Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
Քրեական պատասխանատվությունից ազատելու, քրեական գործի վարույթը կարճելու և քրեական հետապնդումը դադարեցնելու մասին

Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը հետևյալ կազմով.

նախագահող դատավոր` Մ. Մարտիրոսյան,
քարտուղար` Ա. Հովհաննիսյան,

մասնակցությամբ`
մեղադրող,
Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
վարչական շրջանների
դատախազության դատախազ Վ. Ասատրյանի,

հանրային պաշտպան Տ. Գրիգորյանի,

օրինական ներկայացուցիչ Ս. Բաբաջանյանի,


2014թ. դեկտեմբերի 01-ին, դատարանում, դռնբաց դատական նիստում քննելով ԵԿԴ-0182/01/14 (13802514) քրեական գործն ըստ մեղադրանքի անչափահաս Արման Հենրիկի Բաբաջանյանի`
ծնված 1997թ. ապրիլի 2-ին Հայաստանի Հանրապետության /այսուհետ ՀՀ/ Մասիս քաղաքում, հայ, ՀՀ քաղաքացի, ամուրի, չի աշխատում, նախկինում չդատված, բնութագրվում է դրական, հաշվառված և բնակվում է ՀՀ Արարատի մարզի Մասիս քաղաքի 2-րդ թաղամասի թիվ 28 շենքի թիվ 46 բնակարանում, կալանքի տակ չէ, մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով,

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

Գործի դատավարական նախապատմությունը

Թիվ 13802514 քրեական գործը ՀՀ ոստիկանության քննչական գլխավոր վարչության /այսուհետ ՔԳՎ/ Երևան քաղաքի քննչական վարչության Կենտրոնականի քննչական բաժնում հարուցվել է 2014թ. սեպտեմբերի 24-ին, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով։
Անչափահաս ամբաստանյալ Արման Հենրիկի Բաբաջանյանին նախաքննության մարմնի կողմից մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով հետևյալ արարքի համար. «որ նա ապօրինի կերպով կրել է հարվածող-փշրող սառը զենքերի շարքին դասվող` արհեստագործական եղանակով պատրաստված մետաղյա կռփազենք, որը 2014թ. սեպտեմբերի 7-ին ներկայացրել է ոստիկանության աշխատակիցների պահանջով։
Այսինքն` Ա. Բաբաջանյանը կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235 հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված հանցավոր արարք։»։
2014թ. հոկտեմբերի 24-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան։


Դատարանի կողմից հաստատված փաստական հանգամանքները

Դատաքննությամբ, գործի տվյալներով, դատարանը հիմնավորված է համարում հետևյալը.
2014թ. սեպտեմբերի 07-ին, ժամը 19։00-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Կենտրոն վարչական շրջանում գտնվող «Կասկադ» համալիրի տարածքում, Ալ. Թամանյանի արձանի մոտ, անչափահաս ամբաստանյալ Ա. Բաբաջանյանը տաբատի գոտու վրա ապօրինի կերպով կրել է սառը զենք` արհեստագործական եղանակով պատրաստված մետաղյա կռփազենք։ Նույն օրը, ժամը 19։00-ի սահմաններում այդտեղ ծառայություն իրականացնող, ՀՀ ոստիկանության պետական պահպանության ծառայության /այսուհետ ՊՊԾ/ 4-րդ հատուկ գումարտակի ոստիկաններ Վահագն Գագիկի Կարապետյանը և Գևորգ Ստեփանի Միքայելյանը նկատելով այդ` մոտեցել են նրան և պահանջել ներկայացնել տաբատի գոտու վրա ամրացված կռփազենքը։ Ա. Բաբաջանյանը ոստիկանների պահանջով ներկայացրել է այն։
Անչափահաս ամբաստանյալ Արման Հենրիկի Բաբաջանյանը ծնվել է 1997թ. ապրիլի 02-ին Մասիս քաղաքում, բնակվում է ծնողների հետ միասին։ Նրա դաստիարակությամբ և խնամքով զբաղվում են ծնողները` Հենրիկ Հրաչի Բաբաջանյանը և Սիրվարդ Սիրեկանի Բաբաջանյանը։ Ա. Բաբաջանյանի կյանքի և դաստիարակության պայմանները, հոգեկան զարգացման աստիճանը և ընդհանուր զարգացման վիճակը բավարար են։
Ամբաստանյալ Արման Հենրիկի Բաբաջանյանի անձը բնութագրող տվյալների, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների ուսումնասիրման արդյունքում պարզվել է նաև, որ նա իրեն վերագրվող արարքը կատարել է լինելով անչափահաս` տասնյոթ տարեկան հասակում, նախկինում դատված չի եղել, բնութագրվում է դրական։

Ապացույցների հետազոտում և գնահատում

Դատարանի կողմից հաստատված հանգամանքներն հիմնավորվում են հետևյալ ապացույցներով.
Ամբաստանյալ Արման Հենրիկի Բաբաջանյանի նախաքննական ցուցմունքով այն մասին, որ բնակվում է ՀՀ Արարատի մարզի Մասիս քաղաքի 2-րդ թաղամասի թիվ 28 շենքի թիվ 46 բնակարանում` հարազատների հետ միասին։ Իր դաստիարակությամբ և խնամքով զբաղվում են ծնողները. հայրը` Հենրիկ Հրաչի Բաբաջանյանը և մայրը` Սիրվարդ Սիրեկանի Բաբաջանյանը։ 2014թ. սեպտեմբերի 06-ին Երևան քաղաքի «Այրարատ» տոնավաճառից գնել է տաբատի գոտի։ 2014թ. սեպտեմբերի 07-ին, ժամը 19։00-ի սահմաններում, ընկերուհուն հանդիպելու նպատակով եկել է Երևան քաղաք և զբոսնել «Կասկադի» մոտակայքում։ Այդ օրը նա կրել է վերոհիշյալ գոտին։ Երբ հասել է Ալ. Թամանյանի արձանի մոտ և ցանկացել է զանգահարել ընկերուհուն` իրեն են մոտեցել ոստիկանության աշխատակիցները և պահանջել ներկայացնել գոտու առաջնային մասը։ Ինքը ոստիկանների պահանջով ներկայացրել է այն։ Դրանից հետո իրեն ներկայացրել են ՀՀ ոստիկանության Երևան քաղաքի վարչության Կենտրոնականի բաժին։
/գ.թ. 28-29/
2014թ. հոկտեմբերի 02-ին Արման Բաբաջանյանը գտնվելով մեղադրյալի կարգավիճակում` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով իրեն առաջադրված մեղադրանքում մեղավոր չի ճանաչել, ցուցմունք է տվել այն մասին, որ այդ գոտին գնել է «զուտ սիրունության» համար` որպես շալվարի գոտի, պնդել է կասկածյալի կարգավիճակում գտնվելու ժամանակ տված ցուցմունքը, հրաժարվել է ցուցմունքներ տալուց և հարցերին պատասխանելուց։
/գ.թ. 43/
Դատաքննության ընթացքում անչափահաս ամբաստանյալ Արման Բաբաջանյանն առաջադրված մեղադրանքում մեղավոր չի ճանաչել և հրաժարվել է ցուցմունքներ տալուց։
/դատական նիստի արձանագրություն/
Դատաքրեագիտական փորձաքննության 2014թ. սեպտեմբերի 11-ի թիվ 2621-14 եզրակացությամբ, որի համաձայն`
«Փորձաքննության ներկայացված մետաղյա առարկան պատրաստված է արհեստագործական եղանակով կռփազենքերի նմանողությամբ, դասվում է հարվածող-փշրող սառը զենքերի շարքին։»։
/գ.թ. 7/
Անչափահաս ամբաստանյալ Արման Հենրիկի Բաբաջանյանի մոտից հայտնաբերված և իրեղեն ապացույց ճանաչված սառը զենքով։
/գ.թ. 37/
Արման Հենրիկի Բաբաջանյանի AP0216188 /տրված 2014թ. մարտի 03-ին, 044-ի կողմից/ անձնագրի համաձայն` նա ծնվել է 1997թ. ապրիլի 02-ին։
/գ.թ. 14, դատական նիստի արձանագրություն/
Համաձայն քրեական գործի նյութերում առկա բնութագրերի` Ա. Բաբաջանյանը բնութագրվում է դրական։
/դատական նիստի արձանագրություն/


Դատարանի իրավական վերլուծությունները.

Վերլուծելով անչափահաս ամբաստանյալ Արման Հենրիկի Բաբաջանյանին առաջադրված մեղադրանքը, նրա ցուցմունքները և գործով ձեռք բերված ապացույցները` դատարանը գտնում է, որ անչափահաս ամբաստանյալ Արման Հենրիկի Բաբաջանյանի կողմից, նրա մեղավորությամբ, ապօրինի կերպով սառը զենք կրելն ապացուցված է, նրա արարքը ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Հանցագործություն է համարվում մեղավորությամբ կատարված` հանրության համար վտանգավոր այն արարքը, որը նախատեuված է uույն oրենuգրքով։»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 19-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«Ոչ մեծ ծանրության հանցագործություններ են համարվում դիտավորությամբ կատարված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում երկու տարի ժամկետով ազատազրկումը, կամ որոնց համար նախատեսված է ազատազրկման հետ կապ չունեցող պատիժ, ինչպես նաև անզգուշությամբ կատարված այն արարքները, որոնց համար սույն օրենսգրքով նախատեսված առավելագույն պատիժը չի գերազանցում երեք տարի ժամկետով ազատազրկումը։»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 85-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«Հանցանք կատարած անչափահասի նկատմամբ կարող է նշանակվել պատիժ կամ կարող են նշանակվել դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցներ։»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 91-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
«Առաջին անգամ ոչ մեծ կամ միջին ծանրության հանցանք կատարած անչափահասը դատարանի կողմից կարող է ազատվել քրեական պատասխանատվությունից, եթե դատարանը գտնի, որ նրա ուղղվելը հնարավոր է դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցների կիրառմամբ։»։
Նույն հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«Անչափահասի նկատմամբ դատարանը կարող է նշանակել դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի հետևյալ միջոցները.
1) (...)
2) ծնողների կամ նրանց փոխարինող անձանց կամ տեղական ինքնակառավարման կամ դատապարտյալի վարքագծի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնող իրավասու մարմնի հսկողությանը հանձնելն առավելագույնը վեց ամիս ժամկետով։ (...)»։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի համաձայն`
«(...)
4. Ապօրինի կերպով գազային, սառը կամ նետողական զենք կրելը՝
պատժվում է տուգանքով՝ նվազագույն աշխատավարձի երկուհարյուրապատիկից վեցհարյուրապատիկի չափով, կամ կալանքով՝ մեկից երեք ամիս ժամկետով, կամ ազատազրկմամբ՝ առավելագույնը երկու տարի ժամկետով։
(...)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 12-րդ կետի համաձայն`
«Քրեական գործ չի կարող հարուցվել և քրեական հետապնդում չի կարող իրականացվել, իսկ հարուցված քրեական գործի վարույթը ենթակա է կարճման, եթե` ... անձը Հայաստանի Հանրապետության քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի դրույթների ուժով ենթակա է ազատման քրեական պատասխանատվությունից.»։
Անչափահասին քրեական պատասխանատվությունից ազատելու և նրա նկատմամբ դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցներ կիրառելու նպատակահարմարությունը և անհրաժեշտությունը մեծապես պայմանավորված է նաև անչափահասների շահերի պաշտպանության վերաբերյալ ուղղորդող նշանակություն ունեցող մի շարք միջազգային-իրավական ակտերի պահանջների իրացվելիության խնդրով։
Մասնավորապես` «Անչափահասների նկատմամբ արդարադատություն իրականացնելու վերաբերյալ» ՄԱԿ-ի նվազագույն ստանդարտ կանոնների («Պեկինյան կանոններ») 5.1-րդ մասի համաձայն`
«5.1 Անչափահասների վերաբերյալ արդարադատության համակարգն ուղղված է առաջին հերթին անչափահասի բարեկեցության ապահովմանը, որպեսզի անչափահաս իրավախախտների վրա ազդեցություն գործող ցանկացած միջոց միշտ համաչափ լինի ինչպես իրավախախտի անհատական առանձնահատկություններին, այնպես էլ իրավախախտման հանգամանքներին»։
Նույն կանոնների 17.1 կետի համաձայն`
«17.1 Ներգործության միջոցների ընտրության ժամանակ իրավասու մարմինը պետք է ղեկավարվի հետևյալ սկզբունքներով.
ա) ներգործության միջոցները միշտ պետք է համարժեք լինեն ոչ միայն իրավախախտման հանգամանքներին և ծանրությանը, այլև անչափահասի դրությանը և պահանջներին, ինչպես նաև հասարակության պահանջներին.
բ) անչափահասի անձնական ազատության սահմանափակման մասին որոշումը պետք է ընդունվի միայն հարցի մանրազնին քննարկումից հետո, և սահմանափակումը հնարավորության սահմաններում պետք է հասցնել նվազագույնի.
գ) անչափահաս իրավախախտին պետք չէ ազատազրկել, եթե միայն նա մեղավոր չի ճանաչվում այլ անձի դեմ բռնությամբ լուրջ արարք գործելու կամ բազմաթիվ լուրջ իրավախախտումներ կատարելու մեջ, ինչպես նաև ներգործության ուրիշ համապատասխան միջոցի բացակայության դեպքում.
դ) անչափահասի գործի քննության ժամանակ նրա բարեհաջողության հարցը պետք է որոշիչ գործոն լինի։»։
Նույն կանոնների 18.1 կետի համաձայն`
«18.1 Առավել ճկունություն ապահովելու և ուղղիչ հիմնարկներում կալանավորումից հնարավորին չափ խուսափելու նպատակով, իշխանության իրավասու մարմինը, գործի որոշման ժամանակ, իր տրամադրության տակ պետք է ներգործության համալիր միջոցառումներ ունենա։ Այդպիսի միջոցառումները, որոնք կարող են իրականացվել իրար հետ զուգակցելով, հանդիսանում են.
ա) խնամակալության մասին որոշումը, ղեկավարումը և հսկողությունը`
բ) պրոբացիան `
գ) ի բարօրություն համայնքի աշխատանքի մասին որոշումը`
դ) դրամական պատիժը, փոխհատուցումը և իրավունքների ռեստիտուցիան
ե) միջանկյալ և այլ կարգի միջոցառումների մասին որոշումը`
զ) խմբակային հոգեբուժությունը և նմանատիպ այլ միջոցառումների մասնակցության մասին որոշումը`
է) դաստիարակության հանձնելու, ապրելավայրի կամ այլ դաստիարակչական միջոցների վերաբերյալ որոշումը`
ը) համապատասխան այլ որոշումները։»։
«Երեխաների իրավունքների մասին» Նյու-Յորքի 1989 թվականի նոյեմբերի 20-ի կոնվենցիայի (Հայաստանի Հանրապետության կողմից վավերացվել է 1992 թվականի հունիսի 1-ին) 3-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Երեխաների նկատմամբ բոլոր գործողություններում, անկախ այն բանից, թե դրանք ձեռնարկվում են սոցիալական ապահովության հարցերով զբաղվող պետական կամ մասնավոր հիմնարկների, դատարանների, վարչական կամ օրենսդրական մարմինների կողմից, առաջնահերթ ուշադրություն է դարձվում երեխայի շահերի առավել ապահովմանը։»։
Նույն կոնվենցիայի 40-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Մասնակից պետությունները ճանաչում են մեղադրվող կամ քրեական օրենսդրությունը խախտած համարվող յուրաքանչյուր երեխայի իրավունքը՝ արժանանալու այնպիսի վերաբերմունքի, որը նպաստում է նրա արժանապատվության և նշանակալիության զգացումի զարգացմանը, երեխայի մեջ ամրապնդում է հարգանքը մարդու իրավունքների և ուրիշների հիմնարար ազատությունների նկատմամբ, և որի դեպքում հաշվի է առնվում երեխայի տարիքը և հասարակության մեջ նրա վերաինտեգրացման և հետագա դրական դեր խաղալուն նպաստելու ցանկալիությունը։
(…)
4. Անհրաժեշտ է այնպիսի բազմազան միջոցառումների առկայությունը, ինչպիսիք են խնամքի, խնամակալության և հսկողության մասին հրամանները, խորհրդատվական ծառայությունները, փորձաշրջանի նշանակումը, դաստիարակությունը, կրթական և մասնագիտական պատրաստության ծրագրերը և առանձին հաստատություններում խնամքի այլընտրանքային այլ ձևեր, որոնք ապահովում են երեխայի նկատմամբ նրա բարեկեցությանը, ինչպես նաև դրությանն ու հանցագործության բնույթին համապատասխանող վերաբերմունք։»։
Այսպիսով, վերոշարադրյալ ներպետական և միջազգային նորմերի վերլուծության արդյունքում պարզ է դառնում, որ անչափահասը դատարանի կողմից կարող է ազատվել քրեական պատասխանատվությունից` եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցների կիրառմամբ ամբաստանյալի ուղղվելու հնարավորության մասին։ Միևնույն ժամանակ, դատարանը նման հետևության կարող է հանգել միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, անչափահասի անձը և վկայում են քրեական պատասխանատվությունից ազատելու հիմքերի առկայության մասին։
Սույն գործի քննությամբ հիմնավորվել է, որ ամբաստանյալ Արման Հենրիկի Բաբաջանյանը տասնյոթ տարեկան անչափահաս է, բնակվում է ծնողների հետ միասին, նախկինում դատված չի եղել, բնութագրվում է դրական, ոստիկանների պահանջով անմիջապես և իր կամքով ներկայացրել է սառը զենքը։
Հաշվի առնելով գործի հանգամանքները և վերոգրյալը` դատարանը գտնում է, որ անչափահաս ամբաստանյալ Արման Հենրիկի Բաբաջանյանի անձը բնութագրող տվյալների և անհատական առանձնահատկությունների համակցությունը բավարար է հետևության հանգելու համար այն մասին, որ Ա. Բաբաջանյանի ուղղվելը հնարավոր է առանց քրեական պատժի միջոցներ կիրառելու, դաստիարակչական բնույթի հարկադրանքի միջոցների կիրառմամբ։ Այդ պատճառաբանությամբ նա ենթակա է ազատման քրեական պատասխանատվությունից, նրա նկատմամբ քրեական գործի վարույթը ենթակա է կարճման և քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման` նրան հանձնելով ծնողների` Հենրիկ Հրաչի Բաբաջանյանի և Սիրվարդ Սիրեկանի Բաբաջանյանի հսկողությանը վեց ամիս ժամկետով։
Դատարանի նման եզրահանգումն ուղղված է նաև անչափահաս ամբաստանյալ Ա. Բաբաջանյանի շահերի և նրա բարեկեցության առավել ապահովմանը։
Քննարկելով իրեղեն ապացույցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ որոշման օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, 2014թ. հոկտեմբերի 01-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված սառը զենքը պետք է ոչնչացնել։
Քննարկելով խափանման միջոցի հարցը` դատարանը գտնում է, որ անչափահաս ամբաստանյալ Արման Բաբաջանյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց հսկողության հանձնելը ենթակա է վերացման։
Վերոգրյալների հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 12-րդ կետով, 119-րդ, 313-րդ, 439-441-րդ, 443-րդ հոդվածներով` դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

ԵԿԴ-0182/01/14 (13802514) քրեական գործով ըստ մեղադրանքի անչափահաս Արման Հենրիկի Բաբաջանյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 235-րդ հոդվածի 4-րդ մասով, անչափահաս ամբաստանյալ Արման Հենրիկի Բաբաջանյանին ազատել քրեական պատասխանատվությունից, նրա նկատմամբ դադարեցնել քրեական հետապնդումն ու կարճել քրեական գործի վարույթը` նրան հանձնելով ծնողների` Սիրվարդ Սիրեկանի Բաբաջանյանի և Հենրիկ Հրաչի Բաբաջանյանի հսկողությանը վեց ամիս ժամկետով։
Խափանման միջոց հսկողության հանձնելը վերացնել։
Որոշման օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, 2014թ. հոկտեմբերի 01-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույց ճանաչված սառը զենքը ոչնչացնել։
Սույն որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` հրապարակվելու օրվանից հետո` մեկամսյա ժամկետում։



ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ. ՄԱՐՏԻՐՈՍՅԱՆ