ՀԱՅՏՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
ԵԿԴ/0176/01/14
Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների
ընդհանուր իրավասության դատարանի դատավճիռը
կայացրած դատարանի կազմը նախագահող դատավոր` Մ.Մարտիրոսյան

ՈՐՈՇՈՒՄ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅՏՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

20 հունվարի 2017թ. ք.Երևան

ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ /այսուհետ`
Վերաքննիչ դատարան/ հետևյալ կազմով`

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ս.ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ
Մ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ
քարտուղարությամբª Մ.Մելքոնյանի

մասնակցությամբ`
մեղադրող` Ա.Մանուկյանի
տուժողի ներկայացուցիչ` Կ.Հակոբյանի
պաշտպան` Մ.Մանուկյանի
ամբաստանյալ` Լ.Մարտիրոսյանի

դռնբաց դատական նիստում պաշտպան Մ.Մանուկյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա վերանայելով Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2016թ. հունիսի 13-ի դատավճիռը քրեական գործով ըստ մեղադրանքի Լյովա Առյուծի Մարտիրոսյանի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածի 1-ին մասով

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1. Գործի դատավարական նախապատմությունը.
1. Թիվ 57119913 քրեական գործը հարուցվել է 17.09.2013թ. ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Արմավիրի մարզի քննչական բաժնի ՀԿԳ ավագ քննիչ Ա.Մարտիրոսյանի կողմից` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներով: Նույն որոշմամբ քրեական գործն ընդունվել է վարույթ:
2. ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի ՔՎ Կենտրոնականի քննչական բաժնի ավագ քննիչ Է.Կարապետյանի 01.07.2014թ. որոշմամբ թիվ 57119913 քրեական գործն ընդունվել է վարույթ:

3. Նախաքննության մարմնի 2014թ. օգոստոսի 13-ի որոշմամբ Լ.Մարտիրոսյանը որպես մեղադրյալ է ներգրավվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
4. Նույն մարմնի 13.08.2014թ. որոշմամբ մեղադրյալ Լ.Մարտիրոսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել ստորագրություն չհեռանալու մասին:
5. 16.10.2014թ. Լ.Մարտիրոսյանի վերաբերյալ քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարան:
6. Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի դատավոր Մ.Մակյանի 20.10.2014թ. որոշմամբ քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Լյովա Առյուծի Մարտիրոսյանի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածի 1-ին մասով ընդունվել է վարույթ, իսկ 03.11.2014թ. որոշմամբ` քրեական գործը նշանակվել է դատական քննության:
7. Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2015թ. մայիսի 05-ի դատավճռով Լ.Մարտիրոսյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքում և դատապարտվել է ազատազրկման 2/երկու/ տարի ժամկետով։
Լ.Մարտիրոսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված չհեռանալու մասին ստորագրությունը թողնվել է անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
<<Արարատբանկ>> ԲԲԸ-ի քաղաքացիական հայցը թողնվել է առանց քննության։
Նախաքննության մարմնի 2014թ. հոկտեմբերի 01-ի որոշմամբ ամբաստանյալ Լ.Մարտիրոսյանի գույքի վրա դրված կալանքը որոշվել է պահպանել է քրեական գործով վարույթի ավարտից հետո մեկ ամսվա ընթացքում ։
8. Ընդհանուր իրավասության դատարանի վերոնշյալ դատավճռի դեմ 09.06.2015թ. վերաքննիչ բողոք են բերել ամբաստանյալ Լ.Մարտիրոսյանը և վերջինիս պաշտպան Մ.Մանուկյանը, որով խնդրել են բեկանել և փոփոխել Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 05.05.2015թ. կայացրած դատավճիռը` ճանաչել և հռչակել Լ.Մարտիրոսյանի անմեղությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ: Լ.Մարտիրոսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղավոր ճանաչելու դեպքում նշված հոդվածով որպես պատիժ նշանակել սանկցիայով նախատեսված տուգանք և կիրառելով ՀՀ ԱԺ 03.10.2013թ. ընդունված Համաներում հայտարարելու մասին որոշման 1-ին կետի 2-րդ ենթակետը և նրան ազատել պատժի կրումից:
9. ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարանի 27.11.2015թ. որոշմամբ ամբաստանյալ Լ.Մարտիրոսյանի և պաշտպան Մամիկոն Մանուկյանի վերաքննիչ բողոքը բավարարվել է մասնակի` Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2015թ. մայիսի 5-ի դատավճիռը բեկանվել է և թիվ ԵԿԴ/0176/01/14 քրեական գործն ուղարկվել է Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարան` այլ կազմով նոր քննության:
10. Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի դատավոր Մ.Մարտիրոսյանի 19.02.2016թ. որոշմամբ քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Լյովա Առյուծի Մարտիրոսյանի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածի 1-ին մասով ընդունվել է վարույթ, իսկ 02.03.2016թ. որոշմամբ` քրեական գործը նշանակվել է դատական քննության:
11. Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2016թ. հունիսի 13-ի դատավճռով Լ.Մարտիրոսյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքում և դատապարտվել է ազատազրկման 2/երկու/ տարի ժամկետով։
Լ.Մարտիրոսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված չհեռանալու մասին ստորագրությունը թողնվել է անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Տուժող և քաղաքացիական հայցվոր <<Արարատբանկ>> ԲԲԸ-ի քաղաքացիական հայցը թողնվել է առանց քննության։
Նախաքննության մարմնի 2014թ. հոկտեմբերի 01-ի որոշմամբ ամբաստանյալ Լ.Մարտիրոսյանի գույքի վրա դրված կալանքը որոշվել է պահպանել է քրեական գործով վարույթի ավարտից հետո մեկ ամսվա ընթացքում։
12. Ընդհանուր իրավասության դատարանի վերոնշյալ դատավճռի դեմ փոստին հանձնելու միջոցով 14.07.2016թ. վերաքննիչ բողոք է բերել պաշտպան Մ.Մանուկյանը:
13. ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարանի 28.09.2016թ. որոշմամբ պաշտպան Մ.Մանուկյանի վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է Վերաքննիչ դատարանի վարույթ և քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Լյովա Առյուծի Մարտիրոսյանի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածի 1-ին մասով` Վերաքննիչ դատարանի դռնբաց դատական նիստում քննության է նշանակվել 2016թ. հոկտեմբերի 18-ին:

2. Գործի փաստական հանգամանքները.
14. Ամբաստանյալ Լ.Մարտիրոսյանը մեղավոր է ճանաչվել և դատապարտվել այն բանի համար, որ նա հանդիսանալով <<ԼՀՆՄ>> սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերության տնօրեն, ի սկզբանե պայմանագրով իր ստանձնած պարտավորությունները չկատարելու և տրամադրված վարկային միջոցները ոչ նպատակային օգտագործելու դիտավորությամբ, 2012թ. փետրվարի 7-ին <<Արարատբանկ>> ԲԲ ընկերության հետ կնքված թիվ 001-12/ԷԳՎ վարկային գործառնությունների իրականացման գլխավոր պայմանագրի շրջանակներում կնքել է թիվ 001-12/ԷՎ_001 վարկային համաձայնագիրը, համաձայն որի` միջազգային կազմակերպություն հանդիսացող` Վերակառուցման և Զարգացման Եվրոպական բանկի կողմից <<Արարատբանկ>> ԲԲ ընկերությանը հատկացված վարկային միջոցներից ստացել է 150.000 ԱՄՆ դոլար վարկ` հիմնական միջոցների` Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետությունից խաղային ապարատների ձեռքբերման նպատակով, սակայն վարկը նպատակային չի օգտագործել, որի պատճառով <<Արարատբանկ>> ԲԲ ընկերությունը ՀՀ կենտրոնական բանկի կողմից սահմանված պահանջներից ելնելով կատարել է այդ վարկային պարտավորության գծով 100 տոկոս պահուստավորում` կրելով 68.802.720 ՀՀ դրամին համարժեք 168.000 ԱՄՆ դոլարի չափով գույքային վնաս։

3.Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները, պահանջը.
Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում:
15. Պաշտպան Մ.Մանուկյանն իր բերած վերաքննիչ բողոքում գտնում է, որ Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2016թ. հունիսի 13-ի դատավճռով թույլ են տրվել նյութական և դատավարական իրավունքի նորմերի հիմնարար խախտումներ, որոնց արդյունքում ընդունված դատական ակտը խաթարում է արդարադատության բուն էությունը, Լյովա Մարտիրոսյանին արարքում առկա չէ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածով նախատեսված արարքի հանցակազմը, ուստի և նշանակված պատիժն անարդարացի է, չի բխում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-63-րդ հոդվածների պահանջներից` հետևյալ պատճառաբանությամբ:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածով նախատեսված հանցակազմն առկա է միայն երկու վավերապայմանների միաժամանակյա առկայության դեպքում`
1. Պետության կամ միջազգային կազմակերպության կամ միջազգային պայմանագրով նախատեսված ծրագրի կողմից տրամադրված նպատակային վարկը ոչ նպատակային օգտագործելը,
2. Նշված աղբյուրներից ստացված նպատակային վարկը ոչ նպատակային օգտագործելու հետևանքով պետությանը, անձանց կամ կազմակերպություններին խոշոր չափի վնաս պատճառված լինելը։
Ընդ որում, միայն նպատակային վարկը ոչ նպատակային օգտագործելու և որևէ մեկին խոշոր վնաս պատճառվելու հանգամանքների առանձին առկայությունը բավարար չէ փաստելու, որ առկա է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածով նախատեսված հանցակազմը, քանի որ պետությանը, ֆիզիկական անձին կամ կազմակերպությանը նույնիսկ վնաս պատճառվելու դեպքում դա պետք է հետևանք լինի վարկի ոչ նպատակային օգտագործման, ոչ թե վարկային պարտավորությունների ուղղակի չկատարման։ Այսինքն, վերը նշված երկու վավերապայմանների միջև պետք է առկա լինի պատճառահետևանքային կապ, և վնասը պետք է առաջացած լինի վարկի ոչ նպատակային օգտագործման հետևանքով։ Հանգամանք, որը սույն քրեական գործի քննության ամբողջ ընթացքում անտեսվել է թե նախաքննական մարմնի և թե դատարանի կողմից չդառնալով քննության առարկա, այն դեպքում, երբ դա Լյովա Մարտիրոսյանին մեղսագրվող արարքի պարտադիր մաս է կազմում։ Եթե նույնիսկ պայմանականորեն ընդունվի, որ Լյովա Մարտիրոսյանի գործողությունների հետևանքով բանկին պատճառվել է խոշոր չափի վնաս, ապա նույնիսկ այդ պարագայում խոսք չի կարող լինել այն մասին, որ <<Արարատբանկ>> ԲԲԸ-ին պատճառված ենթադրյալ վնասը հետևանք է վարկի ոչ նպատակային օգտագործման։ Նույնիսկ վնասի առկայությունն ընդունելու պայմաններում ակնհայտ է, որ այն բանկին պաաճառվել է <<ԼՀՆՄ>> ՍՊԸ-ի կողմից սեփական վարկային պարտավորություններն անպատշաճ կատարելու և ոչ թե վարկը ոչ նպատակային օգտագործելու հետևանքով։ Հակառակ պարագայում, բանկը գումարի պահուստավորում կիրականացներ և իրավապահ մարմիններին կդիմեր ոչ թե այն ժամանակ, երբ վարկային պարտավորությունները սկսել են չկատարվել, այլ ավելի վաղ վարկի ոչ նպատակային օգտագործման հանգամանքը բացահայտելու պահին։ Բանկին պատճառված ենթադրյալ վնասի և վարկի ոչ նպատակային օգտագործման միջև պատճառահետևանքային կապի առկայությունը հիմնավորող որևէ ապացույց քրեական գործում առկա չէ, մինչդեռ, այդ պայմաններում դատարանը հաստատված է համարել ամբաստանյալի մեղքի առկայությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածով նախատեսված արարքում։
Լյովա Մարտիրոսյանին առաջադրված մեղադրանքում նշված է, թե <<...իբրև վերջինս ի սկզբանե նպատակ է ունեցել վարկն օգտագործել ոչ նպատակային և չկատարել վարկային պարտավորությունները...>>, մինչդեռ անհասկանալի է, եթե պաշտպանյալս ի սկզբանե մտադրություն ունենար չկատարել վարկային պարտավորությունները և վարկն օգտագործել ոչ նպատակային, ապա ինչու պետք է սկզբևական շրջանում կատարեր վարկի մարումներ և գրավ դներ իր և իր ընտանիքին, ինչպես նաև բարեկամներին սեփականության իրավունքով պատկանող անձնական գույքը, որի արժեքը զգալիորեն գերազանցել է վարկային պարտավորության չափը։ Այս փաստը հերքող որևէ ապացույց ևս քրեական գործում և առհասարակ առկա չէ։ Այսինքն անհիմն է այն պնդումը, թե պաշտպանյալն ի սկզբանե դիտավորություն է ունեցել վարկն օգտագործել ոչ նպատակային և չկատարել վարկային պարտավորությունները։
Քրեական գործի քննության ամբողջ ընթացքում որպես վկա հարցաքննված անձինք <<Արարատբանկ>> ԲԲԸ աշխատակիցները միաբերան հայտնել են, թե վարկը պետք է օգտագործվեր Չինաստանից խաղային ապարատներ ձեռք բերելու համար, ինչը, սակայն, հերքվել է <<Արարատբանկ>> ԲԲԸ-ի իրավաբանական վարչության պետ Կ.Հակոբյանի տված ցուցմունքով, ով նշել է, որ այդ մասին պայմանագրում նշված չէ և այն նման կետ չի պարունակում։ ՀՀ քաղաքացիական օրենսդրությունը որպես պարտավորությունների ծագման հիմք է նախատեսում գործարքները, վնաս պատճառելը և այլև, բայց ոչ վկայի ցուցմունքը։ Նման պայմաններում կարելի է փաստել, որ Լյովա Մարտիրոսյանը պարտավոր չի եղել խաղային ապարատներ ձեռք բերել ՉԺՀ-ից, իսկ տրամադրված վարկի նպատակը վարկային պայմանագրում նշված է` <<հիմնական միջոցների ձեռքբերում>>, որը խիստ անորոշ արտահայտություն է և հնարավորություն չի տալիս պարզել պայմանագրի իմաստով որոնք են հանդիսանում հիմնական միջոցներ, որպեսզի պարզվի` արդյոք դրանք ձեռք են բերվել վարկառուի կողմից, թե ոչ։
Ինչպես նշվել է, Լ.Մարտիրոսյանին ՀՀ քրեական օրենսզրքի 191-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրանք է առաջադրվել այն արարքի համար, որ նա հանդիսանալով <<ԼՀՆՄ>> ԱՊԸ-ի տնօրենը, ի սկզբանե ունեցել է պայմանագրով իր ստանձնած պարտավորությունները չկատարելու և տրամադրված վարկային միջոցները ոչ նպատակային օգտագործելու դիտավորություն։ Այսինքն, նա պետք է գիտակցեր նման արարքի հետևանքները։
Այդ դեպքում, ինչու պետք է Լ.Մարտիրոսյանը գրավ դներ իր ավելի բարձր արժեք ունեցող տունն ու հողամասը, գիտակցելով, որ եթե չկարողանա վճարել վարկի գումարները, կամ այն ոչ նպատակային օգտագործի, ապա կկորցնի դրանք։ Ավելին, կարող է ենթարկվել նաև քրեական պատասխանատվության։
Սակայն, դատարանը որևէ կերպ չի անդրադարձել նշված հանգամանքին, այսինքն, արարքի սուբյեկտիվ կողմին, քանի որ նման որևէ ապացույց նախաքննական մարմնի կողմից ձեռք չի բերվել, չի ներկայացվել դատարան և դատարանում էլ նման ապացույց ձեոք չի բերվել, ուստի դատարանն էլ զերծ է պահել իրեն այդ հանգամանքին անդրադառնալուց և պատճառաբանելուց։
Ավելին, ինչպես նախաքննության, այնպես էլ դատաքննության ընթացքում մեղադրանքի կողմից նույնիսկ որևէ հարց չի տրվել, թե եթե Լյովա Մարտիրոսյանն ի սկզբանե նման դիտավորություն ուներ, ապա ինչու էր պայմանագիրը կնքելիս որպես վարկի վերադարձելիությունն ապահովելու երաշխիք գրավ դնում սեփականության իրավունքով իրեն պատկանող և իրենց արժեքով վարկի գումարից մի քանի անգամ ավելին արժեցող հողամասն ու տունը։ Նշված հարցին դատարանը նույնպես որևէ կերպ չի անդրադարձել։
Հաջորդ հարցը վերաբերվում է նրան, որ ստացված 150.000 ԱՄՆ դոլար վարկով իբր պետք է ձեռք բերվեին հիմնական միջոցներ, այն էլ` միայն խաղային ապարատներ ու միայն Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետությունից։
Ավելին, մեղադրանքի կողմն իր ճառում միտք է արտահայտել այն մասին, որ իբր <<... դատարանում ամբաստանյալը մասամբ ընդունել է առաջադրված մեղադրանքը, մասնավորապես, ամբաստանյալը հաստատել է, որ <<Արարատբանկ>> ԲԲԸ-ից ստացած 150.000 ԱՄՆ դոլար վարկից ինքը 52.000 դոլարի չափով 2012թ. կատարել է կրեդիտորական վարկի մարում, այսինքն, ինչը նախատեսված չէր և այն չէր կարող հիմնական միջոցների ձեռքբերում համարվել...>>:
Տվյալ դեպքում հարկ է նշել, որ նման ենթադրությունը հայտնի է եղել ինչպես մինչև վարկի ստացումը, այսինքն, վարկ ստանալու համար հայտ ներկայացնելիս և այն բանկի կողմից քննարկումների ընթացքում, այնպես էլ վարկը ստանալուց հետո բանկի աշխատակիցների կողմից անցկացված մոնիտորինգների ընթացքում։ Ի դեպ, այդ հանգամանքն իր պաշտպանյալը երբևէ չի էլ թաքցրել, քանի որ նշված 52.000 ԱՄՆ դոլար գումարը փոխանցվել է <<ԱԳԲԱ-ԿՐԵԴԻՏ Ագրիկոլ>> բանկում գրավադրված Նորքի 17-րդ փողոցի 2/2 հասցեում գտնվող տան դիմաց, որն էլ գրավից հանվելով` կրկին գրավ է դրվել <<Արարատբանկ>>-ում` սույն վարկային պայմանագիրը կնքելու և որպես երաշխիք գրավադնելու համար։ Այսինքն, նշված հանգամանքի մասին տեղյակ են եղել բանկի աշխատակիցները, քանի որ բոլորին հայտնի իրողություն է, որ մինչև գույքը գրավ վերցնելը բանկերը մի քանի անգամ ստուգում են դրանց ապահովության երաշխիքները և պետք է տեսնեին, թե ինչպես և ինչ միջոցներով է նշված գույքը մի բանկից հանվում և որպես վարկի վերադարձի ապահովման միջոց անմիջապես կրկին գրավ դրվում իրենց բանկում։ Հակառակ դեպքում` <<Արարատբանկ>> ԲԲԸ-ն հենց սկզբնական շրջանում հիմք ընդունելով վերը նշվածը` կարող էր դիմել համապատասխան մարմիններին, այլ ոչ թե սպասեր այդքան ժամանակ և այլ ուղղություններով կատարեր մոնիթորինգներ։ Իսկ նման հանգամանքը փորձ է արվում օգտագործել որպես վարկը ոչ նպատակային օգտագործելու միջոց։ Այս հանգամանքը ևս մեկ անգամ հաստատում է, որ <<Արարատբանկ>> ԲԲԸ-ին պատճառված ենթադրյալ վնասը չի առաջացել վարկը ոչ նպատակային օգտագործելու հետևանքով, քանի որ բանկն ի սկզբանե տեղյակ է եղել 52.000 ԱՄՆ դոլարի չափով այլ վարկի մարում կատարելու մասին և դա չի դիտել որպես վարկի ոչ նպատակային օգտագործում։ Ավելին, նշված վճարումը կատարվել է ի շահ բանկի գույքն այնտեղ գրավադնելու և վարկն ապահովելու նպատակով։ Լ.Մարտիրոսյանն այդ հարցում որևէ շահագրգռվածություն չի ունեցել, քանի որ վերջինիս համար ավելի ձեռնտու էր իր գույքի 52.000 ԱՄՆ դոլարի դիմաց գրավադրված լինելը, ոչ թե 150.000 ԱՄՆ դոլարի։
Բացի այդ, իր պաշապանյալ Լ.Մարտիրոսյանը <<Արարատբանկ>>-ԲԲԸ հայտ է ներկայացրել 450.000 ԱՄՆ դոլար վարկ ստանալու համար, որն ամբողջությամբ պետք է բավարարեր ընկերության կողմից հաշվարկված բոլոր ծախսերը, այդ թվում նաև տարածքների վարձակալության, վերանորոգման և հիմնական միջոցների ձեռք բերման համար, որի մեջ պետք է մտներ նաև խաղային ապարատների ձեռք բերումը։ Սակայն, իր պաշտպանյալի համար անհասկանալի պատճառներով բանկը բավարարել է միայն 230.000 ԱՄՆ դոլար վարկի տրամադրումը, որի մեջ, ինչպես նշվել է, բանկի աշխատակիցների գիտությամբ, հաշվարկված է եղել նաև <<ԱԳԲԱ-ԿՐԵԴԻՏ Ագրիկոլ>> բանկում գրավադրված տան դիմաց վճարվելիք 52.000 ԱՄՆ դոլար գումարը։
Բացի այդ, պետք է նշել, որ <<ԼՀՆՄ>> ՍՊ ընկերությունը սկզբնական շրջանում կարողացել է կատարել իր պարտավորությունները և մարել է վերցված վարկի մայր գումարներից որոշակի մասը, որի մասին տեղյակ է եղել ինչպես բանկը, այնպես էլ նախաքննական մարմինը։ Սակայն, նշված հանգամանքի մասին դատավճռում որևէ խոսք ասված չէ։
Նախաքննության ընթացքում հարցաքննվել են նաև <<ԼՀՆՄ>> ՄՊԸ-ին պատկանող սրճարանների աշխատակիցները, որոնք իրենց ցուցմունքներում հայտնել են այն մասին, որ իրենց աշխատանքի ընթացքում սրճարաններում եղել են մասսայական միջոցառումներ, որոնց ընթացքում մասնակից երեխաներն իրենց ժամանակն անցկացրել են խաղային ապարատներով խաղալիս։ Նշված հանգամանքների մասին իր պաշտպանյալը հայտնել է նախաքննական մարմնին և միաժամանակ ներկայացրել համապատասխան ապացույցներ, այն է, նշված միջոցառումների տեսանկարահանումների վերաբերյալ էլեկտրոնային կրիչները։ Սակայն, չգիտես ինչպես և ինչ պատճառներով, նշված կրիչները բացակայում են և չեն ներկայացվել դատարան։
Սրանով պետք է փաստել, որ նախաքննական մարմինն ի սկզբանե նպատակ է ունեցել Լ.Մարտիոսյանին ներկայացնել որպես հանցավոր անձ։ Այն դեպքում երբ բանկի և իր պաշտպանյալ Լ.Մարտիրոսյանի միջև ի սկզբանե եղել են քաղաքացիաիրավական հարաբերություններ և նրանց միջև ծագած վեճն էլ պետք է լուծվեր որպես այդպիսին, քանի որ, եթե բանկը ժամանակին և ճիշտ իրականացներ պայմանագրով սահմանված իր իրավունքները, ապա որևէ խնդիր չէր առաջանա։ Իսկ տվյալ դեպքում, ըստ պաշտպանական կողմի, բանկը որևէ վնաս չի կրել, քանի որ իրացնելով Լ.Մարտիրոսյանի կողմից որպես գրավ դրված հողամասն ու տունը, ամբողջությամբ վերականգնել է վերցված վարկի գումարը և մի բան էլ` ավելին։ Այդ մասին փաստել է նաև ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարանը սույն գործով 27.11.2015թ. կայացրած որոշմամբ, ինչը հիմք է հանդիսացել Լ.Մարտիրոսյանին մեղավոր ճանաչելու և 2 տարվա ազատազրկման դատապարտելու մասին դատավճիռը:
Այսինքն, Լ.Մարտիրոսյանի գույքի իրացումից ստացված գումարով միջազգային կազմակերպության վարկը մարելու հանգամանքը չպարզելը հիմք է հանդիսացել ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարանի կողմից դատավճիռը բեկանելու համար, մինչդեռ, քրեական գործի նոր քննությամբ կրկին չի պարզվել` արդյոք այդ գումարով մարվել է միջազգային միջոցներից, թե բանկի պահուստային ֆոնդից տրամադրված վարկը։ Նման պայմաններում չփարատված կասկածները պետք է մեկնաբանվեին հօգուտ ամբաստանյալի, ինչը չի կատարվել։ Դատավճռում նույնիսկ նշված չէ` ինչպես է հաշվարկվել բանկի ենթադրյալ վնասի չափը, արդյոք խոսքն իրական վնասի մասին է, թե բաց թողնված օգուտի։ Գրավը հենց կոչված է գրավառուի վնասները դրա իրացման միջոցով կանխելուն, ինչը և կատարվել է սույն գործով, և բանկը գրավի առարկաների իրացման շնորհիվ ոչ մի վնաս միջազգային վարկի մասով չի կրել։
Բողոքարկվող դատական ակտի մեջ դատարանն անհասկանալիորեն նշել է, թե պատճառված վնասը մասնակի 33.396 ԱՄՆ դոլարի չափով վերականգնվել է, այսինքն հաշվի չի առնվել ամբաստանյալի գույքի իրացումից ստացված գումարների հաշվին ենթադրյալ վնասի վերականգնումը ևս 74.024.596 ՀՀ դրամի չափով։ Այս հանգամանքը դատարանի կողմից հաշվի չի առնվել պատիժ նշանակելիս որպես արարքի վտանգավորությունը մեղմացնող հանգամանք։
Տվյալ պարագայում, եթե ինչ որ անձ կամ ընկերություն վնաս է կրել, ապա դա միայն Լ.Մարտիրոաանն է, քանի որ բանկը կամայականորեն, շուկայական գներից շատ ավելի էժան գներով վաճառել է վերջինիս շատ ավելի մեծ արժեք ունեցող գույքը։
Անդրադառնալով Լ.Մարտիրոսյանի նկատմամբ նշանակված պատժի համապատասխանությունը նրան վերագրվող արարքին, բողոք բերած անձը գտնում է, որ այն չափազանց խիստ է, և Լ.Մարտիրոսյանի նկատմամբ կայացված մեղադրական դատավճիռն ուժի մեջ մնալու դեպքում խնդրում է պատիժը մեղմացնել` հետևյալ պատճառաբանությամբ.
Տվյալ դեպքում, եթե նույնիսկ ընդունել ամբաստանյալին մեղսագրվող արարքի մեջ նրա մեղավորությունը, ապա հանցանքի շարժառիթը և նպատակը հնարավորություն են ընձեռում պաշտպանյալի նկատմամբ կիրառել մեղմ պատիժ, քանի որ նա իր այլ վարկը մարել է ի շահ <<Արարատբանկ>> ԲԲԸ-ի գույքն այնտեղ գրավ դնելու և միջազգային վարկն ապահովելու համար` առանց անձնական շահագրգռվածության և անօրինական նպատակի, իսկ միջազգային վարկի գումարը գերազանցող գումարի միջոցով հանցագործությամբ պատճառված վնասի հատուցումը մեղմացնում է արարքի սոցիալական նշանակությունը։
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ ղատարանը պետք է բացահայտի կատարված կոնկրետ հանցանքի առանձնահատուկ հատկանիշները, որոնք կարող են ազդել հանրության վտանգավորության վրա` հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը:
Տվյալ դեպքում հանցագործությամբ պատճառված շուրջ 68 միլիոն վնասը վերականգվել է կամ կարող էր վերականգնվել ավելի մեծ գումարի գրավի առարկաների իրացումից ստացված 74 միլիոն գումարի հաշվին։
Նման պայմաններում Լ.Մարտիրոսյանին վերագրվող արարքի սոցիալական վտանգավորությունը հասնում է նվազագույնի, ինչը հիմք է տալիս ողջամտորեն ենթադրելու, որ ամբաստանյալի ուղղումը հնարավոր է առանց ազատությունից զրկվելու։
Նման չհիմնավորված և չպատճառաբանված դատավճիռ կայացնելով և ազատազրկման ձևով պատիժ նշանակելով դատարանը խախտել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի պահանջները։ Դրանով տպավորություն է ստեղծվում, որ դատարանը կամ կատարել է ինչ-որ պատվեր, կամ փորձել է ինչ-որ մեկի մոտ իր գործողություններն արդարացնել` հաշվի չառնելով սույն գործով ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարանի կողմից սույն գործով 27.11.2015թ. կայացված որոշմամբ արտահայտված դիրքորոշումը։
Սույն դատավճռով իր պաշտպանյալ Լ.Մարտիրոսյանը տուժում է ոչ միայն կորցնելով մի քանի անգամ ավելի արժեք ունեցող գույքերը և հետագայում իր ընտանիքով մնալով դրսում անօթևան, այլև դրա հետ միասին նրա նկատմամբ նշանակվում է պատիժ, այն էլ ազատազրկման ձևով, որով խաթարվում է արդարադատության բուն էությունը։
Այսպիսով, բողոք բերած անձը գտնում է, որ դատաքննությամբ ձեռք բերված և հետազոտված ապացույցներով չի հիմնավորվել իր պաշտպանյալին մեղսագրվող հանցավոր արարքը, այլ բանկի և նրա միջև առկա է քաղաքացիաիրավական վեճ, որն էլ արդեն լուծվել է ի օգուտ բանկի և ի վնաս Լյովա Մարտիրոսյանի /քրեական գործում առկա են օրինական ուժի մեջ մտած վճիռները և դրանց հիման վրա կատարողական գործողությունների, սնանկացման կառավարիչի կատարած գործողություններին վերաբերվող փաստաթղթերը/։
Բողոք բերած անձը գտնում է, որ իր պաշտպանյալ Լ.Մարտիրոսյանին առաջադրված մեղադրանքը հիմնավորված չէ, քանի որ ներկայացված ապացույցները բավարար հիմք չեն նրան նշված արարքում մեղադրելու համար, այսինքն, նրա արարքում բացակայում է հանցակազմը, ուստի, դատարանը հնարավորություն ունի ճանաչել և հռչակել հանցանքի կատարման մեջ իր պաշտպանյալ Լ.Մարտիրոսյանի անմեղությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածով առաջադրված մեղադրանքում։
Իսկ եթե, այնուամենայնիվ Վերաքննիչ քրեական դատարանը հանգի այն եզրակացության, որ իր պաշտպանյալ Լ.Մարտիրոսյանը մեղավոր է իրեն մեղսագրվող արարքում, ուստի նրա նկատմամբ կարող է նշանակվել հոդվածի սանկցիայով նախատեսված մեղմ պատիժ տուգանքի ձևով, կամ նրա նկատմամբ նշանակված ազատազրկումը պայմանականորեն չկիրառել` հաշվի առնելով Լ.Մարտիրոսյանի տարիքը, առողջական վիճակը, այն հանգամանքը, որ նրա խնամքին է գտնվում հիվանդ կինը, որդին ընտանիքով, այդ թվում որդու անչափահաս երեխաները` Լ.Մարտիրոսյանի թոռները։
Այսպիսով, ընդունված դատական ակտը խաթարել է արդարադատության բուն էությունը, որպիսի պայմաններում, Վերաքննիչ դատարանը, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 394-րդ հոդվածի համաձայն իրավասու է մասնակիորեն կամ ամբողջությամբ բեկանել և փոփոխել ստորադաս դատարանի դատական ակտը, եթե դա բխում է արդարադատության արդյունավետության շահերից:
Հետևաբար, սույն քրեական գործում առկա նշված հանգամանքների պայմաններում Վերաքննիչ դատարանն ունի հնարավարություն և իրավասու է բողոքի հիման վրա այն ընդունելու վարույթ և բեկանելու ու փոփոխելու ընդհանուր իրավասության դատարանի դատական ակտը։
Բողոք բերած անձը հարկ է համարում ընդգծել, որ սույն գործով արդեն երկրորդ անգամ մեղադրող կողմը դատարանին միջնորդում է որպես պատիժ նշանակել տուգանք, մինչդեռ, դատարանը պաշտպանյալին դատապարտում է երկու տարվա ազատազրկման` տուրք տալով բանկի ներկայացուցչի պահանջին և հաշվի չառնելով նույն պատժով դատավճռի բեկանված լինելը։
Անդրադառնալով <<Արարատբանկ>> ԲԲԸ-ի կողմից ներկայացված քաղաքացիական հայցին՝ բողոք բերած անձը գտնում է, որ պաշտպանյալի նկատմամբ արդարացնող դատական ակտ կայացվելու դեպքում այն ենթակա է մերժման, իսկ մնացած դեպքերում գործի վարույթն այդ մասով պետք է կարճել` հետևյալ պատճառաբանությամբ:
Ներկայացված հայցի հիմքում <<Արարատբանկ>> ԲԲԸ-ն դրել է իր և <<ԼՀՆՄ>> ՍՊԸ-ի միջև 07.02.2012թ. կնքված թիվ 001-12/ԷՎ.001 և նույն թվականին կնքված 001֊ 12/ԷՎ-002 վարկային համաձայնագրերը և դրանց հիման վրա <<ԼՀՆՄ>> ՍՊԸ-ին տրամադրված վարկերի արդյունքում իր կրած ենթադրյալ վնասները։ Սակայն, նույն անձանց միջև, նույն առարկայի մասին և միևնույն հիմքերով առկա է 24.10.2012թ.֊ի արբիտրաժային տրիբունալի թիվ 09-003/09/12 վճիռ, ինչպես նաև <<Արարատբանկ>> ԲԲԸ-ն նույն պահանջը ներկայացրել է <<ԼՀՆՄ>> ՍՊԸ-ի վերաբերյալ Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանում քննվող թիվ ԵԿԴ/0148/04/13 սնանկության գործի շրջանակներում։ Ավելին, <<Արարատբանկ>> ԲԲԸ պահանջը գրանցվել և հաստատվել է նշված սնանկության գործով, և վերջինս փորձում է իր պահանջի բավարարումն ստանալ նշված սնանկության գործի և արբիտրաժային տրիբունալի վճռի միջոցով։
30.10.2012թ. <<Արարատբանկ>> ԲԲԸ-ն դիմել է դատարան՝ <<Ֆինանսական արբիտր>> հիմնարկի արբիտրի վճիռը պարտադիր ճանաչելու և դրա հիման վրա կատարողական թերթ տրամադրելու պահանջի մասին /թիվ ԵԿԴ/2368/02/12 քաղաքացիական գործ/։ <<Դատալեքս>> տեղեկատվական համակարգում առկա՝ նշված գործով 27.11.2012թ. կայացված որոշման ուսումնասիրությունից ակնհայտ է, որ <<Արարատբանկ>> ԲԲԸ-ն դիմել է արբիտրաժային տրիբունալ` ընդդեմ <<ԼՀՆՄ>> ՍՊԸ-ի, Լյովա, Հասմիկ և Արմեն Մարտիրոսյանների, և այդ գործով արբիտրաժային տրիբունալի կողմից կայացվել է վճիռ։ Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի կողմից թիվ ԵԿԴ/2368/02/12 քաղաքացիական գործով 27.11.2012թ. կայացված որոշմամբ արբիտրաժային տրիբունալի վճիռը ճանաչվել է պարտադիր և դրա հիման վրա տրվել է կատարողական թերթ։
Միաժամանակ <<ԼՀՆՄ>> ՍՊԸ-ին սնանկ ճանաչելու մասին վճռի կատարման գործընթացում սնանկության կառավարիչ Անդրանիկ Ելինյանի գործողությունների արդյունքում վարկային պայմանագրի հիման վրա <<ԼՀՆՄ>> ԱՊԸ հիմնադիր-գործադիր տնօրեն Լյովա Մարտիրոսյանին և նրա ընտանիքին պատկանող ք.Երևան, Նորք-Մարաշ 17 փողոց 2/2 հասցեի բնակելի տունն ու տնամերձ հողամասը և Լ.Մարտիրոսյանի անվամբ սեփականության իրավունքով գրանցված ք.Երևան, Դավիթ Բեկի 103/3 փողոց հասցեի տունը հրապարտկային սակարկությունների միջոցով վաճառվել է, վաճառքից առաջացած գումարը կազմել է 74.024.596 դրամ, որը գույքի իրացման՝ 18.03.2015թ. դրությամբ ՀՀ ԿԲ սահմանած արտարժույթի կուրսով համարժեք է եղել 154.391 ԱՄՆ դոլարին /1 ԱՄՆ դոլար- 479,46 ՀՀ դրամ/։ Ընդ որում, Լ.Մարտիրոսյանին մեղադրանք է առաջադրվել վարկը ոչ նպատակային օգտագործելու հետևանքով <<Արարատբանկ>> ԲԲԸ-ին 68.802.720 ՀՀ դրամին համարժեք 168.000 ԱՄՆ դոլարի չափով վնաս պատճառելու համար, մինչդեռ վերը նշվածից ակնհայտ է, որ գրավադրված գույքի իրացումից ստացված գումարն ամբողջությամբ բավարար է եղել <<Արարատբանկ>> ԲԲԸ-ի 68.802.720 ՀՀ դրամը հատուցելու համար։
Այսինքն, գրավադրված գույքի իրացումից ստացված գումարն ամբողջությամբ բավարար է եղել Եվրոպական բանկի ռեսուրսներից տրամադրված 150.000 ԱՄՆ դոլար վարկը մարելու համար։
Նման պայմաններում բողոք բերած անձը գտնում է, որ <<Արարատբանկ>> ԲԲԸ-ի կողմից ներկայացված հայցը ենթակա չէր վարույթ ընդունման, հետևաբար գործի վարույթը քաղաքացիական հայցի մասով ենթակա է կարճման։
Սույն քրեական գործի սկզբնական քննության ընթացքում <<Արարատբանկ>> ԲԲԸ-ն կրկին ներկայացրել էր քաղաքացիական հայց, որը դատարանի կողմից թողնվել է առանց քննության։ Բողոք բերած անձը խնդրում է հաշվի առնել, որ ամբաստանյալի խնամքին է նրա վատառողջ կինը` Հասմիկ Մարտիրոսյանը, ով տառապում է ծանր շաքարային դիաբետով և թոշակառու է, միայնակ չի կարող հոգալ իր բուժման և խնամքի հոգսերը, ուստի Լ.Մարտիրոսյանին ազատությունից զրկելը կարող է ծանր հետևանքներ առաջացնել։
16. Վերոգրյալի հիման վրա և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 376-րդ հոդվածի 1-ին և 376.1-րդ հոդվածի 1-ին մասերով, 379-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով, 380.1-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-ին կետով, 381-րդ, 394-րդ և 395-րդ հոդվածներով, բողոք բերած խնդրում է բեկանել և փոփոխել Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2016թ. հունիսի 13-ի դատավճիռը, ճանաչել և հռչակել ամբաստանյալ Լ.Մարտիրոսյանի անմեղությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքի կատարման մեջ: Իսկ, եթե այնուամենայնիվ Վերաքննիչ դատարանը կգտնի, որ ամբաստանյալ Լ.Մարտիրոսյանը մեղավոր է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածի 1-ին մասով, ապա խնդրում է նշված հոդվածով որպես պատիժ նշանակել սանկցիայով նախատեսված տուգանք կամ պայմանականորեն չկիրառել նշանակված ազատազրկումը: Քաղաքացիական հայցը մերժել կամ այդ մասով գործի վարույթը կարճել:

4.Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
Վերաքննիչ դատարանը, վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում վերանայելով առաջին ատյանի դատարանի դատավճիռը, հանգում է այն հետևության, որ վերաքննիչ բողոքը պետք է բավարարել մասնակիորեն, իսկ դատավճիռը բեկանել և գործն ուղարկել նույն դատարան` այլ կազմով նոր քննության` հետևյալ պատճառաբանությամբ:
17. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 6-րդ հոդվածի 13-րդ կետի համաձայն` <<Վերաքննիչ դատարանը դատարան է, որը վերաքննության կարգով գործը քննում է վերաքննիչ բողոքի հիման վրա>>։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին և 3-րդ մասերի համաձայն՝ <<1.Վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում:
/…/
3.Վերաքննիչ դատարանում բողոքի քննության ժամանակ առաջին ատյանի դատարանում հաստատված փաստական հանգամանքները ընդունվում են որպես հիմք /.../>>։
18. Վերաքննիչ դատարանի իրավասության սահմանների հարցին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Ա.Կարախանյանի և Ռ.Արշալույսյանի գործերով կայացված որոշումների մեջ։
Ա.Կարախանյանի գործով կայացված որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ <</.../ վերաքննիչ դատարանը հանդես է գալիս որպես առաջին ատյանի դատարանի կողմից կայացված դատական ակտի օրինականության և հիմնավորվածության ստուգման իրավասությամբ օժտված դատարան, որն առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը վերանայում է, որպես կանոն, վերջինիս կողմից հետազոտված փաստական տվյալների հիման վրա։ Այսինքն` ամբողջ ծավալով գործի քննություն, ինչպես նաև գործով ներկայացված բոլոր ապացույցների հետազոտություն իրականացնելու լիազորություն ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանին վերապահված չէ, հետևաբար, եթե վերաքննիչ դատարանը փորձում է դուրս գալ իր լիազորությունների շրջանակից, այն սկսում է գործել որպես առաջին ատյանի դատարան, ինչը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի իմաստով անթույլատրելի է>> /տե՛ս Արման Վլադիմիրի Կարախանյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի հունիսի 29-ի թիվ ԵՔՐԴ/0569/01/08 որոշման 17-րդ կետը/։
Ռ.Արշալույսյանի գործով կայացված որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ <</.../ վերաքննիչ դատարանը` որպես վերանայող ատյան, գործի էության վերաբերյալ չի կարող ավելի լայն լիազորություններ ունենալ, քան առաջին ատյանի դատարանը>> /տե՛ս Ռուբիկ Համբարձումի Արշալույսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԱՐԱԴ/0021/01/08 որոշման 21-րդ կետը/։
19. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն՝ <<Վերաքննիչ դատարանի դատական ակտում պետք է նշվեն, թե ինչ հիմքերով է առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը համարվում ճիշտ, իսկ բողոքում բերված եզրահանգումները՝ անհիմն, ինչն է հիմք ծառայել առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտն ամբողջությամբ կամ մի մասով բեկանելու կամ փոխելու համար>>։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 394-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետի համաձայն՝ <<Գործն ըստ էության լուծող դատական ակտերի վերաքննության արդյունքում վերաքննիչ դատարանը ամբողջությամբ կամ մասնակիորեն բավարարում է վերաքննիչ բողոքը` համապատասխանաբար ամբողջությամբ կամ մասնակիորեն բեկանելով դատական ակտը։ Բեկանված մասով կայացվում է գործն ըստ էության լուծող դատական ակտ, կամ գործն ուղարկվում է համապատասխան ստորադաս դատարան` նոր քննության՝ սահմանելով նոր քննության ծավալը /.../>>։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 398-րդ հոդվածի 1-ին, 2-րդ և 5-րդ մասերի համաձայն`
<< 1. Քրեադատավարական օրենքի էական խախտումներ են դատական քննության ժամանակ սույն օրենսգրքի սկզբունքների և այլ ընդհանուր դրույթների խախտումները, որոնք գործին մասնակցող անձանց` օրենքով երաշխավորված իրավունքներից զրկելու կամ դրանցում սահմանափակելու կամ այլ ճանապարհով խոչընդոտել են գործի հանգամանքների բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ հետազոտմանը, ազդել են կամ կարող էին ազդել գործով ճիշտ որոշում կայացնելու վրա:
2. Դատավճիռը պետք է բեկանվի, երբ դատաքննության միակողմանիությունը կամ ոչ լրիվությունը հետևանք են թույլատրելի ապացույցները գործից սխալմամբ հանելու կամ այն ապացույցների հետազոտման հարցում կողմի միջնորդությունն անհիմն մերժելու համար, որոնք կարող էին նշանակություն ունենալ գործի համար:
/…/
5. Եթե առաջին ատյանի դատարանը գործով թույլ է տվել քրեադատավարական օրենքի այլ էական խախտում, վերաքննիչ դատարանը, հաշվի առնելով գործի քննության արդյունքները, փոփոխում է առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը կամ բեկանում է այն և գործն ուղարկում առաջին ատյանի համապատասխան դատարան՝ այլ կազմով նոր քննության>>:
20. Զարգացնելով Ա.Կարախանյանի և Ռ.Արշալույսյանի գործերով կայացված որոշումներում ձևավորված իրավական դիրքորոշումները՝ ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը Հ.Մակարյանի վերաբերյալ գործով որոշման մեջ իրավական դիրքորոշում է արտահայտել հետևյալի մասին.
<<19. … վերաքննիչ դատարանն իրավասու է բեկանել բողոքարկված դատական ակտը և գործն ուղարկել նոր քննության՝ սահմանելով նոր քննության ծավալը՝ նպատակ ունենալով՝
ա/ լրացնել վերաքննության փուլում գործն ամբողջ ծավալով քննելու իրավազորության բացակայությունը,
բ/ կանխել վերաքննիչ դատարանի կողմից որպես առաջին ատյանի դատարան հանդես գալու հնարավորությունը,
գ/ ապահովել դատական ատյանների միջև գործառութային կապերի տրամաբանական բնույթը,
դ/ երաշխավորել ամբաստանյալի արդյունավետ դատական պաշտպանության իրավունքը՝ նոր քննության արդյունքում առաջին ատյանի դատարանի կողմից կայացված դատական ակտի հետ անհամաձայնության դեպքում վերաքննության կարգով բողոք ներկայացնելու տեսանկյունից։ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ այս դեպքում վերաքննիչ բողոքի առարկայի առանձնահատկությունը կայանում է նրանում, որ եթե վերաքննիչ դատարանը նախկինում բեկանել է առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը և գործն ուղարկել նոր քննության՝ սահմանելով նոր քննության ծավալը, ապա նոր քննության արդյունքում կայացված դատական ակտի դեմ ներկայացված վերաքննիչ բողոքի քննության ընթացքում վերաքննիչ դատարանն ստուգում է նաև նախկինում իր կողմից սահմանված նոր քննության ծավալը պահպանված լինելու հանգամանքը։
20. Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ նոր քննության ծավալ սահմանելու մասին վերաքննիչ դատարանի որոշման բովանդակությունը կապված է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի, հիմնավորումների և պահանջների հետ և պարունակում է առանձին հարցերի վերաբերյալ դատական ակտն օրինական, հիմնավորված և պատճառաբանված չլինելու, մինչդատական վարույթի կամ դատաքննության ընթացքում օրենքի պահանջների խախտման, ինչպես նաև դատական ակտում առկա հակասությունների և դրանց վերացման անհրաժեշտության վերաբերյալ համապատասխան դատավարական գործողություններ կատարելու, արարքին ճիշտ քրեաիրավական գնահատական տալու և բոլոր այն հարցերի մասին նշումներ, որոնք, ըստ վերաքննիչ դատարանի, դատական ակտը բեկանելու կամ փոփոխելու հիմք են հանդիսացել։
21. Հիմք ընդունելով սույն որոշման 19-20-րդ կետերում շարադրված վերլուծությունը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ այն դեպքում, երբ առաջին ատյանի դատարանը չի կատարել առաջին ատյանի դատարանի որոշումը բեկանելու և գործը նույն դատարան նոր քննության ուղարկելու վերաբերյալ վերաքննիչ դատարանի որոշումը, որով վերջինս նոր քննության ծավալ է սահմանել, վերաքննիչ դատարանը պետք է բեկանի առաջին ատյանի դատարանի կողմից նոր քննության արդյունքում կայացված դատական ակտը։
Վճռաբեկ դատարանի վերոշարադրյալ եզրահանգումը հիմնված է այն հանգամանքի վրա, որ գործի վերաքննության հիմքում ընկած է սահմանափակ վերանայման հայեցակարգը, որը չի թույլատրում վերաքննիչ դատարանին իրականացնել գործի ամբողջ ծավալով քննություն, ուստի, եթե վերաքննիչ դատարանը բեկանում է առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը և գործն ուղարկում է առաջին ատյանի դատարան՝ նոր քննության՝ սահմանելով նոր քննության ծավալը, առաջին ատյանի դատարանը պարտավոր է կատարել վերաքննիչ դատարանի որոշումը և վերաքննիչ դատարանի կողմից նշված ծավալով իրականացնել գործի նոր քննություն։ Նոր քննության արդյունքում կայացված առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը վերաքննության կարգով վերանայելու ընթացքում վերաքննիչ դատարանը նախ և առաջ պետք է ստուգի, թե առաջին ատյանի դատարանն արդյոք կատարել է իր որոշումը և արդյոք իր կողմից նշված սահմաններում իրականացրել է գործի քննություն։ Այն դեպքում, երբ առաջին ատյանի դատարանի որոշման դատական ստուգման արդյունքում պարզվում է, որ վերջինս չի պահպանել վերաքննիչ դատարանի կողմից սահմանված նոր քննության ծավալը, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը չի հանդիսանում օրենքի պահանջների պահպանմամբ կայացված ակտ և ենթակա է բեկանման։
/…/
24. Անդրադառնալով այն հարցին, թե գործի նոր դատական քննության ընթացքում Առաջին ատյանի դատարանի համար պարտադի՞ր էին արդյոք Վերաքննիչ դատարանի վերոնշյալ որոշման մեջ շարադրված եզրահանգումները՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ գործի նոր դատական քննության ծավալ սահմանելու մասին վերաքննիչ դատարանի որոշման բովանդակությունը պայմանավորված է վերաքննիչ բողոքի հիմքերով, հիմնավորումներով և պահանջով, որի շրջանակներում վերաքննիչ դատարանն իրավասու է դատողություններ անել առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտի օրինականության, հիմնավորվածության և պատճառաբանվածության, ինչպես նաև գործի քննության ընթացքում թույլ տրված օրենքի պահանջների խախտման և դրանց վերացման նպատակով որոշակի դատավարական գործողություններ կատարելու, անձին մեղսագրվող արարքին ճիշտ քրեաիրավական գնահատական տալու, նրա նկատմամբ արդարացի պատիժ նշանակելու և մի շարք այլ հարցերի վերաբերյալ, որոնք վերաքննիչ դատարանի կողմից առաջին ատյանի դատարանի դատական ակտը բեկանելու հիմք են հանդիսացել։
Վերոգրյալի հիման վրա Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ վերաքննիչ դատարանի՝ որպես առաջին ատյանի դատարանի որոշումների օրինականությունը, հիմնավորվածությունը և պատճառաբանվածությունն ստուգելու իրավասությամբ օժտված դատարանի որոշումները պարտադիր են ստորադաս դատարանի համար։ Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ առաջին ատյանի դատարանի համար վերաքննիչ դատարանի որոշման պարտադիր բնույթը բխում է ՀՀ Սահմանադրությամբ և քրեադատավարական օրենսդրությամբ նախատեսված՝ դատական ակտերի վերանայման ինստիտուտի էությունից։ Միաժամանակ, Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ առաջին ատյանի դատարանի համար վերաքննիչ դատարանի դատական ակտի պարտադիր լինելը չի կարող ազդել առաջին ատյանի դատարանի անկախության վրա, քանի որ կատարելով վերադաս դատարանի` օրենքի պահանջների կատարման վերաբերյալ ցուցումը` դատական ակտի բեկանված մասով գործի նոր քննություն իրականացնելիս առաջին ատյանի դատարանը ղեկավարվում է ՀՀ Սահմանադրությամբ և օրենքներով>>/տե՛ս Հրաչ Մակարյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ՍԴ3/0019/01/11 որոշման 19-21-րդ և 24-րդ կետերը/։
21. Նախաքննության մարմնի 2014թ. օգոստոսի 13-ի որոշմամբ Լյովա Առյուծի Մարտիրոսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրանք է առաջադրվել ` այն բանի համար համար, որ <<…հանդիսանալով <<ԼՀՆՄ>> սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերության տնօրեն, ի սկզբանե պայմանագրով իր ստանձնած պարտավորությունները չկատարելու և տրամադրված վարկային միջոցները ոչ նպատակային օգտագործելու դիտավորությամբ, 2012 թվականի փետրվարի 7-ին <<Արարատբանկ>> ԲԲ ընկերության հետ կնքված թիվ 001-12/ԷԳՎ վարկային գործառնությունների իրականացման գլխավոր պայմանագրի շրջանակներում կնքել է թիվ 001-12/ԷՎ-001 վարկային համաձայնագիրը, համաձայն որի` միջազգային կազմակերպություն հանդիսացող` Վերակառուցման և Զարգացման Եվրոպական բանկի կողմից <<Արարատբանկ>> ԲԲ ընկերությանը հատկացված վարկային միջոցներից ստացել է 150.000 ԱՄՆ դոլար վարկ` հիմնական միջոցների` Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետությունից խաղային ապարատների ձեռքբերման նպատակով, սակայն վարկը նպատակային չի օգտագործել, որի պատճառով <<Արարատբանկ>> ԲԲ ընկերությունը ՀՀ կենտրոնական բանկի կողմից սահմանված պահանջներից ելնելով կատարել է այդ վարկային պարտավորության գծով 100 տոկոս պահուստավորում` կրելով 68.802.720 ՀՀ դրամին համարժեք 168.000 ԱՄՆ դոլարի չափով գույքային վնաս>>:
22. Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանն իր 05.05.2015թ. դատավճռով ապացուցված է համարել այն, որ <<ամբաստանյալ Լ.Մարտիրոսյանը, նույն ինքը <<ԼՀՆՄ>> ՍՊԸ-ի հիմնադիրն ու տնօրենը, 2012թ. փետրվար ամսին վարկային հայտ է ներկայացրել <<Արարատբանկ>> ԲԲԸ` 350.000 ԱՄՆ դոլար գումարի չափով վարկային գիծ և 100.000 ԱՄՆ դոլարի չափով վարկ ստանալու նպատակով։ Գրավադրման առարկա է հանդիսացել Լյովա Մարտիրոսյանին սեփականության իրավունքով պատկանող` ՀՀ, ք.Երևան, Նորք-Մարաշ վարչական շրջան, 14 փողոց, 2/2 բնակելի տունը և ՀՀ ք.Երևան, Դավիթ- Բեկի փողոց, թիվ 103/3 հասցեում գտնվող հասարակական նշանակության հողամասը։ <<Արարատբանկ>> ԲԲԸ-ի կողմից ներկայացված հայտի հիման վրա 2012թ. փետրվարի 7-ին <<ԼՀՆՄ>> ՍՊԸ-ին տրամադրվել է նպատակային վարկ` 220.000 ԱՄՆ դոլար գումարի չափով` որից 150.000 ԱՄՆ դոլարը տրամադրվել է եվրոպական բանկի ռեսուրսներից, իսկ 70.000 ԱՄՆ դոլար վարկային գիծը` բանկի պահուստային միջոցներից։ Ըստ Լ.Մարտիրոսյանի ներկայացրած հայտի` վարկի նպատակն է հանդիսացել հիմնական միջոցների` իր ընկերության կողմից նոր բացվող մանկական սրճարանի համար խաղային ապարատների ձեռք բերումը, որը պետք է ներմուծվեր Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետությունից։ Սակայն, Լ.Մարտիրոսյանը տրամադրված վարկը օգտագործել է ոչ նպատակային, այն է` Չինաստանի Ժողովրդական Հանրապետությունից որպես հիմնական միջոց հանդիսացող մանկական սրճարանի համար խաղային ապարատներ ձեռք բերելու փոխարեն կատարել է այլ գործողություններ։ Մասնավորապես, նախ մարել է իր կազմակերպության՝ <<ԱԳԲԱ>> բանկում ունեցած վարկային պարտավորությունը, իրականացրել գործող՝ <<Մեջիք Լենդ>> մանկական սրճարանի վերանորոգման աշխատանքները, գնել է տարբեր կենցաղային իրեր` սեղան, աթոռներ, հեռուստացույց, սպասք, խոհանոցային սարքավորոմներ, սառնարան և այլն։ Այսինքն, Լ.Մարտիրոսյանը, <<Արարատբանկ>> ԲԲԸ-ի կողմից հատուկ նպատակով՝ ՉԺՀ-ից մանկական սրճարանի համար նախատեսված խաղային ատրակցիոն ապարատներ ձեռք բերելու համար տրամադրած վարկը օգտագործել է ոչ նպատակային՝ չկատարելով իր բանկային պարտավորությունները։
Դատարանի վճռի համաձայն գրավադրված գույքերի իրացումից ստացված գումարը կազմել է ընդամենը 74.024.596 ՀՀ դրամ, իսկ մնացած 134.604.57 ԱՄՆ դոլար գումարն այդպես էլ բանկին չի վերադարձվել, իսկ <<ԼՀՆՄ>> ՍՊԸ-ն ճանաչվել է սնանկ։
Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռով Լյովա Առյուծի Մարտիրոսյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության կատարման մեջ և նրա նկատմամբ պատիժ նշանակել` ազատազրկում 2 /երկու/ տարի ժամկետով։
<<Արարատբանկ>> ԲԲ ընկերության կողմից ընդդեմ Լյովա Առյուծի Մարտիրոսյանի ներկայացված քաղաքացիական հայցը թողնվել է առանց քննության>>։
23. ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարանը ամբաստանյալ Լ.Մարտիրոսյանի և պաշտպան Լ.Մանուկյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա վերանայելով առաջին ատյանի դատարանի վերոնշյալ դատավճիռը, 27.11.2015թ. կայացրած որոշմամբ գտել է, որ <<…տվյալ դեպքում Առաջին ատյանի դատարանը դուրս է եկել ամբաստանյալ Լյովա Մարտիրոսյանին առաջադրված մեղադրանքի սահմաններից, քանի որ նախաքննական մարմինը Լյովա Մարտիրոսյանին առաջադրված մեղադրանքի ծավալում ընդգրկել է միայն <<Արարատբանկ>> ԲԲ ընկերության և Զարգացման Եվրոպական Բանկի միջև կնքված Սիդիկացիոն վարկային պայմանագրի շրջանակներում ստացված միջոցներից /150.000 ԱՄՆ դոլար/ նրան տրամադրվող նպատակային վարկը ոչ նպատակային օգտագործելու և դրանով <<Արարատբանկ>> ԲԲ ընկերությանը 68.802.720 ՀՀ դրամին համարժեք 168.000 ԱՄՆ դոլարի չափով գույքային վնաս պատճառելու հանգամանքը, իսկ Առաջին ատյանի դատարանը, Լյովա Մարտիրոսյանին մեղավոր ճանաչելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածով, մեղադրանքի ծավալում, բացի վերոգրյալից, ընդգրկել է նաև <<Արարատբանկ>> ԲԲ ընկերության պահուստային միջոցների հաշվին նրան տրամադրված 70.000 ԱՄՆ դոլար վարկային գիծը ոչ նպատակային օգտագործելու և արդյունքում նրա կողմից <<Արարատբանկ>> ԲԲ ընկերությանը խոշոր վնաս պատճառելու հանգամանքը:
Բացի վերոգրյալից, Վերաքննիչ դատարանը գտել է, որ ուշադրության է արժանի նաև այն հանգամանքը, որ առաջին ատյանի դատարանը հաստատված է համարել այն, որ գրավադրված գույքերի իրացումից ստացված գումարը կազմել է 74.024.596 ՀՀ դրամ:
Տվյալ դեպքում թե նախաքննական մարմինը և թե առաջին ատյանի դատարանն ապացույցներ ձեռք բերելիս և հետազոտելիս չեն ձեռնարկել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված բոլոր միջոցառումները` գործի հանգամանքների բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ հետազոտման համար, այն է` չեն անդրադարձել այն հանգամանքին, թե քրեական գործով ձեռք բերված որ օբյեկտիվ տվյալով է հաստատվում <<Արարատբանկ>> ԲԲ ընկերությանը պատճառված խոշոր վնասի փաստը, այն պայմաններում, երբ քրեական գործով հաստատվել է, որ գրավադրված գույքերի իրացումից ստացված գումարը կազմել է 74.024.596 ՀՀ դրամ, իսկ Լյովա Մարտիրոսյանին մեղադրանք է առաջադրվել այն արարքի համար, որ նրա գործողությունների արդյունքում <<Արարատբանկ>> ԲԲ ընկերությունը կրել է 68.802.720 ՀՀ դրամին համարժեք 168.000 ԱՄՆ դոլարի չափով գույքային վնաս:
Այսպիսով` Վերաքննիչ դատարանը գտել է, որ թե նախաքննական մարմինը և թե առաջին ատյանի դատարանը քրեական գործի քննությամբ չեն պարզել այն հանգամանքը, թե Լյովա Մարտիրոսյանի կողմից գրավադրված գույքերի իրացումից ստացված 74.024.596 ՀՀ դրամով որ վարկն է մարվել, եթե Լյովա Մարտիրոսյանի կողմից գրավադրված գույքերի իրացումից ստացված 74.024.596 ՀՀ դրամով մարվել է բանկի պահուստային միջոցներից տրամադրված վարկը, ապա ինչն է եղել պատճառը, որ մարվել է այդ վարկը, այլ ոչ թե եվրոպական բանկի ռեսուրսներից տրամադրված վարկը, իսկ եթե մարվել է եվրոպական բանկի ռեսուրսներից տրամադրված վարկը, ապա Վերաքննիչ դատարանի համար անհասկանալի է, թե վերոգրյալի պայմաններում ինչպես են թե նախաքննական մարմինը և թե առաջին ատյանի դատարանը եկել այն եզրահանգման, որ Լյովա Մարտիրոսյանը, վարկը ոչ նպատակային օգտագործելով, առաջացրել է հանրորեն վտանգավոր հետևանք` տվյալ դեպքում <<Արարատբանկ>> ԲԲ ընկերությանը պատճառվել է խոշոր վնաս: Ավելին` Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նկատել, որ Վերակառուցման և Զարգացման Եվրոպական բանկի կողմից <<Արարատբանկ>> ԲԲ ընկերությանը հատկացված վարկային միջոցներից Լյովա Մարտիրոսյանին տրամադրված 150.000 ԱՄՆ դոլար վարկն ապահովված է եղել վերջինին սեփականության իրավունքով պատկանող գույքերով, այն է` Երևան քաղաքի Դավիթ Բեկի փողոցի թիվ 103/3 հասցեում գտնվող շինությունով և Երևան քաղաքի Նորք-Մարաշ 17-րդ փողոցի 2/2 հասցեում գտնվող բնակելի տնով, որոնք վարկային համաձայնագրի կնքման օրը` 2012 թվականի փետրվարի 7-ին, գնահատվել են համապատասխանաբար 46.900.000 և 53.300.000 ՀՀ դրամ: Ընդ որում` հատկանշական է, որ վերը նշված գույքերի իրացումից է ստացվել 74.024.596 ՀՀ դրամը:
ՀՀ Վերաքննիչ քրեական դատարանը որոշել է ամբաստանյալ Լ.Մարտիրոսյանի և պաշտպան Մ.Մանուկյանի վերաքննիչ բողոքը բավարարել մասնակի` Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի մայիսի 5-ի դատավճիռը բեկանել և թիվ ԵԿԴ/0176/01/14 քրեական գործն ուղարկել Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարան` այլ կազմով նոր քննության>>:
24. Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանը, քննության առնելով ստացված քրեական գործը, 13.06.2016թ. դատավճռով գտել է, որ <<…վերոհիշյալ վարկը գրավով ապահովված լինելու, գրավի իրացման արդյունքում վարկը լրիվ կամ մասնակիորեն փոխհատուցված լինելու, գրավադրված գույքի իրացմանը կամ դրա իրացումից ձեռք բերված դրամական միջոցների բաշխմանն առնչվող հանգամանքները վնասի առաջացումը բացառող հանգամանքներ գնահատվել չեն կարող, քանի որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածը նման պայման չի նախատեսում։ Այդ պատճառով, անկախ Բանկի և վարկառուի միջև առկա փոխադարձ համաձայնությամբ գրավադրված գույքի արժեքից և դրա իրացման արդյունքում ձեռք բերված գումարից, վարկառուին սնանկ ճանաչելու կամ քաղաքացիաիրավական բնույթի այլ հանգամանքների առաջացումից, օրենքով սահմանված հանգամանքների արդյունքում համապատասխան սահմանաչափը գերազանցող վնասի առաջացման փաստը բավարար է` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության օբյեկտիվ կողմի առկայությունը փաստելու համար։
Փաստորեն, ամբաստանյալի գործողությունների հետևանքով, Բանկի միջոցով միջազգային կազմակերպության կողմից տրամադրված նպատակային վարկը օգտագործվել է ոչ նպատակային, ինչի պատճառով կազմակերպությանը պատճառվել է 68.802.720 /վաթսունութ միլիոն ութ հարյուր երկու հազար յոթ հարյուր քսան/ ՀՀ դրամ գումարին համարժեք, 168.000 /հարյուր վաթսունութ հազար/ ԱՄՆ դոլար գումարի չափով խոշոր վնաս։
Վերոհիշյալ վերլուծությունների արդյունքում դատարանը գտել է, որ ամբաստանյալ Լյովա Մարտիրոսյանի կողմից, նրա մեղավորությամբ, միջազգային կազմակերպության կողմից տրամադրվող, 150.000 ԱՄՆ դոլար գումարի չափով նպատակային վարկը ոչ նպատակային օգտագործելը, որը խոշոր` 68.802.720 /վաթսունութ միլիոն ութ հարյուր երկու հազար յոթ հարյուր քսան/ ՀՀ դրամին համարժեք 168.000 ԱՄՆ դոլար գումարի չափով վնաս է պատճառել կազմակերպությանը` ապացուցված է, նրա արարքը ճիշտ է որակված և համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներին։
Առաջին ատյանի դատարանի դատավճռով Լ.Մարտիրոսյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքում և դատապարտվել է ազատազրկման 2/երկու/ տարի ժամկետով>>։
25. Հ.Մակարյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի վերոնշյալ որոշման լույսի ներքո մեկնաբանելով սույն որոշման 21-24-կետում մեջբերված փաստական հանգամանքները` Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ առաջին ատյանի դատարանը չի կատարել Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2016թ. մայիսի 15-ի դատավճիռը բեկանելու և գործը նույն դատարան նոր քննության ուղարկելու վերաբերյալ ՀՀ Վերաքննիչ դատարանի 2015թ. նոյեմբերի 27-ի որոշումը, որով Վերաքննիչ դատարանը գործի քննության նոր ծավալ էր սահմանել:
26. Մասնավորապես, Վերաքննիչ դատարանը վերոնշյալ որոշմամբ գտել է, որ.
ա/ թե նախաքննական մարմինը և թե առաջին ատյանի դատարանն ապացույցներ ձեռք բերելիս և հետազոտելիս չեն ձեռնարկել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված բոլոր միջոցառումները` գործի հանգամանքների բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ հետազոտման համար, այն է` չեն անդրադարձել այն հանգամանքին, թե քրեական գործով ձեռք բերված որ օբյեկտիվ տվյալով է հաստատվում <<Արարատբանկ>> ԲԲ ընկերությանը պատճառված խոշոր վնասի փաստը, այն պայմաններում, երբ քրեական գործով հաստատվել է, որ գրավադրված գույքերի իրացումից ստացված գումարը կազմել է 74.024.596 ՀՀ դրամ, իսկ Լյովա Մարտիրոսյանին մեղադրանք է առաջադրվել այն արարքի համար, որ նրա գործողությունների արդյունքում <<Արարատբանկ>> ԲԲ ընկերությունը կրել է 68.802.720 ՀՀ դրամին համարժեք 168.000 ԱՄՆ դոլարի չափով գույքային վնաս:
բ/ թե նախաքննական մարմինը և թե առաջին ատյանի դատարանը քրեական գործի քննությամբ չեն պարզել այն հանգամանքը, թե Լյովա Մարտիրոսյանի կողմից գրավադրված գույքերի իրացումից ստացված 74.024.596 ՀՀ դրամով որ վարկն է մարվել, եթե Լյովա Մարտիրոսյանի կողմից գրավադրված գույքերի իրացումից ստացված 74.024.596 ՀՀ դրամով մարվել է բանկի պահուստային միջոցներից տրամադրված վարկը, ապա ինչն է եղել պատճառը, որ մարվել է այդ վարկը, այլ ոչ թե եվրոպական բանկի ռեսուրսներից տրամադրված վարկը, իսկ եթե մարվել է եվրոպական բանկի ռեսուրսներից տրամադրված վարկը, ապա Վերաքննիչ դատարանի համար անհասկանալի է, թե վերոգրյալի պայմաններում ինչպես են թե նախաքննական մարմինը և թե առաջին ատյանի դատարանը եկել այն եզրահանգման, որ Լյովա Մարտիրոսյանը, վարկը ոչ նպատակային օգտագործելով, առաջացրել է հանրորեն վտանգավոր հետևանք` տվյալ դեպքում <<Արարատբանկ>> ԲԲ ընկերությանը պատճառվել է խոշոր վնաս:
գ/ Վերակառուցման և Զարգացման Եվրոպական բանկի կողմից <<Արարատբանկ>> ԲԲ ընկերությանը հատկացված վարկային միջոցներից Լյովա Մարտիրոսյանին տրամադրված 150.000 ԱՄՆ դոլար վարկն ապահովված է եղել վերջինին սեփականության իրավունքով պատկանող գույքերով, այն է` Երևան քաղաքի Դավիթ Բեկի փողոցի թիվ 103/3 հասցեում գտնվող շինությունով և Երևան քաղաքի Նորք-Մարաշ 17-րդ փողոցի 2/2 հասցեում գտնվող բնակելի տնով, որոնք վարկային համաձայնագրի կնքման օրը` 2012 թվականի փետրվարի 7-ին, գնահատվել են համապատասխանաբար 46.900.000 և 53.300.000 ՀՀ դրամ: Ընդ որում` հատկանշական է, որ վերը նշված գույքերի իրացումից է ստացվել 74.024.596 ՀՀ դրամը:
27. Առաջին ատյանի դատարանը, գործը նոր քննության ուղարկելու վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի որոշման հիման վրա քննության առնելով Լ.Մարտիրոսյանի վերաբերյալ քրեական գործը, եկել է այն եզրահանգման, որ <<…վերոհիշյալ վարկը գրավով ապահովված լինելու, գրավի իրացման արդյունքում վարկը լրիվ կամ մասնակիորեն փոխհատուցված լինելու, գրավադրված գույքի իրացմանը կամ դրա իրացումից ձեռք բերված դրամական միջոցների բաշխմանն առնչվող հանգամանքները վնասի առաջացումը բացառող հանգամանքներ գնահատվել չեն կարող, քանի որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածը նման պայման չի նախատեսում։ Այդ պատճառով, անկախ Բանկի և վարկառուի միջև առկա փոխադարձ համաձայնությամբ գրավադրված գույքի արժեքից և դրա իրացման արդյունքում ձեռք բերված գումարից, վարկառուին սնանկ ճանաչելու կամ քաղաքացիաիրավական բնույթի այլ հանգամանքների առաջացումից, օրենքով սահմանված հանգամանքների արդյունքում համապատասխան սահմանաչափը գերազանցող վնասի առաջացման փաստը բավարար է` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության օբյեկտիվ կողմի առկայությունը փաստելու համար։
Փաստորեն, ամբաստանյալի գործողությունների հետևանքով, Բանկի միջոցով միջազգային կազմակերպության կողմից տրամադրված նպատակային վարկը օգտագործվել է ոչ նպատակային, ինչի պատճառով կազմակերպությանը պատճառվել է 68.802.720 (վաթսունութ միլիոն ութ հարյուր երկու հազար յոթ հարյուր քսան) ՀՀ դրամ գումարին համարժեք, 168.000 (հարյուր վաթսունութ հազար) ԱՄՆ դոլար գումարի չափով խոշոր վնաս>>:
28. Վերոշարադրյալից ակնհայտ է, որ առաջին ատյանի դատարանը չի կատարել ապացույցներ ձեռք բերելու, վերևում շարադրված` գործի հանգամանքների բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ հետազոտման համար ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված բոլոր միջոցառումները ձեռնարկելու վերաբերյալ Վերաքննիչ դատարանի որոշումը:
29. Բացի վերոգրյալներից, վերաքննիչ դատարանը գործը նոր քննության ուղարկելիս` առաջին ատյանի դատարանի ուշադրությունն է հրավիրում հետևյալ հանգամանքների վրա.
ա/ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածի 1-ին մասը պատասխանատվություն է նախատեսում պետության կամ միջազգային կազմակերպության կամ միջազգային պայմանագրով նախատեսված ծրագրի կողմից տրամադրվող նպատակային վարկը ոչ նպատակային օգտագործելու համար, եթե այդ արարքը խոշոր վնաս է պատճառել անձանց, կազմակերպություններին կամ պետությանը։
Նշված հանցագործության առարկա է հանդիսանում պետության կամ միջազգային կազմակերպության կամ միջազգային պայմանագրով նախատեսված ծրագրի կողմից տրամադրվող նպատակային ցանկացած տեսակի վարկը։ Հանցագործության օբյեկտիվ կողմը դրսևորվում է վարկը ոչ նպատակային օգտագործելով։ Ընդ որում` այս հանցագործության օբյեկտիվ կողմի պարտադիր հատկանիշ է հանրորեն վտանգավոր հետևանքը, այն է` անձանց, կազմակերպություններին կամ պետությանը խոշոր վնաս պատճառելը։
Վերոգրյալ իրավանորմի վերլուծությունից հետևում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածով նախատեսված հանցակազմն առկա է միայն այն դեպքում, երբ պետության կամ միջազգային կազմակերպության կամ միջազգային պայմանագրով նախատեսված ծրագրի կողմից տրամադրվող նպատակային վարկը ոչ նպատակային օգտագործելով անձանց, կազմակերպություններին կամ պետությանը պատճառվել է խոշոր վնաս։
Այստեղ Լ.Մարտիրոսյանին առաջադրված մեղադրանքի մասով պետք է ուշադրություն դարձնել այն հանգամանքի վրա, թե արդյո՞ք <<ԼՀՆՄ>> ՍՊ ընկերությանը նպատակային վարկը տրամադրվել է միջազգային կազմակերպություն հանդիսացող Վերակառուցման և Զարգացման եվրոպական բանկի, թե <<Արարատբանկ>> ԲԲ ընկերության կողմից` նկատի ունենալով, որ թիվ 001-12/էվ-001 վարկային համաձայնագիրը կնքվել է <<ԼՀՆՄ>> ՍՊ և <<Արարատբանկ>> ԲԲ ընկերությունների միջև: Պետության կամ միջազգային կազմակերպության կողմից տրամադրվող նպատակային վարկերը, որպես կանոն, գրավով ապահովված չեն լինում, և դրանց ոչ նպատակային օգտագործելն ու որպես հետևանք` վարկը չվերադարձնելը ուղղակի վնաս է պատճատում պետությանը կամ այդ կազմակերպություններին, և այդ արարքի համար քրեական պատասխանատվություն սահմանելը լրացուցիչ միջոց է անբարեխիղճ վարկառուների դեմ: Մինչդեռ, սույն գործով վարկառու Լ.Մարտիրոսյանի կողմից ստացած վարկի դիմաց գրավադրվել է բարձրարժեք անշարժ գույք, որը, ըստ էության, պետք է բացառեր վարկը չվերադարձնելու դեպքում վարկատու կազմակերպությանը վնաս պատճառելը:
բ/ Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում արձանագրել է, որ գործը նոր քննության ուղարկելու մասին ՀՀ Վերաքննիչ դատարանի 27.11.2015թ. որոշման կատարման շրջանակներում <<Արարատբանկ>> ԲԲ ընկերությանը պատճառված վնասի իրական չափը պարզելու համար անհրաժեշտություն կարող է առաջանալ նշանակել համապատասխան ոլորտի փորձաքննություն` նկատի ունենալով, որ քրեական գործով նշանակություն ունեցող հանգամանքները պարզելու համար անհրաժեշտ են գիտության բնագավառում հատուկ գիտելիքներ:
գ/ Լ.Մարտիրոսյանի կողմից ենթադրաբար կատարված արարքի հետևանքով պատճառված իրական վնասի չափը, ենթադրյալ հանցագործությամբ անմիջականորեն պատճառված վնասը հարթված կամ չհարթված լինելու հանգամանքները պարզելը կարևոր է նաև ամբաստանյալի նկատմամբ <<ՀՀ անկախության հռչակման 22-րդ տարեդարձի կապակցությամբ համաներում հայտարարելու մասին>> ՀՀ ԱԺ 2013թ. հոկտեմբերի 3-ի որոշման կիրառելիության տեսանկյունից:
30. Հիմք ընդունելով սույն որոշման 25-29-րդ կետերում շարադրված վերլուծությունը՝ Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատշաճ գնահատման չեն ենթարկվել սույն գործի մի շարք հանգամանքներ, ինչի հետևանքով չեն լուծվել Վերաքննիչ դատարանի 2015թ. նոյեմբերի 27-ի որոշմամբ առաջ քաշված մի շարք հարցեր, որոնք ինչպես առանձին վերցված, այնպես էլ իրենց համակցությամբ էական նշանակություն ունեն սույն գործի քննության, մասնավորապես՝ Լ.Մարտիրոսյանին մեղսագրված արարքի քրեաիրավական որակման համար։
31. Վերոգրյալի հիման վրա` Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ստորադաս դատարանի կողմից թույլ է տրվել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 398-րդ հոդվածի պահանջների խախտում, հետևաբար Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի՝ Լ.Մարտիրոսյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքում մեղավոր ճանաչելու և վերջինիս 2/երկու/ տարի ժամկետով ազատազրկման դատապարտելու մասին 2016թ. հունիսի 13-ի դատավճիռն անհրաժեշտ է բեկանել և քրեական գործն ուղարկել նույն դատարան` նոր քննության։
32. Նոր դատական քննությամբ անհրաժեշտ է սույն որոշման մեջ բարձրացված հարցերի շուրջ կատարել օբյեկտիվ, բազմակողմանի քննություն և, ելնելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի պահանջներից, պատշաճ գնահատման ենթարկել գործում եղած ապացույցները՝ նկատի ունենալով սույն որոշման և Վերաքննիչ դատարանի 2015թ. նոյեմբերի 27-ի որոշման մեջ առաջ քաշված հարցադրումները։
Ելնելով վերոգրյալներից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-395-րդ և 398-րդ հոդվածներով, վերաքննիչ քրեական դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

1. Պաշտպան Մ.Մանուկյանի վերաքննիչ բողոքը բավարարել մասնակիորեն:
2. Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2016թ. հունիսի 13-ի դատավճիռը քրեական գործով ըստ մեղադրանքի Լյովա Առյուծի Մարտիրոսյանի ՀՀ քրեական օրենսգրքի 191-րդ հոդվածի 1-ին մասով` բեկանել և գործն ուղարկել նույն դատարան` այլ կազմով նոր քննության:
3. Ամբաստանյալ Լ.Մարտիրոսյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառված չհեռանալու մասին ստորագրությունը թողնել անփոփոխ` մինչև սույն որոշման օրինական ուժի մեջ մտնելը:
4. Սույն որոշման դեմ վճռաբեկ բողոք կարող է բերվել այն հրապարակելու օրվանից մեկամսյա ժամկետում` ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի քրեական պալատին:




Իսկականի հետ ճիշտ է`

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ս.ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ