Ո Ր Ո Շ Ո Ւ Մ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

ՀՀ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության
առաջին ատյանի դատարան դատավճիռ ԵԿԴ/0228/01/14
նախագահող դատավոր` Գ. Պողոսյան

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ
(այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան) ԿԱԶՄՈՎ`

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ռ. ԲԱՐՍԵՂՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Մ. ՊԱՊՈՅԱՆ
Ս. ՉԻՉՈՅԱՆ
ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` Հ. ՀԱԿՈԲՅԱՆԻ

մասնակցությամբ`

ՄԵՂԱԴՐՈՂ` Գ. ՄԱՆՈՒԿՅԱՆԻ

ՏՈՒԺՈՂԻ ԻՐԱՎԱՀԱՋՈՐԴ` Ա. ՄՈՎՍԻՍՅԱՆԻ

ՏՈՒԺՈՂԻ ԻՐԱՎԱՀԱՋՈՐԴԻ ՆԵՐԿԱՅԱՑՈՒՑԻՉ` Մ. ԲԱԲԱՅԱՆԻ

ԱՄԲԱՍՏԱՆՅԱԼ` Հ. ՕՍԻՊՅԱՆԻ

2015 թվականի մայիսի 13-ին Երևան քաղաքում

դռնբաց դատական նիստում վճռաբեկության կանոններով քննության առնելով ամբաստանյալ Հայկազ Սարգսի Օսիպյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով` ՀՀ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի մարտի 16-ի դատավճռի դեմ ամբաստանյալ Հայկազ Սարգսի Օսիպյանի վերաքննիչ բողոքը
ՊԱՐԶԵՑ

1.Գործի դատավարական նախապատմությունը

2014 թվականի օգոստոսի 09-ի Երևան քաղաքի քննչական վարչության ՃՏՀ քննության բաժնի քննիչ Գ. Թադևոսյանի որոշմամբ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասի հատկանիշներով հարուցվել է թիվ 60113514 քրեական գործը և ընդունվել վարույթ:
2014 թվականի դեկտեմբերի 12-ի նախաքննության մարմնի որոշմամբ` Հայկազ Սարգսի Օսիպյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և վերջինիս նկատմամբ մեղադրանք է առաջադրվել` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով:
Նույն օրը նախաքննության մարմնի որոշմամբ` մեղադրյալ Հայկազ Սարգսի Օսիպյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել ստորագրություն չհեռանալու մասին:
2014 թվականի դեկտեմբերի 17-ին թիվ 60113514 քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Հայկազ Սարգսի Օսիպյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Առաջին ատյանի դատարան:
Նույն դատարանի 2014 թվականի դեկտեմբերի 20-ի որոշմամբ` քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Հայկազ Սարգսի Օսիպյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով ընդունվել է վարույթ:
Առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի մարտի 14-ի դատավճռով (քրեական գործը քննվել է արագացված դատական կարգով) Հայկազ Սարգսի Օսիպյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և դատապարտվել ազատազրկման 2 (երկու) տարի 6 (վեց) ամիս ժամկետով՝ տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքի զրկմամբ 3 (երեք) տարի ժամկետով։
Ա.Մովսիսյանի ընդդեմ Հայկազ Օսիպյանի և <<Փինկ>> ՍՊ ընկերության՝ վնասի հատուցման պահանջի մասին հայցը թողնվել է առանց քննության։
Հայկազ Սարգսի Օսիպյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոց չհեռանալու մասին ստորագրությունը թողնվել է անփոփոխ, մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը, իսկ ազատազրկման ձևով նշանակված պատժի կրման սկիզբը հաշվվել` նրան արգելանքի վերցնելու օրվանից։
Առաջին ատյանի դատարանի վերոնշյալ դատավճռի դեմ 2015 թվականի ապրիլի 16-ին վերաքննիչ բողոք է ներկայացրել Հայկազ Օսիպյանը:
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի 2015 թվականի ապրիլի 28-ի որոշմամբ` վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Հայկազ Սարգսի Օսիպյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով` Վերաքննիչ դատարանի դռնբաց դատական նիստում վճռաբեկության կանոններով քննության է նշանակվել 2015 թվականի մայիսի 13-ին:

2. Գործի փաստական հանգամանքները

ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով Հայկազ Սարգսի Օսիպյանը դատապարտվել է հետևյալ արարքի կատարման համար. <<Հայկազ Սարգսի Օսիպյանը նա 2014թ. օգոստոսի 8-ին, ժամը 19.20-ի սահմաններում, <<Փինկ>> ՍՊԸ-ին պատկանող, իրեն ամրակցված <<Շկոդա>> մակնիշի 691 OV 61 պ/հ ավտոմեքենան վարել է Երևան քաղաքի Արշակունյաց պողոտայով` Քրիստափոր փողոցի կողմից դեպի Գրիգոր Լուսավորիչ փողոց տանող ուղեմասի 4-րդ երթևեկելի գոտով, ձախակողմյան բետոնե արգելապատնեշից 30սմ-0,5մետր հեռավորությամբ, շուրջ 60-70 կմ/ժամ արագությամբ։ Հասնելով Արշակունյաց պողոտայի թիվ 7 հասցեի դիմաց գտնվող չկարգավորվող հետիոտնային անցումներին, թույլ է տվել ՃԵԿ-ի 103 ու 104 կետերի պահանջներին հակասող գործողություններ, այն է` չկարգավորվող հետիոտնային անցումից առաջ կանգնած ավտոմեքենաների առկայության պայմաններում, նախապես չհամոզվելով, որ դրանց առջևում հետիոտներ չկան, շարունակել է երթևեկությունը, խոչընդոտ է ստեղծել իր ընթացքի ուղղությամբ աջից դեպի ձախ, չկարգավորվող հետիոտնային անցումով, հանգիստ քայլերով փողոցը հատող հետիոտներ Ամալյա Նուբարի Վարդանյանի ու Ռուբեն Արմենակի Մովսիսյանի համար, վերջիններիս հնարավորություն չընձեռելով անվտանգ կերպով ավարտելու երթևեկելի մասի հատումը, ավտոմեքենայի առջևի աջ հատվածով վրաերթի է ենթարկել նրանց, ինքն իրեն զրկելով վրաերթը կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից, որի հետևանքով Ամալյա Վարդանյանին անզգուշությամբ պատճառել է կյանքին վտանգ սպառնացող ծանր մարմնական վնասվածքներ, իսկ Ռուբեն Մովսիսյանին մահ>>։

3. Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները, պահանջը և վերաքննիչ բողոքի պատասխանը

Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
Բողոք բերած անձը գտել է, որ Առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի մարտի 16-ի դատավճիռն անօրինական է, անհիմն և չպատճառաբանված, չեն կիրառվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ և 70-րդ հոդվածների պահանջները, խախտվել է ՀՀ դատական օրենսգրքի 15-րդ հոդվածի 4-րդ մասի պահանջը և անտեսվել Վճռաբեկ դատարանի դիրքորոշումը, որն արտահայտված է մի շարք որոշումներում, հաշվի չի առնվել այն մեղամացնող հանգամանքները, որոնք թվարկված են դատավճռում:
Ամբաստանյալը նշել է, որ իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել, զղջացել կատարած արարքի համար, բնութագրվում է դրականորեն, թեև արագացված դատաքննություն անցկացնելիս դատարանը քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր կարգով սահմանված հետազոտություն չի կատարում, սակայն ինքը տուժողներին վնասելու դիտավորություն չի ունեցել, այդ ամենը դժբախտ պատահար է եղել։
Դատարանը ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելիս պետք է առաջնորդվեր ՀՀ քրեական օրենսգքրի 10-րդ, 61-րդ հոդվածների դրույթներով և ելներ այն իրողությունից, որ օրենքի առաջնային պահանջը պատժի արդարացիությունն է, որը որպես քրեական իրավունքի սկզբունք ձևակերպված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածում, համաձայն որի հանցանք կատարած անձի նկատմամբ պատիժը պետք է լինի արդարացի, անհրաժեշտ և բավարար նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունը կանխելու համար։
Դատարանն անտեսել է նաև վերը նշված իրավական նորմը և հաշվի չառնելով մի շարք մեղմացնող հանգամանքները, միանշանակ ուղղման և սոցիալական արդարության վերականգման միակ միջոցը տեսել է ազատազրկման մեջ: Դատարանը չի պատճառաբանել նաև, թե ինչու է մի շարք մեղամացնող հանագմանքներ թվարկելուց հետո նշանակում ազատազրկում, միթե դա պետք է ուղղի անձին։
Դատարանը ամբաստանյալի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածով նախատեսված դրույթը՝ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հնարավորությունը, բացառում է, քանի որ պատժի չկիրառմամբ կխախտվեն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված՝ արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները։
Այսինքն դատարանը միայն հաշվի առնելով այն հանգամանքը, որ հոդվածի սանկցիան նախատեսում է միայն ազատազրկում, բացառել է պատիժը պայմանականորեն կիրառելու ինստիտուտը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառումը հանցագործության տեսակի հետ կապված որևէ սահմանափակման չի ենթարկվում։ Դրա կիրառումը սահմանափակված չէ նաև հանցավոր արարքի վտանգավորության աստիճանով ու բնույթով, ինչպես նաև անձանց շրջանակով, որոնց նկատմամբ այն չի կարող կիրառվել։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման հիմնական պայմանը պատճառաբանված լինելն է։
Հղում կատարելով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի 2006 թվականի հոկտեմբերի 13-ի թիվ ՎԲ-231/06 և 2009 թվականի հունիսի 29-ի ԱՐԱԴ/0050/01/08 որոշումներով արտահայտած իրավական դիրքորոշումներին` բողոքաբերը գտել է, որ վերջինս հանցանքը կատարել է պատահաբար, բնութագրվում է դրականորեն /բնութագրերն առկա են քրեական գործում/, նախաքննության ընթացքում իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել, տվել ինքնախոստովանական ցուցմունքներ, աջակցել հանցագործության բացահայտմանը, որն արտահայտվել է գործի հանգամանքները մանրամասն ներկայացնելով։ Իսկ պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքներ չկան։
Հաշվի առնելով իր անձը բնութագրող վերը նշված տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը՝ բողոքաբերը գտել է, որ իր ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ուստի իր նկատմամբ նշանակված ազատազրկման ձևով պատիժը պայմանականորեն չպետք է կիրառել։
Այսպիսով, ամբաստանյալը գտել է, որ առկա են բացառիկ հանգամանքներ, որոնց պայմաններում կարելի է կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կամ 64-րդ հոդվածի դրույթները, որոնք Առաջին ատյանի դատարանի կողմից չեն կիրառվել և խախտվել է պատժի նշանակման ընդհանուր սկզբունքները։
Վերոգրյալի հիման վրա և վկայակոչելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 376-րդ, 376.1-րդ և 378-րդ հոդվածները, 379-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետը, 380.1-րդ և 381-րդ հոդվածները՝ բողոքաբերը խնդրել է Վերաքննիչ դատարանին բեկանել և փոփոխել Առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի մարտի 16-ի դատավճիռը՝ մեղմացնել նշանակված պատիժը, պայմանականորեն չկիրառել պատիժը և սահմանել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածով նախատեսված փորձաշրջան, նշված հոդվածը չկիրառելու դեպքում, խնդրել է կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածի դրույթները:
Վերաքննիչ դատարանում ամբաստանյալ Հ. Օսիպյանն ամբողջությամբ պնդել է վերաքննիչ բողոքը` խնդրելով բավարարել այն:
Դատախազ Գ. Մանուկյանն առարկել է վերաքննիչ բողոքի դեմ` խնդրելով Առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը թողնել օրինական ուժի մեջ։

4. Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը

Վերաքննիչ դատարանը, քննության առնելով վերաքննիչ բողոքը` բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում, լսելով բողոքում ներկայացված հետևությունները հիմնավորելու մասին ամբաստանյալ Հ. Օսիպյանի ելույթը, մեղադրող Գ. Մանուկյանի վերաքննիչ բողոքի դեմ առարկությունները, ինչպես նաև ուսումնասիրելով, վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, գնահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, ներքին համոզմամբ, հանգում է հետևության, որ վերաքննիչ բողոքը բավարարելու, Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը բեկանելու և փոփոխելու` ամբաստանյալ Հ. Օսիպյանի նկատմամբ համաչափ մեղմ պատիժ նշանակելու, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածի և 70-րդ հոդվածների կիրառմամբ պատիժ նշանակելու հիմքեր չկան` հետևյալ պատճառաբանությամբ.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասի համաձայն`
<<1. Ավտոմեքենա կամ մեխանիկական այլ տրանսպորտային միջոց վարող անձի կողմից ճանապարհային երթևեկության կամ տրանսպորտային միջոցների շահագործման կանոնները խախտելը, որը մարդու առողջությանն անզգուշությամբ պատճառել է ծանր կամ միջին ծանրության վնաս՝
2. Նույն արարքը, որն անզգուշությամբ առաջացրել է մարդու մահ՝
պատժվում է ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը հինգ տարի ժամկետով՝ որոշակի պաշտոններ զբաղեցնելու կամ որոշակի գործունեությամբ զբաղվելու իրավունքից զրկելով՝ առավելագույնը երեք տարի ժամկետով>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 381-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն` վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը ներկայացվում են բացառապես վերաքննիչ բողոքում, և դրանք չեն կարող փոփոխվել և լրացվել գործի դատական քննության ընթացքում:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
<<Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի՝ համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
<<Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն`
<<1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածի համաձայն`
<<1. Հանցանքի շարժառիթների ու նպատակների, հանցավորի դերի, հանցանքը կատարելիս ու դրանից հետո նրա վարքագծի և այլ հանգամանքների հետ կապված բացառիկ հանգամանքների առկայության դեպքում, որոնք էականորեն նվազեցնում են հանցանքի՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանը, ինչպես նաև խմբակային հանցագործության մասնակցի կողմից խմբի կատարած հանցանքը բացահայտելուն ակտիվորեն աջակցելու դեպքում կարող է նշանակվել սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածով նախատեսված պատժի նվազագույն չափից ավելի ցածր պատիժ կամ ավելի մեղմ պատժատեսակ, քան նախատեսված է այդ հոդվածով, կամ չկիրառել որպես պարտադիր նախատեսված լրացուցիչ պատիժ:
2. Բացառիկ կարող են ճանաչվել ինչպես առանձին մեղմացնող հանգամանքները, այնպես էլ այդ հանգամանքների համակցությունը>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
<<Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը` (…)
8) ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը…>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերի համաձայն`
<<1. Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները>>:
Նշված իրավադրույթից երևում է, որ նշանակված պատիժը կրելու անհրաժեշտության հարցի լուծումն իրենցից ներկայացնում է պատժի հարցերի դատական լուծման գործընթացի ինքնուրույն և հաջորդական փուլ: Այսինքն՝ դատարանը նախ որոշում է ամբաստանյալի՝ պատժի ենթակա լինելու հարցը, այնուհետև՝ դրա տեսակը և չափը, որից հետո որոշում, թե ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը` հաշվի առնելով առանց նշանակված պատիժը փաստացի կրելու դրա նպատակներին հասնելու հնարավորությունը:
Վերաքննիչ դատարանը, քննության առնելով ամբաստանյալ Հ. Օսիպյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված համաչափ մեղմ պատիժ նշանակելու վերաբերյալ վերաքննիչ բողոքի պահանջը, գտնում է, որ այն հիմնավորված չէ և ենթակա է մերժման, նկատի ունենալով, որ Առաջին ատյանի դատարանն ամբաստանյալի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս, որպես ամբաստանյալի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղամացնող հանգամանքներ հաշվի առնելով, որ նա համաձայնել է մեղադրանքի հետ և անկեղծորեն զղջացել կատարած հանցանքի համար՝ չառարկելով վնասի հատուցման մասին տուժողի իրավահաջորդի պահանջին, փաստացի ամուսնացած է ու նրա խնամքին է գտնվում մինչև 14 տարեկան երեխան, ինչպես նաև անձը դրականորեն բնութագրող տվյալները և ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, հանգել է ճիշտ հետևության, որ նրա նկատմամբ վերագրվող հանցագործության համար 2 /երկու/ տարի 6 /վեց/ ամիս ազատազրկման ձևով նշանակված համաչափ պատիժ կիրառելու միջոցով կարելի է հասնել ՀՀ քրեական օրենգրքի 48-րդ հոդվածով սահմանված պատժի նպատակներին` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները, ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները:
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Հ. Օսիպյանի նկատմամբ իրեն վերագրվող հանցագործության համար նախատեսված ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելով կարելի է հասնել ՀՀ քրեական օրենգրքի 48-րդ հոդվածով սահմանված պատժի նպատակներին` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
Վերը նշված հանգամանքների վերլուծությամբ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ վերջինիս նկատմամբ պատիժ է նշանակվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 5-րդ, 10-րդ և 61-րդ հոդվածներով սահմանված օրինականության, արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքների պահպանմամբ:
Քրեական օրենսգրքի Ընդհանուր մասի վերը թվարկված դրույթներից հետևում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերի համաձայն` <<Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը Դ.Հովհաննիսյանի գործով որոշման մեջ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ <<(…) պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն առանց ռեալ /իրական/ պատիժ կրելու դատապարտյալի ուղղվելու հնարավորության մասին։
Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին։
(…) պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։ Չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքն ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, դատարանը պարտավոր է, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, հաշվի առնել նաև հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը։ Դատարանի կողմից նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության վտանգավորության աստիճանին ու բնույթին(…)>> /Դավիթ Ռոբերտի Հովհաննիսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԱՔԴ/0078/01/09 որոշման 11-12-րդ կետերը/։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման հիմնական պայմանը պատճառաբանված լինելն է: Նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առնի ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող բոլոր հանգամանքները: Կարևորն այն է, որ հանգի հիմնավոր եզրակացության, որ դատապարտյալի ուղղումը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու:
Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն գոյություն ունեցող տվյալների օբյեկտիվ վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին:
Դ. Հովհաննիսյանի գործով որոշման մեջ ձևավորված իրավական դիրքորոշումից երևում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցի լուծման ժամանակ դատարանը, ի թիվս այլ հանգամանքների, պետք է հաշվի առնի կատարված արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը։ Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի վերաբերյալ դիրքորոշում Վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է Գ. Մադաթյանի գործով որոշման մեջ, որի համաձայն՝ <<Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության՝ հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ։ Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում՝ հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը>> /տե՛ս, Գարուշ Նորիկի Մադաթյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշման 14-րդ կետը/։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Վանյա Բեգյանի վերաբերյալ 2013 թվականի հոկտեմբերի 18-ի որոշման մեջ հետևյալ իրավական դիրքորոշումն է արտահայտել. <<(…) Գ.Մադաթյանի գործով որոշմամբ ձևավորված իրավական դիրքորոշման համատեքստում զարգացնելով Դ.Հովհաննիսյանի գործով արտահայտված իրավական դիրքորոշումը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցի լուծման ժամանակ դատարանը, ի թիվս այլ հանգամանքների, պետք է հաշվի առնի կատարված արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը: Այլ խոսքով՝ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցի լուծման ժամանակ դատարանը, ի թիվս այլ հանգամանքների, պետք է հաշվի առնի՝
ա) կատարված հանցագործության նպատակն ու շարժառիթը,
բ) քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակությունը,
գ) կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը,
դ) հանցագործության կատարման եղանակը,
ե) հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը,
զ) հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը (…)>>:
Վերաքննիչ դատարանը, քննության առնելով ամբաստանյալ Հ. Օսիպյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ հոդվածի կիրառմամբ` օրենքով նախատեսվածից ավելի մեղմ պատիժ նշանակելու, ինչպես նաև նույն օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ` ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցը, հաշվի առնելով վերջինիս պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող վերոնշյալ հանգամանքները, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, հանգում է հետևության, որ վերոգրյալները բավարար չեն գալու այն հետևության, որ ամբաստանյալի նկատմամբ հնարավոր է նշանակել օրենքով նախատեսվածից ավելի մեղմ պատիժ, և վերջինիս ուղղվելը հնարավոր չէ առանց պատիժը կրելու: Նրա նկատմամբ իրեն վերագրվող հանցագործության համար ազատազրկման ձևով նշանակված համաչափ պատիժ կիրառելու միջոցով կարելի է հասնել ՀՀ քրեական օրենգրքի 48-րդ հոդվածով սահմանված պատժի նպատակներին` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանը հանգում է հետևության, որ ամբաստանյալ Հայկազ Օսիպյանի վերաքննիչ բողոքը բավարարելու, դատավճիռը պատժի մասով բեկանելու և փոփոխելու, վերջինիս նկատմամբ համաչափ մեղմ պատիժ նշանակելու, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 64-րդ և 70-րդ հոդվածների կիրառմամբ պատիժ նշանակելու հիմքեր չկան, նկատի ունենալով, որ Առաջին ատյանի դատարանը դատավճիռ կայացնելիս թույլ չի տվել նյութական և դատավարական իրավունքի այնպիսի խախտումներ, որոնք կարող էին հանգեցնել դատական սխալի:
Ելնելով վերոգրյալներից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ, 394-րդ 402-րդ, 404-րդ, 412-րդ և 418-րդ և հոդվածներով, Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Ամբաստանյալ Հայկազ Սարգսի Օսիպյանի վերաքննիչ բողոքը` մերժել:
Ամբաստանյալ Հայկազ Սարգսի Օսիպյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով` Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի մարտի 16-ի դատավճիռը` թողնել օրինական ուժի մեջ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` ստորագրություն
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` ստորագրություններ
Իսկականի հետ ճիշտ է`


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ռ. ԲԱՐՍԵՂՅԱՆ