Գործ հ.
ԵԿԴ/0107/01/14

Հ Ա Յ Ա Ս Տ Ա Ն Ի Հ Ա Ն Ր Ա Պ Ե Տ ՈՒ Թ Յ ՈՒ Ն
Վ Ե Ր Ա Ք Ն Ն Ի Չ Ք Ր Ե Ա Կ Ա Ն Դ Ա Տ Ա Ր Ա Ն

Ո Ր Ո Շ Ո Ւ Մ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ

«17» դեկտեմբերի 2014թ. ք. Երևան

ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ
/այսուհետ նաև`Վերաքննիչ դատարան/ ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ`

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Տ.ՍԱՀԱԿՅԱՆ
Ա. ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ
ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆԻ
ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ`
ՄԵՂԱԴՐՈՂ` Ա.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆԻ
ՊԱՇՏՊԱՆ` Է.ԱՂԱՋԱՆՅԱՆԻ
ԱՄԲԱՍՏԱՆՅԱԼ` Վ.ՍԱՀԱԿՅԱՆԻ

դռնբաց դատական նիստում քննության առնելով Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների դատախազության դատախազ` գործով մեղադրող Ա.Մանուկյանի վերաքննիչ բողոքը` բերված Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի /այսուհետ նաև` Դատարան/ 2014 թվականի հոկտեմբերի 28-ի դատավճռի դեմ, քրեական գործով ըստ մեղադրանքի` Վաչագան Սամվելի Սահակյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով.

Պ Ա Ր Զ Ե Ց

1.Գործի դատավարական նախապատմությունը.
Վաչագան Սահակյանի կողմից ապօրինի, զգալի չափի թմրամիջոց ձեռք բերելու և պահելու դեպքի առթիվ ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Երևանի ՔՎ Կենտրոնականի քննչական բաժնում, 04.04.2014 թվականին` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասի հատկնիշներով հարուցվել է թիվ 13134114 քրեական գործը:
22.05.2014 թվականին Վաչագան Սահակյանը ձերբակալվել է:
23.05.2014 թվականին Վաչագան Սահակյանը ներգրավվել է որպես մեղադրյալ և նրան մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով։
Դատարանի 23.05.2014 թվականի որոշմամբ Վաչագան Սահակյանի նկատմամբ որպես խափանման միջոց է կիրառվել կալանավորում` 2/երկու/ ամիս ժամկետով:
Վերաքննիչ դատարանի 2014 թվականի հունիսի 05-ի որոշմամբ Դատարանի 23.05.2014 թվականի որոշումը թողնվել է անփոփոխ, իսկ պաշտպան Է.Աղաջանյանի վերաքննիչ բողոքը` մերժվել:
07.07.2014 թվականին թիվ 13134114 քրեական գործը հաստատված մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Դատարան:
Դատարանի 2014 թվականի հոկտեմբերի 28-ի դատավճռով ամբաստանյալ Վաչագան Սամվելի Սահակյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքում արդարացվել է՝ ճանաչելով և հռչակելով նրա անմեղությունն այդ հանցանքի կատարման մեջ։
Ամբաստանյալ Վաչագան Սամվելի Սահակյանին պարզաբանվել է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 66-րդ և 67-րդ հոդվածներով սահմանված` արդարացվածի և նրան պատճառված /հնարավոր/ վնասի հատուցման` նրա իրավունքներն ու հատուցման կարգը։
Ամբաստանյալ Վաչագան Սամվելի Սահակյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով և դատապարտվել ազատազրկման` 6 /վեց/ ամիս ժամկետով։
Ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը` կալանավորումը, թողնվել է անփոփոխ` մինչև դառավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը:
Պատժի կրման սկիզբը հաշվվել է 2014 թվականի մայիսի 22-ից։
Վճռվել է. Վաչագան Սահակյանից հօգուտ պետական բյուջեի բռնագանձել 28.854 /քսանութ հազար ութ հարյուր հիսունչորս/ ՀՀ դրամ՝ որպես դատական ծախսեր։
Վճռվել է նաև քրեական գործով իրեղեն ապացույց ճանաչված՝ փորձաքննությունից հետո առկա 1.23 գրամ քաշով «մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոցը և «Ջերմուկ» հանքային ջրի պոլիէթիլենային տարան՝ ոչնչացնել։
Դատավճռի դեմ մեղադրող Ա.Մանուկյանը բերել է վերաքննիչ բողոք, որով խնդրել է այն` ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով արդարացնելու մասով բեկանել և վերջինիս մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործությունների կատարման մեջ, ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանին ՀՀ քրեական օրնսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով դատապարտել ազատազրկման` 4/չորս/ տարի ժամկետով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով դատապարտել ազատազրկման` 8/ութ/ ամիս ժամկետով: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի կարգով պատիժների գումարմամբ ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ նշանակել ազատազրկում` 4/չորս/ տարի 6/վեց/ ամիս ժամկետով: Ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը` կալանավորումը թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը: Իրեղեն ապացույցների ճակատագրերը տնօրինել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ հոդվածով սահմանված կարգով:
Վերաքննիչ դատարանի 2014 թվականի դեկտեմբերի 05-ի որոշմամբ մեղադրողի վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ և գործը նշանակվել է քննության ՀՀ վճռաբեկ դատարանում գործերի քննության համար սահմանված կանոններով:
Վերաքննիչ բողոքի առթիվ ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանի շահերի պաշտպան Է.Աղաջանյանը բերել է գրավոր պատասխան, որով խնդրել է վերաքննիչ բողոքը մերժել, արդարացման դատական ակտը, ինչպես նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով նշանակված պատիժը թողնել օրինական ուժի մեջ:
2.Գործի փաստական հանգամանքները.
Նախաքննության մարմնի կողմից ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանին` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին և 268-րդ հոդվածի 1-ին մասերով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա, 2013 թվականի ամռանն ապօրինի պատրաստել և պահել է զգալի չափի` 1.33 գրամը գերազանցող «մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոց, որի մի մասը հյուրասիրելու միջոցով իրացրել է իր համագյուղացիներ Արթուր Սահակյանին և Կարեն Կարապետյանին, իսկ մնացած` 1.33 գրամ «մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոցը հետագա գործածման համար պահել է իր մոտ:
Այսպես.
Վաչագան Սահակյանը, 2013 թվականի ամռանն այցելելով Սյունիքի մարզի Անգեղակոթ գյուղ, իրենց հողամասում վայրի աճած կանեփ թփից քաղելու, չորացնելու և մանրացնելու միջոցով ապօրինի պատրաստել և Երևան քաղաքի Հ.Հովսեփյան փողոցում գտնվող շենքի փոստարկղի մեջ պահել է զգալի չափի` 1.33 գրամը գերազանցող «մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոց։
2014 թվականի մարտի 19-ին, երեկոյան, Սյունքի մարզի Անգեղակոթ գյուղի բնակիչներ Կարեն Կարապետյանը և Արթուր Սահակյանը, վերջինիս անձնական օգտագործման «Օպել» մակնիշի 23 ՍՏ 207 հ/հ ավտոմեքենայով գալով Երևան, այցելել են Վ.Սահակյանին, հարազատների կողմից ուղարկված կարտոֆիլը տեղափոխել նրանց բնակարան, ապա որոշել են ավտոմեքենայով շրջել Երևան քաղաքում։
Դրանից հետո Կ.Կարապետյանը և Ա.Սահակյանը սպասել են ավտոմեքենայի սրահում, իսկ Վ.Սահակյանը հարևան շենքի մուտքում գտնվող փոստարկղից հանել է իր կողմից ապօրինի կերպով պատրաստված և պահվող զգալի չափի` 1.33 գրամ «մարիխունա» տեսակի թմրամիջոցը, որից հետո նստելով Ա.Սահակյանի ավտոմեքենան, «Ջերմուկ» հանքային ջրի պոլիէթիլենային դատարկ տարայից պատրաստել է ծխամորճ, ապա թմրամիջոցի մի մասը Երևան քաղաքի Գ.Նժդեհի հրապարակի մոտակայքում ծխելու միջոցով գործածելուց հետո, այն փոխանցել է Ա.Սահակյանին և Կ.Կարապետյանին ու հյուրասիրելու միջոցով իրացրել, իսկ մնացած՝ 1.33 գրամ «մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոցը, հետագա գործածման համար պահել է իր մոտ:
2014 թվականի մարտի 20-ին, ժամը 01.25-ի սահմաններում, միակողմանի՝ Երևան քաղաքի Հանրապետության փողոցով հանդիպակաց երթևեկելու ընթացքում ՀՀ ոստիկանության պետական պահպանության գլխավոր վարչության Կենտրոնականի պահպանության բաժնի աշխատակիցները երթևեկության կանոնները խախտելու համար կանգնեցրել են «Օպել» մակնիշի 23 ՍՏ 207 հ/հ ավտոմեքենան, ապա մոտենալով ավտոմեքենայի սրահից դուրս եկած Վ.Սահակյանի ձեռքում հայտնաբերել են վերջինիս կողմից ապօրինի կերպով պատրաստված և պահվող՝ զգալի չափի՝ 1.33 գրամ, «մարիխունա» տեսակի թմրամիջոցը։

3.Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.
Վերաքննիչ բողոքը քննվում է հետևյալ հիմքերի սահմաններում` ներքոնշյալ հիմնավորումներով:
Բողոք բերած անձը գտել է, որ Դատարանը թույլ է տվել դատական սխալ, ճիշտ չի կիրառել օրենքը, սխալ է մեկնաբանել և գնահատել գործով ապացույցները, խախտել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ, 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածների և ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ և 360-րդ հոդվածների պահանջները, խախտվել են կատարված հանցավոր արարքների և նշանակված պատժի համաչափության վերաբերյալ նյութական իրավունքի նորմերը, պատժի անխուսափելիության սկզբունքը, ինչպես նաև խաթարվել են պատժի նպատակները, խախտվել Սահմանադրությամբ պաշտպանվող շահերի անհրաժեշտ հավասարակշռությունը, որպիսի պայմաններում դատական ակտը` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքում ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանի արդարացման մասով ենթակա է բեկանման` բերելով հետևյալ պատճառաբանությունները.
Դատարանը դատավճռի «Ապացույցների հետազոտում և գնահատում» բաժնում նշել է, որ. «Նախաքննության մարմինը Վաչագան Սահակյանին մեղսագրված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրանքի հիմքում դրել է ամբաստանյալի, ինչպես նաև գործով վկաներ Կարեն Կարապետյանի և Արթուր Սահակյանի կողմից նախաքննության սկզբում տրված ցուցմունքները:
Նախաքննական մարմինը, բացի ամբաստանյալի և վկաներ Կարեն Կարապետյանի և Արթուր Սահակյանի նախաքննության սկզբում տված ցուցմունքներից, չի կարողացել պարզել և Վաչագան Սահակյանի մեղադրանքի հիմքում դնել ապացույցների այնպիսի բավարար ամբողջություն, որ ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանը կատարել է իրեն` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքում նկարագրված հանցանքը:
Այլ կերպ, մեղադրանքի մարմինները, Վաչագան Սահակյանի, Կարեն Կարապետյանի և Արթուր Սահակյանի կողմից տրված հակասական և մեղադրանքն ապացուցված համարելու տեսանկյունից ոչ բավարար ցուցմունքների առկայության պայմաններում, չեն կարողացել ողջամիտ կասկածի սահմանագծից ավելի վեր ապացուցողական զանգվածի առկայությամբ հիմնավորել ամբաստանյալի մեղքի առկայությունը և դրա իսկությունը»:
Բացի այդ, պաշտպանական կողմը դատաքննության ընթացքում միջնորդել է անթույլատրելի ապացույց ճանաչել վկաներ Կարեն Կարապետյանի և Արթուր Սահակյանի նախաքննական ցուցմունքները: Դատարանը միջնորդության քննարկումը հետաձգել է և դրա լուծմանն անդրադարձել է դատավճռում, որտեղ` «Դատարանի իրավական վերլուծություններ» բաժնում, մի կողմից փաստել է, որ վկաներ Կարեն Կարապետյանի և Արթուր Սահակյանի նախաքննական ցուցմունքները ձեռք են բերվել դատավարական կանոններին համախատասխան, մյուս կողմից, Դատարանը համարել է նշված ապացույցների մեջ նշված տեղեկությունները հավաստի և բավարար չեն ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքում ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանի մեղքը հիմնավորելու առումով:
Փաստել է, որ Դատարանը, մեկ դեպքում հիմնավոր և բավարար չի համարել վկաներ Կարեն Կարապետյանի և Արթուր Սահակյանի նախաքննական ցուցմունքները` ըստ էության դրանք գնահատելով անարժանահավատ, միաժամանակ նշված ցուցմունքները ճանաչել է թույլատրելի ապացույցներ: Ըստ բողոքաբերի` նշված մոտեցումն ուղղակի հակասություն է պարունակում իր մեջ և չի կարող հիմնավոր համարվել, քանի որ վկաներ Կարեն Կարապետյանը և Արթուր Սահակյանը Դատարանին հայտնել են, որ վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից իրենց ապակողմնորոշելու արդյունքում են ցուցմունքներ տվել Վաչագան Սահակյանի կողմից թմրամիջոց իրացնելու մասին: Նկարագրված պայմաններում նշված անձանց նախաքննական ցուցմունքները Դատարանը կամ պետք է գնահատեր հիմնավոր, արժանահավատ և դատավարական կանոններին համախատասխան ձեռքբերված կամ դիտեր ոչ արժանահավատ և դատավարական կանոնների խախտմամբ ձեռքբերված:
Ըստ բողոքաբերի` Դատարանը միտումնավոր լռության է մատնել, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցավոր արարքի կատարման մեջ ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանի մեղքը, բացի վերը նշված ուղղակի ապացույցներից` ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանի, վկաներ Կարեն Կարապետյանի և Արթուր Սահակյանի նախաքննական սկզբնական ցուցմունքներից, ապացուցվել է նաև մի շարք անուղղակի ապացույցներով, որոնցից են առաջին հերթին վկաներ Գագիկ Վարդանյանի, Սերգեյ Մխիթարյանի, Նարեկ Մակարյանի ցուցմունքները և տոքսիկոքիմիական փորձաքննության թիվ 14-0809, 14-0807 և 0808 եզրակացությունները, ինչպես նաև դատաքիմիական փորձաքննության թիվ 84Ք-14 եզրակացությունը, իրեղեն ապացույցները և ապացույց ճանաչված այլ փաստաթղթերը:
Միևնույն ժամանակ, Դատարանն ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանի կողմից 2014 թվականի մարտի 20-ին Կարեն Կարապետյանին և Արթուր Սահակյանին ապօրինի մարիխուանա տեսակի թմրամիջոց իրացնելու դրվագով գործով ապացույցները վերլուծել է մակերեսորեն, թերի, ոչ բազմակողմանի և կամայական, արդյունքում ապացույցները ճիշտ չի գնահատել:
Վկայակոչելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի, նույն օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համապատասխան դրույթները, փաստել է, որ ապացույցների գնահատումը ներքին համոզմամբ չի նշանակում, որ դրանք գնահատող պաշտոնատար անձը, տվյալ դեպքում Դատարանը, կարող է կամայական գնահատական տալ ապացույցներին և կամայական եզրահանգումներ կատարել: Քրեական դատավարությունում ոչ մի ապացույց նախապես հաստատված ապացույցի ուժ չունի: Դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը չպետք է կանխակալ մոտեցում ցուցաբերեն ապացույցներին, չպետք է դրանց որոշ մասին մյուսների նկատմամբ առավել կամ նվազ նշանակություն տան` մինչև դրանց հետազոտումը պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում:
Վկայակոչելով Վճռաբեկ դատարանի` Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի վերաբերյալ գործով 2010 թվականի փետրվարի 10-ի որոշումը, փաստել է, որ ապացույցները պետք է գնահատվեն համակցության մեջ, ենթարկվեն տրամաբանական և բազմակողմանի վերլուծության, իսկ եզրահագումները լինեն կատեգորիկ, տրամաբանական և հիմնավոր, այլ ոչ թե կամայական:
Դատարանն արձանագրել է, որ «ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանի դատաքննական ցուցմունքի համաձայն` նախաքննության ընթացքում սկզբնական ցուցմունքը գրել է քննիչի թելադրանքով, քանի որ չի գիտակցել դրանից բխող հետևանքները», իսկ վկաներ Կարեն Կարապետյանի և Արթուր Սահակյանի ցուցմունքների մասով Դատարանն արձանագրել է, որ «նրանք դատարանին հայտնեցին, թե չեն հասկացել «հյուրասիրություն» բառի իմաստը, վարույթն իրականացնող մարմինն իրենց ապակողմնորոշել է, իրենք հայտնել են, թե Վաչագան Սահակյանն իրենց թմրամիջոց չի հյուրասիրել, ավտոմեքենայի մեջ դրել է, և իրենք իրենց նախաձեռնությամբ վերցրել և օգտագործել են»:
Այս ցուցմունքները, գործի ողջ նյութերի, մնացած ապացույցների հետ համադրելով և վերլուծելով, ակնհայտ է դառնում, որ ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանը և վկաներ Արթուր Սահակյանը ու Կարեն Կարապետյանը նախաքննության սկզբնական փուլում հայտնել են ճշմարտությունը, նրանց սկզբնական ցուցմունքները արժանահավատ և տրամաբանական են: Վաչագան Սահակյանի կողմից թմրամիջոց հյուրասիրելու մասին տեղեկությունները, բացի ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանի, վկաներ Արթուր Սահակյանի և Կարեն Կարապետյանի նախաքննության սկզբնական փուլում տված ցուցմունքներից, հաստատվել են գործով ձեռք բերված մնացած ապացույցներով: Ընդ որում, նշված տեղեկությունները հիշյալ անձինք հայտնել են դեռևս 2014 թվականի մարտի 20-ին հետաքննիչի մոտ բացատրություն տալուց, ինչպես նաև ավելի քան մեկ ամիս անց` նախաքննության ընթացքում քննիչի մոտ հարցաքննության ընթացքում, որոնք միանշանակ միմյանց հետ համընկնելու և տրամաբանական լինելու շնորհիվ մեղադրանքի կողմից գնահատվել են արժանահավատ:
Մինչդեռ, Վաչագան Սահակյանի կողմից 2014 թվականի մարտի 20-ին Կարեն Կարապետյանին և Արթուր Սահակյանին ապօրինի մարիխուանա տեսակի թմրամիջոց իրացնելու հանգամանքը հերքող ցուցմունքները սկիզբ են առել վերջինիս արգելանքի տակ վերցնելուց հետո, ինչը դատարանին պետք է բավարար լիներ գնահատելու, որ Վաչագան Սահակյանը, Արթուր Սահակյանը և Կարեն Կարապետյանը միտումնավոր են փոխել իրենց ցուցմունքները` նպատակ հետապնդելով Վաչագան Սահակյանին զերծ պահել ծանր հանցանքի համար նախատեսված քրեական պատասխանատվությունից:
Ըստ բողոքաբերի` Դատարանը հաշվի չի առել և դատական ակտում չի վերլուծել այն հանգամանքը, որ Վաչագան Սահակյանի դեմ ցուցմունքներ են տվել նրա մտերիմ ընկերները, ովքեր վերջինիս մեղադրելու կամ կատարվածը խեղաթյուրելու որևէ նպատակ նախապես չեն ունեցել և գործի քննության սկզբնական փուլում հայտնել են ճշմարտությունը, միաժամանակ, հանդիսանում են գործի ելքով շահագրգիռ անձինք և նպատակ ունեն ամեն կերպ աջակցել Վաչագան Սահակյանին, այդ թվում` իրականությունը խեղաթյուրված կերպով ներկայացնելով:
Բացի այդ, Դատարանն անհասկանալի կերպով չի անդրադարձել նշված անձանց բացատրություններում առկա այն տեղեկություններին, որ Վաչագան Սահակյանը 2014 թվականի մարտի 19-ի երեկոյան Արթուր Սահակյանի անձնական օգտագործման «Օպել» մակնիշի, 23 ՍՏ 207 համարանիշի ավտոմեքենայում հյուրասիրել է մարիխուանա տեսակի թմրամիջոց, որն իրենք օգտագործել են: Նշված բացատրությունները թեև սույն գործով ապացույցներ չեն, բայց կարևոր են ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանի, վկաներ Արթուր Սահակյանի և Կարեն Կարապետյանի ցուցմունքների արժանահավատությունը գնահատելիս, մասնավորապես` ակնհայտ են դարձնում դատաքննական ցուցմունքների մտացածին լինելը:
Հատկանշական է, որ թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառության բազմաթիվ գործերով ամբաստանյալների և վկաների կողմից լայն կիրառում ունի «ցուցմունքներից հրաժարվելու տակտիկական հնարքը»` հղում անելով նախնական ցուցմունքների ժամանակ գործի փաստական հանգամանքներն իբր սխալ շարադրելուն կամ վարույթն իրականացնող մարմնին անհիմն զրպարտելով: Տվյալ դեպքում ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանը և վկաներ Կարեն Կարապետյանն ու Արթուր Սահակյանն օգտագործել են նշված պարզագույն «տակտիկական հնարքը», ինչն անհասկանալի կերպով Դատարանի կողմից ընդունվել է որպես օբյեկտիվ ճշմարտություն:
Անդրադառնալով այն հանգամանքին, որ վկաներ Կարեն Կարապետյանը և Արթուր Սահակյանը Դատարանին հայտնել են, թե չեն հասկացել «հյուրասիրություն» բառի իմաստը, վարույթն իրականացնող մարմինն իրենց ապակողմնորոշել է, իրենք հայտնել են, թե Վաչագան Սահակյանն իրենց թմրամիջոց չի հյուրասիրել, այն դրել է ավտոմեքենայի մեջ, և իրենք իրենց նախաձեռնությամբ վերցրել և օգտագործել են, նշել է, որ հիշյալ ցուցմունքներն ակնհայտ անարժանահավատ և անտրամաբանական են, և անհասկանալի է, թե դատարանն ինչ տրամաբանությամբ է առաջնորդվել դրանք արժանահավատ դիտելով:
Այսպես, «հյուրասիրություն» բառը խիստ տարածված և գործածվող բառ է, նշանակում է անհատույց մեկ ուրիշին ինչ-որ բան տալ, փոխանցել, նվիրել, այն օգտագործվում է և գրական հայերենում, և խոսակցական հայերենում: Ընդ որում, հիշյալ բառը նույն արտասանությամբ է օգտագործվում Հայաստանի Հանրապետության ողջ տարածքում, այդ թվում և Սյունիքի մարզում (որտեղ ծնվել և մեծացել են ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանը, վկաներ Կարեն Կարապետյանը և Արթուր Սահակյանը), չունի բարբառային կիրառվող հոմանիշներ: Մեղսունակ և գործունակ անձնավորությունը չի կարող սխալ ընկալել և գործածել «հյուրասիրել» բառը, մանավանդ այն շփոթել «գաղտնի վերցնելու» հետ: Վկաներ Կարեն Կարապետյանն ու Արթուր Սահակյանը մեղսունակ չափահաս անձինք են, ունեն միջնակարգ կրթություն և որևէ կերպ չէին կարող «հյուրասիրել» և «վերցնել» բառերը շփոթել միմյանց հետ, այն էլ մի քանի անգամ: Բացի այդ, «հյուրասիրություն» բառը չհասկանալու մասին նույն պրիմիտիվ պնդումը տարբեր երկու վկաների կողմից արդեն իսկ պետք է դատարանին հուշեր, որ վկաները մտացածին ցուցմունք են տալիս` նույն հորինված սցենարով: Ընդ որում, վկա Կարեն Կարապետյանի ցուցմունքի վերաբերյալ Դատարանն արձարագրել է, որ «վկան ունենալով միջնակարգ` տասնամյա կրթություն, խորությամբ չհասկանալով «հյուրասիրություն» և «անձամբ վերցնել» հասկացությունների իմաստային տարբերությունները և գործի համար կարևոր լինելը, նշանակություն չի տվել դրանց և գրել է, որ Վաչագան Սահակյանն իրենց հյուրասիրել է թմրամիջոց:
Դատարանի նման դատողությունն առնվազն անտրամաբանական է և զավեշտալի: Փաստորեն, Դատարանի նման մտածելակերպով բառերի ընկալումը հնարավոր է իրագործել միայն բարձրագույն կրթություն ունենալու դեպքում, իսկ տասնամյա կրթություն ունեցող անձը պետք է վարույթն իրականացնող մարմնին ներկայանա թարգմանչի հետ: Այն, որ վկաները չեն հասկացել «հյուրասիրություն» և «անձամբ վերցնել» հասկացությունների իմաստային տարբերությունները, իրոք ակնհայտ է, սակայն նրանք չեն հասկացել ոչ թե բառերի իմաստը, այլ` դրանց իրավական նշանակությունը, որը գիտակցելուց հետո փորձել են «փրկել» իրենց ընկերոջը: Այս հանգամանքն ակնհայտ է եղել նաև Դատարանի համար, սակայն տարվելով ամբաստանյալին ծանր հանցագործության կատարման մեջ արդարացնելու մղումով` Դատարանը դուրս է եկել ներքին համոզմունքը ողջամիտ կարծիքի, գիտելիքի և փաստական տվյալների վրա հիմնվելու սկզբունքից և փորձել է իրավիճակը շտկել ենթադրությունների և երևակայության միջոցով:
Վկայակոչելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համապատասխան դրույթերը, փաստել է, որ Դատարանը խախտել է օրենքի նշված պահանջը և դատավճռում, բացի իր ենթադրություններից, չի պատճառաբանել, թե ինչ չափանիշներից ելնելով է եզրակացնում, որ տասնամյա կրթություն ունեցող վկա Կարեն Կարապետյանը չի հասկացել «հյուրասիրություն» բառի իմաստը և ինչու է Դատարանը անարժանահավատ համարել հիշյալ վկայի նախաքննական ցուցմունքները:
Փաստել է նաև, որ ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանի, վկաներ Արթուր Սահակյանի և Կարեն Կարապետյանի դատաքննական ցուցմունքները գնահատելիս Դատարանն այդպես էլ չի փորձել դրանք մանրակրկիտ վերլուծության ենթարկել, ինչպես նաև չի անդրադարձել դրանց բովանդակային գնահատմանը:
Մասնավորապես, փակ տարածության` թեթև մարդատար ավտոմեքենայի մեջ, Վաչագան Սահակյանի կողմից Կարեն Կարապետյանին և Արթուր Սահակյանին թմրամիջոց իրացնելու հանգամանքը պետք է դատարանին հուշեր, որ բացառվում է այդպիսի հանգամանքներում Վաչագան Սահակյանի կամքից անկախ Կարեն Կարապետյանի և Արթուր Սահակյանի կողմից մարիխուանա տեսակի թմրամիջոց վերցնելը, քանի որ եթե Վաչագան Սահակյանն իրոք ցանկանար ընկերներին զերծ պահել թմրամիջոց օգտագործելուց, ապա նրանց ներկայությամբ այն չէր օգտագործի կամ փակ, փոքր տարածության մեջ թմրամիջոց օգտագործելուց հետո միջոցներ կձեռնարկեր ընկերների կողմից թմրամիջոցը վերցնելը կանխելու համար (գրպան դնելը, մյուսների համար անհասանելի վայրում այն պահելը և այլն), ինչը չի կատարվել Վաչագան Սահակյանի կողմից: Փաստական հանգամանքների նման շարադրանքն ինքնին հուշում է, որ ամբաստանյալը և իր ընկերներն ուղղակիորեն առնչվում են թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառության հետ և վկա Արթուր Սահակյանի ավտոմեքենայում հայտնվել էին բացառապես համատեղ թմրամիջոց օգտագործելու նպատակով:
Բացի այդ, Վաչագան Սահակյանը թե նախաքննության փուլում, թե դատարանում ընդունել է իրենց շենքի մոտակայքում մարիխուանա տեսակի թմրամիջոց ապօրինի պահելու, 2014թ. մարտի 19-ին այն վերցնելու և Արթուր Սահակյանի ու Կարեն Կարապետյանի ներկայությամբ օգտագործելու հանգամանքները: Սկզբնական ցուցմունքում Վաչագան Սահակյանն ընդունել է նաև Արթուր Սահակյանի ու Կարեն Կարապետյանի մարիխուանա տեսակի թմրամիջոց հյուրասիրելու հանգամանքը, իսկ հետագա նախաքաննական ցուցմունքներում և դատարանում հայտնել է, թե Արթուր Սահակյանի ու Կարեն Կարապետյանի մոտ թմրամիջոց է օգտագործել, սակայն նրանց չի տվել:
Գաղտնիք չէ, որ թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառությունը հանցավորների կողմից կատարվում է քողարկված, թմրամոլները թմրամիջոց օգտագործում են հասարակությունից գաղտնի` միայնակ կամ խմբերով: «Հանդիսատեսի»` Արթուր Սահակյանի ու Կարեն Կարապետյանի ներկայությամբ Վաչագան Սահակյանի կողմից թմրամիջոց օգտագործելու վարկածը միանշանակ անարժանահավատ է և զուրկ որևէ տրամաբանությունից, և այն արդեն իսկ դատարանին մատնանշել է ամբաստանյալի ցուցմունքների արժանահավատությունը:
Ինչ վերաբերում է Վաչագան Սահակյանի կողմից դատարանում արված այն հայտարարությանը, թե նա թմրամիջոց օգտագործելուց հետո զգացել է, որ այն «լավը չէ», ցանկացել է գցել և չի տվել ընկերներին, ապա մի կողմից այդ փաստարկը լուրջ չէ և չի դիմանում որևէ քննադատության (տվյալ դեպքում թմրամիջոցը ժամկետանց ապրանք չէ, որի առաջին օգտագործողը մյուս օգտագործողներին զերծ պահի դրանից, յուրաքանչյուր թմրամոլ ինքն է որոշում թմրամիջոցի «լավ-վատ» լինելը), իսկ մյուս կողմից ամբաստանյալը չգիտակցված խոստովանել է, որ թմրամիջոցը, այնուամենայնիվ, թաքստոցից հանել էր ընկերներին հյուրասիրելու համար:
Ապացույցն անարժանահավատ գնահատելիս Դատարանը պետք է հիմք ընդունի հետևյալ հանգամանքները` ապացույցի աղբյուրի հատկանիշները (տվյալ դեպքում ցուցմունք տվող անձի շահագրգռվածությունը), ապացույցի առաջացման հանգամանքները (վկայի կողմից հանգամանքն ընկալելու և վերարտադրելու պայմանները, ցուցմունքը ստացվելու ժամանակը և հանգամանքները), ապացույցը հաստատող կամ հերքող հանգամանքների բովանդակությունը, նույն տեղեկության ստուգումն այլ աղբյուրից: Եթե քրեական գործի տեղեկությունները համադրության եղանակով վերլուծության ենթարկենք, կստացվի հետևյալ իրավիճակը.
Ապացույցի աղբյուրի հատկանիշների առումով. վկաներ Կարեն Կարապետյանը և Արթուր Սահակյանն ուղղակիորեն շահագրգռված են իրականությունը խեղաթյուրելու մեջ, հետևաբար` այդ հանգամանքը Դատարանը պետք է հաշվի առներ` ապացույցների արժանահավատությունը գնահատելիս:
Ապացույցի առաջացման հանգամանքները. Վաչագան Սահակյանի կողմից իրենց թմրամիջոց հյուրասիրելու հանգամանքի մասին վկաներ Կարեն Կարապետյանը և Արթուր Սահակյանը նշել են թմրամիջոցի ապօրինի շրջանառության փաստն արձանագրելուց ավելի քան մեկ ամիս անց` 2014թ. մայիսին, քննիչի մոտ հարցաքննվելիս: Ընդ որում, հատկանշական է, որ նշված վկաները ցուցմունքներն արձանագրել են իրենց ձեռքով: Այսինքն` վկաների մոտ չի եղել որևէ լարվածություն, ֆիզիոլոգիական կամ հոգեբանական խնդիրներ և առավել ևս` Վաչագան Սահակյանին ծանր հանցագործության մեջ մեղադրելու դրդապատճառ: Վկաները դեպքերն ընկալել են ամբողջությամբ, որը նույնությամբ վերարտադրել են հարցաքննության ընթացքում:
Ապացույցը հերքող կամ հաստատող հանգամանքների բովանդակությունը. Վաչագան Սահակյանի կողմից թմրամիջոց իրացնելու փաստը հաստատվել է ինչպես վերջինիս, այնպես էլ` վկաներ Կարեն Կարապետյանի և Արթուր Սահակյանի ցուցմունքներով, որոնց բովանդակությունը հաստատվել է փորձաքննությունների եզրակացություններով, ոստիկանների ցուցմունքներով, իրեղեն ապացույցներով: Այս դեպքում ապացույցը հերքող հանգամանքի բովանդակությունը միայն գործի ելքով շահագրգռված ամբաստանյալն է և վկաները, որը չի կարող հակակշիռ լինել թվարկված ապացույցներին:
Նույն տեղեկության ստուգումն այլ աղբյուրից. Վաչագան Սահակյանի հաղորդած տեղեկությունը ստուգվել է հենց այն անձանցից, որոնց ամբաստանյալն իրացրել է թմրամիջոցը: Վերջիններիս հաղորդած տեղեկությունները իրար համընկնում են, փոխկապակցված և փոխադարձաբար պայմանավորում են միմյանց:
Ամփոփելով վերոգրյալը, բողոքաբերը գտել է, որ Դատարանն ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանի կողմից 2014թ. մարտի 20-ին Կարեն Կարապետյանին և Արթուր Սահակյանին ապօրինի մարիխուանա տեսակի թմրամիջոց իրացնելու դրվագով արդարացնելով, գործով ապացույցները պատշաճ վերլուծության չի ենթարկել և դատական ակտը կայացրել է հիմնվելով ենթադրությունների և կանխակալ կարծիքի վրա:
Դատարանը դատավճռում վերլուծության է ենթարկել նաև Վաչագան Սահակյանի կողմից երկու անձի թմրամիջոց ապօրինի իրացնելու հնարավորության հարցը և եկել այն համոզման, որ վերջինս միաժամանակ չէր կարող երկու հոգու թմրամիջոց իրացնել: Այդ կապակցությամբ տեղին է նշել, որ թմրամիջոց ապօրինի իրացնող անձի դիտավորությունը կարող է ուղղված լինել ինչպես մեկ, այնպես էլ մի քանի անձանց թմրամիջոց իրացնելուն, որի դեպքում հանցանքի կատարումը կարող է կատարվել ինչպես մեկ գործողությամբ (թմրամիջոց ձեռք բերողին կամ ձեռք բերողներից մեկին կամ ձեռք բերողի կողմից ուղարկված երրոդ անձին թմրամիջոցի ողջ զանգվածի մեկանգամյա փոխանցմամբ), այնպես էլ մի քանի գործողություններով (թմրամիջոցի մաս-մաս փոխանցելով այն ձեռք բերողին կամ ձեռք բերողներից մեկին կամ մի քանիսին կամ ձեռք բերողի կողմից ուղարկված երրոդ անձին): Հետևաբար` Վաչագան Սահակյանին առաջադրված մեղադրանքի որոշման մեջ հստակ և ճշգրիտ արտացոլված են վերջինիս կողմից կատարված բոլոր հանցավոր գործողությունները, որոնց տրված է ճիշտ իրավական գնահատական:
Նշել է, որ դատական պրակտիկայում նույնական փաստական հանգամանքներում քրեական գործերով դատարանները կայացրել են մեղադրական դատաճիռներ, այդ թվում և սույն քրեական գործով դատական ակտ կայացրած դատավոր Մ. Մակյանը:
Այսպես, ԵԿԴ/0252/01/13 քրեական գործով Դատարանը (նախագահությամբ դատավոր Մ.Մակյանի), նույնատիպ փաստական հանգամանքներով քրեական գործով 2014թ. մարտի 25-ի կայացրել է մեղադրական դատավճիռ և հաստատված համարել, որ «ՀՀ Արագածոտնի մարզի Աշնակ գյուղի բնակիչ Արարատ Ավագի Ավագյանը 2013թ. հոկտեմբերի 24-ին ժամը 14.00-ի սահմաններում Երևան քաղաքի Մյասնիկյան պողոտայում գտնվող «Կենդանաբանական այգու» հարևանությամբ գտնվող տներից մեկում Կոտայքի մարզի Նոր Հաճն քաղաքի բնակիչ Վահան Սերյոժայի Սահակյանին հյուրասիրելու միջոցով իրացրել է զգալի չափի` 0.55 գրամ քաշով, չորացված մարիխունա տեսակի թմրամիջոց»:
Հիշյալ դատավճռի «ապացույցների հետազոտում և գնահատում» մասում Դատարանը նշել է, որ «ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքում ամբաստանյալ Վահան Սահակյանը դատարանում իրեն մեղավոր է ճանաչել վերապահմամբ և ցուցմունք է տվել այն մասին, որ Երևան քաղաքի ավտոշուկայում անծանոթ տղաներից 5.000 ՀՀ դրամով գնել է մարիխուանա տեսակի թմրամիջոցը, այլ ոչ թե այն ձեռք է բերել Արարատ Ավագյանից, ինչպես նշել է նախաքննության ժամանակ: Դատարանում Վահան Սահակյանը հայտնել է, որ 2013թ. հոկտեմբերի 24-ին, երբ իրեն բռնել են, այդ ժամանակ 6-րդ վարչությունում ինչ-որ փոխգնդապետ, ում անունը չգիտի, իր մոտ երդվել է` ասելով, որ այն դեպքում, եթե նշի, թե թմրամիջոցը ոչ թե գնել է, այլ իրեն է տվել որևէ մեկը` անհատույց, ինքը և թմրամիջոցն իրեն տվողը կտուգանվեն ընդամենը 100.000 ՀՀ դրամով և ազատ կարձակվեն պայմանով, որ պետք է տա որևէ մեկի անունը և ասի, թե իբր նրանից է այդ թմրամիջոցը ձեռք բերել:
Դատարանը հրապարակել է ամբաստանյալի կողմից որպես կասկածյալ տված ցուցմունքներն այն մասին, որ 2013թ. հոկտեմբերի 24-ին ժամը 14:00-ի սահմաններում Երևան քաղաքի կենդանաբանական այգու մոտ ընկերը` Արարատ Ավագի Ավագյանը, տվել է սպիտակ թղթի մեջ փաթաթված թմրամիջոց:
Նախաքննական ցուցմունքները և առերես հարցաքննության արձանագրությունը հրապարակելուց հետո, ամբաստանյալ Վահան Սահակյանը հայտնել է, որ այդ ամենը գրել է փոխգնդապետի խոստումից հետո, թե նման կերպ նշելու դեպքում, իրենք որևէ խնդիր չեն ունենա, ապա իր ճառով վերահաստատել այն, նշել է, որ ինքը, չգիտակցելով իրավիճակի լրջությունը, Արարատ Ավագյանին գցել է փորձանքի մեջ և խնդրել է իրենց նկատմամբ վերաբերվել հնարավորինս մեղմ:
Դատարանը վերլուծելով և գնահատման ենթարկելով դատաքննությամբ ուսումնասիրված` Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի, ցուցմունքերը, դրանք համարել է սուբյեկտիվ և անարժանահավատ ու եզրահանգել, որ այդպիսիք նպատակ են հետապնդում Արարատ Ավագյանի դեպքում` նրան ազատել քրեական պատասխանատվությունից և սպասվող խիստ պատժից, իսկ Վահան Սահակյանի դեպքում վերականգնել իր` ընկերոջ և նրա շրջապատի մոտ ունեցած անունն ու բարի համբավը, փորձելով նախկինում տրված և դատարանի մոտ ավելի արժանահավատ դիտարկված ցուցմունքները ներկայացնել որպես իրենից խաբեության արդյունքում կորզված ապացույցներշ»:
Տվյալ դեպքում նույն դատավորը երկու գործերով, որտեղ առկա են նույնական փաստական հանգամանքներ և ապացույցներ, կայացրել է միմյանց էապես հակասող դատական ակտեր: Մի դեպքում (ԵԿԴ/0252/01/13 քրեական գործով) դատարանը հիմնավոր և հավաստի է համարել ամբաստանյալի նախնական ցուցմունքները, որով վերջինս մերկացնում է ապօրինի թմրամիջոց իրացրած անձնավորությանը, հստակ ընդգծել է տվյալ ապացույցի հիմնավոր, տրամաբանական և արժանահավատ լինելը, գործով ձեռք բերված մյուս ապացույցներին համապատասխանությունը, միաժամանակ շեշտել է, որ ամբաստանյալը դատարանում տվել է անարժանավահատ և մտացածին ցուցմունքներ, իսկ մյուս դեպքում` սույն քրեական գործով, Դատարանը զարմանալիորեն անարժանահավատ է գնահատել վկաներ Արթուր Սահակյանի և Կարեն Կարապետյանի նախնական ցուցմունքները, այն դեպքում, երբ դրանք ակնհայտ հիմնավոր, տրամաբանական և արժանահավատ են, համապատասխանում են գործով ձեռք բերված մյուս ապացույցներին:
Արարատ Ավագյանի դեպքում վերջինիս ընկերոջ ցուցմունք փոխելը Դատարանը գնահատել է վերջինիս կողմից անունն ու բարի համբավը վերականգնելու ցանկություն, իսկ Վաչագան Սահակյանի դեպքում` տասնամյա կրթության պատճառով բառերի նշանակությունը չհասկանալ: Նման մոտեցմամբ Դատարանն ուղղակիորեն հակասում է ինքն իրեն և տարակուսանքի տեղիք է տալիս:
Ինչ վերաբերում է Դատարանի կողմից ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանի նկատմամբ նշանակված պատժին, ապա նշել է, որ Դատարանի կողմից խախտվել են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ և 10-րդ հոդվածների պահանջները:
Տվյալ դեպքում Վաչագան Սահակյանը դատական սխալի արդյունքում անհիմն ազատվել է կատարած ծանր հանցանքի համար նախատեսված պատժից և քրեական պատասխանատվությունից: Ընդ որում, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով պատիժ նշանակելիս Դատարանը չի պատճառաբանել պատժաչափի մասին իր եզրահանգումները:
Փաստել է, որ Դատարանի կողմից խախտվել են ՀՀ քրեական օրենսգրքի 7-րդ, 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածների պահանջները, Վաչագան Սահակյանի նկատմամբ նշանակվել է ակնհայտ մեղմ և անարադարացի պատիժ, որը չի ներառում նրա կողմից կատարված բոլոր հանցանքները, բավարար չէ պատժի նպատակներն ապահովելու, սոցիալական արդարությունը վերականգնելու, պատժի ենթարկված անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցագործությունների կատարումը կանխելու համար, այսինքն` թույլ է տրվել դատական սխալ, որը ազդել է գործի ելքի վրա:
Վերոգրյալի հիման վրա, բողոքաբերը խնդրել է Դատարանի 2014 թվականի հոկտեմբերի 28-ի թիվ ԵԿԴ/0107/01/14 դատավճիռը` Վաչագան Սահակյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով արդարացնելու մասով բեկանել և վերջինիս մեղավոր ճանաչել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցագործությունների կատարման մեջ, ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանին ՀՀ քրեական օրնսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով դատապարտել ազատազրկման` 4/չորս/ տարի ժամկետով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով դատապարտել ազատազրկման` 8/ութ/ ամիս ժամկետով: ՀՀ քրեական օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի կարգով պատիժների գումարմամբ ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանի նկատմամբ վերջնական պատիժ նշանակել ազատազրկում` 4/չորս/ տարի 6/վեց/ ամիս ժամկետով: Ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանի նկատմամբ կիրառված խափանման միջոցը` կալանավորումը թողնել անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը: Իրեղեն ապացույցների ճակատագրերը տնօրինել ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 119-րդ հոդվածով սահմանված կարգով:

4.Վերաքննիչ բողոքի առթիվ բերված պատասխանի փաստարկները.
Պաշտպան Է.Աղաջանյանը գտել է, որ ներկայացված բողոքն ակնհայտ անհիմն է, Դատարանի կողմից իրականացվել է լրիվ, բազմակողմանի և օբյեկտիվ քննություն` ներքին համոզման վրա հիմնված, որի արդյունքում արդարադատության բոլոր պահանջների պահպանմամբ կայացվել է արդարացման դատական ակտ, որը ենթակա չէ բեկանման` բերելով հետևյալ պատճառաբանությունները.
Դատախազի կողմից բերվել են մի շարք փաստարկներ, որոնց մեջ առկա է նաև արդարացման դատական ակտը հիմնավորող փաստարկներ, մասնավորապես` որպես իրավական փաստարկ վկայակոչած նույնական փաստական հանգամանքներով նույն Դատարանի կողմից քննված քրեական գործը։
Նախ, անդրադառնալով վկաների վերաբերյալ մեղադրանքի կողմի դիրքորոշմանը, պաշտպանը փաստել է, որ մեղադրողն իր կողմից բերված բողոքում մեջբերելով դատարանի եզրահանգման համապատասխան մասը /էջ. 4/ եկել է եզրահանգման, որ. «Փաստորեն, Դատարանը մեկ դեպքում հիմնավոր և բավարար չի համարել վկաներ Կարեն Կարապետյանի և Արթուր Սահակյանի նախաքննական ցուցմունքները` ըստ էության դրանք գնահատելով անարժանահավատ, միաժամանակ նշված ցուցմունքները ճանաչել է թույլատրելի ապացույցներ։ Նշված մոտեցումն ուղղակի հակասություն է պարունակում իր մեջ և չի կարող հիմնավոր համարվել, քանի որ վկաներ Կարեն Կարապետյանը և Արթուր Սահակյանը դատարանին հայտնել են, որ վարույթն իրականացնող մարմնի կողմից իրենց ապակողմնորոշելու արդյունքում են ցուցմունքներ տվել Վաչագան Սահակյանի կողմից թմրամիջոց իրացնելու մասին։ Նկարագրված պայմաններում նշված անձանց նախաքննական ցուցմունքները Դատարանը կամ պետք է գնահատեր հիմնավոր, արժանահավատ և դատավարական կանոններին համապատասխան ձեռքբերված»։
Ըստ պաշտպանի` մեղադրողի նշված պնդումն անհիմն է, քանի որ Դատարանը հաշվի առնելով, որ նույն վկաները նախաքննության ընթացքում էլ են իրենց ցուցմունքները հստակեցրել /որը մեղադրողի կողմից չի նշվում/։ Մասնավորապես` նախաքննության փուլում վկաները տվել են նույն ցուցմունքները, ինչ դատաքննության փուլում և դրանով փաստացի նշել տեղի ունեցած իրադարձությունները: Այնուհետև, Դատարանում արդեն պնդել են իրենց ցուցմունքները, որոնք հիմք են ընդունվել Դատարանի կողմից։ Բողոքաբերի տրամաբանությամբ, Դատարանը չի կարող նույն վկայի մի քանի ցուցմունքներից նախորդը համարել անարժանահավատ, իսկ նույն նախաքննության ընթացքում տրված առերես, լրացուցիչ և Դատարանում տրված ցուցմունքները` արժանահավատ։ Բացի այդ, բողոքաբերը նշված վկաների ցուցմունքները միաժամանակ համարում է գործով շահագրգռված անձանց ցուցմունքները սույն բողոքում և այդպիսին համարելով դնում է մեղադրականի հիմքում։
Նման պայմաններում, պաշտպանական կողմը գտել է, որ նման դիրքորոշմամբ բողոքաբերը հակասում է ինքն իրեն։ Կարևոր հանգամանքը կայանում է նրանում, որ վկաներն իրենց ցուցմունքների ընթացքում նշել են, որ չեն գիտակցել հյուրասիրել բառը և հետագայում գիտակցելով, որ սխալ ցուցմունքներ են տվել, կամավոր կարգով տվել են իրականությանը համապատասխանող ցուցմունքներ: Այլ խնդիր է որ վկաների տված ցուցմունքները չեն համընկնում մեղադրող կողմի մեղադրանքի հետ ու ժխտում են այն: Նման հանգամանքներում փաստել է, որ վկաների ցուցմունքներին մեղադրող կողմի տրամաբանությամբ մոտենալը մեղմ ասած անթույլատրելի է և հակասող բուն արդարադատության իրականացմանը:
Բողոքաբերը նաև անդրադարձել է գործով ձեռք բերված մյուս ապացուցներին, մասնավորապես` վկաներ Գարիկ Վարդանյանի, Սերգեյ Մխիթարյանի, Նարեկ Մակարյանի ցուցմունքներին և տոքսիկոքիմիական փորձաքննության թիվ 14-0809, 14-0809 և 0808 եզրակացություններին, ինչպես նաև դատաքիմիական փորձաքննության թիվ 84Ք-14 եզրակացությանը, իրեղեն ապացուցներին։ Բողոքաբերը նշված ապացույցները դիտել է անուղղակի ապացույցներ և գտել է, որ դրանցով հիմնավորվում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասի մեղադրանքը։ Նշված ապացույցների վերաբերյալ փաստել է, որ այդ ապացույցներով հիմնավորվել է մասնակի արդարացվածի` Վաչագան Սահակյանի մեղադրանքը` 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով, որում վերջինս ի սկզբանե ընդունել է իր մեղքը, սակայն դրանք դիտել Վ.Սահակյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածով նախատեսված արարքում նրա մեղավորությունը հիմնավորող ապացույցների թվին` վերաբերելիության տեսանկյունից անթույլատրելի է ու անընդունելի, ինչը ստորադաս դատարանի կողմից օրենքով սահմանված կարգով որպես ապացույց չի դիտվել։
Վաչագան Սահակյանի ցուցմունքների վերաբերյալ պաշտպանը նշել է, որ բողոքաբերը փաստարկել է, որ Վաչագան Սահակյանն ընդունել է իր մեղքը և նախաքննության մարմնի կողմից ապակողմնորոշելու հանգամանք չի եղել։
Փաստել է, որ եթե մեղադրյալը ցուցմունք է տվել որպես մեղադրյալ ներգրավվելուց հետո առանց պաշտպանի, այնուհետև մոտ մեկ ժամ հետո երբ կալանքի միջնորդության քննության ժամանակ Դատարանի կողմից /նախագահող դատավոր Մ.Մակյան/ պարզաբանվել է մեղադրյալի իրավունքները և վերջինս չի ընդունել իր մեղադրանքը, դա առավել քան ակնհայտ է դարձնում ապակողմնորոշելու փաստը։ Նշված հանգամանքի վերաբերյալ ամբաստանյալն իր ցուցմունքներում մանրամասն անդրադարձել է, ինչը մեղադրող կողմը չի ցանկանում ընդունել:
Անդրադառնալով պաշտպանական կողմից նշված բողոքաբերի կողմից սույն գործով արդարացման դատական ակտը հիմնավորող փաստարկին, նշել է, որ բողոքաբերը մեջբերելով Դատարանի կողմից /նախագահող դատավոր Մ.Մակյան/ քննված գործը, մասնավորապես` թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 քրեական գործը և գտնելով, որ նույնական փաստական հանգամանքներում Դատարանի կողմից մի դեպքում կայացվել է մեղադրական, իսկ մյուս դեպքում արդարացման դատական ակտ։ Բողոքաբերն իր բողոքը կառուցել է նաև համադրելով սույն երկու գործերը, և գտել, որ նույն հիմքով պետք սույն արդարացման դատական ակտը բեկանել։ Սույն փաստարկի վերաբերյալ հայտնել է, որ բողոքաբերի կողմից որպես իրավական փաստարկ նշելով վերոնշյալ գործը, մանրակրկիտ չի ուսումնասիրվել այն, քանի որ ԵԿԴ/0252/01/13 քրեական գործով սույն թվականի հոկտեմբերի 31-ին /բողոքաբերի կողմից սույն բողոքը ներկայացվելուց առաջ/ վճռաբեկ Դատարանն արդարացրել է նույն գործով 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրվող Արարատ Ավագի Ավագյանին նույնական փաստական հանգամանքների առկայության պայմաններում, մասնավորապես` Վճռաբեկ դատարանը որոշել է վճռաբեկ բողոքները բավարարել, Արարատ Ավագի Ավագյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով և Վահան Սերյոժայի Սահակյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով Դատարանի 2014 թվականի մարտի 25-ի դատավճիռը և ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի 2014 թվականի հուլիսի 8-ի որոշումը բեկանել և փոփոխել։ Արարատ Ավագի Ավագյանին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքում արդարացնել և նրա նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցնել՝ կատարված հանցագործությանը նրա մասնակցությունն ապացուցված չլինելու պատճառաբանությամբ։
Նշված պնդմամբ փաստել է, որ սույն գործով արդարադատության բոլոր պահանջների պահպանմամբ Դատարանի /նախագահող դատավոր Մ.Մակյան/ կողմից կայացված արդարացման դատական ակտը առավել քան հիմնավոր է և ենթակա չէ բեկանման։
Անդրադառնալով Վաչագան Սահակյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով նշանակված պատժին, պաշտպանը նշել է, որ Դատարանի կողմից նշանակված պատժին թեև պաշտպանության կողմը համամիտ չէր, քանի որ գործում առկա էին բազմաթիվ մեղմացնող հանգամանքներ, որոնք հիմք էին տալիս ավելի մեղմ պատիժ նշանակելու համար, ինչը Դատարանի կողմից չի կատարվել, սակայն պաշտպանության կողմը չցանկանալով ձգձգել գործի քննությունը ու լսելով Վ.Սահակյանի խնդրանքը, չի բողոքարկել պատիժը: Մեղադրողի այն պնդումը թե նշանակվել է մեղմ պատիժ, լրիվ անհիմն է, քանի որ Վ.Սահակյանն ընդունել է իր մեղավորությունը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքի կատարման մեջ, լիովին զղջացել է իր կատարածի համար:
Ըստ պաշտպանի` բողոքաբերի կողմից բերված այլ հիմքերին չեն անդրադառնում, քանի որ բոլորն անհիմն են, ուստի ամբողջ վերոգրյալը հաշվի առնելով, խնդրել է վերաքննիչ բողոքը մերժել և արդարացման դատական ակտը, ինչպես նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով նշանակված պատիժը թողնել օրինական ուժի մեջ:

5.Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումը.
Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի պահանջների` վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում:
Ըստ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 381-րդ հոդվածի 3-րդ մասի պահանջների` վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, հիմնավորումները և պահանջը ներկայացվում են բացառապես վերաքննիչ բողոքում, և դրանք չեն կարող փոփոխվել և լրացվել գործի դատական քննության ընթացքում:
Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 386-րդ հոդվածի պահանջների` վերաքննիչ բողոքի հիման վրա վերաքննիչ դատարանն ստուգում է գործի փաստական հանգամանքների բացահայտման և քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, ինչպես նաև գործը քննելիս և լուծելիս քրեական դատավարական օրենքի նորմերի պահպանումը:
Վերաքննիչ դատարանը, քննության առնելով մեղադրողի վերաքննիչ բողոքը` բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում ուսումնասիրելով և վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, գնահատելով ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից, ստուգելով քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, ինչպես նաև գործը քննելիս և լուծելիս քրեադատավարական օրենքի պահանջների պահպանումը, լսելով վերաքննիչ բողոքի կապակցությամբ մեղադրողի հիմնավորումներն ու պաշտպանական կողմի պատասխանը, ներքին համոզմամբ, հանգում է այն հետևության, որ մեղադրողի վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել` հետևյալ պատճառաբանությամբ.
Քրեական գործի նյութերի ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքում, ինչպես նախաքննության ավարտական փուլում, այնպես էլ Դատարանում ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանն իրեն մեղավոր չի ճանաչել, իսկ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքում ի սկզբանե իրեն մեղավոր ճանաչելով ցուցմունք է տվել այն մասին, որ դեպքի օրն իր ընկերներ, սույն գործով վկաներ Կարեն Կարապետյանն ու Արթուր Սահակյանը գյուղից իրենց տուն կարտոֆիլ են բերել։ Արթուրի հետ այն տուն բարձրացնելուց հետո, տանից դուրս են եկել ու որոշել են մի քիչ ժամանակ անցկացնել՝ ավտոմեքենայով շրջելով Երևանի փողոցներում։ Ինքը տղաներին ասել է, որ մեքենան վարեն դեպի «երորդ մաս» /կոլցեվոյ/ կոչվող տարածք, որպեսզի վերցնի իր կողմից նախկինում Սիսիան քաղաքից բերված և այնտեղ գտնվող շենքերից մեկի շքամուտքում պահվող թմրամիջոցը։ Հասնելով տեղ, տղաները սպասել են մեքենայի մեջ, իսկ ինքը գնացել, վերցրել է թմրամիջոցն ու վերադարձել։ Նստել է մեքենայի վարորդի կողքի նստատեղին ու մեքենան շարժվելուց հետո, սկսել է պոլիէթիլինային տարան պատրաստել ու վերածել ծխամորճի՝ դրա միջոցով թմրամիջոց ծխելու եղանակով օգտագործելու համար։ Որոշ չափով ծխելուց հետո, հասկանալով, որ այն «լավը չէ» հանգցրել է ծխամորճը, այն դրել իր նստատեղի և մեքենայի փոխանցման տուփի արանքում գտնվող հատվածում՝ հետագայում պատահած հարմար աղբամանը նետելու համար։ Քիչ անց ընկերները ցանկացել են գարեջուր խմել և այդ նպատակով մեքենան կայանելով «երորրդ մասի» հրապարակում գտնվող մթերային խանութներից մեկի դիմաց, ինքն իջել ու գնացել է խանութի կողմ։ Վերադառնալուց հետո տեսել է, որ ընկերներն՝ առանց իր գիտության, նստատեղի ու փոխանցման տուփի մոտից վերցրել են իր կողմից թողնված թմրամիջոցի մնացորդն ու օգտագործել այն։ Այնուհետև, քաղաքի մեջ շրջելու ընթացքում, մեքենան սխալմամբ վարել են միակողմանի հանդիսացող Հանրապետության փողոցի չթույլատրված` հանդիպակաց մասով, որի հետևանքով իրենց կանգնեցրել են ոստիկանության աշխատակիցները։ Մեքենայից իջնելուց հետո և վախենալով բռնվել իր մոտ ունեցած թմրամիջոցի պատճառով, փորձել է աննկատ դեն նետել պոլիէթիլենային տարրան, սակայն տեսնելով այդ, ոստիկաններն իրեն նստեցրել են ոստիկանական մեքենան, իսկ Կ.Կարապետյանին և Ա.Սահակյանին՝ արդեն իրեց մեքենայով՝ բերման ենթարկել ոստիականություն։
Դատաքննության ընթացքում ամբաստանյալը հայտնել է, որ իրականում, իր կողմից թմրամիջոցը ծխելու ժամանակ, մեքենայում, ընկերները խնդրել են իրենց ևս փոխանցել թմրամիջոցը, սակայն ինքը մերժել է՝ պատճառաբանելով, որ այն վատն է և հարմար առիթի դեպքում նետելու է պատահած աղբամանը, իսկ երբ ինքը գնացել է նրանց համար գարեջուր գնելու, վերջիններս, իրենից գաղտնի, վերցրել են թմրամիջոցը մեքենայի առջևի նստատեղի տակից և օգտագործել այն։ Նշել է, որ ինքը նախաքննության ընթացքում տվել է իրականությանը չհամապատասխանող ցուցմունքներ առ այն, թե իբր, թմրամիջոցն օգտագործելուց հետո, նույնն անելու համար տվել է նաև ընկերներին։ Նշված ցումունքն, իրականում, տվել է այն պատճառով, որ քննիչն իրեն ուղղորդել է տալ նմանատիպ ցուցմունք, հավատացնելով, որ դրանք իրեն ձեռնտու են և իր ասածով գրելու դեպքում իրեն և ընկերներին բաց կթողնեն։ Հետագայում սակայն, հասկանալով, որ իրեն ոչ միայն բաց չեն թողնում, այլ նաև միջնորդություն է հարուցվել դատարան իր նկատմամբ կալանավորումը որպես խափանման միջոց ընտրելու վերաբերյալ, ինքը, այդ միջնորդության քննարկման ժամանակ արդեն հայտարարել է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքում իրեն մեղավոր չի ճանաչում, քանի որ ինքն ընկերներին որևէ թմրամիջոց չի հյուրասիրել։
Չունենալով իրավական գիտելիքներ, չի հասկացել, որ նման ցուցմունքներ տալով վատթարանում է իր վիճակը և դրանք կարող են օգտագործվել իր դեմ։ Բացի այդ, իրեն չեն բացատրել պաշտպան ունենալու իր իրավունքները, որի պատճառով էլ նախաքննության սկզբնական փուլում պաշտպան չի ունեցել։
Դատարանն արձանագրելով, որ ամբաստանյալի նախաքննական և դատաքննական ցուցմունքների մեջ առկա են էական հակասություններ, հրապարակել է ամբաստանյալի նախաքննական ցուցմունքներն այն մասին, որ՝ «(…) Կ.Կարապետյանին և Ա.Սահակյանին հայտնել Է, որ դեռևս անցած տարի ամռանը Սյունիքի մարզի Անգեղակոթ գյուղից իր հետ բերել Է կանեփի թփեր, որը պահել Է հարևան շենքի փոստարկղում։ Այնուհետև, Կ.Կարապետյանը և Ա.Սահակյանը սպասել են ավտոմեքենայի մեջ, իսկ ինքը բերել Է թմրամիջոցը, Ա.Սահակյանի ավտոմեքենայի փոխանցման տուփի կողքին գտնվող «Ջերմուկ» հանքային ջրի պոլիէթիլենային դատարկ տարայից պատրաստել է ծխամորճ և գործածման համար թմրամիջոց լցրել ծխամորճի մեջ։ Այդ ժամանակ Ա.Սահակյանն ավտոմեքենան վարել է դեպի Երևան քաղաքի Գ.Նժդեհի հրապարակ, ինքն ավտոմեքենայի սրահում ծխելու միջոցով թմրամիջոց է օգտագործել, ապա օգտագործելու համար փոխանցել է Ա.Սահակյանին և Կ.Կարապետյանին։ Թմրամիջոցը գործածելուց հետո, գնացել են Կենտրոն վարչական տարածք, որտեղ ճանապարհային երթևեկության կանոնները խախտելու համար ոստիկանության աշխատակիցները կանգնեցրել են ավտոմեքենան (…)»։
Նախաքննական ցուցմունքների հրապարակումից հետո, ամբաստանյալը հայտնել է, որ դատարանում տրված իր ցուցմունքով պատմում է այն, ինչ-որ իրականում տեղի է ունեցել այդ օրը. ինքը թմրամիջոցն օգտագործելուց հետո ընկերներին այն չի առաջարկել, ավելին, արգելել է օգտագործել, պատճառաբանելով, որ այն վատն է։ Նշել է, որ նմանատիպ նախաքննական ցուցմունքներ է տվել քննիչի կողմից թյուրիմացության մեջ գցվելու հետևանքով։ Ինչ վերաբերվում է իր նկատմամբ խափանման միջոց կիրառելու միջնորդության ընթացքում` դատարանում, տրված բացատրությանը, ապա մինչ այդ ուղղորդված լինելով քննիչի կողմից և հասկանալով, որ կալանավորվելու համար դատարան բերվելու պայմաններում արդեն իսկ ինքը խաբված է՝ այդ նիստով որոշել է արդեն հայտնել ճշմարտությունը։
Վկա՝ ՀՀ ոստիկանության ՊՊԳՎ Կենտրոնականի բաժնի ոստիկան, Նարեկ Մակարյանը դատաքննության ընթացքում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ դեպքի օրը ծառայություն իրականացնելիս նկատել են, որ միակողմանի` Երևան քաղաքի Հանրապետության փողոցով հանդիպակաց երթևեկում «Օպել» մակնիշի ավտոմեքենա։ Կանգնեցրել են նշված ավտոմեքենան, որից հետո այդ ավտոմեքենայի ուղևորները իջել են մեքենայից։ Այդ ընթացքում վարորդի կողքի նստատեղի ուղևորի ձեռքին նկատել են թղթի փաթեթ և պոլիէթիլենային տարա։ Փաթեթի պարունակությունը կազմել է թմրամիջոցին նմանվող չորացված զանգված, իսկ պոլիէթիլենային շիշը ծակված է եղել։ Իր հիշելով նշված երեք անձանց բերման են ենթարկել ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի բաժին, որտեղ պարզվել են նրանց ինքնությունները։ Նշել է, որ իրեն այդ թմրամիջոցների ձեռք բերման կամ իրացման հանգամանքների վերաբերյալ ոչինչ հայտնի չէ։
Վկա՝ ՀՀ ոստիկանության ՊՊԳՎ Կենտրոնականի բաժնի ոստիկան, Գագիկ Վարդանյանը դատաքննության ընթացքում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ դեպքի օրը, ծառայություն իրականացնելիս նկատել են, որ «Օպել» մակնիշի մի ավտոմեքենա հանդիպակաց երթևեկում է Երևան քաղաքի Հանրապետության փողոցով, որը միակողմանի է։ Կանգնեցրել են նշված ավտոմեքենան, որից հետո այդ ավտոմեքենայի ուղևորները իջել են մեքենայից։ Այդ ընթացքում, վարորդի կողքի նստատեղի ուղևորը ձեռքից ինչ-որ բան նետել մի կողմ, սակայն իրենք նկատել են այդ և պարզել, որ վերջինիս նետած առարկան եղել է պոլիէթիլենային տարա, ինչպես նաև նրա ձեքում հայտնաբերել են թղթի փաթեթ։ Փաթեթի պարունակությունը կազմել է թմրամիջոցին նմանվող չորացված զանգված, իսկ պոլիէթիլենային շիշը եղել է ծակված։ Այդ անձին բերման են ենթարկել ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի բաժին, որտեղ պարզել են նաև նրա ինքնությունը։ Այդ երիտասարդի հետ միասին ոստիկանության բաժին են գնացել նաև նրա երկու ընկերները։ Նշել է, որ իրեն այդ թմրամիջոցների ձեռք բերման կամ իրացման հանգամանքների վերաբերյալ ոչինչ հայտնի չէ։ Դեպքի պահին վարորդի կողքին նստած ուղևորին նմանեցնում է դատարանում գտնվող Վաչագան Սահակյանին։
Վկա՝ ՀՀ ոստիկանության ՊՊԳՎ Կենտրոնականի բաժնի ոստիկան, Սերգեյ Մխիթարյանը դատաքննության ընթացքում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ դեպքի օրը ծառայություն իրականացնելիս Կենտրոն վարչական շրջանում և ծառայության ժամանակ նկատել է, որ միակողմանի՝ Երևան քաղաքի Հանրապետության, փողոցով հանդիպակաց երթևեկում է «Օպել» մակնիշի ավտոմեքենա։ Կանգնեցրել են նշված ավտոմեքենան և խնդրել, որ նշված ավտոմեքենայի երեք ուղևորներն իջնեն։ Նրանցից մեկի ձեռքին նկատել են պոլիէթիլենային տարա, որն այդ երիտասարդը մեկը փորձել դեն նետելով թաքցնել ծառի ետևում։ Իրենք նկատել են այդ և պարզել են, որ վերջինիս նետած առարկան հանդիսանում է պոլիէթիլենային տարա, իսկ նրա ձեքում հայտնաբերել են թղթի փաթեթ։ Փաթեթի պարունակությունը կազմել է թմրամիջոց։ Այդ անձին բերման են ենթարկել ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի բաժին, որտեղ պարզվել նաև նրա ինքնությունը։ Նշված երիտասարդի հետ միասին ոստիկանության բաժին են ներկայացրել նրա ընկերներին։ Իր հիշելով մյուս ոստիկան Նարեկ Մակարյանը ոստիկանության բաժին է եկել այդ տղաների հետ միասին՝ վերջիններիս ավտոմեքենայով։ Նշել է, որ իրեն այդ թմրամիջոցների ձեռք բերման կամ իրացման հանգամանքների վերաբերյալ ոչինչ հայտնի չէ։ Այն երիտասարդը, որի ձեռքին նկատել են պոլիէթիլենային տարան և թղթի փափեթը՝ հետագայում պարզվել է, որ Վաչագան Սահակյանն է։
Վկա Կարեն Կարապետյանը դատաքննության ընթացքում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ հանդիսանում է Վաչագան Սահակյանի համագյուղացին։ 2014 թվականի մարտի 19-ին Արթուր Սահակյանի հետ միասին Սյունիքի մարզի Անգեղակոթ գյուղից եկել են Երևան՝ վերջինիս ձեռքը բուժզննության ենթարկելու, իսկ ինքն ուսանող ընկերուհուն՝ հանդիպելու նպատակով։ Միաժամանակ, գյուղից Վաչագան Սահակյանի համար կարտոֆիլ են բերել և այն նրան հանձնելու նպատակով հանդիպել են վերջինիս ու որոշել են շրջել քաղաքում, միասին ժամանակ անցկացնել։ Քանի, որ քաղաքին ծանոթ չի, չի կարող ասել, թե քաղաքի հատկապես, որ փողոցներով են շրջել, սակայն ինքը, նկատելով մեքենայի փոխանցման տուփի մոտ դրված թմրամիջոցը, առանց որևէ մեկի թույլտվության կամ ասելու, վերցրել է և ծխելու միջոցով օգտագործել է այն։ Դրանից հետո քաղաքում մեքենան չթույլատրվող հատվածով վարելու համար ոստիկաններն իրենց կանգնեցրել են, որից հետո բերման են ենթարկել ոստիկանության բաժին։ Հայտնել է, որ ինքը նախաքննության ընթացքում նշել է, որ Վաչագանն իրենց հյուրասիրել է թմրամիջոց, սակայն դա գրել է քննիչի թելադրանքով, քանի որ նա իրենց վստահեցրել է, որ տարբերություն չկա, թե ինչպես կձևակերպվի այդ միտքը՝ «հյուրասիրություն», թե այլ կերպ, օրինակ վերցնել։ Հետագայում հասկացել է, որ դա իրականում նույնը չէ։
Դատարանն արձանագրելով, որ վկայի նախաքննական և դատաքննական ցուցմունքների մեջ առկա է էական հակասություններ, հրապարակել է վկայի նախաքննական ցուցմունքներն, այն մասին, որ «(…) 2014թ. մարտի 19-ին Ա.Սահակյանից տեղեկանով, որ վերջինս գնալու Է Երևան քաղաք, որոշել Է միանալ նրան, որպեսզի ճանապարհին՝ Արտաշատ քաղաքում, հանդիպի ընկերուհուն։ Նույն օրը, ժամը 19.00-ի սահմաններում դուրս են եկել Սիսիան քաղաքից և արդեն ժամը 22.00-ին հասել են Երևան քաղաք։ Շենգավիթ վարչական շրջանի տարածքում հանդիպել են Վաչագանին, ինքը սպասել Է ավտոմեքենայի մեջ, իսկ Արթուրը և Վաչագանը գյուղից բերած կարտոֆիլի պարկը տեղափոխել են վերջինիս բնակարան և վերադարձել ավտոմեքենայի մոտ։ Վերադառնալուց հետո Վաչագանը հայտնել Է, որ 2013թ. ամռանն Անգեղակոթ գյուղից իր հետ բերել Է կանեփի թփեր, որոնք պահել է, հարևան շենքի փոստարկղում։ Դրանից հետո ինքն ու Արթուրը սպասել են ավտոմեքենայի սրահում, իսկ Վաչագանը գնացել Է մոտակա շենքի ուղղությամբ, ապա 15 րոպե անց վերադառնալով, իր հետ բերել Է կանեփի չորացված զանգված։ Վաչագանն ավտոմեքենայի սրահում եղած «Ջերմուկ» հանքային ջրի պոլիէթիլենային դատարկ տարայից պատրաստել է ծխամորճը, դրա մեջ թմրամիջոց է լցրել ու հայտնել, որ ցանկանում է դրանից հյուրասիրել իրենց։ Արթուրն ավտոմեքենան վարել է դեպի Գ.Նժդեհի հրապարակ, որտեղ կայանելուց հետո Վաչագանը ծխելու միջոցով գործածել է թմրամիջոցը, հետո էլ փոխանցել է իրենց, իրենք էլ նույն եղանակով գործածել են։ Դրանից հետո ավտոմեքենայով շարժվել են դեպի Կենտրոնի վարչական տարածք, որտեղ Արթուրը խախտել է ճանապարհային երթևեկության կանոնները և ոստիկանության աշխատակիցները կանգնեցրել են ավտոմեքենան։ Արթուրը և Վաչագանն իջել են ավտոմեքենայից, իսկ ինքը սպասել է սրահում, սակայն քիչ անց ոստիկանության աշխատակիցների պահանջով ինքն էլ է դուրս եկել և տեղեկացել, որ Վաչագանի մոտից հայտնաբերվել է «մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոց»։
Նախաքննական ցուցմունքների հրապարակումից հետո վկան հայտնել է, որ ինքը քննիչին հայտնել է այնպես, ինչպես ասաց դատարանում, սակայն նա ձևակերպել է այլ կերպ։ Վաչագանը իրեն թմրամիջոցը չի փոխանցել և ինքն չի էլ նկատել, թե Վաչագանը թմրամիջոցը փոխանցել է Արթուրին, թե` ոչ։ Իրականում ծխելուց հետո, երբ Վաչագանը թմրամիջոցը դրել է փոխանցման տուփի մոտ, այն նկատելուց հետո ինքը, իսկ այնուհետև՝ ենթադրում է, որ Արթուրը /քանի որ ուշ ժամի և մթության պատճառով չի տեսել նրա կողմից թմրամիջոց վերցնելու պահը/ փոխանցման տուփից վերցրել ու ծխել են այն, այսինքն, Վաչագանը ոչ իրեն, ոչ էլ Արթուրին թմրամիջոց չի փոխանցել կամ տվել։ Ավելին, նա հորդորում էր չծխել։ Հայտնել է, որ իր դատաքննական ցուցմունքները ճիշտ են և հենց դրանք են համապատասխանում իրականությանը։ Հակասությունը կայանում է նրանում, որ իրականում Վաչագանն իրենց թմրամիջոց չի հյուրասիրել, այլ ինքն է այն վերցրել ավտոմեքենայի փոխանցման տուփ մոտից։
Վկան նշել է, որ իր նկատմամբ ոստիկանությունում սպառնալիք կամ ճնշում չի եղել, սակայն կապված իր կողմից տրված բացատրության և ցուցմունքի հետ, կարող է ասել, որ ինքը ցանկացել է դրանցում գրել, որ Վաչագանն իրենց թմրամիջոց չի հյուրասիրել, այլ ինքն է վերցրել այն, սակայն իրեն հավաստիացրել են, որ դրանք, իրականում, նույնն են և կարող է գրել, որ հյուրասիրել է։ Ինքը ինչպես մյուս ոստիկաններին, այնպես ել քննիչին հայտնել է, որ Սահակյանի կողմից իրենց թմրամիջոց չի իրացվել, սակայն ունենալով միջնակարգ՝ տասնամյա կրթություն, խորությամբ չհասկանալով «հյուրասիրություն» և «անձամբ վերցնել» հասկացությունների իմաստային տարբերությունները և գործի համար կարևոր լինելը, նշանակություն չի տվել դրանց և գրել է, որ Վաչագան Սահակյանն իրենց հյուրասիրել է թմրամիջոց։ Հետագայում միայն հասկանալով դրա ողջ իմաստն ու նշանակությունը, դիմել է ոստիկանություն և խնդրել է, որպեսզի իրեն լրացուցիչ հարցաքննեն, որի ընթացքում էլ հայտնել է ողջ ճշմարտությունը, իսկ հետագայում նույնը պնդել է նաև Վաչագան Սահակյանի հետ առերես հարցաքննութան ժամանակ։
Վկա Արթուր Սահակյանը դատաքննության ընթացքում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ հանդիսանում է Վաչագանի ազգականը։ Դեպքի օրն ինքն Անգեղակոթ գյուղից իր մեքենայով պետք Է գար Երևան քաղաք` բժշկի։ Քաղաք գալիս Վաչագանի համար իրենց հետ բերել են նաև կարտոֆիլ և այն նրան փոխանցելու նպատակով հանդիպել է վերջինիս։ Մոտ 10 րոպե մեքենայի մեջ զրուցելուց հետո Վաչագանն իջել է մեքենայից և մետ 10 րոպե հետո վերադարձել է իր հետ բերելով փաթեթի մեջ լցված թմրամիջոց, որը դրել է մեքենայի ոտնատեղերին գցված ռետինե գորգի տակ։ Դրանից հետո պտտվել են քաղաքի մեջ, որի ընթացքում Վաչագանը թմրամիջոց է օգտագործել, իսկ հետո վերջացնելով` դրել է մեքենայի առջևի նստատեղի գորգի տակ։ Քաղաքում շրջելու ընթացքում, ինչ-որ տեղ կանգնեցնելով ավտոմեքենան, ինքը վերցրել է այդ թմրամիջոցը Վաչագանի ոտքերի տակից, այնուհետև՝ օգտագործել, որից հետո դրել է մեքենայի փոխանցման տուփի մոտ։ Նշել է, որ Վաչագանն իրեն թմրամիջոց չի հյուրասիրել, այլ ինքն է իր կամքով վերցրել և օգտագործել այն։ Դրանից հետո Կարեն Կարապետյանը նույնպես իր նախաձեռնությամբ փոխանցման տուփի մոտից վերցնելով թմրամիջոցը օգտագործել է այն։ Միակողմանի փողոցով սխալ երթևեկելու համար ոստիկաններն իրեն կանգնեցրել են ժամը 23։00-ի և ահմաններում և տարել են ոստիկանության բաժին։ Հայտնել է, որ ինքը նախկինում հյուրասիրության իմաստը չի հասկացել և դրա հետևանքով քննիչի մոտ ցուցմունքներ տալուց չի գիտակցել, որ իրենց գործողությունները չեն համապատասխանում հյուրասիրության իմաստին, ուստի գրել է այդպես։
Դատարանն արձանագրելով, որ վկայի նախաքննական և դատաքննական ցուցմունքների մեջ առկա են էական հակասություններ, հարապարակել է վկայի նախաքննական ցուցմունքներն այն մասին, որ՝ «(…) 2014թ. մարտի 19-ին Կ.Կարապետյանը և Վ.Սահակյանի տատիկը տեղեկանալով, որ գնալու է Երևան քաղաք, Կ.Կարապետյանը ցանկություն է հայտնել իր հետ գնալ Երևան քաղաք, իսկ Վ.Աահակյանի տատիկը կարտոֆիլ է տվել իրեն, որպեսզի այն փոխանցի Վ.Սահակյանին։ ժամը 19.00-ի սահմաններում Կ.Կարապետյանի հետ դուրս են եկել Սիսիան քաղաքից և ժամը 22.00-ի սահմաններում հասել է Երևան քաղաք։ Այնուհետև, գնացել են Վ.Սահակյանի շենքի բակ և վերջինիս հետ գյուղից ուղարկված կարտոֆիլը տեղափոխել նրանց բնակարան։ Շենքի բակ իջնելուց հետո, Վաչագանը հայտնել է, որ դեռևս անցյալ տարի ամռանը Սյունիքի մարզի Անգեղակոթ գյուղից իր հետ բերել է կանեփի թփեր, որոնք պահել է հարևան շենքի փոստարկղում։ Ինքն ու Կարենը սպասել են ավտոմեքենայի սրահում, իսկ Վաչագանը գնացել է մոտակա շենքի ուղղությամբ և 15 րոպե անց վերադառնալով, իր հետ բերել է կանեփի չորացված և մանրացված զանգված։ Վաչագանն ավտոմեքենայի սրահում եղած «Ջերմուկ» հանքային ջրի պոլիէթիլենային դատարկ տարայից պատրաստել է ծխամորճ, դրա մեջ թմրամիջոց է լցրել ու հայտնել, որ ցանկանում է դրանից հյուրասիրել իրենց։ Ավտոմեքենան վարել է դեպի Գ.Նժդեհի հրապարակ, որտեղ կայանելուց հետո Վաչագանը ծխելու միջոցով գործածել է թմրամիջոցը, հետո էլ փոխանցել է իրենց, իրենք էլ նույն եղանակով գործածել են։ Այնուհետև, ավտոմեքենայով շարժվել են դեպի Կենտրոնի վարչական տարածք, որտեղ ինքը խախտել է ճանապարհային երթևեկության կանոնները և ոստիկանության աշխատակիցները կանգնեցրել են իրենց։ Ինքն ու Վաչագանը դուրս են եկել ավտոմեքենայից, վերջինս գնացել է մոտակա ծառի ուղղությամբ, ձեռքի ծխամորճը նետել է, սակայն թմրամիջոցի փաթեթը չի հասցրել նետել, իսկ ոստիկանները հայտնաբերել են դրանք և իրենց բեերել ոստիկանության Կենտրոնականի բաժին»։
Նախաքննական ցուցմունքները հրապարակելուց հետո վկան հայտնել է, որ իրականում ինքը նախաքննության ընթացքում հյուրասիրության իմաստը չի հասկացել, իսկ հետագայում, երբ իրեն պարզ է դարձել, թե ինչ է նշանակում թմրամիջոցի հյուրասիրությունը, այդ ժամանակ իր նախաձեռնությամբ, փաստաբանի հետ գնացել է քննիչի մոտ և փոխել է իր տրված ցուցմունքը ու տվել իրականությանը համապատասխանող ցուցմունքներ, որոնք պնդում է նաև դատարանում։ Նշել է, որ անկախ նրանից, թե Վաչագան Սահակյանը գտնվել է ավտոմեքենայի մեջ, թե դրսում, ինքը ցանկացել է և պետք է ծխեր այդ թմրամիջոցից, ինչը և արել է։ Դարձյալ հաստատել է, որ վերջինս ավտոմեքենայում ոչ իրեն, ոչ Կարեն Կարապետյանին թմրամիջոց չի տվել, չի փոխանցել, չի հյուրասիրել. այն վերցրել են իրենք՝ իրենց նախաձեռնությամբ։
Դատարանը, հրապարակել է նաև ամբաստանյալի և գործով վկա Կ.Կարապետյանի միջև նախաքննությամբ կատարված առերես հարցաքննության արձանագրությունը՝ համաձայն որի՝ «(…) Այդ ժամանակ Ա.Սահակյանն ավտոմեքենան քշեց դեպի Գարեգին Նժդեհի հրապարակ։ Եվ այդտեղ Վաչագանը սկսեց ծխել, որից հետո հանգցրեց և դրեց ոտքերի տակ։ Այնուհետև ես չեմ տեսել, որ Արթուրը կամ Վաչագանը վերցնեն այնտեղից, քանի որ նստած եմ եղել հետևում։ Դրանից հետո, մոտ 7-8 րոպե հետո, ես տեսա, որ ծխելու հարմարանքը հանգցրած դրած է փոխանցման տուփի մոտ, որից հետո ես վերցրեցի ծխեցի և դրեցի տեղը։ Եվ դրանից հետո, ուշադիր չեմ եղել, թե ինչ է եղել այդ ծխելու հարմարանքի հետ։
(…) Վկան պնդել է, որ իրականում Վ.Սահակյանն ասել է, որ թմրամիջոցը լավը չէ, չարժե այն ծխել և որոշել է շրջագայելու ժամանակ հարմար աղբաման տեսնելու դեպքում այն դեն նետել (…) »։
Հրապարակել է նաև ամբաստանյալի և գործով վկա Ա.Սահակյանի միջև նախաքննությամբ կատարված առերես հարցաքննության արձանագրությունը՝ համաձայն որի՝ «(…) Այդ ժամանակ Վաչագանը դուրս եկավ մեքենայից և վերադարձավ 10-15 րոպե հետո, վերադարձավ և այդ ժամանակ նկատեցի, որ Վաչագանի ձեռքին կա կանեփի տերեվների փոշի և ֆոլգա, ինչպես նաև պլաստմասե ջերմուկի շիշ։ Վաչագանը այդ ժամանակ սկսեց պատրաստել ծխելու հարմարանքը, իսկ ես ավտոմեքենայով շարժվեցի դեպի Գ.Նժդեհի հրապարակ, որտեղ Վաչագանը սկսեց ծխել և այնուհետև հանգցրեց և այն դրեց ոտքերի տակ։ Այդ ժամանակ ես Վաչագանից ուզեցի, որպեսզի տա ծխեմ, սակայն նա չտվեց, որից հետո ես այն վերցրեցի նրա ոտքերի տակից վառեցի ու սկսեցի ծխել։ Այնուհետև այն հանգցրեցի և դրեցի մեքենայի փոխանցման տուփի մոտ, որից հետո Կարենը վերցրեց և սկսեց ծխել (…)»։
Համաձայն դատաքիմիական փորձաքննության թիվ 84Ք-14 եզրակացության` մեղադրյալ Վ.Սահակյանի մոտ հայտնաբերված և փորձաքննությանը ներկայացված 1.37 գրամ հաստատուն քաշով խառնուրդը հանդիսանում է 1.33 գրամ քաշով «մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոցի և 0.04 գրամ քաշով ծխախոտի մասնիկների խառնուրդ։
Ըստ տոքսիկոքիմիական փորձաքննության 2014թ. մարտի 27-ի թիվ 14-0809 եզրակացության՝ Կարեն Կարապետյանից վերցված մազի և մեզի փորձանմուշների մեջ հայտնաբերվել են կանաբինոիդների խմբին պատկանող թմրամիջոցի թմրալկալոիդներ։
Համաձայն տոքսիկոքիմիական փորձաքննության 2014թ. մարտի 27-ի թիվ 14-0807 եզրակացության՝ մեղադրյալ Վաչագան Սահակյանից վերցված մազի և մեջ փորձանմուշների մեջ հայտնաբերվել են կանաբինոիդների խմբին պատկանող թմրամիջոցի թմրալկալոիդներ։
Ըստ տոքսիկոքիմիական փորձաքննության 2014թ. մարտի 27-ի թիվ 14-0808 եզրակացության՝ Արթուր Սահակյանից վերցված մազի և մեզի փորձանմուշների մեջ հայտնաբերվել են կանաբինոիդների խմբին պատկանող թմրամիջոցի թմրալկալոիդներ։
Մեղադրյալ Վ.Սահակյանի մոտ հայտնաբերվել և իրեղեն ապացույց է ճանաչվել 1.33 գրամ «մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոցը, ինչպես նաև «Ջերմուկ» հանքային ջրի պոլիէթիլենային տարան, ինչի մասին կազմվել է համապատասխան արձանագրություն։
Այլ փաստաթուղթ հանդիսացող՝ մեղադրյալ Վ.Սահակյանին ՀՀ ոստիկանության Կենտրոնականի բաժին բերման ենթարկելու, թմրամիջոցը ներկայացնելու մասին արձանագրությունները, ինչպես նաև ՀՀ ոստիկանության ՊՊԳՎ Կենտրոնականի պահպանության բաժնի ոստիկան Նարեկ Մակարյանի զեկուցագիրը ճանաչվել են որպես ապացույց։
Այլ փաստաթուղթ հանդիսացող` մեղադրյալ Վ.Սահակյանի, վկաներ Ա.Սահակյանի և Կ.Կարապետյանի հեռախոսահամարների վերծանումները, որոնց զննությամբ պարզվել է. որ 2014թ. մարտի 19-ին երեկոյան վերջիններս հեռախոսակապ են պահպանել միմյանց հետ, իսկ նույն ժամանակահատվածից կատարված հեռախոսազանգերը սպասարկվել են Երևան քաղաքի Շենգավիթ վարչական շրջանի տարածքում կապի ծածկույթն ապահովվող կայանների կողմից, ճանաչվել են որպես ապացույց։
Դատարանում հրապարակվել են Վաչագան Սահակյանի վերաբերյալ բնութագրերը, տեղեկանքները, ինֆորմացիոն կենտրոնի կողմից տրված պահանջագիրը, ամբաստանյալի երեխայի ծննդյան վկայականը և այլ փաստաթղթեր։
Դատարանում հետազոտվել և կողմերի ճանաչմանն են ներկայացվել նաև իրեղեն ապացույց հանդիսացող թմրամիջոցը, «Ջերմուկ» հանքային ջրի պոլիէթիլենային տարան։
Դատարանը, նախաքննության ընթացքում և դատարանում ձեռք բերված ապացույցների ընդհանուր համադրման և դրանց գնահատման արդյունքում վերլուծելով ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանին առաջադրված մեղադրանքների հիմնավորվածության հարցը՝ արձանագրել է հետևյալը.
Նախաքննության մարմինը Վաչագան Սահակյանին մեղսագրված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրանքի հիմքում դրել է ամբաստանյալի, ինչպես նաև գործով վկաներ Կարեն Կարապետյանի և Արթուր Սահակյանի կողմից նախաքննության սկզբում տրված ցուցմունքները։
Ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանը նախաքննության սկզբում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ դեպքի օրը Կ.Կարապետյանին և Ա.Սահակյանին հայտնել Է, որ դեռևս անցած տարի ամռանը Սյունիքի մարզի Անգեղակոթ գյուղից իր հետ բերել Է կանեփի թփեր, որը պահել Է հարևան շենքի փոստարկղում։ Այնուհետև, Կ.Կարապետյանը և Ա.Սահակյանը սպասել են ավտոմեքենայի մեջ, իսկ ինքը բերել Է թմրամիջոցը, Ա.Սահակյանի ավտոմեքենայի փոխանցման տուփի կողքին գտնվող «Ջերմուկ» հանքային ջրի պոլիէթիլենային դատարկ տարայից պատրաստել է ծխամորճ և գործածման համար թմրամիջոցը լցրել ծխամորճի մեջ։ Այդ ժամանակ Ա.Սահակյանն ավտոմեքենան վարել է դեպի Երևան քաղաքի Գ.Նժդեհի հրապարակ, իսկ ինքն ավտոմեքենայի սրահում ծխելու միջոցով թմրամիջոց է օգտագործել, ապա օգտագործելու համար այն փոխանցել է Ա.Սահակյանին և Կ.Կարապետյանին։
Վկաներ Ա.Սահակյանը և Կ.Կարապետյանը նախաքննության սկզբում նույնաբովանդակ ցուցմունքներ են տվել այն մասին որ շենքի բակ իջնելուց հետո Վաչագանը հայտնել է, որ դեռևս անցյալ տարի ամռանը Սյունիքի մարզի Անգեղակոթ գյուղից իր հետ բերել է կանեփի թփեր, որոնք պահել է հարևան շենքի փոստարկղում։ Ինքն ու Կարենը սպասել են ավտոմեքենայի սրահում, իսկ Վաչագանը գնացել է մոտակա շենքի ուղղությամբ և 15 րոպե անց վերադառնալով, իր հետ բերել է կանեփի չորացված և մանրացված զանգված։ Վաչագանն ավտոմեքենայի սրահում եղած «Ջերմուկ» հանքային ջրի պոլիէթիլենային դատարկ տարայից պատրաստել է ծխամորճը, դրա մեջ թմրամիջոց է լցրել ու հայտնել, որ ցանկանում է դրանից հյուրասիրել իրենց։ Ավտոմեքենան վարել է դեպի Գ.Նժդեհի հրապարակ, որտեղ կայանելուց հետո Վաչագանը ծխելու միջոցով գործածել է թմրամիջոցը, հետո էլ փոխանցել է իրենց, իրենք էլ նույն եղանակով գործածել են այն։
Այնուհետև, հենց նախաքննության ընթացքում, թե ամբաստանյալը և, թե վկաներ Կ.Կարապետյանն ու Ա.Սահակյանը փոխել են իրենց կողմից նախկինում տրված ցուցմունքները, մասնավորապես, ամբաստանյալ Սահակյանը հայտնել է, որ ինքը Կարենին և Արթուրին թմրամիջոց չի հյուրասիրել, այլ ընդհակառակը մերժել է նրանց խնդրանքը իրենց նույնպես թմրամիջոց տալու մասին, իսկ երբ իջել է մեքենայից նրանց համար գարեջուր գնելու, նրանք իրենց նախաձեռնությամբ վերցրել են թմրամիջոցը և՝ գաղտնի ծխել։ Ամբաստանյալը հերքել է ավտոմեքենայում որևէ մեկին թմրամիջոց հյուրասիրելու հանգամանքը։ Միաժամանակ, ամբաստանյալը հայտնել է, որ նախաքննության ընթացքում ցուցմունքը գրել է քննիչի թելադրանքով, քանի որ չի գիտակցել դրանից բխող հետևանքները։
Վկաներ Կ.Կարապետյանն ու Ա.Սահակյանը նույնպես նախաքննության ընթացքում փոխելով իրենց վաղօրոք տրված ցուցմունքները, իսկ դատարանում պնդելով դրանք՝ հայտնել են, որ Վաչագան Սահակյանն իրենց թմրամիջոց չի հյուրասիրել, այլ իրենք են իրենց կամքով վերցրել և օգտագործել այն։ Ավելին, նա մեքենայի մեջ մերժել է իրենց խնդրանքը՝ թմրամիջոցն իրենց փոխանցելու՝ հյուրասիրելու, վերաբերյալ։ Վկաները հայտնել են, որ իրենք նախաքննության ընթացքում չեն հասկացել թմրամիջոցի հյուրասիրություն հասկացությունը և դրա իրավական հետևանքները, բացի այդ, քննիչն իրենց վստահեցրել է, որ նման կերպ ցուցմունքներ տալու դեպքում մեղմանում է նաև իրենց վիճակը։
Դատարանը փաստել է, որ նման տեղեկատվության, փաստական հանգամանքներին ու ապացույցներին տիրապետելու պայմաններում, նախաքննության մարմինը, բացի ամբաստանյալի և վկաներ Կ.Կարապետյանի և Ա.Սահակյանի նախաննության սկզբում տրված ցուցմունքներից, չի կարողացել պարզել և Սահակյանի մեղադրանքի հիմքում դնել ապացույցների այնպիսի բավարար ամբողջություն, որը դատարանին կբերեր այն եզրահանգման, որ ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանը կատարել է իրեն՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով, առաջադրված մեղադրանքում նկարագրված հանրորեն վտանգավոր արարքը։
Այլ կերպ, մեղադրանքի մարմինները, Վաչագան Սահակյանի, Կարեն Կարապետյանի և Արթուր Սահակյանի կողմից տրված հակասական և մեղադրանքն ապացուցված համարելու տեսանկյունից ոչ բավարար ցուցմունքների առկայության պայմաններում, չեն կարողացել ողջամիտ կասկածի սահմանագծից ավելի վեր ապացուցողական զանգվածի առկայությամբ հիմնավորել ամբաստանյալի մեղքի առկայությունը և դրա իսկությունը։
Դատարանը, դատական ակտի «Դատարանի իրավական վերլուծությունները» բաժնում արձանագրել է հետևյալը.
Վաչագան Սահակյանին նախաքննական մարմնի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրանք է առաջադրվել այն բանի համար, որ նա, 2013թ.-ի ամռանն այցելելով Սյունիքի Մարզի Անգեղակոթ գյուղում, իրենց հողամասում վայրի աճած կանեփ թփից քաղելու, չորացնելու և մանրացնելու միջոցով ապօրինի պատրաստել և Երևան քաղաքի Հ.Հովսեփյան փողոցում գտնվող շենքի փոստարկղի մեջ պահել է զգալի չափի 1.33 գրամը գերազանցող «մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոց։ 2014թ.-ի մարտի 19-ին, երեկոյան Սյունքի մարզի Անգեղակոթ գյուղի բնակիչներ Կարեն Կարապետյանը և Արթուր Սահակյանը, վերջինիս անձնական օգտագործման «Օպել» մակնիշի 23 US 207 հ/հ ավտոմեքենայով գալով Երևան քաղաք, այցելել են մեղադրյալ Վ.Սահակյանին և հարազատների կողմից ուղարկված կարտոֆիլը տեղափոխել նրանց բնակարան, ապա որոշել են ավտոմեքենայով շրջել Երևան քաղաքով։ Մինչ Կ.Կարապետյանը և Ա.Սահակյանը սպասել են ավտոմեքենայի սրահում, մեղադրյալ Վ.Սահակյանը հարևան շենքի մուտքում գտնվող փոստարկղից հանել է իր կողմից ապօրինի կերպով պատրաստված և պահվող «մարիխունա» տեսակի թմրամիջոցը, որից հետո նստելով վկա Ա.Սահակյանի ավտոմեքենան, «Ջերմուկ» հանքային ջրի պոլիէթիլենային դատարկ տարայից պատրաստել է ծխամորճ, թմրամիջոցի մի մասը ծխամորճի մեջ լցնելով, Երևան քաղաքի Գ.Նժդեհի հրապարակի մոտակայքում ծխելու միջոցով գործածել է, ապա թմրամիջոցով լցված ծխամորճը փոխանցել է Ա.Սահակյանին և Կ.Կարապետյանին ու հյուրասիրելու միջոցով «մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոց իրացրել վերջիններիս, իսկ մնացած՝ 1.33 դրամ «մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոցը հետագա գործածման համար պահել է իր մոտ։
Դատարանն արձանագրել է, որ վերը շարադրված ապացույցների համակարգային վերլուծության արդյունքում, յուրաքանչյուր ապացույց այլ ապացույցների հետ համադրելու և գնահատելու միջոցով, ապացուցված և հաստատված համարելով ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանին նախաքննությամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքը, ապացուցված և հաստատված չհամարեց Վաչագան Սահակյանին՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքը, մասնավորապես այն, որ նա 2014 թվականի մարտի 19-ին թմրամիջոց է իրացրել իր ընկերներ Կ.Կարապետյանին կամ Ա.Սահակյանին։
Դատարանը գտել է, որ ամբաստանյալի մեկ խոստովանական, իսկ վկաների հետագայում փոխված մեկական մեղադրական ցուցմունքները բավարար չեն գալու այն եզրահանգման, որ Վաչագան Սահակյանը կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքը, քանի որ ինչպես ամբաստանյալը, այնպես էլ վկաները դեռևս նախաքննության ընթացքում փոխելով իրենց նախկինում տրված ցուցմունքները, դրանք պնդելով առերես հարցաքննությունների ժամանկ, իսկ այնուհետև վերահաստատելով դատարանում, հայտնել են, որ Սահակյանի կողմից թմրամիջոցի իրացում, փոխանցում, հյուրասիրություն առհասարակ չի եղել։
Այլ կերպ, դատարանում չապացուցվեց քննվող քրեական գործով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով Վաչագան Սահակյանին առաջադրված մեղադրանքը։
Դատարանը նման եզրահանգման գալիս հիմք է ընդունել դատարանում ուսումնասիրված, ինչպես նաև նախաքննությամբ ձեռք բերված ապացույցների համադրումն ու դրանց հիման վրա դատարանի մոտ ձևավորված ներքին համոզմունքը։
Այլ խոսքով, անձին կատարած հանցանքի մեջ մեղավոր ճանաչելու և դատապարտելու համար բավարար է ոչ թե նրա մեղքը մոտավորապես կամ առերևույթ ապացուցող փաստերի զանգված, այլ կալանավորելու համար հիմք հանդիսացած հիմնավոր կասկածից ավելի վեր դասվող իրավական հիմնավորումների, փաստերի ու ծանրակշիռ ապացույցների բավարար ամբողջությունից բխող ներքին համոզմունք, ինչը սույն քրեական գործով ի հայտ չեկավ և դատարանի մոտ չձևավորվեց։
Դատարանը փաստել է, որ անձին մեղավոր ճանաչելու առաջին նախապայմանը, դա Սահմանադրությամբ և քրեադատավարական օրենքով սահմանված կարգով ամրագրված անմեղության կանխավարկածի հաղթահարումն է, որը կարող է իրականացվել միայն անհերքելի և ծանրակշիռ մեղադրանքի ապացույցների առկայությամբ։
Ավելին, նախաքննության մարմնի կողմից ամբաստանյալին առաջադրված մեղադրանքն առնվազն անհասկանալի է, քանի որ մեղադրանքի ձևակերպման մեջ առկա է միտք առ այն, որ՝ «(…) Երևան քաղաքի Գ.Նժդեհի հրապարակի մոտակայքում ծխելու միջոցով գործածել է, ապա թմրամիջոցով լցված ծխամորճը փոխանցել է Ա.Սահակյանին և Կ.Կարապետյանին ու հյուրասիրելու միջոցով «մարիխուանա» տեսակի թմրամիջոց իրացրել վերջիններիս (…)»։
Մեղադրանքի պարզ վերլուծությունը թույլ է տալիս ասել, որ ամբաստանյալը թմրամիջոցը միաժամանակ իրացրել է և Ա.Սահակյանին և Կ.Կարապետյանին։ Եթե դատենք մեղադրանքի ձևակերպումից, ապա անհասկանալի է, թե ամբաստանյալ Սահակյանն ինչպես է միևնույն ինքնաշեն «ծխամորճը» միաժամանակ փոխանցել և Ա.Սահակյանին և Կ.Կարապետյանին։ Եթե մի պահ ենթադրենք, որ ամբաստանյալ Սահակյանն ինքնաշեն «ծխամորճը» փոխանցել է նախ, ասենք, Կարապետյանին, իսկ նա էլ՝ Ա.Սահակյանին, ապա ինչպես է հիմնավորվում ամբաստանյալ Սահակյանի կողմից վկա Ա.Սահակյանին թմրամիջոց իրացնելու հնգամանքը։ Նույնը և հակառակ տեսանկյունից. եթե մի պահ ենթադրենք, որ ամբաստանյալ Սահակյանն ինքնաշեն «ծխամորճը» փոխանցել է նախ, ասենք, վկա Ա.Սահակյանին, իսկ վերջինս էլ՝ վկա Կարապետյանին, ապա ինչպես կարելի է հիմնավորված համարել, որ ամբաստանյալ Սահակյանը թմրամիջոց է իրացրել նաև վկա Կարապետյանին։
Ասվածից հետևում է, որ ըստ մեղադրանքի ձևակերպման՝ ամբաստանյալ Սահակյանը թմրամիջոց կարող է իրացնել առավելագույնը մեկ անձի՝ կամ Արթուր Սահակյանին, կամ Կարեն Կարապետյանին և ոչ մի կերպ միաժամանակ չէր կարող իրացնել երկուսին էլ, ինչպես ամրագրված է և մեղադրանքի որոշմամբ և մեղադրական եզրակացությամբ։
ՀՀ վճռաբեկ Դատարանը, Գ.Ճաղարյանի վերաբերյալ ԵՇԴ/0002/01/11 որոշմամբ իրավական դիրքորոշում է արտահայտել հետևյալի մասին.
«I. Արդար դատաքննության իրավունքի ապահովումը մեղադրանքի ձևակերպման համատեքստում.
14. Մեղադրանք հասկացության օրենսդրական ձևակերպումը տրված է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 6-րդ հոդվածի 20-րդ կետում։ Նշված իրավանորմի համաձայն` մեղադրանքը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով նախատեսված կարգով ներկայացված հիմնավորումն է` որոշակի անձի կողմից քրեական օրենսգրքով չթույլատրված կոնկրետ արարքի կատարման մասին։
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի համաձայն` «Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 1-ին մասի նպատակների իրացման առումով մեղադրանքը բնորոշվում է որպես լիազորված պետական մարմնի կողմից անձին արված պաշտոնեական ծանուցում այն մասին, որ հիմքեր կան պնդելու, թե նա քրեական հանցանք է գործել (տե՛ս Eckle v. Germany, 1982 թվականի հուլիսի 15-ի վճիռը, կետ 73)։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 202-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Անձին որպես մեղադրյալ ներգրավելու հիմքը նրա կողմից հանցանքի կատարումը վկայող բավարար ապացույցների համակցությունն է։
2. Սույն հոդվածի առաջին մասում նախատեսված հիմքերի առկայության դեպքում քննիչը, դատախազը պատճառաբանված որոշում են կայացնում անձին որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին։
3. Որոշման նկարագրական-պատճառաբանական մասում նշվում են (…) մեղադրանքի ձևակերպումը՝ նշելով հանցագործության տեղը, ժամանակը, եղանակը և մյուս հանգամանքները, որքանով դրանք պարզված են գործի նյութերով։ Եզրափակիչ մասում շարադրվում է անձին գործով որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին որոշումը և քրեական օրենսգրքի հոդվածը, հոդվածի մասը կամ կետը, որով նախատեսված է կատարված հանցանքի համար պատասխանատվությունը (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 270-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Մեղադրական եզրակացությունը բաղկացած է նկարագրական-պատճառաբանական և եզրափակիչ մասերից։
2. Նկարագրական-պատճառաբանական մասում քննիչը շարադրում է հանցագործության հանգամանքները, մեղադրյալին, ինչպես նաև տուժողին բնութագրող հանգամանքները, մեղադրյալի մեղավորությունը հաստատող ապացույցները, ի պաշտպանություն նրա բերվող փաստարկները և այդ փաստարկների ստուգման արդյունքում հավաքված ապացույցները (…)։
3. Եզրափակիչ մասում շարադրվում են մեղադրյալի մասին տեղեկությունները և առաջադրված մեղադրանքի ձևակերպումը՝ նշելով տվյալ հանցագործությունը նախատեսող քրեական օրենքի նորմերը (…)»։
Մեջբերված քրեադատավարական դրույթները Վճռաբեկ դատարանի կողմից վերլուծության են ենթարկվել Ա.Պապյանի գործով կայացված որոշման մեջ, որտեղ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 202-րդ և 270-րդ հոդվածների վերլուծությունից երևում է, որ օրենսդիրը երկու դեպքում էլ օգտագործել է «մեղադրանքի ձևակերպում» եզրույթը, որի կառուցվածքն իրենից ներկայացնում է.
ա) գործով հաստատված, հանրության համար վտանգավոր և հակաիրավական փաստերը, որոնք համապատասխանում են կոնկրետ հանցակազմի հատկանիշներին,
բ) քրեական օրենքի կոնկրետ նորմը, որի հատկանիշներին համապատասխանում են մեղադրյալի գործողությունները կամ անգործությունը կազմող փաստերը։
Վերոնշյալ դատողության հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրանքի ձևակերպումը պետք է արտացոլի մեղսագրվող գործողությունների կամ անգործության բովանդակությունը, հետևաբար պետք է ներառի հանցակազմի բոլոր պարտադիր հատկանիշները բնութագրող փաստական տվյալները։ Փաստական տվյալների ներառումն անհրաժեշտ նախապայման է, որպեսզի մեղադրանքի մեջ նշվի այն քրեական օրենքը, որով նախատեսված են հանրության համար վտանգավոր, հակաիրավական և քրեորեն պատժելի արարքի հատկանիշները, այսինքն` հանգեցնի մեղադրանքում ձևակերպված արարքին համապատասխան իրավաբանական գնահատական տալուն» (տե՛ս Արկադի Պատվականի Պապյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի նոյեմբերի 5-ի թիվ ՏԴ/0115/01/09 որոշման 18-րդ կետը)։
15. Հիմք ընդունելով սույն որոշման նախորդ կետում մեջբերված իրավական դիրքորոշումը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ մեղադրանքը հանդիսանում է քրեադատավարական այն ինստիտուտը, որի միջոցով ապահովվում է հանրային քրեական հետապնդման կառուցակարգի գործունեությունը։ Մեղադրանքը հանցակազմը կոնկրետ հանցագործության հանգամանքների և այն կատարած անձի հետ կապող դատավարական միջոցն է և այդ պատճառով էլ մեղադրանքը կարելի է դիտարկել որպես հանցակազմի հատկանիշների դատավարական արտահայտություն, որից ածանցյալ է նաև քրեական արդարադատության իրականացման գործառույթը։
Քրեական դատավարությունում մեղադրանքը բնորոշվում է որպես կոնկրետ անձին մեղսագրվող հանցավոր գործողության կամ անգործության նկարագրություն դատավարական փաստաթղթերում։ Կառուցվածքային առումով մեղադրանքը բաղկացած է գործով հաստատված՝ հանրության համար վտանգավոր և հակաիրավական արարքի կատարման հանգամանքների ամբողջությունից և քրեական օրենքի կոնկրետ նորմից, որի հատկանիշներին համապատասխանում է նշված փաստական հանգամանքների ամբողջությունը։ Այլ խոսքով՝ մեղադրանքի տարրեր են կազմում մեղադրանքի ձևակերպումը և դրա իրավաբանական որակումը։
16. ՀՀ Սահմանադրության 16-րդ հոդվածի համաձայն` «(…) Ազատությունից զրկված յուրաքանչյուր անձ իրեն հասկանալի լեզվով անհապաղ տեղեկացվում է պատճառների, իսկ քրեական մեղադրանք ներկայացվելու դեպքում` նաև մեղադրանքի մասին (…)»։
«Մարդու իրավունքների և հիմնարար ազատությունների պաշտպանության մասին» եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 3-րդ կետի համաձայն` «Քրեական հանցագործություն կատարելու մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր ոք ունի հետևյալ նվազագույն իրավունքները.
ա) իրեն հասկանալի լեզվով անհապաղ ու հանգամանորեն տեղեկացվելու իրեն ներկայացված մեղադրանքի բնույթի և հիմքի մասին (…)»։
«Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին» միջազգային դաշնագրի 14-րդ հոդվածի 3-րդ կետի համաձայն` «Յուրաքանչյուր ոք իրեն ներկայացված ցանկացած քրեական մեղադրանքի քննության ժամանակ ունի առնվազն հետևյալ երաշխիքների իրավունքը` լիակատար հավասարության հիման վրա.
ա) շտապ կարգով և մանրամասն, այն լեզվով, որը նա հասկանում է, տեղեկացվել իրեն ներկայացված մեղադրանքի բնույթի և հիմքի մասին (…)»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 11-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն` յուրաքանչյուր ձերբակալվածի և կալանավորվածի անհապաղ հաղորդվում են (…) այն հանցագործության փաստական հանգամանքները և իրավաբանական որակումը, որի կատարման մեջ նա կասկածվում կամ մեղադրվում է»։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 203-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն`
«Քննիչը, հավաստիանալով մեղադրյալի ինքնության մեջ, նրան հայտարարում է որպես մեղադրյալ ներգրավելու մասին որոշումը և բացատրում առաջադրված մեղադրանքի էությունը։ Այդ գործողությունների կատարումը մեղադրյալի և քննիչի ստորագրությամբ հաստատվում է (…)»։
Մեջբերված դրույթների համակարգային վերլուծությունից երևում է, որ համապատասխան փաստաթղթերում մեղադրանքի ամրագրումը հանդիսանում է այն դատավարական միջոցը, որով ապահովվում է քրեական հետապնդման ենթարկվող անձի իրավունքը տեղեկանալու իր դեմ առաջադրված մեղադրանքի իրավական և փաստական հիմքերի մասին։ Ուստի, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ մեղադրանքի ձևակերպմանը բովանդակային առումով ներկայացվող պահանջների բացահայտման հարցը պետք է քննարկել արդար դատաքննության հիմնարար իրավունքի համատեքստում: (…)»։
Դատարանն արձանագրել է, որ հետազոտված ապացույցների ընդհանուր ամբողջության վերլուծության և գնահատման պայմաններում, դրանք համադրելով մեղադրանքի ձևակերպման հետ, հնարավոր չէ հանգել հիմնավոր հետևության առ այն, որ Վաչագան Սահակյանը 2014 թվականի մարտի 19-ին Երևան քաղաքում սույն գործով վկա Արթուր Սահակյանի անձնական օգտագործման ավտոմեքենայում թմրամիջոց է իրացրել ինչպես վերջինիս, այնպես էլ մյուս վկա Կարեն Կարապետյանին։
Հիշյալ եզրահանգմանը գալիս Դատարանը հիմք է ընդունել նաև ՀՀ վճռաբեկ Դատարանի կողմից նախադեպային մի շարք որոշումներում ամրագրված իրավական դիրքորշումները՝ կապված անձին առաջադրված մեղադրանքի ապացույցների բավարարության կամ դրանց՝ անբավարար լինելու հետ։
Մասնավորապես, ՀՀ վճռաբեկ դատարանը Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշմամբ իրավական դիրքորոշում է արտահայտել հետևյալի մասին.
«13.Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական դատավարությունը ճանաչողական գործունեություն է, որն ուղղված է նախկինում տեղի ունեցած դեպքի հանգամանքների հետազոտմանը և վերականգմանը։ Քրեադատավարական ճանաչողության բովանդակության և կառուցվածքի բացահայտումը սերտորեն կապված է ապացուցում հասկացության հետ։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 124-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն՝
«Ապացուցումը՝ գործի օրինական, հիմնավորված և արդարացի լուծման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքները բացահայտելու նպատակով ապացույցներ հավաքելը, ստուգելը և գնահատելն է»։
Ապացուցման նպատակը կազմող ապացուցման ենթակա հանգամանքների համակարգը սահմանված է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածում, որի համաձայն` միայն ապացույցների հիման վրա են հաստատվում`
1) դեպքը և հանգամանքները (կատարման ժամանակը, տեղը, եղանակը և այլն).
2) կասկածյալի և մեղադրյալի առնչությունը դեպքին.
3) հանցագործության` քրեական օրենքով նախատեսված հատկանիշները.
4) անձի մեղավորությունը քրեական օրենքով չթույլատրված արարք կատարելու մեջ.
5) քրեական օրենքով նախատեսված պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ խստացնող հանգամանքները.
6) այն հանգամանքները, որոնցով դատավարության մասնակիցը կամ քրեական դատավարությանը մասնակցող այլ անձը հիմնավորում է իր պահանջները, եթե այլ բան նախատեսված չէ օրենքով։
14. Նշված հանգամանքներն իրենց ամբողջության մեջ կազմում են ապացուցման առարկան, որն օրենքում ձևակերպված է ընդհանուր տեսքով և կիրառելի է բոլոր տեսակի հանցագործությունների համար։ Դրա հետ մեկտեղ, սակայն, Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում ընդգծել, որ ապացուցման առարկայի՝ օրենքում ամրագրված տիպական թվարկումը յուրաքանչյուր գործով ճշգրտվում և լրացվում է հանցագործության քրեաիրավական որակմանը համապատասխան։ Սա նշանակում է, որ կատարված իրադարձությունը (ինչպես ամբողջությամբ, այնպես էլ նրա յուրաքանչյուր հանգամանքը առանձին վերցված) յուրաքանչյուր դեպքում պետք է հետազոտել հաշվի առնելով քրեական օրենքով նախատեսված կոնկրետ հանցակազմի հատկանիշները։
15. Ապացուցման առարկա կամ ապացուցման ենթակա հանգամանքներ հասկացության հետ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգիրքը կապում է «ապացույցների բավարարություն» հասկացությունը։
Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում ընդգծել, որ եթե ապացուցման առարկան ցույց է տալիս, թե ինչ է անհրաժեշտ պարզել յուրաքանչյուր քրեական գործով, ապա ապացույցների բավարարությունը կապված է այն ապացուցողական նյութի հետ, որը վերաբերում է ապացուցման առարկային և թույլ է տալիս այդ հանգամանքների մասին գալ արժանահավատ հետևության։ Որոշելով ապացույցների բավարարությունը` վարույթն իրականացնող մարմինները լուծում են քրեական գործի համար էական նշանակություն ունեցող հանգամանքների հետազոտման խորության աստիճանի հետ կապված հարցերը, մասնավորապես այն, թե ի՞նչ աստիճանի պետք է մանրացվի յուրաքանչյուր հանգամանքը, և ի՞նչ ծավալի ապացույցներ են անհրաժեշտ այդ հանգամանքները հավաստի պարզելու և դրա հիման վրա այս կամ այն դատավարական որոշումը կայացնելու համար։
Այսպիսով, ապացույցների բավարարությունը ենթադրում է կոնկրետ գործով ապացուցման շրջանակների այնպիսի որոշումը, որպեսզի հավաքված ապացույցները որակական կողմից ապահովեն ապացուցման առարկայի յուրաքանչյուր տարրի պարզումը, իսկ քանակական կողմից` այդ հանգամանքների բացահայտման արժանահավատությունը և դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունն ու պատճառաբանվածությունը։
Ի տարբերություն ապացուցման առարկայի, ապացույցների բավարարություն հասկացության բովանդակությունը քրեական դատավարության օրենսդրությամբ բացահայտված չէ, այսինքն` օրենքում հստակ նշում չկա այն մասին, թե մինչև ե՞րբ պետք է հավաքվեն և հետազոտվեն ապացույցները, որպեսզի յուրաքանչյուր գործով պարզվի ապացուցման առարկան ամբողջությամբ կամ նրա տարրերն առանձին վերցրած։ Բացի այդ, օրենքում սահմանված չէ միասնական չափանիշ առ այն, թե ե՞րբ են ի հայտ գալիս յուրաքանչյուր քրեական գործով ապացուցման առարկան բացահայտված համարելու հիմքերը։
Վճռաբեկ դատարանը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի համակարգային վերլուծության հիման վրա արձանագրում է ապացույցների բավարարությունը որոշելու հետևյալ ընդհանուր չափանիշները՝
1) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունք,
2) դատավարական որոշումների հիմնավորվածություն և պատճառաբանվածություն,
3) անմեղության կանխավարկած։
16. Ապացույցների բավարարությունը որոշելու առաջին չափանիշը վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքն է։ Վերջինիս Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Մ.Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի վերաբերյալ որոշման մեջ և դիրքորոշում ձևավորել այն մասին, որ «(…) Ներքին համոզմունքը, որպես ապացույցների գնահատման արդյունք, բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների անխզելի կապով. այն, մի կողմից, պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից, անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ։
Ապացույցները, որոնք հավաքվել և ստուգվել են օրենքին համապատասխան, կազմում են ներքին համոզմունքի այն օբյեկտիվ հիմքը, որն իր դրսևորումն է գտնում ընդունվող որոշումներում։ Թեպետ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա, այն չի կարող լինել կամայական։ Դրա հիմքում պետք է դրված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննությունը։ (…)» (տե՛ս Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 որոշման 14-րդ կետը)։
Զարգացնելով վկայակոչված որոշման մեջ ձևավորված իրավական դիրքորոշումը՝ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ներքին համոզմունքը վարույթն իրականացնող մարմնի համոզմունքն է այն մասին, որ առկա ապացույցները բավարար են գործի ճիշտ լուծման համար անհրաժեշտ հանգամանքները բացահայտված դիտելու համար։
17. Վճռաբեկ դատարանը գտնում է նաև, որ ապացույցների բավարարությունը չի կարող որոշվել թվաբանական ցուցանիշով, այդ պատճառով ՀՀ քրեադատավարական օրենքն օգտագործում է «ապացույցների համակցություն» հասկացությունը։ Ակնհայտ է, որ ապացույցները բավարար չեն, եթե`
1) գործում բացակայում է որևէ ապացույց գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող որևէ հանգամանքի պարզման համար,
2) եղած ապացույցը թույլ չի տալիս պարզել այդ հանգամանքը անհրաժեշտ խորությամբ և լրիվությամբ,
3) այդ հանգամանքի ապացուցվածությունը կասկած է հարուցում։
18. Ապացույցների բավարարությունը որոշելու երկրորդ չափանիշը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքով սահմանված դատավարական որոշումների հիմնավորվածության և պատճառաբանվածության պահանջն է։
Քրեական վարույթի ընթացքում ընդունվում են բազմաթիվ դատավարական որոշումներ, որոնցից յուրաքանչյուրը պահանջում է ապացուցման առարկայի մեջ մտնող հանգամանքների ապացուցվածության տարբեր աստիճաններ։ Օրինակ, քրեական գործ հարուցելու կամ խափանման միջոց ընտրելու մասին որոշման համար բավարար է նաև այդ հանգամանքների ենթադրյալ ապացուցվածությունը, մինչդեռ մեղադրական դատավճռի դեպքում պահանջվում է այդ հանգամանքների հավաստի ապացուցվածություն։
Ապացույցների բավարարությունը այս տեսանկյունից ընդգծում է ապացուցողական գործունեության շրջանակները, որն ապահովում է այս կամ այն դատավարական որոշումը կայացնելու համար անհրաժեշտ հանգամանքների վերաբերյալ ապացուցման սուբյեկտի իմացության չափը։
19. Ապացույցների բավարարությունը որոշելու երրորդ չափանիշը անմեղության կանխավարկածի սկզբունքն է (անմեղության կանխավարկածի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի դիրքորոշումը տե՛ս Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի վերաբերյալ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0044/01/11 որոշման 14-րդ կետում)։
20. Հիմք ընդունելով սույն որոշման 12-19-րդ կետերում շարադրված վերլուծությունը՝ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ապացուցումը քրեադատավարական գործունեության միջուկն է, առանց որի հնարավոր չէ քրեական գործն ըստ էության լուծել և կայացնել այնպիսի դատական ակտ, որը կպարունակի ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածում ամրագրված՝ դատավճիռ կայացնելիս դատարանի լուծմանը ենթակա հարցերի պատասխանները։
21. Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ ապացուցումը սերտորեն կապված է «հանցագործությունների որակում» հասկացության հետ. դրանք հարաբերակցվում են որպես գործունեություն և արդյունք։ Հանցագործությունների որակումը ենթադրում է գործով բացահայտված հանգամանքների հետազոտություն, օրենքի իմաստի բացահայտում, կոնկրետ նորմի ընտրություն, այդ նորմում ամրագրված հատկանիշների համադրում բացահայտված փաստերի հետ և որպես արդյունք համապատասխան դատավարական փաստաթղթերում հետևության ձևավորում։ Ուստի, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ սույն որոշման 12-րդ կետում բարձրացված հարցին պատասխանելու համար անհրաժեշտ է պարզել սույն գործով ապացուցման առարկան, մասնավորապես տեղի ունեցած դեպքը և հանգամանքները, /..ամբաստանյալի../ առնչությունը դեպքին և այդ պարզված հանգամանքներին համապատասխան քրեաիրավական գնահատական տալ /..ամբաստանյալի../ արարքին։
Անդրադառնալով ապացույցների բովանդակության, թույլատրելիության և վերաբերելիության հարցերին Վճռաբեկ դատարանը Մ.Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի վերաբերյալ որոշման մեջ դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(…) քրեադատավարական օրենքով ապացույցներին և ապացուցման գործընթացին ներկայացվող պահանջները հետևյալն են.
ա) ապացույցները պետք է պարունակեն ոչ թե գնահատողական դատողություններ, կարծիքներ, այլ կոնկրետ փաստական տվյալներ որոշակի գործողությունների, իրադարձությունների վերաբերյալ,
բ) այդ փաստական տվյալները պետք է ձեռք բերվեն օրենքով նշված աղբյուրներից և վերաբերեն կոնկրետ տվյալ գործին և ապացուցման առարկային,
գ) ապացույցները պետք է ձեռք բերվեն, ամրագրվեն և օգտագործվեն քրեադատավարական օրենքով սահմանված կարգով։ (…)» (տե՛ս Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 որոշման 13-րդ կետը)։
ՀՀ Սահմանադրության 19-րդ հոդվածի համաձայն` «Յուրաքանչյուր ոք ունի իր խախտված իրավունքները վերականգնելու, ինչպես նաև իրեն ներկայացված մեղադրանքի հիմնավորվածությունը պարզելու համար հավասարության պայմաններում, արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ անկախ և անկողմնակալ դատարանի կողմից ողջամիտ ժամկետում իր գործի հրապարակային քննության իրավունք (…)»։
Մասնավորեցնելով Սահմանադրության 19-րդ հոդվածի պահանջները` ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 23-րդ հոդվածը սահմանում է, որ
«1. Քրեական դատավարությունն իրականացվում է մրցակցության սկզբունքի հիման վրա։
2. Քրեական հետապնդումը, պաշտպանությունը և գործի լուծումը տարանջատված են. դրանք իրականացնում են տարբեր մարմիններ և անձինք։
3. Դատարանը հանդես չի գալիս մեղադրանքի կամ պաշտպանության կողմում և արտահայտում է միայն իրավունքի շահերը։
4. Քրեական գործը քննող դատարանը, պահպանելով օբյեկտիվությունը և անկողմնակալությունը, մեղադրանքի և պաշտպանության կողմերի համար ստեղծում է գործի հանգամանքների բազմակողմանի և լրիվ հետազոտման անհրաժեշտ պայմաններ։
Դատարանը կաշկանդված չէ կողմերի կարծիքներով և իրավունք ունի սեփական նախաձեռնությամբ անհրաժեշտ միջոցներ ձեռնարկել քրեական գործով ճշմարտությունը բացահայտելու համար։
5. Քրեական դատավարությանը մասնակցող կողմերը քրեական դատավարական օրենսդրությամբ օժտված են իրենց դիրքորոշումը պաշտպանելու հավասար հնարավորություններով (…)»։
30. Շարադրված դրույթների համակարգային վերլուծությունը թույլ է տալիս եզրակացություն անել այն մասին, որ արդար դատաքննության հիմնարար իրավունքի ապահովման անկյունաքարը, ի թիվս քրեական դատավարության այլ կարևորագույն սկզբունքների, մրցակցության սկզբունքն է, որը կարող է երաշխավորվել երեք բաղադրատարրերի միաժամանակյա պահպանման դեպքում։ Դրանք են`
ա) կողմերի դատավարական իրավահավասարություն` սեփական դիրքորոշումը հիմնավորելու և մյուս կողմի փաստարկները հերքելու համար,
բ) կողմերի միջև մեղադրանքի և պաշտպանության գործառույթների տարանջատում և դրանց սահմանազատում գործի լուծման գործառույթից,
գ) անկախ և անկողմնակալ դատարանի առկայություն։
Ա.Բաբայանի և Ս.Թումանյանի վերաբերյալ որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(…) դատարանի կարգավիճակի բնութագրական կողմերից մեկն էլ այն է, որ որպես քրեական գործը քննող անկախ և անկողմնակալ մարմին, դատարանը չի կարող հանդես գալ մեղադրանքի կամ պաշտպանության կողմում և պետք է արտահայտի միայն իրավունքի շահերը։ Քրեական գործը քննող դատարանը, պահպանելով օբյեկտիվությունը և անկողմնակալությունը, մեղադրանքի և պաշտպանության կողմերի համար պետք է ստեղծի գործի հանգամանքների բազմակողմանի և լրիվ հետազոտման անհրաժեշտ պայմաններ՝ դրանով իսկ ապահովելով մրցակցության սկզբունքի կենսագործումը և հասնելով քրեական դատավարության առջև դրված խնդիրների իրագործմանը» (տե՛ս Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի վերաբերյալ 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0044/01/11 որոշման 13-րդ կետը)։
31. Հիմք ընդունելով վերոգրյալը` Վճռաբեկ դատարանը արձանագրում է, որ գործող քրեադատավարական օրենսդրությունը դատական քննության փուլում ապացուցման գործունեության հիմքում դրել է ոչ թե յուրաքանչյուր քրեական գործով օբյեկտիվ ճշմարտությունը բացահայտելու պարտադիր պայմանը, այլ մրցակցության և կողմերի իրավահավասարության ապահովման պահանջը, որը համարվում է արդարացի դատական ակտ կայացնելու գլխավոր պայմանը։ Միաժամանակ արձանագրում է, որ դատարանը հանդես չի գալիս մեղադրանքի կամ պաշտպանության կողմում և արտահայտում է միայն իրավունքի շահերը, ինչպես նաև այն, որ դատարանը կաշկանդված չէ կողմերի կարծիքներով և իրավունք ունի սեփական նախաձեռնությամբ անհրաժեշտ միջոցներ ձեռնարկել քրեական գործով ճշմարտությունը բացահայտելու համար։
Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ մրցակցությունը և ապացուցման գործընթացում դատարանի ակտիվությունը չեն հակասում միմյանց, սակայն կարևոր է հստակ որոշել դատական ակտիվության սահմանները և նպատակը, որպեսզի թույլ չտրվի դատարանին ներքաշվելու մեղադրանքի կամ պաշտպանության կողմին օգնելու, մեղադրյալի մեղքի ապացուցման կամ հերքման գործին։
32. Սույն որոշման 30-31-րդ կետերում շարադրված վերլուծության ներքո Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ ապացուցման գործունեության մեջ դատարանի ակտիվությունը նրա համար է, որպեսզի
ա) ապահովվի կողմերի իրական հավասարությունը և մրցակցությունը,
բ) կանխվեն անձի իրավունքների ու օրինական շահերի խախտումները կամ անհիմն սահմանափակումները
գ) դատարանը կայացնի հիմնավորված, օրինական և արդարացի դատական ակտ։
Վերոնշյալից հետևում է, որ դատարանը չի կրում մեղադրանքը ապացուցելու կամ քրեական հետապնդման մարմնի թույլ տված թերացումները վերացնելու պարտականություն։ Ապացուցմանը մասնակցելը դատարանի իրավունքն է, այլ ոչ թե պարտականությունը, ընդ որում, դատարանն ինքն է որոշում նոր ապացույց հավաքելու անհրաժեշտության հարցը, բնականաբար, նպատակ չհետապնդելով աջակցելու մեղադրանքը ապացուցելուն։ Մեղադրանքը ապացուցելու պարտականությունը ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ և 124-րդ հոդվածների ուժով կրում են քրեական հետապնդման մարմինները։
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքը նույնպես ելնում է այն գաղափարից, որ ապացուցման պարտականությունը դրված է մեղադրանքի կողմի վրա և ցանկացած կասկած պետք է մեկնաբանվի հօգուտ մեղադրյալի (տե՛ս Barbera, Messegue and Jabardo v. Spain, 1988 թվականի դեկտեմբերի 6-ի վճիռը, գանգատ թիվ 10590/83, կետ 77)։
Այսպիսով, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ դատարանը պարտավոր է դատական ճշմարտությունը պարզելու նպատակով կողմերի համար ապահովել հավասար պայմաններ` միաժամանակ բացառելով անձի իրավունքների և օրինական շահերի խախտումները կամ անհիմն սահմանափակումները։ Այս առումով դատարանը սեփական նախաձեռնությամբ նոր ապացույցներ հավաքելու իր իրավունքը կարող է իրացնել միայն այն ժամանակ, երբ դատաքննության ընթացքում հետազոտվել են բոլոր ապացույցները, և կողմերը նոր ապացույցներ ձեռք բերելու միջնորդություններ չեն ներկայացրել և այն պայմանով, որ հետազոտված ապացույցները դատարանին օբյեկտիվորեն հնարավորություն չեն տալիս կայացնել հիմնավորված, պատճառաբանված և արդարացի դատական ակտ»։
Դատարանը հրապարակային դատաքննությամբ, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի դրույթներին համապատասխան հետազոտելով և գնահատելով ապացույցներն իրենց վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից` հիմնված ներքին համոզմամբ, սույն դատավճռի երկրորդ բաժնում շարադրված հիմնավորումների և դրանց հիման վրա կատարված վերլուծության լույսի ներքո, արձանագրել է, որ ապացուցված և հիմնավորված չէ այն հանգամանքը, որ Վաչագան Սահակյանը կատարել է իրեն մեղսագրված` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված արարքը, այլ կերպ, Դատարանն արձանագրել է, որ այդ մեղադրանքով պետք է ճանաչվի և հռչակվի ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանի անմեղությունը։
Դատարանն արձանագրել է, որ հակառակն ապացուցող փաստեր և ապացույցներ մեղադրանքի կողմը դատարանին չներկայացրեց։
Այլ խոսքով, համադրելով գործով ձեռք բերված ապացույցները և դրանց բավարարույթունն ու վերաբերելիությունը դիտարկելով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումների լույսի ներքո, Դատարանը գտել է, որ ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանի վերաբերյալ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով պետք է կայացվի արդարացման դատավճիռ` այդ հանցանքի կատարման մեջ նրա մեղքն ապացուցված չլինելու հիմքով։
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 360-րդ հոդվածի համաձայն դատարանը սահմանված հաջորդականությամբ պարտավոր է պատասխանել հետևյալ հարցերին.
(…)
1) ապացուցված է արդյոք արարքը, որի կատարման մեջ մեղադրվում է ամբաստանյալը.
2) այդ արարքը համապատասխանում է արդյոք քրեական օրենսգրքի հատուկ մասի նորմերի հատկանիշներին.
3) ապացուցված է արդյոք ամբաստանյալի կողմից այդ արարքը կատարելը. (…)։
Նույն օրենսգրքի 366-րդ հոդվածի համաձայն՝
«1. Արդարացման դատավճիռը ճանաչում և հռչակում է հանցանքի կատարման մեջ ամբաստանյալի անմեղությունը` այն մեղադրանքով, որով նա ներգրավվել է որպես մեղադրյալ։
2. Դատարանը պարտավոր է սույն օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի առաջին մասի 1-3-րդ կետերով և երկրորդ մասով նախատեսված հիմքերից որևէ մեկի առկայության դեպքում տվյալ դատական նիստում կայացնել արդարացման դատավճիռ»:
Օրենսգրքի 35-րդ հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ կետում սահմանված է, որ՝
«2. Քրեական հետապնդումը ենթակա է դադարեցման կատարված հանցագործությանը կասկածյալի կամ մեղադրյալի մասնակցությունն ապացուցված չլինելու արդյունքում, եթե սպառված են նոր ապացույցներ ձեռք բերելու բոլոր հնարավորությունները»:
ՀՀ Սահմանադրության 41-րդ հոդվածի համաձայն՝ «հանցագործության մեջ մեղադրվողը համարվում է անմեղ, քանի դեռ նրա մեղավորությունն ապացուցված չէ օրենքով սահմանված կարգով դատարանի օրինական ուժի մեջ ստացած դատավճռով»։
Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 66-րդ հոդվածի`
«1. Արդարացված է այն անձը, որի նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցվել կամ քրեական գործով վարույթը կարճվել է սույն օրենսգրքի 35 հոդվածի առաջին մասի 1-3-րդ կետերով և երկրորդ մասով նախատեսված որևէ հիմքով, կամ որի նկատմամբ կայացվել է արդարացման դատավճիռ։
2. Արդարացվածն իրավունք ունի բողոքարկել իր նկատմամբ քրեական գործի վարույթը կարճելու կամ քրեական հետապնդումը դադարեցնելու հիմքերը կամ արդարացման դատավճիռը։
3. Արդարացվածն իրավունք ունի նաև պահանջել իրեն անօրինական ձերբակալման, կալանավորման, որպես մեղադրյալ ներգրավելու և դատապարտման հետևանքով պատճառված վնասի գույքային հատուցում ամբողջ ծավալով` հաշվի առնելով իրական հնարավոր բաց թողնված օգուտները։
4. Արդարացվածը որպես հատուցում իրավունք ունի ստանալ`
1) աշխատավարձը, թոշակը, նպաստները, այլ եկամուտներ, որոնցից նա զրկվել է.
2) գույքի բռնագրավմամբ` այն պետության եկամուտ դարձնելու, քննություն իրականացնող մարմինների կողմից առգրավվելու, գույքի վրա կալանք դնելու հետևանքով պատճառված վնասը.
3) վճարված դատական ծախսերը.
4) փաստաբանին վճարված գումարները.
5) դատավճիռն ի կատար ածելիս վճարված կամ առգրավված տուգանքը։
5. Գումարները, որոնք ծախսվել են անձին անազատության մեջ պահելու համար, դատական ծախսերը, ինչպես նաև անազատության մեջ պարտադիր աշխատանքներ կատարելու համար այդ անձի աշխատավարձը չեն կարող հանվել այն գումարից, որը ենթակա է վճարման քրեական վարույթն իրականացնող մարմնի սխալի հետևանքով պատճառված վնասը հատուցելու համար։
6. Այն դեպքում, երբ քրեական գործի վարույթը կարճվել է, քրեական հետապնդումը դադարեցվել է կամ արդարացման դատավճիռ է կայացվել հանցակազմի բացակայության հիմքով, սույն հոդվածով նախատեսված վնասի հատուցումը կատարվում է միայն քաղաքացիական դատավարության կարգով` քաղաքացիական հայցի լուծումից հետո։
7. Այն դեպքում, երբ արդարացման դատավճիռը կամ քրեական գործը կարճելու կամ հետապնդումը դադարեցնելու մասին որոշումը, որի հիման վրա կատարվել է վնասի հատուցում, վերացվել է և համապատասխան անձի նկատմամբ նույն գործով կայացվել է մեղադրական դատավճիռ, գումարները, որոնք վճարվել են որպես վնասի հատուցում, կարող է առգրավել դատարանը, որոշման կատարման շրջադարձման կարգով։
8. Արդարացվածն իրավունք ունի նաև`
1) վերականգնվել նախկին աշխատանքում (նախկին պաշտոնում), իսկ դրա անհնարինության դեպքում` ստանալ համարժեք աշխատանք (պաշտոն) կամ նախկին աշխատանքը (պաշտոնը) կորցնելու հետևանքով պատճառված վնասի դրամական փոխհատուցում.
2) ազատազրկման, կալանքի կամ ազատության սահմանափակման ձևով պատիժը կրել, ինչպես նաև կարգապահական գումարտակում պահվելու ժամանակը բոլոր տեսակի աշխատանքային ստաժների մեջ հաշվակցել.
3) հետ ստանալ նախկինում զբաղեցրած բնակելի տարածքը, իսկ դրա անհնարինության դեպքում` ստանալ բնակմակերեսով և գտնվելու վայրով համարժեք բնակելի տարածք.
4) զինվորական և այլ կոչումների վերականգնման` հաշվի առնելով երկարամյա ծառայությունը։
9. Արդարացվածի պահանջով`
1) դատարանը կամ քննություն իրականացնող մարմինները պարտավոր են այդ մասին երկշաբաթյա ժամկետում հայտնել անձի նախկին և ներկա աշխատանքի, ուսման, բնակության վայր.
2) լրատվության միջոցը, որը հրապարակել է քրեական գործի վարույթով կասկածյալին կամ մեղադրյալին նշանակվող տեղեկություններ, պարտավոր է մեկ ամսվա ընթացքում հայտնել գործով կայացված վերջնական որոշման մասին։
10. Քրեական հետապնդման մարմինը պարտավոր է գրավոր ներողություն հայցել արդարացվածից։
11. Արդարացվածի մահվան կամ անգործունակության դեպքում պահանջի իրավունքը սույն հոդվածի չորրորդ, հինգերորդ և իններորդ մասերով անցնում է նրա մոտակա հերթի ժառանգներին»։
Վերը շարադրված պայմաններում և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 35-րդ և 366-րդ հոդվածների նորմերով, Դատարանը գտել է, որ 2014 թվականի մարտի 19-ին Վաչագան Սահակյանի կողմից Կ.Կարապետյանին և Ա.Սահակայանին թմրամիջոց իրացնելու մեղադրանքով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասի հատկանիշներով ամբաստանվող Վաչագան Սահակյանի նկատմամբ պետք է կայացվի արդարացման դատավճիռ` նրա մասնակցությունը կատարված հանցագործությանն ապացուցված չլինելու հիմքով։
Դատարանը, խորհրդակցական սենյակում քննարկման առարկա դարձնելով ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանի շահերի պաշտպան Է.Աղաջանյանի կողմից հարուցված միջնորդությունները՝ իր պաշտպանյալին ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքը կարճելու և այդ մասով քրեական հետապնդումը դադարեցելու, նախաքննությամբ ձեռք բերված որոշակի ապացույցների անարժանահավատությանը և դրանց անթույլատրելիությանը, գտել է, որ մեղադրանքը կարճելու հարցին չպետք է անդրադառնալ սույն դատավճռով ներկայացված, ըստ էության այդ հարցերին արդեն իսկ տրված պատասխանների առկայության հիմքով, իսկ ինչ վերաբերվում է վկաներ Կարեն Կարապետյանի նախաքննության սկզբում տրված ցուցմունքներին ապա դրանք ձեռք են բերվել դատավարական կանոններին համապատասխան և չեն կարող դիտարկվել որպես անթույլատրելի ապացույց։ Այլ հարց է այդ ցուցմունքներում վկաների կողմից ներկայացված տեղեկությունների հավաստիությունն ու բավարարությունը ամբաստանյալի մեղքի գնահատման առումով։ Այս պարագայում Դատարանը գտել է, որ դրանք ենթակա են գնահատման և համադրման գործով ձեռք բերված մյուս ապացույցների հետ։
Ինչ վերաբերվում է գործով վկաներ Նարեկ Մակարյանի, Սերգեյ Մխիթարյանի և Գագիկ Վարդանյանի նախաքննության և դատաքննության ընթացքում տրված ցուցմունքներն անթույլատրելի ապացույցներ ճանաչելու և դրանք Սահակյանի մեղքը հիմնավորող ապացույցների շարքից հանելու մասին պաշտպանի միջնորդությանը, Դատարանը գտել է, որ այն անհիմն է, քանի որ ինչպես նախաքննության ընթացքում, այնպես էլ դատարանում վկաներ Նարեկ Մակարյանի, Սերգեյ Մխիթարյանի և Գագիկ Վարդանյանի կողմից տրված ցուցմուքներն օրենքով սահմանված կարգով ձեռք բերված ապացույցներ են և դրանք ամբաստանյալի մեղքը հիմնավորող ապացույցների շարքից հանելու օրենսդրական հիմքեր չկան։ Բացի այդ, Դատարանը փաստել է, որ նշված վկաներն իրականացրել են ոչ թե քրեադատավարական, այլ ՀՀ ոստիկանության մասին օրենքով իրենց վերապահված լիազորությունները, իսկ նշված վկաների կողմից տրված ցուցմունքները միակը չեն, որոնք ապացուցում են Վ.Սահակյանի կողմից կատարված ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցանքը, ինչը հաստատվել է, ինչպես վերջինիս, այնպես էլ վկաներ Կարապետյանի, Սահակյանի ցուցմունքներով և գործով ձեռք բերված, վերը թվարկված մյուս ապացույցներով։
Դատարանը, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգքրի 127-րդ հոդվածի դրույթներին համապատասխան, հետազոտելով և գնահատելով ապացույցներն իրենց համակցությամբ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված ներքին համոզմամբ, ապացուցված է համարել այն, որ ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանը կատարել է մեկ հանրորեն վտանգավոր արարք, որը նախատեսված է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով, որի համար ամբաստանյալը ենթակա է պատժի։
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Դատարանի` վերը նշված եզրահանգումները հիմնավոր են, քանի որ դրանք բխում են ինչպես գործող օրենսդրության պահանջներից, այնպես էլ գործի փաստական հանգամանքներից ու տվյալներից:
Վերաքննիչ դատարանը վերլուծության և գնահատության ենթարկելով քրեական գործով ձեռք բերված ապացույցներն իրենց համակցությամբ` հանգում է այն հետևության, որ Դատարանն ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանի հանցավոր արարքների որակման առումով հիմնավոր հետևության հանգելու համար, անհրաժեշտ և բավարար վերլուծության և գնահատման է ենթարկել գործի լուծման համար անհրաժեշտ բացահայտման ենթակա հանգամանքները, որի արդյունքում կայացրել է գործն ըստ էության ճիշտ լուծող դատական ակտ, ուստի այն բեկանելու կամ փոփոխելու հիմքեր չկան:
Անդրադառնալով վերաքննիչ բողոքում բերված պատճառաբանություններին, մասնավորապես` բողոքաբերի փաստարկներին այն մասին, որ ԵԿԴ/0252/01/13 քրեական գործով Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանը (նախագահությամբ դատավոր Մ.Մակյանի), նույնատիպ փաստական հանգամանքներով քրեական գործով 2014թ. մարտի 25-ի կայացրել է մեղադրական դատավճիռ և հաստատված համարել, որ ՀՀ Արագածոտնի մարզի Աշնակ գյուղի բնակիչ Արարատ Ավագի Ավագյանը 2013թ. հոկտեմբերի 24-ին ժամը 14.00-ի սահմաններում Երևան քաղաքի Մյասնիկյան պողոտայում գտնվող Կենդանաբանական այգու հարևանությամբ գտնվող տներից մեկում Կոտայքի մարզի Նոր Հաճըն քաղաքի բնակիչ Վահան Սերյոժայի Սահակյանին հյուրասիրելու միջոցով իրացրել է զգալի չափի` 0.55 գրամ քաշով, չորացված մարիխունա տեսակի թմրամիջոց, ապա Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ Արարատ Ավագյանի և Վահան Սահակյանի վերաբերյալ գործով ՀՀ վճռաբեկ դատարանի 2014 թվականի հոկտեմբերի 31-ի թիվ ԵԿԴ/0252/01/13 որոշմամբ Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 2014 թվականի մարտի 25-ի դատավճիռը և ՀՀ վերաքննիչ քրեական դատարանի 2014 թվականի հուլիսի 8-ի որոշումը բեկանվել և փոփոխվել է, Արարատ Ավագյանը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքում արդարացվել է և նրա նկատմամբ քրեական հետապնդումը դադարեցվել` կատարված հանցագործությանը նրա մասնակցությունն ապացուցված չլինելու պատճառաբանությամբ, իսկ Վահան Սահակյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով պատիժ է նշանակվել կալանք՝ 2 (երկու) ամիս ժամկետով, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի հիման վրա նշանակված պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվել` սահմանելով փորձաշրջան 1 (մեկ) տարի ժամկետով, ուստի Վերաքննիչ դատարանի գնահատմամբ վերաքննիչ բողոքում բերված վերը նշված պատճառաբանությունը չի կարող հիմք հանդիսանալ ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրական դատական ակտ կայացնելու համար:
Հարկ է նշել, որ հիշյալ որոշմամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ. «(…) 28. ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 18-րդ հոդվածի համաձայն՝
«(…) 3. Հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորության մասին հետևությունը չի կարող հիմնվել ենթադրությունների վրա, այն պետք է հաստատվի գործին վերաբերող փոխկապակցված հավաստի ապացույցների բավարար ամբողջությամբ:
4. Մեղադրանքն ապացուցված լինելու վերաբերյալ բոլոր կասկածները, որոնք չեն կարող փարատվել սույն օրենսգրքի դրույթներին համապատասխան պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում, մեկնաբանվում են հօգուտ մեղադրյալի կամ կասկածյալի: (…)»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 25-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` «Դատավորը, ինչպես նաև հետաքննության մարմինը, քննիչը, դատախազը ապացույցները գնահատում են իրենց ներքին համոզմամբ»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածի համաձայն` «Միայն ապացույցների հիման վրա են հաստատվում`
1) դեպքը և հանգամանքները (կատարման ժամանակը, տեղը, եղանակը և այլն).
2) կասկածյալի և մեղադրյալի առնչությունը դեպքին.
3) հանցագործության` քրեական օրենքով նախատեսված հատկանիշները.
4) անձի մեղավորությունը քրեական օրենքով չթույլատրված արարքը կատարելու մեջ.
5) քրեական օրենքով նախատեսված պատասխանատվությունը մեղմացնող կամ խստացնող հանգամանքները.
6) այն հանգամանքները, որոնցով դատավարության մասնակիցը կամ քրեական դատավարությանը մասնակցող այլ անձը հիմնավորում է իր պահանջները, եթե այլ բան նախատեսված չէ օրենքով»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 127-րդ հոդվածի համաձայն`
«1. Յուրաքանչյուր ապացույց ենթակա է գնահատման` վերաբերելիության, թույլատրելիության, իսկ ամբողջ ապացույցներն իրենց համակցությամբ` գործի լուծման համար բավարարության տեսանկյունից:
2. Հետաքննության մարմնի աշխատակիցը, քննիչը, դատախազը, դատավորը, ղեկավարվելով օրենքով, ապացույցները գնահատում են ապացույցների համակցության մեջ` դրանց բազմակողմանի, լրիվ և օբյեկտիվ քննության վրա հիմնված իրենց ներքին համոզմամբ»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 365-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ «Մեղադրական դատավճիռը չի կարող հիմնված լինել ենթադրությունների վրա և կայացվում է միայն այն դեպքում, երբ հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունն ապացուցված է դատական քննության ընթացքում: Հանցանքը կատարելու մեջ ամբաստանյալի մեղավորությունը կարող է համարվել ապացուցված, եթե դատարանը, ղեկավարվելով անմեղության կանխավարկածով, հիմնվելով պատշաճ իրավական ընթացակարգի շրջանակներում դատական քննության ընթացքում գործի հանգամանքների հետազոտման արդյունքների վրա, դատաքննության ժամանակ հետազոտված հավաստի ապացույցների հիման վրա, ամբաստանյալի մեղավորության մասին չփարատվող բոլոր կասկածները նրա օգտին մեկնաբանելով, սույն օրենսգրքի 360 հոդվածի առաջին մասի 1-4-րդ կետերում նշված հարցերին տալիս է հաստատող պատասխաններ»:
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 371-րդ հոդվածի համաձայն՝ «Դատավճռի նկարագրական-պատճառաբանական մասում ցույց է տրվում (...) 3) այն ապացույցները, որոնց վրա հիմնված են դատարանի հետևությունները, ինչպես նաև այս կամ այն ապացույցն անարժանահավատ համարելու փաստարկները»:
«Ապացույցների բավարարություն» հասկացության էությունը, ապացույցների բավարարությունը որոշելու ընդհանուր չափանիշները, դրանցից յուրաքանչյուրի բնութագիրը Վճռաբեկ դատարանը քննարկել և վերլուծել է Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով կայացրած որոշման շրջանակներում:
(…)
29. Վերահաստատելով և զարգացնելով նախորդ կետում մեջբերված գործով արտահայտած իրավական դիրքորոշումները` Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ «ապացույցների բավարարությունը» որոշելու չափանիշներն են.
1) անմեղության կանխավարկածը,
2) վարույթն իրականացնող մարմինների ներքին համոզմունքը,
3)դատավարական որոշումների հիմնավորվածությունը և պատճառաբանվածությունը:
30. Անդրադառնալով անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին` Վճռաբեկ դատարանը հարկ է համարում նշել, որ քրեական դատավարությունում կանխավարկածը օրենքով կամ նախադեպային իրավունքով հաստատված այն կանոնն է, որի համաձայն՝ որոշակի հանգամանք համարվում է հաստատված, քանի դեռ օրենքով սահմանված կարգով չի ապացուցվել հակառակը: Մարդու անմեղությունը քրեական դատավարության կարևորագույն կանխավարկածներից է, որն ամրագրված է ինչպես ՀՀ Սահմանադրությամբ, միջազգային պայմանագրերով և օրենքներով, այնպես էլ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի և Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային իրավունքով: Հանցանք կատարելու մեջ անձի մեղավորությունը հաստատված համարելը ոչ այլ ինչ է, քան անմեղության կանխավարկածի հաղթահարում: Միևնույն ժամանակ, անձին դատապարտելու համար համարժեք ապացույցների բավարար համակցության բացակայությունը նշանակում է, որ անձի անմեղության կանխավարկածը հաղթահարված չէ: Այլ խոսքով՝ քրեական դատավարության ընթացքում չապացուցված մեղավորությունը հավասարազոր է ապացուցված անմեղության:
Հարկ է նշել նաև, որ անմեղության կանխավարկածն ամրագրող նորմերը, ինչպես նաև նախադեպային իրավունքը սահմանում են ոչ միայն այդ սկզբունքի բուն էությունը, այլև՝ դրա հաղթահարման, նույնն է, թե անձի մեղավորության հաստատման համար անհրաժեշտ դատավարական չափորոշիչները: Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանը Մ.Հակոբյանի գործով որոշման մեջ շեշտել է. «(…) ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը դատարաններին պարտավորեցնում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 107-րդ հոդվածում թվարկված՝ ապացուցման ենթակա հանգամանքների, այդ թվում՝ կոնկրետ հանցանքի հատկանիշների և այդ հանցանքի մեջ անձի մեղավորության վերաբերյալ իր հետևությունները հիմնավորել վերաբերելի, փոխկապակցված, հավաստի ապացույցներով և ոչ թե ենթադրություններով: Այլ խոսքով՝ հանցանքի մեջ մեղադրվող յուրաքանչյուր անձի վերաբերյալ` ապացուցման ենթակա յուրաքանչյուր հանգամանքի կապակցությամբ դատարանի հետևությունը պետք է հիմնված լինի ոչ թե գնահատողական դատողությունների, կանխատեսումների կամ կարծիքների, այլ կոնկրետ գործով օրենքով սահմանված կարգով ձեռք բերված փաստական տվյալների վրա: Այս կապակցությամբ Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է նաև, որ մեղսագրվող հանցագործության և դրա հատկանիշների ապացուցման բեռը կրում է մեղադրանքի կողմը, իսկ չփարատված կասկածները պետք է մեկնաբանվեն հօգուտ մեղադրյալի: Դրանից հետևում է, որ մեղադրանքի կողմը կրում է անձի մեղքը հաստատելու համար բավարար ապացույցներ ներկայացնելու պարտականությունը (…)» (տե՛ս Մարգար Հակոբյանի վերաբերյալ 2013 թվականի մայիսի 8-ի թիվ ԵԿԴ/0168/01/12 որոշման 13-րդ կետը): Անմեղության կանխավարկածի սկզբունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել և իրավական դիրքորոշում է արտահայտել նաև Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի գործով որոշման մեջ (տե՛ս Արմեն Բաբայանի և Սուրեն Թումանյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0044/01/11 որոշման 14-րդ կետը):
Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի նախադեպային իրավունքի ուսումնասիրությունը ևս ցույց է տալիս, որ Եվրոպական կոնվենցիայի 6-րդ հոդվածի 2-րդ կետով երաշխավորված անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը, ի թիվս այլոց, ենթադրում է մեղադրանքի կողմի պարտականությունը ներկայացնելու անձին դատապարտելու համար բավարար ապացույցներ (տե՛ս, ի թիվս այլոց, Barbera Messegue and Jabardo v. Spain, գանգատ թիվ 10590/83, 1988 թվականի դեկտեմբերի 6-ի վճիռ, 77-րդ կետ, Janosevic v. Sweden, գանգատ թիվ 34619/97, 2002 թվականի հուլիսի 23-ի վճիռ, 97-րդ կետ):
Այսպիսով, անմեղության կանխավարկածի սկզբունքը ենթադրում է ապացույցների այնպիսի ամբողջության առկայություն, որն անհրաժեշտ է անձի մեղավորությունը ողջամիտ (հիմնավոր) կասկածից վեր ապացուցված համարելու, այլ ոչ թե անձի մեղավորության մասին ենթադրություններ անելու համար:
31. Ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս չափանիշին՝ ներքին համոզմունքին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Մ.Հովհաննիսյանի և Ա.Մարտիրոսյանի վերաբերյալ որոշման մեջ և դիրքորոշում ձևավորել այն մասին, որ «(…) Ներքին համոզմունքը, որպես ապացույցների գնահատման արդյունք, բնութագրվում է օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ գործոնների անխզելի կապով. այն, մի կողմից, պետք է բխի հետազոտվող ապացույցների բավարար համակցությունից և հիմնվի դրանց վրա, իսկ մյուս կողմից, անկողմնակալ դիտորդի մոտ պետք է առաջացնի այն վստահությունը, որ ապացույցները հետազոտվել են արդարության բոլոր պահանջների պահպանմամբ:
Ապացույցները, որոնք հավաքվել և ստուգվել են օրենքին համապատասխան, կազմում են ներքին համոզմունքի այն օբյեկտիվ հիմքը, որն իր դրսևորումն է գտնում ընդունվող որոշումներում: Թեպետ ապացույցների գնահատումը կատարվում է ներքին համոզման հիման վրա, այն չի կարող լինել կամայական: Դրա հիմքում պետք է դրված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննությունը: (…)» (տե՛ս Մակար Հովհաննիսյանի և Աշոտ Մարտիրոսյանի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի փետրվարի 12-ի թիվ ԵՔՐԴ/0632/01/08 որոշման 14-րդ կետը):
Այսպիսով, «ներքին համոզմունքը» սուբյեկտիվ-օբյեկտիվ կատեգորիա է: Այն ապացույցների գնահատումն իրականացնող սուբյեկտի գիտակցված և ողջամիտ համոզվածությունն է իր իսկ կողմից կայացված որոշման հիմնավորվածության մեջ (սուբյեկտիվ բնույթ): Այդպիսի համոզվածությունը պետք է ձևավորված լինի գործի բոլոր հանգամանքների լրիվ, օբյեկտիվ և բազմակողմանի քննության արդյունքում և հիմնվի թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների բավարար համակցությամբ հաստատված փաստերի վրա, որոնք անկողմնակալ դիտորդի մոտ ողջամտորեն կձևավորեն նույն համոզվածությունը (օբյեկտիվ բնույթ):
Ելնելով այն հանգամանքից, որ ներքին համոզմունքն ունի օբյեկտիվ հիմքեր, անհրաժեշտ է այն տարբերակել ինտուիցիայից, ենթադրություններից և այլ անհաշվետու զգացմունքներից: Ի տարբերություն դրանց, ներքին համոզմունքը չի կարող ձևավորվել առանց օբյեկտիվ հիմքի և հիմնվել անթույլատրելի, ոչ վերաբերելի, անարժանահավատ ապացույցների վրա: Այլ խոսքով, ներքին համոզմունքը հիմնվում է ողջամիտ կարծիքի, գիտելիքի վրա, այլ ոչ թե ենթադրությունների, երևակայության, համակրանքի, հակակրանքի կամ կանխակալ կարծիքի վրա:
Ներքին համոզմունքի՝ որպես ապացույցների գնահատման արդյունքի օբյեկտիվ հիմքը քրեական գործով ձեռք բերված, բազմակողմանի և օբյեկտիվ հետազոտված ապացույցների բավարար համակցությունն է: Այս առումով անհրաժեշտ է վերլուծել ապացույցների թույլատրելիության, վերաբերելիության և արժանահավատության հատկանիշները, որոնց տեսանկյունից ապացույցները ենթակա են գնահատման:
31.1. Ապացույցների թույլատրելիության հատկանիշը վերաբերում է դրանց ձևական կողմին: Դրա էությունը կազմում է ապացույցները ձեռք բերելիս օրենքով նախատեսված դատավարական պահանջների պահպանվածությունը և ենթադրում է.
- աղբյուրի օրինականություն՝ ապացույցը պետք է ձեռք բերվի միայն օրենքով սահմանված աղբյուրներից (ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մաս),
- ձեռքբերման միջոցների օրինականություն՝ պետք է պահպանված լինեն ապացույցների ձեռքբերմանն ուղղված գործողություններ կատարելուն օրենքով առաջադրված պահանջները,
- դատավարական ձևակերպում՝ ապացույցը, դրա ձեռքբերման գործընթացը պետք է օրենքով սահմանված կարգով ենթարկվեն դատավարական ձևակերպման,
- լիազորված սուբյեկտ՝ այն պետք է ստացված լինի ապացույց ձեռք բերելու լիազորությամբ օժտված սուբյեկտի կողմից:
Ապացույցն անթույլատրելի ճանաչելու հիմքերը հստակ սահմանված են ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 105-րդ հոդվածով:
31.2. Վերաբերելիությունն ապացույցի կարողությունն է իր բովանդակությամբ ծառայելու ապացուցման առարկայի մեջ մտնող հանգամանքները, գործի քննության և լուծման համար նշանակություն ունեցող այլ տվյալները բացահայտելուն և հաստատելուն: Այլ խոսքով՝ ապացույցի վերաբերելիության հատկանիշն արտացոլում է ապացույցի և գործի քննության ու լուծման համար նշանակություն ունեցող հանգամանքների միջև կապը: Ապացույցը կհամարվի վերաբերելի, եթե տեղեկություններ պարունակի գործի համար որևէ նշանակություն ունեցող փաստի մասին:
31.3. Ապացույցի արժանահավատության հատկանիշը նույնպես վերաբերում է ապացույցի բովանդակային գնահատմանը: Արժանահավատ է այն ապացույցը, որի ճշմարտացիությունը կասկած չի հարուցում: Ապացույցն արժանահավատության տեսանկյունից գնահատելիս դատարանը պետք է հիմք ընդունի հետևյալ հանգամանքները.
ա) ապացույցի աղբյուրի հատկանիշները (օրինակ՝ փորձագետի ձեռնհասությունը, ցուցմունք տվող անձի շահագրգռվածությունը, որոշ դեպքերում հոգեբանական և ֆիզիոլոգիական հատկանիշները, վիճակը, ինչպես նաև անձին վերաբերող այլ հատկանիշներ, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ այդ անձի կողմից գործի համար նշանակություն ունեցող հանգամանքներն ընկալելու, մտապահելու, վերարտադրելու գործընթացի վրա),
բ) ապացույցի ձևավորման հանգամանքները (օրինակ՝ վկայի կողմից կոնկրետ հանգամանքն ընկալելու պայմանները, պաշտպանի, ներկայացուցչի ներկայությունը և այլն),
գ) ապացուցողական տեղեկությունը ձեռք բերելու միջոցը,
դ) ապացույցի բովանդակությունը կազմող տեղեկությունը հաստատող կամ հերքող հանգամանքների առկայությունը,
ե) նույն տեղեկության ստացումն այլ աղբյուրից:
Յուրաքանչյուր ապացույց արժանահավատության տեսանկյունից պետք է գնահատվի ապացույցների համակցության մեջ՝ բազմակողմանի և մանրամասն գնահատելով փաստական տվյալների ստացման աղբյուրները և ապացույցի ձևավորման ամբողջ ընթացքը: Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ վերջնական որոշում կարող է կայացվել դրա բովանդակությունն այլ աղբյուրներից ստացված տեղեկությունների հետ համադրելու արդյունքում: Որոշակի փաստի վերաբերյալ այս կամ այն աղբյուրից ստացված տեղեկությունների արժանահավատությունը գնահատելու համար անհրաժեշտ է վերլուծել ստացված տեղեկությունների բովանդակությունը, համադրել դրանք այլ ապացույցների հետ, պարզել դրանց համապատասխանությունը կամ հակասությունը, հակասության դեպքում` դրա պատճառները:
Ապացույցի արժանահավատության վերաբերյալ դատարանի եզրահանգումները պետք է հիմնվեն գործում առկա փաստական տվյալների վրա:
32. Ապացույցների գնահատման արդյունքում ձևավորված ներքին համոզմունքն իրավական նշանակություն է ստանում և օբյեկտիվացվում ապացույցների բավարարությունը որոշելու մյուս՝ դատավարական որոշումների հիմնավորման և պատճառաբանման չափանիշի միջոցով (սույն չափանիշի վերաբերյալ Վճռաբեկ դատարանի արտահայտած իրավական դիրքորոշումների մասին տե՛ս նաև Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 18-րդ կետը): Ապացույցների կամայական գնահատման արգելքը ենթադրում է ապացույցները բարեխիղճ վերլուծության ենթարկելու պարտականություն:
Վերջին դիրքորոշումը բխում է ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 358-րդ հոդվածի 4-րդ մասի պահանջից, որի համաձայն՝ «Դատարանի դատավճիռը պետք է լինի պատճառաբանված: Պատճառաբանման ենթակա են դատարանի կողմից դատավճռում շարադրվող բոլոր հետևությունները և որոշումները»:
Դատական ակտի պատճառաբանվածության հարցին Վճռաբեկ դատարանն անդրադարձել է Ֆ.Գալստյանի գործով որոշման մեջ, որտեղ իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ «(…) Դատական ակտի պատճառաբանվածությունը կոչված է պարզաբանելու, թե ինչու է դատարանը եկել այս կամ այն հետևության, որ իրավանորմերով է ղեկավարվել նման որոշում կայացնելիս և միևնույն ժամանակ հնարավորություն է ստեղծում վերադաս դատարանի կողմից դատական ակտի օրինականության և հիմնավորվածության ստուգման համար:
(…)
33. Սույն որոշման 29-32-րդ կետերում կատարված իրավական վերլուծության հիման վրա Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ գործի լուծման համար ապացույցների բավարարությունը որոշելու չափանիշները սերտորեն փոխկապակցված են և փոխադարձաբար պայմանավորում են միմյանց: Գործի լուծման համար բավարար ապացույցներ ասելով` պետք է հասկանալ թույլատրելի, վերաբերելի և արժանահավատ ապացույցների համակցություն, որը, հաղթահարելով անմեղության կանխավարկածը, անաչառ դիտորդի մոտ կձևավորի հիմնավոր կասկածից վեր համոզվածություն անձի մեղավորության վերաբերյալ, ինչպես նաև կհաստատի գործով ապացուցման առարկան կազմող մյուս հանգամանքները և հնարավորություն կտա կայացնել հիմնավորված և պատճառաբանված որոշում:
Ս.Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանը նաև արձանագրել է. «Ապացույցների բավարարությունը չի կարող որոշվել թվաբանական ցուցանիշով (…): Ակնհայտ է, որ ապացույցները բավարար չեն, եթե`
1) գործում բացակայում է որևէ ապացույց գործի ճիշտ լուծման համար նշանակություն ունեցող որևէ հանգամանքի պարզման համար,
2) եղած ապացույցը թույլ չի տալիս պարզել այդ հանգամանքը անհրաժեշտ խորությամբ և լրիվությամբ,
3) այդ հանգամանքի ապացուցվածությունը կասկած է հարուցում:» (տե՛ս Սիրակ Սաքանյանի վերաբերյալ գործով Վճռաբեկ դատարանի 2011 թվականի դեկտեմբերի 22-ի թիվ ԵԷԴ/0058/01/10 որոշման 17-րդ կետը):
Այսպիսով, Վճռաբեկ դատարանն արձանագրում է, որ քրեական դատավարությունում մեղքի հարցը լուծելիս որպես ապացույցների բավարարության շեմ պետք է գործի «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշը: Ընդ որում, «հիմնավոր կասկածից վեր» ապացուցողական չափանիշ ասելով, պետք է հասկանալ փաստական տվյալների (ապացույցների) այնպիսի համակցություն, որը բացառում է հակառակի ողջամիտ հավանականությունը: Վերոգրյալը չի նշանակում, որ հանցանք գործելու մեջ անձի մեղավորությունն ընդհանրապես չի կարող առաջացնել որևէ կասկած, սակայն այդպիսի կասկածի հավանականության դեպքում դրա աստիճանը պետք է լինի աննշան (խիստ ցածր): Այլ խոսքով՝ մեղադրանքը կազմող յուրաքանչյուր փաստական հանգամանք պետք է հիմնավորվի ապացույցների այնպիսի ծավալով, որը կբացառի դրա ապացուցվածության վերաբերյալ ցանկացած ողջամիտ կասկած:
Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 8-րդ հոդվածի 4-րդ մասի պահանջների` որոշակի փաստական հանգամանքներ ունեցող գործով վճռաբեկ դատարանի կամ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի դատական ակտի հիմնավորումները, այդ թվում` օրենքի մեկնաբանությունները, պարտադիր են դատարանի համար նույնանման փաստական հանգամանքներով գործի քննության ժամանակ, բացառությամբ այն դեպքի, երբ վերջինս ծանրակշիռ փաստարկների մատնանշմամբ հիմնավորում է, որ դրանք կիրառելի չեն տվյալ փաստական հանգամանքների նկատմամբ:
ՀՀ վճռաբեկ դատարանի վերը շարադրված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո անդրադառնալով վերաքննիչ բողոքում բերված պատճառաբանությանն այն մասին, որ Դատարանը, միտումնավոր լռության է մատնել, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցավոր արարքի կատարման մեջ ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանի մեղքը, բացի նշված ուղղակի ապացույցներից` ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանի, վկաներ Կարեն Կարապետյանի և Արթուր Սահակյանի նախաքննական սկզբնական ցուցմունքներից, ապացուցվել է նաև մի շարք անուղղակի ապացույցներով, որոնցից են առաջին հերթին վկաներ Գագիկ Անդրանիկի Վարդանյանի, Սերգեյ Վարդանի Մխիթարյանի, Նարեկ Դավիթի Մակարյանի ցուցմունքները և տոքսիկոքիմիական փորձաքննության թիվ 14-0809, 14-0807 և 0808 եզրակացությունները, ինչպես նաև դատաքիմիական փորձաքննության թիվ 84Ք-14 եզրակացությունը, իրեղեն ապացույցները և ապացույց ճանաչված այլ փաստաթղթերը, ապա Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել հետևյալը.
Տվյալ դեպքում, Վերաքննիչ դատարանը նախ հարկ է համարում արձանագրել, որ բողոքաբերի վերը նշված փաստարկներն իրենց մեջ պարունակում են անորոշություն, քանի որ վերջինիս կողմից չի հստակեցվել, թե «ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանի և վկաներ Կարեն Կարապետյանի և Արթուր Սահակյանի նախաքննական սկզբնական ցուցմունքներ» նշելով, որ ցուցմունքներն է նկատի ունեցել: Մինչդեռ, քրեական գործի նյութերի ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ 20.03.2014 թվականին ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանը բացատրություն է տվել այն մասին, որ. «(…) Ես ինձ հետ էի վերցրել ջերմուկի շշի պլասմասե տարրա, որի վրա համապատասխան ծակ արեցի, իսկ մյուս հատվածում ֆոլգա տեղադրեցի և սկսեցինք փոշին լցնել ֆոլգայի վրա և ծխել: Սկզբում ես հինգ վեց անգամ ծխեցի, հետո փոխանցեցի Արթուրին, այնուհետև Կարենին, դրանից հետո շարժվեցինք մեքենայով Կենտրոն:(…)» :
Ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանը 22.05.2014 թվականին որպես կասկածյալ հարցաքննության ընթացքում ցուցմունք է տվել այն մասին, որ «(…) Ես պլասմասի շշի վրա ծակ արեցի, մյուս հատվածում ֆոլգան տեղադրեցի և սկսեցի կանեփի տերևների փոշին լցնել ֆոլգայի վրա և ծխել, որից հետո հինգ վեց անգամ ծխեցի, այնուհետև ես այդ ծխելու հարմարանքը դրեցի ոտքերիս տակ: Այդ ժամանակ Արթուրը ինձ ասաց, որ ես այն տամ իրեն, որից հետո վերցրեց մեքենայի դարակից. որտեղ որ ես էի դրել: Նշեմ, որ ես նրանց ասել եմ, որ լավ չի, որ ես ցանկանում են դեն նետել: Այդ ժամանակ ես նկատեցի որ Արթուրը ծխելու հարմարանքը փոխանցեց Կարենին, որն էլ իր հերթին ծխեց: (…)»:
Քննիչի հարցին, թե նյութերի նախապատրաստման ընթացքում բացատրություն եք տվել, որ հյուրասիրել եք այդ կանեփի թփերից Կարենին և Արթուրին, ինչպես նաև ոստիկաններին եք հայտնել այդ մասին, բացի այդ, Կարեն Կարապետյանը և Արթուր Սահակյանը ցուցմունք են տվել այն մասին, որ դուք նրանց հյուրասիրել եք, Վաչագան Սահակյանը պատասխանել է, որ «(…) Ես հիմա ասում եմ ճշմարտությունը: Նախկինում շփոթված եմ եղել, դրա համար եմ այդպես նշել: (…)»:
Վկա Կարեն Կարապետյանը 20.03.2014 թվականին բացատրություն է տվել այն մասին, որ. «(…) Այդ ժամանակ, երբ ես նստած էի մեքենայի հետևը, ղեկին Արթուրը, իսկ աջ կողմում Վաչիկը: Վաչիկը ասաց, որ իր մոտ գյուղից բերած ծխելու բան կա, փորձենք: Մեքենայի միջից գտանք մի ջերմուկի շիշ, Վաչիկը սկսեց պատրաստել ծխելու հարմարանք, և սկսեցինք ծխել: Ծխելու ընթացքում խառը փոխանցում էինք իրար, և ես ծխեցի երկու երեք անգամ: (…)»:
Կարեն Կարապետյանը 15.05.2014 թվականին որպես վկա հարցաքննվելիս, ցուցմունք է տվել այն մասին, որ «(…) Այնուհետև ավտոմեքենայով անցել ենք 3-րդ մասը և քանի որ ես կոնկրետ չեմ կարող ասել վայրը, քանի որ չեմ ճանաչում քաղաքը, կայանել ենք մեքենան: Այդ ժամանակ Վաչագանը սկսեց ծխել պլանը, փոխանցեց Արթուրին, իսկ Արթուրն էլ ինձ և այդպես փոխանցելով ծխել ենք: (…)»:
Վկա Արթուր Սահակյանը 20.03.2014 թվականին բացատրություն է տվել այն մասին, որ. «(…) Հանդիպելուց հետո միասին մի փոքր գարեջուր խմեցինք, նշեմ, որ ես չխմեցի, քանի որ մեքենա էի վարում, իսկ մի քիչ հետո մեքենայով գնացինք Կենտրոն համայնք, և քանի որ քաղաքին անծանոթ էի, Տիգրան Մեծ փողոցից հանդիպակաց երթևեկեցի դեպի Հանրապետության փողոց, իսկ այդ պահին մեզ նկատեցին ոստիկանները, և քանի որ մենք երեք ընկերներով ծխել էինք կանեփը, որը մեզ հյուրասիրել էր Վաչագան Սահակյանը, որը մենք ծխել էինք Գարեգին Նժդեհի հրապարակում, ոստիկանները կանգնեցրին իմ մեքենան, իսկ Վաչագանը իջավ մեքենայից բոլորից շուտ: (…)»:
Արթուր Սահակյանը 16.05.2014 թվականին որպես վկա հարցաքննվելիս, ցուցմունք է տվել հետևյալի մասին. «(…) Դրանից հետո գնաց և վերադարձավ 10 րոպե հետո և ասաց, որ իր հետ բերել է պլանը: Նա վերցրեց փոխանցման տուփի մոտ գտնվող շիշը, և սկսեց պատրաստել ծխելու հարմարանքը, որից հետո ես ավտոմեքենայով շարժվեցի Գարեգին Նժդեհի հրապարակ, որտեղ Վաչագանը սկսեց ծխել և հյուրասիրեց մեզ, սակայն ես և Կարենը սկզբից չուզեցինք, սակայն նա երբ սկսեց ծխել, իմ մեջ էլ ցանկություն առաջացավ, որից հետո վերցրեցի նրանից երկու երեք ծուխ քաշեցի և այն փոխանցեցի Կարենին: (…)»:
23.05.2014 թվականին ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանն առերես հարցաքննվել է Արթուր Սահակյանի և Կարեն Կարապետյանի հետ, որի ընթացքում երկուստեք ժխտել են Վաչագան Սահակյանի կողմից վերջիններիս թմրամիջոց հյուրասիրելու հանգամանքը:
Նույն օրը Վաչագան Սահակյանը հարցաքննվել է որպես մեղադրյալ, և ցուցմունքներ տվել այն մասին, որ «(…) ավտոմեքենայի մեջ ծխել է, որից հետո երբ Արթուրն ուզել է ինձանից այդ ծխելու հարմարանքը, ես տվել եմ նրան, և այդպես փոխանցելով ծխել ենք: (…)»:
Որպես վկա, լրացուցիչ հարցաքննության ընթացքում Արթուր Սահակյանը և Կարեն Կարապետյանը, ինչպես նաև որպես մեղադրյալի` լրացուցիչ հարցաքննության ընթացքում ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանը ժխտել են ամբաստանյալի կողմից վկաներին թմրամիջոց հյուրասիրելու հանգամանքը:
Վերաքննիչ դատարանը վերլուծության և գնահատության ենթարկելով քրեական գործի վերը նշված նյութերը, դրանց թույլատրելիության, վերաբերելիության և արժանահավատության տեսանկյունից, արձանագրում է հետևյալը.
Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 104-րդ հոդվածի 2-րդ մասի 9-րդ կետի պահանջների` քրեական դատավարությունում որպես ապացույցներ թույլատրվում են`
(…)
9. այլ փաստաթղթերը:
Ըստ նույն հոդվածի 3-րդ մասի պահանջների` քրեական դատավարությունում դատավարության ընթացքում թոյլատրելի է օգտագործել միայն այն փաստական տվյալները, որոնք ձեռք են բերվել սույն օրենսգրքով սահմանված պահանջների պահպանմամբ:
Համաձայն ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 122-րդ հոդվածի 1-ին մասի պահանջների` փաստաթուղթ է թղթային, մագնիսական, էլեկտրոնային կամ այլ կրիչի վրա բառային, թվային, գծագրական կամ այլ նշանային ձևով արված ցանկացած գրառում, որով կարող են հաստատվել քրեական գործի համար նշանակություն ունեցող տվյալները:
Ըստ նույն հոդվածի 3-րդ մասի պահանջների` այլ փաստաթղթերն ապացույց են ճանաչվում վարույթն իրականացնող մարմնի որոշմամբ:
Քրեական գործի նյութերի ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ ինչպես ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանի, այնպես էլ վկաներ Կարեն Կարապետյանի և Արթուր Սահակյանի վերը նշված բացատրությունները նախաքննական մարմնի համապատասխան որոշմամբ որպես ապացույց չեն ճանաչվել: Դրանք դատաքննության ընթացքում չեն հետազոտվել, և Դատարանի կողմից նույնպես ապացույց չեն ճանաչվել, հետևաբար, ինչպես ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանի, այնպես էլ վկաներ Կարեն Կարապետյանի և Արթուր Սահակյանի վերը նշված բացատրությունները սույն քրեական գործի շրջանակներում չեն կարող դիտվել որպես թույլատրելի ապացույց:
Տվյալ դեպքում, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ բողոքաբերի կողմից վկայակոչված` ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանի մեղքը հաստատող մյուս ապացույցների վերլուծությունից երևում է, որ դրանցից միայն 15.05.2014 թվականի վկա Կարեն Կարապետյանի` որպես վկայի, 16.05.2014 թվականի վկա Արթուր Սահակյանի` որպես վկայի և 23.05.2014 թվականի ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանի` որպես մեղադրյալի տված ցուցմունքներն են վերաբերվում ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանի կողմից վկաներ Արթուր Սահակյանին և Կարեն Կարապետյանին թմրամիջոց իրացնելու հանգամանքին, որոնցից վերջիններս դեռևս նախաքննության ընթացքում հրաժարվել են և առերես հարցաքննությունների, ինչպես նաև լրացուցիչ հարցաքննությունների ընթացքում հերքել են Վաչագան Սահակյանի կողմից թմրամիջոց իրացնելու հանգամանքը:
Ինչ վերաբերվում է վկաներ Գագիկ Վարդանյանի, Սերգեյ Մխիթարյանի և Նարեկ Մանուկյանի ցուցմունքներին, ինչպես նաև տոքսիկոքիմիական փորձաքննությունների թիվ 14-0809, 14-0807 և 14-0808 եզրակացություններին, ապա դրանցով հաստատվում է ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանի և վկաներ Կարեն Կարապետյանի և Արթուր Սահակյանի կողմից թմրամիջոց գործածելու փաստը:
-Դատաքիմիական փորձաքննության թիվ 84Ք-14 եզրակացությամբ հաստատվել է որ ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանի մոտ հայտնաբերված խառնուրդը հանդիսանում է մարիխուանա տեսակի թմրամիջոց, որն էլ ճանաչվել է սույն գործով իրեղեն ապացույց:
Տվյալ դեպքում, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ հիշյալ ապացույցներով հիմնավորվող հանգամանքները չեն վիճարկվել ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանի կողմից, սակայն իրենց վերաբերելիության տեսանկյունից չեն կարող դրվել ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանին` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով առաջադրված մեղադրանքի հիմքում:
Սույն որոշման պատճառաբանական մասում ներկայացված հիմնավորումներով, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ սույն գործում առկա ապացույցների համակցությունը բավարար չէ հիմնավոր կասկածից վեր ապացուցողական չափանիշին համապատասխան հաստատված համարելու, որ Վաչագան Սահակյանը կատարել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով նախատեսված հանցավոր արարք, այն է՝ հյուրասիրելու միջոցով թմրամիջոց է իրացրել Կարեն Կարապետյանին և Արթուր Սահակյանին, ուստի սույն քրեական գործի շրջանակներում ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով մեղադրական դատական ակտ կայացնելու հիմքեր չկան:
Անդրադառնալով ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով նշանակված պատժի հարցին, Վերաքննիչ դատարանը հարկ է համարում նշել հետևյալը.
Դատական ակտի ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ Դատարանն ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս հաշվի է առել ինչպես ամբաստանյալի կողմից կատարած հանցագործության բնույթն ու հասարակական վտանգավորության աստիճանը, այնպես էլ նրա անձը բնութագրող, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։
Որպես ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանի անձը բնութագրող հանգամանք, Դատարանը հաշվի է առել Սյունիքի մարզի Անգեղակոթ համայնքի ղեկավար Ա.Խաչատրյանի կողմից տրված բնութագիրը, համաձայն որի` «Վաչագան Սամվելի Սահակյանը ծնվել է 1986թ. նոյեմբերի 11-ին Սիսիանի շրջանի Անգեղակոթ գյուղում։ Սովորել է Անգեղակոթի միջնակարգ դպրոցում։ 2004-2006թթ. ծառայել է հայոց բանակում։ Աշխատասիրության, ընկերասիրության, ճշտակատարության, մարդակային անբասիր խառնվածքի շնորհիվ Վաչագան Սամվելի Սահակյանը վայելում է հասարակության հարգանքն ու համակրանքը։ Համեստ է, բարի և ընկերասեր։ Նրա վարքը շատ օրինակելի է, որի մասին կարող է վկայել ոչ միայն համայանքի ղեկավարը, այլև ցանկացած բնակիչ։ Վաչագան Սամվելի Սահակյանը մինչ օրս համայնքի ղեկավարության կողմից չի ստացել նկատողություն որևէ վատ արարքի համար»։
Բացի այդ, որպես ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանի անձը բնութագրող հանգամանք, Դատարանը հաշվի է առել նաև այն, որ նա ՀՀ ոստիկանության ինֆորմացիոն կենտրոնի հաշվառումներով անցնում է որպես նախկինում չդատված անձ։
Դատարանը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 1-ին մասի 4-րդ կետի համաձայն ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանի արարքում նրա պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտել խնամքին մինչև 14 տարեկան մեկ երեխայի առկայությունը՝ Սարգիս Վաչագանի Սահակյան /ծնված 10.06.2014թ./։
Դատարանը, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն` որպես ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանք է դիտել նախաքննության ընթացքում մասնակի խոստովանական ցուցմունքներով հանդես գալը, կատարվածի համար անկեղծորեն զղջալը, ինչպես նաև այն, որ նա հանդիսանում է տան միակ կերակրողը` խնամքին են գտնվում մայրը, կինը և 3-րդ կարգի հաշմանդամ եղբայրը՝ հիմք Անգեղակոթ համայնքի ղեկավար Ա.Խաչատրյանի կողմից տրված տեղեկանքը։
Դատարանն անդրադառնալով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 63-րդ հոդվածի համաձայն ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանի արարքում նրա պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքների առկայության հարցին, փաստել է, որ գործով այդպիսիք չկան։
Ելնելով գործի հանգամանքներից, հիմք ընդունելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի 1-ին կետի դրույթը, համաձայն որի` «Հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժը և քրեաիրավական ներգործության այլ միջոցները պետք է լինեն արդարացի` համապատաuխանեն հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ և բավարար լինեն նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար», ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ կետի դրույթը, համաձայն որի` «Պատժի նպատակն է վերականգնել uոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպեu նաև կանխել հանցագործությունները» և ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 2-րդ մասը` համաձայն որի` «Պատժի տեսակը և չափը որոշվում են հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանով և բնույթով, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալներով, այդ թվում` պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքներով», Դատարանը գտել է, որ ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով կատարված արարքի համար նրա նկատմամբ պետք է նշանակվի պատիժ` ազատազրկման ձևով, որը նա պետք է կրի։
Անդրադառնալով ամբաստանյալի նկատմամբ նշանակվելիք պատժատեսակի ընտրության, պատժաչափի և այդպիսին նրա կողմից կրելու հարցին, Դատարանն արձանագրել է հետևյալը.
Ինչպես նշվեց վերևում, Դատարանն անձի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս պետք է ղեկավարվի ՀՀ քրեական օրեսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածների պահանջներով` հաշվի առնելով ինչպես օրենսդրական, այնպես էլ ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից ձևավորված նախադեպային մի շարք մոտեցումներ` մասնավորապես, իր ՎԲ-142/07, ՎԲ-50/07, ՎԲ-192/07, ՎԲ-201/07, ԱՎԴ2/0059/01/08 որոշումներում քննարկվող հարցի առումով ՀՀ վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է ներքոհիշյալ իրավական դիրքորոշումները.
«ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածն ամրագրել է արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքը։ Պատիժ նշանակելիս արդարության սկզբունքը դրսևորվում է օրենքով նախատեսված մի շարք պահանջներով։ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 1-ին մասը սահմանում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվում է արդարացի պատիժ, որը որոշվում է քրեական օրենսգրքի Հատուկ մասի համապատասխան հոդվածի սահմաններում՝ հաշվի առնելով նույն օրենսգրքի Ընդհանուր մասի դրույթները։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածի համաձայն՝ հանցանք կատարած անձի նկատմամբ կիրառվող պատիժն արդարացի է, եթե համապատասխանում է հանցանքի ծանրությանը, դա կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը անհրաժեշտ և բավարար է անձին ուղղելու և նրա կողմից նոր հանցանքի կատարումը կանխելու համար։
Միևնույն ժամանակ, ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ նշանակվող պատժի նպատակն է վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները։
Պատիժ նշանակելիս հանցավորի նկատմամբ անհատական մոտեցումն անհրաժեշտ է, որպեսզի դատարանը պատժի տեսակն ու չափը ընտրելիս համոզվի, որ դրանով կհասնի պատժի վերը նշված նպատակներին, որոնք փոխկապակցված և փոխհամաձայնեցված են (մեկ նպատակը ենթադրում է մյուսները և յուրաքանչյուրի ինքնուրույն իրականացումն օժանդակում է մյուսներին)։ Այսինքն՝ պատժի նպատակներին հասնելու երաշխիք է հանցագործություն կատարած անձի նկատմամբ արդարացի, արարքի ծանրությանը և հասարակական վտանգավորությանը համապատասխան պատիժ նշանակելը։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածի 2-րդ մասի համաձայն՝ հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանը և բնույթը, հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում՝ պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքները, որոշիչ հանգամանքներ են պատժի տեսակը և չափը որոշելու հարցում։
Այլ կերպ` դատարանը պետք է բացահայտի կատարված կոնկրետ հանցանքի առանձնահատուկ հատկանիշները, որոնք կարող են ազդել հանրության համար վտանգավորության աստիճանի վրա (հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, վնասի չափը և այլն)։
Դատարանը հանրության համար վտանգավորության բնույթը որոշելու ժամանակ պետք է պարզի և հաշվի առնի նաև պաշտպանվող հասարակական հարաբերության սոցիալական նշանակությունը հանցանքի կատարման պահին»։
ՀՀ վճռաբեկ դատարանի կողմից ձևավորած վերոշարադրյալ դիրքորոշումների լույսի ներքո Դատարանը պատիժ նշանակելիս հաշվի է առնում ամբաստանյալի՝ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ և 63-րդ հոդվածներով նախատեսված պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները։ Դրանք հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել հանցագործության՝ հանրության համար վտանգավորության աստիճանի և բնույթի, հանցավորի անձնավորության մասին և այս՝ կոնկրետ, գործով անհատականացնել պատիժը։
Պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները բնութագրում են ինչպես կատարված հանցագործությունը, այնպես էլ հանցավորի անձնավորությունը։ Դրանք բարձրացնում կամ իջեցնում են անձի՝ որպես հանցավորի, հասարակական վտանգավորության աստիճանը և ազդում են պատժի վրա։
Քրեական օրենքի ընդհանուր մասի վերը թվարկված դրույթներից հետևում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ պատժատեսակի և պատժաչափի վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա՝ նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը։
Այլ կերպ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի ընդհանուր մասի վերը թվարկված դրույթներից և Վճռաբեկ դատարանի իրավական դիրքորոշումներից հետևում է, որ հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ պատժաչափի նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա՝ օրինականության, արդարության, պատասխանատվության անհատականացման և մարդասիրության սկզբունքներին համապատասխան, նպատակ ունենալով ապահովելու ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ հոդվածների պահանջները։
Քննված քրեական գործով Դատարանը փաստել է, որ ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանը բնութագրվում է միայն դրական հատկանիշներով։
Բացի այդ, Դատարանը կարևորել է այն փաստը, որ ամբաստանյալի արարքում ի սպառ բացակայում է պատասխանատվությունը և պատիժը ծանրացնող հանգամանքները։
Դատարանը գտել է, որ վերը շարադրված բոլոր հիմնավորումների համակցությունն օբյեկտիվ հիմք են ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով համաչափ պատիժ սահմանելու համար, քանի որ Դատարանը գալիս է այն եզրահանգման, որ դատարանի նշված մոտեցումը լիովին կարող է ապահովել պատժի նշանակման, հանցավորներին ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու օրենսդրական նպատակները։
Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ Դատարանն ամբաստանյալ Վաչագան Սահակյանի նկատմամբ պատիժ նշանակելիս, պահպանելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքները, ինչպես նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ և 48-րդ հոդվածների պահանջները` բավարար չափով հաշվի առնելով ամբաստանյալի կողմից կատարված հանցագործության բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, վերջինիս անձը բնութագրող տվյալները, նրա պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայության պայմաններում հանգելով ճիշտ եզրահանգման` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 268-րդ հոդվածի 1-ին մասի սանկցիայի շրջանակներում նշանակել է արդարացի և համաչափ պատիժ, ուստի մեղադրողի վերաքննիչ բողոքն այդ առումով նույնպես պետք է մերժել:
Միևնույն ժամանակ Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ գործը քննելիս և լուծելիս Դատարանի կողմից քրեադատավարական իրավունքի այնպիսի էական խախտումներ, որոնք ազդել կամ կարող էին ազդել սույն գործով ճիշտ որոշում կայացնելու վրա` թույլ չեն տրվել:
Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանը գտնում է, որ սույն գործի շրջանակներում Դատարանի կողմից կայացվել է գործն ըստ էության ճիշտ լուծող դատական ակտ, այն օրինական է, հիմնավորված և պատճառաբանված, ուստի պետք է թողնել օրինական ուժի մեջ:
Ելնելով վերոգրյալներից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-394-րդ հոդվածներով, Վերաքննիչ դատարանը

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2014 թվականի հոկտեմբերի 28-ի դատավճիռը քրեական գործով ըստ մեղադրանքի` Վաչագան Սամվելի Սահակյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 266-րդ հոդվածի 1-ին մասով և 268-րդ հոդվածի 1-ին մասով, թողնել օրինական ուժի մեջ, իսկ մեղադրողի վերաքննիչ բողոքը` մերժել:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ վճռաբեկ դատարան՝ այն հրապարակելու պահից մեկամսյա ժամկետում։

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ ստորագրություն
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ՝ ստորագրություններ
Իսկականի հետ ճիշտ է՝

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ՝ Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ
























ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Ա.ԽԱՉԱՏՐՅԱՆ


ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Տ.ՍԱՀԱԿՅԱՆ


Ա.ԴԱՆԻԵԼՅԱՆ