ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅՈՒՆ
ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆ


Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջաների ԵԿԴ/0102/01/14
ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի
դատարանի դատավճիռը կայացրած դատարանի
կազմը նախագահող դատավոր` Մ.Մարտիրոսյան



Ո Ր Ո Շ ՈՒ Մ
ՀԱՆՈՒՆ ՀԱՅԱՍՏԱՆԻ ՀԱՆՐԱՊԵՏՈՒԹՅԱՆ


06 նոյեմբերի 2014թ. ք.Երևան

ՀՀ ՎԵՐԱՔՆՆԻՉ ՔՐԵԱԿԱՆ ԴԱՏԱՐԱՆԸ /այսուհետ նաև`
Վերաքննիչ դատարան/ ՀԵՏԵՎՅԱԼ ԿԱԶՄՈՎ`

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ. ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ
ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ս. ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ
Ա.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ

ՔԱՐՏՈՒՂԱՐՈՒԹՅԱՄԲ` Ռ.ԴԱՎՈՅԱՆԻ
Մ.ՄԵԼՔՈՆՅԱՆԻ
Ա.ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆԻ
ՄԱՍՆԱԿՑՈՒԹՅԱՄԲ`
ՄԵՂԱԴՐՈՂՆԵՐ` Գ.ՄԱՆՈՒԿՅԱՆԻ
Ա.ԳՐԻԳՈՐՅԱՆԻ

ՊԱՇՏՊԱՆ` Ա.ՀՈՎՍԵՓՅԱՆԻ

ՏՈՒԺՈՂՒ ԻՐԱՎԱՀԱՋՈՐԴ` Վ.ՀՈՎՀԱՆՆԻՍՅԱՆԻ
ԱՄԲԱՍՏԱՆՅԱԼ` Հ.ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆԻ

դռնբաց դատական նիստում Երևան քաղաքի դատախազության դատախազ Գ.Մանուկյանի վերաքննիչ բողոքի հիման վրա վճռաբեկության կարգով քննության առնելով քրեական գործն ըստ մեղադրանքի Հայկազ Արամի Համբարձումյանի` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով.

Պ Ա Ր Զ Ե Ց


1/. Գործի դատավարական նախապատմությունը և փաստական հանգամանքները.

Թիվ 60108414 քրեական գործը ՀՀ ոստիկանության ՔԳՎ Երևան քաղաքի քննչական վարչության ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների քննության բաժնում հարուցվել է 2014թ. ապրիլի 28-ին` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, Հայկազ Արամի Համբարձումյանի կողմից Մարգարիտա Անուշավանի Բաբախանյանին վրաերթի ենթարկելու և վերջինիս անզգուշությամբ մահ պատճառելու դեպքի առթիվ։
Ամբաստանյալ Հայկազ Արամի Համբարձումյանին նախաքննության մարմնի կողմից 23.06.2014թ. մեղադրանք է առաջադրվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով այն բանի համար, որ նա, 2014թ. ապրիլի 25-ին, ժամը 22.15-ի սահմաններում, իր անձնական օգտագործման <<Օպել-Վեկտրա>> մակնիշի 28 FF 028 պ/հ ավտոմեքենան վարել է Երևան քաղաքի Հերացի փողոցի կողմից Կորյուն փողոցով դեպի Չարենց փողոցի կողմը, մոտ 50-60 կմ/ժամ արագությամբ, իր ուղեմասի ձախ շարքով։ Հասնելով Կորյուն և Նալբանդյան փողոցների խաչմերուկին՝ թույլ է տվել ՃԵԿ-ի 103 կետի և <<Ճանապարհային երթևեկության անվտանգության ապահովման մասին>> ՀՀ օրենքի 23 հոդվածի 3-րդ մասի պահանջներին հակասող գործողություններ, այն է՝ ուշադրությունը շեղել է երթևեկությունից, ժամանակին միջոցներ չի ձեռնարկել և հնարավորություն չի տվել չկարգավորվող հետիոտնային անցումով, իր ընթացքի ուղղությամբ աջից դեպի ձախ ճանապարհը հատող հետիոտն Մարգարիտա Անուշավանի Բաբախանյանին դուրս գալու վտանգավոր գոտուց, տեխնիկական տեսակետից ստեղծել է վթարային իրադրություն, որի արդյունքում ավտոմեքենայի առջևի կենտրոնական մասով վրաերթի է ենթարկել վերջինիս, ինքն իրեն զրկել այն կանխելու տեխնիկական հնարավորությունից, անզգուշությամբ պատճառել նրան մարմնական վնասվածքներ, որն էլ 28.04.2014թ. հիվանդանոցում, առանց գիտակցության գալու, մահացել է։>>։
2014թ. հունիսի 26-ին քրեական գործը մեղադրական եզրակացությամբ ուղարկվել է Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարան /այսուհետ` Դատարան/։
Դատաքննությունը անց է կացվել արագացված կարգի կիրառմամբ:
Կատարած հանցագործության համար Դատարանի 04.08.2014թ. դատավճռով Հայկազ Արամի Համբարձումյանը մեղավոր է ճանաչվել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով և դատապարտվել է ազատազրկման 2 /երկու/ տարի ժամկետով` տրանսպորտային միջոցներ վարելու իրավունքից զրկելով` երկու տարի ժամկետով։
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ ամբաստանյալ Հայկազ Արամի Համբարձումյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չի կիրառվել և սահմանվել է փորձաշրջան` 2 /երկու/ տարի ժամկետով։
Խափանման միջոց չհեռանալու մասին ստորագրությունը թողնվել է անփոփոխ` մինչև դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելը։
Վճռվել է` դատավճռի օրինական ուժի մեջ մտնելուց հետո, 2014թ. մայիսի 30-ի որոշմամբ իրեղեն ապացույցներ ճանաչված, Մարգարիտա Բաբախանյանի վերնազգեստը, կոշիկները և պայուսակը վերադարձնել տուժողի իրավահաջորդ Վարդիթեր Հովհաննիսյանին։ Թիվ ԵԿԴ/0102/01/14 քրեական գործը Վերաքննիչ դատարանի դատավոր Մ.Պետրոսյանին և կոլեգիալ կազմում ընդգրկված դատավորներին է հանձնվել 16.09.2014թ. և Վերաքննիչ դատարանի 19.09.2014թ. որոշմամբ վերաքննիչ բողոքն ընդունվել է վարույթ:

2/. Վերաքննիչ բողոքի հիմքերը, փաստարկները և պահանջը.

Բողոքի հեղինակը` մեղադրող Գ.Մանուկյանը, գտել է, որ Դատարանի 2014 թվականի օգոստոսի 4-ի դատավճիռը պատժի մասով ենթակա է բեկանման և փոփոխման` հետևյալ պատճառաբանությամբ.
Ըստ բողոքաբերի` Դատարանը Հայկազ Համբարձումյանի նկատմամբ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելով խախտել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ և 70-րդ հոդվածների պահանջները և թույլ է տվել դատական սխալ` նյութական իրավունքի այնպիսի խախտում, որն ազդել է գործի ելքի վրա:
Բողոքաբերը հղում կատարելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ, 61-րդ և 70-րդ հոդվածների պահանջներին, նշել է, որ Դ.Հովհաննիսյանի վերաբերյալ գործով որոշման մեջ Վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել այն մասին, որ <<(...) պատիժը կարող է պայմանականորեն չկիրառվել, եթե առկա է դատարանի համոզվածությունը, վստահությունն առանց ռեալ (իրական) պատիժ կրելու դատապարտյալի ուղղվելու հնարավորության մասին։ Դատարանը նման հետևության հանգում է միայն օբյեկտիվ գոյություն ունեցող տվյալների վերլուծության հիման վրա, որոնք բնութագրում են արարքը, հանցավորի անձը և վկայում են պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմքերի առկայության մասին։
(...) Չնայած պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված՝ ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների, այնպես էլ անձանց շրջանակի որևէ սահմանափակում չի նախատեսել, դատարանը պարտավոր է, ղեկավարվելով ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով նախատեսված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, հաշվի առնել նաև հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը։ Դատարանի կողմից նշանակվող պատժի արդարացիության հիմնական պահանջն այն է, որ պատիժը պետք է համապատասխանի հանցագործության վտանգավորության աստիճանին ու բնույթին։
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու համար կարևոր նշանակություն ունեն հանցագործության կատարման հանգամանքները, եղանակը, գործիքներն ու միջոցները, մեղքի ձևը, հանցավորի կողմից այդ հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքները նախատեսելու բնույթն ու աստիճանը>> (տե՛ս Դավիթ Դոբերտի Հովհաննիսյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի դեկտեմբերի 18-ի թիվ ԵԱՔԴ/0078/01/09 որոշման 11-12-րդ կետերը)։
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի և բնույթի վերաբերյալ դիրքորոշում Վճռաբեկ դատարանն արտահայտել է Դ.Մադաթյանի գործով որոշման մեջ, որի համաձայն` <<Արարքի հանրային վտանգավորության բնույթը հանցագործության որակական կողմն է, այն որոշվում է մեղքի ձևի և տեսակի, հանցագործության նպատակի և շարժառիթի, ինչպես նաև քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության՝ հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակության վերաբերյալ փաստական տվյալների ամբողջությամբ։
Արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանի որոշման ժամանակ դատարանը պետք է բացահայտի կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը, հանցագործության կատարման եղանակը, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը, հանցակցության դեպքում՝ հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը>> (տե՛ս Գարուշ Լորիկի Մադաթյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2009 թվականի փետրվարի 17-ի թիվ ԵՇԴ/0029/01/08 որոշման 14-րդ կետը)։
Գ.Մադաթյանի գործով որոշմամբ ձևավորված իրավական դիրքորոշման համատեքստում զարգացնելով Դ.Հովհաննիսյանի գործով արտահայտված իրավական դիրքորոշումը՝ Վճռաբեկ դատարանը Վ.Բեգյանի գործով որոշմամբ արձանագրել է, որ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցի լուծման ժամանակ դատարանը, ի թիվս այլ հանգամանքների, պետք է հաշվի առնի կատարված արարքի հանրային վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը։ Այլ խոսքով` պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցի լուծման ժամանակ դատարանը, ի թիվս այլ հանգամանքների, պետք է հաշվի առնի՝
ա) կատարված հանցագործության նպատակն ու շարժառիթը,
բ) քրեական օրենսդրությամբ պահպանվող հասարակական հարաբերության` հանցանքի կատարման պահին ունեցած սոցիալական նշանակությունը,
գ) կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափը,
դ) հանցագործության կատարման եղանակը,
ե) հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճանը,
զ) հանցակցության դեպքում` հանցավորի կատարած արարքը և հանցագործությանը նրա մասնակցության աստիճանը (տե՛ս Վանյա Ր-աֆիկի Բեգյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2013 թվականի հոկտեմբերի 18-ի թիվ ՏԴ/0018/01/13 որոշման 14-րդ կետը)։
Արամ Սահակյանի վերաբերյալ գործով որոշմամբ ՀՀ վճռաբեկ դատարանն իրավական դիրքորոշում է ձևավորել առ այն, որ <<(...) ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցակազմի սուբյեկտիվ կողմի բնութագրիչ առանձնահատկությունն այն է, որ հանցանք կատարող անձը հասկանում է, որ իր գործողությունների (անգործության) արդյունքում կարող է հանրության համար վտանգավոր հետևանքներ առաջանան, այսինքն` նա գիտակցում է, որ իր կողմից թույլ տված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման արդյունքում հնարավոր է տեղի ունենա վթար և մարդու (մարդկանց) կյանքին կամ առողջությանը հասցվի վնաս, սակայն, ցուցաբերելով հանցավոր անզգուշություն, այնուամենայնիվ, թույլ է տալիս նշված խախտումը` հույս ունենալով խուսափել հնարավոր ծանր հետևանքների առաջացումից։
Օբյեկտիվ կողմից նշված արարքը դրսևորվում է ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտմամբ, որոնցից առավել կոպիտ խախտումներն ամրագրված են Վարչական իրավախախտումների վերաբերյալ ՀՀ օրենսգրքում։
(...) Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի վերաբերյալ գործերով պատժի տեսակ և չափ ընտրելիս դատարանները պետք է հաշվի առնեն հանցագործության կատարման եղանակը և հանգամանքները, հանցագործության կատարման մեջ ամբաստանյալի մեղավորության աստիճանը, հանցանքը կատարելուն նպաստող պայմանները, ինչպես նաև հանցանքի կատարումից հետո հանցավորի դրսևորած վարքագիծը։
Վճռաբեկ դատարանն ընդգծում է, որ վերոնշյալ գործերով դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն տրանսպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթին, որի արդյունքում տեղի է ունեցել հանցագործությունը։ Բացի այդ, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ տրանսպորտային միջոցը վարողի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը կարևոր նշանակություն ունի նաև հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին ճիշտ պատկերացում կազմելու համար>> (տե՛ս Արամ Սերյոժայի Սահակյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2010 թվականի օգոստոսի 27-ի թիվ ԳԴ1/0003/01/10 որոշման 19-20-րդ կետերը)։
Վերահաստատելով և զարգացնելով Ա.Սահակյանի գործով որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները, Էդմոն Ասատրյանի գործով որոշմամբ Վճռաբեկ դատարանը սահմանել է, որ <<15. ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով տրանսպորտային միջոցի վարորդի կողմից թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը ճիշտ գնահատելու համար պետք է առանձնակի ուշադրություն դարձվի կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքին>>:
Վճռաբեկ դատարանի վերոգրյալ դիրքորոշումը պայմանավորված է նրանով, որ թեև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ հանցավորի կողմից դրսևորվում է անզգուշություն, այլ խոսքով` արարքի սուբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է անզգուշությամբ, սակայն ճանապարհային երթևեկության և տրանսպորտային միջոցների շահագործման կանոնները հաճախ խախտվում են գիտակցաբար: Ընդ որում, վարորդը, ելնելով կոնկրետ իրադրությունից, իր վարած տրանսպորտային միջոցի առանձնահատկություններից և այլ հանգամանքներից, երբեմն նաև գիտակցում է, որ իր կողմից ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտում թույլ տալու դեպքում մարդու /մարդկանց/ կյանքի կամ առողջության համար վտանգ կառաջացնի, սակայն, ցուցաբերելով հանցավոր անզգուշություն, այնուամենայնիվ թույլ է տալիս նշված խախտումը:
/…/
17. /…/ Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ դրսևորված անզգույշ մեղքի վերոգրյալ տարատեսակները, ելնելով գործի փաստական հանգամանքների առանձնահատկություններից, տարբեր կերպ են բնորոշում հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության աստիճանը։ Այսպես` հանցավոր անփութության դեպքում անձը չի նախատեսում իր արարքի արդյունքում ծանր հետևանքների առաջացման հնարավորությունը, հետևաբար չի գիտակցում նաև իր կողմից տվյալ իրադրությունում թույլ տրված խախտման վտանգավորությունը։ Մինչդեռ հանցավոր ինքնավստահության դեպքում անձը գիտակցում է, որ իր կողմից թույլ տրված խախտման արդյունքում կարող են վտանգավոր հետևանքներ առաջանալ, այսինքն` նա գիտակցում է իր արարքի վտանգավորությունը և, չնայած դրան, թույլ է տալիս նշված խախտումը, ինչը վկայում է հանցավորի անձնավորության և կատարված հանցագործության վտանգավորության առավել բարձր աստիճանի մասին։
18. Վերոգրյալով պայմանավորված` Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը ճիշտ գնահատելու և որպես արդյունք հանցավորի նկատմամբ քրեաիրավական ներգործության համաչափ միջոց կիրառելու համար դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն այն հանգամանքին, թե տրանսպորտային միջոցի վարորդը ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտումն արդյոք գիտակցաբար է թույլ տվել։ Բացի այդ, դատարանները պետք է գնահատեն, թե տվյալ խախտման արդյունքում, ինչպես ընդհանուր առմամբ, այնպես էլ կոնկրետ իրադրությունում որքանով էր հավանական ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու հնարավորությունը և որքանով էր ակնհայտ տրանսպորտային միջոցը վարողի համար իր կողմից թույլ տված խախտման և հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման միջև պատճառական կապի զարգացման հավանականությունը։ Այլ խոսքով` համապատասխան գնահատականի պետք է արժանացվի կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը։
Ուստի, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ առանց նշված հանգամանքների գնահատման հնարավոր չէ ճիշտ պատկերացում կազմել ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին>>: /տես Էդմոն Գարասիմի Ասատրյւանի գործով Վճռաբեկ դատարանի թիվ ԵԷԴ/0201/01/11 որոշման 15-18-րդ կետերը/
Վերջին երեք գործերով արտահայտած իրավական դիրքորոշումներում վճռաբեկ դատարանը պահպանել և հետևողականորեն զարգացրել է պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու ինստիտուտի վերաբերյալ նախադեպային դիրքորոշումները` դրա կիրառումը պայմանավորելով արարքի կոնկրետ հանգամանքներով և այն կատարողի անձը բնութագրող տվյալներով։ Վճռաբեկ դատարանը քննարկվող ինստիտուտի վերաբերյալ արտահայտված և հանցագործությունների բոլոր տեսակներին վերաբերելի իրավական դիրքորոշումները դրանցում մասնավորեցրել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների նկատմամբ` առավել հստակեցնելով, թե դրանց կատարման համար պատիժ նշանակելիս այն կրելու հարցը լուծելիս տվյալ հանցատեսակին բնորոշ ինչ առանձնահատկությունների պետք է ուշադրություն դարձնել։
Բողոքաբերը գտել է, ո Դատարանը ամբաստանյալ Հայկազ Համբարձումյանի կողմից պատժի կրման անհրաժեշտության հարցը քննարկելիս, հակառակ վերը շարադրված և վերլուծված՝ միմյանց փոխլրացնող իրավական դիրքորոշումների, պատշաճ գնահատականի չի արժանացրել կատարված արարքի բնույթն ու վտանգավորության աստիճանը, արարքի և դրա հանրորեն վտանգավոր հետևանքների նկատմամբ ամբաստանյալի հոգեբանական վերաբերմունքը։
Ըստ բողոքաբերի` Դատարանն անտեսել է այն հանգամանքը, որ Հայկազ Համբարձումյանը ոչ միայն ուշադրությունը շեղել է երթևեկությունից, այլև նկատելով իր ընթացագոտին չկարգավորվող հետիոտնային անցումով հատող հետիոտն Աարգարիտա Բաբախանյանին, միջոցներ չի ձեռնարկել և հնարավորություն չի տվել հետիոտնին դուրս գալ վտանգավոր գոտուց։ Այսինքն` Հայկազ Համբարձումյանը նախատեսել է իր գործողությունների հետևանքով հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման՝ տուժողին վթարի ենթարկելու պոտենցիալ հնարավորությունը, սակայն առանց բավարար հիմքերի, անհիմն ինքնավստահությամբ հույս է ունեցել խուսափել դրանից։ Ավելի պարզ՝ Հայկազ Համբարձումյանի արարքի սուբյեկտիվ կողմը բնութագրվում է հանցավոր ինքնավստահությամբ, որը մեղքի անզգույշ տեսակի առավել վտանգավոր ենթատեսակն է:
Այսպիսով, գործի վերը շարադրած հանգամանքներում ամբաստանյալ Հայկազ Համբարձումյանի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի անհիմն կիրառմամբ հանգեցրել է ամբաստանյալի նկատմամբ անարդարացի պատժի նշանակման, ուստի ղեկավարվելով ՀՀ Սահմանադրության 103-րդ հոդվածի 5-րդ կետով, ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 54 հոդվածի 1֊ին մասի 11-րդ կետով, 287-րդ հոդվածով,376-381, 395 հոդվածի 1-ին մասի 2-րդ, 4-րդ կետերով, 399 հոդվածով, բողոք բերած անձը Վերաքննիչ դատարանին խնդրել է`
<<Վերաքննիչ բողոքն ընդունել վարույթ, մասնակիորեն` պատժի մասով բեկանել և փոփոխել Հայկազ Համբարձումյանի վերաբերյալ Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարանի 04.08.2014թ. թիվ ԵԿԴ-0102/01/14 գործով կայացված դատավճիռը, վերջինիս նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիայի շրջանակներում նշանակել կատարված հանցագործության բնույթին, հասարակական վտանգավորությանը և անձը բնութագրող տփալներին համաչափ պատիժ` առանց ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման>>։

4.Վերաքննիչ դատարանի պատճառաբանությունները և եզրահանգումները.

Վերաքննիչ դատարանը ստուգելով գործի փաստական հանգամանքների բացահայտման ու քրեական օրենքի կիրառման ճշտությունը, ինչպես նաև գործը քննելիս և լուծելիս քրեադատավարական օրենքի նորմերի պահպանումը, լսելով մեղադրողի հիմնավորումները վերաքննիչ բողոքի կապակցությամբ, պաշտպանի և ամբաստանյալի պատասխանները բողոքի դեմ, տուժողի իրավահաջորդի դիրքորոշումը, ներկայացված վերաքննիչ բողոքի հիմքերի ու հիմնավորումների սահմաններում վերլուծելով քրեական գործի նյութերը, հանգում է այն հետևության, որ մեղադրողի վերաքննիչ բողոքը պետք է մերժել` հետևյալ պատճառաբանությամբ.
Վերաքննիչ դատարանը վերաքննիչ բողոքում բարձրացված և վերլուծման ենթակա հարցերին անդրադառնալուց առաջ անհրաժեշտ է համարում արձանագրել հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 385-րդ հոդվածի 1-ին մասի համաձայն` Վերաքննիչ դատարանը դատական ակտը վերանայում է վերաքննիչ բողոքի հիմքերի և հիմնավորումների սահմաններում:
Նույն հոդվածի 3-րդ մասի համաձայն` վերաքննիչ դատարանում բողոքի քննության ժամանակ առաջին ատյանի դատարանում հաստատված փաստական հանգամանքներն ընդունվում են որպես հիմք, բացառությամբ այն դեպքի, երբ բողոքում վիճարկվում է որևէ փաստական հանգամանք և Վերաքննիչ դատարանը հանգում է այն եզրակացության, որ տվյալ փաստական հանգամանքի վերաբերյալ եզրակացության հանգելիս առաջին ատյանի դատարանն այն ճիշտ չի գնահատել:
Ամբաստանյալ Հայկազ Արամի Համբարձումյանի կողմից ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով նախատեսված հանցանքը կատարելը և նրա մեղքը դատավարության որևէ մասնակցի կողմից չի վիճարկվում:
Չի վիճարկվում նաև առաջին ատյանի դատարանի դատավճռով հաստատված ճանաչված որևէ փաստական հանգամանք, մեղադրողը միայն պատճառաբանելով, որ ամբաստանյալ Հայկազ Արամի Համբարձումյանի ուղղվելը հնարավոր չէ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ երկու տարի ժամկետով ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով, խնդրել է վերջինիս նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասի սանկցիայի շրջանակներում նշանակել կատարված հանցագործության բնույթին, հասարակական վտանգավորությանը և անձը բնութագրող տվյալներին համաչափ պատիժ` առանց ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառման:
Նկատի առնելով վերոգրյալը` Վերաքննիչ դատարանը ամբաստանյալ Հայկազ Արամի Համբարձումյանին մեղսագրված հանցանքի հիմնավորվածությունը քննության առարկա չի դարձնում:
Սույն գործով Վերաքննիչ դատարանի առջև բարձրացված իրավական հարցը հետևյալն է.
Հիմնավորված է արդյոք ամբաստանյալ Հայկազ Արամի Համբարձումյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու վերաբերյալ Դատարանի հետևությունները.
Ըստ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածների դրույթների` հանցագործության համար մեղավոր ճանաչված անձի նկատմամբ ինչպես պատժատեսակի և պատժաչափի, այնպես էլ նշանակված պատիժը կրելու նպատակահարմարության վերաբերյալ դատարանի կողմից կայացված որոշումը պետք է հիմնված լինի կատարած հանցագործության, դրա առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հագամանքների, հանցավորի անձի, պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող կամ ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա` նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը: Պատիժ նշանակելիս և այն կրելու նպատակահարմարության հարցը քննարկելիս դատարանը հաշվի է առնում նաև ՀՀ քրեական օրենսգրքի 62-րդ և 63-րդ հոդվածներով նախատեսված պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները:
ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի համաձայն`
<<1. Եթե դատարանը, կալանքի, ազատազրկման կամ կարգապահական գումարտակում պահելու ձևով պատիժ նշանակելով, հանգում է հետևության, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց պատիժը կրելու, ապա կարող է որոշում կայացնել այդ պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու մասին:
2. Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելիս դատարանը հաշվի է առնում հանցավորի անձը բնութագրող տվյալները, պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող և ծանրացնող հանգամանքները: /…/>>:
Պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հետ կապված ՀՀ քրեական օրենսգիրքը ինչպես հանցագործությունների տեսակների, հանցավոր արարքի վտանգավորության աստիճանի ու բնույթի, այնպես էլ անձանց շրջանակի հետ կապված հատուկ սահմանափակում չի նախատեսել:
Այսինքն, օրենսդիրը պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հիմք է համարում դատարանի համոզվածությունը, որ դատապարտյալի ուղղվելը հնարավոր է առանց որոշակի պատժատեսակները ռեալ կիրառելու:
Վերաքննիչ դատարանը քննության առնելով մեղադրողի վերաքննիչ բողոքի փաստարկներն, որով վերջինս ըստ էության վիճարկում է ամբաստանյալ Հայկազ Համբարձումյանի կողմից կատարած արարքի բնույթն ու հասարակական վտանգավորության աստիճանը և գտնում, որ Դատարանը ամբաստանյալի նկատմամբ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու միջոցով խախտել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ, 48-րդ և 61-րդ հոդվածների պահանջները, գտնում է, որ բերված պատճառաբանություններն անհիմն են` նկատի ունենալով հետևյալը.
ՀՀ Վճռաբեկ դատարանը Ա.Սահակյանի գործով 27.08.2010թ. թիվ ԳԴ1/0003/01/10 նախադեպային որոշմամբ արտահայտել է հետևյալ իրավական դիրքորոշումը.
<<(…) Զարգացնելով Ա.Սահակյանի գործով որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումները` Վճռաբեկ դատարանը Է.Ասատրյանի գործով որոշման մեջ շեշտել է, որ /…/ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը ճիշտ գնահատելու և որպես արդյունք հանցավորի նկատմամբ քրեաիրավական ներգործության համաչափ միջոց կիրառելու համար դատարանները հատուկ ուշադրություն պետք է դարձնեն այն հանգամանքին, թե տրանսպորտային միջոցի վարորդը ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտումն արդյոք գիտակցաբար է թույլ տվել: Բացի այդ, դատարանները պետք է գնահատեն, թե տվյալ խախտման արդյունքում, ինչպես ընդհանուր առմամբ, այնպես էլ կոնկրետ իրադրությունում որքանով էր հավանական ճանապարհային երթևեկության մասնակիցների կյանքին կամ առողջությանը վնաս պատճառելու հնարավորությունը և որքանով էր ակնհայտ տրանսպորտային միջոցը վարողի համար իր կողմից թույլ տրված խախտման և հանրորեն վտանգավոր հետևանքների առաջացման միջև պատճառական կապի զարգացման հավանականությունը: Այլ խոսքով` համապատասխան գնահատականի պետք է արժանացվի կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի և դրա հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը:
Ուստի, Վճռաբեկ դատարանը գտնում է, որ առանց նշված հանգամանքների գնահատման հնարավոր չէ ճիշտ պատկերացում կազմել ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին (տե՛ս Էդմոն Գարասիմի Ասատրյանի գործով Վճռաբեկ դատարանի 2012 թվականի օգոստոսի 24-ի թիվ ԵԷԴ/0201/01/11 որոշման 15-18-րդ կետերը):
Հիմք ընդունելով վերոշարադրյալը` Վճռաբեկ դատարանը վերահաստատում է իր դիրքորոշումն առ այն, որ յուրաքանչյուր գործով նշանակված պատժի կրման նպատակահարմարության հարցը լուծելու վերաբերյալ դատարանի որոշումը, ի թիվս այլ հանգամանքների (կատարված հանցագործությամբ պատճառված վնասի չափ, հանցավոր մտադրության իրականացման աստիճան և այլն) պետք է հիմնված լինի կատարված հանցագործության առանձնահատկությունների, գործի կոնկրետ հանգամանքների, հանցավորի անձի, նրա պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող ու ծանրացնող հանգամանքների բազմակողմանի գնահատման վրա՝ արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքներին համապատասխան՝ նպատակ ունենալով ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածի 2-րդ մասում նշված պատժի նպատակների իրագործման հնարավորությունը:
Միևնույն ժամանակ, Վճռաբեկ դատարանը փաստում է, որ ճանապարհատրանսպորտային հանցագործությունների վերաբերյալ գործերով հանցավորի անձնավորության և հանցագործության` հանրության համար վտանգավորության աստիճանի մասին ճիշտ պատկերացում կազմել և որպես հետևանք՝ քրեաիրավական ներգործության համաչափ միջոց կիրառել հնարավոր չէ, առանց բացահայտելու թույլ տրված ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտման բնույթը և կատարված հանրորեն վտանգավոր արարքի, դրա հետևանքների նկատմամբ հանցավորի դրսևորած հոգեբանական վերաբերմունքը: Բացի այդ, պատժի նպատակների իրագործման տեսանկյունից Վճռաբեկ դատարանը հատկապես կարևորում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածով նախատեսված հանցագործության կատարումից անմիջապես հետո հանցավորի դրսևորած վարքագծի գնահատումը: /…/>>:
Վերոգրյալ հոդվածների բովանդակային վերլուծության և ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի` Ա.Սահակյանի գործով կայացված նախադեպային որոշմամբ արտահայտված իրավական դիրքորոշումների լույսի ներքո ուսումնասիրելով սույն քրեական գործի նյութերը, ակնհայտ է դառնում, որ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով մեղադրվող ամբաստանյալ Հայկազ Արամի Համբարձումյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով նշանակված պատիժը պայմանականորեն չկիրառելու հարցը քննելիս, Դատարանը ղեկավարվել է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 61-րդ հոդվածով սահմանված պատիժ նշանակելու ընդհանուր սկզբունքներով, հաշվի է առել նրա կողմից կատարած հանցանքի` հանրության համար վտանգավորության աստիճանն ու բնույթը, անձը բնութագրող տվյալները, այդ թվում` պատասխանատվությունն ու պատիժը մեղմացնող հանգամանքները, մասնավորապես այն, որ Հ.Համբարձումյանը նախկինում դատված չի եղել, բնութագրվում է դրական, իրեն վերագրվող արարքը կատարելուց անմիջապես հետո դեպքի վայրը չի թողել և փախուստի չի դիմել, իրեն լիովին մեղավոր է ճանաչել, տվել է ճշմարտացի, ինքնախոստովանական ցուցմունքներ, անկեղծորեն զղջացել է կատարածի համար, հանցագործությամբ պատճառված գույքային վնասը կամովին հատուցել է, տուժողի իրավահաջորդի հետ հաշտվել են և պատասխանատվությունն ու պատիժը ծանրացնող հանգամանքների բացակայության պայմաններում իրավացիորեն հանգել է ճիշտ հետևության` գտնելով, որ ամբաստանյալ Հայկազ Համբարձումյանի կողմից կատարված հանցագործության հանրության համար վտանգավորության աստիճանը նվազել է և սույն գործով նրա ուղղվելը հնարավոր է առանց ազատազրկման ձևով պատիժ կրելու:
Անդրադառնալով մեղադրողի կողմից ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի` Դ.Հովհաննիսյանի վերաբերյալ 18.12.2009թ. թիվ ԵԱՔԴ/0078/01/09, Գ.Մադաթյանի վերաբերյալ 17.02.2009թ. թիվ ԵՇԴ/0029/01/08, Վ.Բեգյանի վերաբերյալ 18.10.2013թ. թիվ ՏԴ/0018/01/13 և Ա.Առաքելյանի վերաբերյալ 13.09.2013թ. թիվ ԵԱՆԴ/0122/01/12 նախադեպային որոշումները սույն գործի շրջանակներում կիրառելու վերաբերյալ ներկայացրած փաստարկներին, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է հետևյալը.
ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 8-րդ հոդվածի 4-րդ մասի համաձայն.
<<Որոշակի փաստական հանգամանքներ ունեցող գործով վճռաբեկ դատարանի կամ Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանի դատական ակտի հիմնավորումները, այդ թվում` օրենքի մեկնաբանությունները, պարտադիր են դատարանի համար նույնանման փաստական հանգամանքներով գործի քննության ժամանակ, բացառությամբ այն դեպքի, երբ վերջինս ծանրակշիռ փաստարկների մատնանշմամբ հիմնավորում է, որ դրանք կիրառելի չեն տվյալ փաստական հանգամանքների նկատմամբ>>, մինչդեռ, վերաքննիչ բողոքի ուսումնասիրությունից ակնհայտ է դառնում, որ մեղադրողի կողմից չի մատնանշվել այնպիսի ծանրակշիռ փաստարկներ, որով կհիմնավորվեր, որ իր կողմից վկայակոչված ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումները որևէ նույնականություն կամ նմանություն ունեն սույն գործի փաստական հանգամանքների նկատմամբ, հետևաբար, մեղադրողի վերաքննիչ բողոքում վկայակոչված ՀՀ Վճռաբեկ դատարանի նախադեպային որոշումները կիրառելի չեն սույն գործի շրջանակներում:
Այսպիսով, Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ ամբաստանյալ Հ.Համբարձումյանի պատասխանատվությունը և պատիժը մեղմացնող հանգամանքներն իրական են, գործով ձեռք բերված ապացույցները հաստատում են դրանց առկայությունը, այդպիսիք ողջամտորեն նվազեցնում են ամբաստանյալ Հ.Համբարձումյանի կողմից կատարած հանցագործության` հանրային վտանգավորության աստիճանը, որի պայմաններում հանգում է այն հետևության, որ Դատարանի կողմից ամբաստանյալ Հայկազ Արամի Համբարձումյանի նկատմամբ ազատազրկման ձևով ձևով նշանակված պատիժը ՀՀ քրեական օրենսգրքի 70-րդ հոդվածի կիրառմամբ պայմանականորեն չկիրառելը բխում է ՀՀ քրեական օրենսգրքի 10-րդ հոդվածով ամրագրված արդարության և պատասխանատվության անհատականացման սկզբունքից, համապատասխանում է կատարված հանցանքի ծանրությանը, այն կատարելու հանգամանքներին, հանցավորի անձնավորությանը, անհրաժեշտ ու բավարար է նրան ուղղելու և նոր հանցագործությունները կանխելու համար և կարող է ապահովել ՀՀ քրեական օրենսգրքի 48-րդ հոդվածով նախատեսված պատժի նպատակները, այն է` վերականգնել սոցիալական արդարությունը, ուղղել պատժի ենթարկված անձին, ինչպես նաև կանխել հանցագործությունները:
Վերաքննիչ դատարանն արձանագրում է, որ Դատարանի կողմից թույլ չի տրվել նյութական իրավունքի նորմերի այնպիսի խախտումներ, ինչը կարող էր հիմք հանդիսանալ մեղադրողի վերաքննիչ բողոքը բավարարելու և Երևանի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 04.08.2014 թվականի դատավճիռն` ամբաստանյալ Հ.Համբարձումյանի նկատմամբ նշանակված պատժի մասով փոփոխելու համար:
Ելնելով վերոգրյալից և ղեկավարվելով ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքի 393-394-րդ, 402-րդ հոդվածներով, Վերաքննիչ դատարանը`

Ո Ր Ո Շ Ե Ց

Դատախազ Գ.Մանուկյանի վերաքննիչ բողոքը մերժել:
Երևան քաղաքի Կենտրոն և Նորք-Մարաշ վարչական շրջանների ընդհանուր իրավասության դատարանի 2014 թվականի օգոստոսի 04-ի դատավճիռը Հայկազ Արամի Համբարձումյանի վերաբերյալ` ՀՀ քրեական օրենսգրքի 242-րդ հոդվածի 2-րդ մասով, թողնել օրինական ուժի մեջ:
Որոշումը կարող է բողոքարկվել ՀՀ Վճռաբեկ դատարան` հրապարակման պահից մեկամսյա ժամկետում:

ՆԱԽԱԳԱՀՈՂ ԴԱՏԱՎՈՐ` Մ.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ


ԴԱՏԱՎՈՐՆԵՐ` Ս.ՀԱՄԲԱՐՁՈՒՄՅԱՆ


Ա.ՊԵՏՐՈՍՅԱՆ