդ ավտոմեքենան որպես սեփականություն հաշվառված լինելով վկա Ա. Ղարիբյանի անվամբ` վերջինիս կողմից փաստացի հանձնվել է տուժող Էդ. Ավետիսյանի օգտագործմանը, մինչև նրա կողմից դրա արժեքի վճարումը, իսկ Էդ. Ավետիսյանն այդ արժեքի մի մասը փաստացի վճարել է, այսինքն նրանց միջև առկա է քաղաքացիաիրավական հարաբերություններ։
Քննարկելով խափանման միջոցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, Հովհաննես Հմայակի Խաչատրյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց չհեռանալու մասին ստորագրությունը պետք է վերացնել։
Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ, 154-164-րդ, 232-238-րդ, 357-360-րդ, 364, 366-րդ, 369-373-րդ հոդվածներով, դատարանը`
Վ Ճ Ռ Ե Ց

Ճանաչել և հռչակել ամբաստանյալ Հովհաննես Հմայակի Խաչատրյանի անմեղությունը` Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 2-րդ կետով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ, Հովհաննես Խաչատրյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնել և նրան արդարացնել` հանցակազմի բացակայության պատճառաբանությամբ։
Տուժող Էդ. Ավետիսյանի քաղաքացիական հայցը մերժել` անհիմն լինելու պատճառով։
Դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, ամբաստանյալ Հովհաննես Խաչատրյանի գույքի վրա նախաքննության մարմնի 2013թ. հոկտեմբերի 04-ի որոշմամբ դրված կալանքը վերացնել։
Դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, նախաքննության մարմնի 2013թ. օգոստոսի 16-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված, Ամասիա Գևորգի Բարսեղյանի պատասխանատու պահպանությանը հանձնված «Բի Էմ Դաբլյու 520» մակնիշի, 33 OV 198 պետհամարանիշի ավտոմեքենան հանձնել տուժող Էդ. Ավետիսյանին կամ նրա ներկայացուցչին։
Դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, Հովհաննես Հմայակի Խաչատրյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոց չհեռանալու մասին ստորագրությունը վերացնել։
Դատավճիռը հրապարակվելու օրվանից հետո մեկամսյա ժամկետում կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան։



ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ. ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ