Հիմնական
Գործի համար:
ԵԿԴ/0158/01/14
Վիճակագրական տողի համար :
15.7
Պատասխանող
Ռաֆայել Գրիգորյան
Ռաֆայել Գրիգորյան Հայկի
Ռաֆայել Գրիգորյան
Դատավոր
Քրեական վերաքննիչ
Մխիթար Պապոյան
Վազգեն Ռշտունի
Կարինե Ղազարյան
Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
Արմեն Բեկթաշյան
Հոդվածներ
Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
ՀՀ Քրեական օրենսգիրք
Հոդված 322 Մաս 1
Դատավոր
Քրեական վերաքննիչ
Մխիթար Պապոյան
Վազգեն Ռշտունի
Կարինե Ղազարյան
Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
Արմեն Բեկթաշյան
| Դատարան | Օր | Ժամ | Դատարանի դահլիճի համար | Ստատուս | Որոշում | Այլ նշումներ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Քրեական վերաքննիչ | 2015-08-06 | 15:00 | 1 | Կայացվել է | ||
| Կենտրոն և Նորք-Մարաշ | 2015-04-03 | 11:00 | 2 | Կայացել է | ||
| Կենտրոն և Նորք-Մարաշ | 2015-04-02 | 15:30 | 2 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Կենտրոն և Նորք-Մարաշ | 2015-03-31 | 11:00 | 5 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Կենտրոն և Նորք-Մարաշ | 2015-03-04 | 12:30 | 5 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Կենտրոն և Նորք-Մարաշ | 2015-02-26 | 12:00 | 5 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Կենտրոն և Նորք-Մարաշ | 2015-02-05 | 16:30 | 5 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Կենտրոն և Նորք-Մարաշ | 2015-01-21 | 16:00 | 5 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Կենտրոն և Նորք-Մարաշ | 2014-12-29 | 13:50 | 5 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Կենտրոն և Նորք-Մարաշ | 2014-12-24 | 10:30 | 5 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Կենտրոն և Նորք-Մարաշ | 2014-12-05 | 15:00 | 5 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Կենտրոն և Նորք-Մարաշ | 2014-11-13 | 14:30 | 5 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Կենտրոն և Նորք-Մարաշ | 2014-11-03 | 16:30 | 5 | Նշանակվել է դատական նիստ | ||
| Կենտրոն և Նորք-Մարաշ | 2014-10-15 | 16:00 | 5 | Կայացել է |
ԵԿԴ/0158/01/14
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
ՈՐՈՇՈւՄ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
«06» օգոստոսի 2015թ. ք.Երևան
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ` Վերաքննիչ դատարան)
Նախագահող դատավոր
դատավորներ
դատական նիստերի քարտուղար
դատախազ
ամբաստանյալ
Մ.Պապոյան
Վ.Ռշտունի
Կ.Ղազարյան
Ս.Էլբակյան
Ա.Մանուկյան
Ռ.Գրիգորյան
ՀՀ վճռաբեկ դատարանում գործերի քննության համար սահմանված կանոններով քննության առնելով ամբաստանյալ Ռաֆայել Հայկի Գրիգորյանի (ծնված` 1948 թվականի դեկտեմբերի 1-ին Երևան քաղաքում, ազգությամբ` հայ, ՀՀ քաղաքացի, ութամյա կրթությամբ, ամուսնալուծված, դատվածություն չունեցող, աշխատում է «Սերգեյ Գրուպ» ՍՊ ընկերությունում` որպես պահակ, բնակվում է Երևան քաղաքի Բագրատունյաց 6-րդ նրբանցքի «Սերգեյ Գրուպ» ՍՊ ընկերության տարածքում) վերաբերյալ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի (այսուհետ` Առաջին ատյանի դատարան) 2015 թվականի ապրիլի 3-ի դատավճռի դեմ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ա.Մանուկյանի վերաքննիչ բողոքը`
ՊԱՐԶԵՑ
Գործի դատավարական նախապատմությունը.
2014 թվականի հունիսի 18-ին ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի քննչական բաժնի ավագ քննիչ Ռ.Նազարյանի որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներով հարուցվել և վարույթ է ընդունվել թիվ 15107014 քրեական գործը:
2014 թվականի օգոստոսի 11-ին ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի քննչական բաժնի ավագ քննիչ Ռ.Նազարյանի որոշմամբ թիվ 15107014 քրեական գործով Ռաֆայել Հայկի Գրիգորյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 322-րդ հոդվածի 1-ին մասով` այն արարքի համար, որ նա, օրենքով սահմանված կարգի խախտմամբ իր իրական իրավունքն իրականացնելով, 2014 թվականի մայիսի 16-ին` ժամը 12:00-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Նալբանդյան 46-րդ շենքի մոտ, իր ծանոթ Լևոն Արարատի Համբարձումյանի` 2004-2005 թվականների ընթացքում իրեն ունեցած պարտքի գումարը ստանալու նպատակով, վերջինի կնոջը` Լաուրա Հրաչիկի Մարությանին մոլորության մեջ գցելով, Լևոն Համբարձումյանի` Երևան քաղաքի Մանանդյան փողոցի 26-րդ շենքի թիվ 5 նախկին ջրօգտագործման վարձավճարի պարտքը մարելու պատրվակով, Լաուրա Մարությանից ստացել է 186.223 ՀՀ դրամին համարժեք 450 ԱՄՆ դոլար, սակայն վճարում չի կատարել և գումարը հաշվարկել որպես պարտքի մարում, որն էական վնաս է պատճառել Լաուրա Մարությանի իրավունքներին և օրինական շահերին:
2014 թվականի օգոստոսի 28-ին ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի քննչական բաժնի ավագ քննիչ Ռ.Նազարյանի որոշմամբ թիվ 15107014 քրեական գործով Լևոն Արարատի Համբարձումյանի նկատմամբ քրեական հետապնդում չի իրականացվել` նրա արարքում հանցակազմի բացակայության հիմքով:
2014 թվականի սեպտեմբերի 3-ին Ռաֆայել Հայկի Գրիգորյանի վերաբերյալ թիվ 15107014 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան, որտեղ քրեական գործին շնորհվել է ԵԿԴ/0158/01/14 համարը:
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի ապրիլի 3-ի թիվ ԵԿԴ/0158/01/14 դատավճռի համաձայն` Ռաֆայել Հայկի Գրիգորյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 322-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքում ճանաչվել է անմեղ և արդարացվել: Ռաֆայել Հայկի Գրիգորյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` չհեռանալու մասին ստորագրությունը, վերացվել է:
Վերը նշված դատավճիռը Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազություն է ստացվել 2015 թվականի ապրիլի 27-ին:
2015 թվականի մայիսի 4-ին Վերաքննիչ դատարան է ստացվել Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ա.Մանուկյանի վերաքննիչ բողոքը` Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի ապրիլի 3-ի թիվ ԵԿԴ/0158/01/14 դատավճռի դեմ:
Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ա.Մանուկյանը խնդրել է թիվ ԵԿԴ/0158/01/14 քրեական գործով Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի ապրիլի 3-ի դատավճիռը բեկանել ամբողջությամբ, ամբաստանյալ Ռաֆայել Հայկի Գրիգորյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 322-րդ հոդվածի 1-ին մասով և դատապարտել տուգանքի` նվազագույն աշխատավարձի չորսհարյուրապատիկի` 400.000 ՀՀ դրամի չափով:
Ներկայացված վերաքննիչ բողոքում, մասնավորապես նշված է, որ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ, ճիշտ չի կիրառել օրենքը, սխալ է մեկնաբանել և գնահատել գործով ապացույցները, խախտել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ, 10-րդ հոդվածների և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 7-րդ, 17-րդ, 23-րդ, 358-րդ, 360-րդ հոդվածների պահանջները, խախտվել են պատժի անխուսափելիության սկզբունքը, ՀՀ Սահմանադրությամբ պաշտպանվող շահերի անհրաժեշտ հավասարակշռությունը, որպիսի պայմաններում դատական ակտը` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 322-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքում ամբաստանյալ Ռաֆայել Հայկի Գրիգորյանի արդարացման մասով, ենթակա է բեկանման: Դատավճռի վերլուծությունից ակնհայտ է դառնում, որ Առաջին ատյանի դատարանը ճիշտ չի վերլուծել ինչպես ՀՀ քրեական օրենսգրքի 322-րդ հոդվածի հանցակազմը, այնպես էլ գործով առկա ապացույցները և արդյունքում թույլ է տվել դատական սխալ: Ինքնիրավչության հանցակազմի համակարգային վերլուծության դեպքում, այն համադրելով սույն քրեական գործի փաստական տվյալների հետ, ակնհայտ է դառնում, որ Ռաֆայել Հայկի Գրիգորյանի արարքը համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 322-րդ հոդվածի 1-ին մասին: Անդրադառնալով ինքնիրավչության հանցակազմին սույն քրեական գործի շրջանակներում` պետք է փաստել այն մասին, որ ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանն ունեցել է դրամական միջոցի` 500 ԱՄՆ դոլարի պահանջի իրավունք տուժող Լաուրա Մարությանի ամուսին Լևոն Համբարձումյանի նկատմամբ: Ընդ որում` հիշյալ իրավունքի իրական կամ ենթադրյալ լինելը, Լևոն Համբարձումյանի և Լաուրա Մարությանի կողմից այն վիճարկելը չունի որևէ նշանակություն: Ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանի հիշյալ իրավունքը բխում է ՀՀ քաղաքացիական օրենսդրությունից և այդ կապակցությամբ վեճը ենթակա էր լուծման ՀՀ քաղաքացիական և քաղաքացիադատավարական օրենսդրությունների շրջանակում: Մինչդեռ ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանը, նշված վեճի լուծման օրենքով սահմանված կարգի փոխարեն, ինքնագլուխ որոշել էր ետ ստանալ 500 ԱՄՆ դոլարը` իր պարտապան Լևոն Համբարձումյանի կնոջը` Լաուրա Մարությանին խաբելու միջոցով: Հատկանշական է, որ Երևան քաղաքի Մանանդյան 26/5 հասցեի բնակարանի առուվաճառքից գոյացած գումարից 7.000 ԱՄՆ դոլարը պատկանել, վճարվել է Լևոն Համբարձումյանին, սակայն Լևոն Համբարձումյանի` կալանավայրում գտնվելու պատճառով հիշյալ գումարը պահվել, գտնվել է նրա կնոջ` Լաուրա Մարությանի մոտ, և նշված գումարը հանդիսացել է ամուսինների համատեղ սեփականությունը: Ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանի գործողությունը` խաբեությամբ 450 ԱՄՆ դոլարին տիրանալը, ուղղված է եղել ոչ թե Լաուրա Մարությանից խարդախության եղանակով գումար հափշտակելուն, այլ Լևոն Համբարձումյանի նկատմամբ իր գումարային պահանջի իրավունքի իրականացմանը և վերջինի գումարի ստացմանը` որպես իր պարտքի մարում: Այլ կերպ ասած, Ռաֆայել Գրիգորյանի սուբյեկտիվ դիտավորությունն ուղղված է եղել ոչ թե խաբեության եղանակով հափշտակություն կատարելուն, այլ իր իրավունքի ինքնակամ, անօրինական իրականացմանը: Հարկ է նկատել նաև, որ նշանակություն չունի այն հանգամանքը, թե Ռաֆայել Գրիգորյանը հիշյալ գումարը վերցրել է Լաուրա Մարությանից, թե Լևոն Համբարձումյանից, քանի որ Ռաֆայել Գրիգորյանն իր սուբյեկտիվ ընկալմամբ իրականացրել է պահանջի իր իրավունքը Լևոն Համբարձումյանի և վերջինի ընտանիքի հանդեպ: Այսինքն` ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանի կողմից Լաուրա Մարությանից 450 ԱՄՆ դոլար վերցնելն ուղղված է եղել ոչ թե խարդախությամբ վերջինից գումար հափշտակելուն, այլ ինքնակամ, օրենքի խախտմամբ Լևոն Համբարձումյանից և նրա ընտանիքից իր պարտքը ստանալուն: Սույն քրեական գործում Լևոն Համբարձումյանի ընտանիքին Ռաֆայել Գրիգորյանի կողմից էական վնասի պատճառումն ակնհայտ է, այդ մասին են խոսում հետևյալ հանգամանքները` Լաուրա Մարությանի կողմից իրավապահ մարմիններին դիմելը և Ռաֆայել Գրիգորյանի դեմ գույքային պահանջ ներկայացնելը, 900 ԱՄՆ դոլարի չափով ջրի վարձը վճարելու դժվարությունը, բնակարանի վաճառքից հետո առանց մշտական բնակության վայրի մնալը, Լևոն Համբարձումյանի կողմից կալանքի տակ գտնվելը և նրանց ընտանիքի նյութական ոչ բավարար վիճակը: Վերը նշված փաստական տվյալները վկայում են այն մասին, որ ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանի կողմից Լևոն Համբարձումյանին և վերջինի կնոջը` Լաուրա Մարությանին, պատճառվել է էական վնաս: Առաջին ատյանի դատարանը ճիշտ չի գնահատել գործով ապացույցները, մասնավորապես` Լևոն Համբարձումյանի կողմից Ռաֆայել Գրիգորյանին 500 ԱՄՆ դոլար պարտք լինելու դրվագով առանց որևէ հիմքի անարժանահավատ է գնահատել ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանի և վկա Գոհար Համբարձումյանի տրամաբանական ու արժանահավատ ցուցմունքները և արժանահավատ է դիտել Լաուրա Մարությանի ցուցմունքը, որն այդ մասով ոչ արժանահավատ է: Ակնհայտ է, որ Լևոն Համբարձումյանը և վերջինի կին Լաուրա Մարությանը որոշել են հրաժարվել Ռաֆայել Գրիգորյանի հանդեպ ունեցած պարտքից և այդ նպատակով են հերքել 500 ԱՄՆ դոլար պարտք ունենալու հանգամանքը: Հատկանշական է, որ Առաջին ատյանի դատարանը չի նշել որևէ պատճառաբանություն վկա Գոհար Համբարձումյանի ցուցմունքը ոչ արժանահավատ դիտելու վերաբերյալ, որպիսի պայմաններում Առաջին ատյանի դատարանի դիրքորոշումը չի կարող հիմնավոր համարվել: Ինչ վերաբերում է ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանին, ապա վերջինը քրեական գործի նախաքննության ընթացքում իրեն մեղավոր է ճանաչել առաջադրված մեղադրանքում, իսկ դատական քննության ընթացքում ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանը թեև իրեն մեղավոր չճանաչեց առաջադրված մեղադրանքում, սակայն ամբողջությամբ ընդունեց մեղադրանքի հիմքում դրված փաստական հանգամանքները և պարզապես համաձայն չէր արարքի իրավաբանական որակման հետ` համոզված լինելով, որ իր գործողությունները եղել են իրավաչափ: Նման պայմաններում ամբաստանյալի կողմից չկար որևէ շահագրգռվածություն իրականությունը խեղաթյուրելու և դատարանին կեղծ տեղեկություններ հայտնելու առումով: Հետևաբար` անհասկանալի է, թե Առաջին ատյանի դատարանը «որտեղ է տեսել» ամբաստանյալի կողմից քրեական պատասխանատվությունից և պատժից խուսափելու միտում, երբ վերջինը մշտապես ընդունել է իրեն մեղսագրվող արարքը և որևէ կերպ այն չի հերքել: Հարկ է նկատել, որ Լևոն Համբարձումյանի կողմից Ռաֆայել Գրիգորյանին 500 ԱՄՆ դոլար պարտք լինելու հանգամանքն ուղղակի կերպով հաստատվել է ինչպես ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանի և վկա Գոհար Համբարձումյանի ցուցմունքներով, այնպես էլ անուղղակի կերպով հաստատվել է տուժող Լաուրա Մարությանի ցուցմունքով: Ամփոփելով վերը նշվածը` կարելի է փաստել, որ ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանը Լևոն Համբարձումյանի նկատմամբ ունեցել է 500 ԱՄՆ դոլարի քաղաքացիաիրավական պահանջի իրավունք, որը քաղաքացիական և քաղաքացիադատավարական օրենսդրությամբ սահմանված կարգով լուծելու փոխարեն` քաղաքացիական հայցով դատարան դիմելու փոխարեն, նշված իրավունքն իրականացրել է ինքնագլուխ և օրենքով սահմանված կարգի խախտմամբ` Լաուրա Մարությանից խաբեությամբ ստանալով 450 ԱՄՆ դոլար և այն հաշվարկելով որպես իր պարտքի մարում, ինչի արդյունքում էական վնաս է պատճառել Լևոն Համբարձումյանի և Լաուրա Մարությանի իրավունքներին և օրինական շահերին: Այսպիսով` Առաջին ատյանի դատարանի կողմից խախտվել են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ, 10-րդ հոդվածների պահանջները և Ռաֆայել Գրիգորյանն ակնհայտ անհիմն ազատվել է կատարած հանցագործության համար օրենքով սահմանված քրեական պատասխանատվությունից, այսինքն` թույլ է տրվել դատական սխալ:
Առաջին ատյանի դատարանում հետազոտված ապացույցները.
Առաջին ատյանի դատարանում հետազոտվել են հետևյալ ապացույցները.
- ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանի դատական քննության ընթացքում տված ցուցմունքը, համաձայն որի` առաջադրված մեղադրանքում ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանն իրեն մեղավոր չի ճանաչել և ցուցմունք է տվել այն մասին, որ տուժող Լաուրա Մարությանի ամուսինը՝ Լևոն Համբարձումյանն իրեն գումար է պարտք եղել: Ինքն իր ավտոմեքենան վաճառել և 500 ԱՄՆ դոլար է տվել նրանց` փաստաբանի հարցերը լուծելու համար: Լևոնի կալանքի տակ գտնվելու ժամանակ վաճառվել է նրա բնակարանը: Ինքը, մինչ բնակարանը վաճառելը, տուժողի ամուսնուց պարբերաբար պահանջել է պարտքը վերադարձնել: Բնակարանը վաճառելուց հետո Լաուրան զանգահարել է իրեն և հայտնել է, որ ջրի հետ կապված 900 ԱՄՆ դոլար պարտք ունեն, իսկ ինքը նրան ասել է, որ եթե իրեն 450 ԱՄՆ դոլար տա, ապա ինքը կլուծի այդ պարտքի հարցը: Հանրապետության հրապարակում ինքը հանդիպել է Լաուրայի հետ, ում հետ եղել վկա Բելգել Մկրտչյանը: Այդ ժամանակ Լաուրան իրեն տվել է 450 ԱՄՆ դոլար, որպեսզի ինքը շեղ ճանապարհով մարի ջրի պարտքը, սակայն ինքն այդ գումարով ջրի վարձի գումար չի մարել, այլ այդ գումարը վերցրել է որպես իր պարտքի մարում: Ինքը տուժողի ամուսնուց 10 տարի առաջ գույք է վերցրել պարտքի դիմաց, իսկ 450 ԱՄՆ դոլարը նրանից վերցնելուց հետո նրան ասել է, որ նրանք կարող են գնալ և վերցնել իրենց գույքը,
- տուժող Լաուրա Մարությանի դատական քննության ընթացքում տված ցուցմունքը, համաձայն որի` վերջինը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանն իր ամուսնու ընկերն է: Ամբաստանյալը բնակարան չունենալու պատճառով քնել է ավտոմեքենայի մեջ և իր ամուսինն առաջարկել է նրան բնակվել իրենց տանը: Դրանից հետո նա շուրջ երկու տարի բնակվել է իրենց տանը: Իր ամուսնու նախկին կինն իրենց բնակարանը գաղտնի կերպով գրանցել է իր անունով, որի կապակցությամբ իր ամուսինն ունեցել է դատական գործ: Այդ ժամանակ Ռաֆայելն իրենց ասել է, որ ծանոթ ունի ով 2.800 ԱՄՆ դոլար վճարի դիմաց կարող է օգնել իրենց: Իր ամուսինը քրոջից վերցրել է 1.800 ԱՄՆ դոլար և տվել Գրիշային, ով պետք է լուծեր իրենց դատական հարցերը: Դրանից հետո իր ամուսինը Ռաֆայելին ասել է, որ իրենք խաբվել են, սակայն նա ասել է, որ կվաճառի իր ավտոմեքենան և գումար կտա, որպեսզի իրենք այդ գործը շահեն: Այնուհետև Ռաֆայելն ասել է, որ նա վաճառել է իր ավտոմեքենան և գումարը տվել է Գրիշային, սակայն իրենք չգիտեն, թե արդյոք նա տվել է այդ գումարը նրան, թե ոչ: Դրանից հետո իրենց տանից վտարել են և իրենք գնացել են ամբաստանյալի հետ բնակվելու: Այդ գումարի շուրջ իրենք մի քանի անգամ վիճել են: Այնուհետև իրենք գնացել են այլ բնակարանում բնակվելու, սակայն իրենց իրերը մնացել են նրա տանը: Իրերի մի մասը նա տվել է, իսկ մյուս մասն ասել է, որ վերցնում է` պարտքի դիմաց: Իր ամուսինը գտնվում է կալանքի տակ: Ամուսնու բնակարանը վաճառելուց հետո իրեն 4.000 ԱՄՆ դոլար են տվել: Այդ բնակարանի ջրի հարցով պարտքեր են եղել, ինչի կապակցությամբ Ռաֆայելն իրեն ասել է, որ նա կարող է իրեն օգնել, որպեսզի այդ պատիքի՝ 900 ԱՄՆ դոլարի փոխարեն 450 ԱՄՆ դոլար վճարեն: Դրանից հետո՝ 2014 թվականի ամռանը, Հանրապետության հրապարակում ինքը բնակարանի գնողի հետ միասին հանդիպել է Ռաֆայելին և նրան տվել 450 ԱՄՆ դոլար է, ով ասել է, որ կլուծի ջրի ողջ պարտքի հարցը, սակայն մինչ օրս չի լուծել և չի վերադարձրել վերցրած գումարը: Ինքը և իր ամուսինն ամբաստանյալին գումար պարտք չեն եղել և եթե պարտք են եղել, ապա ամբաստանյալը դեռևս 10 տարի առաջ իրենցից վերցրել է իրենց գույքի մի մասը` այդ պարտքի դիմաց: Ամբաստանյալն իրենից գումարը վերցնելուց հետո հայտնել է, որ ինքը կարող է գնալ և վերցնել 10 տարի առաջ իրենցից պարտքի դիմաց վերցված գույքը: Ինքն իր ամուսնու հետ գտնվում է կապի մեջ և նա իրեն ասել է, որ նա որևէ գումար պարտք չէ Ռաֆայելին,
- վկա Բելգել Մկրտչյանի դատական քննության ընթացքում տված ցուցմունքը, համաձայն որի` վերջինը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ ինքը չի ճանաչում Ռաֆայել Գրիգորյանին: Տուժողը զանգահարել է իրեն և հայտնել, որպեսզի ինքը գնա Հանրապետության հրապարակ: Ինքն այնտեղ տեսել է տուժողին և ամբաստանյալին, որտեղ տուժողը հայտնել է, որ ամբաստանյալին գումար է տալիս, որպեսզի նա լուծի ջրմուղում եղած պարտքերի հարցը: Տուժողը գումարը տվել է ամբաստանյալին և նա ասել է, որ գնում է ջրմուղ,
- վկա Գոհար Համբարձումյանի նախնական քննության ընթացքում տված ցուցմունքը, համաձայն որի` վերջինը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ իր եղբայրը` Լևոն Համբարձումյանը, շուրջ 10 տարի դատական վեճերի մեջ է գտնվել նախկին կնոջ` Օֆելյա Մովսիսյանի հետ, քանի որ վերջինը տիրացել է իրենց հայրական տանը: 2004 թվականի ընթացքում Լևոն Համբարձումյանը վերը նշված քաղաքացիական գործերի համար իրենից պարտքով վերցրել է 1.800 ԱՄՆ դոլար, իսկ Ռաֆայել Գրիգրյանից` 500 ԱՄՆ դոլար: Ըստ ձեռք բերված պայմանավորվածության` Լևոնը պարտքը պետք է վերադարձներ դատական գործերն ավարտելուց հետո: Լևոնի կինը` Լաուրա Մարությանը, վերը նշված բնակարանը վաճառելուց հետո ամուսնու պարտքը չի վերադարձրել` պատճառաբանելով, որ ստացված գումարը քիչ է եղել, իսկ Լևոնը գտնվել է կալանավայրում,
- այլ ապացույց ճանաչված` «Երևան ջուր» ՓԲ ընկերության գլխավոր տնօրենի 2014 թվականի օգոստոսի 28-ի թիվ ԳԳ/6838 գրությունը, համաձայն որի` 2014 թվականի մայիսի 16-ի դրությամբ Երևան քաղաքի Մանանդյան 26-րդ շենքի 5-րդ բնակարանի պարտքը` ջրամատակարարման և ջրահեռացացման ծառայությունների դիմաց, կազմել է 513.908 ՀՀ դրամ:
Վերաքննիչ դատարանում կողմերի պարզաբանումները.
Դատական նիստի ժամանակ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ա.Մանուկյանը պնդեց ներկայացված վերաքննիչ բողոքը և խնդրեց այն բավարարել:
Ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանն առարկեց ներկայացված վերաքննիչ բողոքի դեմ և խնդրեց այն մերժել` միաժամանակ նշելով, որ Լաուրա Մարությանի ամուսինը` Լևոն Համբարձումյանն իրեն գումար է պարտք եղել, ուստի ինքը Լաուրա Մարությանի կողմից տրված գումարը վերցրել է որպես իր պարտքի մարում:
Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում:
Վերաքննիչ դատարանը, ուսումնասիրելով ներկայացված վերաքննիչ բողոքը և Առաջին ատյանի դատարանում հետազոտված ապացույցները, գտնում է, որ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ա.Մանուկյանի վերաքննիչ բողոքը ենթակա է մերժման հետևյալ պատճառաբանությամբ.
Վերաքննիչ դատարանը նախ անհրաժեշտ է համարում անդրադառնալ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում հետազոտված այն ապացույցներին, որոնք ճանաչվել են անարժանահավատ:
Հարկ է նկատել, որ Առաջին ատյանի դատարանը եկել է այն եզրահանգման, որ ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանի դատական քննության ընթացքում և վկա Գոհար Համբարձումյանի նախնական քննության ընթացքում տված ցուցմունքներն անարժանահավատ են: Ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանի ցուցմունքն Առաջին ատյանի դատարանն անարժանահավատ դիտելը պատճառաբանել է նրանով, որ նա նպատակ է հետապնդում խույս տալ քրեական պատասխանատվությունից ու պատժից, իսկ վկա Գոհար Համբարձումյանի ցուցմունքն անարժանահավատ դիտելը պատճառաբանել է նրանով, որ տուժողը թե նախաքննությամբ, և թե դատաքննությամբ հայտնել է, որ ոչ ինքը և ոչ էլ իր ամուսինն ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանին պարտք չեն եղել և եթե անգամ իր ամուսինը պարտք եղել է, ապա դեռևս 10 տարի առաջ ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանը պարտքի դիմաց վերցրել է իրենց պատկանող գույքը, ինչպես նաև վկա Լևոն Համբարձումյանը չի հայտնել, որ Ռաֆայել Գրիգորյանին պարտք է եղել, իսկ տուժող Լաուրա Մարությանը դատարանում հայտնել է, որ իր ամուսինը հեռախոսազանգի միջոցով իրեն հայտնել է, որ ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանին պարտք չէ:
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանի դատական քննության ընթացքում և վկա Գոհար Համբարձումյանի նախնական քննության ընթացքում տված ցուցմունքներն Առաջին ատյանի դատարանի կողմից անարժանահավատ համարելու հետևություններն անհիմն են, քանի որ սույն քրեական գործով ձեռք բերված օբյեկտիվ տվյալներով չի հիմնավորվում այն հանգամանքը, որ ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանի դատական քննության ընթացքում և վկա Գոհար Համբարձումյանի նախնական քննության ընթացքում տված ցուցմունքներն անարժանահավատ են: Ավելին` հարկ է նկատել, որ ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանի դատական քննության ընթացքում և վկա Գոհար Համբարձումյանի նախնական քննության ընթացքում տված ցուցմունքներում հայտնած տեղեկությունները համընկնում են սույն քրեական գործով ձեռք բերված մյուս ապացույցներում առկա տվյալների հետ: Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական գործի նյութերում բացակայում է որևէ փաստական տվյալ, որը հիմք կտար Առաջին ատյանի դատարանում սույն քրեական գործի դատական քննության ընթացքում ձեռք բերված և հետազոտված ապացույցները համարել անարժանահավատ: Առաջին ատյանի դատարանի դատական քննության ընթացքում ստացված ապացուցողական տեղեկությունների բովանդակության վերլուծության արդյունքում Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ դրանցում բացակայում է որևէ էական հակասություն:
Վերաքննիչ դատարանը, պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում ստուգման ենթարկելով քրեական գործի հիմքում դրված և վերոգրյալ պատճառաբանություններով արժանահավատ ճանաչված ապացույցները, հաստատված է համարում սույն քրեական գործի լուծման համար նշանակություն ունեցող հետևյալ փաստերը.
-Լաուրա Մարությանը և Լևոն Համբարձումյանը ամուսիններ են, իսկ Ռաֆայել Գրիգորյանը և Լևոն Համբարձումյանը` ընկերներ,
-2004 թվականի ընթացքում Ռաֆայել Գրիգորյանը պարտքով 500 ԱՄՆ դոլար է տվել Լևոն Համբարձումյանին,
-500 ԱՄՆ դոլար պարտքի դիմաց Լևոն Համբարձումյանի իրերի մի մասը մնացել են Ռաֆայել Գրիգորյանի տանը,
-Լաուրա Մարությանը 900 ԱՄՆ դոլար ջրի վարձը քիչ վճարելու հարցը լուծելու խնդրանքով դիմել է Ռաֆայել Գրիգորյանին,
-Ռաֆայել Գրիգորյանը Լաուրա Մարությանին ասել է, որ եթե նա իրեն տա 450 ԱՄՆ դոլար, ապա ինքը կարող է ջրի պարտքի հարցն ամբողջությամբ լուծել,
-2014 թվականի ամռանը Հանրապետության հրապարակում Լաուրա Մարությանը Ռաֆայել Գրիգորյանին տվել է 450 ԱՄՆ դոլար,
-Ռաֆայել Գրիգորյանն այդ գումարով ջրի վարձի հարցը չի լուծել, այլ 450 ԱՄՆ դոլարը վերցրել է որպես իր կողմից Լևոն Համբարձումյանին տրված 500 ԱՄՆ դոլար պարտքի մարում և Լաուրա Մարությանին առաջարկել իր տնից վերցնել պարտքի դիմաց թողած իրերը:
Վերը նշված փաստերի հիման վրա Վերաքննիչ դատարանը գալիս է այն եզրահանգման, որ ջրի պարտքի հարցը լուծելու նպատակով Լաուրա Մարությանը Ռաֆայել Գրիգորյանին տվել է 450 ԱՄՆ դոլար, սակայն վերջինը նշված հարցը չի լուծել, այլ այդ գումարը վերցրել է որպես իր կողմից Լաուրա Մարությանի ամուսնուն տրված 500 ԱՄՆ դոլար պարտքի մարում և նրան առաջարկել իր տնից վերցնել պարտքի դիմաց թողած իրերը:
Տվյալ դեպքում անհրաժեշտ է իրավական գնահատական տալ այն հարցին, թե Ռաֆայել Գրիգորյանի վերը նկարագրված արարքն արդյոք համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 322-րդ հոդվածի 1-ին մասի հատկանիշներին, թե ոչ:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի համաձայն` քրեական պատասխանատվության միակ հիմքը հանցանք, այսինքն` այնպիսի արարք կատարելն է, որն իր մեջ պարունակում է քրեական օրենքով նախատեսված հանցակազմի բոլոր հատկանիշները:
Այսինքն` արարքը հանցավոր է ճանաչվում միայն այն դեպքում, երբ առկա են քրեական օրենքով նախատեված բոլոր հատկանիշները: Հանցագործությունն իրենից ներկայացնում է չորս պարտադիր տարրերի միասնություն, այն է` օբյեկտ, օբյեկտիվ կողմ, սուբյեկտ, սուբյեկտիվ կողմ: Նշվածներից թեկուզ մեկի բացակայությունն անձի արարքում վկայում է հանցակազմի բացակայության մասին (նման իրավական դիրքորոշում է արտահայտել ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր` 2007 թվականի հուլիսի 13-ի թիվ ՎԲ-107/07 որոշմամբ):
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 322-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` ինքնիրավչությունը` օրենքով կամ այլ նորմատիվ իրավական ակտով սահմանված կարգի խախտմամբ իր իրական կամ ենթադրյալ իրավունքներն ինքնակամ (ինքնագլուխ) իրականացնելը, որն էական վնաս է պատճառել անձանց իրավունքներին կամ օրինական շահերին կամ խոշոր վնաս` պետական կամ հասարակական շահերին:
Ինքնիրավչության հանցակազմի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր 2010 թվականի դեկտեմբերի 23-ի թիվ ԱՎԴ1/0063/01/09 որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը` «12. Ինքնիրավչությունը դասվում է կառավարման կարգի դեմ ուղղված հանցագործությունների շարքին և բնութագրվում որպես կառավարման սուբյեկտ չհանդիսացող անձի կողմից պետական կառավարման նորմալ գործունեության ապահովմանն ուղղված հասարակական հարաբերությունների դեմ ոտնձգող հանցագործություն: Կառավարման կարգի դեմ ուղղված հանցագործությունների, այդ թվում` ինքնիրավչության տեսակային օբյեկտ են պետական կառավարման նորմալ գործունեության ապահովմանն ուղղված այն հասարակական հարաբերությունները, որոնք ծավալվում են իշխանության մարմինների և ֆիզիկական ու իրավաբանական անձանց միջև:
Ինքնիրավչության հիմնական անմիջական օբյեկտն անձանց կողմից իրենց իրավունքների ու ազատությունների իրականացման` նորմատիվ իրավական ակտերով սահմանված կարգն է, ինչպես նաև ֆիզիկական և իրավաբանական անձանց իրավունքներն ու օրինական շահերը:
13. Նշված հանցագործության օբյեկտիվ կողմը դրսևորվում է միայն ակտիվ վարքագծով` գործողությամբ: Ընդ որում, անհրաժեշտ է, որ այդ գործողության իրավաչափությունը վիճարկվի անձի (կազմակերպության) կողմից: Տվյալ դեպքում որպես վիճարկում հարկ է հասկանալ շահագրգիռ անձի կողմից իրավապահ մարմիններին համապատասխան հայտարարություն (դիմում, բողոք) ներկայացնելը` ինքնիրավ գործողությունների արդյունքում իրավունքների և օրինական շահերի խախտման վերաբերյալ:
Ինքնիրավչության օբյեկտիվ կողմի պարտադիր հատկանիշ է գործողության կատարման եղանակը. հանցավորը գործում է ինքնակամ, ինքնագլուխ կերպով, իրավունքի իրականացման` օրենքով կամ այլ նորմատիվ իրավական ակտով սահմանված կարգի խախտմամբ: Ընդ որում, արարքը որպես ինքնիրավչություն որակելու համար որևէ նշանակություն չունի, թե հանցավորի գործողություններն ուղղված են եղել իրական, թե ենթադրյալ իրավունքի իրականացմանը:
Ինքնիրավչության հանցակազմը նյութական է, այսինքն` հանցագործությունն ավարտված է համարվում այլ անձանց իրավունքներին և օրինական շահերին էական, իսկ պետության ու հասարակության շահերին` խոշոր վնաս պատճառելու դեպքում: Ինքնիրավչությունը, որի արդյունքում էական վնաս չի պատճառվել, քրեորեն հետապնդելի արարք չէ:
Վնասը կարող է դրսևորվել ինչպես նյութական, այնպես էլ անձի սահմանադրական և այլ իրավունքների խախտման տեսքով, կարևորն այն է, որ ինքնիրավ գործողության և առաջացած վնասի միջև լինի պատճառահետևանքային կապ: Պատճառված վնասի էական լինելը պետք է որոշվի յուրաքանչյուր դեպքում` ելնելով գործի կոնկրետ հանգամանքներից:
14. Հանցագործության սուբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է դիտավորությամբ. հանցավորը կարծում է, որ ինքն ունի որոշակի իրավունք, գիտակցում է, որ այդ իրավունքը վիճարկվում է այլ անձի կամ կազմակերպության կողմից, և ինքն իրականացնում է այդ իրավունքը օրենքով կամ այլ նորմատիվ իրավական ակտով սահմանված կարգի խախտմամբ: Հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի վերաբերմունքը կարող է դրսևորվել ինչպես ուղղակի, այնպես էլ անուղղակի դիտավորությամբ (...)»:
Տվյալ դեպքում Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Ռաֆայել Գրիգորյանի արարքում բացակայում է ՀՀ քրեկան օրենսգրքի 322-րդ հոդվածով նախատեսված հանրորեն վտանգավոր արարքի օբյեկտիվ կողմի հատկանիշը, քանի որ նա իր իրավունքն իրականացրել է ոչ թե ինքնակամ, ինքնագլուխ կերպով, իրավունքի իրականացման` օրենքով կամ այլ նորմատիվ իրավական ակտով սահմանված կարգի խախտմամբ, այլ ընդամենը, հարմար առիթն օգտագործելով, իրեն պարտք եղած անձի կնոջ կողմից, ջրի պարտքի հարցը լուծելու նպատակով, իրեն տրված 450 ԱՄՆ դոլարը վերցրել է, որպես իր 500 ԱՄՆ դոլար պարտքի մարում:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետի համաձայն` քրեական գործ չի կարող հարուցվել և քրեական հետապնդում չի կարող իրականացվել, իսկ հարուցված քրեական գործի վարույթը ենթակա է կարճման, եթե արարքի մեջ հանցակազմ չկա:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 366-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` դատարանը պարտավոր է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-3-րդ կետերով և 2-րդ մասով նախատեսված հիմքերից որևէ մեկի առկայության դեպքում տվյալ դատական նիստում կայացնել արդարացման դատավճիռ:
Այսպիսով` Վերաքննիչ դատարանը, հաշվի առնելով վերոգրյալը, գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը կայացրել է գործն ըստ էության լուծող ճիշտ դատական ակտ, սակայն սխալ է պատճառաբանել այն, որպիսի պայմաններում Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ա.Մանուկյանի վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել` Ռաֆայել Հայկի Գրիգորյանի վերաբերյալ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի ապրիլի 3-ի դատավճիռը թողնելով օրինական ուժի մեջ` հիմք ընդունելով վերոգրյալ պատճառաբանությունները:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ, 361.1, 385-387-րդ, 390-րդ, 393-394-րդ և 412-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը
ՈՐՈՇԵՑ
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ա.Մանուկյանի վերաքննիչ բողոքը մերժել` Ռաֆայել Հայկի Գրիգորյանի վերաբերյալ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի ապրիլի 3-ի դատավճիռը թողնելով օրինական ուժի մեջ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ Մ.ՊԱՊՈՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ Վ.ՌՇՏՈւՆԻ
Կ.ՂԱԶԱՐՅԱՆ
ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ
ՈՐՈՇՈւՄ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
«06» օգոստոսի 2015թ. ք.Երևան
ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ` Վերաքննիչ դատարան)
Նախագահող դատավոր
դատավորներ
դատական նիստերի քարտուղար
դատախազ
ամբաստանյալ
Մ.Պապոյան
Վ.Ռշտունի
Կ.Ղազարյան
Ս.Էլբակյան
Ա.Մանուկյան
Ռ.Գրիգորյան
ՀՀ վճռաբեկ դատարանում գործերի քննության համար սահմանված կանոններով քննության առնելով ամբաստանյալ Ռաֆայել Հայկի Գրիգորյանի (ծնված` 1948 թվականի դեկտեմբերի 1-ին Երևան քաղաքում, ազգությամբ` հայ, ՀՀ քաղաքացի, ութամյա կրթությամբ, ամուսնալուծված, դատվածություն չունեցող, աշխատում է «Սերգեյ Գրուպ» ՍՊ ընկերությունում` որպես պահակ, բնակվում է Երևան քաղաքի Բագրատունյաց 6-րդ նրբանցքի «Սերգեյ Գրուպ» ՍՊ ընկերության տարածքում) վերաբերյալ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի (այսուհետ` Առաջին ատյանի դատարան) 2015 թվականի ապրիլի 3-ի դատավճռի դեմ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ա.Մանուկյանի վերաքննիչ բողոքը`
ՊԱՐԶԵՑ
Գործի դատավարական նախապատմությունը.
2014 թվականի հունիսի 18-ին ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի քննչական բաժնի ավագ քննիչ Ռ.Նազարյանի որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներով հարուցվել և վարույթ է ընդունվել թիվ 15107014 քրեական գործը:
2014 թվականի օգոստոսի 11-ին ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի քննչական բաժնի ավագ քննիչ Ռ.Նազարյանի որոշմամբ թիվ 15107014 քրեական գործով Ռաֆայել Հայկի Գրիգորյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 322-րդ հոդվածի 1-ին մասով` այն արարքի համար, որ նա, օրենքով սահմանված կարգի խախտմամբ իր իրական իրավունքն իրականացնելով, 2014 թվականի մայիսի 16-ին` ժամը 12:00-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Նալբանդյան 46-րդ շենքի մոտ, իր ծանոթ Լևոն Արարատի Համբարձումյանի` 2004-2005 թվականների ընթացքում իրեն ունեցած պարտքի գումարը ստանալու նպատակով, վերջինի կնոջը` Լաուրա Հրաչիկի Մարությանին մոլորության մեջ գցելով, Լևոն Համբարձումյանի` Երևան քաղաքի Մանանդյան փողոցի 26-րդ շենքի թիվ 5 նախկին ջրօգտագործման վարձավճարի պարտքը մարելու պատրվակով, Լաուրա Մարությանից ստացել է 186.223 ՀՀ դրամին համարժեք 450 ԱՄՆ դոլար, սակայն վճարում չի կատարել և գումարը հաշվարկել որպես պարտքի մարում, որն էական վնաս է պատճառել Լաուրա Մարությանի իրավունքներին և օրինական շահերին:
2014 թվականի օգոստոսի 28-ին ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի քննչական բաժնի ավագ քննիչ Ռ.Նազարյանի որոշմամբ թիվ 15107014 քրեական գործով Լևոն Արարատի Համբարձումյանի նկատմամբ քրեական հետապնդում չի իրականացվել` նրա արարքում հանցակազմի բացակայության հիմքով:
2014 թվականի սեպտեմբերի 3-ին Ռաֆայել Հայկի Գրիգորյանի վերաբերյալ թիվ 15107014 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան, որտեղ քրեական գործին շնորհվել է ԵԿԴ/0158/01/14 համարը:
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի ապրիլի 3-ի թիվ ԵԿԴ/0158/01/14 դատավճռի համաձայն` Ռաֆայել Հայկի Գրիգորյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 322-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքում ճանաչվել է անմեղ և արդարացվել: Ռաֆայել Հայկի Գրիգորյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` չհեռանալու մասին ստորագրությունը, վերացվել է:
Վերը նշված դատավճիռը Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազություն է ստացվել 2015 թվականի ապրիլի 27-ին:
2015 թվականի մայիսի 4-ին Վերաքննիչ դատարան է ստացվել Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ա.Մանուկյանի վերաքննիչ բողոքը` Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի ապրիլի 3-ի թիվ ԵԿԴ/0158/01/14 դատավճռի դեմ:
Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը.
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ա.Մանուկյանը խնդրել է թիվ ԵԿԴ/0158/01/14 քրեական գործով Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի ապրիլի 3-ի դատավճիռը բեկանել ամբողջությամբ, ամբաստանյալ Ռաֆայել Հայկի Գրիգորյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 322-րդ հոդվածի 1-ին մասով և դատապարտել տուգանքի` նվազագույն աշխատավարձի չորսհարյուրապատիկի` 400.000 ՀՀ դրամի չափով:
Ներկայացված վերաքննիչ բողոքում, մասնավորապես նշված է, որ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ, ճիշտ չի կիրառել օրենքը, սխալ է մեկնաբանել և գնահատել գործով ապացույցները, խախտել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ, 10-րդ հոդվածների և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 7-րդ, 17-րդ, 23-րդ, 358-րդ, 360-րդ հոդվածների պահանջները, խախտվել են պատժի անխուսափելիության սկզբունքը, ՀՀ Սահմանադրությամբ պաշտպանվող շահերի անհրաժեշտ հավասարակշռությունը, որպիսի պայմաններում դատական ակտը` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 322-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքում ամբաստանյալ Ռաֆայել Հայկի Գրիգորյանի արդարացման մասով, ենթակա է բեկանման: Դատավճռի վերլուծությունից ակնհայտ է դառնում, որ Առաջին ատյանի դատարանը ճիշտ չի վերլուծել ինչպես ՀՀ քրեական օրենսգրքի 322-րդ հոդվածի հանցակազմը, այնպես էլ գործով առկա ապացույցները և արդյունքում թույլ է տվել դատական սխալ: Ինքնիրավչության հանցակազմի համակարգային վերլուծության դեպքում, այն համադրելով սույն քրեական գործի փաստական տվյալների հետ, ակնհայտ է դառնում, որ Ռաֆայել Հայկի Գրիգորյանի արարքը համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 322-րդ հոդվածի 1-ին մասին: Անդրադառնալով ինքնիրավչության հանցակազմին սույն քրեական գործի շրջանակներում` պետք է փաստել այն մասին, որ ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանն ունեցել է դրամական միջոցի` 500 ԱՄՆ դոլարի պահանջի իրավունք տուժող Լաուրա Մարությանի ամուսին Լևոն Համբարձումյանի նկատմամբ: Ընդ որում` հիշյալ իրավունքի իրական կամ ենթադրյալ լինելը, Լևոն Համբարձումյանի և Լաուրա Մարությանի կողմից այն վիճարկելը չունի որևէ նշանակություն: Ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանի հիշյալ իրավունքը բխում է ՀՀ քաղաքացիական օրենսդրությունից և այդ կապակցությամբ վեճը ենթակա էր լուծման ՀՀ քաղաքացիական և քաղաքացիադատավարական օրենսդրությունների շրջանակում: Մինչդեռ ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանը, նշված վեճի լուծման օրենքով սահմանված կարգի փոխարեն, ինքնագլուխ որոշել էր ետ ստանալ 500 ԱՄՆ դոլարը` իր պարտապան Լևոն Համբարձումյանի կնոջը` Լաուրա Մարությանին խաբելու միջոցով: Հատկանշական է, որ Երևան քաղաքի Մանանդյան 26/5 հասցեի բնակարանի առուվաճառքից գոյացած գումարից 7.000 ԱՄՆ դոլարը պատկանել, վճարվել է Լևոն Համբարձումյանին, սակայն Լևոն Համբարձումյանի` կալանավայրում գտնվելու պատճառով հիշյալ գումարը պահվել, գտնվել է նրա կնոջ` Լաուրա Մարությանի մոտ, և նշված գումարը հանդիսացել է ամուսինների համատեղ սեփականությունը: Ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանի գործողությունը` խաբեությամբ 450 ԱՄՆ դոլարին տիրանալը, ուղղված է եղել ոչ թե Լաուրա Մարությանից խարդախության եղանակով գումար հափշտակելուն, այլ Լևոն Համբարձումյանի նկատմամբ իր գումարային պահանջի իրավունքի իրականացմանը և վերջինի գումարի ստացմանը` որպես իր պարտքի մարում: Այլ կերպ ասած, Ռաֆայել Գրիգորյանի սուբյեկտիվ դիտավորությունն ուղղված է եղել ոչ թե խաբեության եղանակով հափշտակություն կատարելուն, այլ իր իրավունքի ինքնակամ, անօրինական իրականացմանը: Հարկ է նկատել նաև, որ նշանակություն չունի այն հանգամանքը, թե Ռաֆայել Գրիգորյանը հիշյալ գումարը վերցրել է Լաուրա Մարությանից, թե Լևոն Համբարձումյանից, քանի որ Ռաֆայել Գրիգորյանն իր սուբյեկտիվ ընկալմամբ իրականացրել է պահանջի իր իրավունքը Լևոն Համբարձումյանի և վերջինի ընտանիքի հանդեպ: Այսինքն` ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանի կողմից Լաուրա Մարությանից 450 ԱՄՆ դոլար վերցնելն ուղղված է եղել ոչ թե խարդախությամբ վերջինից գումար հափշտակելուն, այլ ինքնակամ, օրենքի խախտմամբ Լևոն Համբարձումյանից և նրա ընտանիքից իր պարտքը ստանալուն: Սույն քրեական գործում Լևոն Համբարձումյանի ընտանիքին Ռաֆայել Գրիգորյանի կողմից էական վնասի պատճառումն ակնհայտ է, այդ մասին են խոսում հետևյալ հանգամանքները` Լաուրա Մարությանի կողմից իրավապահ մարմիններին դիմելը և Ռաֆայել Գրիգորյանի դեմ գույքային պահանջ ներկայացնելը, 900 ԱՄՆ դոլարի չափով ջրի վարձը վճարելու դժվարությունը, բնակարանի վաճառքից հետո առանց մշտական բնակության վայրի մնալը, Լևոն Համբարձումյանի կողմից կալանքի տակ գտնվելը և նրանց ընտանիքի նյութական ոչ բավարար վիճակը: Վերը նշված փաստական տվյալները վկայում են այն մասին, որ ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանի կողմից Լևոն Համբարձումյանին և վերջինի կնոջը` Լաուրա Մարությանին, պատճառվել է էական վնաս: Առաջին ատյանի դատարանը ճիշտ չի գնահատել գործով ապացույցները, մասնավորապես` Լևոն Համբարձումյանի կողմից Ռաֆայել Գրիգորյանին 500 ԱՄՆ դոլար պարտք լինելու դրվագով առանց որևէ հիմքի անարժանահավատ է գնահատել ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանի և վկա Գոհար Համբարձումյանի տրամաբանական ու արժանահավատ ցուցմունքները և արժանահավատ է դիտել Լաուրա Մարությանի ցուցմունքը, որն այդ մասով ոչ արժանահավատ է: Ակնհայտ է, որ Լևոն Համբարձումյանը և վերջինի կին Լաուրա Մարությանը որոշել են հրաժարվել Ռաֆայել Գրիգորյանի հանդեպ ունեցած պարտքից և այդ նպատակով են հերքել 500 ԱՄՆ դոլար պարտք ունենալու հանգամանքը: Հատկանշական է, որ Առաջին ատյանի դատարանը չի նշել որևէ պատճառաբանություն վկա Գոհար Համբարձումյանի ցուցմունքը ոչ արժանահավատ դիտելու վերաբերյալ, որպիսի պայմաններում Առաջին ատյանի դատարանի դիրքորոշումը չի կարող հիմնավոր համարվել: Ինչ վերաբերում է ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանին, ապա վերջինը քրեական գործի նախաքննության ընթացքում իրեն մեղավոր է ճանաչել առաջադրված մեղադրանքում, իսկ դատական քննության ընթացքում ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանը թեև իրեն մեղավոր չճանաչեց առաջադրված մեղադրանքում, սակայն ամբողջությամբ ընդունեց մեղադրանքի հիմքում դրված փաստական հանգամանքները և պարզապես համաձայն չէր արարքի իրավաբանական որակման հետ` համոզված լինելով, որ իր գործողությունները եղել են իրավաչափ: Նման պայմաններում ամբաստանյալի կողմից չկար որևէ շահագրգռվածություն իրականությունը խեղաթյուրելու և դատարանին կեղծ տեղեկություններ հայտնելու առումով: Հետևաբար` անհասկանալի է, թե Առաջին ատյանի դատարանը «որտեղ է տեսել» ամբաստանյալի կողմից քրեական պատասխանատվությունից և պատժից խուսափելու միտում, երբ վերջինը մշտապես ընդունել է իրեն մեղսագրվող արարքը և որևէ կերպ այն չի հերքել: Հարկ է նկատել, որ Լևոն Համբարձումյանի կողմից Ռաֆայել Գրիգորյանին 500 ԱՄՆ դոլար պարտք լինելու հանգամանքն ուղղակի կերպով հաստատվել է ինչպես ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանի և վկա Գոհար Համբարձումյանի ցուցմունքներով, այնպես էլ անուղղակի կերպով հաստատվել է տուժող Լաուրա Մարությանի ցուցմունքով: Ամփոփելով վերը նշվածը` կարելի է փաստել, որ ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանը Լևոն Համբարձումյանի նկատմամբ ունեցել է 500 ԱՄՆ դոլարի քաղաքացիաիրավական պահանջի իրավունք, որը քաղաքացիական և քաղաքացիադատավարական օրենսդրությամբ սահմանված կարգով լուծելու փոխարեն` քաղաքացիական հայցով դատարան դիմելու փոխարեն, նշված իրավունքն իրականացրել է ինքնագլուխ և օրենքով սահմանված կարգի խախտմամբ` Լաուրա Մարությանից խաբեությամբ ստանալով 450 ԱՄՆ դոլար և այն հաշվարկելով որպես իր պարտքի մարում, ինչի արդյունքում էական վնաս է պատճառել Լևոն Համբարձումյանի և Լաուրա Մարությանի իրավունքներին և օրինական շահերին: Այսպիսով` Առաջին ատյանի դատարանի կողմից խախտվել են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ, 10-րդ հոդվածների պահանջները և Ռաֆայել Գրիգորյանն ակնհայտ անհիմն ազատվել է կատարած հանցագործության համար օրենքով սահմանված քրեական պատասխանատվությունից, այսինքն` թույլ է տրվել դատական սխալ:
Առաջին ատյանի դատարանում հետազոտված ապացույցները.
Առաջին ատյանի դատարանում հետազոտվել են հետևյալ ապացույցները.
- ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանի դատական քննության ընթացքում տված ցուցմունքը, համաձայն որի` առաջադրված մեղադրանքում ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանն իրեն մեղավոր չի ճանաչել և ցուցմունք է տվել այն մասին, որ տուժող Լաուրա Մարությանի ամուսինը՝ Լևոն Համբարձումյանն իրեն գումար է պարտք եղել: Ինքն իր ավտոմեքենան վաճառել և 500 ԱՄՆ դոլար է տվել նրանց` փաստաբանի հարցերը լուծելու համար: Լևոնի կալանքի տակ գտնվելու ժամանակ վաճառվել է նրա բնակարանը: Ինքը, մինչ բնակարանը վաճառելը, տուժողի ամուսնուց պարբերաբար պահանջել է պարտքը վերադարձնել: Բնակարանը վաճառելուց հետո Լաուրան զանգահարել է իրեն և հայտնել է, որ ջրի հետ կապված 900 ԱՄՆ դոլար պարտք ունեն, իսկ ինքը նրան ասել է, որ եթե իրեն 450 ԱՄՆ դոլար տա, ապա ինքը կլուծի այդ պարտքի հարցը: Հանրապետության հրապարակում ինքը հանդիպել է Լաուրայի հետ, ում հետ եղել վկա Բելգել Մկրտչյանը: Այդ ժամանակ Լաուրան իրեն տվել է 450 ԱՄՆ դոլար, որպեսզի ինքը շեղ ճանապարհով մարի ջրի պարտքը, սակայն ինքն այդ գումարով ջրի վարձի գումար չի մարել, այլ այդ գումարը վերցրել է որպես իր պարտքի մարում: Ինքը տուժողի ամուսնուց 10 տարի առաջ գույք է վերցրել պարտքի դիմաց, իսկ 450 ԱՄՆ դոլարը նրանից վերցնելուց հետո նրան ասել է, որ նրանք կարող են գնալ և վերցնել իրենց գույքը,
- տուժող Լաուրա Մարությանի դատական քննության ընթացքում տված ցուցմունքը, համաձայն որի` վերջինը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանն իր ամուսնու ընկերն է: Ամբաստանյալը բնակարան չունենալու պատճառով քնել է ավտոմեքենայի մեջ և իր ամուսինն առաջարկել է նրան բնակվել իրենց տանը: Դրանից հետո նա շուրջ երկու տարի բնակվել է իրենց տանը: Իր ամուսնու նախկին կինն իրենց բնակարանը գաղտնի կերպով գրանցել է իր անունով, որի կապակցությամբ իր ամուսինն ունեցել է դատական գործ: Այդ ժամանակ Ռաֆայելն իրենց ասել է, որ ծանոթ ունի ով 2.800 ԱՄՆ դոլար վճարի դիմաց կարող է օգնել իրենց: Իր ամուսինը քրոջից վերցրել է 1.800 ԱՄՆ դոլար և տվել Գրիշային, ով պետք է լուծեր իրենց դատական հարցերը: Դրանից հետո իր ամուսինը Ռաֆայելին ասել է, որ իրենք խաբվել են, սակայն նա ասել է, որ կվաճառի իր ավտոմեքենան և գումար կտա, որպեսզի իրենք այդ գործը շահեն: Այնուհետև Ռաֆայելն ասել է, որ նա վաճառել է իր ավտոմեքենան և գումարը տվել է Գրիշային, սակայն իրենք չգիտեն, թե արդյոք նա տվել է այդ գումարը նրան, թե ոչ: Դրանից հետո իրենց տանից վտարել են և իրենք գնացել են ամբաստանյալի հետ բնակվելու: Այդ գումարի շուրջ իրենք մի քանի անգամ վիճել են: Այնուհետև իրենք գնացել են այլ բնակարանում բնակվելու, սակայն իրենց իրերը մնացել են նրա տանը: Իրերի մի մասը նա տվել է, իսկ մյուս մասն ասել է, որ վերցնում է` պարտքի դիմաց: Իր ամուսինը գտնվում է կալանքի տակ: Ամուսնու բնակարանը վաճառելուց հետո իրեն 4.000 ԱՄՆ դոլար են տվել: Այդ բնակարանի ջրի հարցով պարտքեր են եղել, ինչի կապակցությամբ Ռաֆայելն իրեն ասել է, որ նա կարող է իրեն օգնել, որպեսզի այդ պատիքի՝ 900 ԱՄՆ դոլարի փոխարեն 450 ԱՄՆ դոլար վճարեն: Դրանից հետո՝ 2014 թվականի ամռանը, Հանրապետության հրապարակում ինքը բնակարանի գնողի հետ միասին հանդիպել է Ռաֆայելին և նրան տվել 450 ԱՄՆ դոլար է, ով ասել է, որ կլուծի ջրի ողջ պարտքի հարցը, սակայն մինչ օրս չի լուծել և չի վերադարձրել վերցրած գումարը: Ինքը և իր ամուսինն ամբաստանյալին գումար պարտք չեն եղել և եթե պարտք են եղել, ապա ամբաստանյալը դեռևս 10 տարի առաջ իրենցից վերցրել է իրենց գույքի մի մասը` այդ պարտքի դիմաց: Ամբաստանյալն իրենից գումարը վերցնելուց հետո հայտնել է, որ ինքը կարող է գնալ և վերցնել 10 տարի առաջ իրենցից պարտքի դիմաց վերցված գույքը: Ինքն իր ամուսնու հետ գտնվում է կապի մեջ և նա իրեն ասել է, որ նա որևէ գումար պարտք չէ Ռաֆայելին,
- վկա Բելգել Մկրտչյանի դատական քննության ընթացքում տված ցուցմունքը, համաձայն որի` վերջինը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ ինքը չի ճանաչում Ռաֆայել Գրիգորյանին: Տուժողը զանգահարել է իրեն և հայտնել, որպեսզի ինքը գնա Հանրապետության հրապարակ: Ինքն այնտեղ տեսել է տուժողին և ամբաստանյալին, որտեղ տուժողը հայտնել է, որ ամբաստանյալին գումար է տալիս, որպեսզի նա լուծի ջրմուղում եղած պարտքերի հարցը: Տուժողը գումարը տվել է ամբաստանյալին և նա ասել է, որ գնում է ջրմուղ,
- վկա Գոհար Համբարձումյանի նախնական քննության ընթացքում տված ցուցմունքը, համաձայն որի` վերջինը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ իր եղբայրը` Լևոն Համբարձումյանը, շուրջ 10 տարի դատական վեճերի մեջ է գտնվել նախկին կնոջ` Օֆելյա Մովսիսյանի հետ, քանի որ վերջինը տիրացել է իրենց հայրական տանը: 2004 թվականի ընթացքում Լևոն Համբարձումյանը վերը նշված քաղաքացիական գործերի համար իրենից պարտքով վերցրել է 1.800 ԱՄՆ դոլար, իսկ Ռաֆայել Գրիգրյանից` 500 ԱՄՆ դոլար: Ըստ ձեռք բերված պայմանավորվածության` Լևոնը պարտքը պետք է վերադարձներ դատական գործերն ավարտելուց հետո: Լևոնի կինը` Լաուրա Մարությանը, վերը նշված բնակարանը վաճառելուց հետո ամուսնու պարտքը չի վերադարձրել` պատճառաբանելով, որ ստացված գումարը քիչ է եղել, իսկ Լևոնը գտնվել է կալանավայրում,
- այլ ապացույց ճանաչված` «Երևան ջուր» ՓԲ ընկերության գլխավոր տնօրենի 2014 թվականի օգոստոսի 28-ի թիվ ԳԳ/6838 գրությունը, համաձայն որի` 2014 թվականի մայիսի 16-ի դրությամբ Երևան քաղաքի Մանանդյան 26-րդ շենքի 5-րդ բնակարանի պարտքը` ջրամատակարարման և ջրահեռացացման ծառայությունների դիմաց, կազմել է 513.908 ՀՀ դրամ:
Վերաքննիչ դատարանում կողմերի պարզաբանումները.
Դատական նիստի ժամանակ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ա.Մանուկյանը պնդեց ներկայացված վերաքննիչ բողոքը և խնդրեց այն բավարարել:
Ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանն առարկեց ներկայացված վերաքննիչ բողոքի դեմ և խնդրեց այն մերժել` միաժամանակ նշելով, որ Լաուրա Մարությանի ամուսինը` Լևոն Համբարձումյանն իրեն գումար է պարտք եղել, ուստի ինքը Լաուրա Մարությանի կողմից տրված գումարը վերցրել է որպես իր պարտքի մարում:
Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում:
Վերաքննիչ դատարանը, ուսումնասիրելով ներկայացված վերաքննիչ բողոքը և Առաջին ատյանի դատարանում հետազոտված ապացույցները, գտնում է, որ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ա.Մանուկյանի վերաքննիչ բողոքը ենթակա է մերժման հետևյալ պատճառաբանությամբ.
Վերաքննիչ դատարանը նախ անհրաժեշտ է համարում անդրադառնալ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում հետազոտված այն ապացույցներին, որոնք ճանաչվել են անարժանահավատ:
Հարկ է նկատել, որ Առաջին ատյանի դատարանը եկել է այն եզրահանգման, որ ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանի դատական քննության ընթացքում և վկա Գոհար Համբարձումյանի նախնական քննության ընթացքում տված ցուցմունքներն անարժանահավատ են: Ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանի ցուցմունքն Առաջին ատյանի դատարանն անարժանահավատ դիտելը պատճառաբանել է նրանով, որ նա նպատակ է հետապնդում խույս տալ քրեական պատասխանատվությունից ու պատժից, իսկ վկա Գոհար Համբարձումյանի ցուցմունքն անարժանահավատ դիտելը պատճառաբանել է նրանով, որ տուժողը թե նախաքննությամբ, և թե դատաքննությամբ հայտնել է, որ ոչ ինքը և ոչ էլ իր ամուսինն ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանին պարտք չեն եղել և եթե անգամ իր ամուսինը պարտք եղել է, ապա դեռևս 10 տարի առաջ ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանը պարտքի դիմաց վերցրել է իրենց պատկանող գույքը, ինչպես նաև վկա Լևոն Համբարձումյանը չի հայտնել, որ Ռաֆայել Գրիգորյանին պարտք է եղել, իսկ տուժող Լաուրա Մարությանը դատարանում հայտնել է, որ իր ամուսինը հեռախոսազանգի միջոցով իրեն հայտնել է, որ ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանին պարտք չէ:
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանի դատական քննության ընթացքում և վկա Գոհար Համբարձումյանի նախնական քննության ընթացքում տված ցուցմունքներն Առաջին ատյանի դատարանի կողմից անարժանահավատ համարելու հետևություններն անհիմն են, քանի որ սույն քրեական գործով ձեռք բերված օբյեկտիվ տվյալներով չի հիմնավորվում այն հանգամանքը, որ ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանի դատական քննության ընթացքում և վկա Գոհար Համբարձումյանի նախնական քննության ընթացքում տված ցուցմունքներն անարժանահավատ են: Ավելին` հարկ է նկատել, որ ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանի դատական քննության ընթացքում և վկա Գոհար Համբարձումյանի նախնական քննության ընթացքում տված ցուցմունքներում հայտնած տեղեկությունները համընկնում են սույն քրեական գործով ձեռք բերված մյուս ապացույցներում առկա տվյալների հետ: Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական գործի նյութերում բացակայում է որևէ փաստական տվյալ, որը հիմք կտար Առաջին ատյանի դատարանում սույն քրեական գործի դատական քննության ընթացքում ձեռք բերված և հետազոտված ապացույցները համարել անարժանահավատ: Առաջին ատյանի դատարանի դատական քննության ընթացքում ստացված ապացուցողական տեղեկությունների բովանդակության վերլուծության արդյունքում Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ դրանցում բացակայում է որևէ էական հակասություն:
Վերաքննիչ դատարանը, պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում ստուգման ենթարկելով քրեական գործի հիմքում դրված և վերոգրյալ պատճառաբանություններով արժանահավատ ճանաչված ապացույցները, հաստատված է համարում սույն քրեական գործի լուծման համար նշանակություն ունեցող հետևյալ փաստերը.
-Լաուրա Մարությանը և Լևոն Համբարձումյանը ամուսիններ են, իսկ Ռաֆայել Գրիգորյանը և Լևոն Համբարձումյանը` ընկերներ,
-2004 թվականի ընթացքում Ռաֆայել Գրիգորյանը պարտքով 500 ԱՄՆ դոլար է տվել Լևոն Համբարձումյանին,
-500 ԱՄՆ դոլար պարտքի դիմաց Լևոն Համբարձումյանի իրերի մի մասը մնացել են Ռաֆայել Գրիգորյանի տանը,
-Լաուրա Մարությանը 900 ԱՄՆ դոլար ջրի վարձը քիչ վճարելու հարցը լուծելու խնդրանքով դիմել է Ռաֆայել Գրիգորյանին,
-Ռաֆայել Գրիգորյանը Լաուրա Մարությանին ասել է, որ եթե նա իրեն տա 450 ԱՄՆ դոլար, ապա ինքը կարող է ջրի պարտքի հարցն ամբողջությամբ լուծել,
-2014 թվականի ամռանը Հանրապետության հրապարակում Լաուրա Մարությանը Ռաֆայել Գրիգորյանին տվել է 450 ԱՄՆ դոլար,
-Ռաֆայել Գրիգորյանն այդ գումարով ջրի վարձի հարցը չի լուծել, այլ 450 ԱՄՆ դոլարը վերցրել է որպես իր կողմից Լևոն Համբարձումյանին տրված 500 ԱՄՆ դոլար պարտքի մարում և Լաուրա Մարությանին առաջարկել իր տնից վերցնել պարտքի դիմաց թողած իրերը:
Վերը նշված փաստերի հիման վրա Վերաքննիչ դատարանը գալիս է այն եզրահանգման, որ ջրի պարտքի հարցը լուծելու նպատակով Լաուրա Մարությանը Ռաֆայել Գրիգորյանին տվել է 450 ԱՄՆ դոլար, սակայն վերջինը նշված հարցը չի լուծել, այլ այդ գումարը վերցրել է որպես իր կողմից Լաուրա Մարությանի ամուսնուն տրված 500 ԱՄՆ դոլար պարտքի մարում և նրան առաջարկել իր տնից վերցնել պարտքի դիմաց թողած իրերը:
Տվյալ դեպքում անհրաժեշտ է իրավական գնահատական տալ այն հարցին, թե Ռաֆայել Գրիգորյանի վերը նկարագրված արարքն արդյոք համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 322-րդ հոդվածի 1-ին մասի հատկանիշներին, թե ոչ:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի համաձայն` քրեական պատասխանատվության միակ հիմքը հանցանք, այսինքն` այնպիսի արարք կատարելն է, որն իր մեջ պարունակում է քրեական օրենքով նախատեսված հանցակազմի բոլոր հատկանիշները:
Այսինքն` արարքը հանցավոր է ճանաչվում միայն այն դեպքում, երբ առկա են քրեական օրենքով նախատեված բոլոր հատկանիշները: Հանցագործությունն իրենից ներկայացնում է չորս պարտադիր տարրերի միասնություն, այն է` օբյեկտ, օբյեկտիվ կողմ, սուբյեկտ, սուբյեկտիվ կողմ: Նշվածներից թեկուզ մեկի բացակայությունն անձի արարքում վկայում է հանցակազմի բացակայության մասին (նման իրավական դիրքորոշում է արտահայտել ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր` 2007 թվականի հուլիսի 13-ի թիվ ՎԲ-107/07 որոշմամբ):
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 322-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` ինքնիրավչությունը` օրենքով կամ այլ նորմատիվ իրավական ակտով սահմանված կարգի խախտմամբ իր իրական կամ ենթադրյալ իրավունքներն ինքնակամ (ինքնագլուխ) իրականացնելը, որն էական վնաս է պատճառել անձանց իրավունքներին կամ օրինական շահերին կամ խոշոր վնաս` պետական կամ հասարակական շահերին:
Ինքնիրավչության հանցակազմի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր 2010 թվականի դեկտեմբերի 23-ի թիվ ԱՎԴ1/0063/01/09 որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը` «12. Ինքնիրավչությունը դասվում է կառավարման կարգի դեմ ուղղված հանցագործությունների շարքին և բնութագրվում որպես կառավարման սուբյեկտ չհանդիսացող անձի կողմից պետական կառավարման նորմալ գործունեության ապահովմանն ուղղված հասարակական հարաբերությունների դեմ ոտնձգող հանցագործություն: Կառավարման կարգի դեմ ուղղված հանցագործությունների, այդ թվում` ինքնիրավչության տեսակային օբյեկտ են պետական կառավարման նորմալ գործունեության ապահովմանն ուղղված այն հասարակական հարաբերությունները, որոնք ծավալվում են իշխանության մարմինների և ֆիզիկական ու իրավաբանական անձանց միջև:
Ինքնիրավչության հիմնական անմիջական օբյեկտն անձանց կողմից իրենց իրավունքների ու ազատությունների իրականացման` նորմատիվ իրավական ակտերով սահմանված կարգն է, ինչպես նաև ֆիզիկական և իրավաբանական անձանց իրավունքներն ու օրինական շահերը:
13. Նշված հանցագործության օբյեկտիվ կողմը դրսևորվում է միայն ակտիվ վարքագծով` գործողությամբ: Ընդ որում, անհրաժեշտ է, որ այդ գործողության իրավաչափությունը վիճարկվի անձի (կազմակերպության) կողմից: Տվյալ դեպքում որպես վիճարկում հարկ է հասկանալ շահագրգիռ անձի կողմից իրավապահ մարմիններին համապատասխան հայտարարություն (դիմում, բողոք) ներկայացնելը` ինքնիրավ գործողությունների արդյունքում իրավունքների և օրինական շահերի խախտման վերաբերյալ:
Ինքնիրավչության օբյեկտիվ կողմի պարտադիր հատկանիշ է գործողության կատարման եղանակը. հանցավորը գործում է ինքնակամ, ինքնագլուխ կերպով, իրավունքի իրականացման` օրենքով կամ այլ նորմատիվ իրավական ակտով սահմանված կարգի խախտմամբ: Ընդ որում, արարքը որպես ինքնիրավչություն որակելու համար որևէ նշանակություն չունի, թե հանցավորի գործողություններն ուղղված են եղել իրական, թե ենթադրյալ իրավունքի իրականացմանը:
Ինքնիրավչության հանցակազմը նյութական է, այսինքն` հանցագործությունն ավարտված է համարվում այլ անձանց իրավունքներին և օրինական շահերին էական, իսկ պետության ու հասարակության շահերին` խոշոր վնաս պատճառելու դեպքում: Ինքնիրավչությունը, որի արդյունքում էական վնաս չի պատճառվել, քրեորեն հետապնդելի արարք չէ:
Վնասը կարող է դրսևորվել ինչպես նյութական, այնպես էլ անձի սահմանադրական և այլ իրավունքների խախտման տեսքով, կարևորն այն է, որ ինքնիրավ գործողության և առաջացած վնասի միջև լինի պատճառահետևանքային կապ: Պատճառված վնասի էական լինելը պետք է որոշվի յուրաքանչյուր դեպքում` ելնելով գործի կոնկրետ հանգամանքներից:
14. Հանցագործության սուբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է դիտավորությամբ. հանցավորը կարծում է, որ ինքն ունի որոշակի իրավունք, գիտակցում է, որ այդ իրավունքը վիճարկվում է այլ անձի կամ կազմակերպության կողմից, և ինքն իրականացնում է այդ իրավունքը օրենքով կամ այլ նորմատիվ իրավական ակտով սահմանված կարգի խախտմամբ: Հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի վերաբերմունքը կարող է դրսևորվել ինչպես ուղղակի, այնպես էլ անուղղակի դիտավորությամբ (...)»:
Տվյալ դեպքում Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Ռաֆայել Գրիգորյանի արարքում բացակայում է ՀՀ քրեկան օրենսգրքի 322-րդ հոդվածով նախատեսված հանրորեն վտանգավոր արարքի օբյեկտիվ կողմի հատկանիշը, քանի որ նա իր իրավունքն իրականացրել է ոչ թե ինքնակամ, ինքնագլուխ կերպով, իրավունքի իրականացման` օրենքով կամ այլ նորմատիվ իրավական ակտով սահմանված կարգի խախտմամբ, այլ ընդամենը, հարմար առիթն օգտագործելով, իրեն պարտք եղած անձի կնոջ կողմից, ջրի պարտքի հարցը լուծելու նպատակով, իրեն տրված 450 ԱՄՆ դոլարը վերցրել է, որպես իր 500 ԱՄՆ դոլար պարտքի մարում:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետի համաձայն` քրեական գործ չի կարող հարուցվել և քրեական հետապնդում չի կարող իրականացվել, իսկ հարուցված քրեական գործի վարույթը ենթակա է կարճման, եթե արարքի մեջ հանցակազմ չկա:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 366-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` դատարանը պարտավոր է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-3-րդ կետերով և 2-րդ մասով նախատեսված հիմքերից որևէ մեկի առկայության դեպքում տվյալ դատական նիստում կայացնել արդարացման դատավճիռ:
Այսպիսով` Վերաքննիչ դատարանը, հաշվի առնելով վերոգրյալը, գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը կայացրել է գործն ըստ էության լուծող ճիշտ դատական ակտ, սակայն սխալ է պատճառաբանել այն, որպիսի պայմաններում Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ա.Մանուկյանի վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել` Ռաֆայել Հայկի Գրիգորյանի վերաբերյալ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի ապրիլի 3-ի դատավճիռը թողնելով օրինական ուժի մեջ` հիմք ընդունելով վերոգրյալ պատճառաբանությունները:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ, 361.1, 385-387-րդ, 390-րդ, 393-394-րդ և 412-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը
ՈՐՈՇԵՑ
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ա.Մանուկյանի վերաքննիչ բողոքը մերժել` Ռաֆայել Հայկի Գրիգորյանի վերաբերյալ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի ապրիլի 3-ի դատավճիռը թողնելով օրինական ուժի մեջ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:
ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ Մ.ՊԱՊՈՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ Վ.ՌՇՏՈւՆԻ
Կ.ՂԱԶԱՐՅԱՆ
•ործ ԵԿԴ/0158/01/14
Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը
Նախա•ահությամբ դատավոր` Արմեն Բեկթաշյանի
քարտուղարությամբ` Կարինե Կարապետյանի
Սուսաննա Պետրոսյանի
մասնակցությամբ`
մեղադրող` Արթուր Մանուկյանի
տուժող` Լաուրա Մարությանի
ամբաստանյալ` Ռաֆայել Գրի•որյանի
2015 թվականի ապրիլի 03-ին, Երևան քաղաքում, դռնբաց դատական նիստում, քննեց քրեական •ործն ըստ մեղադրանքի`
Ռաֆայել Հայկի Գրի•որյանի` ծնված 01.12.1948 թվականին Երևան քաղաքում, ազ•ությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, 8-ամյա կրթությամբ, աշխատում է ՙՍեր•եյ Գրուպ՚ ՍՊԸ-ում որպես պահակ, հաշվառում և անձնա•իր չունի, փաստացի բնակվում է` Երևան քաղաքի Բա•րատունյաց 6-րդ նրբանցքի ՙՍեր•եյ Գրուպ՚ ՍՊԸ-ի տարաքում:
Ռաֆայել Հայկի Գրի•որյանը մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենս•րքի 322-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
2014 թվականի օ•ոստոսի 11-ի որոշմամբ մեղադրյալ Ռաֆայել Հայկի Գրի•որյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել ստորա•րություն չհեռանալու մասին:
Գործի դատավարական նախապատմությունը.
2014 հունիսի 03-ին ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնական բաժնում Լաուրա Հրաչիկի Մարությանը հաղորդում է տվել այն մասին, որ իր ծանոթ Ռաֆիկ Գրի•որյանը հայ ջրմուղում իր ունեցած պարտքը մարելու պատրվակով ս/թ մայիսի 16-ին ժամը 12:30-ից 13:00-ն ընկած ժամանակահատվածում Նալբանդյան 46 հասցեի մոտից իրենից վերցրել է 450 ԱՄՆ դոլար •ումար, սակայն խափեությամբ և չարաշահելով իր վստահությունը տիրացել է նշված •ումարին և չի կատարաել իր ստանձնած պարտականությունը: Ինքը բողոքում է Ռ.Գրի•որյանի դեմ և ցանկանում է, որ նա ենթարկվի քրեական պատասխանատվության, դեպքի մասին նակինում ոստիկանություն չի դիմել:
2014 թվականի հունիսի 18-ին ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի քննչական բաժնի ավա• քննիչ Ռ.Նազարյանի կողմից որոշում է կայացվել ՀՀ քրեական օրենս•րքի 178-րդ հոդվածի 1-ին մասով 15107014 քրեական •ործ հարուցելու և վարույթ ընդունելու մասին:
2014 թվականի հունիսի 24-ին ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի քննչական բաժնի ավա• քննիչ Ռ.Նազարյանի կողմից որոշում է կայացվել թիվ 15104014 քրեական •ործով Լաուրա Մարությանին տուժող ճանաչելու մասին:
2014 թվականի օ•ոստոսի 11-ին ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի քննչական բաժնի ավա• քննիչ Ռ.Նազարյանի կողմից որոշում է կայացվել թիվ 15104014 քրեական •ործով Ռաֆայել Հայկի Գրի•որյանին որպես մեղադրյալ ներ•րավելու մասին և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենս•րքի 322-րդ հոդվածի 1-ին մասով այն բանի համար, որ նա օրենքով սահամանված կար•ի խախտմամբ իր իրական իրավունքն իրականացնելով, 2014 թվականի մայիսի 16-ին, ժամը 12:00-ի սահմաններում Երևանի Նալբանդյան 46-րդ շենքի մոտ , իր ծանոթ Լևոն Համբարձումյանիª 2004-2005 թթ. ընթացքում իրեն ունեցած պարտքի •ումարը ստանալու նպատակով, վերջինիս կնոջըª Լաուրա Հրաչիկի Մարությանին մոլորության մեջ •ցելով. Լ.Համբարձումյանիª Երևանի Մանանդյան փողոցի 26-րդ շենքի թիվ 5 նախկին բնակարանի ջրօ•տա•ործման վարձավճարի պարտքը մարելու պատրվակով, Լ.Մարությանից ստացել է 186.233 ՀՀ դրամին համարժեք 450 ԱՄՆ դոլար •ումար, սակայն վճարում չի կատարել և •ումարը հաշվարկել որպես պարտքի մարում, որը էական վնաս է պատճառել Լ.Մարությանի իրավունքներին և օրինական շահերին:
2014 թվականի օ•ոստոսի 11-ին ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի քննչական բաժնի ավա• քննիչ Ռ.Նազարյանի կողմից որոշում է կայացվել թիվ 15104014 քրեական •ործով Ռաֆայել Հայկի Գրի•որյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ստորա•րություն չհեռանալու մասին մասին ընտրելու վերաբերյալ:
2014 թվականի օ•ոստոսի 27-ին ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի քննչական բաժնի ավա• քննիչ Ռ.Նազարյանի կողմից որոշում է կայացվել թիվ 15104014 քրեական •ործով ՙԵրևան Ջուր՚ ՓԲԸ •լխավոր տնօրենի 25.08.2014 թվականի թիվ ԳԳ/6838 •րությունը այլ փաստաթուղթ ճանաչելու մասին:
2014 թվականի սեպտեմբերի 04-ին քրեական •ործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան:
Ապացույցների հետազոտում
Ամբաստանյալ` Ռաֆայել Գրի•որյանը ՀՀ քրեական օրենս•րքի 322-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չճանաչեց և ցուցմունք տվեց այն մասին, որ տուժողն է իրեն զան•ահարել և կանչել, որ ջրի հարցը շեղ ճանապարհով լուծեն: Տուժողի ամուսինը իրեն •ումար է պարտք եղել և ինքը •ործ է ունեցել նրա ամուսնու հետ: Իրենք միասին բնակվել են և այդ ընթացքում ինքը աշխատել է: ԴԱՀԿ-ն իր ունեցած-չունեցածը տարել է, հետո ինքը իր ավտոմեքենան վաճառել և •ումար է տվել նրանց փաստաբանի հարցերը լուծելու համար: Ինքը •ործ է ունեցել տուժողի ամուսնու հետ և իրեն պարտք է եղել նա: Ամուսնու կալանքի տակ •տնվելու ժամանակ է վաճառել բնակարանը: Ինքը մինչ բնակարանը վաճառելը տուժողի ամուսնուց պահանջել է պարտքը վերադարձնել: Գումարը տուժողը իրեն տվել է ջրի պարտքը մարելու համար, սակայն այդ •ումարով ինքը ջրի վարձի •ումար չի մարել: Այդ •ումարը վերցրել է որպես իր պարտքի մարում: Գումարը պարտքով տվել է Լևոն Համբարձումյանին, սակայն նրանից չի կարողացել պարտքը վերցնել, քանի որ նա •տնվել է կալանքի տակ: Նրա ամուսինը •տնվել է կալանքի տակ և այդ ընթացքում տուժողը զան•ահարել է իրեն ջրի հարցի հետ կապված և դա իր հարմար առիթ է եղել: Տուժողը իրեն հայտնել է, որ ջրի հետ կապված պարտք է մնացել 900 ԱՄՆ դոլար և ինքը տուժողին ասել է, որ իրեն 450 ԱՄՆ դոլար •ումար տա ու ինքը կլուծի մնացած պարտքի հարցը: Ինքը զան•ահարել և ժամադրվել է տուժողի հետ` հրապարակում: Տուժողը եկել է հանդիպման վկա` Բել•եր Մկրտչյանի հետ: Քանի որ նրանք իրեն 10 տարի սպասեցրել են, այդ պատճառով ինքը մի քանի օր ձ•ձ•ել է: Հայտնեց որ տուժողի ամուսնուց 10 տարի առաջ •ույքը վերցրել է պարտքի դիմաց, իսկ •ումարը տուժողից վերցնելուց հետո տուժողին ասել է, որ կարող են •ալ և տանեն իրենցից 10 տարի առաջ վերցրաց •ույքը:
Տուժող` Լաուրա Մարությանը դատաքննության ընթացքում ցուցմունք տվեց այն մասին, որ ճանաչում է ամբաստանյալին, նա իր ամուսնու ընկերն է հանդիսանում: Ամբաստանյալը բնակարան չի ունեցել, քնել է ավտոմեքենայի մեջ և իր ամուսինը առաջարկել է նրան բնակվել իրենց տանը ու նա բնակվել է իրենց տանը շուրջ երկու տարի: Ամբաստանյալը իրենց տանը բնակվելու ընթացքում աշխատել էª վերանորո•ել է ավտոմեքենաներ: Իր ամուսնու նախկին կինը իրենց բնակարանը •աղտնի կերպով •րանցել էր իր անունով և իր ամուսինն ունեցել է դատական •ործ, սակայն ամբաստանյալը նրանց ասել է, որ ունի ծանոթ ու կօ•նի և ուզել է •ումարª 2800 ԱՄՆ դոլար: Իր ամուսինը իր քրոջից վերցրել է 1800 ԱՄՆ դոլար •ումար և տարել տվել են Գրիշին, որը պետք է լուծեր իրենց դատական հարցերը: Մի ամիս այդ •ործը առաջ չի •նացել: Իր ամուսինը ասել է ամբաստանյալին, որ իրենք խափվել են, սակայն ամբաստանյալը ասել է, որ պետք է վաճառի իր ավտոմեքենան և տա այդ •ումարը, որպեսզի այդ •ործը շահեն: Իր ամուսինը ասել է, որ չվաճառի ավտոմեքենան: Հաջորդ օրը ամբաստանյալը հայտնել է, որ վաճառել է իր ավտոմեքենան և •ումարը տվել է Գրիշին, սակայն իրենք չ•իտեն արդյոք նա տվել է այդ •ումարը Գրիշին, թե ոչ: Իրենց տանից մի քանի ան•ամ վտարել են: Իրենք •նացել են ամբաստանյալի հետ բնակվելու և նորից այդ •ումարի շուրջ վիճվել են: Իր ամուսինը թողել •նացել է պահակություն անելու և •նացել են ուրիշ բնակարանում ապրելու ու իրենց իրերը մնացել են նրա տանը: Իրերի կեսը նա տվել է, մյուս կեսնել ասել է, որ վերցնում է պարտքի դիմաց: Իր ամուսինը այդ տան հարցով •տնվում է կալանքի տակ: Այդ ընթացքում ինքը ամբաստանյալին իրենց տանը պահել է: Այդ բնակարանը իր ամուսնու նախկին կինը իր սիրեկանի անունով է արել և այդ բնակարանը վաճառելուց հետո իրեն 4000 ԱՄՆ դոլար •ումար են տվել: Ռաֆիկը իրեն ասել է, որ ջրի հարցով պարտքեր կան և ջրում ծանոթ ունի, որպեսզի ամբողջ •ումարը չվճարի, իրեն տա 450 ԱՄՆ դոլար: Հրապարակում ՎՏԲ-բանկի մոտ պայմանավորվել են: Բնակարան •նողի հետ է նա •նացել, որ իր հետ վկա լինի և 450 ԱՄՆ դոլար տվել է Ռաֆիկին, որը ասել է, որ ուրբաթ օրը թուղթը կբերի կտա, սակայն նա ձ•ձ•ել է և մինչ օրս •ումարը խաբելով չի տվել: Ինքը ամբաստանյալին տվել է 450 ԱՄՆ դոլար Երևան Ջրում Մանազյան 26-ի բնակարան 5-ի ջրի պարտքը մարելու համար: 2014 թվականի մարտ ամսին են վաճառել բնակարանը: Բնակարանում ջրաչափ չի եղել: 450 ԱՄՆ դոլարը ինքը տվել է 2014 թվականի ամռանը: Ինքը և իր ամուսինը ամբաստանյալին •ումար պարտք չեն և եթե պարտ եղել են, ապա ամբաստանյալը դեռևս 10 տարի առաջ իրենցից վերցրել է իրենց •ույքի մի մասը այդ պարտքի դիմաց: Ինքը իր ամուսնու հետ կապի մեջ է և ամուսինը հայտնել է, որ նա •ումար պարտք չի ամբաստանյալին: Ամբաստանյալը իրենից •ումարը վերցնելուց հետո հայտնել է, որ կարող է •ալ և վերցնել 10 տարի առաջ իրենցից պարտքի դիմաց վերցված •ույքը:
Ճառում հայտնեց, որ իր ամուսինը իրեն զան•ահարել և ասել է, որ ամբաստանյալը ում առձեռն տվել է •ումարը թող •նա նրանից էլ ուզիª •ումարը տվել է Գրիշ անունով անձնավորությանը:
Վկաª Բել•եր Մկրտչյանը ցուցմունք տվեց այն մասին, որ չի ճանաչում ամբաստանյալին: Հայտնեց, որ տուժողը իրեն զան•ահարել և հայտնել է, որ •նա Հանրապետության հրապարակ: Ինքը այնտեղ տեսել է տուժողին և ամբաստանյալին, որտեղ տուժողը հայտնել է որ ամբաստանյալին տալիս է •ումար որպեսզի լուծի ջրմուղում եղած պարտքերի հարցը: Իր կինն է Երևան քաղաքի Մանանդյան 26-րդ շենքի 5-րդ բնակարանը ձեռք բերել և իրենք տեղյակ են եղել, որ նախքին բնակիչը ջրի պարտքեր է ունեցել: Ինքը իմացել է, որ տուժողին բնակարանի վաճառքի •ումարից •ումար է տրվել: Տուժողը •ումարը տվել է ամբաստանյալին և նա ասել է, որ •նում է ջրմուղ:
Դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի 342-րդ հոդվածով սահմանված կար•ով հրապարակել է վկա Վկա Գորհար Համբարձումյանը նախաքննության ընթացքում 2014 թվականի հուլիսի 14-ին ցուցմունք է տվել այն մասին, որ իր եղբայրª Լևոն Համբարձումյանը շուրջ 10 տարի դատական վեճերի մեջ է •տնվել իր նախկին կնոջª Օֆելյա Մովսիսյանի հետ, քանի որ վերջինս տիրացել է իրենց հայրական տանը: 2004 թվականի ընթացքում Լևոն Համբարձումյանը վերը նշված քաղ. •ործերի համար իրենից պարտքով վերցրել է 1.800 ԱՄՆ դոլար, իսկ նրա ընկերª Ռաֆայել Գրի•որյանիցª 500 ԱՄն դոլար •ումար: Ըստ ձեռք բերված պայմանավորվածության, Լևոնը պարտք պետք է վերադարձներ դատական •ործերը ավարտելուց հետո: Լևոն Համբարձումյանի կինը Լաուրա Մարությանը վերը նշված բնակարանը վաճառելուց հետո ամուսնու պարտքը չի վերադարձրել պատճառաբանելով, որ ստացված •ումարը քիչ է եղել, իսկ Լևոնը •տնվել է ազատազրկման վայրում:
Այլ ապացույց ճանաչված ՙԵրևան Ջուր՚ ՓԲԸ •լխավոր տնօրենի 25.08.2014 թվականի թիվ ԳԳ/6838 •րությունով համաձայն որիª 2014 թվկանի մայիսի 16-ի դրությամբ Երևան քաղաքի Մանանդյան 26-րդ շենքի 5-րդ բնակարանի պարտքը ջրամատակարարման և ջրահեռացացման ծառայությունների դիմաց կազմել է 513.908 ՀՀ դրամ:
Դատարանի իրավական վերլուծությունները.
Հետազոտելով ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրի•որյանի, տուժող Լաուրա Մարությանի և վկա Բել•եր Մկրտչյանի, ցուցմունքները, հրապարակելով և հետազոտելով •ործին կցված ապացույցներն ու փաստաթղթերը, համադրելով դրանք քրեական •ործի դատական քննությամբ հետազոտված ապացույցների հետ, •նահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` •ործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից` դատարանը •տնում է հետևյալը.
ՙՄարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին՚ եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի համաձայն`
ՙ1. Յուրաքանչյուր ոք, երբ որոշվում են նրա քաղաքացիական իրավունքներն ու պարտականությունները կամ նրան ներկայացված ցանկացած քրեական մեղադրանքի առնչությամբ, ունի օրենքի հիման վրա ստեղծված անկախ ու անաչառ դատարանի կողմից ողջամիտ ժամկետում արդարացի և հրապարակային դատաքննության իրավունք ¥…¤: 2. Յուրաքանչյուր ոք, ով մեղադրվում է քրեական հանցա•ործության մեջ, համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ օրենքին համապատասխան:¥…¤՚:
ՙՄարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին՚ եվրոպական կոնվենցիայի 7-րդ հոդվածի համաձայնª ՙՈչ ոք չպետք է մեղավոր ճանաչվի որևէ •ործողության կամ ան•ործության համար, որը կատարման պահին •ործող ներպետական կամ միջազ•ային իրավունքի համաձայն, հանցա•ործություն չի համարվել: (…)՚:
ՀՀ Սահմանադրության 21-րդ հոդվածի համաձայն`
ՙ(…) Մեղադրյալը պարտավոր չէ ապացուցել իր անմեղությունը: Չփարատված կասկածները մեկնաբանվում են հօ•ուտ մեղադրյալի:՚:
ՀՀ քրեական օրենս•րքի 3-րդ հոդվածի համաձայն`
ՙՔրեական պատասխանատվության միակ հիմքը հանցանք, այսինքն` այնպիսի արարք կատարելն է, որն իր մեջ պարունակում է քրեական օրենքով նախատեսված հանցակազմի բոլոր հատկանիշները:՚:
ՀՀ քրեական օրենս•րքի 5-րդ հոդվածի համաձայն`
ՙ1. Արարքի հանցավորությունը, դրա պատժելիությունը և քրեաիրավական այլ հետևանքները որոշվում են միայն քրեական օրենքով:
2. Քրեական օրենքն անալո•իայով կիրառելն ար•ելվում է:՚:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի 18-րդ հոդվածի համաձայն`
ՙ(…) Հանցանք •ործելու մեջ անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա, այն պետք է հաստատվի •ործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ:
4. Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր կասկածները, որոնք չեն կարող փարատվել սույն օրենս•րքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակար•ի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօ•ուտ մեղադրյալի կամ կասկածյալի: (…)՚:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի 127-րդ հոդվածի համաձայն`
ՙ1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է •նահատման` վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` •ործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից:
2. Հետաքննության մարմնի աշխատակիցը, քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով օրենքով, ապացույցները •նահատում են ապացույցների համակցության մեջ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված իրենց ներքին համոզմամբ՚:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի 365-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայնª
ՙՄեղադրական դատավճիռը չի կարող հիմնված լինել ենթադրությունների վրա և կայացվում է միայն այն դեպքում« երբ հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունն ապացուցված է դատական քննության ընթացքում: Հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունը կարող է համարվել ապացուցված« եթե դատարանը« ղեկավարվելով անմեղության կանխավարկածով« հիմնվելով պատշաճ իրավական ընթացակար•ի շրջանակներում դատական քննության ընթացքում •ործի հան•ամանքների հետազոտման արդյունքների վրա« դատաքննության ժամանակ հետազոտված հավաստի ապացույցների հիման վրա« ամբաստանյալի մեղավորության մասին չփարատվող բոլոր կասկածները նրա օ•տին մեկնաբանելով« սույն օրենս•րքի 360 հոդվածի առաջին մասի 1-4-րդ կետերում նշված հարցերին տալիս է հաստատող պատասխաններ՚:
Վերո•րյալ նորմերի վերլուծությունից բխում է, որ արարքը հանցավոր ճանաչելու համար անհրաժեշտ են հետևյալ պայմանների միաժամանակյա առկայությունըª
ա/ արարքը պետք է նախատեսված լինի քրեական օրենքով,
բ/ այն պետք է բովանդակի հանցակազմի բոլոր հատկանիշները:
Այլ կերպª նշված պայմաններից որևէ մեկի բացակայությունը բացառում է հանցանքի առկայությունը: Նշված հետևությունը բխում է նաև Վճռաբեկ դատարանիª Տի•րան Շմավոնյանի •ործով արտահայտած իրավական դիրքորոշումից, որի համաձայնª ՙԱրարքը ճանաչվում է հանցավոր միայն այն դեպքում, երբ առկա են քրեական օրենքով նախատեսված բոլոր հատկանիշները: Հանցա•ործությունն իրենից ներկայացնում է չորս պարտադիր տարրերի միասնություն, այն էª օբյեկտ, օբյեկտիվ կողմ, սուբյեկտ, սուբյեկտիվ կողմ: Նշվածներից թեկուզ մեկի բացակայությունը անձի արարքում վկայում է հանցակազմի բացակայության մասին:՚ (տես° ՀՀ վճռաբեկ դատարանի Տի•րան Ժորայի Շմավոնյանի •ործով 2007 թվականի հուլիսի 13-ի թիվ ՎԲ-107/07 որոշումը):
Այսպիսով, արարքը հանցա•ործություն ճանաչելու համար այն պետք է նախատեսված լինի քրեական օրենս•րքով և բովանդակի հանցակազմի բոլոր տարրերը:
Մեջբերված նորմերով սահմանված է նաև օրինականության սկզբունքը, որի անբաժանելի տարրն է ՙչկա հանցա•ործություն և պատիժ, եթե այն սահմանված չէ օրենքով՚ ¥nullum crimen, nulla poena sine lege¤ կանոնը: Վերջինս իր արտացոլումն է •տել ինչպես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի (այսուհետ նաևª Եվրոպական դատարան), այնպես էլ Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային պրակտիկայում:
Այսպես, Ս.Ռ.-ն ընդդեմ Միացյալ Թա•ավորության և Ս.Վ.-ն ընդդեմ Միացյալ Թա•ավորության •ործերով Եվրոպական դատարանն արձանա•րել է, որ Եվրոպական կոնվենցիայի 7-րդ հոդվածում ամրա•րված երաշխիքները, լինելով օրենքի •երակայության էական տարրեր, Կոնվենցիայի պաշտպանության համակար•ում կայուն տեղ ունեն, և դա հատկապես ընդ•ծվում է այն փաստով, որ Կոնվենցիայի 15-րդ հոդվածի համաձայն` ան•ամ պատերազմի կամ արտակար• դրության ժամանակ 7-րդ հոդվածից որևէ շեղում չի թույլատրվում: Վերջինս, ելնելով իր առարկայից և նպատակից, պետք է այնպես մեկնաբանվի ու կիրառվի, որպեսզի նախատեսի կամայական մեղադրման, դատապարտման և պատժման դեմ ուղղված արդյունավետ երաշխիքներ (տե°ս Ս.Ռ.-ն ընդդեմ Միացյալ Թա•ավորության •ործով (C.R. v. THE UNITED KINGDOM), 1995 թվականի նոյեմբերի 22-ի վճիռը, •ան•ատ թիվ 20190/92, կետ 32, Ս.Վ.-ն ընդդեմ Միացյալ Թա•ավորության •ործով (S.W. v. THE UNITED KINGDOM), 1995 թվականի նոյեմբերի 22-ի վճիռը, •ան•ատ թիվ 20166/92, կետ 34):
Կոկկինակիսն ընդդեմ Հունաստանի •ործով վճռում Եվրոպական դատարանը դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ Եվրոպական կոնվենցիայի 7-րդ հոդվածի 1-ին կետը նախատեսված չէ միայն նրա համար, որ ի վնաս մեղադրյալի հետադարձության կար•ով քրեական օրենքի կիրառումն ար•ելվի: Այն ընդհանուր առմամբ ամրա•րում է նաև այն սկզբունքը, որ միայն օրենքը կարող է սահմանել հանցանքը և նախատեսել պատիժը ¥nullum crimen, nulla poena sine lege¤, ինչպես նաև այն սկզբունքը, որ քրեական օրենքը չպետք է ի վնաս մեղադրյալի տարածական մեկնաբանության ենթարկվի, օրինակª այն չպետք է կիրառվի անալո•իայով (տե°ս Կոկկինակիսն ընդդեմ Հունաստանի •ործով (KOKKINAKIS v. GREECE), 1993 թվականի մայիսի 25-ի վճիռը, •ան•ատ թիվ 14307/88, կետ 52):
Քննարկվող կանոնն իր արտացոլումն է •տել նաև Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային պրակտիկայում: Մասնավորապես Վարուժան Ավետիսյանի •ործով որոշմամբª Վճռաբեկ դատարանն արձանա•րել է, որ ՙ(…) [Ա]նձին հանցա•ործություն (հանցա•ործություններ) կատարելու մեջ մեղավոր ճանաչելու և այդ հանցա•ործության (հանցա•ործությունների) համար պատիժ նշանակելու միակ հիմքն է կատարման պահին նրա արարքն օրենքով հանցա•ործություն համարվելը և այդ հանցա•ործության համար պատիժ նախատեսված լինելը: Ոչ ոք չի կարող ենթարկվել քրեական պատասխանատվության և պատժի այլ կերպ, քան օրենքով ուղղակիորեն նախատեսված դեպքերում, կար•ով և չափով: Անձը չի կարող ենթարկվել պատասխանատվության այնպիսի արարքի համար, որն իրավական որոշակիության չափանիշին բավարարող եղանակով նախատեսված չէ •ործող օրենքով: Անձը չի կարող ենթարկվել նաև այնպիսի պատժի, որը նախատեսված չէ •ործող օրենքով:
(…) ՙ[Չ]կա հանցա•ործություն և պատիժ, եթե այն սահմանված չէ օրենքով՚ ¥nullum crimen, nulla poena sine lege¤ կանոնը համընդհանուր ճանաչում ստացած հիմնարար սկզբունք է և իրավունքի •երակայության կարևորա•ույն տարր: Այն բացարձակ նշանակություն ունի մարդու իրավունքների պաշտպանության համակար•ում, հետևաբար նշված սկզբունքից որևէ շեղում անթույլատրելի է՚ (տե°ս Վարուժան Գա•իկի Ավետիսյանի •ործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի հոկտեմբերի 20-ի թիվ ՍԴ3/0013/01/11 որոշման 13-րդ կետը: Nullum crimen, nulla poena sine lege սկզբունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է նաև Երվանդ Մելքոնյանի վերաբերյալ 2011 թվականի մայիսի 11-ի թիվ ԵՇԴ/0090/01/10 որոշման 14-16-րդ կետերում):
ՀՀ քրեական օրենս•րքի 322-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
ՙԻնքնիրավչությունը օրենքով կամ այլ նորմատիվ իրավական ակտով սահմանված կար•ի խախտմամբ իր իրական կամ ենթադրյալ իրավունքներն ինքնակամ (ինքնա•լուխ) իրականացնելն է, որն էական վնաս է պատճառել անձանց իրավունքներին կամ օրինական շահերին կամ խոշոր վնաս` պետական կամ հասարակական շահերին (…)՚:
Ինքնիրավչության հանցակազմին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Վարդան Պետրոսյանի •ործով որոշմամբ և իրավական դիրքորոշում է արտահայտել այն մասին, որ. ՙԻնքնիրավչությունը դասվում է կառավարման կար•ի դեմ ուղղված հանցա•ործությունների շարքին և բնութա•րվում որպես կառավարման սուբյեկտ չհանդիսացող անձի կողմից պետական կառավարման նորմալ •ործունեության ապահովմանն ուղղված հասարակական հարաբերությունների դեմ ոտնձ•ող հանցա•ործություն: Կառավարման կար•ի դեմ ուղղված հանցա•ործությունների, այդ թվումª ինքնիրավչության տեսակային օբյեկտ են պետական կառավարման նորմալ •ործունեության ապահովմանն ուղղված այն հասարակական հարաբերությունները, որոնք ծավալվում են իշխանության մարմինների և ֆիզիկական ու իրավաբանական անձանց միջև:
Ինքնիրավչության հիմնական անմիջական օբյեկտն անձանց կողմից իրենց իրավունքների ու ազատությունների իրականացմանª նորմատիվ իրավական ակտերով սահմանված կար•ն է, ինչպես նաև ֆիզիկական և իրավաբանական անձանց իրավունքներն ու օրինական շահերը:
Նշված հանցա•ործության օբյեկտիվ կողմը դրսևորվում է միայն ակտիվ վարքա•ծով` •ործողությամբ: Ընդ որում, անհրաժեշտ է, որ այդ •ործողության իրավաչափությունը վիճարկվի անձի ¥կազմակերպության) կողմից: Տվյալ դեպքում որպես վիճարկում հարկ է հասկանալ շահա•ր•իռ անձի կողմից իրավապահ մարմիններին համապատասխան հայտարարություն ¥դիմում, բողոք) ներկայացնելը` ինքնիրավ •ործողությունների արդյունքում իրավունքների և օրինական շահերի խախտման վերաբերյալ:
Ինքնիրավչության օբյեկտիվ կողմի պարտադիր հատկանիշ է •ործողության կատարման եղանակը. հանցավորը •ործում է ինքնակամ, ինքնա•լուխ կերպով, իրավունքի իրականացմանª օրենքով կամ այլ նորմատիվ իրավական ակտով սահմանված կար•ի խախտմամբ: Ընդ որում, արարքը որպես ինքնիրավչություն որակելու համար որևէ նշանակություն չունի, թե հանցավորի •ործողություններն ուղղված են եղել իրական, թե ենթադրյալ իրավունքի իրականացմանը:
Ինքնիրավչության հանցակազմը նյութական է, այսինքն` հանցա•ործությունն ավարտված է համարվում այլ անձանց իրավունքներին և օրինական շահերին էական, իսկ պետության ու հասարակության շահերին` խոշոր վնաս պատճառելու դեպքում: Ինքնիրավչությունը, որի արդյունքում էական վնաս չի պատճառվել, քրեորեն հետապնդելի արարք չէ:
Վնասը կարող է դրսևորվել ինչպես նյութական, այնպես էլ անձի սահմանադրական և այլ իրավունքների խախտման տեսքով, կարևորն այն է, որ ինքնիրավ •ործողության և առաջացած վնասի միջև լինի պատճառահետևանքային կապ: Պատճառված վնասի էական լինելը պետք է որոշվի յուրաքանչյուր դեպքումª ելնելով •ործի կոնկրետ հան•ամանքներից:
Հանցա•ործության սուբյեկտիվ կողմը բնութա•րվում է դիտավորությամբ. հանցավորը կարծում է, որ ինքն ունի որոշակի իրավունք, •իտակցում է, որ այդ իրավունքը վիճարկվում է այլ անձի կամ կազմակերպության կողմից, և ինքն իրականացնում է այդ իրավունքը օրենքով կամ այլ նորմատիվ իրավական ակտով սահմանված կար•ի խախտմամբ: Հանրորեն վտան•ավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի վերաբերմունքը կարող է դրսևորվել ինչպես ուղղակի, այնպես էլ անուղղակի դիտավորությամբ: Ինքնիրավչության սուբյեկտ կարող է լինել 16 տարին լրացած մեղսունակ ֆիզիկական անձը՚ (տե°ս Վարդան Միշիկի Պետրոսյանի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի դեկտեմբերի 23-ի թիվ ԱՎԴ1/0063/01/09 որոշման 12-14-րդ կետերը):
Վերո•րյալ նորմերի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշման համադրմամբ դատարանն արձանա•րում է, որ արարքն ինքնիրավչություն որակելու համար անհրաժեշտ է նշված հանցակազմի բոլոր տարրերի առկայությունը: Մասնավորապես, անձին մեղսա•րված արարքում պետք է հստակ նշվի.
1/ այն օրենքը կամ այլ նորմատիվ իրավական ակտը, որով սահմանված կար•ի խախտմամբ անձը, դիտավորությամբ, ինքնակամ (ինքնա•լուխ) իրականացրել է իր իրական կամ ենթադրյալ իրավունքներն,
2/ այն էական վնասը, որը անձի ինքնակամ •ործողությունների հետևանքով պատճառվել է անձանց իրավունքներին կամ օրինական շահերին կամ խոշոր վնասը, որը պատճառվել է պետական կամ հասարակական շահերին,
3/ ինքնիրավ •ործողության և առաջացած վնասի միջև առկա պատճառահետևանքային կապը:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի 202-րդ հոդվածի համաձայն`
ՙ1. Անձին որպես մեղադրյալ ներ•րավելու հիմքը նրա կողմից հանցանքի կատարումը վկայող բավարար ապացույցների համակցությունն է:(…) 3. Որոշման նկարա•րական-պատճառաբանական մասում նշվում են (…), մեղադրանքի ձևակերպումըª նշելով հանցա•ործության տեղը, ժամանակը, եղանակը և մյուս հան•ամանքները, որքանով դրանք պարզված են •ործի նյութերով: Եզրափակիչ մասում շարադրվում է անձին •ործով որպես մեղադրյալ ներ•րավելու մասին որոշումը և քրեական օրենս•րքի հոդվածը, հոդվածի մասը կամ կետը, որով նախատեսված է կատարված հանցանքի համար պատասխանատվությունը: (…)՚:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի 270-րդ հոդվածի համաձայնª ՙ1. Մեղադրական եզրակացությունը բաղկացած է նկարա•րական-պատճառաբանական և եզրափակիչ մասերից:
2. Նկարա•րական-պատճառաբանական մասում քննիչը շարադրում է հանցա•ործության հան•ամանքները, մեղադրյալին, ինչպես նաև տուժողին բնութա•րող հան•ամանքները, մեղադրյալի մեղավորությունը հաստատող ապացույցները, ի պաշտպանություն նրա բերվող փաստարկները և այդ փաստարկների ստու•ման արդյունքում հավաքված ապացույցները (…):
3. Եզրափակիչ մասում շարադրվում են մեղադրյալի մասին տեղեկությունները և առաջադրված մեղադրանքի ձևակերպումըª նշելով տվյալ հանցա•ործությունը նախատեսող քրեական օրենքի նորմերը՚:(…)՚:
Մեջբերված քրեադատավարական դրույթները Վճռաբեկ դատարանի կողմից համակար•ային վերլուծության են ենթարկվել Ա.Պապյանի վերաբերյալ որոշման մեջ, որտեղ Վճռաբեկ դատարանը մեկնաբանել է նաև ՙմեղադրանքի ձևակերպում՚ եզրույթը: Նշված որոշման մեջ արտահայտված իրավական դիրքորոշման համաձայնª
ՙ(…) ՙմեղադրանքի ձևակերպում՚ եզրույթ[ի] կառուցվածքն իրենից ներկայացնում է.
ա) •ործով հաստատված, հանրության համար վտան•ավոր և հակաիրավական փաստերը, որոնք համապատասխանում են կոնկրետ հանցակազմի հատկանիշներին,
բ) քրեական օրենքի կոնկրետ նորմը, որի հատկանիշներին համապատասխանում են մեղադրյալի •ործողությունները կամ ան•ործությունը կազմող փաստերը:
Վերոնշյալ դատողության հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանա•րում է, որ մեղադրանքի ձևակերպումը պետք է արտացոլի մեղսա•րվող •ործողությունների կամ ան•ործության բովանդակությունը, հետևաբար պետք է ներառի հանցակազմի բոլոր պարտադիր հատկանիշները բնութա•րող փաստական տվյալները: Փաստական տվյալների ներառումն անհրաժեշտ նախապայման է, որպեսզի մեղադրանքի մեջ նշվի այն քրեական օրենքը, որով նախատեսված են հանրության համար վտան•ավոր, հակաիրավական և քրեորեն պատժելի արարքի հատկանիշները, այսինքն` հան•եցնի մեղադրանքում ձևակերպված արարքին համապատասխան իրավաբանական •նահատական տալուն:
Վճռաբեկ դատարանի կողմից մեղադրանքի ձևակերպման կարևորումը պայմանավորված է այն հան•ամանքով, որ համապատասխան դատավարական փաստաթղթերում (անձին որպես մեղադրյալ ներ•րավելու մասին որոշում, մեղադրական եզրակացություն) դրա առկայությունը հնարավորություն է տալիս քրեական հետապնդման ենթարկվող անձին արդյունավետ կերպով իրականացնել իր պաշտպանության իրավունքը՚ (տե°ս Արկադի Պապյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի նոյեմբերի 5-ի թիվ ՏԴ/0115/01/09 որոշման 18-19-րդ կետերը):
Նախաքննական մարմնի կողմից ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրի•որյանին մեղադրանք է առաջադրվել այն արարքի համար, որ նա օրենքով սահամանված կար•ի խախտմամբ իր իրական իրավունքն իրականացնելով, 2014 թվականի մայիսի 16-ին, ժամը 12:00-ի սահմաններում Երևանի Նալբանդյան 46-րդ շենքի մոտ, իր ծանոթ Լևոն Համբարձումյանիª 2004-2005 թթ. ընթացքում իրեն ունեցած պարտքի •ումարը ստանալու նպատակով, վերջինիս կնոջըª Լաուրա Հրաչիկի Մարությանին մոլորության մեջ •ցելով. Լ.Համբարձումյանիª Երևանի Մանանդյան փողոցի 26-րդ շենքի թիվ 5-րդ նախկին բնակարանի ջրօ•տա•ործման վարձավճարի պարտքը մարելու պատրվակով, Լ.Մարությանից ստացել է 186.233 ՀՀ դրամին համարժեք 450 ԱՄՆ դոլար •ումար, սակայն վճարում չի կատարել և •ումարը հաշվարկել որպես պարտքի մարում, որը էական վնաս է պատճառել Լ.Մարությանի իրավունքներին և օրինական շահերին:
Ռ.Գրի•որյանին առաջադրված մեղադրանքը վերլուծելով վերո•րյալ նորմերի և Վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո, դատարանն արձանա•րում է, որ այն չի բխում ինչպես նշված իրավանորմերի, այնպես էլ Վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումներից: Այն անորոշ է և անհստակ, չի բովանդակում հանցակազմի բոլոր պարտադիր հատկանիշները բնութա•րող փաստական տվյալներ:
Դատարանը արձանա•րում է, որ մեղադրանքի հիմքում դրվել են Ռաֆայել Գրի•որյանի ցուցմունքը, վկաª Գոհար Համբարձումյանի ցուցմունքը և ՙԵրևան Ջուր՚ ՓԲԸ •լխավոր տնօրենի 25.08.2014 թվականի թիվ ԳԳ/6838 •րությունը, սակայն դատարանը ամբաստանյալի ցուցմունքը արժանահավատ չի համարում այն նպատակ է հետապնդում խույս տալ քրեական պատասխանատվությունից ու պատժից, քանի որ դատարանում տված ցուցմունքում ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրի•որյանը նշել է, որ պարտքի դիմաց 10 տարի առաջ Լևոն Համբարձումյանից վերցրել է •ույք: Վկա Գոհար Համբարձումյանի ներկայությունը դատարանում հնարավոր չի եղել ապահովել, որի նախաքննական ցուցմունքը դատարանը նույնպես արժանահավատ չի համարում, քանի որ տուժողը և նախաքննությամբ և դատաքննությամբ հայտնել է, որ ոչ ինքը և ոչ էլ իր ամուսինը ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրի•որյանին պարտք չեն եղել և եթե ան•ամ իր ամուսինը պարտք եղել է, ապա դեռևս 10 տարի առաջ ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրի•որյանը պարտքի դիմաց վերցրել է իրենց պատկանող •ույքը, իսկ վկա` Լևոն Համբարձումյանը չի հայտնել, որ Ռաֆայել Գրի•որյանին պարտք է եղել, ինչպես նաև տուժող Լ.Մարությանը դատարանում հայտնել է, որ իր ամուսինը հեռախոսազան•ի միջոցով իրեն հայտնել է, որ ամբաստանյալ Ռ.Գրի•որյանին պարտք չէ: Վկա` Լևոն Համբարձումյանի կողմից ցուցմունք տալուց հրաժարվելը նախաքննական մարմնի կողմից •նահատական չի տվել: Դատարանը արձանա•րում է, որ նախաքննության ընթացքում Լևոն Համբարձումյանի կողմից ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրի•որյանին պարտք լինելու հան•ամանքի մասին նշել են միայն վկա Գոհար Համբարձումյանը և ամբաստանյալ Ռաֆայել Գարի•որյանը, սակայն նախաքննության ընթացքում ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրի•որյանը և վկա Գոհար Համբարձումյանը վկա Լևոն Համբարձումյանի հետ չեն առերես հարցաքննվել և որևէ կերպ չի հիմնավորվել այն փաստը, որ ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրի•որյանը պարտքով •ումար է տվել Լևոն Համբարձումյանին, որի պայմաններում դատարանը •տնում է, որ ամբաստանյալ Ռ.Գրի•որյանը չէր կարող օրենքով սահամանված կար•ի խախտմամբ իր իրական իրավունքն ինքնա•լուխ իրականացնելով, էական վնաս պատճառել անձանց իրավունքներին կամ օրինական շահերին:
Այսպիսով, ստու•ելով ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրի•որյանի կողմից, ՀՀ քրեական օրենս•րքի 322-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարք կատարելու վերաբերյալ •ործով ձեռք բերված ապացույցները դրանց վերլուծության, այլ ապացույցների հետ համադրելու միջոցով, •նահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` •ործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ` դատարանը •տնում է, որ ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրի•որյանին ՀՀ քրեական օրենս•րքի 322-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղսա•րված արարքում բացակայում է հանցակազմը, ինչպես նաև իրավական որոշակիության չափանիշին բավարարող եղանակով այն նախատեսված չէ •ործող օրենքով, ուստի Ռաֆայել Գրի•որյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման և նա պետք է արդարացվի` հանցակազմի բացակայության պատճառաբանությամբ:
Դատարանի նման եզրահան•ումը մեծապես պայմանավորված է նաև ՙՉկա հանցա•ործություն և պատիժ, եթե այն սահմանված չէ օրենքով՚ ¥nullum crimen, nulla poena sine lege¤ կանոնը` որպես համընդհանուր ճանաչում ստացած հիմնարար սկզբունք և իրավունքի •երակայության կարևորա•ույն տարր, ապահովելու և երաշխավորելու պահանջով:
Այլ փաստաթուղթ ճանաչված ՙԵրևան Ջուր՚ ՓԲԸ •լխավոր տնօրենի 25.08.2014 թվականի թիվ ԳԳ/6838 •րությունը պետք է թողնել քրեական •ործի նյութերին կցված:
Քննարկելով խափանման միջոցի հարցը` դատարանը •տնում է, որ ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրի•որյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված չհեռանալու մասին ստորա•րությունը պետք է վերացնել:
Եզրափակիչ մաս.
Ելնելով վերո•րյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի 35-րդ, 151-րդ, 309-րդ, 357-360-րդ, 366-րդ և 369-372-րդ հոդվածներով` Դատարանը
Վ Ճ Ռ Ե Ց`
Ռաֆայել Հայկի Գրի•որյանին ՀՀ քրեական օրենս•րքի 322-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքում ճանաչել անմեղ և արդարացնել:
Ռաֆայել Հայկի Գրի•որյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց` ընտրված ստորա•րություն չհեռանալու մասին, վերացնել:
Ռաֆայել Հայկի Գրի•որյանին պարզաբանել ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի 66-րդ և 67-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարացվածի և նրան պատճառված /հնարավոր/ վնասի հատուցման` նրա իրավունքներն ու հատուցման կար•ը:
Այլ ապացույց ճանաչված ՙԵրևան Ջուր՚ ՓԲ ընկերության •լխավոր տնօրենի 25.08.2014 թվականի թիվ ԳԳ/6838 •րությունը թողնել քրեական •ործին կցված:
Սույն դատավճիռը վերաքննության կար•ով կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` հրապարակման պահից մեկ ամսվա ընթացքում:
ԴԱՏԱՎՈՐ` Ա. ԲԵԿԹԱՇՅԱՆ
Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը
Նախա•ահությամբ դատավոր` Արմեն Բեկթաշյանի
քարտուղարությամբ` Կարինե Կարապետյանի
Սուսաննա Պետրոսյանի
մասնակցությամբ`
մեղադրող` Արթուր Մանուկյանի
տուժող` Լաուրա Մարությանի
ամբաստանյալ` Ռաֆայել Գրի•որյանի
2015 թվականի ապրիլի 03-ին, Երևան քաղաքում, դռնբաց դատական նիստում, քննեց քրեական •ործն ըստ մեղադրանքի`
Ռաֆայել Հայկի Գրի•որյանի` ծնված 01.12.1948 թվականին Երևան քաղաքում, ազ•ությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, 8-ամյա կրթությամբ, աշխատում է ՙՍեր•եյ Գրուպ՚ ՍՊԸ-ում որպես պահակ, հաշվառում և անձնա•իր չունի, փաստացի բնակվում է` Երևան քաղաքի Բա•րատունյաց 6-րդ նրբանցքի ՙՍեր•եյ Գրուպ՚ ՍՊԸ-ի տարաքում:
Ռաֆայել Հայկի Գրի•որյանը մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենս•րքի 322-րդ հոդվածի 1-ին մասով:
2014 թվականի օ•ոստոսի 11-ի որոշմամբ մեղադրյալ Ռաֆայել Հայկի Գրի•որյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել ստորա•րություն չհեռանալու մասին:
Գործի դատավարական նախապատմությունը.
2014 հունիսի 03-ին ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնական բաժնում Լաուրա Հրաչիկի Մարությանը հաղորդում է տվել այն մասին, որ իր ծանոթ Ռաֆիկ Գրի•որյանը հայ ջրմուղում իր ունեցած պարտքը մարելու պատրվակով ս/թ մայիսի 16-ին ժամը 12:30-ից 13:00-ն ընկած ժամանակահատվածում Նալբանդյան 46 հասցեի մոտից իրենից վերցրել է 450 ԱՄՆ դոլար •ումար, սակայն խափեությամբ և չարաշահելով իր վստահությունը տիրացել է նշված •ումարին և չի կատարաել իր ստանձնած պարտականությունը: Ինքը բողոքում է Ռ.Գրի•որյանի դեմ և ցանկանում է, որ նա ենթարկվի քրեական պատասխանատվության, դեպքի մասին նակինում ոստիկանություն չի դիմել:
2014 թվականի հունիսի 18-ին ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի քննչական բաժնի ավա• քննիչ Ռ.Նազարյանի կողմից որոշում է կայացվել ՀՀ քրեական օրենս•րքի 178-րդ հոդվածի 1-ին մասով 15107014 քրեական •ործ հարուցելու և վարույթ ընդունելու մասին:
2014 թվականի հունիսի 24-ին ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի քննչական բաժնի ավա• քննիչ Ռ.Նազարյանի կողմից որոշում է կայացվել թիվ 15104014 քրեական •ործով Լաուրա Մարությանին տուժող ճանաչելու մասին:
2014 թվականի օ•ոստոսի 11-ին ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի քննչական բաժնի ավա• քննիչ Ռ.Նազարյանի կողմից որոշում է կայացվել թիվ 15104014 քրեական •ործով Ռաֆայել Հայկի Գրի•որյանին որպես մեղադրյալ ներ•րավելու մասին և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենս•րքի 322-րդ հոդվածի 1-ին մասով այն բանի համար, որ նա օրենքով սահամանված կար•ի խախտմամբ իր իրական իրավունքն իրականացնելով, 2014 թվականի մայիսի 16-ին, ժամը 12:00-ի սահմաններում Երևանի Նալբանդյան 46-րդ շենքի մոտ , իր ծանոթ Լևոն Համբարձումյանիª 2004-2005 թթ. ընթացքում իրեն ունեցած պարտքի •ումարը ստանալու նպատակով, վերջինիս կնոջըª Լաուրա Հրաչիկի Մարությանին մոլորության մեջ •ցելով. Լ.Համբարձումյանիª Երևանի Մանանդյան փողոցի 26-րդ շենքի թիվ 5 նախկին բնակարանի ջրօ•տա•ործման վարձավճարի պարտքը մարելու պատրվակով, Լ.Մարությանից ստացել է 186.233 ՀՀ դրամին համարժեք 450 ԱՄՆ դոլար •ումար, սակայն վճարում չի կատարել և •ումարը հաշվարկել որպես պարտքի մարում, որը էական վնաս է պատճառել Լ.Մարությանի իրավունքներին և օրինական շահերին:
2014 թվականի օ•ոստոսի 11-ին ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի քննչական բաժնի ավա• քննիչ Ռ.Նազարյանի կողմից որոշում է կայացվել թիվ 15104014 քրեական •ործով Ռաֆայել Հայկի Գրի•որյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ստորա•րություն չհեռանալու մասին մասին ընտրելու վերաբերյալ:
2014 թվականի օ•ոստոսի 27-ին ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի քննչական բաժնի ավա• քննիչ Ռ.Նազարյանի կողմից որոշում է կայացվել թիվ 15104014 քրեական •ործով ՙԵրևան Ջուր՚ ՓԲԸ •լխավոր տնօրենի 25.08.2014 թվականի թիվ ԳԳ/6838 •րությունը այլ փաստաթուղթ ճանաչելու մասին:
2014 թվականի սեպտեմբերի 04-ին քրեական •ործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան:
Ապացույցների հետազոտում
Ամբաստանյալ` Ռաֆայել Գրի•որյանը ՀՀ քրեական օրենս•րքի 322-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չճանաչեց և ցուցմունք տվեց այն մասին, որ տուժողն է իրեն զան•ահարել և կանչել, որ ջրի հարցը շեղ ճանապարհով լուծեն: Տուժողի ամուսինը իրեն •ումար է պարտք եղել և ինքը •ործ է ունեցել նրա ամուսնու հետ: Իրենք միասին բնակվել են և այդ ընթացքում ինքը աշխատել է: ԴԱՀԿ-ն իր ունեցած-չունեցածը տարել է, հետո ինքը իր ավտոմեքենան վաճառել և •ումար է տվել նրանց փաստաբանի հարցերը լուծելու համար: Ինքը •ործ է ունեցել տուժողի ամուսնու հետ և իրեն պարտք է եղել նա: Ամուսնու կալանքի տակ •տնվելու ժամանակ է վաճառել բնակարանը: Ինքը մինչ բնակարանը վաճառելը տուժողի ամուսնուց պահանջել է պարտքը վերադարձնել: Գումարը տուժողը իրեն տվել է ջրի պարտքը մարելու համար, սակայն այդ •ումարով ինքը ջրի վարձի •ումար չի մարել: Այդ •ումարը վերցրել է որպես իր պարտքի մարում: Գումարը պարտքով տվել է Լևոն Համբարձումյանին, սակայն նրանից չի կարողացել պարտքը վերցնել, քանի որ նա •տնվել է կալանքի տակ: Նրա ամուսինը •տնվել է կալանքի տակ և այդ ընթացքում տուժողը զան•ահարել է իրեն ջրի հարցի հետ կապված և դա իր հարմար առիթ է եղել: Տուժողը իրեն հայտնել է, որ ջրի հետ կապված պարտք է մնացել 900 ԱՄՆ դոլար և ինքը տուժողին ասել է, որ իրեն 450 ԱՄՆ դոլար •ումար տա ու ինքը կլուծի մնացած պարտքի հարցը: Ինքը զան•ահարել և ժամադրվել է տուժողի հետ` հրապարակում: Տուժողը եկել է հանդիպման վկա` Բել•եր Մկրտչյանի հետ: Քանի որ նրանք իրեն 10 տարի սպասեցրել են, այդ պատճառով ինքը մի քանի օր ձ•ձ•ել է: Հայտնեց որ տուժողի ամուսնուց 10 տարի առաջ •ույքը վերցրել է պարտքի դիմաց, իսկ •ումարը տուժողից վերցնելուց հետո տուժողին ասել է, որ կարող են •ալ և տանեն իրենցից 10 տարի առաջ վերցրաց •ույքը:
Տուժող` Լաուրա Մարությանը դատաքննության ընթացքում ցուցմունք տվեց այն մասին, որ ճանաչում է ամբաստանյալին, նա իր ամուսնու ընկերն է հանդիսանում: Ամբաստանյալը բնակարան չի ունեցել, քնել է ավտոմեքենայի մեջ և իր ամուսինը առաջարկել է նրան բնակվել իրենց տանը ու նա բնակվել է իրենց տանը շուրջ երկու տարի: Ամբաստանյալը իրենց տանը բնակվելու ընթացքում աշխատել էª վերանորո•ել է ավտոմեքենաներ: Իր ամուսնու նախկին կինը իրենց բնակարանը •աղտնի կերպով •րանցել էր իր անունով և իր ամուսինն ունեցել է դատական •ործ, սակայն ամբաստանյալը նրանց ասել է, որ ունի ծանոթ ու կօ•նի և ուզել է •ումարª 2800 ԱՄՆ դոլար: Իր ամուսինը իր քրոջից վերցրել է 1800 ԱՄՆ դոլար •ումար և տարել տվել են Գրիշին, որը պետք է լուծեր իրենց դատական հարցերը: Մի ամիս այդ •ործը առաջ չի •նացել: Իր ամուսինը ասել է ամբաստանյալին, որ իրենք խափվել են, սակայն ամբաստանյալը ասել է, որ պետք է վաճառի իր ավտոմեքենան և տա այդ •ումարը, որպեսզի այդ •ործը շահեն: Իր ամուսինը ասել է, որ չվաճառի ավտոմեքենան: Հաջորդ օրը ամբաստանյալը հայտնել է, որ վաճառել է իր ավտոմեքենան և •ումարը տվել է Գրիշին, սակայն իրենք չ•իտեն արդյոք նա տվել է այդ •ումարը Գրիշին, թե ոչ: Իրենց տանից մի քանի ան•ամ վտարել են: Իրենք •նացել են ամբաստանյալի հետ բնակվելու և նորից այդ •ումարի շուրջ վիճվել են: Իր ամուսինը թողել •նացել է պահակություն անելու և •նացել են ուրիշ բնակարանում ապրելու ու իրենց իրերը մնացել են նրա տանը: Իրերի կեսը նա տվել է, մյուս կեսնել ասել է, որ վերցնում է պարտքի դիմաց: Իր ամուսինը այդ տան հարցով •տնվում է կալանքի տակ: Այդ ընթացքում ինքը ամբաստանյալին իրենց տանը պահել է: Այդ բնակարանը իր ամուսնու նախկին կինը իր սիրեկանի անունով է արել և այդ բնակարանը վաճառելուց հետո իրեն 4000 ԱՄՆ դոլար •ումար են տվել: Ռաֆիկը իրեն ասել է, որ ջրի հարցով պարտքեր կան և ջրում ծանոթ ունի, որպեսզի ամբողջ •ումարը չվճարի, իրեն տա 450 ԱՄՆ դոլար: Հրապարակում ՎՏԲ-բանկի մոտ պայմանավորվել են: Բնակարան •նողի հետ է նա •նացել, որ իր հետ վկա լինի և 450 ԱՄՆ դոլար տվել է Ռաֆիկին, որը ասել է, որ ուրբաթ օրը թուղթը կբերի կտա, սակայն նա ձ•ձ•ել է և մինչ օրս •ումարը խաբելով չի տվել: Ինքը ամբաստանյալին տվել է 450 ԱՄՆ դոլար Երևան Ջրում Մանազյան 26-ի բնակարան 5-ի ջրի պարտքը մարելու համար: 2014 թվականի մարտ ամսին են վաճառել բնակարանը: Բնակարանում ջրաչափ չի եղել: 450 ԱՄՆ դոլարը ինքը տվել է 2014 թվականի ամռանը: Ինքը և իր ամուսինը ամբաստանյալին •ումար պարտք չեն և եթե պարտ եղել են, ապա ամբաստանյալը դեռևս 10 տարի առաջ իրենցից վերցրել է իրենց •ույքի մի մասը այդ պարտքի դիմաց: Ինքը իր ամուսնու հետ կապի մեջ է և ամուսինը հայտնել է, որ նա •ումար պարտք չի ամբաստանյալին: Ամբաստանյալը իրենից •ումարը վերցնելուց հետո հայտնել է, որ կարող է •ալ և վերցնել 10 տարի առաջ իրենցից պարտքի դիմաց վերցված •ույքը:
Ճառում հայտնեց, որ իր ամուսինը իրեն զան•ահարել և ասել է, որ ամբաստանյալը ում առձեռն տվել է •ումարը թող •նա նրանից էլ ուզիª •ումարը տվել է Գրիշ անունով անձնավորությանը:
Վկաª Բել•եր Մկրտչյանը ցուցմունք տվեց այն մասին, որ չի ճանաչում ամբաստանյալին: Հայտնեց, որ տուժողը իրեն զան•ահարել և հայտնել է, որ •նա Հանրապետության հրապարակ: Ինքը այնտեղ տեսել է տուժողին և ամբաստանյալին, որտեղ տուժողը հայտնել է որ ամբաստանյալին տալիս է •ումար որպեսզի լուծի ջրմուղում եղած պարտքերի հարցը: Իր կինն է Երևան քաղաքի Մանանդյան 26-րդ շենքի 5-րդ բնակարանը ձեռք բերել և իրենք տեղյակ են եղել, որ նախքին բնակիչը ջրի պարտքեր է ունեցել: Ինքը իմացել է, որ տուժողին բնակարանի վաճառքի •ումարից •ումար է տրվել: Տուժողը •ումարը տվել է ամբաստանյալին և նա ասել է, որ •նում է ջրմուղ:
Դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի 342-րդ հոդվածով սահմանված կար•ով հրապարակել է վկա Վկա Գորհար Համբարձումյանը նախաքննության ընթացքում 2014 թվականի հուլիսի 14-ին ցուցմունք է տվել այն մասին, որ իր եղբայրª Լևոն Համբարձումյանը շուրջ 10 տարի դատական վեճերի մեջ է •տնվել իր նախկին կնոջª Օֆելյա Մովսիսյանի հետ, քանի որ վերջինս տիրացել է իրենց հայրական տանը: 2004 թվականի ընթացքում Լևոն Համբարձումյանը վերը նշված քաղ. •ործերի համար իրենից պարտքով վերցրել է 1.800 ԱՄՆ դոլար, իսկ նրա ընկերª Ռաֆայել Գրի•որյանիցª 500 ԱՄն դոլար •ումար: Ըստ ձեռք բերված պայմանավորվածության, Լևոնը պարտք պետք է վերադարձներ դատական •ործերը ավարտելուց հետո: Լևոն Համբարձումյանի կինը Լաուրա Մարությանը վերը նշված բնակարանը վաճառելուց հետո ամուսնու պարտքը չի վերադարձրել պատճառաբանելով, որ ստացված •ումարը քիչ է եղել, իսկ Լևոնը •տնվել է ազատազրկման վայրում:
Այլ ապացույց ճանաչված ՙԵրևան Ջուր՚ ՓԲԸ •լխավոր տնօրենի 25.08.2014 թվականի թիվ ԳԳ/6838 •րությունով համաձայն որիª 2014 թվկանի մայիսի 16-ի դրությամբ Երևան քաղաքի Մանանդյան 26-րդ շենքի 5-րդ բնակարանի պարտքը ջրամատակարարման և ջրահեռացացման ծառայությունների դիմաց կազմել է 513.908 ՀՀ դրամ:
Դատարանի իրավական վերլուծությունները.
Հետազոտելով ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրի•որյանի, տուժող Լաուրա Մարությանի և վկա Բել•եր Մկրտչյանի, ցուցմունքները, հրապարակելով և հետազոտելով •ործին կցված ապացույցներն ու փաստաթղթերը, համադրելով դրանք քրեական •ործի դատական քննությամբ հետազոտված ապացույցների հետ, •նահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` •ործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից` դատարանը •տնում է հետևյալը.
ՙՄարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին՚ եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի համաձայն`
ՙ1. Յուրաքանչյուր ոք, երբ որոշվում են նրա քաղաքացիական իրավունքներն ու պարտականությունները կամ նրան ներկայացված ցանկացած քրեական մեղադրանքի առնչությամբ, ունի օրենքի հիման վրա ստեղծված անկախ ու անաչառ դատարանի կողմից ողջամիտ ժամկետում արդարացի և հրապարակային դատաքննության իրավունք ¥…¤: 2. Յուրաքանչյուր ոք, ով մեղադրվում է քրեական հանցա•ործության մեջ, համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ օրենքին համապատասխան:¥…¤՚:
ՙՄարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին՚ եվրոպական կոնվենցիայի 7-րդ հոդվածի համաձայնª ՙՈչ ոք չպետք է մեղավոր ճանաչվի որևէ •ործողության կամ ան•ործության համար, որը կատարման պահին •ործող ներպետական կամ միջազ•ային իրավունքի համաձայն, հանցա•ործություն չի համարվել: (…)՚:
ՀՀ Սահմանադրության 21-րդ հոդվածի համաձայն`
ՙ(…) Մեղադրյալը պարտավոր չէ ապացուցել իր անմեղությունը: Չփարատված կասկածները մեկնաբանվում են հօ•ուտ մեղադրյալի:՚:
ՀՀ քրեական օրենս•րքի 3-րդ հոդվածի համաձայն`
ՙՔրեական պատասխանատվության միակ հիմքը հանցանք, այսինքն` այնպիսի արարք կատարելն է, որն իր մեջ պարունակում է քրեական օրենքով նախատեսված հանցակազմի բոլոր հատկանիշները:՚:
ՀՀ քրեական օրենս•րքի 5-րդ հոդվածի համաձայն`
ՙ1. Արարքի հանցավորությունը, դրա պատժելիությունը և քրեաիրավական այլ հետևանքները որոշվում են միայն քրեական օրենքով:
2. Քրեական օրենքն անալո•իայով կիրառելն ար•ելվում է:՚:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի 18-րդ հոդվածի համաձայն`
ՙ(…) Հանցանք •ործելու մեջ անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա, այն պետք է հաստատվի •ործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ:
4. Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր կասկածները, որոնք չեն կարող փարատվել սույն օրենս•րքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակար•ի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօ•ուտ մեղադրյալի կամ կասկածյալի: (…)՚:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի 127-րդ հոդվածի համաձայն`
ՙ1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է •նահատման` վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` •ործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից:
2. Հետաքննության մարմնի աշխատակիցը, քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով օրենքով, ապացույցները •նահատում են ապացույցների համակցության մեջ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված իրենց ներքին համոզմամբ՚:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի 365-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայնª
ՙՄեղադրական դատավճիռը չի կարող հիմնված լինել ենթադրությունների վրա և կայացվում է միայն այն դեպքում« երբ հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունն ապացուցված է դատական քննության ընթացքում: Հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունը կարող է համարվել ապացուցված« եթե դատարանը« ղեկավարվելով անմեղության կանխավարկածով« հիմնվելով պատշաճ իրավական ընթացակար•ի շրջանակներում դատական քննության ընթացքում •ործի հան•ամանքների հետազոտման արդյունքների վրա« դատաքննության ժամանակ հետազոտված հավաստի ապացույցների հիման վրա« ամբաստանյալի մեղավորության մասին չփարատվող բոլոր կասկածները նրա օ•տին մեկնաբանելով« սույն օրենս•րքի 360 հոդվածի առաջին մասի 1-4-րդ կետերում նշված հարցերին տալիս է հաստատող պատասխաններ՚:
Վերո•րյալ նորմերի վերլուծությունից բխում է, որ արարքը հանցավոր ճանաչելու համար անհրաժեշտ են հետևյալ պայմանների միաժամանակյա առկայությունըª
ա/ արարքը պետք է նախատեսված լինի քրեական օրենքով,
բ/ այն պետք է բովանդակի հանցակազմի բոլոր հատկանիշները:
Այլ կերպª նշված պայմաններից որևէ մեկի բացակայությունը բացառում է հանցանքի առկայությունը: Նշված հետևությունը բխում է նաև Վճռաբեկ դատարանիª Տի•րան Շմավոնյանի •ործով արտահայտած իրավական դիրքորոշումից, որի համաձայնª ՙԱրարքը ճանաչվում է հանցավոր միայն այն դեպքում, երբ առկա են քրեական օրենքով նախատեսված բոլոր հատկանիշները: Հանցա•ործությունն իրենից ներկայացնում է չորս պարտադիր տարրերի միասնություն, այն էª օբյեկտ, օբյեկտիվ կողմ, սուբյեկտ, սուբյեկտիվ կողմ: Նշվածներից թեկուզ մեկի բացակայությունը անձի արարքում վկայում է հանցակազմի բացակայության մասին:՚ (տես° ՀՀ վճռաբեկ դատարանի Տի•րան Ժորայի Շմավոնյանի •ործով 2007 թվականի հուլիսի 13-ի թիվ ՎԲ-107/07 որոշումը):
Այսպիսով, արարքը հանցա•ործություն ճանաչելու համար այն պետք է նախատեսված լինի քրեական օրենս•րքով և բովանդակի հանցակազմի բոլոր տարրերը:
Մեջբերված նորմերով սահմանված է նաև օրինականության սկզբունքը, որի անբաժանելի տարրն է ՙչկա հանցա•ործություն և պատիժ, եթե այն սահմանված չէ օրենքով՚ ¥nullum crimen, nulla poena sine lege¤ կանոնը: Վերջինս իր արտացոլումն է •տել ինչպես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի (այսուհետ նաևª Եվրոպական դատարան), այնպես էլ Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային պրակտիկայում:
Այսպես, Ս.Ռ.-ն ընդդեմ Միացյալ Թա•ավորության և Ս.Վ.-ն ընդդեմ Միացյալ Թա•ավորության •ործերով Եվրոպական դատարանն արձանա•րել է, որ Եվրոպական կոնվենցիայի 7-րդ հոդվածում ամրա•րված երաշխիքները, լինելով օրենքի •երակայության էական տարրեր, Կոնվենցիայի պաշտպանության համակար•ում կայուն տեղ ունեն, և դա հատկապես ընդ•ծվում է այն փաստով, որ Կոնվենցիայի 15-րդ հոդվածի համաձայն` ան•ամ պատերազմի կամ արտակար• դրության ժամանակ 7-րդ հոդվածից որևէ շեղում չի թույլատրվում: Վերջինս, ելնելով իր առարկայից և նպատակից, պետք է այնպես մեկնաբանվի ու կիրառվի, որպեսզի նախատեսի կամայական մեղադրման, դատապարտման և պատժման դեմ ուղղված արդյունավետ երաշխիքներ (տե°ս Ս.Ռ.-ն ընդդեմ Միացյալ Թա•ավորության •ործով (C.R. v. THE UNITED KINGDOM), 1995 թվականի նոյեմբերի 22-ի վճիռը, •ան•ատ թիվ 20190/92, կետ 32, Ս.Վ.-ն ընդդեմ Միացյալ Թա•ավորության •ործով (S.W. v. THE UNITED KINGDOM), 1995 թվականի նոյեմբերի 22-ի վճիռը, •ան•ատ թիվ 20166/92, կետ 34):
Կոկկինակիսն ընդդեմ Հունաստանի •ործով վճռում Եվրոպական դատարանը դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ Եվրոպական կոնվենցիայի 7-րդ հոդվածի 1-ին կետը նախատեսված չէ միայն նրա համար, որ ի վնաս մեղադրյալի հետադարձության կար•ով քրեական օրենքի կիրառումն ար•ելվի: Այն ընդհանուր առմամբ ամրա•րում է նաև այն սկզբունքը, որ միայն օրենքը կարող է սահմանել հանցանքը և նախատեսել պատիժը ¥nullum crimen, nulla poena sine lege¤, ինչպես նաև այն սկզբունքը, որ քրեական օրենքը չպետք է ի վնաս մեղադրյալի տարածական մեկնաբանության ենթարկվի, օրինակª այն չպետք է կիրառվի անալո•իայով (տե°ս Կոկկինակիսն ընդդեմ Հունաստանի •ործով (KOKKINAKIS v. GREECE), 1993 թվականի մայիսի 25-ի վճիռը, •ան•ատ թիվ 14307/88, կետ 52):
Քննարկվող կանոնն իր արտացոլումն է •տել նաև Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային պրակտիկայում: Մասնավորապես Վարուժան Ավետիսյանի •ործով որոշմամբª Վճռաբեկ դատարանն արձանա•րել է, որ ՙ(…) [Ա]նձին հանցա•ործություն (հանցա•ործություններ) կատարելու մեջ մեղավոր ճանաչելու և այդ հանցա•ործության (հանցա•ործությունների) համար պատիժ նշանակելու միակ հիմքն է կատարման պահին նրա արարքն օրենքով հանցա•ործություն համարվելը և այդ հանցա•ործության համար պատիժ նախատեսված լինելը: Ոչ ոք չի կարող ենթարկվել քրեական պատասխանատվության և պատժի այլ կերպ, քան օրենքով ուղղակիորեն նախատեսված դեպքերում, կար•ով և չափով: Անձը չի կարող ենթարկվել պատասխանատվության այնպիսի արարքի համար, որն իրավական որոշակիության չափանիշին բավարարող եղանակով նախատեսված չէ •ործող օրենքով: Անձը չի կարող ենթարկվել նաև այնպիսի պատժի, որը նախատեսված չէ •ործող օրենքով:
(…) ՙ[Չ]կա հանցա•ործություն և պատիժ, եթե այն սահմանված չէ օրենքով՚ ¥nullum crimen, nulla poena sine lege¤ կանոնը համընդհանուր ճանաչում ստացած հիմնարար սկզբունք է և իրավունքի •երակայության կարևորա•ույն տարր: Այն բացարձակ նշանակություն ունի մարդու իրավունքների պաշտպանության համակար•ում, հետևաբար նշված սկզբունքից որևէ շեղում անթույլատրելի է՚ (տե°ս Վարուժան Գա•իկի Ավետիսյանի •ործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի հոկտեմբերի 20-ի թիվ ՍԴ3/0013/01/11 որոշման 13-րդ կետը: Nullum crimen, nulla poena sine lege սկզբունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է նաև Երվանդ Մելքոնյանի վերաբերյալ 2011 թվականի մայիսի 11-ի թիվ ԵՇԴ/0090/01/10 որոշման 14-16-րդ կետերում):
ՀՀ քրեական օրենս•րքի 322-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն`
ՙԻնքնիրավչությունը օրենքով կամ այլ նորմատիվ իրավական ակտով սահմանված կար•ի խախտմամբ իր իրական կամ ենթադրյալ իրավունքներն ինքնակամ (ինքնա•լուխ) իրականացնելն է, որն էական վնաս է պատճառել անձանց իրավունքներին կամ օրինական շահերին կամ խոշոր վնաս` պետական կամ հասարակական շահերին (…)՚:
Ինքնիրավչության հանցակազմին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Վարդան Պետրոսյանի •ործով որոշմամբ և իրավական դիրքորոշում է արտահայտել այն մասին, որ. ՙԻնքնիրավչությունը դասվում է կառավարման կար•ի դեմ ուղղված հանցա•ործությունների շարքին և բնութա•րվում որպես կառավարման սուբյեկտ չհանդիսացող անձի կողմից պետական կառավարման նորմալ •ործունեության ապահովմանն ուղղված հասարակական հարաբերությունների դեմ ոտնձ•ող հանցա•ործություն: Կառավարման կար•ի դեմ ուղղված հանցա•ործությունների, այդ թվումª ինքնիրավչության տեսակային օբյեկտ են պետական կառավարման նորմալ •ործունեության ապահովմանն ուղղված այն հասարակական հարաբերությունները, որոնք ծավալվում են իշխանության մարմինների և ֆիզիկական ու իրավաբանական անձանց միջև:
Ինքնիրավչության հիմնական անմիջական օբյեկտն անձանց կողմից իրենց իրավունքների ու ազատությունների իրականացմանª նորմատիվ իրավական ակտերով սահմանված կար•ն է, ինչպես նաև ֆիզիկական և իրավաբանական անձանց իրավունքներն ու օրինական շահերը:
Նշված հանցա•ործության օբյեկտիվ կողմը դրսևորվում է միայն ակտիվ վարքա•ծով` •ործողությամբ: Ընդ որում, անհրաժեշտ է, որ այդ •ործողության իրավաչափությունը վիճարկվի անձի ¥կազմակերպության) կողմից: Տվյալ դեպքում որպես վիճարկում հարկ է հասկանալ շահա•ր•իռ անձի կողմից իրավապահ մարմիններին համապատասխան հայտարարություն ¥դիմում, բողոք) ներկայացնելը` ինքնիրավ •ործողությունների արդյունքում իրավունքների և օրինական շահերի խախտման վերաբերյալ:
Ինքնիրավչության օբյեկտիվ կողմի պարտադիր հատկանիշ է •ործողության կատարման եղանակը. հանցավորը •ործում է ինքնակամ, ինքնա•լուխ կերպով, իրավունքի իրականացմանª օրենքով կամ այլ նորմատիվ իրավական ակտով սահմանված կար•ի խախտմամբ: Ընդ որում, արարքը որպես ինքնիրավչություն որակելու համար որևէ նշանակություն չունի, թե հանցավորի •ործողություններն ուղղված են եղել իրական, թե ենթադրյալ իրավունքի իրականացմանը:
Ինքնիրավչության հանցակազմը նյութական է, այսինքն` հանցա•ործությունն ավարտված է համարվում այլ անձանց իրավունքներին և օրինական շահերին էական, իսկ պետության ու հասարակության շահերին` խոշոր վնաս պատճառելու դեպքում: Ինքնիրավչությունը, որի արդյունքում էական վնաս չի պատճառվել, քրեորեն հետապնդելի արարք չէ:
Վնասը կարող է դրսևորվել ինչպես նյութական, այնպես էլ անձի սահմանադրական և այլ իրավունքների խախտման տեսքով, կարևորն այն է, որ ինքնիրավ •ործողության և առաջացած վնասի միջև լինի պատճառահետևանքային կապ: Պատճառված վնասի էական լինելը պետք է որոշվի յուրաքանչյուր դեպքումª ելնելով •ործի կոնկրետ հան•ամանքներից:
Հանցա•ործության սուբյեկտիվ կողմը բնութա•րվում է դիտավորությամբ. հանցավորը կարծում է, որ ինքն ունի որոշակի իրավունք, •իտակցում է, որ այդ իրավունքը վիճարկվում է այլ անձի կամ կազմակերպության կողմից, և ինքն իրականացնում է այդ իրավունքը օրենքով կամ այլ նորմատիվ իրավական ակտով սահմանված կար•ի խախտմամբ: Հանրորեն վտան•ավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի վերաբերմունքը կարող է դրսևորվել ինչպես ուղղակի, այնպես էլ անուղղակի դիտավորությամբ: Ինքնիրավչության սուբյեկտ կարող է լինել 16 տարին լրացած մեղսունակ ֆիզիկական անձը՚ (տե°ս Վարդան Միշիկի Պետրոսյանի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի դեկտեմբերի 23-ի թիվ ԱՎԴ1/0063/01/09 որոշման 12-14-րդ կետերը):
Վերո•րյալ նորմերի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշման համադրմամբ դատարանն արձանա•րում է, որ արարքն ինքնիրավչություն որակելու համար անհրաժեշտ է նշված հանցակազմի բոլոր տարրերի առկայությունը: Մասնավորապես, անձին մեղսա•րված արարքում պետք է հստակ նշվի.
1/ այն օրենքը կամ այլ նորմատիվ իրավական ակտը, որով սահմանված կար•ի խախտմամբ անձը, դիտավորությամբ, ինքնակամ (ինքնա•լուխ) իրականացրել է իր իրական կամ ենթադրյալ իրավունքներն,
2/ այն էական վնասը, որը անձի ինքնակամ •ործողությունների հետևանքով պատճառվել է անձանց իրավունքներին կամ օրինական շահերին կամ խոշոր վնասը, որը պատճառվել է պետական կամ հասարակական շահերին,
3/ ինքնիրավ •ործողության և առաջացած վնասի միջև առկա պատճառահետևանքային կապը:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի 202-րդ հոդվածի համաձայն`
ՙ1. Անձին որպես մեղադրյալ ներ•րավելու հիմքը նրա կողմից հանցանքի կատարումը վկայող բավարար ապացույցների համակցությունն է:(…) 3. Որոշման նկարա•րական-պատճառաբանական մասում նշվում են (…), մեղադրանքի ձևակերպումըª նշելով հանցա•ործության տեղը, ժամանակը, եղանակը և մյուս հան•ամանքները, որքանով դրանք պարզված են •ործի նյութերով: Եզրափակիչ մասում շարադրվում է անձին •ործով որպես մեղադրյալ ներ•րավելու մասին որոշումը և քրեական օրենս•րքի հոդվածը, հոդվածի մասը կամ կետը, որով նախատեսված է կատարված հանցանքի համար պատասխանատվությունը: (…)՚:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի 270-րդ հոդվածի համաձայնª ՙ1. Մեղադրական եզրակացությունը բաղկացած է նկարա•րական-պատճառաբանական և եզրափակիչ մասերից:
2. Նկարա•րական-պատճառաբանական մասում քննիչը շարադրում է հանցա•ործության հան•ամանքները, մեղադրյալին, ինչպես նաև տուժողին բնութա•րող հան•ամանքները, մեղադրյալի մեղավորությունը հաստատող ապացույցները, ի պաշտպանություն նրա բերվող փաստարկները և այդ փաստարկների ստու•ման արդյունքում հավաքված ապացույցները (…):
3. Եզրափակիչ մասում շարադրվում են մեղադրյալի մասին տեղեկությունները և առաջադրված մեղադրանքի ձևակերպումըª նշելով տվյալ հանցա•ործությունը նախատեսող քրեական օրենքի նորմերը՚:(…)՚:
Մեջբերված քրեադատավարական դրույթները Վճռաբեկ դատարանի կողմից համակար•ային վերլուծության են ենթարկվել Ա.Պապյանի վերաբերյալ որոշման մեջ, որտեղ Վճռաբեկ դատարանը մեկնաբանել է նաև ՙմեղադրանքի ձևակերպում՚ եզրույթը: Նշված որոշման մեջ արտահայտված իրավական դիրքորոշման համաձայնª
ՙ(…) ՙմեղադրանքի ձևակերպում՚ եզրույթ[ի] կառուցվածքն իրենից ներկայացնում է.
ա) •ործով հաստատված, հանրության համար վտան•ավոր և հակաիրավական փաստերը, որոնք համապատասխանում են կոնկրետ հանցակազմի հատկանիշներին,
բ) քրեական օրենքի կոնկրետ նորմը, որի հատկանիշներին համապատասխանում են մեղադրյալի •ործողությունները կամ ան•ործությունը կազմող փաստերը:
Վերոնշյալ դատողության հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանա•րում է, որ մեղադրանքի ձևակերպումը պետք է արտացոլի մեղսա•րվող •ործողությունների կամ ան•ործության բովանդակությունը, հետևաբար պետք է ներառի հանցակազմի բոլոր պարտադիր հատկանիշները բնութա•րող փաստական տվյալները: Փաստական տվյալների ներառումն անհրաժեշտ նախապայման է, որպեսզի մեղադրանքի մեջ նշվի այն քրեական օրենքը, որով նախատեսված են հանրության համար վտան•ավոր, հակաիրավական և քրեորեն պատժելի արարքի հատկանիշները, այսինքն` հան•եցնի մեղադրանքում ձևակերպված արարքին համապատասխան իրավաբանական •նահատական տալուն:
Վճռաբեկ դատարանի կողմից մեղադրանքի ձևակերպման կարևորումը պայմանավորված է այն հան•ամանքով, որ համապատասխան դատավարական փաստաթղթերում (անձին որպես մեղադրյալ ներ•րավելու մասին որոշում, մեղադրական եզրակացություն) դրա առկայությունը հնարավորություն է տալիս քրեական հետապնդման ենթարկվող անձին արդյունավետ կերպով իրականացնել իր պաշտպանության իրավունքը՚ (տե°ս Արկադի Պապյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի նոյեմբերի 5-ի թիվ ՏԴ/0115/01/09 որոշման 18-19-րդ կետերը):
Նախաքննական մարմնի կողմից ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրի•որյանին մեղադրանք է առաջադրվել այն արարքի համար, որ նա օրենքով սահամանված կար•ի խախտմամբ իր իրական իրավունքն իրականացնելով, 2014 թվականի մայիսի 16-ին, ժամը 12:00-ի սահմաններում Երևանի Նալբանդյան 46-րդ շենքի մոտ, իր ծանոթ Լևոն Համբարձումյանիª 2004-2005 թթ. ընթացքում իրեն ունեցած պարտքի •ումարը ստանալու նպատակով, վերջինիս կնոջըª Լաուրա Հրաչիկի Մարությանին մոլորության մեջ •ցելով. Լ.Համբարձումյանիª Երևանի Մանանդյան փողոցի 26-րդ շենքի թիվ 5-րդ նախկին բնակարանի ջրօ•տա•ործման վարձավճարի պարտքը մարելու պատրվակով, Լ.Մարությանից ստացել է 186.233 ՀՀ դրամին համարժեք 450 ԱՄՆ դոլար •ումար, սակայն վճարում չի կատարել և •ումարը հաշվարկել որպես պարտքի մարում, որը էական վնաս է պատճառել Լ.Մարությանի իրավունքներին և օրինական շահերին:
Ռ.Գրի•որյանին առաջադրված մեղադրանքը վերլուծելով վերո•րյալ նորմերի և Վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո, դատարանն արձանա•րում է, որ այն չի բխում ինչպես նշված իրավանորմերի, այնպես էլ Վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումներից: Այն անորոշ է և անհստակ, չի բովանդակում հանցակազմի բոլոր պարտադիր հատկանիշները բնութա•րող փաստական տվյալներ:
Դատարանը արձանա•րում է, որ մեղադրանքի հիմքում դրվել են Ռաֆայել Գրի•որյանի ցուցմունքը, վկաª Գոհար Համբարձումյանի ցուցմունքը և ՙԵրևան Ջուր՚ ՓԲԸ •լխավոր տնօրենի 25.08.2014 թվականի թիվ ԳԳ/6838 •րությունը, սակայն դատարանը ամբաստանյալի ցուցմունքը արժանահավատ չի համարում այն նպատակ է հետապնդում խույս տալ քրեական պատասխանատվությունից ու պատժից, քանի որ դատարանում տված ցուցմունքում ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրի•որյանը նշել է, որ պարտքի դիմաց 10 տարի առաջ Լևոն Համբարձումյանից վերցրել է •ույք: Վկա Գոհար Համբարձումյանի ներկայությունը դատարանում հնարավոր չի եղել ապահովել, որի նախաքննական ցուցմունքը դատարանը նույնպես արժանահավատ չի համարում, քանի որ տուժողը և նախաքննությամբ և դատաքննությամբ հայտնել է, որ ոչ ինքը և ոչ էլ իր ամուսինը ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրի•որյանին պարտք չեն եղել և եթե ան•ամ իր ամուսինը պարտք եղել է, ապա դեռևս 10 տարի առաջ ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրի•որյանը պարտքի դիմաց վերցրել է իրենց պատկանող •ույքը, իսկ վկա` Լևոն Համբարձումյանը չի հայտնել, որ Ռաֆայել Գրի•որյանին պարտք է եղել, ինչպես նաև տուժող Լ.Մարությանը դատարանում հայտնել է, որ իր ամուսինը հեռախոսազան•ի միջոցով իրեն հայտնել է, որ ամբաստանյալ Ռ.Գրի•որյանին պարտք չէ: Վկա` Լևոն Համբարձումյանի կողմից ցուցմունք տալուց հրաժարվելը նախաքննական մարմնի կողմից •նահատական չի տվել: Դատարանը արձանա•րում է, որ նախաքննության ընթացքում Լևոն Համբարձումյանի կողմից ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրի•որյանին պարտք լինելու հան•ամանքի մասին նշել են միայն վկա Գոհար Համբարձումյանը և ամբաստանյալ Ռաֆայել Գարի•որյանը, սակայն նախաքննության ընթացքում ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրի•որյանը և վկա Գոհար Համբարձումյանը վկա Լևոն Համբարձումյանի հետ չեն առերես հարցաքննվել և որևէ կերպ չի հիմնավորվել այն փաստը, որ ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրի•որյանը պարտքով •ումար է տվել Լևոն Համբարձումյանին, որի պայմաններում դատարանը •տնում է, որ ամբաստանյալ Ռ.Գրի•որյանը չէր կարող օրենքով սահամանված կար•ի խախտմամբ իր իրական իրավունքն ինքնա•լուխ իրականացնելով, էական վնաս պատճառել անձանց իրավունքներին կամ օրինական շահերին:
Այսպիսով, ստու•ելով ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրի•որյանի կողմից, ՀՀ քրեական օրենս•րքի 322-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարք կատարելու վերաբերյալ •ործով ձեռք բերված ապացույցները դրանց վերլուծության, այլ ապացույցների հետ համադրելու միջոցով, •նահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` •ործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ` դատարանը •տնում է, որ ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրի•որյանին ՀՀ քրեական օրենս•րքի 322-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղսա•րված արարքում բացակայում է հանցակազմը, ինչպես նաև իրավական որոշակիության չափանիշին բավարարող եղանակով այն նախատեսված չէ •ործող օրենքով, ուստի Ռաֆայել Գրի•որյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման և նա պետք է արդարացվի` հանցակազմի բացակայության պատճառաբանությամբ:
Դատարանի նման եզրահան•ումը մեծապես պայմանավորված է նաև ՙՉկա հանցա•ործություն և պատիժ, եթե այն սահմանված չէ օրենքով՚ ¥nullum crimen, nulla poena sine lege¤ կանոնը` որպես համընդհանուր ճանաչում ստացած հիմնարար սկզբունք և իրավունքի •երակայության կարևորա•ույն տարր, ապահովելու և երաշխավորելու պահանջով:
Այլ փաստաթուղթ ճանաչված ՙԵրևան Ջուր՚ ՓԲԸ •լխավոր տնօրենի 25.08.2014 թվականի թիվ ԳԳ/6838 •րությունը պետք է թողնել քրեական •ործի նյութերին կցված:
Քննարկելով խափանման միջոցի հարցը` դատարանը •տնում է, որ ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրի•որյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված չհեռանալու մասին ստորա•րությունը պետք է վերացնել:
Եզրափակիչ մաս.
Ելնելով վերո•րյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի 35-րդ, 151-րդ, 309-րդ, 357-360-րդ, 366-րդ և 369-372-րդ հոդվածներով` Դատարանը
Վ Ճ Ռ Ե Ց`
Ռաֆայել Հայկի Գրի•որյանին ՀՀ քրեական օրենս•րքի 322-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքում ճանաչել անմեղ և արդարացնել:
Ռաֆայել Հայկի Գրի•որյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց` ընտրված ստորա•րություն չհեռանալու մասին, վերացնել:
Ռաֆայել Հայկի Գրի•որյանին պարզաբանել ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի 66-րդ և 67-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարացվածի և նրան պատճառված /հնարավոր/ վնասի հատուցման` նրա իրավունքներն ու հատուցման կար•ը:
Այլ ապացույց ճանաչված ՙԵրևան Ջուր՚ ՓԲ ընկերության •լխավոր տնօրենի 25.08.2014 թվականի թիվ ԳԳ/6838 •րությունը թողնել քրեական •ործին կցված:
Սույն դատավճիռը վերաքննության կար•ով կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` հրապարակման պահից մեկ ամսվա ընթացքում:
ԴԱՏԱՎՈՐ` Ա. ԲԵԿԹԱՇՅԱՆ
Դատական գործ N: ԵԿԴ/0158/01/14
Կենտրոն և Նորք-Մարաշ
Նոր քրեական գործ
| Երբ է գործը ստացվել | 04-09-2014 |
|---|---|
| Քրեական գործի համարը | ԵԿԴ/0158/01/14 |
| Ինչ կարգով է գործը ստացվել | Առաջին անգամ |
| Դատախազություն | Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազություն |
| Նախաքննական գործի համարը | 15107014 |
| Մեղադրական եզրակացության համառոտ բովանդակություն | Ռաֆայել Գրիգորյանին մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա, իր իրական իրավունքն իրականացնելով, իր ծանոթ Լևոն Համբարձումյանի պարտքի գումարը ստանալու նպատակով, վերջինիս կնոջը մոլորության մեջ գցելով, Լ. Համբարձումյանի բնակարանի ջրօգտագործման վարձավճարի պարտքը մարելու պատրվակով վերջինից ստացել է 186,223 ՀՀ դրամի համարժեք ԱՄՆ դոլար, սակայն վճարում չի կատարել և գումարը հաշվարկել որպես պարտքի մարում, որը էական վնաս է պատճառել Լ. Մարությանի իրավունքներին և օրինական շահերին: |
| Մեղադրյալ | |
| Անձ | |
| Անուն | Ռաֆայել |
| Ազգանուն | Գրիգորյան |
| Հայրանուն | Հայկի |
| Հասցե | --------------- |
| Սոցիալական քարտ | --------------- |
| Վիճակագրական տողի համարը | 15.7 |
| Չափահաս | Այո |
Մակագրել
| Երբ | 04-09-2014 |
|---|---|
| Նախագահող դատավոր | |
| Անուն | Արմեն |
| Ազգանուն | Բեկթաշյան |
Ընդունվել է վարույթ
| Երբ | 05-09-2014 |
|---|
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 15-10-2014 |
|---|---|
| Դատավարության կողմեր | Մեղադրող |
| Դատավարության կողմեր | Տուժող |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Արթուր |
| Ազգանուն | Մանուկյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Դատավարության կողմեր | |
| Անուն | Լաուրա |
| Ազգանուն | Մարության |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Ժամ | 16:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 5 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 03-11-2014 |
|---|---|
| Ժամ | 16:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 5 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 13-11-2014 |
|---|---|
| Ժամ | 14:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 5 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 05-12-2014 |
|---|---|
| Ժամ | 15:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 5 |
| Նիստը | Չի կայացել |
| Չկայացման պատճառը | Դատական նիստը տեղի չի ունեցել նախագահող դատավորի սեմինար-դասընթացների մասնակցելու պատճառով |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 24-12-2014 |
|---|---|
| Ժամ | 10:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 5 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 29-12-2014 |
|---|---|
| Ժամ | 13:50 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 5 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 21-01-2015 |
|---|---|
| Ժամ | 16:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 5 |
| Նիստը | Կայացել է |
Անավարտ գործեր, որոնք փոխանցվել են 2015թ.
| Տեսակը | Անավարտ գործեր, որոնք գտնվում են քննության փուլում |
|---|
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 05-02-2015 |
|---|---|
| Ժամ | 16:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 5 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 26-02-2015 |
|---|---|
| Ժամ | 12:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 5 |
| Նիստը | Չի կայացել |
| Այլ նշումներ | Մեկ այլ գործով խորհրդակցական սենյակում գտնվելու պատճառով: |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 04-03-2015 |
|---|---|
| Ժամ | 12:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 5 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 31-03-2015 |
|---|---|
| Ժամ | 11:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 5 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 02-04-2015 |
|---|---|
| Ժամ | 15:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
| Նիստը | Կայացել է |
Նշանակվել է դատական նիստ/դատական քննություն
| Երբ | 03-04-2015 |
|---|---|
| Ժամ | 11:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 2 |
| Նիստը | Կայացել է |
Կայացվել է դատավճիռ
| Ամսաթիվ | 03-04-2015 |
|---|
Արդարացման
| Ամսաթիվ | 03-04-2015 |
|---|---|
| Ամբաստանյալ | |
| Անուն | Ռաֆայել |
| Ազգանուն | Գրիգորյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Օրենսգիրք | Քրեական օրենսգիրք |
| Հոդված |
Դատական ակտ
| Դատական ակտի բովանդակությունը | •ործ ԵԿԴ/0158/01/14 Դ Ա Տ Ա Վ Ճ Ի Ռ ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը Նախա•ահությամբ դատավոր` Արմեն Բեկթաշյանի քարտուղարությամբ` Կարինե Կարապետյանի Սուսաննա Պետրոսյանի մասնակցությամբ` մեղադրող` Արթուր Մանուկյանի տուժող` Լաուրա Մարությանի ամբաստանյալ` Ռաֆայել Գրի•որյանի 2015 թվականի ապրիլի 03-ին, Երևան քաղաքում, դռնբաց դատական նիստում, քննեց քրեական •ործն ըստ մեղադրանքի` Ռաֆայել Հայկի Գրի•որյանի` ծնված 01.12.1948 թվականին Երևան քաղաքում, ազ•ությամբ հայ, ՀՀ քաղաքացի, 8-ամյա կրթությամբ, աշխատում է ՙՍեր•եյ Գրուպ՚ ՍՊԸ-ում որպես պահակ, հաշվառում և անձնա•իր չունի, փաստացի բնակվում է` Երևան քաղաքի Բա•րատունյաց 6-րդ նրբանցքի ՙՍեր•եյ Գրուպ՚ ՍՊԸ-ի տարաքում: Ռաֆայել Հայկի Գրի•որյանը մեղադրվում է ՀՀ քրեական օրենս•րքի 322-րդ հոդվածի 1-ին մասով: 2014 թվականի օ•ոստոսի 11-ի որոշմամբ մեղադրյալ Ռաֆայել Հայկի Գրի•որյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է ընտրվել ստորա•րություն չհեռանալու մասին: Գործի դատավարական նախապատմությունը. 2014 հունիսի 03-ին ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնական բաժնում Լաուրա Հրաչիկի Մարությանը հաղորդում է տվել այն մասին, որ իր ծանոթ Ռաֆիկ Գրի•որյանը հայ ջրմուղում իր ունեցած պարտքը մարելու պատրվակով ս/թ մայիսի 16-ին ժամը 12:30-ից 13:00-ն ընկած ժամանակահատվածում Նալբանդյան 46 հասցեի մոտից իրենից վերցրել է 450 ԱՄՆ դոլար •ումար, սակայն խափեությամբ և չարաշահելով իր վստահությունը տիրացել է նշված •ումարին և չի կատարաել իր ստանձնած պարտականությունը: Ինքը բողոքում է Ռ.Գրի•որյանի դեմ և ցանկանում է, որ նա ենթարկվի քրեական պատասխանատվության, դեպքի մասին նակինում ոստիկանություն չի դիմել: 2014 թվականի հունիսի 18-ին ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի քննչական բաժնի ավա• քննիչ Ռ.Նազարյանի կողմից որոշում է կայացվել ՀՀ քրեական օրենս•րքի 178-րդ հոդվածի 1-ին մասով 15107014 քրեական •ործ հարուցելու և վարույթ ընդունելու մասին: 2014 թվականի հունիսի 24-ին ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի քննչական բաժնի ավա• քննիչ Ռ.Նազարյանի կողմից որոշում է կայացվել թիվ 15104014 քրեական •ործով Լաուրա Մարությանին տուժող ճանաչելու մասին: 2014 թվականի օ•ոստոսի 11-ին ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի քննչական բաժնի ավա• քննիչ Ռ.Նազարյանի կողմից որոշում է կայացվել թիվ 15104014 քրեական •ործով Ռաֆայել Հայկի Գրի•որյանին որպես մեղադրյալ ներ•րավելու մասին և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենս•րքի 322-րդ հոդվածի 1-ին մասով այն բանի համար, որ նա օրենքով սահամանված կար•ի խախտմամբ իր իրական իրավունքն իրականացնելով, 2014 թվականի մայիսի 16-ին, ժամը 12:00-ի սահմաններում Երևանի Նալբանդյան 46-րդ շենքի մոտ , իր ծանոթ Լևոն Համբարձումյանիª 2004-2005 թթ. ընթացքում իրեն ունեցած պարտքի •ումարը ստանալու նպատակով, վերջինիս կնոջըª Լաուրա Հրաչիկի Մարությանին մոլորության մեջ •ցելով. Լ.Համբարձումյանիª Երևանի Մանանդյան փողոցի 26-րդ շենքի թիվ 5 նախկին բնակարանի ջրօ•տա•ործման վարձավճարի պարտքը մարելու պատրվակով, Լ.Մարությանից ստացել է 186.233 ՀՀ դրամին համարժեք 450 ԱՄՆ դոլար •ումար, սակայն վճարում չի կատարել և •ումարը հաշվարկել որպես պարտքի մարում, որը էական վնաս է պատճառել Լ.Մարությանի իրավունքներին և օրինական շահերին: 2014 թվականի օ•ոստոսի 11-ին ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի քննչական բաժնի ավա• քննիչ Ռ.Նազարյանի կողմից որոշում է կայացվել թիվ 15104014 քրեական •ործով Ռաֆայել Հայկի Գրի•որյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ստորա•րություն չհեռանալու մասին մասին ընտրելու վերաբերյալ: 2014 թվականի օ•ոստոսի 27-ին ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի քննչական բաժնի ավա• քննիչ Ռ.Նազարյանի կողմից որոշում է կայացվել թիվ 15104014 քրեական •ործով ՙԵրևան Ջուր՚ ՓԲԸ •լխավոր տնօրենի 25.08.2014 թվականի թիվ ԳԳ/6838 •րությունը այլ փաստաթուղթ ճանաչելու մասին: 2014 թվականի սեպտեմբերի 04-ին քրեական •ործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան: Ապացույցների հետազոտում Ամբաստանյալ` Ռաֆայել Գրի•որյանը ՀՀ քրեական օրենս•րքի 322-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չճանաչեց և ցուցմունք տվեց այն մասին, որ տուժողն է իրեն զան•ահարել և կանչել, որ ջրի հարցը շեղ ճանապարհով լուծեն: Տուժողի ամուսինը իրեն •ումար է պարտք եղել և ինքը •ործ է ունեցել նրա ամուսնու հետ: Իրենք միասին բնակվել են և այդ ընթացքում ինքը աշխատել է: ԴԱՀԿ-ն իր ունեցած-չունեցածը տարել է, հետո ինքը իր ավտոմեքենան վաճառել և •ումար է տվել նրանց փաստաբանի հարցերը լուծելու համար: Ինքը •ործ է ունեցել տուժողի ամուսնու հետ և իրեն պարտք է եղել նա: Ամուսնու կալանքի տակ •տնվելու ժամանակ է վաճառել բնակարանը: Ինքը մինչ բնակարանը վաճառելը տուժողի ամուսնուց պահանջել է պարտքը վերադարձնել: Գումարը տուժողը իրեն տվել է ջրի պարտքը մարելու համար, սակայն այդ •ումարով ինքը ջրի վարձի •ումար չի մարել: Այդ •ումարը վերցրել է որպես իր պարտքի մարում: Գումարը պարտքով տվել է Լևոն Համբարձումյանին, սակայն նրանից չի կարողացել պարտքը վերցնել, քանի որ նա •տնվել է կալանքի տակ: Նրա ամուսինը •տնվել է կալանքի տակ և այդ ընթացքում տուժողը զան•ահարել է իրեն ջրի հարցի հետ կապված և դա իր հարմար առիթ է եղել: Տուժողը իրեն հայտնել է, որ ջրի հետ կապված պարտք է մնացել 900 ԱՄՆ դոլար և ինքը տուժողին ասել է, որ իրեն 450 ԱՄՆ դոլար •ումար տա ու ինքը կլուծի մնացած պարտքի հարցը: Ինքը զան•ահարել և ժամադրվել է տուժողի հետ` հրապարակում: Տուժողը եկել է հանդիպման վկա` Բել•եր Մկրտչյանի հետ: Քանի որ նրանք իրեն 10 տարի սպասեցրել են, այդ պատճառով ինքը մի քանի օր ձ•ձ•ել է: Հայտնեց որ տուժողի ամուսնուց 10 տարի առաջ •ույքը վերցրել է պարտքի դիմաց, իսկ •ումարը տուժողից վերցնելուց հետո տուժողին ասել է, որ կարող են •ալ և տանեն իրենցից 10 տարի առաջ վերցրաց •ույքը: Տուժող` Լաուրա Մարությանը դատաքննության ընթացքում ցուցմունք տվեց այն մասին, որ ճանաչում է ամբաստանյալին, նա իր ամուսնու ընկերն է հանդիսանում: Ամբաստանյալը բնակարան չի ունեցել, քնել է ավտոմեքենայի մեջ և իր ամուսինը առաջարկել է նրան բնակվել իրենց տանը ու նա բնակվել է իրենց տանը շուրջ երկու տարի: Ամբաստանյալը իրենց տանը բնակվելու ընթացքում աշխատել էª վերանորո•ել է ավտոմեքենաներ: Իր ամուսնու նախկին կինը իրենց բնակարանը •աղտնի կերպով •րանցել էր իր անունով և իր ամուսինն ունեցել է դատական •ործ, սակայն ամբաստանյալը նրանց ասել է, որ ունի ծանոթ ու կօ•նի և ուզել է •ումարª 2800 ԱՄՆ դոլար: Իր ամուսինը իր քրոջից վերցրել է 1800 ԱՄՆ դոլար •ումար և տարել տվել են Գրիշին, որը պետք է լուծեր իրենց դատական հարցերը: Մի ամիս այդ •ործը առաջ չի •նացել: Իր ամուսինը ասել է ամբաստանյալին, որ իրենք խափվել են, սակայն ամբաստանյալը ասել է, որ պետք է վաճառի իր ավտոմեքենան և տա այդ •ումարը, որպեսզի այդ •ործը շահեն: Իր ամուսինը ասել է, որ չվաճառի ավտոմեքենան: Հաջորդ օրը ամբաստանյալը հայտնել է, որ վաճառել է իր ավտոմեքենան և •ումարը տվել է Գրիշին, սակայն իրենք չ•իտեն արդյոք նա տվել է այդ •ումարը Գրիշին, թե ոչ: Իրենց տանից մի քանի ան•ամ վտարել են: Իրենք •նացել են ամբաստանյալի հետ բնակվելու և նորից այդ •ումարի շուրջ վիճվել են: Իր ամուսինը թողել •նացել է պահակություն անելու և •նացել են ուրիշ բնակարանում ապրելու ու իրենց իրերը մնացել են նրա տանը: Իրերի կեսը նա տվել է, մյուս կեսնել ասել է, որ վերցնում է պարտքի դիմաց: Իր ամուսինը այդ տան հարցով •տնվում է կալանքի տակ: Այդ ընթացքում ինքը ամբաստանյալին իրենց տանը պահել է: Այդ բնակարանը իր ամուսնու նախկին կինը իր սիրեկանի անունով է արել և այդ բնակարանը վաճառելուց հետո իրեն 4000 ԱՄՆ դոլար •ումար են տվել: Ռաֆիկը իրեն ասել է, որ ջրի հարցով պարտքեր կան և ջրում ծանոթ ունի, որպեսզի ամբողջ •ումարը չվճարի, իրեն տա 450 ԱՄՆ դոլար: Հրապարակում ՎՏԲ-բանկի մոտ պայմանավորվել են: Բնակարան •նողի հետ է նա •նացել, որ իր հետ վկա լինի և 450 ԱՄՆ դոլար տվել է Ռաֆիկին, որը ասել է, որ ուրբաթ օրը թուղթը կբերի կտա, սակայն նա ձ•ձ•ել է և մինչ օրս •ումարը խաբելով չի տվել: Ինքը ամբաստանյալին տվել է 450 ԱՄՆ դոլար Երևան Ջրում Մանազյան 26-ի բնակարան 5-ի ջրի պարտքը մարելու համար: 2014 թվականի մարտ ամսին են վաճառել բնակարանը: Բնակարանում ջրաչափ չի եղել: 450 ԱՄՆ դոլարը ինքը տվել է 2014 թվականի ամռանը: Ինքը և իր ամուսինը ամբաստանյալին •ումար պարտք չեն և եթե պարտ եղել են, ապա ամբաստանյալը դեռևս 10 տարի առաջ իրենցից վերցրել է իրենց •ույքի մի մասը այդ պարտքի դիմաց: Ինքը իր ամուսնու հետ կապի մեջ է և ամուսինը հայտնել է, որ նա •ումար պարտք չի ամբաստանյալին: Ամբաստանյալը իրենից •ումարը վերցնելուց հետո հայտնել է, որ կարող է •ալ և վերցնել 10 տարի առաջ իրենցից պարտքի դիմաց վերցված •ույքը: Ճառում հայտնեց, որ իր ամուսինը իրեն զան•ահարել և ասել է, որ ամբաստանյալը ում առձեռն տվել է •ումարը թող •նա նրանից էլ ուզիª •ումարը տվել է Գրիշ անունով անձնավորությանը: Վկաª Բել•եր Մկրտչյանը ցուցմունք տվեց այն մասին, որ չի ճանաչում ամբաստանյալին: Հայտնեց, որ տուժողը իրեն զան•ահարել և հայտնել է, որ •նա Հանրապետության հրապարակ: Ինքը այնտեղ տեսել է տուժողին և ամբաստանյալին, որտեղ տուժողը հայտնել է որ ամբաստանյալին տալիս է •ումար որպեսզի լուծի ջրմուղում եղած պարտքերի հարցը: Իր կինն է Երևան քաղաքի Մանանդյան 26-րդ շենքի 5-րդ բնակարանը ձեռք բերել և իրենք տեղյակ են եղել, որ նախքին բնակիչը ջրի պարտքեր է ունեցել: Ինքը իմացել է, որ տուժողին բնակարանի վաճառքի •ումարից •ումար է տրվել: Տուժողը •ումարը տվել է ամբաստանյալին և նա ասել է, որ •նում է ջրմուղ: Դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի 342-րդ հոդվածով սահմանված կար•ով հրապարակել է վկա Վկա Գորհար Համբարձումյանը նախաքննության ընթացքում 2014 թվականի հուլիսի 14-ին ցուցմունք է տվել այն մասին, որ իր եղբայրª Լևոն Համբարձումյանը շուրջ 10 տարի դատական վեճերի մեջ է •տնվել իր նախկին կնոջª Օֆելյա Մովսիսյանի հետ, քանի որ վերջինս տիրացել է իրենց հայրական տանը: 2004 թվականի ընթացքում Լևոն Համբարձումյանը վերը նշված քաղ. •ործերի համար իրենից պարտքով վերցրել է 1.800 ԱՄՆ դոլար, իսկ նրա ընկերª Ռաֆայել Գրի•որյանիցª 500 ԱՄն դոլար •ումար: Ըստ ձեռք բերված պայմանավորվածության, Լևոնը պարտք պետք է վերադարձներ դատական •ործերը ավարտելուց հետո: Լևոն Համբարձումյանի կինը Լաուրա Մարությանը վերը նշված բնակարանը վաճառելուց հետո ամուսնու պարտքը չի վերադարձրել պատճառաբանելով, որ ստացված •ումարը քիչ է եղել, իսկ Լևոնը •տնվել է ազատազրկման վայրում: Այլ ապացույց ճանաչված ՙԵրևան Ջուր՚ ՓԲԸ •լխավոր տնօրենի 25.08.2014 թվականի թիվ ԳԳ/6838 •րությունով համաձայն որիª 2014 թվկանի մայիսի 16-ի դրությամբ Երևան քաղաքի Մանանդյան 26-րդ շենքի 5-րդ բնակարանի պարտքը ջրամատակարարման և ջրահեռացացման ծառայությունների դիմաց կազմել է 513.908 ՀՀ դրամ: Դատարանի իրավական վերլուծությունները. Հետազոտելով ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրի•որյանի, տուժող Լաուրա Մարությանի և վկա Բել•եր Մկրտչյանի, ցուցմունքները, հրապարակելով և հետազոտելով •ործին կցված ապացույցներն ու փաստաթղթերը, համադրելով դրանք քրեական •ործի դատական քննությամբ հետազոտված ապացույցների հետ, •նահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` •ործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից` դատարանը •տնում է հետևյալը. ՙՄարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին՚ եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի համաձայն` ՙ1. Յուրաքանչյուր ոք, երբ որոշվում են նրա քաղաքացիական իրավունքներն ու պարտականությունները կամ նրան ներկայացված ցանկացած քրեական մեղադրանքի առնչությամբ, ունի օրենքի հիման վրա ստեղծված անկախ ու անաչառ դատարանի կողմից ողջամիտ ժամկետում արդարացի և հրապարակային դատաքննության իրավունք ¥…¤: 2. Յուրաքանչյուր ոք, ով մեղադրվում է քրեական հանցա•ործության մեջ, համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ օրենքին համապատասխան:¥…¤՚: ՙՄարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին՚ եվրոպական կոնվենցիայի 7-րդ հոդվածի համաձայնª ՙՈչ ոք չպետք է մեղավոր ճանաչվի որևէ •ործողության կամ ան•ործության համար, որը կատարման պահին •ործող ներպետական կամ միջազ•ային իրավունքի համաձայն, հանցա•ործություն չի համարվել: (…)՚: ՀՀ Սահմանադրության 21-րդ հոդվածի համաձայն` ՙ(…) Մեղադրյալը պարտավոր չէ ապացուցել իր անմեղությունը: Չփարատված կասկածները մեկնաբանվում են հօ•ուտ մեղադրյալի:՚: ՀՀ քրեական օրենս•րքի 3-րդ հոդվածի համաձայն` ՙՔրեական պատասխանատվության միակ հիմքը հանցանք, այսինքն` այնպիսի արարք կատարելն է, որն իր մեջ պարունակում է քրեական օրենքով նախատեսված հանցակազմի բոլոր հատկանիշները:՚: ՀՀ քրեական օրենս•րքի 5-րդ հոդվածի համաձայն` ՙ1. Արարքի հանցավորությունը, դրա պատժելիությունը և քրեաիրավական այլ հետևանքները որոշվում են միայն քրեական օրենքով: 2. Քրեական օրենքն անալո•իայով կիրառելն ար•ելվում է:՚: ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի 18-րդ հոդվածի համաձայն` ՙ(…) Հանցանք •ործելու մեջ անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա, այն պետք է հաստատվի •ործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ: 4. Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր կասկածները, որոնք չեն կարող փարատվել սույն օրենս•րքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակար•ի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօ•ուտ մեղադրյալի կամ կասկածյալի: (…)՚: ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի 127-րդ հոդվածի համաձայն` ՙ1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է •նահատման` վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` •ործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից: 2. Հետաքննության մարմնի աշխատակիցը, քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով օրենքով, ապացույցները •նահատում են ապացույցների համակցության մեջ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված իրենց ներքին համոզմամբ՚: ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի 365-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայնª ՙՄեղադրական դատավճիռը չի կարող հիմնված լինել ենթադրությունների վրա և կայացվում է միայն այն դեպքում« երբ հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունն ապացուցված է դատական քննության ընթացքում: Հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունը կարող է համարվել ապացուցված« եթե դատարանը« ղեկավարվելով անմեղության կանխավարկածով« հիմնվելով պատշաճ իրավական ընթացակար•ի շրջանակներում դատական քննության ընթացքում •ործի հան•ամանքների հետազոտման արդյունքների վրա« դատաքննության ժամանակ հետազոտված հավաստի ապացույցների հիման վրա« ամբաստանյալի մեղավորության մասին չփարատվող բոլոր կասկածները նրա օ•տին մեկնաբանելով« սույն օրենս•րքի 360 հոդվածի առաջին մասի 1-4-րդ կետերում նշված հարցերին տալիս է հաստատող պատասխաններ՚: Վերո•րյալ նորմերի վերլուծությունից բխում է, որ արարքը հանցավոր ճանաչելու համար անհրաժեշտ են հետևյալ պայմանների միաժամանակյա առկայությունըª ա/ արարքը պետք է նախատեսված լինի քրեական օրենքով, բ/ այն պետք է բովանդակի հանցակազմի բոլոր հատկանիշները: Այլ կերպª նշված պայմաններից որևէ մեկի բացակայությունը բացառում է հանցանքի առկայությունը: Նշված հետևությունը բխում է նաև Վճռաբեկ դատարանիª Տի•րան Շմավոնյանի •ործով արտահայտած իրավական դիրքորոշումից, որի համաձայնª ՙԱրարքը ճանաչվում է հանցավոր միայն այն դեպքում, երբ առկա են քրեական օրենքով նախատեսված բոլոր հատկանիշները: Հանցա•ործությունն իրենից ներկայացնում է չորս պարտադիր տարրերի միասնություն, այն էª օբյեկտ, օբյեկտիվ կողմ, սուբյեկտ, սուբյեկտիվ կողմ: Նշվածներից թեկուզ մեկի բացակայությունը անձի արարքում վկայում է հանցակազմի բացակայության մասին:՚ (տես° ՀՀ վճռաբեկ դատարանի Տի•րան Ժորայի Շմավոնյանի •ործով 2007 թվականի հուլիսի 13-ի թիվ ՎԲ-107/07 որոշումը): Այսպիսով, արարքը հանցա•ործություն ճանաչելու համար այն պետք է նախատեսված լինի քրեական օրենս•րքով և բովանդակի հանցակազմի բոլոր տարրերը: Մեջբերված նորմերով սահմանված է նաև օրինականության սկզբունքը, որի անբաժանելի տարրն է ՙչկա հանցա•ործություն և պատիժ, եթե այն սահմանված չէ օրենքով՚ ¥nullum crimen, nulla poena sine lege¤ կանոնը: Վերջինս իր արտացոլումն է •տել ինչպես Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի (այսուհետ նաևª Եվրոպական դատարան), այնպես էլ Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային պրակտիկայում: Այսպես, Ս.Ռ.-ն ընդդեմ Միացյալ Թա•ավորության և Ս.Վ.-ն ընդդեմ Միացյալ Թա•ավորության •ործերով Եվրոպական դատարանն արձանա•րել է, որ Եվրոպական կոնվենցիայի 7-րդ հոդվածում ամրա•րված երաշխիքները, լինելով օրենքի •երակայության էական տարրեր, Կոնվենցիայի պաշտպանության համակար•ում կայուն տեղ ունեն, և դա հատկապես ընդ•ծվում է այն փաստով, որ Կոնվենցիայի 15-րդ հոդվածի համաձայն` ան•ամ պատերազմի կամ արտակար• դրության ժամանակ 7-րդ հոդվածից որևէ շեղում չի թույլատրվում: Վերջինս, ելնելով իր առարկայից և նպատակից, պետք է այնպես մեկնաբանվի ու կիրառվի, որպեսզի նախատեսի կամայական մեղադրման, դատապարտման և պատժման դեմ ուղղված արդյունավետ երաշխիքներ (տե°ս Ս.Ռ.-ն ընդդեմ Միացյալ Թա•ավորության •ործով (C.R. v. THE UNITED KINGDOM), 1995 թվականի նոյեմբերի 22-ի վճիռը, •ան•ատ թիվ 20190/92, կետ 32, Ս.Վ.-ն ընդդեմ Միացյալ Թա•ավորության •ործով (S.W. v. THE UNITED KINGDOM), 1995 թվականի նոյեմբերի 22-ի վճիռը, •ան•ատ թիվ 20166/92, կետ 34): Կոկկինակիսն ընդդեմ Հունաստանի •ործով վճռում Եվրոպական դատարանը դիրքորոշում է հայտնել այն մասին, որ Եվրոպական կոնվենցիայի 7-րդ հոդվածի 1-ին կետը նախատեսված չէ միայն նրա համար, որ ի վնաս մեղադրյալի հետադարձության կար•ով քրեական օրենքի կիրառումն ար•ելվի: Այն ընդհանուր առմամբ ամրա•րում է նաև այն սկզբունքը, որ միայն օրենքը կարող է սահմանել հանցանքը և նախատեսել պատիժը ¥nullum crimen, nulla poena sine lege¤, ինչպես նաև այն սկզբունքը, որ քրեական օրենքը չպետք է ի վնաս մեղադրյալի տարածական մեկնաբանության ենթարկվի, օրինակª այն չպետք է կիրառվի անալո•իայով (տե°ս Կոկկինակիսն ընդդեմ Հունաստանի •ործով (KOKKINAKIS v. GREECE), 1993 թվականի մայիսի 25-ի վճիռը, •ան•ատ թիվ 14307/88, կետ 52): Քննարկվող կանոնն իր արտացոլումն է •տել նաև Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային պրակտիկայում: Մասնավորապես Վարուժան Ավետիսյանի •ործով որոշմամբª Վճռաբեկ դատարանն արձանա•րել է, որ ՙ(…) [Ա]նձին հանցա•ործություն (հանցա•ործություններ) կատարելու մեջ մեղավոր ճանաչելու և այդ հանցա•ործության (հանցա•ործությունների) համար պատիժ նշանակելու միակ հիմքն է կատարման պահին նրա արարքն օրենքով հանցա•ործություն համարվելը և այդ հանցա•ործության համար պատիժ նախատեսված լինելը: Ոչ ոք չի կարող ենթարկվել քրեական պատասխանատվության և պատժի այլ կերպ, քան օրենքով ուղղակիորեն նախատեսված դեպքերում, կար•ով և չափով: Անձը չի կարող ենթարկվել պատասխանատվության այնպիսի արարքի համար, որն իրավական որոշակիության չափանիշին բավարարող եղանակով նախատեսված չէ •ործող օրենքով: Անձը չի կարող ենթարկվել նաև այնպիսի պատժի, որը նախատեսված չէ •ործող օրենքով: (…) ՙ[Չ]կա հանցա•ործություն և պատիժ, եթե այն սահմանված չէ օրենքով՚ ¥nullum crimen, nulla poena sine lege¤ կանոնը համընդհանուր ճանաչում ստացած հիմնարար սկզբունք է և իրավունքի •երակայության կարևորա•ույն տարր: Այն բացարձակ նշանակություն ունի մարդու իրավունքների պաշտպանության համակար•ում, հետևաբար նշված սկզբունքից որևէ շեղում անթույլատրելի է՚ (տե°ս Վարուժան Գա•իկի Ավետիսյանի •ործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի հոկտեմբերի 20-ի թիվ ՍԴ3/0013/01/11 որոշման 13-րդ կետը: Nullum crimen, nulla poena sine lege սկզբունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է նաև Երվանդ Մելքոնյանի վերաբերյալ 2011 թվականի մայիսի 11-ի թիվ ԵՇԴ/0090/01/10 որոշման 14-16-րդ կետերում): ՀՀ քրեական օրենս•րքի 322-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` ՙԻնքնիրավչությունը օրենքով կամ այլ նորմատիվ իրավական ակտով սահմանված կար•ի խախտմամբ իր իրական կամ ենթադրյալ իրավունքներն ինքնակամ (ինքնա•լուխ) իրականացնելն է, որն էական վնաս է պատճառել անձանց իրավունքներին կամ օրինական շահերին կամ խոշոր վնաս` պետական կամ հասարակական շահերին (…)՚: Ինքնիրավչության հանցակազմին ՀՀ վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Վարդան Պետրոսյանի •ործով որոշմամբ և իրավական դիրքորոշում է արտահայտել այն մասին, որ. ՙԻնքնիրավչությունը դասվում է կառավարման կար•ի դեմ ուղղված հանցա•ործությունների շարքին և բնութա•րվում որպես կառավարման սուբյեկտ չհանդիսացող անձի կողմից պետական կառավարման նորմալ •ործունեության ապահովմանն ուղղված հասարակական հարաբերությունների դեմ ոտնձ•ող հանցա•ործություն: Կառավարման կար•ի դեմ ուղղված հանցա•ործությունների, այդ թվումª ինքնիրավչության տեսակային օբյեկտ են պետական կառավարման նորմալ •ործունեության ապահովմանն ուղղված այն հասարակական հարաբերությունները, որոնք ծավալվում են իշխանության մարմինների և ֆիզիկական ու իրավաբանական անձանց միջև: Ինքնիրավչության հիմնական անմիջական օբյեկտն անձանց կողմից իրենց իրավունքների ու ազատությունների իրականացմանª նորմատիվ իրավական ակտերով սահմանված կար•ն է, ինչպես նաև ֆիզիկական և իրավաբանական անձանց իրավունքներն ու օրինական շահերը: Նշված հանցա•ործության օբյեկտիվ կողմը դրսևորվում է միայն ակտիվ վարքա•ծով` •ործողությամբ: Ընդ որում, անհրաժեշտ է, որ այդ •ործողության իրավաչափությունը վիճարկվի անձի ¥կազմակերպության) կողմից: Տվյալ դեպքում որպես վիճարկում հարկ է հասկանալ շահա•ր•իռ անձի կողմից իրավապահ մարմիններին համապատասխան հայտարարություն ¥դիմում, բողոք) ներկայացնելը` ինքնիրավ •ործողությունների արդյունքում իրավունքների և օրինական շահերի խախտման վերաբերյալ: Ինքնիրավչության օբյեկտիվ կողմի պարտադիր հատկանիշ է •ործողության կատարման եղանակը. հանցավորը •ործում է ինքնակամ, ինքնա•լուխ կերպով, իրավունքի իրականացմանª օրենքով կամ այլ նորմատիվ իրավական ակտով սահմանված կար•ի խախտմամբ: Ընդ որում, արարքը որպես ինքնիրավչություն որակելու համար որևէ նշանակություն չունի, թե հանցավորի •ործողություններն ուղղված են եղել իրական, թե ենթադրյալ իրավունքի իրականացմանը: Ինքնիրավչության հանցակազմը նյութական է, այսինքն` հանցա•ործությունն ավարտված է համարվում այլ անձանց իրավունքներին և օրինական շահերին էական, իսկ պետության ու հասարակության շահերին` խոշոր վնաս պատճառելու դեպքում: Ինքնիրավչությունը, որի արդյունքում էական վնաս չի պատճառվել, քրեորեն հետապնդելի արարք չէ: Վնասը կարող է դրսևորվել ինչպես նյութական, այնպես էլ անձի սահմանադրական և այլ իրավունքների խախտման տեսքով, կարևորն այն է, որ ինքնիրավ •ործողության և առաջացած վնասի միջև լինի պատճառահետևանքային կապ: Պատճառված վնասի էական լինելը պետք է որոշվի յուրաքանչյուր դեպքումª ելնելով •ործի կոնկրետ հան•ամանքներից: Հանցա•ործության սուբյեկտիվ կողմը բնութա•րվում է դիտավորությամբ. հանցավորը կարծում է, որ ինքն ունի որոշակի իրավունք, •իտակցում է, որ այդ իրավունքը վիճարկվում է այլ անձի կամ կազմակերպության կողմից, և ինքն իրականացնում է այդ իրավունքը օրենքով կամ այլ նորմատիվ իրավական ակտով սահմանված կար•ի խախտմամբ: Հանրորեն վտան•ավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի վերաբերմունքը կարող է դրսևորվել ինչպես ուղղակի, այնպես էլ անուղղակի դիտավորությամբ: Ինքնիրավչության սուբյեկտ կարող է լինել 16 տարին լրացած մեղսունակ ֆիզիկական անձը՚ (տե°ս Վարդան Միշիկի Պետրոսյանի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի դեկտեմբերի 23-ի թիվ ԱՎԴ1/0063/01/09 որոշման 12-14-րդ կետերը): Վերո•րյալ նորմերի և ՀՀ վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշման համադրմամբ դատարանն արձանա•րում է, որ արարքն ինքնիրավչություն որակելու համար անհրաժեշտ է նշված հանցակազմի բոլոր տարրերի առկայությունը: Մասնավորապես, անձին մեղսա•րված արարքում պետք է հստակ նշվի. 1/ այն օրենքը կամ այլ նորմատիվ իրավական ակտը, որով սահմանված կար•ի խախտմամբ անձը, դիտավորությամբ, ինքնակամ (ինքնա•լուխ) իրականացրել է իր իրական կամ ենթադրյալ իրավունքներն, 2/ այն էական վնասը, որը անձի ինքնակամ •ործողությունների հետևանքով պատճառվել է անձանց իրավունքներին կամ օրինական շահերին կամ խոշոր վնասը, որը պատճառվել է պետական կամ հասարակական շահերին, 3/ ինքնիրավ •ործողության և առաջացած վնասի միջև առկա պատճառահետևանքային կապը: ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի 202-րդ հոդվածի համաձայն` ՙ1. Անձին որպես մեղադրյալ ներ•րավելու հիմքը նրա կողմից հանցանքի կատարումը վկայող բավարար ապացույցների համակցությունն է:(…) 3. Որոշման նկարա•րական-պատճառաբանական մասում նշվում են (…), մեղադրանքի ձևակերպումըª նշելով հանցա•ործության տեղը, ժամանակը, եղանակը և մյուս հան•ամանքները, որքանով դրանք պարզված են •ործի նյութերով: Եզրափակիչ մասում շարադրվում է անձին •ործով որպես մեղադրյալ ներ•րավելու մասին որոշումը և քրեական օրենս•րքի հոդվածը, հոդվածի մասը կամ կետը, որով նախատեսված է կատարված հանցանքի համար պատասխանատվությունը: (…)՚: ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի 270-րդ հոդվածի համաձայնª ՙ1. Մեղադրական եզրակացությունը բաղկացած է նկարա•րական-պատճառաբանական և եզրափակիչ մասերից: 2. Նկարա•րական-պատճառաբանական մասում քննիչը շարադրում է հանցա•ործության հան•ամանքները, մեղադրյալին, ինչպես նաև տուժողին բնութա•րող հան•ամանքները, մեղադրյալի մեղավորությունը հաստատող ապացույցները, ի պաշտպանություն նրա բերվող փաստարկները և այդ փաստարկների ստու•ման արդյունքում հավաքված ապացույցները (…): 3. Եզրափակիչ մասում շարադրվում են մեղադրյալի մասին տեղեկությունները և առաջադրված մեղադրանքի ձևակերպումըª նշելով տվյալ հանցա•ործությունը նախատեսող քրեական օրենքի նորմերը՚:(…)՚: Մեջբերված քրեադատավարական դրույթները Վճռաբեկ դատարանի կողմից համակար•ային վերլուծության են ենթարկվել Ա.Պապյանի վերաբերյալ որոշման մեջ, որտեղ Վճռաբեկ դատարանը մեկնաբանել է նաև ՙմեղադրանքի ձևակերպում՚ եզրույթը: Նշված որոշման մեջ արտահայտված իրավական դիրքորոշման համաձայնª ՙ(…) ՙմեղադրանքի ձևակերպում՚ եզրույթ[ի] կառուցվածքն իրենից ներկայացնում է. ա) •ործով հաստատված, հանրության համար վտան•ավոր և հակաիրավական փաստերը, որոնք համապատասխանում են կոնկրետ հանցակազմի հատկանիշներին, բ) քրեական օրենքի կոնկրետ նորմը, որի հատկանիշներին համապատասխանում են մեղադրյալի •ործողությունները կամ ան•ործությունը կազմող փաստերը: Վերոնշյալ դատողության հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանա•րում է, որ մեղադրանքի ձևակերպումը պետք է արտացոլի մեղսա•րվող •ործողությունների կամ ան•ործության բովանդակությունը, հետևաբար պետք է ներառի հանցակազմի բոլոր պարտադիր հատկանիշները բնութա•րող փաստական տվյալները: Փաստական տվյալների ներառումն անհրաժեշտ նախապայման է, որպեսզի մեղադրանքի մեջ նշվի այն քրեական օրենքը, որով նախատեսված են հանրության համար վտան•ավոր, հակաիրավական և քրեորեն պատժելի արարքի հատկանիշները, այսինքն` հան•եցնի մեղադրանքում ձևակերպված արարքին համապատասխան իրավաբանական •նահատական տալուն: Վճռաբեկ դատարանի կողմից մեղադրանքի ձևակերպման կարևորումը պայմանավորված է այն հան•ամանքով, որ համապատասխան դատավարական փաստաթղթերում (անձին որպես մեղադրյալ ներ•րավելու մասին որոշում, մեղադրական եզրակացություն) դրա առկայությունը հնարավորություն է տալիս քրեական հետապնդման ենթարկվող անձին արդյունավետ կերպով իրականացնել իր պաշտպանության իրավունքը՚ (տե°ս Արկադի Պապյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի նոյեմբերի 5-ի թիվ ՏԴ/0115/01/09 որոշման 18-19-րդ կետերը): Նախաքննական մարմնի կողմից ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրի•որյանին մեղադրանք է առաջադրվել այն արարքի համար, որ նա օրենքով սահամանված կար•ի խախտմամբ իր իրական իրավունքն իրականացնելով, 2014 թվականի մայիսի 16-ին, ժամը 12:00-ի սահմաններում Երևանի Նալբանդյան 46-րդ շենքի մոտ, իր ծանոթ Լևոն Համբարձումյանիª 2004-2005 թթ. ընթացքում իրեն ունեցած պարտքի •ումարը ստանալու նպատակով, վերջինիս կնոջըª Լաուրա Հրաչիկի Մարությանին մոլորության մեջ •ցելով. Լ.Համբարձումյանիª Երևանի Մանանդյան փողոցի 26-րդ շենքի թիվ 5-րդ նախկին բնակարանի ջրօ•տա•ործման վարձավճարի պարտքը մարելու պատրվակով, Լ.Մարությանից ստացել է 186.233 ՀՀ դրամին համարժեք 450 ԱՄՆ դոլար •ումար, սակայն վճարում չի կատարել և •ումարը հաշվարկել որպես պարտքի մարում, որը էական վնաս է պատճառել Լ.Մարությանի իրավունքներին և օրինական շահերին: Ռ.Գրի•որյանին առաջադրված մեղադրանքը վերլուծելով վերո•րյալ նորմերի և Վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո, դատարանն արձանա•րում է, որ այն չի բխում ինչպես նշված իրավանորմերի, այնպես էլ Վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումներից: Այն անորոշ է և անհստակ, չի բովանդակում հանցակազմի բոլոր պարտադիր հատկանիշները բնութա•րող փաստական տվյալներ: Դատարանը արձանա•րում է, որ մեղադրանքի հիմքում դրվել են Ռաֆայել Գրի•որյանի ցուցմունքը, վկաª Գոհար Համբարձումյանի ցուցմունքը և ՙԵրևան Ջուր՚ ՓԲԸ •լխավոր տնօրենի 25.08.2014 թվականի թիվ ԳԳ/6838 •րությունը, սակայն դատարանը ամբաստանյալի ցուցմունքը արժանահավատ չի համարում այն նպատակ է հետապնդում խույս տալ քրեական պատասխանատվությունից ու պատժից, քանի որ դատարանում տված ցուցմունքում ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրի•որյանը նշել է, որ պարտքի դիմաց 10 տարի առաջ Լևոն Համբարձումյանից վերցրել է •ույք: Վկա Գոհար Համբարձումյանի ներկայությունը դատարանում հնարավոր չի եղել ապահովել, որի նախաքննական ցուցմունքը դատարանը նույնպես արժանահավատ չի համարում, քանի որ տուժողը և նախաքննությամբ և դատաքննությամբ հայտնել է, որ ոչ ինքը և ոչ էլ իր ամուսինը ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրի•որյանին պարտք չեն եղել և եթե ան•ամ իր ամուսինը պարտք եղել է, ապա դեռևս 10 տարի առաջ ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրի•որյանը պարտքի դիմաց վերցրել է իրենց պատկանող •ույքը, իսկ վկա` Լևոն Համբարձումյանը չի հայտնել, որ Ռաֆայել Գրի•որյանին պարտք է եղել, ինչպես նաև տուժող Լ.Մարությանը դատարանում հայտնել է, որ իր ամուսինը հեռախոսազան•ի միջոցով իրեն հայտնել է, որ ամբաստանյալ Ռ.Գրի•որյանին պարտք չէ: Վկա` Լևոն Համբարձումյանի կողմից ցուցմունք տալուց հրաժարվելը նախաքննական մարմնի կողմից •նահատական չի տվել: Դատարանը արձանա•րում է, որ նախաքննության ընթացքում Լևոն Համբարձումյանի կողմից ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրի•որյանին պարտք լինելու հան•ամանքի մասին նշել են միայն վկա Գոհար Համբարձումյանը և ամբաստանյալ Ռաֆայել Գարի•որյանը, սակայն նախաքննության ընթացքում ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրի•որյանը և վկա Գոհար Համբարձումյանը վկա Լևոն Համբարձումյանի հետ չեն առերես հարցաքննվել և որևէ կերպ չի հիմնավորվել այն փաստը, որ ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրի•որյանը պարտքով •ումար է տվել Լևոն Համբարձումյանին, որի պայմաններում դատարանը •տնում է, որ ամբաստանյալ Ռ.Գրի•որյանը չէր կարող օրենքով սահամանված կար•ի խախտմամբ իր իրական իրավունքն ինքնա•լուխ իրականացնելով, էական վնաս պատճառել անձանց իրավունքներին կամ օրինական շահերին: Այսպիսով, ստու•ելով ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրի•որյանի կողմից, ՀՀ քրեական օրենս•րքի 322-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարք կատարելու վերաբերյալ •ործով ձեռք բերված ապացույցները դրանց վերլուծության, այլ ապացույցների հետ համադրելու միջոցով, •նահատելով դրանք վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` •ործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ` դատարանը •տնում է, որ ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրի•որյանին ՀՀ քրեական օրենս•րքի 322-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղսա•րված արարքում բացակայում է հանցակազմը, ինչպես նաև իրավական որոշակիության չափանիշին բավարարող եղանակով այն նախատեսված չէ •ործող օրենքով, ուստի Ռաֆայել Գրի•որյանի նկատմամբ քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման և նա պետք է արդարացվի` հանցակազմի բացակայության պատճառաբանությամբ: Դատարանի նման եզրահան•ումը մեծապես պայմանավորված է նաև ՙՉկա հանցա•ործություն և պատիժ, եթե այն սահմանված չէ օրենքով՚ ¥nullum crimen, nulla poena sine lege¤ կանոնը` որպես համընդհանուր ճանաչում ստացած հիմնարար սկզբունք և իրավունքի •երակայության կարևորա•ույն տարր, ապահովելու և երաշխավորելու պահանջով: Այլ փաստաթուղթ ճանաչված ՙԵրևան Ջուր՚ ՓԲԸ •լխավոր տնօրենի 25.08.2014 թվականի թիվ ԳԳ/6838 •րությունը պետք է թողնել քրեական •ործի նյութերին կցված: Քննարկելով խափանման միջոցի հարցը` դատարանը •տնում է, որ ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրի•որյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց ընտրված չհեռանալու մասին ստորա•րությունը պետք է վերացնել: Եզրափակիչ մաս. Ելնելով վերո•րյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի 35-րդ, 151-րդ, 309-րդ, 357-360-րդ, 366-րդ և 369-372-րդ հոդվածներով` Դատարանը Վ Ճ Ռ Ե Ց` Ռաֆայել Հայկի Գրի•որյանին ՀՀ քրեական օրենս•րքի 322-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքում ճանաչել անմեղ և արդարացնել: Ռաֆայել Հայկի Գրի•որյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց` ընտրված ստորա•րություն չհեռանալու մասին, վերացնել: Ռաֆայել Հայկի Գրի•որյանին պարզաբանել ՀՀ քրեական դատավարության օրենս•րքի 66-րդ և 67-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարացվածի և նրան պատճառված /հնարավոր/ վնասի հատուցման` նրա իրավունքներն ու հատուցման կար•ը: Այլ ապացույց ճանաչված ՙԵրևան Ջուր՚ ՓԲ ընկերության •լխավոր տնօրենի 25.08.2014 թվականի թիվ ԳԳ/6838 •րությունը թողնել քրեական •ործին կցված: Սույն դատավճիռը վերաքննության կար•ով կարող է բողոքարկվել ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարան` հրապարակման պահից մեկ ամսվա ընթացքում: ԴԱՏԱՎՈՐ` Ա. ԲԵԿԹԱՇՅԱՆ |
|---|---|
| Դատական ակտի ամսաթիվը | 03-04-2015 |
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
| Գործը հանձնվել է գրասենյակ | 12-05-2015 |
|---|---|
| Էջերի քանակ | 90, 162 |
Գործն ուղարկվել է
| Գործը ուղարկվել է | 12-05-2015 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 90, 162 |
| ՈՒր(դատարան) | Քրեական վերաքննիչ |
| Ելքի գրության համարը | Ե-19766 |
Գործը բողոքարկվել է
| Ամսաթիվ | 14-05-2015 |
|---|
Գործը ստացվել է (կատարումն ապահովելու համար, և ... )
| Ամսաթիվ | 05-10-2015 |
|---|
Դատավճռի, որոշման կատարում
| Ամսաթիվ | 06-10-2015 |
|---|
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
| Գործը հանձնվել է գրասենյակ | 09-02-2016 |
|---|---|
| Էջերի քանակ | 89, 162, 86 |
Գործը հանձնվել է դատարանի արխիվ
| Ամսաթիվ | 10-02-2016 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 89, 162, 86 |
Դատական գործ N: ԵԿԴ/0158/01/14
Քրեական վերաքննիչ
Ստացվել է վերաքննիչ բողոք
| Ամսաթիվ | 04-05-2015 |
|---|---|
| Ամսաթիվ | 04-05-2015 |
| Ում կողմից է բերվել բողոքը | Մեղադրող |
| Բողոքը բերող անձը | |
| Անուն | Ա |
| Ազգանուն | Մանուկյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Բողոքի բովանդակությունը | Ռաֆայել Գրիգորյան Սույն վերաքննիչ բողոքն ընդունել վարույթ : Բեկանել ամբողջությամբ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի`Ռաֆայել Հայկի Գրիգորյանի /ՀՀ քր. օր. 322 հոդ. 1-ին մասով արդարացվել է / վերաբերյալ 03.04.2015թ. դատավճիռը , ամբաստանյալ Ռաֆայել Հայկի Գրիգորյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քր. օր. 322 հոդ. 1-ին մասով նախատեսված հանցագործություն կատարելու մեջ և դատապարտել տուգանքի` նվազագույն աշխատավարձի չորսհարյուրապատիկի` 400.000 ՀՀ դրամի չափով : Ամբաստանյալի նկատմամբ որպես խափանման միջոց կիրառել չհեռանալու մասին ստորագրությունը` մինչև դատավճիռն օրինական ուժի մեջ մտնելը : |
| Բողոքի ստացման կարգը | Առձեռն հանձնվել է գրասենյակ |
| Չափահաս | Այո |
| Բողոքը ստացվել է | Գործն ըստ էության լուծող դատական ակտի դեմ |
Մակագրել
| Ամսաթիվ | 05-05-2015 |
|---|---|
| Նախագահող դատավոր | |
| Անուն | Մխիթար |
| Ազգանուն | Պապոյան |
| Դատավոր | |
| Անուն | Վազգեն |
| Ազգանուն | Ռշտունի |
| Դատավոր | |
| Անուն | Կարինե |
| Ազգանուն | Ղազարյան |
Քրեական գործի մուտքագրում
| Ամսաթիվ | 13-05-2015 |
|---|---|
| Կից փաստաթղթեր և իրեղեն ապացույց | չկան |
Ընդունվել է վարույթ
| Ամսաթիվ | 13-05-2015 |
|---|
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 27-05-2015 |
|---|---|
| Ժամ | 15:30 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 1 |
| Նիստը | Չի կայացվել |
| Պատճառը | դատարանի կազմի չհամալրման պատճառով |
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 15-06-2015 |
|---|---|
| Ժամ | 15:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 1 |
| Նիստը | Չի կայացվել |
| Պատճառը | ամբաստանյալի բացակայության պատճառով |
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 02-07-2015 |
|---|---|
| Ժամ | 14:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 1 |
| Նիստը | Չի կայացվել |
| Պատճառը | ամբաստանյալի բացակայության պատճառով |
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 27-07-2015 |
|---|---|
| Ժամ | 15:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 1 |
| Նիստը | Կայացվել է |
Նշանակվել է դատական քննություն
| Երբ | 06-08-2015 |
|---|---|
| Ժամ | 15:00 |
| Նիստերի դահլիճի համարը | 1 |
| Նիստը | Կայացվել է |
Վերաքննիչ բողոքը մերժվել է և ստորադաս դատարանի դատական ակտը թողնվել է անփոփոխ
| Անփոփոխ թողնված դատական ակտը | Պատճառաբանվել է |
|---|---|
| Ամսաթիվ | 06-08-2015 |
| Ամբաստանյալ | |
| Անուն | Ռաֆայել |
| Ազգանուն | Գրիգորյան |
| Հասցե | --------------- |
| Սեռ | 0 |
| Քր. դատ. օր. հոդված | |
| Քր. դատ. օր. հոդված | |
| Քր. դատ. օր. հոդված | |
| Քր. դատ. օր. հոդված | |
| Քր. դատ. օր. հոդված | |
| Քր. դատ. օր. հոդված | |
| Քր.օր. հոդված |
Դատական ակտ
| Դատական ակտ | ԵԿԴ/0158/01/14 ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ ՈՐՈՇՈւՄ ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ «06» օգոստոսի 2015թ. ք.Երևան ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանը (այսուհետ` Վերաքննիչ դատարան) Նախագահող դատավոր դատավորներ դատական նիստերի քարտուղար դատախազ ամբաստանյալ Մ.Պապոյան Վ.Ռշտունի Կ.Ղազարյան Ս.Էլբակյան Ա.Մանուկյան Ռ.Գրիգորյան ՀՀ վճռաբեկ դատարանում գործերի քննության համար սահմանված կանոններով քննության առնելով ամբաստանյալ Ռաֆայել Հայկի Գրիգորյանի (ծնված` 1948 թվականի դեկտեմբերի 1-ին Երևան քաղաքում, ազգությամբ` հայ, ՀՀ քաղաքացի, ութամյա կրթությամբ, ամուսնալուծված, դատվածություն չունեցող, աշխատում է «Սերգեյ Գրուպ» ՍՊ ընկերությունում` որպես պահակ, բնակվում է Երևան քաղաքի Բագրատունյաց 6-րդ նրբանցքի «Սերգեյ Գրուպ» ՍՊ ընկերության տարածքում) վերաբերյալ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի (այսուհետ` Առաջին ատյանի դատարան) 2015 թվականի ապրիլի 3-ի դատավճռի դեմ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ա.Մանուկյանի վերաքննիչ բողոքը` ՊԱՐԶԵՑ Գործի դատավարական նախապատմությունը. 2014 թվականի հունիսի 18-ին ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի քննչական բաժնի ավագ քննիչ Ռ.Նազարյանի որոշմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 178-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործության հատկանիշներով հարուցվել և վարույթ է ընդունվել թիվ 15107014 քրեական գործը: 2014 թվականի օգոստոսի 11-ին ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի քննչական բաժնի ավագ քննիչ Ռ.Նազարյանի որոշմամբ թիվ 15107014 քրեական գործով Ռաֆայել Հայկի Գրիգորյանին մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 322-րդ հոդվածի 1-ին մասով` այն արարքի համար, որ նա, օրենքով սահմանված կարգի խախտմամբ իր իրական իրավունքն իրականացնելով, 2014 թվականի մայիսի 16-ին` ժամը 12:00-ի սահմաններում, Երևան քաղաքի Նալբանդյան 46-րդ շենքի մոտ, իր ծանոթ Լևոն Արարատի Համբարձումյանի` 2004-2005 թվականների ընթացքում իրեն ունեցած պարտքի գումարը ստանալու նպատակով, վերջինի կնոջը` Լաուրա Հրաչիկի Մարությանին մոլորության մեջ գցելով, Լևոն Համբարձումյանի` Երևան քաղաքի Մանանդյան փողոցի 26-րդ շենքի թիվ 5 նախկին ջրօգտագործման վարձավճարի պարտքը մարելու պատրվակով, Լաուրա Մարությանից ստացել է 186.223 ՀՀ դրամին համարժեք 450 ԱՄՆ դոլար, սակայն վճարում չի կատարել և գումարը հաշվարկել որպես պարտքի մարում, որն էական վնաս է պատճառել Լաուրա Մարությանի իրավունքներին և օրինական շահերին: 2014 թվականի օգոստոսի 28-ին ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի քննչական բաժնի ավագ քննիչ Ռ.Նազարյանի որոշմամբ թիվ 15107014 քրեական գործով Լևոն Արարատի Համբարձումյանի նկատմամբ քրեական հետապնդում չի իրականացվել` նրա արարքում հանցակազմի բացակայության հիմքով: 2014 թվականի սեպտեմբերի 3-ին Ռաֆայել Հայկի Գրիգորյանի վերաբերյալ թիվ 15107014 քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան, որտեղ քրեական գործին շնորհվել է ԵԿԴ/0158/01/14 համարը: Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի ապրիլի 3-ի թիվ ԵԿԴ/0158/01/14 դատավճռի համաձայն` Ռաֆայել Հայկի Գրիգորյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 322-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքում ճանաչվել է անմեղ և արդարացվել: Ռաֆայել Հայկի Գրիգորյանի նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը` չհեռանալու մասին ստորագրությունը, վերացվել է: Վերը նշված դատավճիռը Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազություն է ստացվել 2015 թվականի ապրիլի 27-ին: 2015 թվականի մայիսի 4-ին Վերաքննիչ դատարան է ստացվել Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ա.Մանուկյանի վերաքննիչ բողոքը` Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի ապրիլի 3-ի թիվ ԵԿԴ/0158/01/14 դատավճռի դեմ: Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը. Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ա.Մանուկյանը խնդրել է թիվ ԵԿԴ/0158/01/14 քրեական գործով Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի ապրիլի 3-ի դատավճիռը բեկանել ամբողջությամբ, ամբաստանյալ Ռաֆայել Հայկի Գրիգորյանին մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 322-րդ հոդվածի 1-ին մասով և դատապարտել տուգանքի` նվազագույն աշխատավարձի չորսհարյուրապատիկի` 400.000 ՀՀ դրամի չափով: Ներկայացված վերաքննիչ բողոքում, մասնավորապես նշված է, որ Առաջին ատյանի դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ, ճիշտ չի կիրառել օրենքը, սխալ է մեկնաբանել և գնահատել գործով ապացույցները, խախտել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ, 10-րդ հոդվածների և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 7-րդ, 17-րդ, 23-րդ, 358-րդ, 360-րդ հոդվածների պահանջները, խախտվել են պատժի անխուսափելիության սկզբունքը, ՀՀ Սահմանադրությամբ պաշտպանվող շահերի անհրաժեշտ հավասարակշռությունը, որպիսի պայմաններում դատական ակտը` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 322-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքում ամբաստանյալ Ռաֆայել Հայկի Գրիգորյանի արդարացման մասով, ենթակա է բեկանման: Դատավճռի վերլուծությունից ակնհայտ է դառնում, որ Առաջին ատյանի դատարանը ճիշտ չի վերլուծել ինչպես ՀՀ քրեական օրենսգրքի 322-րդ հոդվածի հանցակազմը, այնպես էլ գործով առկա ապացույցները և արդյունքում թույլ է տվել դատական սխալ: Ինքնիրավչության հանցակազմի համակարգային վերլուծության դեպքում, այն համադրելով սույն քրեական գործի փաստական տվյալների հետ, ակնհայտ է դառնում, որ Ռաֆայել Հայկի Գրիգորյանի արարքը համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 322-րդ հոդվածի 1-ին մասին: Անդրադառնալով ինքնիրավչության հանցակազմին սույն քրեական գործի շրջանակներում` պետք է փաստել այն մասին, որ ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանն ունեցել է դրամական միջոցի` 500 ԱՄՆ դոլարի պահանջի իրավունք տուժող Լաուրա Մարությանի ամուսին Լևոն Համբարձումյանի նկատմամբ: Ընդ որում` հիշյալ իրավունքի իրական կամ ենթադրյալ լինելը, Լևոն Համբարձումյանի և Լաուրա Մարությանի կողմից այն վիճարկելը չունի որևէ նշանակություն: Ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանի հիշյալ իրավունքը բխում է ՀՀ քաղաքացիական օրենսդրությունից և այդ կապակցությամբ վեճը ենթակա էր լուծման ՀՀ քաղաքացիական և քաղաքացիադատավարական օրենսդրությունների շրջանակում: Մինչդեռ ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանը, նշված վեճի լուծման օրենքով սահմանված կարգի փոխարեն, ինքնագլուխ որոշել էր ետ ստանալ 500 ԱՄՆ դոլարը` իր պարտապան Լևոն Համբարձումյանի կնոջը` Լաուրա Մարությանին խաբելու միջոցով: Հատկանշական է, որ Երևան քաղաքի Մանանդյան 26/5 հասցեի բնակարանի առուվաճառքից գոյացած գումարից 7.000 ԱՄՆ դոլարը պատկանել, վճարվել է Լևոն Համբարձումյանին, սակայն Լևոն Համբարձումյանի` կալանավայրում գտնվելու պատճառով հիշյալ գումարը պահվել, գտնվել է նրա կնոջ` Լաուրա Մարությանի մոտ, և նշված գումարը հանդիսացել է ամուսինների համատեղ սեփականությունը: Ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանի գործողությունը` խաբեությամբ 450 ԱՄՆ դոլարին տիրանալը, ուղղված է եղել ոչ թե Լաուրա Մարությանից խարդախության եղանակով գումար հափշտակելուն, այլ Լևոն Համբարձումյանի նկատմամբ իր գումարային պահանջի իրավունքի իրականացմանը և վերջինի գումարի ստացմանը` որպես իր պարտքի մարում: Այլ կերպ ասած, Ռաֆայել Գրիգորյանի սուբյեկտիվ դիտավորությունն ուղղված է եղել ոչ թե խաբեության եղանակով հափշտակություն կատարելուն, այլ իր իրավունքի ինքնակամ, անօրինական իրականացմանը: Հարկ է նկատել նաև, որ նշանակություն չունի այն հանգամանքը, թե Ռաֆայել Գրիգորյանը հիշյալ գումարը վերցրել է Լաուրա Մարությանից, թե Լևոն Համբարձումյանից, քանի որ Ռաֆայել Գրիգորյանն իր սուբյեկտիվ ընկալմամբ իրականացրել է պահանջի իր իրավունքը Լևոն Համբարձումյանի և վերջինի ընտանիքի հանդեպ: Այսինքն` ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանի կողմից Լաուրա Մարությանից 450 ԱՄՆ դոլար վերցնելն ուղղված է եղել ոչ թե խարդախությամբ վերջինից գումար հափշտակելուն, այլ ինքնակամ, օրենքի խախտմամբ Լևոն Համբարձումյանից և նրա ընտանիքից իր պարտքը ստանալուն: Սույն քրեական գործում Լևոն Համբարձումյանի ընտանիքին Ռաֆայել Գրիգորյանի կողմից էական վնասի պատճառումն ակնհայտ է, այդ մասին են խոսում հետևյալ հանգամանքները` Լաուրա Մարությանի կողմից իրավապահ մարմիններին դիմելը և Ռաֆայել Գրիգորյանի դեմ գույքային պահանջ ներկայացնելը, 900 ԱՄՆ դոլարի չափով ջրի վարձը վճարելու դժվարությունը, բնակարանի վաճառքից հետո առանց մշտական բնակության վայրի մնալը, Լևոն Համբարձումյանի կողմից կալանքի տակ գտնվելը և նրանց ընտանիքի նյութական ոչ բավարար վիճակը: Վերը նշված փաստական տվյալները վկայում են այն մասին, որ ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանի կողմից Լևոն Համբարձումյանին և վերջինի կնոջը` Լաուրա Մարությանին, պատճառվել է էական վնաս: Առաջին ատյանի դատարանը ճիշտ չի գնահատել գործով ապացույցները, մասնավորապես` Լևոն Համբարձումյանի կողմից Ռաֆայել Գրիգորյանին 500 ԱՄՆ դոլար պարտք լինելու դրվագով առանց որևէ հիմքի անարժանահավատ է գնահատել ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանի և վկա Գոհար Համբարձումյանի տրամաբանական ու արժանահավատ ցուցմունքները և արժանահավատ է դիտել Լաուրա Մարությանի ցուցմունքը, որն այդ մասով ոչ արժանահավատ է: Ակնհայտ է, որ Լևոն Համբարձումյանը և վերջինի կին Լաուրա Մարությանը որոշել են հրաժարվել Ռաֆայել Գրիգորյանի հանդեպ ունեցած պարտքից և այդ նպատակով են հերքել 500 ԱՄՆ դոլար պարտք ունենալու հանգամանքը: Հատկանշական է, որ Առաջին ատյանի դատարանը չի նշել որևէ պատճառաբանություն վկա Գոհար Համբարձումյանի ցուցմունքը ոչ արժանահավատ դիտելու վերաբերյալ, որպիսի պայմաններում Առաջին ատյանի դատարանի դիրքորոշումը չի կարող հիմնավոր համարվել: Ինչ վերաբերում է ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանին, ապա վերջինը քրեական գործի նախաքննության ընթացքում իրեն մեղավոր է ճանաչել առաջադրված մեղադրանքում, իսկ դատական քննության ընթացքում ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանը թեև իրեն մեղավոր չճանաչեց առաջադրված մեղադրանքում, սակայն ամբողջությամբ ընդունեց մեղադրանքի հիմքում դրված փաստական հանգամանքները և պարզապես համաձայն չէր արարքի իրավաբանական որակման հետ` համոզված լինելով, որ իր գործողությունները եղել են իրավաչափ: Նման պայմաններում ամբաստանյալի կողմից չկար որևէ շահագրգռվածություն իրականությունը խեղաթյուրելու և դատարանին կեղծ տեղեկություններ հայտնելու առումով: Հետևաբար` անհասկանալի է, թե Առաջին ատյանի դատարանը «որտեղ է տեսել» ամբաստանյալի կողմից քրեական պատասխանատվությունից և պատժից խուսափելու միտում, երբ վերջինը մշտապես ընդունել է իրեն մեղսագրվող արարքը և որևէ կերպ այն չի հերքել: Հարկ է նկատել, որ Լևոն Համբարձումյանի կողմից Ռաֆայել Գրիգորյանին 500 ԱՄՆ դոլար պարտք լինելու հանգամանքն ուղղակի կերպով հաստատվել է ինչպես ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանի և վկա Գոհար Համբարձումյանի ցուցմունքներով, այնպես էլ անուղղակի կերպով հաստատվել է տուժող Լաուրա Մարությանի ցուցմունքով: Ամփոփելով վերը նշվածը` կարելի է փաստել, որ ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանը Լևոն Համբարձումյանի նկատմամբ ունեցել է 500 ԱՄՆ դոլարի քաղաքացիաիրավական պահանջի իրավունք, որը քաղաքացիական և քաղաքացիադատավարական օրենսդրությամբ սահմանված կարգով լուծելու փոխարեն` քաղաքացիական հայցով դատարան դիմելու փոխարեն, նշված իրավունքն իրականացրել է ինքնագլուխ և օրենքով սահմանված կարգի խախտմամբ` Լաուրա Մարությանից խաբեությամբ ստանալով 450 ԱՄՆ դոլար և այն հաշվարկելով որպես իր պարտքի մարում, ինչի արդյունքում էական վնաս է պատճառել Լևոն Համբարձումյանի և Լաուրա Մարությանի իրավունքներին և օրինական շահերին: Այսպիսով` Առաջին ատյանի դատարանի կողմից խախտվել են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ, 10-րդ հոդվածների պահանջները և Ռաֆայել Գրիգորյանն ակնհայտ անհիմն ազատվել է կատարած հանցագործության համար օրենքով սահմանված քրեական պատասխանատվությունից, այսինքն` թույլ է տրվել դատական սխալ: Առաջին ատյանի դատարանում հետազոտված ապացույցները. Առաջին ատյանի դատարանում հետազոտվել են հետևյալ ապացույցները. - ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանի դատական քննության ընթացքում տված ցուցմունքը, համաձայն որի` առաջադրված մեղադրանքում ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանն իրեն մեղավոր չի ճանաչել և ցուցմունք է տվել այն մասին, որ տուժող Լաուրա Մարությանի ամուսինը՝ Լևոն Համբարձումյանն իրեն գումար է պարտք եղել: Ինքն իր ավտոմեքենան վաճառել և 500 ԱՄՆ դոլար է տվել նրանց` փաստաբանի հարցերը լուծելու համար: Լևոնի կալանքի տակ գտնվելու ժամանակ վաճառվել է նրա բնակարանը: Ինքը, մինչ բնակարանը վաճառելը, տուժողի ամուսնուց պարբերաբար պահանջել է պարտքը վերադարձնել: Բնակարանը վաճառելուց հետո Լաուրան զանգահարել է իրեն և հայտնել է, որ ջրի հետ կապված 900 ԱՄՆ դոլար պարտք ունեն, իսկ ինքը նրան ասել է, որ եթե իրեն 450 ԱՄՆ դոլար տա, ապա ինքը կլուծի այդ պարտքի հարցը: Հանրապետության հրապարակում ինքը հանդիպել է Լաուրայի հետ, ում հետ եղել վկա Բելգել Մկրտչյանը: Այդ ժամանակ Լաուրան իրեն տվել է 450 ԱՄՆ դոլար, որպեսզի ինքը շեղ ճանապարհով մարի ջրի պարտքը, սակայն ինքն այդ գումարով ջրի վարձի գումար չի մարել, այլ այդ գումարը վերցրել է որպես իր պարտքի մարում: Ինքը տուժողի ամուսնուց 10 տարի առաջ գույք է վերցրել պարտքի դիմաց, իսկ 450 ԱՄՆ դոլարը նրանից վերցնելուց հետո նրան ասել է, որ նրանք կարող են գնալ և վերցնել իրենց գույքը, - տուժող Լաուրա Մարությանի դատական քննության ընթացքում տված ցուցմունքը, համաձայն որի` վերջինը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանն իր ամուսնու ընկերն է: Ամբաստանյալը բնակարան չունենալու պատճառով քնել է ավտոմեքենայի մեջ և իր ամուսինն առաջարկել է նրան բնակվել իրենց տանը: Դրանից հետո նա շուրջ երկու տարի բնակվել է իրենց տանը: Իր ամուսնու նախկին կինն իրենց բնակարանը գաղտնի կերպով գրանցել է իր անունով, որի կապակցությամբ իր ամուսինն ունեցել է դատական գործ: Այդ ժամանակ Ռաֆայելն իրենց ասել է, որ ծանոթ ունի ով 2.800 ԱՄՆ դոլար վճարի դիմաց կարող է օգնել իրենց: Իր ամուսինը քրոջից վերցրել է 1.800 ԱՄՆ դոլար և տվել Գրիշային, ով պետք է լուծեր իրենց դատական հարցերը: Դրանից հետո իր ամուսինը Ռաֆայելին ասել է, որ իրենք խաբվել են, սակայն նա ասել է, որ կվաճառի իր ավտոմեքենան և գումար կտա, որպեսզի իրենք այդ գործը շահեն: Այնուհետև Ռաֆայելն ասել է, որ նա վաճառել է իր ավտոմեքենան և գումարը տվել է Գրիշային, սակայն իրենք չգիտեն, թե արդյոք նա տվել է այդ գումարը նրան, թե ոչ: Դրանից հետո իրենց տանից վտարել են և իրենք գնացել են ամբաստանյալի հետ բնակվելու: Այդ գումարի շուրջ իրենք մի քանի անգամ վիճել են: Այնուհետև իրենք գնացել են այլ բնակարանում բնակվելու, սակայն իրենց իրերը մնացել են նրա տանը: Իրերի մի մասը նա տվել է, իսկ մյուս մասն ասել է, որ վերցնում է` պարտքի դիմաց: Իր ամուսինը գտնվում է կալանքի տակ: Ամուսնու բնակարանը վաճառելուց հետո իրեն 4.000 ԱՄՆ դոլար են տվել: Այդ բնակարանի ջրի հարցով պարտքեր են եղել, ինչի կապակցությամբ Ռաֆայելն իրեն ասել է, որ նա կարող է իրեն օգնել, որպեսզի այդ պատիքի՝ 900 ԱՄՆ դոլարի փոխարեն 450 ԱՄՆ դոլար վճարեն: Դրանից հետո՝ 2014 թվականի ամռանը, Հանրապետության հրապարակում ինքը բնակարանի գնողի հետ միասին հանդիպել է Ռաֆայելին և նրան տվել 450 ԱՄՆ դոլար է, ով ասել է, որ կլուծի ջրի ողջ պարտքի հարցը, սակայն մինչ օրս չի լուծել և չի վերադարձրել վերցրած գումարը: Ինքը և իր ամուսինն ամբաստանյալին գումար պարտք չեն եղել և եթե պարտք են եղել, ապա ամբաստանյալը դեռևս 10 տարի առաջ իրենցից վերցրել է իրենց գույքի մի մասը` այդ պարտքի դիմաց: Ամբաստանյալն իրենից գումարը վերցնելուց հետո հայտնել է, որ ինքը կարող է գնալ և վերցնել 10 տարի առաջ իրենցից պարտքի դիմաց վերցված գույքը: Ինքն իր ամուսնու հետ գտնվում է կապի մեջ և նա իրեն ասել է, որ նա որևէ գումար պարտք չէ Ռաֆայելին, - վկա Բելգել Մկրտչյանի դատական քննության ընթացքում տված ցուցմունքը, համաձայն որի` վերջինը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ ինքը չի ճանաչում Ռաֆայել Գրիգորյանին: Տուժողը զանգահարել է իրեն և հայտնել, որպեսզի ինքը գնա Հանրապետության հրապարակ: Ինքն այնտեղ տեսել է տուժողին և ամբաստանյալին, որտեղ տուժողը հայտնել է, որ ամբաստանյալին գումար է տալիս, որպեսզի նա լուծի ջրմուղում եղած պարտքերի հարցը: Տուժողը գումարը տվել է ամբաստանյալին և նա ասել է, որ գնում է ջրմուղ, - վկա Գոհար Համբարձումյանի նախնական քննության ընթացքում տված ցուցմունքը, համաձայն որի` վերջինը ցուցմունք է տվել այն մասին, որ իր եղբայրը` Լևոն Համբարձումյանը, շուրջ 10 տարի դատական վեճերի մեջ է գտնվել նախկին կնոջ` Օֆելյա Մովսիսյանի հետ, քանի որ վերջինը տիրացել է իրենց հայրական տանը: 2004 թվականի ընթացքում Լևոն Համբարձումյանը վերը նշված քաղաքացիական գործերի համար իրենից պարտքով վերցրել է 1.800 ԱՄՆ դոլար, իսկ Ռաֆայել Գրիգրյանից` 500 ԱՄՆ դոլար: Ըստ ձեռք բերված պայմանավորվածության` Լևոնը պարտքը պետք է վերադարձներ դատական գործերն ավարտելուց հետո: Լևոնի կինը` Լաուրա Մարությանը, վերը նշված բնակարանը վաճառելուց հետո ամուսնու պարտքը չի վերադարձրել` պատճառաբանելով, որ ստացված գումարը քիչ է եղել, իսկ Լևոնը գտնվել է կալանավայրում, - այլ ապացույց ճանաչված` «Երևան ջուր» ՓԲ ընկերության գլխավոր տնօրենի 2014 թվականի օգոստոսի 28-ի թիվ ԳԳ/6838 գրությունը, համաձայն որի` 2014 թվականի մայիսի 16-ի դրությամբ Երևան քաղաքի Մանանդյան 26-րդ շենքի 5-րդ բնակարանի պարտքը` ջրամատակարարման և ջրահեռացացման ծառայությունների դիմաց, կազմել է 513.908 ՀՀ դրամ: Վերաքննիչ դատարանում կողմերի պարզաբանումները. Դատական նիստի ժամանակ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ա.Մանուկյանը պնդեց ներկայացված վերաքննիչ բողոքը և խնդրեց այն բավարարել: Ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանն առարկեց ներկայացված վերաքննիչ բողոքի դեմ և խնդրեց այն մերժել` միաժամանակ նշելով, որ Լաուրա Մարությանի ամուսինը` Լևոն Համբարձումյանն իրեն գումար է պարտք եղել, ուստի ինքը Լաուրա Մարությանի կողմից տրված գումարը վերցրել է որպես իր պարտքի մարում: Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում: Վերաքննիչ դատարանը, ուսումնասիրելով ներկայացված վերաքննիչ բողոքը և Առաջին ատյանի դատարանում հետազոտված ապացույցները, գտնում է, որ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ա.Մանուկյանի վերաքննիչ բողոքը ենթակա է մերժման հետևյալ պատճառաբանությամբ. Վերաքննիչ դատարանը նախ անհրաժեշտ է համարում անդրադառնալ Առաջին ատյանի դատարանի կողմից պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում հետազոտված այն ապացույցներին, որոնք ճանաչվել են անարժանահավատ: Հարկ է նկատել, որ Առաջին ատյանի դատարանը եկել է այն եզրահանգման, որ ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանի դատական քննության ընթացքում և վկա Գոհար Համբարձումյանի նախնական քննության ընթացքում տված ցուցմունքներն անարժանահավատ են: Ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանի ցուցմունքն Առաջին ատյանի դատարանն անարժանահավատ դիտելը պատճառաբանել է նրանով, որ նա նպատակ է հետապնդում խույս տալ քրեական պատասխանատվությունից ու պատժից, իսկ վկա Գոհար Համբարձումյանի ցուցմունքն անարժանահավատ դիտելը պատճառաբանել է նրանով, որ տուժողը թե նախաքննությամբ, և թե դատաքննությամբ հայտնել է, որ ոչ ինքը և ոչ էլ իր ամուսինն ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանին պարտք չեն եղել և եթե անգամ իր ամուսինը պարտք եղել է, ապա դեռևս 10 տարի առաջ ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանը պարտքի դիմաց վերցրել է իրենց պատկանող գույքը, ինչպես նաև վկա Լևոն Համբարձումյանը չի հայտնել, որ Ռաֆայել Գրիգորյանին պարտք է եղել, իսկ տուժող Լաուրա Մարությանը դատարանում հայտնել է, որ իր ամուսինը հեռախոսազանգի միջոցով իրեն հայտնել է, որ ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանին պարտք չէ: Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանի դատական քննության ընթացքում և վկա Գոհար Համբարձումյանի նախնական քննության ընթացքում տված ցուցմունքներն Առաջին ատյանի դատարանի կողմից անարժանահավատ համարելու հետևություններն անհիմն են, քանի որ սույն քրեական գործով ձեռք բերված օբյեկտիվ տվյալներով չի հիմնավորվում այն հանգամանքը, որ ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանի դատական քննության ընթացքում և վկա Գոհար Համբարձումյանի նախնական քննության ընթացքում տված ցուցմունքներն անարժանահավատ են: Ավելին` հարկ է նկատել, որ ամբաստանյալ Ռաֆայել Գրիգորյանի դատական քննության ընթացքում և վկա Գոհար Համբարձումյանի նախնական քննության ընթացքում տված ցուցմունքներում հայտնած տեղեկությունները համընկնում են սույն քրեական գործով ձեռք բերված մյուս ապացույցներում առկա տվյալների հետ: Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական գործի նյութերում բացակայում է որևէ փաստական տվյալ, որը հիմք կտար Առաջին ատյանի դատարանում սույն քրեական գործի դատական քննության ընթացքում ձեռք բերված և հետազոտված ապացույցները համարել անարժանահավատ: Առաջին ատյանի դատարանի դատական քննության ընթացքում ստացված ապացուցողական տեղեկությունների բովանդակության վերլուծության արդյունքում Վերաքննիչ դատարանը փաստում է, որ դրանցում բացակայում է որևէ էական հակասություն: Վերաքննիչ դատարանը, պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում ստուգման ենթարկելով քրեական գործի հիմքում դրված և վերոգրյալ պատճառաբանություններով արժանահավատ ճանաչված ապացույցները, հաստատված է համարում սույն քրեական գործի լուծման համար նշանակություն ունեցող հետևյալ փաստերը. -Լաուրա Մարությանը և Լևոն Համբարձումյանը ամուսիններ են, իսկ Ռաֆայել Գրիգորյանը և Լևոն Համբարձումյանը` ընկերներ, -2004 թվականի ընթացքում Ռաֆայել Գրիգորյանը պարտքով 500 ԱՄՆ դոլար է տվել Լևոն Համբարձումյանին, -500 ԱՄՆ դոլար պարտքի դիմաց Լևոն Համբարձումյանի իրերի մի մասը մնացել են Ռաֆայել Գրիգորյանի տանը, -Լաուրա Մարությանը 900 ԱՄՆ դոլար ջրի վարձը քիչ վճարելու հարցը լուծելու խնդրանքով դիմել է Ռաֆայել Գրիգորյանին, -Ռաֆայել Գրիգորյանը Լաուրա Մարությանին ասել է, որ եթե նա իրեն տա 450 ԱՄՆ դոլար, ապա ինքը կարող է ջրի պարտքի հարցն ամբողջությամբ լուծել, -2014 թվականի ամռանը Հանրապետության հրապարակում Լաուրա Մարությանը Ռաֆայել Գրիգորյանին տվել է 450 ԱՄՆ դոլար, -Ռաֆայել Գրիգորյանն այդ գումարով ջրի վարձի հարցը չի լուծել, այլ 450 ԱՄՆ դոլարը վերցրել է որպես իր կողմից Լևոն Համբարձումյանին տրված 500 ԱՄՆ դոլար պարտքի մարում և Լաուրա Մարությանին առաջարկել իր տնից վերցնել պարտքի դիմաց թողած իրերը: Վերը նշված փաստերի հիման վրա Վերաքննիչ դատարանը գալիս է այն եզրահանգման, որ ջրի պարտքի հարցը լուծելու նպատակով Լաուրա Մարությանը Ռաֆայել Գրիգորյանին տվել է 450 ԱՄՆ դոլար, սակայն վերջինը նշված հարցը չի լուծել, այլ այդ գումարը վերցրել է որպես իր կողմից Լաուրա Մարությանի ամուսնուն տրված 500 ԱՄՆ դոլար պարտքի մարում և նրան առաջարկել իր տնից վերցնել պարտքի դիմաց թողած իրերը: Տվյալ դեպքում անհրաժեշտ է իրավական գնահատական տալ այն հարցին, թե Ռաֆայել Գրիգորյանի վերը նկարագրված արարքն արդյոք համապատասխանում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 322-րդ հոդվածի 1-ին մասի հատկանիշներին, թե ոչ: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 3-րդ հոդվածի համաձայն` քրեական պատասխանատվության միակ հիմքը հանցանք, այսինքն` այնպիսի արարք կատարելն է, որն իր մեջ պարունակում է քրեական օրենքով նախատեսված հանցակազմի բոլոր հատկանիշները: Այսինքն` արարքը հանցավոր է ճանաչվում միայն այն դեպքում, երբ առկա են քրեական օրենքով նախատեված բոլոր հատկանիշները: Հանցագործությունն իրենից ներկայացնում է չորս պարտադիր տարրերի միասնություն, այն է` օբյեկտ, օբյեկտիվ կողմ, սուբյեկտ, սուբյեկտիվ կողմ: Նշվածներից թեկուզ մեկի բացակայությունն անձի արարքում վկայում է հանցակազմի բացակայության մասին (նման իրավական դիրքորոշում է արտահայտել ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր` 2007 թվականի հուլիսի 13-ի թիվ ՎԲ-107/07 որոշմամբ): ՀՀ քրեական օրենսգրքի 322-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` ինքնիրավչությունը` օրենքով կամ այլ նորմատիվ իրավական ակտով սահմանված կարգի խախտմամբ իր իրական կամ ենթադրյալ իրավունքներն ինքնակամ (ինքնագլուխ) իրականացնելը, որն էական վնաս է պատճառել անձանց իրավունքներին կամ օրինական շահերին կամ խոշոր վնաս` պետական կամ հասարակական շահերին: Ինքնիրավչության հանցակազմի վերաբերյալ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իր 2010 թվականի դեկտեմբերի 23-ի թիվ ԱՎԴ1/0063/01/09 որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը` «12. Ինքնիրավչությունը դասվում է կառավարման կարգի դեմ ուղղված հանցագործությունների շարքին և բնութագրվում որպես կառավարման սուբյեկտ չհանդիսացող անձի կողմից պետական կառավարման նորմալ գործունեության ապահովմանն ուղղված հասարակական հարաբերությունների դեմ ոտնձգող հանցագործություն: Կառավարման կարգի դեմ ուղղված հանցագործությունների, այդ թվում` ինքնիրավչության տեսակային օբյեկտ են պետական կառավարման նորմալ գործունեության ապահովմանն ուղղված այն հասարակական հարաբերությունները, որոնք ծավալվում են իշխանության մարմինների և ֆիզիկական ու իրավաբանական անձանց միջև: Ինքնիրավչության հիմնական անմիջական օբյեկտն անձանց կողմից իրենց իրավունքների ու ազատությունների իրականացման` նորմատիվ իրավական ակտերով սահմանված կարգն է, ինչպես նաև ֆիզիկական և իրավաբանական անձանց իրավունքներն ու օրինական շահերը: 13. Նշված հանցագործության օբյեկտիվ կողմը դրսևորվում է միայն ակտիվ վարքագծով` գործողությամբ: Ընդ որում, անհրաժեշտ է, որ այդ գործողության իրավաչափությունը վիճարկվի անձի (կազմակերպության) կողմից: Տվյալ դեպքում որպես վիճարկում հարկ է հասկանալ շահագրգիռ անձի կողմից իրավապահ մարմիններին համապատասխան հայտարարություն (դիմում, բողոք) ներկայացնելը` ինքնիրավ գործողությունների արդյունքում իրավունքների և օրինական շահերի խախտման վերաբերյալ: Ինքնիրավչության օբյեկտիվ կողմի պարտադիր հատկանիշ է գործողության կատարման եղանակը. հանցավորը գործում է ինքնակամ, ինքնագլուխ կերպով, իրավունքի իրականացման` օրենքով կամ այլ նորմատիվ իրավական ակտով սահմանված կարգի խախտմամբ: Ընդ որում, արարքը որպես ինքնիրավչություն որակելու համար որևէ նշանակություն չունի, թե հանցավորի գործողություններն ուղղված են եղել իրական, թե ենթադրյալ իրավունքի իրականացմանը: Ինքնիրավչության հանցակազմը նյութական է, այսինքն` հանցագործությունն ավարտված է համարվում այլ անձանց իրավունքներին և օրինական շահերին էական, իսկ պետության ու հասարակության շահերին` խոշոր վնաս պատճառելու դեպքում: Ինքնիրավչությունը, որի արդյունքում էական վնաս չի պատճառվել, քրեորեն հետապնդելի արարք չէ: Վնասը կարող է դրսևորվել ինչպես նյութական, այնպես էլ անձի սահմանադրական և այլ իրավունքների խախտման տեսքով, կարևորն այն է, որ ինքնիրավ գործողության և առաջացած վնասի միջև լինի պատճառահետևանքային կապ: Պատճառված վնասի էական լինելը պետք է որոշվի յուրաքանչյուր դեպքում` ելնելով գործի կոնկրետ հանգամանքներից: 14. Հանցագործության սուբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է դիտավորությամբ. հանցավորը կարծում է, որ ինքն ունի որոշակի իրավունք, գիտակցում է, որ այդ իրավունքը վիճարկվում է այլ անձի կամ կազմակերպության կողմից, և ինքն իրականացնում է այդ իրավունքը օրենքով կամ այլ նորմատիվ իրավական ակտով սահմանված կարգի խախտմամբ: Հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի վերաբերմունքը կարող է դրսևորվել ինչպես ուղղակի, այնպես էլ անուղղակի դիտավորությամբ (...)»: Տվյալ դեպքում Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Ռաֆայել Գրիգորյանի արարքում բացակայում է ՀՀ քրեկան օրենսգրքի 322-րդ հոդվածով նախատեսված հանրորեն վտանգավոր արարքի օբյեկտիվ կողմի հատկանիշը, քանի որ նա իր իրավունքն իրականացրել է ոչ թե ինքնակամ, ինքնագլուխ կերպով, իրավունքի իրականացման` օրենքով կամ այլ նորմատիվ իրավական ակտով սահմանված կարգի խախտմամբ, այլ ընդամենը, հարմար առիթն օգտագործելով, իրեն պարտք եղած անձի կնոջ կողմից, ջրի պարտքի հարցը լուծելու նպատակով, իրեն տրված 450 ԱՄՆ դոլարը վերցրել է, որպես իր 500 ԱՄՆ դոլար պարտքի մարում: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետի համաձայն` քրեական գործ չի կարող հարուցվել և քրեական հետապնդում չի կարող իրականացվել, իսկ հարուցված քրեական գործի վարույթը ենթակա է կարճման, եթե արարքի մեջ հանցակազմ չկա: ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 366-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` դատարանը պարտավոր է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 1-3-րդ կետերով և 2-րդ մասով նախատեսված հիմքերից որևէ մեկի առկայության դեպքում տվյալ դատական նիստում կայացնել արդարացման դատավճիռ: Այսպիսով` Վերաքննիչ դատարանը, հաշվի առնելով վերոգրյալը, գտնում է, որ Առաջին ատյանի դատարանը կայացրել է գործն ըստ էության լուծող ճիշտ դատական ակտ, սակայն սխալ է պատճառաբանել այն, որպիսի պայմաններում Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ա.Մանուկյանի վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել` Ռաֆայել Հայկի Գրիգորյանի վերաբերյալ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի ապրիլի 3-ի դատավճիռը թողնելով օրինական ուժի մեջ` հիմք ընդունելով վերոգրյալ պատճառաբանությունները: Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ, 361.1, 385-387-րդ, 390-րդ, 393-394-րդ և 412-րդ հոդվածներով` Վերաքննիչ դատարանը ՈՐՈՇԵՑ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ Ա.Մանուկյանի վերաքննիչ բողոքը մերժել` Ռաֆայել Հայկի Գրիգորյանի վերաբերյալ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2015 թվականի ապրիլի 3-ի դատավճիռը թողնելով օրինական ուժի մեջ: Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում: ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ Մ.ՊԱՊՈՅԱՆ ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ Վ.ՌՇՏՈւՆԻ Կ.ՂԱԶԱՐՅԱՆ |
|---|---|
| Դատական ակտի ամսաթիվը | 06-08-2015 |
Գործը հանձնվել է գրասենյակ
| Ամսաթիվ | 28-09-2015 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 90, 162, 82 |
Գործն ուղարկվել է
| Գործն ուղարկվել է | 28-09-2015 |
|---|---|
| Էջերի քանակը | 90, 162, 82 |
| Ուր | Կենտրոն և Նորք-Մարաշ |
| Գրության համարը | Ե-19953/15 |