Ո Ր Ո Շ Ո Ւ Մ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական
շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի
դատարանի դատավճիռ գործ թիվ ԵԿԴ/0201/01/14
նախագահող դատավոր` Ա. Բեկթաշյան

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ
/այսուհետ նաև` Վերաքննիչ դատարան/ ԿԱԶՄՈՎ`

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ռ. ԲԱՐՍԵՂՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Գ. ՄԵԼԻՔ-ՍԱՐԳՍՅԱՆ
Ա. ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ
ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` Ա. ԱՎԵՏԻՍՅԱՆԻ

մասնակցությամբ`

ՏՈՒԺՈՂ` Ն. ՍԱՆԱՄՈՎԱՅԻ
ԹԱՐԳՄԱՆԻՉ` Մ. ԲԱԼՈՅԱՆԻ
ՊԱՇՏՊԱՆ` Ա. ՀԱԿՈԲՅԱՆԻ
ԱՄԲԱՍՏԱՆՅԱԼ` Մ. ԲԱՐՍԵՂՅԱՆԻ

2016 թվականի փետրվարի 25-ին Երևան քաղաքում

դռնբաց դատական նիստում վճռաբեկության կանոններով քննության առնելով ամբաստանյալ Մայրանուշ Ստեփանի Բարսեղյանի վերաբերյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով, Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի (այսուհետ` Առաջին ատյանի դատարան) 2015 թվականի դեկտեմբերի 25-ի դատավճռի դեմ ամբաստանյալ Մայրանուշ Բարսեղյանի պաշտպան Անժելիկա Հակոբյանի վերաքննիչ բողոքը

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1.Գործի դատավարական նախապատմությունը

Ոստիկանության Կենտրոնական բաժնի Մարաշի բաժանմունքի հետաքննիչ` Հ.Ներսիսյանի 2014 թվականի օգոստոսի 14-ի որոշմամբ քրեական գործի հարուցումը մերժվել է և Մ.Բարսեղյանի նկատմամբ քրեական հետապնդում չի իրականացվել` վերջինիս գործողություններում հանցակազմի բացակայության պատճառաբանությամբ:
2014 թվականի օգոստոսի 23-ին Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ա.Հովհաննիսյանի կողմից որոշում է կայացվել Նինելա Սանամովայի հաղորդման հիման վրա նախապատրաստված նյութով` ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի բաժնի Մարաշի բաժանմունքի հետաքննիչ Հ.Ներսիսյանի 2014 թվականի օգոստոսի 14-ի քրեական գործի հարուցումը մերժելու մասին որոշումը վերացնելու և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով թիվ 13208214 քրեական գործը հարուցելու մասին։
ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի ՔՎ Կենտրոնականի քննչական բաժնի քննիչ Հ.Բաբայանի կողմից 2014 թվականի օգոստոսի 27-ին որոշում է կայացվել թիվ 13208214 քրեական գործը վարույթ ընդունելու մասին:
2014 թվականի հոկտեմբերի 29-ին նախաքննության մարմնի որոշմամբ Մայրանուշ Ստեփանի Բարսեղյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել ստորագրություն չհեռանալու մասին:
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի քննիչ Հ.Բաբայանի 2014 թվականի նոյեմբերի 04-ի որոշմամբ Մայրանուշ Ստեփանի Բարսեղյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով:
2014 թվականի նոյեմբերի 18-ին ՀՀ քննչական կոմիտեի Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների քննչական բաժնի քննիչ Հ.Բաբայանի կողմից որոշում է կայացվել թիվ 13208214 քրեական գործով տուժող Ն.Սանամովայի և մեղադրյալ Մ.Բարսեղյանի միջև տեղի ունեցած վիճաբանության դեպքով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածով քրեական հետապնդում չիրականացնել վերջիններիս նկատմամբ` ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մսի 2-րդ կետով` հանցակազմի բացակայության հիմքով։
2014 թվականի նոյեմբերի 24-ին քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Մայրանուշ Ստեփանի Բարսեղյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով, մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Առաջին ատյանի դատարան, իսկ 2014թ. նոյեմբերի 26-ի նույն դատարանի որոշմամբ ընդունվել է վարույթ:
Առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի դեկտեմբերի 25-ի դատավճռով, Մայրանուշ Ստեփանի Բարսեղյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով և դատապարտվել կալանքի 1 /մեկ/ ամիս ժամանակով:
Մայրանուշ Ստեփանի Բարսեղյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված չհեռանալու մասին ստորագրությունը՝ թողնվել է անփոփոխ մինչև դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելը, վճռվել է նաև նրան վերցնել կալանքի դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելու պահից:
Մայրանուշ Բարսեղյանի պատժի սկիզբը հաշվվել է նրան փաստացի կալանքի վերցնելու պահից:
Առաջին ատյանի դատարանի վերոնշյալ դատավճռի դեմ 2016 թվականի հունվարի 25-ին վերաքննիչ բողոք է բերել ամբաստանյալ Մայրանուշ Բարսեղյանի պաշտպան Անժելիկա Հակոբյանը:
Թիվ ԵԿԴ/0201/01/14 քրեական գործը Վերաքննիչ դատարան մուտք է եղել 2016 թվականի փետրվարի 10-ին:
Վերաքննիչ դատարանի 2016 թվականի փետրվարի 11-ի որոշմամբ` ամբաստանյալ Մայրանուշ Բարսեղյանի պաշտպան Անժելիկա Հակոբյանի վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Մայրանուշ Ստեփանի Բարսեղյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով, Վերաքննիչ դատարանի դռնբաց դատական նիստում քննության է նշանակվել վճռաբեկության կանոններով:
Վերաքննիչ բողոքի գրավոր պատասխան Վերաքննիչ դատարան չի ներկայացվել:

2.Գործի փաստական հանգամանքները

Նախաքննության մարմնի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով ամբաստանյալ Մայրանուշ Ստեփանի Բարսեղյանին մեղադրանք է առաջադրվել և Առաջին ատյանի դատարանը հաստատված է համարել, որ նա 2014 թվականի օգոստոսի 01-ին, ժամը 15։00-ի սահմաններում Երևան քաղաքի Արմենակյան 121/3 հասցեում գտնվող «Նաիրի» հանրակացարանի դիմաց կենցաղային հարցերի շուրջ վիճաբանել է Նինելա Սանամովայի հետ, որից հետո նշված հյուրանոցի նախասրահում շարունակելով վիճաբանությունը, բռնի գործողություններ կատարելով` քաշքշել, կզմթել է Ն.Սանամովային` դիտավորյալ վերջինիս առողջությանը պատճառելով թեթև վնասի հատկանիշներ չպարունակող մարմնական վնասվածքներ` աջ բազկի ս/3-ի առաջնային մակերեսի, ձախ նախաբազկի վ/3-ի կողմնային մակերեսի քերծվածքի և արյունազեղումների ձևերով։

3. Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները, պահանջը

Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոհիշյալ հիմնավորումներով.
Ամբաստանյալ Մայրանուշ Բարսեղյանի պաշտպան Անժելիկա Հակոբյանը նշել է, որ չնայած Առաջին ատյանի դատարանը դատավճռի հիմքում որպես ամբաստանյալ Մ. Բարսեղյանի մեղքը հիմնավորող ապացույց դրել է գործով վկաներ Դոլորես Մելքոնյանի, Գենյա Մելիքբեկյանի և Մարիամ Գրիգորյանի ցուցմունքները, սակայն այդ ցուցմունքներում չկա որևէ հիմնավորող ապացույց այն մասին որ ամբաստանյալը Սանամովայի նկատմամբ որևէ բռնի գործողություն է կատարել:
Առաջին ատյանի դատարանը դատավճիռը հիմնավորել է գործով տրված թիվ 2468 դատաբժշկական փորձաքննության եզրակացությամբ: Նշված եզրակացությունը որպես ամբաստանյալի մեղքը հիմնավորող ապացույց չի կարող դիտարկվել, քանի որ նրանում չկա որոշակի պատասխան այն մասին, որ հենց վերջինիս կողմից են հասցվել առողջության թեթև վնասի հատկանիշներ չպարունակող վնասվածքները, այլ միայն նշվում է, որ Սանամովայի մարմնական վնասվածքները աջ բազկի ս/3-ի առաջնային մակերեսի և ձախ նախաբազկի վ/3- կողմնային մակերեսի քերծվածքի և արյունազեղումների ձևերով հասցվել են բութ առարկաներով, հնարավոր է նշված ժամկետում, չի բացառվում որոշման մեջ նկարագրված գործի հանգամանքներում, որոնք առողջության թեթև վնասի հատկանիշներ չեն պարունակում։ Այսինքն դատաբժշկական փորձաքննության եզրակացությունը տալիս է միայն մոտավոր, հնարավոր պատասխան, որը պաշտպանական կողմը գտնում է, որ պետք է մեկնաբանվի հօգուտ Մ. Բարսեղյանի։
Համադրելով եզրակացությամբ տուժողի մարմնի վրա առկա մարմնական վնասվածքների տեղակայումը, նույն իր՝ տուժողի և դատարանում հարցաքննված վկաների ցուցմունքների հետ, ակնհայտ է դառնում, որ տուժողը գործի քննության ընթացքում տվել է ոչ ճիշտ ցուցմունքներ և նրա մարմնական վնասվածքները ամբաստանյալի կողմից չեն հասցվել, իսկ եթե նույնիսկ դրանք առաջացել են Մ. Բարսեղյանի կողմից մատնանշած հանգամանքներում, այն է, որ նա բռնել է նրա ձեռքից և ուղեկցել է դեպի հանրակացարանի նախասրահ, ապա նա վնասվածք կամ ֆիզիկական ցավ պատճառելու դիտավորություն չի ունեցել։
Մեջբերելով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի թիվ ԱՐԴ0176/01/11 նախադեպային որոշմամբ արտահայտած իրավական դիրքորոշումները և համադրելով դրանք սույն գործով ձեռք բերված ապացույցները` բողոքաբերը փաստել է, որ գործի քննությամբ որևէ կերպ չի հիմնավորվել ամբաստանյալի կողմից տուժողի նկատմամբ բռնություն զործադրելու որևէ փաստ։ Ընդ որում ձեռքից բռնելու հետևանքով` այսինքն ոչ անմիջականորեն հարվածի հետևանքով ստացած մարմնական վնասվածքը նույնպես չի կարող դիտարկվել որպես հանցավորի դիտավորության մեջ ներառված արարքի արդյունք։ Ասվածից հետևում է, որ գործով հավաքված ապացույցները բավարար չեն գալու այն եզրահանգման, որ տուժողին մարմնական վնասվածքներ է պատճառել ամբաստանյալը։
Վկայակոչելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ, 124-րդ, 126-րդ հոդվածների և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետի դրույթները` պաշտպանական կողմը նշել է, որ ապացուցված և հիմնավորված չէ այն հանգամանքը, որ Մայրանուշ Բարսեղյանը կատարել է սույն քրեական գործով մեղադրանքի որոշմամբ իրեն մեղսագրված՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով նախատեսված արարքը և այդ մեղադրանքով պետք է ճանաչվի և հռչակվի վերջինիս անմեղությունը և նրա նկատմամբ պետք է կայացվի արդարացման դատավճիռ՝ նրա մասնակցությունը իրեն մեղսագրված հանցագործությանն ապացուցված չլինելու հիմքով։
Անդրադառնալով Առաջին ատյանի դատարանի կողմից նշանակված պատժի օրինականությանն ու հիմնավորվածությանը, պաշտպանը գտել է, որ նույնիսկ այն պարագայում, եթե ապացուցված լիներ իր պաշտպանյալի մեղքը, ապա դատարանը խախտել է պատժի անհատականացման, պատժի նպատակների և արդարացիության սկզբունքները։
Առաջին ատյանի դատարանն ամբաստանյալի նկատմամբ կայացրել է ակնհայտ խիստ պատիժ, որով խախտել է նաև մարդասիրության սկզբունքը։
Դատարանը դատապարտելով Մ. Բարսեղյանին 1 /մեկ/ ամիս ժամկետով կալանքի, կայացրել է ակնհայտ խիստ պատիժ, որը չի համապատասխանում վերջինիս անձին և նրա կողմից կատարված ենթադրյալ արարքի վտանգավորությանը։
Առաջին ատյանի դատարանում դրսևորած վարքագծի կապակցությամբ դատարանը պատճառաբանել է, որ ամբաստանյալը դատարանի հարցերին պատասխանել է անձի դատարանում գտնվելուն ոչ հարիր պահվածքով, սակայն դատարանը չի պարզաբանել, թե կոնկրետ ինչ ի նկատի ունի ոչ հարիր պահվածք ասելով և կոնկրետ ինչ արարք է թույլ տվել իր պաշտպանյալը։
Միաժամանակ Առաջին ատյանի դատարանը խիստ պատիժ նշանակելու անհրաժեշտությունը հիմնավորել է այն հանգամանքով, որ Մ. Բարսեղյանը դատաքննության ժամանակ չի ընդունել իրեն առաջադրված մեղադրանքը։
Վկայակոչելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 65-րդ հոդվածի 3-րդ մասի և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածների դրույթները` բողոքաբերը նշել է, որ Առաջին ատյանի դատարանն արձանագրելով, որ ամբաստանյալի պատասխանատվությունը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքներ չկան, այնուամենայնիվ նրա նկատմամբ ընտրել է ակնհայտ խիստ պատիժ։
Առաջին ատյանի դատարանը հաշվի չի առել մի շարք մեղմացնող այլ հանգամանքներ, մասնավորապես Մ. Բարսեղյանի դրական բնութագրվելը, վատառողջ լինելը։ Մ. Բարսեղյանը բացի նշված մեղմացնող հանգամանքներից ունի մի շարք այլ մեղմացնող հանգամանքներ` խնամքին երկու անչափահաս երեխաների առկայությունը, սոցիալական ծանր վիճակը։ Միաժամանակ նշել է, որ Մ. Բարսեղյանը մեղաղրանք առաջադրելու պահից, այն է 2014թ. նոյեմբերի 04-ից, չի կարողանում աշխատանք գտնել անձնագիր չունենալու պատճառով, այդ նույն ժամանակահատվածում, այսինքն մոտ մեկ ու կես տարի դրսևորել է պատշաճ վարքագիծ, երբևէ չի խուսափել գործի քննությունից, չնայած դատական նիստերի բազմաթիվ ձգձգումներին, որով ամբաստանյալը ծանր կացության մեջ է հայտնվել իր ընտանիքի հետ միասին։
Ելնելով վերոգրյալից ամբաստանյալ Մ. Բարսեղյանի պաշտպան Ա. Հակոբյանը խնդրել է Վերաքննիչ դատարանին` 1.ամբողջությամբ բեկանել և փոփոխել Առաջին ատյանի դատարանի 2015թ. դեկտեմբերի 24-ի թիվ ԵԿԴ/0201/01/14 դատավճիռը, ամբաստանյալ Մայրանուշ Բարսեղյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով առաջադրված մեղադրանքում արդարացնել` ճանաչելով և հոչակելով նրա անմեղությունն այդ հոդվածով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ` վերջինիս մասնակցությունն իրեն մեղսագրված արարքին ապացուցված չլինելու հիմքով։
2. Այն պարագայում, եթե այնուամենայնիվ դատարանը ապացուցված կհամարի իր պաշտպանյալին մեղսագրվող արարքին նրա մասնակցությունը, ապա նրա նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառել հիմք ընդունելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածը և նրա նկատմամբ սահմանել փորձաշրջան, կամ
3. իր պաշապանյալին մեղսագրվող արարքին նրա մասնակցությունը ապացուցված համարելու դեպքում` նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել տուգանքի ձևով։
Վերաքննիչ դատարանում ամբաստանյալ Մ. Բարսեղյանը և վերջինիս պաշտպան Ա. Հակոբյանը պնդեցին վերաքննիչ բողոքը՝ խնդրելով բավարարել այն:
Տուժող Ն. Սանամովան չառարկեց վերաքննիչ բողոքի` պատիժը տուգանքի ձևով նշանակման մասով, նշեց նաև, որ բողոք-պահանջ չունի ամբաստանյալի դեմ, սակայն չի ցանկանում հաշտվել վերջինիս հետ:

4.Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանություններն ու եզրահանգումը

Վերաքննիչ դատարանը, վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում քննության առնելով բողոքարկվող դատական ակտը, լսելով բողոքում ներկայացված հետևությունները հիմնավորելու վերաբերյալ ամբաստանյալ Մ. Բարսեղյանի և վերջինիս պաշտպան Ա. Հակոբյանի ներկայացրած փաստարկները, տուժող Ն. Սանամովայի դիրքորոշումը, ստուգելով գործի փաստական հանգամանքների բացահայտման ու քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, գործը քննելիս և լուծելիս քրեադատավարական օրենքի նորմերի պահպանումը, ուսումնասիրելով և վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, դրանք գնահատելով իրենց համակցությամբ, ներքին համոզմամբ հանգում է հետևության, որ ամբաստանյալ Մ. Բարսեղյանի պաշտպան Ա. Հակոբյանի վերաքննիչ բողոքը պետք է բավարարել մասնակի, Առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի դեկտեմբերի 24-ի դատավճիռը` բեկանել և փոփոխել պատժի մասով` հետևյալ պատճառաբանությամբ.

Ամբաստանյալ Մ. Բարսեղյանին արդարացնելու մասով.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի համաձայն`
<< Ծեծելը կամ այլ բռնի գործողություններ կատարելը, որը չի առաջացրել սույն օրենսգրքի 117-րդ հոդվածով նախատեսված հետևանքներ՝
պատժվում է տուգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի առավելագույնը հարյուրապատիկի չափով, կամ կալանքով՝ առավելագույնը երկու ամիս ժամկետով: >>:
Քրեադատավարական օրենսդրության խնդիրներն ամրագրած ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 2-րդ հոդվածի համաձայն` քրեական դատավարությունն իրականացվում է ապահովելու համար`
1/ անձի, հասարակության և պետության պաշտպանությունը հանցագործությունից.
2/ անձի և հասարակության պաշտպանությունը պետական իշխանության ինքնիրավ գործողություններից և չարաշահումներից` կապված իրական կամ ենթադրվող հանցավոր արարքի հետ:
Քրեական դատավարություն իրականացնող մարմինները պարտավոր են ձեռնարկել բոլոր միջոցառումները, որպեսզի իրենց գործունեության արդյունքում`
1/ քրեական օրենսգրքերով չթույլատրված արարք կատարած յուրաքանչյուր ոք բացահայտվի և քրեական օրենքով նախատեսված դեպքերում և սույն օրենսգրքով սահմանված կարգով պատասխանատվության ենթարկվի.
2/ ոչ մի անմեղ անձ հանցանքի կատարման մեջ չկասկածվի, չմեղադրվի և չդատապարտվի.
3/ ոչ ոք անօրինական և կամ առանց անհրաժեշտության չենթարկվի դատավարական հարկադրանքի միջոցների, պատժի, իրավունքների և ազատությունների այլ սահմանափակման:
Անմեղության կանխավարկածի հիմնարար քրեադատավարական սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն` հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա, այն պետք է հաստատվի գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ, նույն հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր կասկածները, որոնք չեն կարող փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի կամ կասկածյալի:
Մրցակցության հիմնարար քրեադատավարական սկզբունքն ամրագրած ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 23-րդ հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն` դատարանը հանդես չի գալիս մեղադրանքի կամ պաշտպանության կողմում և արտահայտում է իրավունքի շահերը, նույն հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` քրեական գործը քննող դատարանը, պահպանելով օբյեկտիվությունը և անկողմնակալությունը, մեղադրանքի և պաշտպանության կողմերի համար ստեղծում է գործի հանգամանքների բազմակողմանի և լրիվ հետազոտման անհրաժեշտ պայմաններ:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի համաձայն` դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը ապացույցները գնահատում են իրենց ներքին համոզմամբ, նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` քրեական դատավարությունում ոչ մի ապացույց նախապես հաստատված ապացույցի ուժ չունի: Դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը չպետք է կանխակալ մոտեցում ցուցաբերեն ապացույցներին, չպետք է դրանց որոշ մասին մյուսների նկատմամբ առավել կամ նվազ նշանակություն տան` մինչև դրանց հետազոտումը պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` քրեական գործով ապացույցներ են ցանկացած փաստական տվյալներ, որոնց հիման վրա օրենքով որոշված կարգով հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը, դատարանը պարզում են քրեական օրենսգրքով նախատեսված արարքի առկայությունը կամ բացակայությունը, այդ արարքը կասկածյալի կամ մեղադրյալի կողմից կատարելը կամ չկատարելը և մեղադրյալի մեղավորությունը կամ անմեղությունը, ինչպես նաև գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող այլ հանգամանքներ:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածի համաձայն` միայն ապացույցների հիման վրա են հաստատվում`
1/ դեպքը և հանգամանքները/կատարման ժամանակը, տեղը, եղանակը և այլն/.
2/ կասկածյալի և մեղադրյալի առնչությունը դեպքին.
3/ հանցագործության` քրեական օրենքով նախատեսված հատկանիշները.
4/ անձի մեղավորությունը քրեական օրենքով չթույլատրված արարքը կատարելու մեջ.
5/ քրեական օրենքով նախատեսված պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ խստացնող հանգամանքները.
6/ այն հանգամանքները, որոնցով դատավարության մասնակիցը կամ քրեական դատավարությանը մասնակցող այլ անձը հիմնավորում է իր պահանջները, եթե այլ բան նախատեսված չէ օրենքով:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 124-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` ապացուցումը` գործի օրինական, հիմնավորված և արդարացի լուծման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներ բացահայտելու նպատակով ապացույցներ հավաքելը, ստուգելը և գնահատելն է:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 126-րդ հոդվածի համաձայն` գործով հավաքված ապացույցները ենթակա են բազմակողմանի և օբյեկտիվ ստուգման` ձեռք բերված ապացույցի վերլուծության, այն այլ ապացույցների հետ համադրելու, նոր ապացույցներ հավաքելու, ապացույցների ձեռքբերման աղբյուրներն ստուգելու միջոցով:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման` վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` հետաքննության մարմնի աշխատակիցը, քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով օրենքով, ապացույցները գնահատում են ապացույցների համակցության մեջ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 386-րդ հոդվածի համաձայն` վերաքննիչ բողոքի հիման վրա վերաքննիչ դատարանը ստուգում է գործի փաստական հանգամանքների բացահայտման և քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, ինչպես նաև գործը քննելիս և լուծելիս քրեադատավարական օրենքի նորմերի պահպանումը:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի Արևիկ Հակոբի Սահակյանի և Ծովինար Հակոբի Սահակյանի վերաբերյալ թիվ ԱՐԴ/0176/01/11 նախադեպային որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
<<...Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածի ճիշտ որակումը կոնկրետ հանրորեն վտանգավոր արարքի մեջ հանցակազմի բոլոր հատկանիշների առկայության հավաստումն է: Հետևաբար, քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի խնդիրն է բացահայտել այն հատկանիշները, տարրերը, որոնք կազմում են տվյալ տեսակի հանցագործության օրենսդրական մոդելը կամ որ նույնն է` հանցակազմը:
Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով գործի քննության ժամանակ վարույթն իրականացնող մարմինը պետք է ուշադրություն դարձնի և պատշաճ իրավական գնահատության արժանացնի վկաների, տուժողի, ամբաստանյալների ցուցմունքները և գործի այն բոլոր փաստական հանգամանքները, որոնք թույլ կտան սահմանազատել նախ՝ հանցավոր արարքը ոչ հանցավոր արարքից, ապա քրեորեն հետապնդելի մի արարքը մյուս արարքից և դրանց ճիշտ քրեաիրավական գնահատական տալ:
21. Սուբյեկտիվ կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով նախատեսված հանցակազմը բնութագրվում է ուղղակի դիտավորությամբ, այլ խոսքով՝ քննարկվող հանցակազմով նախատեսված ֆիզիկական բռնությունը կարող է կատարվել միայն ուղղակի դիտավորությամբ:...>>:
Վերոգրյալի հետ մեկտեղ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ծեծը կամ բռնի այլ գործողությունները կարող են այլ հանցագործությունների հատկանիշներ պարունակել կամ դրանց կատարման միջոց լինել: Հետևաբար, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունը այլ հանցագործություններից սահմանազատելու համար անհրաժեշտ է պարզել հանցավորի դիտավորության ուղղվածությունը և գործի կոնկրետ հանգամանքները և ըստ այդմ էլ որոշել, թե արարքը քրեական օրենքով պաշտպանվող որ օբյեկտի դեմ է ուղղված: Օրինակ, եթե խուլիգանության ժամանակ հանցավորի արարքը զուգորդվել է անձի նկատմամբ բռնություն գործադրելով կամ դա գործադրելու սպառնալիքով, ապա այն այլ հատկանիշների առկայության դեպքում պետք է որակվի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածով («Խուլիգանություն»): Կամ անձի կյանքի կամ առողջության համար բռնությունը կամ դա գործադրելու սպառնալիքը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 175-րդ հոդվածով նախատեսված հանցակազմի («Ավազակությունը») պարտադիր հատկանիշ է, իսկ կյանքի կամ առողջության համար ոչ վտանգավոր բռնությունը կամ դա գործադրելու սպառնալիքը կողոպուտի պարտադիր հատկանիշ է (ՀՀ քրեական օրենսգրքի 176-րդ հոդված) և այլն:
Ինչ վերաբերում է ծեծի կամ այլ բռնի գործողությունների շարժառիթին ու նպատակին, ապա դրանք կարող են տարբեր լինել և արարքի որակման վրա չեն ազդում:
Քրեական դատավարության օրենսդրության խնդիրների, անմեղության կանխավարկածի, մրցակցության, ապացույցների, դրանց ստուգման, իրավական գնահատության, ապացուցման ենթակա հանգամանքների վերաբերյալ ՀՀ քրեադատավարական օրենսդրության վերոհիշյալ հիմնարար իրավադրույթների պահանջների համատեքստում քննության առնելով Առաջին ատյանի դատարանի` 2015 թվականի դեկտեմբերի 24-ի կայացրած թիվ ԵԿԴ/0201/01/14 դատավճռի օրինականությունը, հիմնավորվածությունը, պատճառաբանվածությունը, ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարանը փաստում է հետևյալը.
Ամբաստանյալ Մայրանուշ Բարսեղյանն առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չի ճանաչել և ցուցմունք է տվել, որ 2015թ. օգոստոս ամսին ճանապարհին տեսել է տուժողին և նա ասել է, որ իրեն հայտնել են, որ ինքը Գառնի-Գեղարդ գնալուց ասել է, որպեսզի նա գնա ու նստի վարորդի կողքին։ Նրան ասել է, որ ինքը նման բան չի ասել և փորձել է անցնել տուժողին, սակայն վերջինս վիրավորական արտահայտություն է արել իր հասցեին։Գնացել են հյուրանոց ադմինիստրատորի մոտ և ինքը ճանապարհին բռնել է տուժողի ձեռքը և այդ պատճառով է իր մատների տեղը մնացել նրա ձեռքի վրա։ Տուժողն ասել է, որ իրեն 50.000 ՀՀ դրամ գումար տա, որպեսզի չբողոքի։
Ամբաստանյալ Մայրանուշ Բարսեղյանի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով կատարած արարքը հիմնավորվել է Առաջին ատյանի դատարանի դատաքննության ընթացքում ձեռք բերված հետևյալ ապացույցներով.
Տուժող Նինելա Սանամովայի ցուցմունքով, որ ամբաստանյալը իրեն վիրավորել է, ինքը թողել գնացել է հյուրանոց, ամբաստանյալն իրենից շուտ է մտել հյուրանոց և սկսել է գոռալ, կանգնել է վերելակի մոտ։ Այդ ժամանակ մի կին է մոտեցել նրան և սկսել է ձեռքերով պահել, սակայն նա թռել է իր վրա։ Հետո նա իրեն դիտավորյալ կզմթել է և դա եղել է շատ ցավոտ, այդ ցավից ինքը թքել է նրա դեմքին, արագ մտել է վերելակի մեջ և բարձրացել է վերև։ Հետագայում՝ մոտ երկու ժամ անց իր սենյակ են եկել Մայրանուշը, նրա աղջիկը և Դոլորեսը։ Հայտնել է, որ ամբաստանյալից բողոք-պահանջ չունի։
Վկա Դոլարես Մելքոնյանի ցուցմունքով այն մասին, որ աշխատում է «Նաիրի» հյուրանոցում, որպես ավագ ադմինիստրատոր։ Ինքը ամբաստանյալի և տուժողի հետ աշխատում է 27 տարուց ավել։ Տնօրենի մոտից իջնելուց տեսել է, որ Նինելն արագության տակ մտել է վերելակ և բարձրացել է վերև։ Հետո ինքը պահակից իմացել է, որ Մայրանուշն ու Նինելը վիճել են։ Հետո իր մոտ է գնացել Նինելը և բողոքել է իր մոտ եղած վիճակից։ Ինքը գնացել է Մայրանուշենց տուն, ասել, որ իր արածն ընդունելի չէ և նա պետք է ներողություն խնդրի, որպեսզի այդ ամենը անցնի գնա։ Հետո ինքը Մայրանուշի և նրա աղջկա հետ միասին բարձրացել են Նինելի մոտ։ Նինելը եղել է շատ նեղված և նրանց է ցույց տվել իր ձեռքերը, որոնք ամբողջովին եղել են կապույտ։ Նրանք իրար չեն հասկացել և չեն ներել իրար։
Վկա Մարիամ Գրիգորյանի ցուցմունքով, որ աշխատում է «Նաիրի» հյուրանոցում, որպես կադրերի գծով ավագ տեսուչ։ Հայտնել, որ ճանաչում է ամբաստանյալին։ Դեպքի օրը կոնկրետ չի հիշում, գտնվել է իր աշխատասենյակում և լսել է ձայներ։ Ինքը լսել է, որ Մայրանուշը Նինելին ասել է բաքվեցի, իսկ Նինելը նրան ասել է, որ լավ է, որ բաքվեցի է, և սկսել են միմյանց վրա թքել։ Հետո Նինելը մտել է վերելակ, իսկ Մայրանուշին տարել են իրենց մոտ և ջուր են տվել, քանի որ իրեն լավ չի զգացել։
Վկա Գենյա Մելիքբեկյանի ցուցմունքով, որ դեպքի օրը գտնվել է պատշգամբում և լսել է աղմուկ, իջել է ներքև։ Տեսել է, որ տուժողը և ամբաստանյալը վիճում են, հրմշտոց է տեսել, ինքը վերելակի դիմաց բռնել է Մայրանուշի ձեռքերից, քանի որ Մայրանուշը ներվային է, և բռնել է նրա ձեռքերից, որպեսզի այդ կնոջը չհրի։
Դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 2468 եզրակազությամբ, որի համաձայն` Ն.Սանամովայի ստացած մարմնական վնասվածքները` աջ բազկի ս/3-ի առաջնային մակերեսի, ձախ նախաբազկի վ/3-ի կողմնային մակերեսի քերծվածքի և այրունազեղումների ձևերով հասցվել են բութ առարկաներով, հնարավոր է նշված ժամկետում, չի բացառվում որոշման մեջ նկարագրված գործի հանգամանքներում, որոնք առողջության թեթև վնասի հատկանիշներ չեն պարունակում։
Ստուգելով և վերլուծելով ամբաստանյալին առաջադրված մեղադրանքի շրջանակներում Առաջին ատյանի դատարանում հետազոտված վերը նշված ապացույցները` դրանցից յուրաքանաչյուրը գնահատելով վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Մ. Բարսեղյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով նախատեսված արարքը կատարելը և վերջինիս մեղքը հաստատված է քրեական գործին վերաբերող փոխկապակցված, հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ և ամբաստանյալ Մ. Բարսեղյանին առաջադրված մեղադրանքում արդարացնելու հիմքեր չկան:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ վերը նշված ապացույցների համակցությամբ` հիմնավորվում է ամբաստանյալի մասնակցությունն իրեն մեղսագրված արարքին, որը դրսևորվել է` բռնի գործողություններ կատարելով` քաշքշել, կզմթել է Ն.Սանամովային` դիտավորյալ վերջինիս առողջությանը պատճառելով թեթև վնասի հատկանիշներ չպարունակող մարմնական վնասվածքներ` աջ բազկի ս/3-ի առաջնային մակերեսի, ձախ նախաբազկի վ/3-ի կողմնային մակերեսի քերծվածքի և արյունազեղումների ձևերով, Առաջին ատյանի դատարանը դատավճռով ճիշտ իրավական գնահատական է տվել քրեական գործով բացահայտված փաստական հանգամանքներին, նշված հանգամանքների նկատմամբ ճիշտ է կիրառել քրեական օրենքը, ուստի` վերաքննիչ բողոքը այդ մասով բավարարելու օբյեկտիվ հիմքեր չկան:
Պահպանված են ապացույցների ստուգման և իրավական գնահատության վերաբերյալ ՀՀ քրեադատավարական օրենսդրությամբ սահմանված ընթացակարգերը:
Վերը նշված հիմնավորումներով Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի 24.12.2015 թվականի թիվ ԵԿԴ/0201/01/14 դատավճիռը՝ քրեական գործով ըստ մեղադրանքի` Մայրանուշ Ստեփանի Բարսեղյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով, օրինական, հիմնավորված, պատճառաբանված է, համապատասխանում է ՀՀ քրեադատավարական օրենսդրության, ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումներով արտահայտված իրավական մեկնաբանությունների պահանջներին:

Ամբաստանյալ Մ. Բարսեղյանի նկատմամբ 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ` պատժից պայմանականորեն ազատելու կամ նրա նկատմամբ տուգանքի ձևով պատիժ նշանակելու մասով.
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
<<Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի՝ համապատասխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
<<Պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն`
<<1. Հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է սույն օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով սույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները:
2. Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով
3. Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
<<Պատիժ նշանակելիս դատարանը կարող է հաշվի առնել նաև մեղմացնող այլ հանգամանքներ, որոնք նշված չեն սույն հոդվածի առաջին մասում>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերի համաձայն`
<<1. Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքները>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն.
<<Դատավճիռ կայացնելիս դատարանը ներկայացված հաջորդականությամբ լուծում է հետևյալ հարցերը`
...6) ենթակա է արդյոք պատժի ամբաստանյալն իր կատարած հանցանքի համար.
7) ինչ պատիժ պետք է նշանակվի ամբաստանյալի նկատմամբ.
8) ամբաստանյալն արդյոք պետք է կրի իր նկատմամբ նշանակված պատիժը…>>:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածների դրույթներից հետևում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի և պատժաչափի, այնպես էլ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 395-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ և 4-րդ կետերի համաձայն`
<<Բողոքարկված դատական ակտը բեկանվում կամ փոխվում է, եթե թույլ է տրվել դատական սխալ, այն է`
(...)
2) ճիշտ չի կիրառվել քրեական օրենքը կամ Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագիրը.
(...)
4) դատավճռով նշանակված պատիժը չի համապատասխանում կատարված հանցանքի ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին:
(...)>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 397-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
<<1. Քրեական օրենքի կամ միջազգային պայմանագրի ոչ ճիշտ կիրառումը քրեական օրենքի կամ Հայաստանի Հանրապետության միջազգային պայմանագրի այն հոդվածի կամ հոդվածի այն մասի կիրառումն է, որը ենթակա չէր կիրառման, կամ այն հոդվածի կամ հոդվածի այն մասի չկիրառումն է, որը ենթակա էր կիրառման, կամ քրեական օրենքի կամ միջազգային պայմանագրի սխալ մեկնաբանումն է, որը չի համապատասխանում դրա իսկական իմաստին:>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 399-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
<<1. Գտնելով, որ դատավճռում նշանակված պատիժն անարդարացի է ակնհայտ խիստ կամ ակնհայտ մեղմ լինելու պատճառով, չի համապատասխանում հանցագործության ծանրությանը և ամբաստանյալի անձին, վերաքննիչ դատարանը մեղմացնում կամ խստացնում է պատիժը` ղեկավարվելով պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով:>>:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Ա. Գրիգորյանի վերաբերյալ թիվ ՎԲ-ԵՔՐԴ/0057/01/0824. գործով 2009 թվականի փետրվարի 17-ի որոշման 24-րդ կետում արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
<<24. Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ստորադաս դատարանները պատիժ կիրառելիս ունեն օրենքի շրջանակներում որոշակի հայեցողություն դրսևորելու հնարավորություն:>>:
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը Դ. Հովհաննիսյանի գործով որոշման մեջ պատժի կրման նպատակահարմարության վերաբերյալ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ <<(...) պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությանը, վստահությունն առանց ռեալ /իրական/ պատիժ կրելու դատապարտյալի ուղղվելու հնարավորության մասին։
Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին։
(...) պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։ Չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքն ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, դատարանը պարտավոր է, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, հաշվի առնել նաև հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը։ Դատարանի կողմից նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության վտանգավորության աստիճանին ու բնույթին>> (Դավիթ Ռոբերտի Հովհաննիսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԱՔԴ/0078/01/09 որոշման 11-12-րդ կետերը)։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման հիմնական պայմանը պատճառաբանված լինելն է: Նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը պետք է հանգամանորեն քննության առնի ինչպես հանցագործության կատարման, այնպես էլ հանցավորի անձին վերաբերող բոլոր հանգամանքները: Կարևորն այն է, որ հանգի հիմնավոր եզրակացության, որ դատապարտյալի ուղղումը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու:
Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն գոյություն ունեցող տվյալների օբյեկտիվ վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին:
Դ. Հովհաննիսյանի գործով որոշման մեջ ձևավորված իրավական դիրքորոշումից երևում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցի լուծման ժամանակ դատարանը, ի թիվս այլ հանգամանքների, պետք է հաշվի առնի կատարված արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը։ Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի վերաբերյալ դիրքորոշում Վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է Գ. Մադաթյանի գործով որոշման մեջ, որի համաձայն՝ <<Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության՝ հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ։ Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում՝ հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը>> (տե՛ս, Գարուշ Նորիկի Մադաթյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշման 14-րդ կետը)։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Վանյա Բեգյանի վերաբերյալ 2013 թվականի հոկտեմբերի 18-ի որոշման մեջ հետևյալ իրավական դիրքորոշումն է արտահայտել. <<(…) Գ. Մադաթյանի գործով որոշմամբ ձևավորված իրավական դիրքորոշման համատեքստում զարգացնելով Դ.Հովհաննիսյանի գործով արտահայտված իրավական դիրքորոշումը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցի լուծման ժամանակ դատարանը, ի թիվս այլ հանգամանքների, պետք է հաշվի առնի կատարված արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը: Այլ խոսքով՝ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցի լուծման ժամանակ դատարանը, ի թիվս այլ հանգամանքների, պետք է հաշվի առնի՝
ա) կատարված հանցագործության նպատակն ու շարժառիթը,
բ) քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակությունը,
գ) կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը,
դ) հանցագործության կատարման եղանակը,
ե) հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը,
զ) հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը (…)>>:
Վերը նշված հարցերի կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն իր դիրքորոշումն արտահայտել է նաև ՎԲ-192/07, ՎԲ-50/07, ՎԲ-201/07, ԱՎԴ2/0059/01/08 և մի շարք այլ որոշումներում:
Առաջին ատյանի դատարանը, ամբաստանյալ Մ. Բարսեղյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս, արձանագրել է հետևյալը.
<<(...) Ամբաստանյալ Մայրանուշ Բարսեղյանի նկատմամբ պատժի տեսակը որոշելիս դատարանը հաշվի առնելով ամբաստանյալի անձը, դատարանում դրսևորած վարքագիծը, կատարած արարքի հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, այդ թվում` նրա գործողությունների վտանգավորության աստիճանը, պատասխանատվությունը ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքների բացակայությունը, գալիս է այն եզրահանգման, որ ամբաստանյալի ուղղվելը հնարավոր է միայն` նշանակված պատիժը փաստացի կրելու դեպքում և քանի որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Հանցագործության համար նախատեսված պատիժներից առավել խիստը նշանակվում է, եթե նվազ խիստ տեսակը չի կարող ապահովել պատժի նպատակները», դատարանը եկավ այն համոզման, որ ամբաստանյալ Մայրանուշ Բարսեղյանի նկատմամբ պետք է նշանակվի պատիժ՝ կալանքի ձևով, որը նա պետք է փաստացի կրի։
Այս հետևությանը գալիս դատարանը կարևորում է այն փաստը, որ քրեական գործի դատական քննության ժամանակ, ամբաստանյալը չընդունեց իրեն առաջադրված մեղադրանքը, ինչպես նաև նրա վարքագծում դատարանն ուղղվելու հատկանիշներ չարձանագրեց, իսկ դատարանի կողմից տրված հարցերին, ամբաստանյալը պատասխանեց անձի՝ դատարանում գտնվելուն ոչ հարիր պահվածքով` ինչը դատարանին հիմք է տալիս գալու այն եզրահանգման, որ այլ պատժի նշանակմամբ և այն պայմանականորեն չկիրառելու դեպքում դատարանը չի կարող հասնել պատժի նպատակների ապահովմանը և ամբաստանյալ Մայրանուշ Բարսեղյանի նկատմամբ կալանքի ձևով պատիժ նշանակելու միջոցով է միայն հնարավոր հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով սահմանված պատժի նպատակներին՝ սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի ուղղմանը, ինչպես նաև նոր, նմանատիպ հանցագործությունների կանխմանը։...>>:
ՀՀ քրեական օրենսգքրի 360-րդ հոդվածի հիման վրա քննության առնելով ամբաստանյալ Մ. Բարսեղյանի նկատմամբ կալանքի ձևով նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության կամ տուգանքի ձևով նշանակված պատիժ նշանակելու վերաքննիչ բողոքի պահանջները, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ վերաքննիչ բողոքում նշված և գործում առկա ապացույցներով հիմնավորվող հանգամանքների առկայության պայմաններում ամբաստանյալի նկատմամբ պետք է պատիժ նշանակել տուգանքի ձևով՝այդ պատճառով Վերաքննիչ դատարանը չի անդրադառնում ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաքննիչ բողոքի պահանջին:
Վերաքննիչ դատարանը նման հետևության հանգելու համար հաշվի է առնում ամբաստանյալ Մ. Բարսեղյանին վերագրվող հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, անձը բնութագրող հանգամանքները, վերջինիս պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, մասնավորապես` անչափահաս երկու երեխաների /Արման Պավելի Ստեփանյանի` 1999թ. ծնված և Պայծառ Պավելի Ստեփանյանի` 2000թ. ծնված/ առկայությունը, ՀՀ Սոցիալական աջակցության Նորք-Մարաշի տարածքային բաժնի պետ Ս. Բաբախանյանի 29.01.2016թ. տրված տեղեկանքի համաձայն` Պավել Վարդանի Ստեփանյանի /հանդիսանում է Մ. Բարսեղյանի ամուսինը/ ընտանիքը հաշվառված է <<Նպաստ>> համակարգում 15.11.1997թ.-ից, և ստանում են ընտանեկան նպաստ, Հայ-Կանադական բժշկական կլինիկայի բժիշկ Կ. Դովլաթյանի 23.02.2016թ. տեղեկանքով հաստատվում է Մ. Բարսեղյանի վատառողջ լինելը, ինչպես նաև պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայության պայմաններում` Վերաքննիչ դատարանը գալիս է հետևության, որ ամբաստանյալ Մ. Բարսեղյանի նկատմամբ տուգանքի ձևով պատիժ նշանակելով` գումարի չափը սահմանելով նվազագույն աշխատավարձի երեսնապատիկի` 30.000 ՀՀ դրամի չափով` հնարավոր է հասնել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակներին` սոցիալական արդարության վերականգնմանը, պատժի ենթարկված անձի ուղղմանը և հանցագործությունների կանխմանը:
Առաջին ատյանի դատարանն իր դատավճռում հաշվի չի առել և չի նշել ամբաստանյալի պատիժը և պատասխանատվությունը մեղմացնող վերոնշյալ հանգամանքները, չի կիրառել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի, 62-րդ հոդվածի 1-ին և 2-րդ մասերի դրույթները, որոնք ենթակա էին կիրառման` թույլ տալով նյութական իրավունքի էական խախտում, ինչն էլ հիմք է տալիս բեկանել Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը այդ մասով:
Վերոնշյալ նկատառումներից ելնելով, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ բերված վերաքննիչ բողոքը ենթակա է մասնակի բավարարման, իսկ Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը ամբաստանյալ Մ. Բարսեղյանի նկատմամբ նշանակված պատժի մասով պետք է փոփոխել և նրա նկատմամբ 1 /մեկ/ ամիս ժամանակով կալանքի ձևով նշանակված պատիժը անհրաժեշտ է փոփոխել և պատիժ նշանակել տուգանք` նվազագույն աշխատավարձի երեսնապատիկի` 30.000 ՀՀ դրամի չափով:
Անդրադառնալով ամբաստանյալ Մ. Բարսեղյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցի հարցին, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ վերջինիս նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված չհեռանալու մասին ստորագրությունը պետք է պահպանել` մինչև սույն որոշման օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-395-րդ, 397-րդ, 399-րդ, 402-րդ, 404-րդ, 4012-րդ և 418-րդ հոդվածներով, Վերաքննիչ դատարանը`

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Ամբաստանյալ Մայրանուշ Բարսեղյանի պաշտպան Անժելիկա Հակոբյանի վերաքննիչ բողոքը` բավարարել մասնակի:
Ամբաստանյալ Մայրանուշ Ստեփանի Բարսեղյանի վերաբերյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով, Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի դեկտեմբերի 25-ի դատավճիռը` բեկանել և փոփոխել պատժի մասով:
Մայրանուշ Ստեփանի Բարսեղյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով և պատիժ նշանակել տուգանք` նվազագույն աշխատավարձի երեսնապատիկի` 30.000 /երեսուն հազար/ ՀՀ դրամի չափով:
Դատավճիռը մնացած մասով թողնվել է անփոփոխ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` ստորագրություն
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` ստորագրություններ
Իսկականի հետ ճիշտ է`


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ռ. ԲԱՐՍԵՂՅԱՆ