ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
ԵԿԴ/0200/01/14
Երևան քաղաքի առաջին ատյանի
ընդհանուր իրավասության դատարանի
դատավոր` Գ.Պողոսյան
ՈՐՈՇՈՒՄ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ԱՆՈՒՆԻՑ

07 հուլիսի 2020թ. ք.Երևան

ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ /այսուհետ`
Վերաքննիչ դատարան/ հետևյալ կազմով`

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ս.ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ա.ՆԻԿՈՂՈՍՅԱՆ
Ն.ՀՈՎԱԿՒՄՅԱՆ
քարտուղարությամբ` Հ.Հակոբյանի
Ա.Մարտիրոսյանի

մասնակցությամբ`
մեղադրող` Տ.Ենոքյանի
տուժող` Շ.Մագարյանի
պաշտպան` Մ.Գրիգորյանի
ամբաստանյալ` Ս.Վարդանյանի

դռնբաց դատական նիստում գործով մեղադրող, ՀՀ գլխավոր դատախազության ՀՀ հատուկ քննչական ծառայությունում մինչդատական վարույթի օրինականության նկատմամբ հսկողության վարչության դատախազ Տ.Ենոքյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա վերանայելով Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի /այսուհետ` նաև Առաջին ատյանի դատարան/ 2019թ. նոյեմբերի 25-ի դատավճիռը քրեական գործով ըստ մեղադրանքի` Սերժ Արայի Վարդանյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. Թիվ 13148614 քրեական գործը հարուցվել է 26.05.2014թ. ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոնականի քննչական բաժնի քննիչ Վ.Բադալյանի կողմից` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 118-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներով:
2. Նախաքննության մարմնի 18.09.2014թ. որոշմամբ Ս.Վարդանյանը որպես մեղադրյալ է ներգրավվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով:
3. Նույն մարմնի 18.09.2014թ. որոշմամբ Ս.Վարդանյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել չհեռանալու մասին ստորագրությունը և նույն օրվա մեկ այլ որոշմամբ վերջինիս նկատմամբ հայտարարվել է հետախուզում:
4. 19.09.2014թ. մեղադրյալ Ս.Վարդանյանը կամովին ներկայացել է ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի բաժին:
5. 24.11.2014թ. Ս.Վարդանյանի և մյուսի վերաբերյալ քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևանի Կենտրոն և ՆորքՄարաշ վարչական շրջանների առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարան:
6. Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի դատավոր Գ.Պողոսյանի 26.11.2014թ. որոշմամբ քրեական գործն ըստ մեղադրանքի` Սերժ Արայի Վարդանյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով և մյուսի ` ընդունվել է վարույթ, իսկ 08.12.2014թ. որոշմամբ` քրեական գործը նշանակվել է դատական քննության:
7. Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2019թ. նոյեմբերի 25-ի դատավճռով Ս.Վարդանյանը ճանաչվել է անմեղ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով առաջադրված մեղադրանքում և արդարացվել է` արարքում հանցակազմ չլինելու հիմքով:
Ս.Վարդանյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը` չհեռանալու մասին ստորագրությունը, դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո որոշվել է վերացնել:
8. Առաջին ատյանի վերոնշյալ դատավճռի դեմ 20.12.2019թ. վերաքննիչ բողոք է բերել գործով մեղադրող, ՀՀ գլխավոր դատախազության դատախազ Տ.Ենոքյանը:
9. Վերաքննիչ դատարանի 14.01.2020թ. որոշմամբ գործով մեղադրող, ՀՀ գլխավոր դատախազության ՀՀ հատուկ քննչական ծառայությունում մինչդատական վարույթի օրինականության նկատմամբ հսկողության վարչության դատախազ Տ.Ենոքյանի վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է Վերաքննիչ դատարանի վարույթ և քրեական գործն ըստ մեղադրանքի` Սերժ Արայի Վարդանյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով` Վերաքննիչ դատարանի դռնբաց դատական նիստում քննության է նշանակվել 2020թ. հունվարի 27-ին:

2. Գործի փաստական հանգամանքները.
10. Ամբաստանյալ Ս.Վարդանյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով որպես մեղադրյալ է ներգրավվել այն բանի համար, որ նա 2014թ. մայիսի 15-ին` ժամը 01:45-ի սահմաններում, Ռոբերտ Արմանի Հայրապետյանի հետ <<Լադա Պրիորա>> մակնիշի 44 RR 404 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենայով Երևան քաղաքի Սարյան փողոցով երթևեկելու ընթացքում դիտավորությամբ կոպիտ կերպով խախտել են հասարակական կարգը, որն արտահայտվել է հասարակության նկատմամբ բացահայտ անհարգալից վերաբերմունքով, այդ թվում Շանթ Նորվիկի Մագարյանի նկատմամբ բռնություն գործադրելով:
Այսպես.
Սերժ Վարդանյանը 2014թ. մայիսի 15-ին` ժամը 01:45-ի սահմաններում, իր ընկեր Ռոբերտ Հայրապետյանի հետ իր կողմից շահագործվող <<Լադա Պրիորա>> մակնիշի 44 RR 404 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենայով շրջել են Երևան քաղաքի Կենտրոն վարչական շրջանի տարածքում: Սարյան փողոցով երթևեկելու ժամանակ նկատելով Շանթ Մագարյանի ընկերուհի Մեղրի Բաղումյանի վարած կարմիր գույնի <<ԲՄՎ>> մակնիշի 64 օօ 685 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան` հասարակական կարգը կոպիտ կերպով խախտելով, խուլիգանական մղումներով հաճախակի խոչընդոտել են հիշյալ ավտոմեքենայի ազատ երթևեկությանը: Արագ ընթանալով <<ԲՄՎ>> մակնիշի ավտոմեքենայի հետևից` աջ կողմով անակնկալ վազանց են կատարել և թեքվել դեպի ձախ` Բուզանդի փողոց, որից անակնկալի եկած Մ.Բաղումյանը արգելակել է` հնարավոր վթարից խուսափելու համար, այնուհետև, երբ նկատել են, որ <<ԲՄՎ>> մակնիշի ավտոմեքենան շրջադարձ է կատարել Սարյան-Արամի փողոցների խաչմերուկին, կրկին հանկարծակի հայտնվել են Մ.Բաղումյանի ավտոմեքենայի դիմաց, որի պատճառով վերջինս կրկին կտրուկ արգելակել է: Դրանից հետո, երբ շարունակել է առաջ ընթանալ, Սերժ Վարդանյանը շարունակելով բացահայտ անհարգալից վերաբերմունք դրսևորել հասարակության նկատմամբ, վազանց կատարելով` կտրուկ փակել է <<ԲՄՎ>> մակնիշի ավտոմեքենայի առջևի հատվածը և արգելակել` մեքենան կայանված թողնելով հորիզոնական դիրքով: Իրենց ազատ տեղաշարժը խոչընդոտել ցանկացող մեքենայի վարորդի և ուղևորի նպատակը պարզելու համար Շ.Մագարյանը իջել է ավտոմեքենայից և մոտեցել <<Լադա Պրիորա>> ավտոմեքենային: Ռոբերտ Հայրապետյանը, առանց ավտոմեքենայից իջնելու, ավտոմեքենայի պատուհանից իր կարծեցյալ առավելությունն ընդգծելու նպատակով նախ ոտքով, այնուհետև ձեռքով փորձել է հարվածել Շ.Մագարյանին, իսկ վերջինս փորձել է բռնել նրա ոտքը կամ ձեռքը` մեքենայից նրան դուրս բերելու համար, սակայն քաշքշուկի ընթացքում Ռ.Հայրապետյանը բռնություն գործադրելու դիտավորությամբ բռնել է Շ.Մագարյանի աջ ձեռքից, իսկ վարորդ Սերժ Վարդանյանը խուլիգանական մղումներով ավտոմեքենան գործի գցելով, շարժվել է Սարյան փողոցով` հաշվի չառնելով այն, որ Շ.Մագարյանը գտնվում է ավտոմեքենայից կախված դիրքով: Այդ կերպ ընթանալով մոտ 30 մետր` Շ.Մագարյանին հաջողվել է ազատել իր աջ ձեռքը, որից հետո վայր է ընկել փողոցի ասֆալտապատ հարթության վրա, իսկ Սերժ Վարդանյանը և Ռոբերտ Հայրապետյանը շարունակելով բացահայտ անհարգալից վերաբերմունք դրսևորելու իրենց գործունեությունը, անտարբեր հեռացել են:

3.Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում:
11. Գործով մեղադրող, ՀՀ գլխավոր դատախազության ՀՀ հատուկ քննչական ծառայությունում մինչդատական վարույթի օրինականության նկատմամբ հսկողության վարչության դատախազ Տ.Ենոքյանն իր բերած վերաքննիչ բողոքում գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից 2019թ. նոյեմբերի 25-ին կայացված դատավճռով թույլ է տրվել դատական սխալ՝ ակնհայտ կերպով խախտվել են ինչպես նյութական, այնպես դատավարական իրավունքի նորմերը, ինչն անմիջականորեն ազդել է գործի ելքի վրա։ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից կայացված բողոքարկման առարկա դատական ակտում սխալ է մեկնաբանվել կիրառման ենթակա նյութական իրավունքի նորմը, ինչի հետևանքով ամբաստանյալը անհիմն կերպով արդարացվել է։
Հետևաբար, դատական ակտը ենթակա է բեկանման` հետևյալ պատճառաբանությամբ:
Առաջին ատյանի դատարանն ամբաստանյալին առաջադրված մեղադրանքից հիմնավոր է համարել միայն այն ձևակերպումը, որ Սերժ Վարդանյանը <<Լադա Պրիորա>> մակնիշի ավտոմեքենայով Երևան քաղաքի Սարյան փողոցի ձախ եզրային գոտիով ընթացող, վկա Մեղրի Բաղումյանի վարած <<ԲՄՎ>> մակնիշի ավտոմեքենայի աջ մասով ընթանալիս՝ չհասած Սարյան-Բուզանդի փողոցների խաչմերուկ, աջից ձախ շրջադարձի միջոցով փոխելով նախկինում ընտրված երթևեկության ուղղությունը և ճանապարհը շարունակելով Բուզանդի փողոցով դեպի Մաշտոցի պողոտա՝ խոչընդոտել է վերջինիս ընթացքին։ Միաժամանակ, դատարանը դա դիտարկել է որպես վարչական իրավախախտում և եզրահանգման եկել, որ դա չի կարող որակվել որպես հասարակական կարգի կոպիտ խախտում և հասարակության նկատմամբ բացահայտ անհարգալից վերաբերմունքի դրսևորում։
Դատարանի հիշյալ եզրահանգումն անհիմն է, քանի որ դատարանը տարանջատել է <<Լադա Պրիորա>> մակնիշի ավտոմեքենայի վարորդի միասնական դիտավորության մեջ ընդգրկված բոլոր այն խուլիգանական գործողությունները, որոնք ի սկզբանե ուղղված են եղել <<ԲՄՎ>> մակնիշի ավտոմեքենայի վարորդի և ուղևորների դեմ, դրանք դիտարկել է միմյանցից անջատ, ինչի արդյունքում ՀՀ քրեական օրենսգրքով նախատեսված արարքը դիտել է որպես զանցանք։
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի առջև բարձրացված հարցը հետևյալն է. Արդյո՞ք ամբաստանյալ Սերժ Վարդանյանի կողմից ավտոմեքենայով կատարած գործողությունները չեն հանդիսանում խուլիգանական արարքի կատարման վառ դրսևորումներ և արդյո՞ք դրանք փոխկապակցված չեն միմյանց հետ։
Դատարանի կողմից հաստատված համարված ճանապարհային երթևեկության կանոնների վերը նշված խախտումը թույլ տալուց հետո Սերժ Վարդանյանն իր կողմից վարած ավտոմեքենայով կրկին ցանկացել է դուրս գալ Մեղրի Բաղումյանի վարած ավտոմեքենայի դիմաց, ինչը նկատելով՝ Մեղրի Բաղումյանը Սարյան փողոցի վրա մեքենան արգելակել է, որոշ ժամանակ անց կրկին առաջ ընթացել և կանգ է առել, ոչ թե իր նախաձեռնությամբ, ինչպես հաստատված է համարել դատարանը, այլ Սերժ Վարդանյանը իր խուլիգանական գործողություններով, այն է Սարյան փողոցի վրա վազանց կատարելով <<ԲՄՎ>> ավտոմեքենային, <<Լադա Պրիորա>> ավտոմեքենայի դիմային հատվածը կտրուկ աջ թեքելով՝ արգելակել է, ինչի արդյունքում խոչընդոտել է Մեղրի Բաղումյանի ավտոմեքենայի ազատ տեղաշարժը և ստիպել Մեղրի Բաղումյանին մեքենան կանգնեցնել մայթեզրի մոտ։
<<Լադա Պրիորա>> ավտոմեքենայով կատարված հիշյալ գործողություններին դատարանը տվել է յուրովի մեկնաբանություն, այն է՝ դատաքննությամբ չհաստատվեց, որ ամբաստանյալ Սերժ Վարդանյանը Ռոբերտ Հայրապետյանի հետ միասին իր կողմից շահագործվող ավտոմեքենայով Սարյան փողոցով երթևեկելու ժամանակ խուլիգանական մղումներով հաճախակի խոչընդոտել է Մեղրի Բաղումյանի վարած ավտոմեքենայի ազատ երթևեկությանը։
Տարօրինակ է, որ դատարանը հաստատված է համարել, որ <<Լադա Պրիորա>> ավտոմեքենան Սարյան-Բուզանդի փողոցների խաչմերուկում շրջադարձ կատարելուց հետո շարունակելով ընթանալ վայրէջք ճանապարհով, չէր կարող նկատել Մ.Բաղումյանի կողմից կատարած մանևրը։
Դատարանի նշված եզրահանգումը չի բխում քրեական գործում առկա տվյալներից։ Նախ Մեղրի Բաղումյանը ոչ թե մանևրել է, այլ օրենքով սահմանված կարգով շրջադարձ է կատարել և գնումներ կատարելու նպատակով ցանկացել է կրկին երթևեկել Սարյան փողոցով՝ դեպի Բաղրամյան պողոտա, ինչը կարող էին նկատել դեպի Բուզանդի փողոց շրջադարձ կատարած <<Լադա Պրիորա>> ավտոմեքենայի վարորդը և նրա ուղևոր Ռոբերտ Հայրապետյանը, քանի որ գիշերային ժամին տեսանելի է շրջադարձ կատարելու համար ավտոմեքենայի միացված թարթիչը, բացի այդ, <<Լադա Պրիորա>> ավտոմեքենան Արամի փողոցից կրկին ցանկացել է մուտք գործել Սարյան փողոց։
Այս առումով հատկանշական է Սերժ Վարդանյանի և Ռոբերտ Հայրապետյանի ցուցմունքները, որ Սերժ Վարդանյանը Ռոբերտ Հայրապետյանին ցանկացել է տանել տուն՝ Կոմիտասի պողոտա։ Փաստորեն, Սերժ Վարդանյանն իր մտադրությունը փոխել է, երբ նկատել է ավտոմեքենայով երթևեկող իգական սեռի ներկայացուցիչ Մեղրի Բաղումյանին, գիշերը՝ ժամը 01:45-ի սահմաններում ավտոմեքենա վարելիս։ Դատարանում ամբաստանյալի այն պատճառաբանությունը, որ Բուզանդի փողոց է թեքվել, որ տեսնի իր ընկեր ոմն Կարենին, մտացածին է, դա չի բխում նախաքննության ընթացքում ձեռք բերված տվյալներից, քանի որ ամբաստանյալը չնշեց իր ենթադրյալ ընկերոջ որևէ տվյալ։
Դատարանը նաև արձանագրել է, որ <<Փարկինգ-Սիթի>> ՓԲԸ-ից ստացված լազերային սկավառակի զննության 15.10.2014թ. արձանագրության համաձայն, որ ժամը 01:52:17-ին մի ավտոմեքենա Արամի փողոցից դուրս է գալիս դեպի Սարյան փողոց և կանգնում է Սարյան փողոցում կանգնած մի ավտոմեքենայի դիմաց, չի համապատասխանում իրականությանը և հերքվում է դատաքննությամբ հետազոտված տեսաձայնագրային փորձաքննության եզրակացությամբ։
Փաստորեն, դատարանը հաստատված է համարել այն, որ <<Լադա Պրիորա>> ավտոմեքենան Արամի փողոցից դուրս գալիս չի կանգնել <<ԲՄՎ>> մակնիշի ավտոմեքենայի դիմաց, այսինքն, որ մի ավտոմեքենան զուգահեռ լինի մյուս ավտոմեքենային՝ հիմնվելով տեսաձայնագրային փորձաքննության եզրակացության վրա։
Տպավորություն է ստեղծվում, որ Մեղրի Բաղումյանը ոչ թե դեպքի օրը վարել է <<ԲՄՎ>> մակնիշի ավտոմեքենան Սարյան փողոցով, այլ նստած է եղել <<ՓարքինգՍիթի>> ՓԲ ընկերության տեսախցիկների առջև և հետևել իր և <<Լադա Պրիորա>> մակնիշի ավտոմեքենաների գործողություններին և արդյունքում հայտնել իրականությանը չհամապատասխանող տեղեկություններ։
Հարկ է նշել, որ թե՛ Մեղրի Բաղումյանը, թե՛ Շանթ Մագարյանը նախաքննության մարմնին և դատարանին հայտնել են իրենց սուբյեկտիվ ընկալումները դեպքի օրը ծավալված իրադարձությունների հետ կապված, այն մասին, որ երկրորդ անգամ <<Լադա Պրիորա>> մակնիշի ավտոմեքենան կրկին դուրս է եկել իրենց դիմաց, արգելակել են և վերհիշելով քիչ անց տեղի ունեցածը՝ կարծել են, թե նորից նշված ավտոմեքենան ցանկանում է կտրել իրենց ավտոմեքենայի դիմացը։ Դատարանն ընդհանրապես չի կարևորել տուժողի և վկայի հայտնած արժանահավատ տվյալները, ինչը համահունչ է նաև առկա տեսագրությանը, այլ, կարևորել է փորձագետի այն հետևությունը, որ մի ավտոմեքենան մյուս ավտոմեքենայի առջև չէ։
Քրեական գործով ձեռք բերված տվյալների համաձայն՝ Մեղրի Բաղումյանի վարած ավտոմեքենան չհասած Սերժ Վարդանյանի վարած ավտոմեքենային, երկրորդ անգամ արգելակում է։ Վկան և տուժողը դա են նկատի ունեցել՝ ասելով որ <<Լադա Պրիորա>> մակնիշի ավտոմեքենան կրկին հայտնվել է իրենց դիմաց։ Բողոք բերած անձը կարծում է, որ անհերքելի փաստ է, որ ցանկացած վարորդ պատահարի կամ մեկ այլ իրադարձության դեպքում նկարագրում է այն, ինչն իրեն նկատելի է դիմապակուց կամ կողային ապակիներից, իսկ տվյալ պարագայում <<Լադա Պրիորա>> ավտոմեքենան գտնվել է Մեղրի Բաղումյանի ավտոմեքենայի դիմացի հատվածում։ Նախաքննության մարմինը, համադրելով քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցները, այդ պատճառով է նշել, որ Արամի փողոցից դուրս եկող ավտոմեքենան կանգնում է Սարյան փողոցում կանգնած ավտոմեքենայի դիմաց։ Տեսագրությունը դիտելիս ակնհայտ է, որ Սերժ Վարդանյանը, իր վարած ավտոմեքենայով անցնելով հետիոտնային անցումը, բավականին կտրուկ կերպով է ցանկանում մուտք գործել Սարյան փողոց, որից հետո արգելակում է։
Ուշագրավ է, որ տեսաձայնագրային մասով փորձագետը թիվ 49401602 եզրակացության հետազոտական մասում նշել և դատարանում ցուցմունք է տվել, որ երբ առաջին ավտոմեքենան կայանում է, երկրորդ ավտոմեքենան դրա ձախ կողմով երթևեկելով դուրս է գալիս տեսախցիկի տեսադաշտից։ Կայանել ասելով նկատի է ունեցել, որ մեքենան դեռ վերջնական կանգառ չի կատարել։
Այնինչ, տեսանյութի զննությամբ արձանագրվել է, որ դեպքի օրր՝ ժամը 01:52-ից հետո, երևում է, թե ինչպես է երկրորդ ավտոմեքենան շարժվում առաջին ավտոմեքենայի հետևից և երբ արդեն տեսախցիկի տեսադաշտում չի նշմարվում, առաջին ավտոմեքենան արգելակում է, նույնիսկ երևում է առաջին ավտոմեքենայի հետևի լուսարձակների ուժգին լուսարձակումը, որը բնորոշ է մեքենայի արգելակմանը։
Այսինքն, վերոնկարագրյալը վկայում է այն մասին, որ <<ԲՄՎ>> մակնիշի ավտոմեքենան կայանել է ոչ թե Մեղրի Բաղումյանի ցանկությամբ, այլ հարկադրաբար, այն պատճառով, որ <<Լադա Պրիորա>> մակնիշի ավտոմեքենան փակել է ճանապարհը։
Պետք է նշել, որ ոչ կայանելը, ինչը որ նշել է փորձագետը, և ոչ էլ կանգառ կատարելը ըստ <<Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին>> ՀՀ օրենքի 2-րդ հոդվածի՝ չի մեկնաբանվում որպես ավտոմեքենան վերջնական կանգառի բերելուն ուղղված գործողություններ կատարել։ Դա մեկնաբանվում է այնպես, որ մեքենան ամեն դեպքում ընթացքի մեջ չի գտնվում։
Ընդ որում, կայանումը 5 րոպեից ավելի տրանսպորտային միջոցն անշարժ վիճակի բերելն է, բացառությամբ որևէ արգելքի հետ ընդհարումը կանխելու և օրենսդրությամբ նախատեսված այլ դեպքերի։
Տեսաձայնագրային փորձաքննությունը իրականացրած փորձագետի հարցաքննության ընթացքում վերջինիս հարց հնչեց, թե արդյոք փորձաքննությունը իրականացնելիս նախազգուշացված է եղել ակնհայտ կեղծ եզրակացություն տալու մասին նախատեսված քրեական պատասխանատվության վերաբերյալ և ով է նախազգուշացրել։ Փորձագետը հարցին պատասխանեց, որ նախազգուշացված է եղել և նախազգուշացրել է դատարանը։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 248-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ փորձագիտական հիմնարկի ղեկավարը փորձագետին ծանոթացնում է սույն օրենսգրքի 85-րդ հոդվածով նախատեսված նրա իրավունքներին ու պարտականություններին, նախազգուշացնում է եզրակացություն տալուց հրաժարվելու, խուսափելու կամ ակնհայտ կեղծ եզրակացություն տալու համար սահմանված պատասխանատվության մասին։
Քանի որ համալիր փորձաքննության եզրակացությունը նաև տեսաձայնագրային մասով կասկած է հարուցել բողոք բերած անձը դատարանին միջնորդել է նշանակել նոր՝ հանձնաժողովային, համալիր կրկնակի դատաբժշկական, դատատեսաձայնագրային և դատահետքաբանական փորձաքննություն, որը անհիմն կերպով դատարանի կողմից մերժվել է 2019թ. հուլիսի 9-ին, որի մանրամասներին անդրադարձ կկատարվի քիչ անց։
Բացի այդ, դատարանը մանրամասն անդրադարձ չի կատարել Ռոբերտ Հայրապետյանի և Սերժ Վարդանյանի ցուցմունքներին, դրանցում առկա հակացությունները, ինչպես նաև նախաքննական և դատաքննական ցուցմունքների հակասությունները չի վեր հանել, սակայն առավել ընդգծված կերպով արձանագրել է տուժող Շանթ Մագարյանի նախաքննական և դատաքննական ցուցմունքներում առկա տարբերությունը՝ նշելով, որ դեպքից հինգ տարի անց տրված տուժողի ցուցմունքը ոչ միայն հակասում է դեպքից անմիջապես հետո նրա տված ցուցմունքին, այլև դատաբժշկական փորձաքննության եզրակացությանը, որի համաձայն՝ նրա նշած մարմնական վնասվածքները, մասնավորապես՝ գոտկատեղից մինչև ուսերի հատվածն ընկած վնասվածքներ չեն հայտնաբերվել նրա զննությամբ, և որ նշված մեխանիզմով քարշ գալու դեպքում ակնհայտորեն բացառվում է, որ նա կարող էր ստանալ իր կողմից նշած մարմնական վնասվածքները։
Բողոք բերած անձը կարծում է, որ տուժող Շանթ Մագարյանը չունի որևէ մեղավորություն, որ դատարանում վերջինս հարցաքննվել է 5 տարի անց, բացի այդ, տուժողի դատաքննական ցուցմունքը ոչ թե հակասել է նախաքննական ցուցմունքին, այլ լրացրել է նախաքննական ցուցմունքը։ Տուժողը ավելի է մանրամասնել իր հետ կատարվածը։ Մասնավորապես, կոնկրետ նշել է, թե Ռոբերտ Հայրապետյանը ինչ դիրքում է բռնել իր աջ ձեռքը և դեպի ցած ձգել։
Համաձայն դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 1278 եզրակացության՝ Շանթ Մագարյանի մարմնական վնասվածքները՝ աջ նախաբազկի, աջ և ձախ գոտկային շրջանների, աջ և ձախ ստորին վերջույթների շրջանների արյունազեղման, քերծվածքի ձևով պատճառվել են՝ բութ, կոշտ առարկայով, որոնք առողջության թեթև վնասի հատկանիշներ չեն պարունակել և հնարավոր է առաջացած լինեն փորաձաքննությամբ ներկայացված հանգամանքներում։
Այսինքն, փորձագետը նախ չի բացառել, որ նշված վնասվածքները Շանթ Մագարյանին քարշ տալու արդյունք են հանդիսացել և երկրորդ՝ արձանագրված են նաև գոտկային շրջաններին առկա վնասվածքներ, որի հետ կապված դատարանը գտել է, որ գոտկատեղից մինչև ուսերի հատվածն ընկած վնասվածքներ չեն հայտնաբերվել նրա զննությամբ։ Փաստ է, որ գոտկային հատվածներում վնասվածքներ արձանագրվել են։
Այս առումով հարկ է նշել, որ դատական նիստի ընթացքում դատարանին է ներկայացվել <<Hetq.am>> կայքում 13.04.2018թ. հրապարակված համապատասխան հոդվածը, որում տուժողը լրատվական միջոցներին ներկայացրել էր իր մարմնական վնասվածքը պարունակող լուսանկարը՝ տեղակայված գոտկային շրջանի հատվածում, սակայն դատարանը մերժել է մեղադրողի միջնորդությունը նշված փաստաթուղթը քրեական գործին կցելու վերաբերյալ։
Հաշվի առնելով, որ նախագահող դատավորը պարբերաբար բավարարում էր միայն պաշտպանության կողմի միջնորդությունները, ինչից ակնհայտ էր, որ նա կանխակալ վերաբերմունք ուներ պաշտպանության կողմի նկատմամբ, որի վառ դրսևորումն է նաև սույն քրեական գործով արդարացման դատավճիռ կայացնելը, 01.06.2018թ. միջնորդել է, որ նախագահող դատավորը ինքնաբացարկ հայտնի, սակայն այս միջնորդությունը ևս մերժվել է։
Մասնավորապես, դատարանը 2018թ. նոյեմբերի 11-ին կայացրել է ինքնաբացարկի միջնորդությունը մերժելու մասին որոշում՝ պատճառաբանելով, որ դատարանի կողմից կայացվող, հիմնավորված և պատճառաբանված որոշումները չեն կարող դրվել դատավորի ինքնաբացարկի հիմքում։
Հաշվի առնելով, որ Շանթ Մագարյանը դատաքննության սկզբնական շրջանում բացակայել է ՀՀ-ից՝ դատարանում հրապարակվել են վերջինիս նախաքննական ցուցմունքները, համաձայն այդ ցուցմունքների` Շանթ Մագարյանը ներկայացրել է դեպքի հանգամանքները, այն, որ իր ձեռքը բռնել է վարորդի կողքի ուղևորը, իսկ վարորդը գործի է դրել մեքենան, շուրջ 40 մետր քարշ գալուց հետո, իրեն հաջողվել է ազատել ձեռքը և գլորվել։
Շանթ Մագարյանը իր ցուցմունքը նախաքննության ընթացքում առերես պնդել է նաև Ռոբերտ Հայրապետյանին և նշել, որ Ռոբերտ Հայրապետյանը բռնել է իր աջ ձեռքից, իսկ ինքը քարշ գալու ժամանակ ձախ ձեռքով փորձել է իրեն պաշտպանել և հեռու պահել ավտոմեքենայի անիվներից։ Վերջինս նաև ցուցմունքում նշել է, որ 33 տարեկան է և քաջ գիտակցել է, որ չէր կարող վտանգել իր կյանքը և մեքենայից բռնված քարշ գար։
Նկատի ունենալով, որ հետագայում դատարան է զանգահարել քրեական գործով տուժող Շանթ Մագարյանը և հայտնել է, որ գտնվում է Հայաստանի Հանրապետությունում ու պատրաստ է ներկայանալ դատարան և ցուցմունք տալ՝ վերջինս հրավիրվել է դատական նիստի։ Դատարանում Շանթ Մագարյանը պնդել է իր նախաքննական ցուցմունքը և հավելել, որ վարորդի կողքի նստած ուղևորի հետ միմյանց քաշքշելուց և նրա կողմից իր վերնաշապիկը պատռելուց հետո, փորձել է մեքենայից դուրս հրավիրել ուղևորին, այդ նպատակով աջ ձեռքը մինչև արմունկը ներս է մտցրել մեքենայի դռան ապակու կիսաբացված հատվածից, որից հետո իր աջ ձեռքը բռնել և մեքենայի ընթացքի ժամանակ դեպի ցած է քաշել վարորդի կողքի ուղևորը, չնայած ձեռքը բռնելու պահը չի նկատել, բայց զգացել է, որ իր ձեռքը բռնել են երկու ձեռքով, համոզված է, որ բռնել է վարորդի կողքին նստած ուղևորը՝ այսինքն Ռոբերտ Հայրապետյանը, քանի որ նախաքննության մարմնի կողմից առերեսվել է վերջինիս հետ, ով իրականությանը չհամապատասխանող տեղեկություններ է հայտնել՝ նշելով, թե իբր ինքը ձեռքի մատներով բռնված մեքենայի պատուհանից քարշ է եկել։ Նաև նշեց, որ, <<Լադա Պրիորա>> մակնիշի ավտոմեքենան հաճախակի խոչընդոտել է իրենց երթևեկությունը՝ <<խախեր է տվել>> և իր ստացած տպավորությանբ իրենց ճանապարհն անընդհատ փակել է նշված մեքենան։ Մասնավորապես, երկրորդ անգամ այդ ավտոմեքենային հանդիպելիս խաչմերուկին իրենց ճանապարհը չի փակել, բայց մեքենան տեսնելով՝ անհանգստացել են, քանի որ նույն մեքենան քիչ առաջ իրենց վազանց էր կատարել աջ կողմով և խոչընդոտել երթևեկությանը։
Ի հեճուկս տուժողի ցուցմունքի, դատարանը արձանագրել է, որ ոստիկան Սարգիս Մութաֆյանը դատարանում ցուցմունք է տվել, որ <<շուրջ 50 մետր քարշ գալու ժամանակ՝ մինչև ընկնելը, Շանթը մեկ մի ձեռքով էր կախվում, հետո՝ երկու ձեռքով, ընթացքի ժամանակ դիրքը փոխում էր, իսկ նրա ոտքերը քսվում ու քարշ էին գալիս գետնի վրայով>>։
Այսինքն, երբ Շանթ Մագարյանը դեռևս նախաքննության ժամանակ հայտնել է, որ քարշ գալու ժամանակ ձախ ձեռքով փորձել է իրեն պաշտպանել և հեռու պահել ավտոմեքենայի անիվներից, դա մեկնաբանվել է ի վնաս իրեն։
Պաշտպանական կողմի միջնորդությամբ դատարան հրավիրված մեկ այլ ոստիկան Մրամ Հակոբյանը ցուցմունք է տվել, որ նկատել է Շանթ Մագարյանին կիսով չափ մեքենայի մեջ, նաև նշել է, որ <<ԲՄՎ>> մակնիշի ավտոմեքենան չեր կարող առաջ ընթանալ, երբ նրա դիմաց կանգնած էր <<Լադա Պրիորա>> մակնիշի ավտոմեքենան։
Նշվածին դատարանը չգիտես ինչու ուշադրություն չի դարձրել, որ պաշտպանական կողմի հրավիրած վկայի ցուցմունքը համահունչ է եղել Մեղրի Բաղումյանի և Շանթ Մագարյանի ցուցմունքներին, այն մասով, որ <<ԲՄՎ>> մակնիշի ավտոմեքենան փակել է իրենց մեքենայի դիմաց ու այնպես կայանել, որը զրկել է իրենց տեղաշարժվելու հնարավորությունից։ Այս հանգամանքը ևս հերքում է Ռոբերտ Հայրապետյանի և Սերժ Վարդանյանի ցուցմունքների այն հատվածը, որ <<ԲՄՎ>> մակնիշի ավտոմեքենան կարող էր ցանկացած պահի հանգիստ տեղաշարժվեր, <<Լադա Պրիորա>> մեքենան չէր կարող խանգարել հիշյալ մեքենայի տեղաշարժին։
Ուշագրավ է նաև, որ դատարանը ևս հաստատված է համարել, որ ամբաստանյալի ավտոմեքենան անցնելով Մեղրի Բաղումյանի ավտոմեքենայի մոտով, կայանել է ավտոմեքենան դրա դիմաց՝ չխոչընդոտելով Մեղրի Բաղումյանի ավտոմեքենայի հնարավոր ընթացքին։
Նշվածի հետ կապված չափազանց կարևոր է առանցքային վկա համարվող Մեղրի Բաղումյանի ցուցմունքները, որը դատարանի բազմաթիվ հարցադրումներին պատասխանեց, որ նկատել է, որ Շանթ Մագարյանի ձեռքը բռնել են, երբ դեռ <<Լադա Պրիորա>> մակնիշի ավտոմեքենան կայանած է եղել։ Այսինքն, տուժողի նկատմամբ գործադրված բռնությունը տեսանելի է եղել Մեղրի Բաղումյանին, որը նաև հավելել է, որ իր ընկերուհի Արմաշ Անտոնին իջել է իր ավտոմեքենայից և օգնության հասել Շանթ Մագարյանին։
Մասնավորապես, Մեղրի Բաղումյանը մանրամասնել է, որ երբ երկրորդ անգամ հիշյալ ավտոմեքենան կտրել է իր մեքենայի դիմացը, Շանթը նյարդայնացել, մեքենայից իջել է, վեճ է եղել, որի ընթացքում նրա ձեռքը բռնել են, ոտքով <<գազին>> սեխմել ու Շանթին մի քանի մետր քարշ են տվել։ Վեճը երբ եղել է, Շանթը ձեռքը դրել, ասել է << իջի>>, իրենք բռնել են ձեռքից, ու <<գազ>> տվել։ Բռնողը եղել է վարորդի կողքի նստած ուղևորը։ <<Լադա>> մակնիշի ավտոմեքենան կայանված է եղել իր մեքենայից քիջ առաջ և քիչ աջ դիրքով։ Ինքը ձեռք է տեսել, որը բռնել է Շանթի ձեռքը։
Մեղադրողի հարցին, թե Դուք տեսաք, որ Շանթի ձեռքը բռնված է, Մ.Բաղումյանը նշեց, որ, այո։ Շանթը չեր կարող ինքն իրեն այդքան պահել, նրա հագուստը պատռվել էր, իսկ նրան բաց են թողել Պուշկինի փողոց չհասած։ Այդ ամենը տևել է շուրջ հինգ րոպե, տարածքում նաև այլ մարդիկ են հավաքվել։
Ամբաստանյալ Ռոբերտ Հայրապետյանի պաշտպանի հարցադրումներին Մեղրի Բաղումյանը պատասխանել է, որ Սարյան փողոցում գործող փոստից մի փոքր առաջացել, հետո նոր շրջադարձ է կատարել, մինչ այդ մի քանի վայրկյան կանգ են առել և քննարկել են, որ հնարավոր վթարից խուսափել են։ Երբ շրջադարձ է կատարել, որևէ կարևորություն չի տվել <<Լադա>> մակնիշի ավտոմեքենային, դրա համար չի նկատել, սակայն հետո, նույն ավտոմեքենան փակել է իր ճանապարը, երբ շրջադարձից հետո ցանկացել է գնալ <<Մոսկվիչկա>> սուպերմարկետի ուղղությամբ։
Դատարանի հարցին Մեղրի Բաղումյանը պատասխանել է, որ Շանթի ձախ ձեռքն են բռնել։
Այնուհետև, դատարանը ցանկանալով ամփոփել Մեղրի Բաղումյանի հայտնածը՝ համապատասխան հարցադրումներ է կատարել։
Այն հարցին, թե մեքենայից իջած վերջինիս ընկերուհի Արմաշը արդյոք չէր փակել Բաղումյանի տեսադաշտը, վերջինս պատասխանել է, որ ոչ, իրեն հաջողվել է տեսնել Շանթ Մագարյանին, տեսել է, որ ինչ որ մեկը բռնել է Շանթի ձեռքից, մասնավորապես դաստակից վերև՝ բազուկի հատվածը։ Մեկ թե երկու ձեռքով էին բռնել Շանթ Մագարյանի ձեռքը, վերջինս նշեց, որ դա լավ չի հիշում և չի ուզում սխալվել, քանի որ տեսել է բռնված ձեռք, դա է իր մեջ տպավորվել։
Դատարանի այն հարցադրմանը, թե Դուք ամեն դեպքում պնդում եք, որ տեսել եք մի ձեռք, որը բռնել էր Շանթի ձեռքից, Բաղումյանը պատասխանել է, որ մեկ ձեռք տեսել է, երկրորդը եղել է, թե՝ ոչ, հստակ չի կարող ասել։ Այդ ընթացքում Շանթը քարշ է եկել գետնի վրա, երբ մեքենան առաջ է շարժվել։
Ամեն դեպքում Մեղրի Բաղամյանը ցուցմունք է տվել, որ ձեռքը բռնելու պահը հստակ տեսել է, նաև տեսակետ է հայտնել, որ Շանթ Մագարյանը խենթ չէր, որ ինքն իրեն քարշ տար գետնի վրա և հավանական է համարել, որ ձեռքից բռնած են քարշ տվել։
Այն հարցադրմանը, թե մի գուցե Շանթ Մագարյանը հաշվի առնելով, որ աղջիկների հետ է, ցանկացել է իրեն ցուցաբերել <<Հերոս տղայի>> կեցվածքով, որ կարողանա կանգնեցնել մեքենան, Մեղրի Բաղումյանը պատասխանել է, որ այդպես չի կարծում, քանի որ իր ընկերուհի Արմաշ Անտոնին էլ է տեսել, որ քարշ են տվել, և ամեն դեպքում ինքը բռնված իրեն քարշ չի տվել, իսկ հաջորդ հարցադրմանը, որ մեքենայի շարժվելուց հետո նա չէր կարող այլևս նկատել, թե Շանթ Մագարյանը ձեռքը բռնելու հետևանքով էր քարշ գալու, թե ինքն էր կախվել այդ ձեռքով դռնից, Մեղրի Բաղումյանը կրկին պատասխանել է, որ չի կարող ասել։
Մեղրի Բաղումյանը նաև ցուցմունք է տվել, որ Շանթ Մագարյանը իրեն պատմել է, որ իր ձեռքը բեռնել է մեքենայի վարորդի կողքի նստած ուղևորը, սակայն հստակ չի հիշել, թե ասել է երկու, թե մեկ ձեռքով են բռնել։ Նաև նշեց, որ Շանթ Մագարյանի ձեռքը բռնելուց հետո, վերջինիս դեմքը եղել է իր մեքենայի ուղղությամբ։
Անհիմն է դատարանի այն հետևությունը, որ Շանթ Մագարյանը եղել է ալկոհոլ օգտագործած վիճակում։ Դատարանը չի պատճառաբանել, թե նշված հանգամանքը, որ ապացույցների հիման վրա է հաստատված համարել։ Համենայնդեպս տուժողը և վկան նման տվյալներ չեն հայտնել։ Շարունակելով ապացույցների վերլուծությունը՝ դատարանը եզրահանգել է, որ տուժող Շանթ Մագարյանի ցուցմունքները արժանահավատ չեն, հերքվել են հետազոտված մյուս ապացույցների հմակցությամբ։ Արդյունքում դատարանը հաստատված է համարել, որ ամբաստանյալների, տուժողի և վկա Մեղրի Բաղումյանի ցուցմունքներով հաստատվել է, որ ամբաստանյալ Սերժ Վարդանյանի, Ռոբերտ Հայրապետյանի և տուժողի միջև ծագած վեճի և քաշքշուկի նախաձեռնողը եղել է տուժողը։
Դատարանի նշված հետևությունը զարմանք է հարուցում, քանի որ քրեական գործով հաստատված է համարվել, որ Շանթ Մագարյանը Մեղրի Բաղումյանի և վերջինիս ընկերուհու հետ մեքենայով հավուր պատշաճի երթևեկել են Սարյան փողոցում, չեն խախտել հասարակական կարգ, ցանկացել են մոտակա խանութներից մեկից գնումներ կատարել, իսկ Սերժ Վարդանյանը, ինչպես տուժողն է բնորոշել վերջինիս գործողությունները, մեքենայով սկսել է <<խաղեր տալ>>, որը անհանգստացրել է տուժողին և մեքենայում գտնվող աղջիկներին, որի արդյունքում ավտոմեքենայի միջից համապատասխան արտահայտություններ հնչեցնելով ու մեքենայից իջնելով՝ ցանկացել է պարզել <<Լադա Պրիորա>> ավտոմեքենայում գտնվող անձանց հանդուգն պահվածքի պատճառները, որից հետո Ռոբերտ Հայրապետյանը նախ պատռել է տուժողի վերնաշապիկը, իսկ հետո Սերժ Վարդանյանը և Ռոբերտ Հայրապետյանը, մեկը մյուսի գործողությունները լրացնելով, բռնություն են գործադրել Շանթ Մագարյանի նկատմամբ։ Մասնավորապես, Ռոբերտ Հայրապետյանը բռնել է վերջինիս աջ ձեռքից, իսկ Սերժ Վարդանյանը, գործի գցելով ավտոմեքենան քարշ է տվել տուժողին։
Այսինքն, ամբաստանյալ Սերժ Վարդանյանի գործողությունները պատճառական կապի մեջ են գտնվել տուժողի ստացած մարմնական վնասվածքների հետ։
Նշված պարագայում, երթ տուժողը գտնվել է աղջիկների հետ, ցանկացել է նրանց պաշտպանել, ցույց տալ, որ աղջիկները մենակ չեն, նրանց հետ արական սեռի ներկայացուցիչ կա, փորձել է պարզել, թե ինչու են իրենց անհանգստացնում, դատարանը տուժողի այդ գործողությունները դիտել է, որ նա նախաձեռնել է վեճ և քաշքշուկ, այսպես ասած անհիմն վիճաբանել է <<իրենց համար հանգիստ երթևեկող>> Սերժ Վարդանյանի և Ռոբերտ Հայրապետյանի հետ։ Դատարանի նշված հետևությունները որևէ կերպ չեն բխում Սերժ Վարդանյանին հաճախակի առանց վարորդական իրավունքի վկայականի երթևեկելու և ճանապարհային երթևեկության կանոնները խախտելու համար վարչական պատասխանատվության ենթարկելու մասին կազմված արձանագրություններից, որոնք ներկայացվել են դատարանին, որպես վերջինիս անձը բնութագրող տվյալներ, սակայն դատարանը որևէ կերպ չի անդրադարձել ներկայացված փաստաթղթերին։
Բողոք բերած անձն անդրադարձել է նաև ամբաստանյալ Սերժ Վարդանյանի և Ռոբերտ Հայրապետյանի հակասական ցուցմունքներին, որոնց պարագայում դատարանը դրանք արժանահավատ է համարել։
Մասնավորապես, Ռոբերտ Հայրապետյանը ցուցմունք է տվել, որ իրենք ոչ մի մտադրություն չեն ունեցել խանգարելու <<ԲՄՎ 64 օօ 685>> ավտոմեքենայի ընթացքը, չեն ճանաչել հիշյալ ավտոմեքենայի ուղևորներին։ Սերժ Վարդանյանը վազանց կատարելով թեքվել է դեպի ձախ, իջել Բուզանդի փողոց, այնուհետև պտտվել և կրկին բարձրացել է Արամի և Սարյան փողոցների խաչմերուկ։ Չնայած այն հանգամանքին, որ Սերժ Վարդանյանը ցանկացել է իրեն տուն տանել և այն գտնվել է մեկ այլ ուղղության վրա, ինքը չի հարցրել, թե ինչու է Սերժ Վարդանյանը փոխել մեքենայի ուղղությունը, իսկ դատարանին պարզաբանել է, որ քաղաքում ուղղակի մեքենայով շրջել են։ Այնուհետև, երբ բարձրացել են Սարյան և Արամի փողոցների խաչմերուկ, ցանկացել են իրենց ավտոմեքենայով զիջել, որ Սարյան փողոցով անցնող <<ԲՄՎ>> ավտոմեքենան անցնի, սակայն մեքենայի վարորդի կողքի ուղևորը՝ Շանթ Մագարյանը, ինչ որ բաներ է խոսել մեքենայից, ուստի իրենք մեքենայով փոքր ինչ առաջանալով՝ կանգնել են այդ <<ԲՄՎ>> մեքենայի մոտ։ Ավելի ճիշտ, <<ԲՄՎ>> ավտոմեքենայի ուղևորն է իրենց կանգնեցրել։ Ռոբերտ Հայրապետյանը նաև նշեց, որ ինքը այդ օրը երկու բաժակ օղի է օգտագործած եղել։
Երբ <<ԲՄՎ>> մեքենայի ուղևորը բարձր գոռալով կանգնեցրել է իրենց ավտոմեքենան և իրենք կայանել են մեքենան Սարյան փողոցում, իր կողմից <<Լադա Պրիորա>> ավտոմեքենային է մոտեցել տուժողը և իրեն պահել է տարօրինակ կերպով։ Եղել է ալկոհոլ օգտագործած, ցանկացել է իրեն դուրս բերել ավտոմեքենայի 30-ից 40 տոկոս բացվածություն ունեցող պատուհանից։ Քանի որ վերջինս բռնել է իր շապիկից ինքը բռնել է վերջինիս ձեռքից և հետ հրել։ Այդ ընթացքում Սերժ Վարդանյանը գործի է գցել մեքենան և հեռացել են։ Ընթացքում ինքը նկատել է, որ Շանթ Մագարյանը բռնված է մեքենայի դռան բացված ապակուց՝ երկու ձեռքով, քանի որ նկատել է վերջինիս ձեռքերը ապակուց բռնված և հենց իր նկատելու պահին նա պոկ է եկել մեքենայից, իսկ ոստիկանության ավտոմեքենան, ինչպես նաև իրենց մոտեցող ոստիկանների չի նկատել։
Ամբաստանյալ Սերժ Վարդանյանը նախ հրաժարվեց դատարանում ցուցմունքներ տալ։ Հրապարակվեց վերջինիս նախաքննական ցուցմունքը, որից հետո վերջինս՝ պատասխանելով առաջադրված հարցերին, ցուցմունք տվեց, որ իրենք հասարակական կարգ չեն խախտել։ Ռոբերտ Հայրապետյանին տուն տանելիս, Սարյան փողոցով ընթանալու ժամանակ ինքը ճանապարհի աջ հատվածով անցել է <<ԲՄՎ>> մակնիշի ավտոմեքենային և ճանապարհի չթույլատրված հատվածից ձախ թեքվել, քանի որ ցանկացել է տեսնել իր ընկեր Կարենին, որի ոչ ազգանունը գիտի ոչ էլ մյուս կոնտակտային տվյալները։ Երբ կրկին իր մեքենային է մոտեցել <<ԲՄՎ>> մակնիշի ավտոմեքենան, որի վարորդը աղջիկ է եղել, մեքենայի վարորդի կողքի ուղևորը ինչ որ անհասկանալի բաներ է ասել և ընթացրի ժամանակ իջել է մեքենայից, իսկ ինքը իր ավտոմեքենան կայանել է ԲՄՎ ավտոմեքենայից փոքր ինչ առաջ՝ զուգահեռ ԲՄՎ ավտոմեքենային։ Այդ ուղևորը փորձել է մեքենայից քաշել և դուրս բերել Ռոբերտ Հայրապետյանին։ Հիշյալ ուղևորը՝ Շանթ Մագարյանը, մարմնի կեսով իր ավտոմեքենայի մեջ է եղել, քանի որ կողքի ուղևորի դռան պատուհանի ապակին կեսից մի քիչ ներքև իջեցված է եղել։ Իսկ երբ ինքը նկատել է ոստիկանության մեքենան, իր մեքենան գործի է գցել և առաջ ընթացել, ընթացքում նկատելով, որ իրենց մոտեցած <<ԲՄՎ>> մեքենայի ուղևորը աջ ձեռքով կախված է իր մեքենայի կողքի ուղևորի դռան դետալներից /ստոյկաից/։ Դռան ապակուց կախված չի եղել, որովհետև ապակուց բռնվելու դեպքում այն կկոտրեր։ Այդ ընթացքում իրեն տեսանելի է եղել Շանթ Մագարյանի գլխի հատվածը, իսկ վերջինս որոշ ժամանակ անց պոկ է եկել իր մեքենայից։
Ոստիկանության աշխատակից Արամ Հակոբյանի դատաքննական ցուցմունքը այն մասով, որ նկատել է Շանթ Մագարյանին կիսով չափ մեքենայի մեջ, համահունչ է ամբաստանյալ Սերժ Վարդանյանի ցուցմունքին, քանի որ վերջինս նույնպես դատարանում ցուցմունք է տվել, որ Շանթ Մագարյանը մարմնի կեսով իր ավտոմեքենայի մեջ է եղել։
Բողոք բերած անձը հարկ է համարում նշել, որ նախաքննության ընթացքում Սերժ Վարդանյանը դեպքի մի շարք մանրամասներին տվել է այլ մեկնաբանություն։
Նախաքննության ընթացքում Սերժ Վարդանյանը ցուցմունք է տվել և որևէ կերպ չի մեկնաբանել, թե ինչու է մինչ այդ Սարյան փողոցում խախտել երթևեկության կանոնները և թեքվել դեպի ձախ՝ Բուզանդի փողոց, երբ իր նպատակը Կոմիտասի պողոտա՝ Ռոբերտ Հայրապետյանին տուն տանելն է եղել, այլ օգտվելով իր իրավունքից՝ հրաժարվել է նախաքննական մարմնի հարցերին պատասխանել։
Սերժ Վարդանյանի և Ռոբերտ Հայրապետյանի ցուցմունքների մանրամասն վերլուծությունը ցույց է տալիս, որ գրանցում առկա են մի շարք հակասություններ, ինչը վկայել է այն հանգամանքի մասին, որ Սերժ Վարդանյանը իրացնելով պաշպանության իր իրավունքը ցանկացել է խուսափել քրեական պատասխանատվությունից՝ ձեռք բերված փաստական տվյալները ներկայացնելով հորինածին կերպով։
Այսպես, քողարկելով տուժող Շանթ Մագարյանի աջ ձեռքից բռնելու և մեքենայի ընթացքի ժամանակ վերջինիս քարշ տալու հանգամանքները, Սերժ Վարդանյանը և Ռոբերտ Հայրապետյանը տարբեր կերպ են մեկնաբանել այն հանգամանքը, թե կոնկրետ ինչպես է բռնված եղել ավտոմեքենայից Շանթ Մագարյանը։
Նախ Ռոբերտ Հայրապետյանը նշել է, որ բռնված է եղել երկու ձեռքով մեքենայի դռան ապակուց, իսկ Սերժ Վարդայանը նշել է, որ բռնված է եղել մեկ ձեռքով, այսինքն աջ ձեռքով, մեքենայի դետալից, կոնկրետ՝ <<Ստոյկայից>> /դատարանը հաստատված է համարել Ռոբերտ Հայրապետյանի ցուցմունքը՝ մեքենայի ապակուց երկու ձեռքով բռնված լինելու հանգամանքը/ և իրեն տեսանելի է եղել Շանթ Մագարյանի գլխի հատվածը։
Պաշտպանական կողմի միջնորդությամբ դատարանում նշանակվել է դատահետքաբանական, դատատեսաձայնագրային և դատաբժշկական համալիր փորձաքննություն։
Համաձայն փորձագետի թիվ 49401602 եզրակացության՝ ավտոմեքենայի ընթացքի ժամանակ, որևէ անձ ավտոմեքենայի սրահից դուրս չի գալիս, ավելին, Շանթ Մագարյանը ավտոմեքենայից դուրս է գալիս, երբ ավտոմեքենան կայավնում է մայթեզրի մոտ։
Ամբաստանյալ Սերժ Վարդանյանի ցուցմունքը, որ դիմացի մեքենայի ուղևորը ընթացքի ժամանակ դուրս է եկել մեքենայից և բարձր գոռալով կանգնեցրել իրենց, այդ կերպ հերքվում է։
Պետք է նաև նշել, որ պաշտպանական կողմի միջնորդությամբ դատարանում նշանակված դատաբժշկական, դատահետքաբանական և տեսաձայնագրային փորձաքննությունը իրականացվել է թերի, ոչ ամբողջական ելակետային տվյալների հիման վրա.
Այսպես.
Հիշյալ փորձաքննությունը անցկացվել է առանց տուժող Շանթ Մագարյանի ներկայության, փորձագետները հիմնվել են միայն /Դ.Հայրապետյանի՝ դեպքի նկարագրին վերաբերող տեսակետի վրա։
Երկրորդ՝ փորձագետին առաջադրվել է հարց, որը կրկին չի բխում քրեական գործի տվյալներից, այն է՝ <<հնարավոր է, որ տուժողի նախաբազկի վնասվածքը առաջանար ձեռքով բռնելու և օդում պահելու արդյունքում /.../>>:
Նշվում է, որ քրեական գործում որևէ տվյալ առկա չէ, որ Շանթ Մագարյանի ձեռքը բռնելով՝ Ռ.Հայրապետյանն այն պահել է օդում։
Փորձագետի թիվ 49401602 եզրակացության համաձայն՝ Շանթ Մագարյանի աջ նախաբազկի մ/3 առաջնային մակերեսի վնասվածքը՝ արյունազեղումը հնարավոր է, որ առաջանար մարմնի նշված շրջանով ավտոմոբիլի պատուհանի շրջանակի հետ փոխազդեցության հետևանքով։
Այսինքն, քրեական գործի փաստական հանգամանքները վկայում են այն մասին, որ Շանթ Մագարյանի նկատմամբ գործադրվել է բռնություն, որի արդյունքում նրա աջ նախաբազկի վրա առաջացել է արյունազեղում, իսկ աջ և ձախ գոտկային շրջաններին, աջ և ձախ ստորին վերջույթներին արյունազեղումներ և քերծվածքներ։
Նույնիսկ փորձագետի թիվ 49401602 եզրակացությունը հաշվի առնելով՝ կարելի է փաստել, որ Շանթ Մագարյանն ավտոմեքենայի դետալներից, հատկապես կիսաբացված ապակուց չի բռնվել, ինչպես որ իրենց ցուցմունքներում նշել են Ռոբերտ Հայրապետյանը և Սերժ Վարդանյանը, քանի որ փորձագետը հնարավոր է համարել Շանթ Մագարյանի նախաբազկի վնասվածքի առաջացումը, ձեռքը ավտոմեքենայի կիսաբաց պատուհանից ներս մտցնելու և համաձայն քրեական գործով ձեռք բերված տվյալների, Ռոբերտ Հայրապետյանին մեքենայից դուրս բերելու պայմաններում պատուհանի շրջանակի հետ փոխազդեցության արդյունքում։
Մասնավորապես, ձեռքի մարմնական վնասվածքը կարող էր առաջանալ, եթե Ռոբերտ Հայրապետյանը բռներ Շանթ Մագարյանի ձեռքից և ընդհանուր քաշքշուկի ընթացքում վերջինիս ձեռքը փոխազդեցության մեջ մտներ ավտոմոբիլի պատուհանի շրջանակի հետ։
Հարկ է նշել, որ չնայած, որ մեղադրողը 2017թ. ապրիլի 4-ին ստացված փորձագետի թիվ 49401602 եզրակացության վերաբերյալ պաշտպանության կողմի միջնորդությանն առարկել է և տուժողի բացակայությամբ հիշյալ փորձաքննության իրականացումը հնարավոր չի համարել, դատարանը բավարարել է պաշտպանի միջնորդությունը և 2016թ. նոյեմբերի 3-ին նշանակել է համալիր փորձաքննություն, որի կատարումը հանձնարարել է <<ՀՀ փորձագիտական կենտրոն>> ՊՈԱԿ-ի և ՀՀ առողջապահության նախարարության <<Դատաբժշկական գիտագործնական կենտրոն>> ՊՈԱԿ-ի փորձագետներին։
Մասնավորապես, փորձագետներ Դ.Հարությունյանը և Է.Բաբայանը փորձաքննությամբ առաջադրված գ,դ,ե,զ հարցերի վերաբերյալ հետևության են հանգել, որ տրամադրված քրեական գործի նյութերում առկա են պատահարի վերաբերյալ իրարամերժ ելակետային տվյալներ, փորձաքննությանը չեն տրամադրվել Շանթ Մարգարյանի հագին դեպքի պահին եղած հագուստներն ու կոշիկները, որոնք ունեն փորձագիտական կարևոր նշանակություն, տեսաձայնագրային հետազոտությամբ նույնպես տվյալ հարցերի պարզաբանման համար էական տվյալներ չեն հայտնաբերվել, ուստի սույն փորձագիտական հանձնաժողովը հնարավոր չի համարել որոշակիորեն պարզաբանել որոշմամբ առաջադրված տվյալ հարցերը՝ մարմնական վնասվածքի առաջացման իրավիճակային հանգամանքը։
Այս հարցերի հետ կապված փորձագետ Գ.Հարությունյանը դատարանում ցուցմունք է տվել, որ տուժողի ձեռքի վնասվածքը կարող էր առաջանալ մեքենայի ապակու անկյունային հատվածին ձեռքը ֆիքսվելու դեպքում։ Բացի այդ, փորձագետը հնարավոր չի համարել տուժողին 40մ քարշ տալը, պատճառաբանելով, որ այդ դեպքում ձեռքի հատվածում կառաջանային ավելի լուրջ վնասվածքներ, նույնիսկ կոտրվածք։
Հաշվի առնելով, որ պաշտպանական կողմի միջնորդությամբ նշանակված և ստացված համալիր փորձաքննության եզրակացությունը կասկած է հարուցել, մասնավորապես, քրեական գործում առկա չեն եղել տվյալներ, որ Ռոբերտ Հայրապետյանը Շանթ Մագարյանի ձեռքը օդում պահած է քարշ տվել վերջինիս՝ մեղադրողը դատարանին ներկայացրել է միջնորդություն՝ տուժողի մասնակցությամբ հանձնաժողովային, համալիր կրկնակի դատաբժշկական, դատատեսաձայնագրային և դատահետքաբանական փորձաքննություն նշանակելու մասին, որի կատարումը խնդրել է հանձնարարել <<Փորձաքննությունների ազգային բյուրո>> ՊՈԱԿ-ի փորձագետներին, միևնույն ժամանակ միջնորդել է դիմել ՀՀ առողջապահության նախարարությանը՝ բժշկական բնագավառի մասնագետներից հանձնաժողով կազմելու նպատակով։
Մասնավորապես, միջնորդության համար հիմք է հանդիսացել այն հանգամանքը, որ փորձագետի թիվ 1278 եզրակացությամբ և դատաքննության ընթացքում ՀՀ ԱՆ ԴԲԴԴԿ-ի մեկ այլ փորձագետ Դ.Գաֆարյանի ցուցմունքով հնարավոր է համարվել, որ Շանթ Մագարյանի աջ նախաբազկի վնասվածքը կարող էր առաջանալ մեկ այլ ձեռքով այն սեղմելու հետևանքով։ Փորձագետը չէր բացառել նաև Շանթ Մագարյանի մարմնակազմության պարագայում որոշակի տարածություն վերջինիս քարշ տալու և դրա հետևանքով վնասվածքներ պատճառելու հանգամանքը, ինչը հիմնականում բացառել է նույն հիմնարկի մեկ այլ փորձագետ Գ.Հարությունյանը, սակայն դատարանը 2019թ. հուլիսի 9-ին մերժել է միջնորդությունը՝ հիմքում դնելով այն, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 244, 248-րդ, ու 345-րդ հոդվածների համալիր մեկնաբանությունից հետևում է, որ միջնորդության դեպքում կողմը պետք է նշի այն անձի անզգանունը, որին պետք է հանձնարարվի փորձաքննության կատարումը։
Դատարանի հետևությունները այս առումով ևս հիմնազուրկ են, քանի որ նշված հոդվածների մեկնաբանությունից էլ է ակնհայտ, որ փորձագետի ազգանունը նշվում է ոչ թե համապատասխան միջնորդություն ներկայացնելիս, այլ փորձաքննության նշանակման մասին համապատասխան որոշում կայացնելուց հետո, ինչը պարզաբանվել է դատարանին դատական նիստի ընթացքում, որ դատարանի կողմից մեղադրողի միջնորդությունը բավարարելուց հետո կներկայացվի նաև համապատասխան հնձնաժողովային փորձաքննությունը իրականացնող փորձագետի /ների/ տվյալները։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 244-րդ հոդվածի համաձայն՝ քրեական հետապնդման մարմինը փորձաքննություն նշանակելու մասին կայացնում է որոշում, որում պետք է նշվեն՝ փորձաքննությունը նշանակելու հիմքերը, փորձաքննության ուղարկվող իրեղեն ապացույցները և այլ օբյեկտները՝ նշելով՝ երբ, որտեղ և ինչ հանգամանքներում են դրանք հայտնաբերվել կամ ձեռք բերվել, իսկ քրեական գործի նյութերով փորձաքննություն կատարելիս՝ տեղեկություններ, որոնց վրա կարող են հիմնվել փորձագետի հետևությունները, փորձագետին առաջադրված հարցերը, փորձագիտական հիմնարկի անվանումը կամ անձի ազգանունը, որին հանձնարարված է փորձաքննության կատարումը։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 245-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ բարդ կամ կրկնակի փորձաքննությունները կարող են կատարվել միանձնյա կամ նույն մասնագիտությամբ փորձագետների հանձնաժողովի կողմից։ Կողմի պահանջով փորձագետների հանձնաժողովի կազմում կարող է ընդգրկվել իր կողմից հրավիրված փորձագետը։ Միասնական կարծիքի հանգելու դեպքում փորձագետներն ստորագրում են եզրակացությունը։ Տարաձայնության դեպքում յուրաքանչյուր փորձագետ կազմում է առանձին եզրակացություն՝ ընդգրկելով բոլոր կամ տարաձայնություններ առաջացրած հարցերը։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 345-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ կողմը, որի միջնորդությամբ նշանակվում է փորձաքննություն, գրավոր ներկայացնում է այն հարցերը, որոնց վերաբերյալ պետք է տրվի փորձագետի եզրակացություն, նշում է, թե ինչ պետք է հետազոտվի, կարող է նշել, թե ով պետք է ներգրավվի որպես փորձագետ։ /.../
5. Փորձագետ նշանակված անձին հանձնվում է փորձաքննություն նշանակելու մասին դատարանի որոշման պատճենը և պարզաբանվում են նրա իրավունքները և պարտականությունները։ Փորձագետի եզրակացությունը հրապարակվում և հետազոտվում է սույն օրենսգրքի 344 հոդվածով սահմանված կարգով։
Վերոգրյալ նորմերի վերլուծությունը վկայում է այն մասին, որ քանի դեռ դատարանը որոշում չի կայացրել փորձաքննություն նշանակելու մասին և չի տրամադրել որոշման պատճենը, կողմը որևէ պարտավորություն չունի նշելու համապատասխան փորձագետի ազգանունը և մյուս տվյալները։
Պաշտպանական կողմի միջնորդությամբ նշանակված և ստացված լրացուցիչ դատաբժշկական փորձաքննության թիվ 196լ եզրակացության համաձայն՝ փորձագետ Գ.Հարությունյանը հետևության է հանգել.
/.../
2. Շանթ Մագարյանի աջ նախաբազկի միջին երրորդականի առաջամիջային մակերեսին առկա 5.4*3.8սմ չափսերի, անկանոն ձևի, կարմրամանուշակագույն արյունազեղման ձևով վնասվածքը, այո, հնարավոր է, որ պատճառված լինի նրա կողմից ավտոմեքենայի ընթացքի ժամանակ ավտոմեքենայից բռնվելու, կախվելու և այդ վիճակում ընթանալու արդյունքում։
Վերը նշված հարցի պատասխանից հետո անհասկանալի է, թե ինչ իրարամերժ տվյալների մասին էր նշել փորձագետը, երբ թիվ 49401602 եզրակացության մեջ հետևության էր հանգել, որ տրամադրված քրեական գործի նյութերում առկա են պատահարի վերաբերյալ իրարամերժ ելակետային տվյալներ։ Միթե՞ այդ իրարամերժ տվյալները փորձագետի հարցաքննության ընթացքում բացահայտվեցին։
/.../ Հաջորդ հարցի պատասխանը.
5. Շանթ Մագարյանի հայտնած հանգամանքներում չէին կարող առաջանալ նրա մարմնական վնասվածքները, քանի որ նման պայմաններում երբ <<... տուժող Շանթ Մագարյանի ցուցմունքի համաձայն՝ ինքն աջ ձեռքը ներս, Ռոբերտը բռնել է իր բազուկից, ինքը մյուս ձեռքով իրեն պահել է, որ չմտնի մեքենայի տակ։ Ձեռքը բազուկի մասից բռնել են ու մեքենան վարել, քաշել են 30-35մ>> մեքենան տեղաշարժվել է նշված տարածությունը, կառաջանային տարաբնույթ և ավելի շատ ու համեմատաբար ծանր աստիճանի մարմնական վնասվածքներ, քանի որ շուրջ 30-35 մետր ավտոմեքենայի շարժման ուղղությամբ Շ.Մագարյանը չէր կարող կատարել հետընթաց իրեն պարտադրված արագությամբ քայլք կամ վազք և նա ավելի շուտ՝ ավտոմեքենայի շարժման և արագացման սկզբում առավելագույնը մի քանի մետր՝ մոտ մինչև 810 մետր անցնելուց հետո կյահտնվեր գետնի մակերևույթի վրա, ինչն էլ, ամենայն հավանականությամբ տեղ է գտել տվյալ պարագայում, և իր ստացած մարմնական վնասվածքներն էլ բնորոշ են տվյալ իրավիճակի պայմաններում առաջանալուն։
Այսինքն, փորձագետը հիմնավորված է համարել, որ Շանթ Մագարյանի ձեռքը բռնելու պարագայում նա կարող էր անցնել 810 մետր, որից հետո կարող էր հայտվել գետնին, ինչն էլ, ամենայն հավանականությամբ տեղ է գտել տվյալ պարագայում։
Փորձագետը թիվ 196լ եզրակացությամբ ևս արձանագրել է, որ Շանթ Մագարյանի ձեռքը բռնած հնարավոր էր նրան քարշ տալ որոշակի տարածություն՝ 810 մետերի չափով։ Այսինքն, ոչ թե 30 մետր, այլ 810 մետր։ Շանթ Մագարյանի նկատմամբ գործադրված բռնությունը հաստատված համարելու համար, բոլորովին նշանակություն չունի, թե նրան ձեռքը բռնած որքան տարածություն են քարշ տվել։ Հասարակական վայրում Ռոբերտ Հայրապետյանի գործադրած բռնությունը և դրան համարժեք Սերժ Վարդանյանի գործողությունները /ավտոմեքենայով հաճախակի մանևրելը, ավտոմեքենան գործի գցելը, կտրուկ տեղից պոկվելը և որոշակի արագությամբ առաջ ընթանալը/ հասարակության նկատմամբ բացահայտ անհարգալից վերաբերմունք դրսևորելով հասարակական կարգի կոպիտ կերպով խախտման դրսևորումներ են իրենց մեջ պարունակում։ Դրա վառ ապացույցն է այն, որ տեսագրության մեջ երևում է, թե ինչպես են քաղաքացիները մոտենում Մեղրի Բաղումյանի մեքենային, երբ ըստ քրեական գործի տվյալների <<Լադա Պրիորա>> մակնիշի ավտոմեքենան մայթեզրի մոտ փակում է վերջինիս վարած ավտոմեքենայի ճանապարհը։ Չի բացառվում, որ քաղաքացիները, լսելով մեքենայի արգելակման ուժգին ձայնը, այդ պատճառով են ցանկացել մոտենալ կայանված մեքենաներին։ Այսինքն, նշվածը ևս հասարակական կարգը խաթարելու դրսևորում է, քանի որ փողոցի անցորդները, թողնելով իրենց գործերը, շուրջ 5 րոպե հետևել են <<Լադա Պրիորա>> և <<ԲՄՎ>> մակնիշի ավտոմեքենաների մոտ ծավալված իրադարձություններին։
Վճռաբեկ դատարանը Արման Խաչատրյանի վերաբերյալ որոշմամբ վերլուծության է ենթարկել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածը՝ նշյալ հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմի վերաբերյալ արտահայտելով հետևյալ իրավական դիրքորոշումները. <<Խուլիգանությունը կարող է կատարվել միայն ուղղակի դիտավորությամբ։ Դա նշանակում է, որ մեղավոր անձը ոչ միայն գիտակցում է, որ իր գործողություններով խախտում է հասարակական կարգն ու բացահայտ անհարգալից վերաբերմունք դրսևորում հանրության հանդեպ, այլև ցանկանում է կատարել այդ գործողությունները։
Խուլիգանական արարքը կարող է կատարվել միայն խուլիգանական մղումներից ելնելով։ Իսկ արարքը համարվում է խուլիգանական մղումներով կատարված, եթե այն կատարվում է հասարակության և բարոյականության նորմերի նկատմամբ անթաքույց արհամարհանքի հողի վրա, երբ մեղավոր անձի վարքը հանդիսանում է բացահայտ մարտահրավեր՝ ուղղված հասարակական կարգի դեմ և թելադրված է լինում շրջապատին հակադրվելու, վերջինիս հանդեպ արհամարհական վերաբերմունք ցուցաբերելու ցանկությամբ։ /տե՛ս Արման Խաչատրյանի վերաբերյալ գործով 2006 թվականի հոկտեմբերի 24-ի թիվ ՎԲ-223/06 որոշումը/։
Վերահաստատելով և զարգացնելով վերը մեջբերված իրավական դիրքորոշումները՝ Վճռաբեկ դատարանը Շահեն Հախվերդյանի գործով որոշման շրջանակներում փաստել է. <</.../ Խուլիգանություն կատարող անձը ոչ միայն գիտակցում է, որ իր գործողություններով խախտում է հասարակական կարգն ու բացահայտ անհարգալից վերաբերմունք է դրսևորում հասարակության նկատմամբ, այլև ցանկանում է դա։ Այլ խոսքով՝ խուլիգանության օբյեկտիվ կողմը կազմող արարքները կատարող անձը ցանկանում է կոպիտ կերպով խախտել հասարակական կարգը և հասարակության նկատմամբ բացահայտ անհարգալից վերաբերմունք դրսևորել, այլ ոչ թե գիտակցաբար թույլ է տալիս վերոնշյալ հետևանքների՝ հասարակական կարգի խախտման և բացահայտ անհարգալից վերաբերմունքի դրսևորման հնարավորությունը։
/.../ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ արարքը խուլիգանություն որակելու համար էական նշանակություն ունի դրա բնույթն ու կատարման շարժառիթը։
/.../
/.../ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ խուլիգանությունը կարող է կատարվել խուլիգանական դրդումներով, որը դրսևորվում է հասարակական կարգը կոպիտ կերպով խախտելու, հասարակության նկատմամբ բացահայտ անհարգալից վերաբերմունք դրսևորելու ձգտմամբ։ Խուլիգանական դրդումների հիմքում ընկած են նաև անձի անզուսպ եսամոլությունը, սեփական անձի առավելությունն ընդգծելու միջոցով ներքին բավականություն ստանալու, զվարճանալու ձգտումը։ /տե՛ս Շահեն Հախվերդյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի՝ 2012 թվականի մարտի 30-ի թիվ ԱՎԴ/0014/01/11 որոշման 23-28-րդ կետերը/։
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի նշված հետևությունները հաստատվել են նաև Մարինե Բաբկենի Ավետյանի վերաբերյալ 2017 թվականի նոյեմբերի 15-ին կայացված թիվԵԿԴ/0235/01/16 որոշմամբ։
Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումները հաշվի առնելով՝ հարկ է փաստել, որ ամբաստանյալ Սերժ Վարդանյանի գործողությունները կատարվել են խուլիգանական մղումներով, վերջինս սեփական անձի առավելությունը մեքանայի ղեկին գտնվող Մեղրի Բաղումյանի մոտ ընդգծելու միջոցով ճանապարհային երթևեկության կանոնները խախտելով, ձգտել է զվարճանալ, ներքին բավականություն ստանալով կատարված ճանապարհային երթևեկության կանոնները խախտելուց, <<ԲՄՎ>> ավտոմեքենայի բնականոն ընթացքը հաճախակի խոչընդոտելուց և տուժող Շանթ Մագարյանի հետ վիճաբանության արդյունքում վերջինիս ձեռքը Ռոբերտ Հայրապետյանի կողմից բռնած, ճանապարհով քարշ տալուց՝ իր վարքով բացահայտ մարտահրավեր նետելով ինչպես <<ԲՄՎ>> ավտոմեքենայում գտնվող ուղևորներին, այնպես էլ Սարյան փողոցի անցորդներին և բնակիչներին։
Հատկանշական է, որ Սերժ Վարդանյանին սույն թվականի նոյեմբերի 25-ին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով արդարացնելով, դատարանը նոյեմբերի 1-ին հաստատված է համարել, որ Ռոբերտ Հայրապետյանը մեկ այլ անձի հետ /Սերժ Վարդանյանի/ 2014թ. մայիսի 15-ին՝ ժամը 01:45-ի սահմաններում Սարյան փողոցով երթևեկելու ընթացքում խուլիգանական մղումներով բռնություն է կիրառել տուժող Շանթ Մագարյանի նկատմամբ, որի արդյունքում Ռոբերտ Հայրապետյանի վերաբերյալ իրականացվող քրեական հետապնդումը դադարեցրել է ոչ արդարացնող հիմքով՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 6-րդ կետի հիմքով՝ վաղեմության ժամկետներն անցած լինելու պատճառաբանությամբ։
Անհիմն է նաև դատարանի այն պատճառաբանությունը, որ այլ փաստաթուղթ ճանաչված՝ Արմաշ Անտոնի բացատրությունը չի կարող համարվել ապացույց, այն նախատեսված չէ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 104-րդ հոդվածով, անկախ այն հանգամանքից, որ նշված փաստաթուղթը ստեղծվել է վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից և բացատրություն տված անձը բացակայել է ՀՀ-ից։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 122-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝ այլ փաստաթղթեր են հանդիսանում թղթային, մագնիսական, էլեկտրոնային կամ այլ կրիչի վրա բառային, թվային, գծագրական կամ այլ նշանային ձևով արված ցանկացած գրառում, որով կարող են հաստատվել քրեական գործի համար նշանակություն ունեցող տվյալները։
Արմաշ Անտոնիի բացատրության մեջ արձանագրված տվյալները վարույթն իրականացնող մարմնին, հետագայում նաև դատարանին հայտնի են դարձել նաև այլ աղբյուրներից ստացված տեղեկություններից։ Մասնավորապես, տուժող Շանթ Մագարյանի և Մեղրի Բաղումյանի ցուցմունքներից, որոնք դատարանին հայտնել են արժանահավատ տվյալներ։
Հետևաբար, Արմաշ Անտոնիի բացատրությունը որպես այլ փաստաթուղթ նախատեսված է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 104-րդ հոդվածով՝ հաշվի առնելով նաև այն, որ բացատրությունը այլ փաստաթուղթ է ճանաչվել վարույթն իրականացնող մարմնի որոշմամբ։
Վերոգրյալի հիման վրա բողոք բերած անձը գտնում է, որ սույն դատավճռով ապացույցները պատշաճ չեն գնահատվել, դատավճիռը պատճառաբանված ու հիմնավորված չէ, ինչը հակասում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի պահանջներին։
Այսպիսով, Առաջին ատյանի դատարանը, հավուր պատշաճի վերլուծության չենթարկելով քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցները՝ առավելություն տալով ամբաստանյալների ցուցմունքներին, եկել է սխալ եզրահանգման, ոչ պատշաճ է մեկնաբանել նյութական նորմը, թույլ է տվել դատական սխալ, որի արդյունքում կայացրել է չպատճառաբանված ու չհիմնավորված դատական ակտ, որը չի թխում արդարադատության շահերից։
12. Ելնելով վերոգրյալից, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 54 րդ հոդված 1-ին մասի 11-րդ կետով, 37637.1-րդ, 378379-րդ, 380.1-րդ, 381-րդ, 395-րդ հոդվածներով, Վերաքննիչ դատարանին բողոք բերած անձը խնդրում է ամբաստանյալ Սերժ Արայի Վարդանյանի նկատմամբ ԵԿԴ/0200/01/14 գործով 2019թ. նոյեմբերի 25-ին կայացված դատավճիռը բեկանել ամբողջությամբ, վերջինիս մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ և նշանակել համաչափ պատիժ։

4.Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
Վերաքննիչ դատարանը, վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում վերանայելով Առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը, հանգում է այն հետևության, որ վերաքննիչ բողոքը բավարարելու ու մեղադրական դատական ակտ կայացնելու հիմքեր չկան` հետևյալ պատճառաբանությամբ:
13. Նախաքննության մարմնի կողմից Սերժ Վարդանյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով որպես մեղադրյալ է ներգրավվել այն բանի համար, որ նա <<…2014թ. մայիսի 15-ին` ժամը 01:45-ի սահմաններում, Ռոբերտ Արմանի Հայրապետյանի հետ <<Լադա Պրիորա>> մակնիշի 44 RR 404 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենայով Երևան քաղաքի Սարյան փողոցով երթևեկելու ընթացքում դիտավորությամբ կոպիտ կերպով խախտել են հասարակական կարգը, որն արտահայտվել է հասարակության նկատմամբ բացահայտ անհարգալից վերաբերմունքով, այդ թվում Շանթ Նորվիկի Մագարյանի նկատմամբ բռնություն գործադրելով:
Այսպես.
Սերժ Վարդանյանը 2014թ. մայիսի 15-ին` ժամը 01:45-ի սահմաններում, իր ընկեր Ռոբերտ Հայրապետյանի հետ իր կողմից շահագործվող <<Լադա Պրիորա>> մակնիշի 44 RR 404 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենայով շրջել են Երևան քաղաքի Կենտրոն վարչական շրջանի տարածքում: Սարյան փողոցով երթևեկելու ժամանակ նկատելով Շանթ Մագարյանի ընկերուհի Մեղրի Բաղումյանի վարած կարմիր գույնի <<ԲՄՎ>> մակնիշի 64 օօ 685 հաշվառման համարանիշի ավտոմեքենան` հասարակական կարգը կոպիտ կերպով խախտելով, խուլիգանական մղումներով հաճախակի խոչընդոտել են հիշյալ ավտոմեքենայի ազատ երթևեկությանը: Արագ ընթանալով <<ԲՄՎ>> մակնիշի ավտոմեքենայի հետևից` աջ կողմով անակնկալ վազանց են կատարել և թեքվել դեպի ձախ` Բուզանդի փողոց, որից անակնկալի եկած Մ.Բաղումյանը արգելակել է` հնարավոր վթարից խուսափելու համար, այնուհետև, երբ նկատել են, որ <<ԲՄՎ>> մակնիշի ավտոմեքենան շրջադարձ է կատարել Սարյան-Արամի փողոցների խաչմերուկին, կրկին հանկարծակի հայտնվել են Մ.Բաղումյանի ավտոմեքենայի դիմաց, որի պատճառով վերջինս կրկին կտրուկ արգելակել է: Դրանից հետո, երբ շարունակել է առաջ ընթանալ, Սերժ Վարդանյանը շարունակելով բացահայտ անհարգալից վերաբերմունք դրսևորել հասարակության նկատմամբ, վազանց կատարելով` կտրուկ փակել է <<ԲՄՎ>> մակնիշի ավտոմեքենայի առջևի հատվածը և արգելակել` մեքենան կայանված թողնելով հորիզոնական դիրքով: Իրենց ազատ տեղաշարժը խոչընդոտել ցանկացող մեքենայի վարորդի և ուղևորի նպատակը պարզելու համար Շ.Մագարյանը իջել է ավտոմեքենայից և մոտեցել <<Լադա Պրիորա>> ավտոմեքենային: Ռոբերտ Հայրապետյանը, առանց ավտոմեքենայից իջնելու, ավտոմեքենայի պատուհանից իր կարծեցյալ առավելությունն ընդգծելու նպատակով նախ ոտքով, այնուհետև ձեռքով փորձել է հարվածել Շ.Մագարյանին, իսկ վերջինս փորձել է բռնել նրա ոտքը կամ ձեռքը` մեքենայից նրան դուրս բերելու համար, սակայն քաշքշուկի ընթացքում Ռ.Հայրապետյանը բռնություն գործադրելու դիտավորությամբ բռնել է Շ.Մագարյանի աջ ձեռքից, իսկ վարորդ Սերժ Վարդանյանը խուլիգանական մղումներով ավտոմեքենան գործի գցելով, շարժվել է Սարյան փողոցով` հաշվի չառնելով այն, որ Շ.Մագարյանը գտնվում է ավտոմեքենայից կախված դիրքով: Այդ կերպ ընթանալով մոտ 30 մետր` Շ.Մագարյանին հաջողվել է ազատել իր աջ ձեռքը, որից հետո վայր է ընկել փողոցի ասֆալտապատ հարթության վրա, իսկ Սերժ Վարդանյանը և Ռոբերտ Հայրապետյանը շարունակելով բացահայտ անհարգալից վերաբերմունք դրսևորելու իրենց գործունեությունը, անտարբեր հեռացել են>>:
14. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն`
<</.../ 3. Հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա, այն պետք է հաստատվի գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ:
4. Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր կասկածները, որոնք չեն կարող փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի կամ կասկածյալի: /.../>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածի համաձայն`
<<Միայն ապացույցների հիման վրա են հաստատվում`
1/ դեպքը և հանգամանքները /կատարման ժամանակը, տեղը, եղանակը և այլն/.
2/ կասկածյալի և մեղադրյալի առնչությունը դեպքին.
3/ հանցագործության` քրեական օրենքով նախատեսված հատկանիշները.
4/ անձի մեղավորությունը քրեական օրենքով չթույլատրված արարքը կատարելու մեջ.
5/ քրեական օրենքով նախատեսված պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ խստացնող հանգամանքները.
6/ այն հանգամանքները, որոնցով դատավարության մասնակիցը կամ քրեական դատավարությանը մասնակցող այլ անձը հիմնավորում է իր պահանջները, եթե այլ բան նախատեսված չէ օրենքով>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն`
<<1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման` վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից:
2. Հետաքննության մարմնի աշխատակիցը, քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով օրենքով, ապացույցները գնահատում են ապացույցների համակցության մեջ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված իրենց ներքին համոզմամբ>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 365-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
<<Մեղադրական դատավճիռը չի կարող հիմնված լինել ենթադրությունների վրա և կայացվում է միայն այն դեպքում, երբ հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունն ապացուցված է դատական քննության ընթացքում: Հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունը կարող է համարվել ապացուցված, եթե դատարանը, ղեկավարվելով անմեղության կանխավարկածով, հիմնվելով պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դատական քննության ընթացքում գործի հանգամանքների հետազոտման արդյունքների վրա, դատաքննության ժամանակ հետազոտված հավաստի ապացույցների հիման վրա, ամբաստանյալի մեղավորության մասին չփարատվող բոլոր կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով, սույն օրենսգրքի 360 հոդվածի առաջին մասի 1-4-րդ կետերում նշված հարցերին տալիս է հաստատող պատասխաններ>>:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 371-րդ հոդվածի համաձայն`
<<Դատավճռի նկարագրական-պատճառաբանական մասում ցույց է տրվում /.../
3/ այն ապացույցները, որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները, ինչպես նաև այս կամ այն ապացույցն անարժանահավատ համարելու փաստարկները>>:
15. Մեջբերված քրեադատավարական դրույթները Վճռաբեկ դատարանը համակարգային վերլուծության է ենթարկել Մ.Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի գործով որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ <</.../ քրեադատավարական օրենքով ապացույցներին և ապացուցման գործընթացին ներկայացվող պահանջները հետևյալն են.
ա/ ապացույցները պետք է պարունակեն ոչ թե գնահատողական դատողություններ, կարծիքներ, այլ կոնկրետ փաստական տվյալներ որոշակի գործողությունների, իրադարձությունների վերաբերյալ, /.../:
/.../ Ապացույցների գնահատումը, որպես ապացուցման գործընթացի տարր, իրենից ներկայացնում է մտավոր, տրամաբանական գործունեություն, որի արդյունքում եզրահանգում է արվում ապացույցներից յուրաքանչյուրի թույլատրելիության, վերաբերելիության, հավաստիության և ապացուցման առարկայի մեջ մտնող հանգամանքների բացահայտման համար ապացույցների համակցության բավարարության մասին:
Ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա: Ներքին համոզմունքը, որպես ապացույցների գնահատման արդյունք, բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների անխզելի կապով. այն, մի կողմից, պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից, անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ:
Ապացույցները, որոնք հավաքվել և ստուգվել են օրենքին համապատասխան, կազմում են ներքին համոզմունքի այն օբյեկտիվ հիմքը, որն իր դրսևորումն է գտնում ընդունվող որոշումներում: Թեպետ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա, այն չի կարող լինել կամայական: Դրա հիմքում պետք է դրված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննությունը: /.../>> /տե´ս Մակար Ռազմիկի Հովհաննիսյանի և Աշոտ Վաղարշակի Մարտիրոսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 որոշման 13-14-րդ կետերը/:
Մեջբերված սահմանադրական և քրեադատավարական դրույթները մեկնաբանելով Մ. Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի գործով որոշմամբ ձևավորված իրավական դիրքորոշման համատեքստում` Վճռաբեկ դատարանը Մարգար Գագիկի Հակոբյանի վերաբերյալ թիվ ԵԿԴ/0168/01/12 գործով 2013 թվականի մայիսի 8-ին կայացված որոշմամբ արձանագրել է, որ <<ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը դատարաններին պարտավորեցնում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածում թվարկված` ապացուցման ենթակա հանգամանքների, այդ թվում` կոնկրետ հանցանքի հատկանիշների և այդ հանցանքի մեջ անձի մեղավորության վերաբերյալ իր հետևությունները հիմնավորել վերաբերելի, փոխկապակցված, հավաստի ապացույցներով և ոչ թե ենթադրություններով: Այլ խոսքով` հանցանքի մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր անձի վերաբերյալ` ապացուցման ենթակա յուրաքանչյուր հանգամանքի կապակցությամբ դատարանի հետևությունը պետք է հիմնված լինի ոչ թե գնահատողական դատողությունների, կանխատեսումների կամ կարծիքների, այլ կոնկրետ գործով օրենքով սահմանված կարգով ձեռք բերված փաստական տվյալների վրա: Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ մեղսագրվող հանցագործության և դրա հատկանիշների ապացուցման բեռը կրում է մեղադրանքի կողմը, իսկ չփարատված կասկածները պետք է մեկնաբանվեն հօգուտ մեղադրյալի: Դրանից հետևում է, որ մեղադրանքի կողմը կրում է անձի մեղքը հաստատելու համար բավարար ապացույցներ ներկայացնելու պարտականությունը: Այս հանգամանքը բազմիցս շեշտադրվել է Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի կողմից: Մասնավորապես, Եվրոպական դատարանը կարևորել է կոնկրետ գործով արդար դատական քննություն կատարված լինելու վերաբերյալ իր համոզմունքի ձևավորումը և նշել է, որ քրեական վարույթի իմաստով արդար դատական քննությունը ներառում է նաև անմեղության կանխավարկածի պահպանումը, ինչը նշանակում է, որ դատավորը չպետք է ելնի այն կանխավարկածից, թե անձը կատարել է իրեն մեղսագրվող հանցանքը, հանցանքի կատարման մեջ անձի մեղավորությունն ապացուցելու պարտականությունը կրում է դատախազությունը և կասկածները պետք է մեկնաբանվեն հօգուտ մեղադրյալի /տե´ս Թելֆներն ընդդեմ Ավստրիայի /TELFNER v. AUSTRIA/ գործով Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի 2001 թվականի մարտի 20-ի վճիռը, գանգատ թիվ 33501/96, կետ 15, ինչպես նաև Նատունենն ընդդեմ Ֆինլանդիայի /NATUNEN v. FINLAND/ գործով 2009 թվականի մարտի 31-ի վճիռը, գանգատ թիվ 21022/04, կետ 53//տե´ս Մարգար Գագիկի Հակոբյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2013 թվականի մայիսի 8-ին թիվ ԵԿԴ/0168/01/12 որոշման 13-րդ կետը/:
Վճռաբեկ դատարանը Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի վերաբերյալ թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 քրեական գործով 31.10.2014թ-ին կայացրած որոշմամբ արձանագրել է, որ. << [28.] /…/ <<Ապացույցների բավարարություն>> հասկացության էությունը, ապացույցների բավարարությունը որոշելու ընդհանուր չափանիշները, դրանցից յուրաքանչյուրի բնութագիրը Վճռաբեկ դատարանը քննարկել և վերլուծել է Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով կայացրած որոշման շրջանակներում:
Մասնավորապես, վկայակոչված որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանը, համեմատական վերլուծության ենթարկելով <<ապացուցման առարկա>> և <<ապացույցների բավարարություն>> հասկացությունները, նշել է. <</.../ եթե ապացուցման առարկան ցույց է տալիս, թե ինչ է անհրաժեշտ պարզել յուրաքանչյուր քրեական գործով, ապա ապացույցների բավարարությունը կապված է այն ապացուցողական նյութի հետ, որը վերաբերում է ապացուցման առարկային և թույլ է տալիս այդ հանգամանքների մասին գալ արժանահավատ հետևության: Որոշելով ապացույցների բավարարությունը` վարույթն իրականացնող մարմինները լուծում են քրեական գործի համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքների հետազոտման խորության աստիճանի հետ կապված հարցերը, մասնավորապես այն, թե ի՞նչ աստիճանի պետք է մանրացվի յուրաքանչյուր հանգամանքը, և ի՞նչ ծավալի ապացույցներ են անհրաժեշտ այդ հանգամանքները հավաստի պարզելու և դրա հիման վրա այս կամ այն դատավարական որոշումը կայացնելու համար:
Այսպիսով, ապացույցների բավարարությունը ենթադրում է կոնկրետ գործով ապացուցման շրջանակների այնպիսի որոշումը, որպեսզի հավաքված ապացույցները որակական կողմից ապահովեն ապացուցման առարկայի յուրաքանչյուր տարրի պարզումը, իսկ քանակական կողմից` այդ հանգամանքների բացահայտման արժանահավատությունը և դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունն ու պատճառաբանվածությունը:
Ի տարբերություն ապացուցման առարկայի, ապացույցների բավարարություն հասկացության բովանդակությունը քրեական դատավարության օրենսդրությամբ բացահայտված չէ, այսինքն` օրենքում հստակ նշում չկա այն մասին, թե մինչև ե՞րբ պետք է հավաքվեն և հետազոտվեն ապացույցները, որպեսզի յուրաքանչյուր գործով պարզվի ապացուցման առարկան ամբողջությամբ կամ նրա տարրերն առանձին վերցրած: Բացի այդ, օրենքում սահմանված չէ միասնական չափանիշ առ այն, թե ե՞րբ են ի հայտ գալիս յուրաքանչյուր քրեական գործով ապացուցման առարկան բացահայտված համարելու հիմքերը:
Վճռաբեկ դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի համակարգային վերլուծության հիման վրա արձանագրում է ապացույցների բավարարությունը որոշելու հետևյալ ընդհանուր չափանիշները`
1/ վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունք,
2/դատավարական որոշումների հիմնավորվածություն և պատճառաբանվածություն,
3/ անմեղության կանխավարկած>> /տե´ս Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 14-15-րդ կետերը, իսկ վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքի, դատավարական որոշումների հիմնավորվածության և պատճառաբանվածության, անմեղության կանխավարկածի մասին մանրամասն տե´ս նույն որոշման 16-19-րդ կետերը/:
[29.] Վերահաստատելով և զարգացնելով նախորդ կետում մեջբերված գործով արտահայտած իրավական դիրքորոշումները` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ <<ապացույցների բավարարությունը>> որոշելու չափանիշներն են.
1/ անմեղության կանխավարկածը,
2/ վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքը,
3/ դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունը և պատճառաբանվածությունը:
[30.] Անդրադառնալով անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին` Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ քրեական դատավարությունում կանխավարկածը օրենքով կամ նախադեպային իրավունքով հաստատված այն կանոնն է, որի համաձայն` որոշակի հանգամանք համարվում է հաստատված, քանի դեռ օրենքով սահմանված կարգով չի ապացուցվել հակառակը: Մարդու անմեղությունը քրեական դատավարության կարևորագույն կանխավարկածներից է, որն ամրագրված է ինչպես ՀՀ Սահմանադրությամբ, միջազգային պայմանագրերով և օրենքներով, այնպես էլ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի և Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքով: Հանցանք կատարելու մեջ անձի մեղավորությունը հաստատված համարելը ոչ այլ ինչ է, քան անմեղության կանխավարկածի հաղթահարում: Միևնույն ժամանակ, անձին դատապարտելու համար համարժեք ապացույցների բավարար համակցության բացակայությունը նշանակում է, որ անձի անմեղության կանխավարկածը հաղթահարված չէ: Այլ խոսքով` քրեական դատավարության ընթացքում չապացուցված մեղավորությունը հավասարազոր է ապացուցված անմեղության:
[31.] Ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս չափանիշին` ներքին համոզմունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Մ.Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի վերաբերյալ որոշման մեջ և դիրքորոշում ձևավորել այն մասին, որ <</.../ Ներքին համոզմունքը, որպես ապացույցների գնահատման արդյունք, բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների անխզելի կապով. այն, մի կողմից, պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից, անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ:
Ապացույցները, որոնք հավաքվել և ստուգվել են օրենքին համապատասխան, կազմում են ներքին համոզմունքի այն օբյեկտիվ հիմքը, որն իր դրսևորումն է գտնում ընդունվող որոշումներում: Թեպետ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա, այն չի կարող լինել կամայական: Դրա հիմքում պետք է դրված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննությունը: /.../>> /տե´ս Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ /0632/01/08 որոշման 14-րդ կետը/:
Այսպիսով, <<ներքին համոզմունքը>> սուբյեկտիվօբյեկտիվ կատեգորիա է: Այն ապացույցների գնահատումն իրականացնող սուբյեկտի գիտակցված և ողջամիտ համոզվածությունն է իր իսկ կողմից կայացված որոշման հիմնավորվածության մեջ /սուբյեկտիվ բնույթ/: Այդպիսի համոզվածությունը պետք է ձևավորված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննության արդյունքում և հիմնվի թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների բավարար համակցությամբ հաստատված փաստերի վրա, որոնք անկողմնակալ դիտորդի մոտ ողջամտորեն կձևավորեն նույն համոզվածությունը /օբյեկտիվ բնույթ/:
Ելնելով այն հանգամանքից, որ ներքին համոզմունքն ունի օբյեկտիվ հիմքեր, անհրաժեշտ է այն տարբերակել ինտուիցիայից, ենթադրություններից և այլ անհաշվետու զգացմունքներից: Ի տարբերություն դրանց, ներքին համոզմունքը չի կարող ձևավորվել առանց օբյեկտիվ հիմքի և հիմնվել անթույլատրելի, ոչ վերաբերելի, անարժանահավատ ապացույցների վրա: Այլ խոսքով, ներքին համոզմունքը հիմնվում է ողջամիտ կարծիքի, գիտելիքի վրա, այլ ոչ թե ենթադրությունների, երևակայության, համակրանքի, հակակրանքի կամ կանխակալ կարծիքի վրա:
Ներքին համոզմունքի` որպես ապացույցների գնահատման արդյունքի օբյեկտիվ հիմքը քրեական գործով ձեռք բերված, բազմակողմանի և օբյեկտիվ հետազոտված ապացույցների բավարար համակցությունն է: Այս առումով անհրաժեշտ է վերլուծել ապացույցների թույլատրելիության, վերաբերելիության և արժանահավատության հատկանիշները, որոնց տեսանկյունից ապացույցները ենթակա են գնահատման:
[31.1] Ապացույցների թույլատրելիության հատկանիշը վերաբերում է դրանց ձևական կողմին: Դրա էությունը կազմում է ապացույցները ձեռք բերելիս օրենքով նախատեսված դատավարական պահանջների պահպանվածությունը և ենթադրում է.
աղբյուրի օրինականություն` ապացույցը պետք է ձեռք բերվի միայն օրենքով սահմանված աղբյուրներից /ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մաս/,
ձեռքբերման միջոցների օրինականություն` պետք է պահպանված լինեն ապացույցների ձեռքբերմանն ուղղված գործողություններ կատարելուն օրենքով առաջադրված պահանջները,
դատավարական ձևակերպում` ապացույցը, դրա ձեռքբերման գործընթացը պետք է օրենքով սահմանված կարգով ենթարկվեն դատավարական ձևակերպման,
լիազորված սուբյեկտ` այն պետք է ստացված լինի ապացույց ձեռք բերելու լիազորությամբ օժտված սուբյեկտի կողմից:
Ապացույցն անթույլատրելի ճանաչելու հիմքերը հստակ սահմանված են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածով:
[31.2] Վերաբերելիությունն ապացույցի կարողությունն է իր բովանդակությամբ ծառայելու ապացուցման առարկայի մեջ մտնող հանգամանքները, գործի քննության և լուծման համար նշանակություն ունեցող այլ տվյալները բացահայտելուն և հաստատելուն: Այլ խոսքով` ապացույցի վերաբերելիության հատկանիշն արտացոլում է ապացույցի և գործի քննության ու լուծման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքների միջև կապը: Ապացույցը կհամարվի վերաբերելի, եթե տեղեկություններ պարունակի գործի համար որևէ նշանակություն ունեցող փաստի մասին:
[31.3] Ապացույցի արժանահավատության հատկանիշը նույնպես վերաբերում է ապացույցի բովանդակային գնահատմանը: Արժանահավատ է այն ապացույցը, որի ճշմարտացիությունը կասկած չի հարուցում: Ապացույցն արժանահավատության տեսանկյունից գնահատելիս դատարանը պետք է հիմք ընդունի հետևյալ հանգամանքները.
ա/ ապացույցի աղբյուրի հատկանիշները /օրինակ` փորձագետի ձեռնհասությունը, ցուցմունք տվող անձի շահագրգռվածությունը, որոշ դեպքերում հոգեբանական և ֆիզիոլոգիական հատկանիշները, վիճակը, ինչպես նաև անձին վերաբերող այլ հատկանիշներ, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ այդ անձի կողմից գործի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներն ընկալելու, մտապահելու, վերարտադրելու գործընթացի վրա/,
բ/ ապացույցի ձևավորման հանգամանքները /օրինակ` վկայի կողմից կոնկրետ հանգամանքն ընկալելու պայմանները, պաշտպանի, ներկայացուցչի ներկայությունը և այլն/,
գ/ ապացուցողական տեղեկությունը ձեռք բերելու միջոցը,
դ/ ապացույցի բովանդակությունը կազմող տեղեկությունը հաստատող կամ հերքող հանգամանքների առկայությունը,
ե/ նույն տեղեկության ստացումն այլ աղբյուրից:
Յուրաքանչյուր ապացույց արժանահավատության տեսանկյունից պետք է գնահատվի ապացույցների համակցության մեջ` բազմակողմանի և մանրամասն գնահատելով փաստական տվյալների ստացման աղբյուրները և ապացույցի ձևավորման ամբողջ ընթացքը: Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ վերջնական որոշում կարող է կայացվել դրա բովանդակությունն այլ աղբյուրներից ստացված տեղեկությունների հետ համադրելու արդյունքում: Որոշակի փաստի վերաբերյալ այս կամ այն աղբյուրից ստացված տեղեկությունների արժանահավատությունը գնահատելու համար անհրաժեշտ է վերլուծել ստացված տեղեկությունների բովանդակությունը, համադրել դրանք այլ ապացույցների հետ, պարզել դրանց համապատասխանությունը կամ հակասությունը, հակասության դեպքում` դրա պատճառները:
Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ դատարանի եզրահանգումները պետք է հիմնվեն գործում առկա փաստական տվյալների վրա:
[32.] Ապացույցների գնահատման արդյունքում ձևավորված ներքին համոզմունքն իրավական նշանակություն է ստանում և օբյեկտիվացվում ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս` դատավարական որոշումների հիմնավորման և պատճառաբանման չափանիշի միջոցով /սույն չափանիշի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումների մասին տե´ս նաև Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 18-րդ կետը/: Ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը ենթադրում է ապացույցները բարեխիղճ վերլուծության ենթարկելու պարտականություն:
Վերջին դիրքորոշումը բխում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի 4-րդ մասի պահանջից, որի համաձայն` <<Դատարանի դատավճիռը պետք է լինի պատճառաբանված: Պատճառաբանման ենթակա են դատարանի կողմից դատավճռում շարադըրվող բոլոր հետևությունները և որոշումները>>:
Դատական ակտի պատճառաբանվածության հարցին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Ֆ.Գալստյանի գործով որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ <</.../ Դատական ակտի պատճառաբանվածությունը կոչված է պարզաբանելու, թե ինչու է դատարանը եկել այս կամ այն հետևության, որ իրավանորմերով է ղեկավարվել նման որոշում կայացնելիս և միևնույն ժամանակ հնարավորություն է ստեղծում վերադաս դատարանի կողմից դատական ակտի օրինականության և հիմնավորվածության ստուգման համար:
/.../ Պատճառաբանված որոշման բացակայությունն արդեն իսկ օբյեկտիվորեն սահմանափակում է վերադաս դատական ատյանի հնարավորությունը` լիարժեք դատական ստուգման ենթարկելու բողոքարկվող դատական ակտի օրինականությունն ու հիմնավորվածությունը և կայացնելու արդարացի որոշում, հետևաբար դատական ակտի չպատճառաբանված լինելը հանգեցնում է քրեական դատավարության կարևորագույն սկզբունքներից մեկի` ՀՀ Սահմանադրությամբ և քրեադատավարական օրենքով երաշխավորված արդար դատական քննության իրավունքի խախտման:
/.../ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանն իր մի շարք որոշումներում` ներպետական դատարանների կողմից կայացված որոշումների չպատճառաբանվածությունը կամ ոչ բավարար պատճառաբանվածությունը դիտել [է] <<Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին>> եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասով երաշխավորված` անձի արդար դատական քննության իրավունքի խախտում /տե´ս Սալովն ընդդեմ Ուկրաինայի /Salov v. Սkraine/ 06.09.2005 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 65518/01, Բոլդեան ընդդեմ Ռումինիայի /Boldea v. Romania/ 15.02.2007 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 19997/02, Գրադինարն ընդդեմ Մոլդովայի /Gradinar v. Moldova/ 08.04.2008 թվականի որոշումը, գանգատ թիվ 7170/02/>> /տե´ս Ֆրունզիկ Գալստյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի մարտի 26-ի թիվ ԵԿԴ/0058/11/09 որոշման 18-20-րդ կետերը/:
Վերահաստատելով Ֆ.Գալստյանի գործով որոշմամբ ձևավորած իրավական դիրքորոշումը` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ դատարանը պարտավոր է իր դատական ակտում ամրագրել և թույլատրելիության, վերաբերելիության ու արժանահավատության տեսանկյունից գնահատման ենթարկել այն ապացույցները, որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները, ինչպես նաև նշել այս կամ այն ապացույցն անարժանահավատ համարելու փաստարկները /ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 371-րդ հոդվածի 3-րդ կետ/: Հակառակ դեպքում ապացույցների գնահատումը, դրա արդյունքում դատարանի համապատասխան ներքին համոզմունքի ձևավորումը կկրեն սուբյեկտիվ բնույթ, կհանգեցնեն կամայականության և անձի արդար դատաքննության իրավունքի խախտման` սահմանափակելով նաև դատական ակտի օրինականությունը և հիմնավորվածությունը ստուգելու վերադաս դատարանի հնարավորությունը:
[33.] /…/ Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանը նաև արձանագրել է. <<Ապացույցների բավարարությունը չի կարող որոշվել թվաբանական ցուցանիշով /.../ : Ակնհայտ է, որ ապացույցները բավարար չեն, եթե`
1/ գործում բացակայում է որևէ ապացույց գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող որևէ հանգամանքի պարզման համար,
2/ եղած ապացույցը թույլ չի տալիս պարզել այդ հանգամանքը անհրաժեշտ խորությամբ և լրիվությամբ,
3/ այդ հանգամանքի ապացուցվածությունը կասկած է հարուցում:>> /տե´ս Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 17-րդ կետը/>>:
Վճռաբեկ դատարանը նաև արձանագրել է, որ. <<Քրեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի <<հիմնավոր կասկածից վեր>> ապացուցողական չափանիշը: Ընդ որում, <<հիմնավոր կասկածից վեր>> ապացուցողական չափանիշ ասելով, պետք է հասկանալ փաստական տվյալների /ապացույցների/ այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը: Վերոգրյալը չի նշանակում, որ հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորությունն ընդհանրապես չի կարող առաջացնել որևէ կասկած, սակայն այդպիսի կասկածի հավանականության դեպքում դրա աստիճանը պետք է լինի աննշան /խիստ ցածր/: Այլ խոսքով` մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած>>: /տե´ս Արարատ Ավագի Ավագյանի և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշման 28-33-րդ կետերը/:
16. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի համաձայն`
<<1. Խուլիգանությունը դիտավորությամբ հասարակական կարգը կոպիտ կերպով խախտելն է, որն արտահայտվել է հասարակության նկատմամբ բացահայտ անհարգալից վերաբերմունքով /…/:
2. Նույն արարքը, որը զուգորդվել է անձի նկատմամբ բռնություն գործադրելով կամ դա գործադրելու սպառնալիքով, ինչպես նաև ուրիշի գույքը ոչնչացնելով կամ վնասելով /…/:
3. Սույն հոդվածի երկրորդ մասով նախատեսված արարքը, որը`
1/ կատարվել է մի խումբ անձանց կամ կազմակերպված խմբի կողմից,
/…/:
4. Սույն հոդվածի երկրորդ կամ երրորդ մասով նախատեսված արարքը, որը կատարվել է զենքի կամ որպես զենք օգտագործվող առարկաների գործադրմամբ /…/>>:
17. Վճռաբեկ դատարանը, թիվ ԱՎԴ/0014/01/11 քրեակա գործով 2012 թվականի մարտի 30-ին կայացրած որոշմամբ քրեաիրավական վերլուծության ենթարկելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածով նախատեսված խուլիգանության հանցակազմը, իրավական դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ. <<Մեջբերված հոդվածի վերլուծությունից երևում է, որ խուլիգանությունը հասարակական կարգի և բարոյականության դեմ ուղղված հանցագործություն է, որի հիմնական, անմիջական օբյեկտն այն հասարակական հարաբերություններն են, որոնք կազմում են հասարակական կարգի բովանդակությունը, իսկ պարտադիր լրացուցիչ օբյեկտն անձի անձեռնմխելիության, պատվի և արժանապատվության, առողջության, քաղաքացիների և կազմակերպությունների գույքային շահերի պաշտպանությանն ուղղված հասարակական հարաբերություններն են:
[15.] Խուլիգանության հիմնական հանցակազմն ունի մեկ, իսկ որակյալ հանցակազմը` երկու օբյեկտ: Մասնավորապես, հասարակական կարգը կոպիտ կերպով խախտելը, որն արտահայտվել է հասարակության նկատմամբ բացահայտ անհարգալից վերաբերմունքով, ենթակա է որակման որպես հասարակ խուլիգանություն, մինչդեռ նույն արարքը, որը զուգորդվում է անձի առողջությանը, գույքային իրավունքներին և այլին վնաս պատճառելով, ենթակա է որակման խուլիգանության որակյալ հանցակազմով:
Խուլիգանության հիմնական հանցակազմի վերոշարադրյալ վերլուծության հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ նշված հանցակազմի օբյեկտի մեկնաբանման համար էական նշանակություն ունի <<հասարակական կարգ>> հասկացության պարզաբանումը: Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ հասարակական կարգն ընկալվում է երկու իմաստով` լայն և նեղ:
Լայն իմաստով հասարակական կարգը հասարակության մեջ առկա սոցիալական կապերի և հարաբերությունների համակցությունն է, որը ձևավորվում է սոցիալական, իրավական և բարոյական նորմերի գործողության արդյունքում, և յուրաքանչյուր հանցագործություն, զանցանք կամ այլ իրավախախտում այս կամ այն չափով հանգեցնում է դրա խախտման:
Խուլիգանության հիմնական հանցակազմի անմիջական օբյեկտն այն հասարակական հարաբերություններն են, որոնք կազմում են նեղ իմաստով հասարակական կարգի բովանդակությունը:
Նեղ իմաստով հասարակական կարգն ընկալվում է որպես հասարակական նշանակության վայրերում, այն է`
1/ տրանսպորտային միջոցների կայանատեղիներում,
2/ օդանավակայաններում,
3/ շուկաներում,
4/ պուրակներում,
5/ այգիներում,
6/ կինոթատրոններում,
7/ ցուցասրահներում,
8/ մարզադաշտերում,
9/ փողոցներում,
10/ հիմնարկձեռնարկություններում,
11/ ուսումնական հաստատություններում,
12/ հասարակական տրանսպորտում,
13/ հասարակական սննդի սպասարկման վայրերում,
14/ հասարակական նշանակության այլ վայրերում
այնպիսի իրադրության առկայություն, որի պայմաններում ապահովված է քաղաքացիների արժանավայել վարքագիծը, կազմակերպությունների, հիմնարկների և հասարակական նշանակության այլ օբյեկտների բնականոն աշխատանքը, ինչպես նաև այդ վայրերում գտնվող անձի /անձանց/ ֆիզիկական և հոգեկան անձեռնմխելիությունը:
[16.] Խուլիգանության հիմնական հանցակազմի օբյեկտիվ կողմը դրսևորվում է հասարակական նշանակության վայրերում, ինչպես նաև հասարակական նշանակություն չունեցող այլ վայրերում, որտեղ առկա է հանրություն, սահմանված կարգի կոպիտ խախտման մեջ, որն արտահայտվում է այդ վայրերում գտնվող հասարակության անդամների նկատմամբ բացահայտ անհարգալից վերաբերմունքով: Խուլիգանության որակյալ հանցակազմի պարագայում վերոնշյալ արարքները զուգորդում են բռնությամբ, գույքը վնասելով կամ ոչնչացնելով և այլն:
Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ արարքը խուլիգանության հանցակազմով որակելու համար անհրաժեշտ է նախևառաջ հիմնավորել խուլիգանության հիմնական հանցակազմի առկայությունը:
[17.] Խուլիգանության հիմնական և որակյալ հանցակազմերի օբյեկտների և օբյեկտիվ կողմը կազմող արարքների` սույն որոշման 1516-րդ կետերում շարադրված վերլուծությունից Վճռաբեկ դատարանը եզրահանգում է, որ հասարակական կարգի ոչ կոպիտ խախտումը, որը թեև արտահայտվել է հասարակության նկատմամբ բացահայտ անհարգալից վերաբերմունքով, ենթակա չէ որակման ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածով: Նույն կերպ, վկայակոչված հոդվածով ենթակա չէ որակման հասարակական կարգի այն կոպիտ խախտումը, որը չի դրսևորվել հասարակության նկատմամբ բացահայտ անհարգալից վերաբերմունքով:
Ուստի Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ արարքը ենթակա է որակման որպես խուլիգանություն միայն այն դեպքում, երբ գործով ձեռք բերված ապացույցներով կհիմնավորվի հասարակական կարգի խախտման կոպիտ լինելը և միաժամանակ, հասարակության նկատմամբ այդ խախտմամբ արտահայտված անհարգալից վերաբերմունքի բացահայտ լինելը:
[18.]Կոպիտ խախտումը` որպես խուլիգանության հանցակազմի հատկանիշ, բնութագրական է հասարակական կարգի կազմալուծման կամ խախտման գործընթացի արդյունքներին /հետևանքին/: Այն արտահայտվում է նրանում, որ անձի կատարած գործողությունների հետևանքով հասարակության անդամների մեջ առաջանում է զայրույթ, վրդովմունք, կամ նրանց անհարմարություն կամ լուրջ անհանգստություն է պատճառվում, կամ առաջանում է վախի զգացում իրենց կյանքի, առողջության, գույքի պահպանության կապակցությամբ: Բացի այդ, կոպիտ խախտումն արտահայտվում է նաև աշխատանքային և այլ գործունեության կամ հասարակական նշանակության արարողության կազմալուծմամբ:
Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ խախտումը որպես կոպիտ գնահատելիս անհրաժեշտ է ելնել հասարակական կարգի վրա այդ խախտման ունեցած ազդեցությունից: Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում ընդգծել, որ հասարակական կարգը կոպիտ կերպով կարող է խախտվել ցանկացած արարքի կատարման պարագայում, մինչդեռ խուլիգանության առկայության մասին է վկայում այնպիսի արարքի կատարումը, որը միտված է հասարակական կարգը կոպիտ կերպով խախտելուն և որպես այդպիսին, հանդիսացել է խուլիգանություն կատարող անձի դիտավորության մեջ ընդգրկված նպատակի իրականացման միջոց:
[19.] Հիմք ընդունելով սույն որոշման նախորդ կետում շարադրված վերլուծությունը` Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ յուրաքանչյուր դեպքում արարքը խուլիգանություն որակելու համար, ի թիվս սույն որոշման մեջ նշված այլ հանգամանքների, անհրաժեշտ է քննության առնել նաև այն, թե արդյոք այդ արարքի հետևանքով հասարակության անդամներին լուրջ անհանգըստություն է պատճառվել: Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ հասարակության անդամներին լուրջ անհանգստություն պատճառելու հանգամանքի առկայությունը յուրաքանչյուր դեպքում անհրաժեշտ է գնահատել` ելնելով նեղ իմաստով հասարակական կարգի նկատմամբ դրա ուղղվածությունից: Այլ խոսքով` հասարակության անդամներին լուրջ անհանգստություն պատճառելու հանգամանքն առկա է, եթե հանցավորի արարքի հետևանքով խախտվում է հասարակական նշանակության վայրերում գտնվող անձի /անձանց/ ֆիզիկական և հոգեկան անձեռնմխելիությունը, կամ էականորեն խաթարվում է կազմակերպությունների, հիմնարկների և հասարակական նշանակության այլ օբյեկտների բնականոն աշխատանքը:
[20.] Խուլիգանության օբյեկտիվ կողմը կազմող արարքի` հասարակական կարգի կոպիտ խախտման հարցը քննարկելիս Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում ընդգծել, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 1-ին մասի վերլուծությունից երևում է նաև, որ կոպիտ խախտումը կատարվում է հասարակության նկատմամբ բացահայտ անհարգալից վերաբերմունք դրսևորելու նպատակով: Այլ խոսքով` խուլիգանության հանցակազմի օբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է հետևյալ երկու հատկանիշների միաժամանակյա առկայությամբ` հասարակական կարգի կոպիտ խախտում և հասարակության նկատմամբ բացահայտ անհարգալից վերաբերմունքի դրսևորում: Նշված հատկանիշներից որևէ մեկի բացակայության պարագայում արարքը խուլիգանություն որակվել չի կարող:
Վերոգրյալի հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ խուլիգանության հանցակազմի օբյեկտիվ կողմի մեկնաբանման համար էական նշանակություն ունի նաև <<բացահայտ անհարգալից վերաբերմունք>> հասկացության պարզաբանումը:
Այսպես` անձի գործողություններում հասարակության նկատմամբ բացահայտ անհարգալից վերաբերմունքի դրսևորումն արտահայտվում է մարդկային համակեցության կանոնների նկատմամբ ակնհայտ արհամարհանք դրսևորելու, հասարակական վայրերում վարքագծի կանոնները ցուցադրական կերպով անտեսելու, շրջապատի մարդկանց և կոլեկտիվին հակադրվելու ձևով: Հասարակության նկատմամբ բացահայտ անհարգալից վերաբերմունք դրսևորող անձը դիտավորյալ կերպով խախտում է հասարակության նկատմամբ հարգանքի դրսևորման տարրերը /պարկեշտություն, պատշաճ վարքագիծ, բարեկրթություն և այլն/: Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում ընդգծել, որ հասարակության նկատմամբ բացահայտ անհարգալից վերաբերմունքի դրսևորման եղանակները տարբեր են` արարք, խոսք, ժեստ, մարմնաշարժում և այլն:
[21.] Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ անհարգալից վերաբերմունքը բացահայտ է ոչ թե այն պատճառով, որ կատարվում է հասարակական վայրերում կամ հասարակության անդամների ներկայությամբ, այլ այն պատճառով, որ կատարվում է հենց հասարակության նըկատմամբ հանցավորի անհարգալից վերաբերմունքը ցուցադրելու նպատակով: Այլ խոսքով` կոնկրետ դեպքում խուլիգանության հանցակազմի օբյեկտիվ կողմը կազմող արարքների` հասարակական կարգի կոպիտ խախտման և հասարակության նկատմամբ բացահայտ անհարգալից վերաբերմունքի դրսևորման առկայությունը կամ բացակայությունը գնահատելիս անհրաժեշտ է պարզել խուլիգանության հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմի առկայությունը, այն է` հասարակական կարգը կոպիտ խախտելու և հասարակության նկատմամբ բացահայտ անհարգալից վերաբերմունք դրսևորելու հանցավորի դիտավորությունը, նպատակը:
Վերոգրյալի հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ արարքը, ժեստը, բառը, մարմնաշարժումը և այլն չի կարող գնահատվել որպես հասարակության նկատմամբ բացահայտ անհարգալից վերաբերմունքի դրսևորում, եթե ուղղված է կոնկրետ անձին և չի հետապնդում հասարակության նկատմամբ բացահայտ անհարգալից վերաբերմունք դրսևորելու նպատակ, թեկուզ հանցավորը հասկանում է, իսկ որոշ դեպքերում պարտավոր է հասկանալ, որ կոնկրետ անձին ուղղված իր արարքը տեսանելի և ընկալելի է հասարակության համար: Հակառակ դրան` անձի արարքը կարող է գնահատվել որպես հասարակության նկատմամբ բացահայտ անհարգալից վերաբերմունքի դրսևորում, եթե կոնկրետ անձը, ում դեմ ուղղված է հանցավորի արարքը, ընտրվել է պատահաբար, և այդ անձի դեմ ուղղված արարքի միջոցով հանցավորը ցանկանում է բացահայտ անհարգալից վերաբերմունք դրսևորել հասարակության նկատմամբ:
[22.] Խուլիգանության հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմի վերաբերյալ իրավական դիրքորոշում Վճռաբեկ դատարանը ձևավորել է Ա.Խաչատրյանի գործով որոշման մեջ, որտեղ արձանագրել է, որ <<Խուլիգանությունը կարող է կատարվել միայն ուղղակի դիտավորությամբ: Դա նշանակում է, որ մեղավոր անձը ոչ միայն գիտակցում է, որ իր գործողություններով խախտում է հասարակական կարգն ու բացահայտ անհարգալից վերաբերմունք դրսևորում հանրության հանդեպ, այլև ցանկանում է կատարել այդ գործողությունները:
Խուլիգանական արարքը կարող է կատարվել միայն խուլիգանական մղումներից ելնելով: Իսկ արարքը համարվում է խուլիգանական մղումներով կատարված, եթե այն կատարվում է հասարակության և բարոյականության նորմերի նկատմամբ անթաքույց արհամարհանքի հողի վրա, երբ մեղավոր անձի վարքը հանդիսանում է բացահայտ մարտահրավեր` ուղղված հասարակական կարգի դեմ և թելադրված է լինում շրջապատին հակադրվելու, վերջինիս հանդեպ արհամարհական վերաբերմունք ցուցաբերելու ցանկությամբ: Հետևաբար, եթե մեղավոր անձի գործողությունները կատարվել են ոչ խուլիգանական մղումներով և չեն զուգորդվել հասարակական կարգի կոպիտ խախտմամբ, դրանք չեն կարող որակվել որպես խուլիգանություն:
Մեղադրյալի կողմից տուժողին վիրավորանքներ, մարմնական վնասվածքներ հասցվելու կամ նման այլ բռնարարքների կատարման դեպքում խուլիգանական մղումները և խուլիգանության հանցակազմը կարող է բացակայել, եթե նշված գործողությունները կատարվել են կենցաղային հողի վրա առաջացած վիճաբանության, քիչ թե շատ երկարատև ժամանակահատվածի ընթացքում ձևավորված հակակրանքի արդյունքում:
Խուլիգանական մղումների առկայությունը գնահատելու համար էական նշանակություն կարող է ունենալ նաև տուժողի վարքագիծը: /…/>> /տե´ս Արման Մհերի Խաչատրյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2006 թվականի հոկտեմբերի 24-ի թիվ ՎԲ-223/06 որոշումը/:
[23.] Վերահաստատելով Ա.Խաչատրյանի գործով որոշման մեջ ձևավորված իրավական դիրքորոշումները` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ խուլիգանություն կատարող անձը ոչ միայն գիտակցում է, որ իր գործողություններով խախտում է հասարակական կարգն ու բացահայտ անհարգալից վերաբերմունք է դրսևորում հասարակության նկատմամբ, այլև ցանկանում է դա: Այլ խոսքով` խուլիգանության օբյեկտիվ կողմը կազմող արարքները կատարող անձը ցանկանում է կոպիտ կերպով խախտել հասարակական կարգը և հասարակության նկատմամբ բացահայտ անհարգալից վերաբերմունք դրսևորել, այլ ոչ թե գիտակցաբար թույլ է տալիս վերոնշյալ հետևանքների` հասարակական կարգի խախտման և բացահայտ անհարգալից վերաբերմունքի դրսևորման հնարավորությունը:
Հիմք ընդունելով վերոգրյալը` Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ոչ բոլոր դեպքերում է, որ այլ հանցակազմի հատկանիշներ պարունակող արարք կատարելը, որն իրենում բովանդակում է նաև հասարակական կարգի կոպիտ խախտման և հասարակության նկատմամբ անհարգալից վերաբերմունքի դրսևորման տարրեր /օրինակ` կենցաղային հողի վրա, անձնական դրդապատճառներով հասարակական վայրերում առաջացած ծեծկռտուքն ու վիճաբանությունը, որոնք արտաքնապես ընկալվում են որպես հասարակության նկատմամբ բացահայտ անհարգալից վերաբերմունք/ կարող է որակվել խուլիգանություն:
[24.] Սույն որոշման նախորդ կետում և համապատասխանաբար նաև Ա.Խաչատրյանի գործով որոշման մեջ շարադրված դիրքորոշումների հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ արարքը խուլիգանություն որակելու համար էական նշանակություն ունի դրա բնույթն ու կատարման շարժառիթը:
Զարգացնելով Ա.Խաչատրյանի գործով որոշման մեջ ձևավորված իրավական դիրքորոշումները` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ խուլիգանությունը կարող է կատարվել խուլիգանական դրդումներով, որը դրսևորվում է հասարակական կարգը կոպիտ կերպով խախտելու, հասարակության նկատմամբ բացահայտ անհարգալից վերաբերմունք դրսևորելու ձգտմամբ: Խուլիգանական դրդումների հիմքում ընկած են նաև անձի անզուսպ եսամոլությունը, սեփական անձի առավելությունն ընդգծելու միջոցով ներքին բավականություն ստանալու, զվարճանալու ձգտումը:
Խուլիգանություն կատարող անձն ինքնահաստատվում է, ձգտում հակահասարակական վարքագծով ապացուցել իր անկախությունը հասարակության մեջ ընդունված վարքագծի կանոններից, իր անձը հակադրելով հասարակությանը` ցույց տալ իր գերակայությունը և այլն:
[25.] Ինչպես նշվել է սույն որոշման 21-րդ և 23-րդ կետերում, անձը կարող է սույն որոշման 24-րդ կետում նշված նպատակներին հասնել տարբեր արարքներով, որոնք կարող են նույնիսկ համընկնել ՀՀ քրեական օրենսգրքով նախատեսված որոշակի հանցակազմերի օբյեկտիվ կողմը կազմող արարքների հետ, սակայն արարքը խուլիգանություն կամ այլ հանցագործություն որակելու հարցի լուծումը յուրաքանչյուր կոնկրետ դեպքում կախված է արարքի շարժառիթից, ինչպես նաև հանցավորի հետապնդած նպատակից:
[26.] Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում ընդգծել, որ խուլիգանական դրդումներն անհրաժեշտ է սահմանազատել արարքը կատարելու պահին անձի մոտ առկա հուզական վիճակից, որն անձի մոտ առաջացնում է լարվածություն, էմոցիոնալ բռնկվածություն և այլն: Մասնավորապես, եթե արարքն սկսվել է կենցաղային հողի վրա առաջացած վեճի կամ տուժողի հակաօրինական կամ հակաբարոյական վարքագծի հետևանքով, ապա անհրաժեշտ է պարզել` արդյոք անձի արարքը /հայհոյանքներ տալը կամ այլ վարքագիծը/ ստեղծված իրավիճակին համարժեք հուզական դրսևորում է, թե ուղղված է դիտավորությամբ հասարակական կարգը կոպիտ կերպով խախտելուն, որն արտահայտվել է հասարակության նկատմամբ բացահայտ անհարգալից վերաբերմունք դրսևորելով:
Վերոգրյալի հիման վրա Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ այն դեպքում, երբ հանցավորի վարքագիծն ուղղված է կոնկրետ անձի, պայմանավորված է նրա հակաօրինական կամ հակաբարոյական վարքագծով և հանդիսանում է հանցավորի հուզական վիճակի արտահայտություն, խուլիգանության հանցակազմը բացակայում է:
[27.] Հիմք ընդունելով սույն որոշման 14-26-րդ կետերում ձևավորված իրավական դիրքորոշումները` Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ արարքը խուլիգանություն կարող է որակվել այն դեպքում, երբ անձի մոտ առկա են խուլիգանական դրդումներ: Վերոգրյալի հետ մեկտեղ, Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում ընդգծել, որ արարքը խուլիգանություն կարող է որակվել նաև այն դեպքերում, երբ անձի մոտ առկա են հանցանքի կատարման այլ դրդումներ, սակայն հանցանքի կատարման ընթացքում ձևավորվում են խուլիգանական դրդումներ, այլ խոսքով` արարքը կվերաճի խուլիգանության` հասարակական կարգի կոպիտ խախտման, որը դրսևորվել է հասարակության նկատմամբ բացահայտ անհարգալից վերաբերմունքով:
[28.] Ինչպես նշվել է սույն որոշման 22-րդ և համապատասխանաբար նաև Ա.Խաչատրյանի գործով որոշման մեջ, խուլիգանության վերաբերյալ գործերով անհրաժեշտ է հաշվի առնել նաև տուժողի վարքագիծը: Զարգացնելով վերոնշյալ դիրքորոշումը` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ այն դեպքում, երբ խուլիգանական գործողությունները կատարվել են կենցաղային հողի վրա առաջացած վեճի արդյունքում, ապա նախ անհրաժեշտ է պարզել, թե ով է հանդիսացել վեճը նախաձեռնողը: Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ արարքը չի կարող որակվել որպես խուլիգանություն, եթե վիճաբանությունն առաջանում է տուժողի ոչ իրավաչափ վարքագծի հետևանքով և, հետևաբար, հանցանք կատարած անձի մոտ բացակայում են խուլիգանական դրդումները: Նման պարագայում արարքը կարող է խուլիգանություն որակվել միայն այն դեպքում, երբ խուլիգանական դրդումներն առաջանան հետագայում և արարքը վերաճի խուլիգանության /տե´ս սույն որոշման 27-րդ կետը/:
[29.] Ելնելով սույն որոշման 14-28-րդ կետերում շարադրված վերլուծությունից` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ արարքը չի կարող որակվել որպես խուլիգանություն /ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդված/ այն դեպքերում, երբ`
ա/ արարքը կատարվում է ոչ հասարակական վայրում և /կամ/ հասարակության անդամների բացակայությամբ,
բ/ արարքի հետևանքով հասարակությանը լուրջ անհանգստություն չի պատճառվել,
գ/ հանցավորի գործողությունները պայմանավորված են տուժողի հակաօրինական, հակաբարոյական վարքագծով և ուղղված են նրա, այլ ոչ թե հասարակության դեմ,
դ/ բացակայում են խուլիգանական դրդումները, իսկ անձի արարքները պայմանավորված են նրա հուզական վիճակով,
ե/ հասարակական կարգի կոպիտ խախտման նկատմամբ դրսևորվել է անզգուշություն,
զ/ հասարակական կարգը կոպիտ կերպով խախտող արարքը համընկնում է ՀՀ քրեական օրենսգրքով նախատեսված այլ հանցակազմի հատկանիշների հետ, սակայն դրա կատարմամբ հանցավորը հասարակական կարգը կոպիտ կերպով խախտելու և հասարակության նկատմամբ բացահայտ անհարգալից վերաբերմունք դրսևորելու նպատակ չունի,
է/ այլ դրդումներով կատարված հանցանքը չի վերաճել հասարակական կարգի կոպիտ խախտման, որը դրսևորվել է հասարակության նկատմամբ բացահայտ անհարգալից վերաբերմունքով:
[30.] Վերոգրյալի հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ խուլիգանության վերաբերյալ գործեր քննելիս և լուծելիս ստորադաս դատարանները պետք է հիմք ընդունեն սույն որոշման 14-29-րդ կետերում շարադրված իրավական դիրքորոշումները և յուրաքանչյուր դեպքում, ելնելով գործի փաստական հանգամանքներից, քննության առարկա դարձնեն այն հարցը, թե արդյոք անձի արարքում առկա են խուլիգանության հատկանիշներ>>:
18. Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ սույն գործով Առաջին ատյանի դատարանը, հաշվի առնելով Վճռաբեկ դատարանի վերոգրյալ իրավական դիրքորոշումները, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածով նախատեսված խուլիգանության հանցակազմի քրեաիրավական վերլուծությունը, համադրելով և համակցության մեջ գնահատելով դատաքննությամբ ձեռք բերված թույլատրելի և վերաբերելի ապացույցներն ու գործի փաստական տվյալները, գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննության արդյունքում ձևավորված ներքին համոզմամբ հանգել է այն հիմնավոր հետևության, որ դատաքննությամբ չի հաստատվել ամբաստանյալ Ս.Վարդանյանին առաջադրված մեղադրանքը:
Այլ խոսքով` ելնելով սույն գործի փաստական տվյալներից և դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցներից, ամբաստանյալին առաջադրված մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր չփարատված կասկածները մեկնաբանելով հօգուտ վերջինի, գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար համակցությամբ և հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշով հաստատված չի համարել ամբաստանյալին մեղսագրված արարքը և պատճառաբանված կերպով եկել է այն հետևության, որ նրա կատարած արարքում բացակայում են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով նախատեսված հանցակազմի հատկանիշները:
19. Մասնավորապես, որ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից դատաքննությամբ չի հաստատվել, որ ամբաստանյալ Ս.Վարդանյանը Ռոբերտ Հայրապետյանի հետ միասին իր կողմից շահագործվող <<Լադա Պրիորա>> ավտոմեքենայով Սարյան փողոցով երթևեկելու ժամանակ խուլիգանական մղումներով հաճախակի խոչընդոտել է Մ.Բաղումյանի վարած ավտոմեքենայի ազատ երթևեկությանը:
Դատաքննությամբ նաև չի հիմնավորվել, որ ամբաստանյալ Ս.Վարդանյանը կարող էր նկատել և նկատել է, որ Մ.Բաղումյանի վարած <<ԲՄՎ>> մակնիշի ավտոմեքենան հետադարձ է կատարել Սարյան-Բուզանդի փողոցների խաչմերուկում և կրկին ընթացել է Սարյան փողոցով: Նշվածից հետևում է, որ մտացածին է նախաքննության մարմնի ոչ միայն նշված հետևությունը, այլև նշված անհիմն ենթադրությունից բխող այն մեղադրանքը, որ նկատելով վերը նշված մանևրը և շարունակելով խուլիգանական գործողությունները` ամբաստանյալը Սարյան-Արամի փողոցների խաչմերուկում ավտոմեքենան վարել է Մ.Բաղումյանի ավտոմեքենային դեմ հանդիման, որից հետո, երբ վերջինս ավտոմեքենան վարելով հեռացել է, ամբաստանյալ Ս.Վարդանյանը վազանց կատարելով` կտրել է <<ԲՄՎ>> մակնիշի ավտոմեքենայի ճանապարհը, ապա կըտրուկ արգելակել է` ավտոմեքենան կայանված թողնելով հորիզոնական դիրքով և այդ կերպ խոչընդոտելով Մ.Բաղումյանի ավտոմեքենայի ընթացքին:
Նշված հետևությանն Առաջին ատյանի դատարանը հանգել է այն հիմնավորմամբ, որ ամբաստանյալը, Սարյան-Բուզանդի փողոցների խաչմերուկում շրջադարձ կատարելուց հետո շարունակելով ընթանալ վայրէջք ճանապարհով, չէր կարող նկատել Մ.Բաղումյանի կողմից ավտոմեքենայի ընթացքն արգելակելուց և կանգ առնելուց որոշ ժամանակ կատարած մանևրը, ինչը բխում է գործի փաստական տվյալներից ու հետազոտված ապացույցներից:
Առաջին ատյանի դատարանն իրավացիորեն արձանագրել է, որ նախաքննությամբ չի հիմնավորվել, թե ամբաստանյալն ինչպես կարող էր նկատել վերը նշված մանևրը, ինչից հետևել է, որ նշված մասով մեղադրանքը նախաքննության մարմնի չհիմնավորված ենթադրությունն է:
Բացի այդ, Առաջին ատյանի դատարանի գնահատմամբ նույն մարմնի անհիմն ենթադրության ու ապացույցների անտեսման հետևանքն է նաև մեղադրանքի վերը նշված մյուս մասը, նկատի ունենալով, որ հետազոտված տեսաերիզի և դրա վերաբերյալ փորձաքննության եզրակացության համաձայն` Սարյան-Արամի փողոցների խամերուկում ամբաստանյալը ճանապարհը զիջել է Մ.Բաղումյանին, որից հետո վերջինս անցել է ճանապարհի նշված հատվածն ու տուժողի պահանջով կայանել ավտոմեքենան, ինչից հետո միայն նրանց հետևից ճանապարհը շարունակող ամբաստանյալը տուժողի պահանջով կանգ է առել և, անցնելով Մ.Բաղումյանի ավտոմեքենայի մոտով, կայանել է իր ավտոմեքենան դրա դիմաց` չխոչընդոտելով Մ.Բաղումյանի ավտոմեքենայի հնարավոր ընթացքին:
Ընդ որում, Առաջին ատյանի դատարանը դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցներով նաև հաստատված է համարել, որ մինչև Մ.Բաղումյանի կողմից ավտոմեքենան կայանելը տուժողն արդեն իսկ բացած է եղել ավտոմեքենայի դուռը և բարձր ձայնով դիմել է ամբաստանյալ Ս.Վարդանյանին ու Ռ.Հայրապետյանին:
Դատաքննությամբ պարզվել է, որ ամբաստանյալ Ս.Վարդանյանը Սարյան-Բուզանդի փողոցների խաչմերուկում թույլ է տվել վարչական իրավախախտում համարվող ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտում, ինչը չի կարող որակվել որպես հասարակական կարգի կոպիտ խախտում և հասարակության նկատմամբ բացահայտ անհարգալից վերաբերմունքի դրսևորում:
Ավելին, դատաքննությամբ տուժողը բացատրել է, որ կապված ամբաստանյալների գործողությունների հետ` մտածել են, որ հնարավոր է խմած տղաներ են, իսկ իրենց ավտոմեքենայում էլ աղջիկներ են նստած, ու երևի նրանք կատակում են:
Իսկ վկա Մ.Բաղումյանն իր ցուցմունքով հայտնել է, որ ինքը չի կարող ասել, որ ամբաստանյալները դիտավորությամբ են երկրորդ անգամ իր ավտոմեքենայի դիմացը կտրել, քանի որ նույն հաջողությամբ կարող էին ուրիշ ավտոմեքենայի հանդիպել, ու որ նշվածը պատահականություն է համարում:
20. Ինչ վերաբերում է մեղադրանքի այն մասին, որ <<Ռ.Հայրապետյանը բռնություն գործադրելու դիտավորությամբ բռնել է Շ.Մագարյանի աջ ձեռքից, իսկ վարորդ Սերժ Վարդանյանը խուլիգանական մղումներով ավտոմեքենան գործի գցելով, շարժվել է Սարյան փողոցով` հաշվի չառնելով այն, որ Շ.Մագարյանը գտնվում է ավտոմեքենայից կախված դիրքով>>, ապա հետազոտված ապացույցների և գործի փաստական հանգամանքներ լույսի ներքո քննարկելով տուժողին քարշ տալու նախաքննության մարմնի նշած մեխանիզմն ու նախաքննական ցուցմունքներից տարբերվող ցուցմունքով տուժողի դատաքննությամբ ներկայացրած մեխանիզմը, Առաջին ատյանի դատարանը պատճառաբանված կերպով եկել է այն եզրահանգման, որ տուժողի ստացած մարմնական վանսվածքներից և դրանց տեղակայումներից ելնելով ու հաշվի առնելով դատաքննությամբ նշանակված փորձաքննությունների եզրակացությունները, բացառվել է, որ տուժողը քարշ է եկել ավտոմեքենայից կախված` Ռ.Հայրապետյանի կողմից նրա ձեռքը բռնելու պատճառով: Ինչ վերաբերում է տուժողի դատաքննությամբ նշած մեխանիզմին և նրա նշած` ավտոմեքենայից կախված վիճակում քարշ գալու հետևանքով ստացած ենթադրյալ վնասվածքներին ու դրանց տեղակայումներին, ապա Առաջին ատյանի դատարանն արձանագրել է, որ դեպքից հինգ տարի անց տրված տուժողի ցուցմունքը ոչ միայն հակասում է դեպքից անմիջապես հետո նրա տված ցուցմունքին, այլև դատաբժշկական փորձաքննության եզրակացությանը, որի համաձայն` նրա նշած մարմնական վնասվածքները, մասնավորապես` գոտկատեղից մինչև ուսերի հատվածն ընկած վնասվածքներ չեն հայտնաբերվել նրա զննությամբ, և որ նշված մեխանիզմով քարշ գալու դեպքում ակնհայտորեն բացառվել է, որ նա կարող էր ստանալ իր կողմից նշված մարմնական վնասվածքները:
Ըստ Առաջին ատյանի դատարանի` մեղադրանքի անհիմն լինելու մասին է վկայում նաև տուժողի ցուցմունքին հակասող վկա Մ.Բաղումյանի այն պնդումը, որ ամբաստանյալ Ս.Վարդանյանի ավտոմեքենայի առջի աջ կողմում նստած անձը բռնել է տուժողի ձախ ձեռքը, ինչպես նաև ոստիկան Ս.Մութաֆյանի ցուցմունքն այն մասին, որ մոտ 50 մետր քարշ գալու ժամանակ` մինչև ընկնելը, Շանթը մեկ մի ձեռքով էր կախվում, հետո` երկու ձեռքով, և որ նա ընթացքի ժամանակ դիրքը փոխում էր, բայց չէր քայլում, այլ նրա ոտքերը քսվում ու քարշ էին գալիս գետնի վրայով:
21. Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը, հիմք ընդունելով ամբաստանյալ Ս.Վարդանյանի, Ռ.Հայրապետյանի, տուժող Շ.Մագարյանի և վկա Մ.Բաղումյանի ցուցմունքները` եկել է այն հիմնավոր հետևության, որ ամբաստանյալ Ս.Վարդանյանի, Ռ.Հայրապետյանի և տուժող Շ.Մագարյանի միջև ծագած վեճի ու քաշքշուկի նախաձեռնողը եղել է տուժողը, իսկ ինչ վերաբերում է տուժողի ցուցմունքներին, ապա դատարանը վերը նշված վերլուծությամբ գտել է, որ դրանք հերքվել են հետազոտված մյուս ապացույցների համակցությամբ և արժանահավատ չեն:
22. Միևնույն ժամանակ, Առաջին ատյանի դատարանն անդրադառնալով մեղադրողի կողմից հրապարակված, նախաքննության ընթացքում որպես այլ փաստաթուղթ ապացույց ճանաչված` Արմաշ Անտոնի բացատրությանը /սույն հարցը բարձրացվել է նաև վերաքննիչ բողոքում/, պատճառաբանված կերպով գտել է, որ օրենքի ուժով այն չի կարող համարվել ապացույց, այդ թվում` այլ փաստաթուղթ, նկատի ունենալով, որ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 104-րդ հոդվածով նման ապացույց նախատեսված չէ, իսկ հետաքննության կամ վարույթն իարականացնող մարմնի կողմից ստեղծված փաստաթուղթը, անկախ այն համգամանքից` բացատրություն տված անձը բացակայում է Հայաստանի Հանրապետությունից, թե` ոչ, որևէ պատճառով նրան հնարավոր է եղել հարցաքննել, թե` ոչ, չի կարող ճանաչվել ապացույց: Առաջին ատյանի դատարանը նաև արձանագրել է, որ ամբաստանյալը հնարավորություն չի ունեցել հարցաքննել իր դեմ վկայած այդ անձին և նշված ու վերը շարադրված պատճառաբանություններով դատարանը Արմաշ Անտոնի բացատրությունը համարել է անթույլատրելի ապացույց:
23. Վերոգրյալների հիման վրա Առաջին ատյանի դատարանը գտնելով, որ ամբաստանյալ Ս.Վարդանյանի և Ռ.Հայրապետյանի չհերքված պատճառաբանություններով և հիմնավորումներով ցուցմունքների անարժանահավատության վերաբերյալ ապացույցների բավարար համակցություն դատաքննությամբ ձեռք չի բերվել, իրավացիորեն հանգել է այն եզրահանգման, որ նրանց ցուցմունքներն արժանահավատ ապացույցներ են:
Բացի այդ, Առաջին ատյանի դատարանն անհրաժեշտ է համարել ընդգծել, որ սույն գործի բացառիկությունը կայացել է նրանում, որ մեղադրանքում ներառված ամբաստանյալների գործողությունների մեծ մասը տեսաձայնագրված է և այդ տեսագրությունը չի կարող վիճարկվել ու գնահատվել կողմի ցանկության և դիրքրոշման սահմաններում, ինչը հիմք է տվել հանգելու այն հիմնավոր եզրակացության, որ դատաքննությամբ հետազոտված ապացույցներով հաստատվել է, որ ամբաստանյալ Ս.Վարդանյանը չի կատարել իրեն մեսագրված արարքը:
24. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի համաձայն`
<<Քրեական պատասխանատվության միակ հիմքը հանցանք, այսինքն` այնպիսի արարք կատարելն է, որն իր մեջ պարունակում է քրեական օրենքով նախատեսված հանցակազմի բոլոր հատկանիշները>>:
Նույն օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
<<1. Հանցագործություն է համարվում մեղավորությամբ կատարված` հանրության համար վտանգավոր այն արարքը, որը նախատեսված է սույն օրենսգրքով>>:
Առաջին ատյանի դատարանն արձանագրել է, որ բացակայում է ամբաստանյալին քրեական պատասխանատվության ենթարկելու օրենքով սահմանված հիմքը. ամբաստանյալին մեղսագրված արարքը չի պարունակում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով նախատեսված հանցակազմի հատկանիշները:
Այսինքն, Առաջին ատյանի դատարանն ապացույցների բավարար համակցությամբ և հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշով հաստատված չի համարել ամբաստանյալին մեղսագրված արարքը և հիմնավորված կերպով եկել է այն հետևության, որ նրա կատարած արարքում բացակայում են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով նախատեսված հանցակազմի հատկանիշները:
Հիմք ընդունելով վերը շարադրված պատճառաբանությունները` առաջին ատյանի դատարանը հիմնավորված կերպով գտել է, որ ամբաստանյալ Սերժ Վարդանյանին` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով առաջադրված մեղադրանքում պետք է արդարացնել` ճանաչելով և հռչակելով վերջինիս անմեղությունը:
25. Ինչ վերաբերում է վերաքննիչ բողոքի այն պնդմանը, թե <<… հատկանշական է, որ Սերժ Վարդանյանին սույն թվականի նոյեմբերի 25-ին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով արդարացնելով, դատարանը նոյեմբերի 1-ին հաստատված է համարել, որ Ռոբերտ Հայրապետյանը մեկ այլ անձի հետ /Սերժ Վարդանյանի/ 2014թ. մայիսի 15-ին՝ ժամը 01:45-ի սահմաններում Սարյան փողոցով երթևեկելու ընթացքում խուլիգանական մղումներով բռնություն է կիրառել տուժող Շանթ Մագարյանի նկատմամբ, որի արդյունքում Ռոբերտ Հայրապետյանի վերաբերյալ իրականացվող քրեական հետապնդումը դադարեցրել է ոչ արդարացնող հիմքով՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 6-րդ կետի հիմքով՝ վաղեմության ժամկետներն անցած լինելու պատճառաբանությամբ>>, ապա Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում արձանագրել, որ օրենսդիրը վաղեմության ժամկետն անցնելը դիտում է որպես քրեական գործի վարույթը և քրեական հետապնդումը բացառող հանգամանք` սահմանելով, որ քրեական գործ չի կարող հարուցվել և քրեական հետապնդում չի կարող իրականացվել, իսկ հարուցված քրեական գործի վարույթը ենթակա է կարճման, եթե անցել են վաղեմության ժամկետները: Միևնույն ժամանակ, քրեադատավարական օրենքը վաղեմության ժամկետն անցնելու հիմքով քրեական պատասխանատվությունից ազատելու պարտադիր նախապայման է դիտում մեղադրյալի համաձայնությունը, որի բացակայությունը ենթադրում է վարույթի շարունակում ընդհանուր կարգով: Այսինքն` այն դեպքում, երբ անձը համաձայն չէ վաղեմության ժամկետներն անցնելու հիմքով քրեական գործի հարուցումը մերժելու, իր նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու և գործի վարույթը կարճելու հետ, նրան պետք է հնարավորություն ընձեռվի դատական քննության փուլում վիճարկելու իրեն առաջադրված մեղադրանքը: Այն դեպքում, երբ անձին քրեական պատասխանատվության ենթարկելու վաղեմության ժամկետը լրանում է գործի դատական քննության փուլում, այդ հիմքով նրա նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու ընթացակարգի իրականացման պարտականությունը կրում է դատարանը: Ընդ որում, դատական քննությունը ենթադրում է վարույթն ինչպես առաջին ատյանի, այնպես էլ վերաքննիչ ու վճռաբեկ դատարաններում: Մասնավորապես, դատարանը պետք է պարզի, թե արդյոք ամբաստանյալը համաձայն է, որ նրա նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցվի քրեական պատասխանատվության ենթարկելու վաղեմության ժամկետն անցած լինելու հիմքով:
Սույն դեպքում Առաջին ատյանի դատարանը քննության առնելով վաղեմության ժամկետն անցած լինելու հիմքով ամբաստանյալ Ռ.Հայրապետյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով քրեական հետապնդումը դադարեցնելու վերաբերյալ դատաքննության ընթացքում արված պաշտպան Մ.Ասլանյանը միջնորդությունը, որին նաև միացել է ամբաստանյալ Ռ.Հայրապետյանը, իսկ ամբաստանյալ Ս.Վարդանյանը, պաշտպան Մ.Գրիգորյանը և մեղադրող Տ.Ենոքյանը չեն առարկել դրան, հաշվի առնելով կողմերի կարծիքները, բավարարել է այն, քանի որ անձի համաձայնությունը ստանալու դեպքում` դատարանը պարտավոր է դադարեցնել նրա նկատմամբ քրեական հետապնդումը, իսկ համաձայնության բացակայության դեպքում` պետք է դատական քննությունը շարունակի ընդհանուր կարգով:
26. Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանը գործով մեղադրող, ՀՀ գլխավոր դատախազության ՀՀ հատուկ քննչական ծառայությունում մինչդատական վարույթի օրինականության նկատմամբ հսկողության վարչության դատախազ Տ.Ենոքյանի վերաքննիչ բողոքի քննության արդյունքում հանգում է այն հետևության, որ վերաքննիչ բողոքը բավարարելու և դատավճիռը բեկանելու հիմքեր չկան, նկատի ունենալով, որ դատարանը դատավճիռ կայացնելիս` թույլ չի տվել նյութական և դատավարական իրավունքի խախտումներ:
Ելնելով վերոգրյալներից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ և 394-րդ հոդվածներով, Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

1. Գործով մեղադրող, ՀՀ գլխավոր դատախազության ՀՀ հատուկ քննչական ծառայությունում մինչդատական վարույթի օրինականության նկատմամբ հսկողության վարչության դատախազ Տ.Ենոքյանի վերաքննիչ բողոքը մերժել, իսկ Երևան քաղաքի առաջին ատյանի ընդհանուր իրավասության դատարանի 2019թ. նոյեմբերի 25-ի դատավճիռը քրեական գործով ըստ մեղադրանքի` Սերժ Արայի Վարդանյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 258-րդ հոդվածի 3-րդ մասի 1-ին կետով` թողնել անփոփոխ:
2. Սույն որոշման դեմ վճռաբեկ բողոք կարող է բերվել այն հրապարակելու օրվանից մեկամսյա Ժամկետում` ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատին:


ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ս.ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ

ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ա.ՆԻԿՈՂՈՍՅԱՆ

Ն.ՀՈՎԱԿԻՄՅԱՆ